Ergonomi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

1

Sıra No / Konu Amaç

19 / Ergonomi Ergonomi ve iş fizyolojisi konusunda temel kavramları bilmek ve önemini kavramak.

Öğrenim hedefleri •Ergonomi tanımı ve temel kavramlar, •İşyeri organizasyonunun çalışan açısından önemi, •İşin insana uyumu; çalışma ortamı ve sürelerinin düzenlenmesi, •Ekranlı araçlarla çalışmalarda İSG, •Elle kaldırma, taşıma ve istiflemede İSG hakkında bilgi sahibi olmak. Alt başlıkları •Çalışma yaşamı ve ergonomi oİşin insana uyumu •Ekranlı araçlarla çalışmalarda İSG •Elle kaldırma, taşıma ve istiflemede İSG 6 saat 3 saati örgün eğitim olmalıdır. Yönetmeliğin 47/c [(tıp)*, (mühendislik)**]- (b-ç-d-e)** bendine uygun eğitimci * FTR, halk sağlığı uzmanı **Endüstri mühendisi.

Süresi Eğitim şekli Eğitici niteliği

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

2

ERGONOMİ:
Araç-gereç, makine, sistem, iş, çalışma akış ve düzeninin; insanlar tarafından rahat, etkili, verimli ve güvenli olarak kullanılmasını sağlamak için; insanların davranışı, yetenekleri, kısıtlılıkları ve diğer karakteristikleri ile ilgili bilgileri araştıran ve uygulayan bir bilimdir. (Chapanis)

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

3

Ergonomi; insan kullanımına yönelik tasarım, çalışma ve yaşama koşullarının optimal hale getirilmesi çalışmalarının tümüdür.

çevre – insan etkileşimi olarak tanımlanabilir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

4

Ergonomi; "çalışılan ve yaşanan çevrenin insan özelliklerine uygun olarak tasarımlanması çalışması" disiplini veya "insan ile çalışma yeri çevresi arasındaki ilişkinin bilimsel incelenmesi" olarak tanımlanabilir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

5

Ergonomi Ergo nomos (iş)
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

(kural / yasa)
Ergonomi

6

ERGONOMİNİN AMACI:
Temel ilke: Uyumluluk

mobilyalar, el araçları, ekipmanlar, işin gereklilikleri işyeri çevresi ........

insan ölçüleri, yetenekleri kısıtlılıkları beklentileri .........

Çevreye müdahele et
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

İnsanı gözlemle
7

Kullanıcıya uygun olmalı

Kullanımı kolay olmalı

Rahatlığı arttırmalı

ERGONOMİK TASARIM

Performansı arttırmalı
Hız

Sağlığı korumalı

Güvenlik Doğruluk, kesinlik, hassasiyet

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

8

Ergonomics Human factors Human engineering Human factors engineering
Ergonomi bir disiplin ve meslek haline gelmiştir. Radarlar, fabrikalar uçak tasarımı

1939-1945:

1961

: İlk üniversite programı

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

9

• Hastalık nedenlerini iş ile ilişkili olarak inceleyen ünlü İtalyan hekim Bernardino Ramazzini olmuştur. • “De Morbis Artificum Diatriba” adını taşıyan “çalışanların hastalıkları” kitabını yazmıştır. • (Anamnez alırken, mesleğin sorulması)

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

10

Ergonomi işi gözlemlemektir.

Frank- Lilian Gilbreth

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

11

Ergonomi biliminin amaçları: 1. İnsanlar tarafından kullanılan araç gereç ve düzeneklerin kullanım etkinliğinin artırılması 2. Günlük hayatta karşılaşılan insan kullanımına ve etkileşimine açık olan her şeyin insana uygun tasarımıyla: a. İnsan performansının artması b. İnsan güvenliğinin sağlanması c. İnsan sağlığının korunması ve iyileştirilmesi d. İnsan mutluluğunun ve doyumunun sağlanması amaçlanır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

12

Ergonomi biliminin amaçları göz önüne alındığında ergonominin;

1. Sadece denetim listeleri ve rehberlerin uygulanmasından ibaret olmadığı, 2. Sadece tek bir bakış açısı ya da yaklaşımın söz gelimi sadece mühendislik bakış açısıyla tasarım yapma anlamına gelmediği,

Bilinmelidir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

13

Bu amaç(lar)a ulaşmak için ergonomi bilimi birçok bilimle iç içe çalışmak zorundadır. Multidisipliner bir bilimdir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

14

ERGONOMİYİ OLUŞTURAN BAŞLICA BİLİMLER Antropometri Fizyoloji ve Biyomekaniktir. Diğer katkıda bulunan bilimler:
Fizyoloji, biyoloji Fizik Psikoloji Enformasyon bilimleri Adli tıp İstatistik İşletme yöntemleri Tasarım Yönetim İş psikolojisi Sosyoloji Mühendislik sistemleri
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

15

An t

ro po m et ri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

16

Cognitive Ergonomi (Algısal-Bilişsel Ergonomi): Asıl çalışma alanı gösterge dizaynıdır. Hata olasılığını en aza indirmek hedeflenir.
Kumanda, kontrol düğmeleri, uyarı zilleri, sinyaller, joystickler, direksiyon ve araç-uçak göstergeleri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

17

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

18

Ergonomi bilimi insan çevresindeki streslerle ilgilenir. Bu stres çoğunlukla işyerlerindedir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

19

Antropometri İnsan vücut ölçülerinin istatistiksel karakteristikleri ile ilgilenir.
Antropometrik veriler elbise mobilya, makine, el aletleri ve tezgah dizaynı için çok önemli bilgiler sağlar.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

20

İş Fizyolojisi: İşin gerekliliklerine kas iskelet sisteminin, solunum sisteminin ve Kalp-damar sisteminin yanıtı ne olacaktır? sorusuyla ilgilenir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

21

Biyomekanik: İnsan dokularının özellikleri ve mekanik streslere dokuların yanıtı ne olacaktır? sorusuyla ilgilenir.
Makinede çalışan kişilerin olası zararlardan korunması için kask, eldiven maske vb. koruyucu ekipman üretimi biyomekanik desteğiyle başarılabilir

Kronik ya da kümulatif bozuklukların oluşmaması için önlem almayı sağlar.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

22

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

23

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

24

Antropometri
KULLANILDIĞI ALANLAR: Raf yüksekliği : ABD için 189,4 cm. %5’lik alt dilim hariç “

Konveyör yüksekliği:

Elektrik düğmesinin yerden yüksekliği: Ayakkabı üretimi : Eldiven üretimi : Çalışma masası/ sandalye üretimi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

25

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

26

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

27

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

28

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

29

ANROPOMETRİK VERİLERDEN YARARLANILMAZ İSE:

KAS İSKELET SİSTEMİ İNJÜRİLERİ, YORGUNLUK .... SORUNLARI ORTAYA ÇIKAR.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

30

YORGUNLUK VE DİNLENME
Yorgunluk, bir çok durumun tanımlanması için kullanılmaktadır: 1. Dikkatte azalma 2. Algılamanın yavaşlaması ve azalması 3. Güdülenmede azalma 4. Fiziksel ve mental performans hızında azalma 5. Aynı çıktının sağlanabilmesi için daha büyük oranda enerji harcanması 6. Küntlük, yorgunluk ve irritabilite duygusu. Günlük yaşamda yorgunluk değişik kaynakların birikimine bağlı olarak meydana gelmektedir.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

31

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

32

ÇALIŞIRKEN ARA VERME

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

33

Wyatt ve Fraser (1928) elle sigara sarma işinde çalışanlarda yaptıkları bir araştırmada bu durumu değerlendirdiler. Önce sigara sarılmakta sonra sigaraların ucu makasla kesilmektedir. Beş farklı durum test edildi: 1. Sigara sarma sonra kesme, isteğe göre. 2. Bir saat sarma bir saat kesme 3. 1, 5 saat sarma, 1, 5 saat kesme 4. 3 saat sarma ve 3 saat kesme 5. Bütün gün kesmeksizin sigara sarma. En yüksek verimin 2 ve 3 uygulamasında olduğu 4 ve 5 uygulamalarında verimin düştüğü gözlenmiştir.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

34

Kullanıcıya uygun olmalı

Kullanımı kolay olmalı

Rahatlığı arttırmalı

ERGONOMİK TASARIM

Performansı arttırmalı
Hız

Sağlık ve güvenliği arttırmalı

Güvenlik Doğruluk, kesinlik, hassasiyet

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

35

Kötü ergonomik tasarımın sonuçları
♦ Discomfort ♦ Kaza ♦ Yorgunluk ♦ C. Trauma
• • • • • • • •
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

→ kronik ağrı → zedelenme-injüri → kaza-hata olasılığı artışı → işe bağlı kas-iskelet sistemi hastalıkları (WMSDs)
Carpel tunnel syndrome Cubital tunnel syndrome Thoracic outlet syndrome Raynaud’s syndrome Rotator cuff syndrome DeQuervain’s disease Bursitis Tendinitis
Ergonomi

• • • • • • •

Low back pain Tenosynovitis Trigger finger Ganglion cyst, Disk erosion Herniated discs Sciatic nerve impingement
36

İnsan makine ilişkisi

İNSAN

MAKİNE

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

37

İnsan makine ilişkisi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

38

İnsan makine ilişkisi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

39

İnsan makine ilişkisi

İNSAN

İNSAN

İNSAN

MAKİNE MAKİNE İNSAN İNSAN MAKİNE

MAKİNE
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

MAKİNE
40

İnsan-işyeri çevresi

İNSAN

İNSAN

İNSAN

MAKİNE MAKİNE

İNSAN İNSAN

MAKİNE

MAKİNE

MAKİNE

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

41

İnsan-işyeri çevresi

İNSAN

İNSAN

İNSAN

MAKİNE MAKİNE İNSAN İNSAN MAKİNE

MAKİNE

MAKİNE

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

42

İnsan-işyeri çevresi

İş organizasyon

İş–görev tasarımı

İŞÇİ

Makine, araç gereç ve teknoloji

İş çevresi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

43

İnsan- çevre

EV YAŞAMI İş organizasyon

İş–görev tasarımı

İŞÇİ

Makine, araç gereç ve teknoloji

İş çevresi

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

44

Ergonomi süreçtir... Temel ilke süreçte gizlidir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

45

Ergonomi süreçtir... Temel ilke süreçte gizlidir.

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

ÇIKTI
algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet

Merkezi mekanizma

iş ve dinlenme süresi
Efektör mekanizma

….

Mouse ve klavye tasarımı, araç gereç ve yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

46

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

ÇIKTI
Merkezi mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet
Efektör mekanizma

iş ve dinlenme süresi ….

Kadran ve klavye tasarımı, araç gereç yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

47

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

48

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

49

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

ÇIKTI
Merkezi mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet
Efektör mekanizma

iş ve dinlenme süresi ….

Mouse ve klavye tasarımı, araç gereç yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

50

Ergonomide ilk iş tehlikeleri belirlemektir.

Yüksek voltajlı donanım

Düzensiz dağınık Isırık ve Sokmalar işyeri ve zemin Güneş yanığı Yüksekte çalışma

Sıcak soğuk stresi Kayma takılma

Elektrik Tehlikeli Çevre Sıcaklık

Kapalı alanlar Etkinlikler

Elle çalışma

Kişisel
Mental stress Yineleyen hareketler

Sabit postür

İşyerlerinde Başlıca Tehlikeler

Mekanik

Gürültü

Vibrasyon Düşen cisimler

EMFRadyasyon İyonizan İnfra red

Radyasyon Kimyasallar
U.V

Biyolojik
Bitkiler Allerjen

İrritanlar Hayvanlar Bitkiler

Laser

Toksik maddeler Buhar, duman Karsinojenler Genotoksikler
Ergonomi

Toz

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

51

Ergonomide ilk iş tehlikeleri belirlemektir.

Direk gelen ışık

Yansıyan ışık

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

52

Ergonomide ilk iş tehlikeleri belirlemektir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

53

Ergonomide ilk iş tehlikeleri belirlemektir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

54

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

ÇIKTI
Merkezi mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet
Efektör mekanizma

iş ve dinlenme süresi ….

Mouse ve klavye tasarımı, araç gereç ve yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

55

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

KAS-İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARINDA RİSK FAKTÖRLERİ Tekrarlayan hareket: Parmaklar & bilekler Statik çalışma Zorlayıcı hareket Contact stresses Zorlayıcı postur : Beden, boyun, omuz : Ağır yük kaldırma : El bileği ve önkol : Boyun fleksiyonu, Boyun ekstensiyonu Boyun deviasyonu Önkol rotasyonu, Bilek deviasyonu Çalışma yüzeyi ve klavye kenarı ile temas Monitor gereğinden aşağıda Bifokal gözlük-lens kullanımı Telefon Mouse, klavyeye erişim Mouse, klavyeye erişim Klavye/tuş kullanımı Mouse, monitor, telefon

Ara vermeden sürekli (uzamış) çalışma Zamanında iş yetiştirme kaygısı Daha çok kazanma arzusu
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

56

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

57

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

58

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

59

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

60

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

61

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

62

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

63

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

64

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

65

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

66

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

67

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

68

Riski saptayamazsan önlem alamazsın…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

69

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

70

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

71

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

72

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

73

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

74

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

75

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Ergonomik iyileştirme

ÖNCE
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

SONRA
76

Ergonomi stresi azaltma sanatıdır.

Ergonomik iyileştirme

ÖNCE

SONRA

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

77

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Ergonomiye katkıda bulunan bilimler:
Antropometri Psikoloji Biyomekanik Tasarım İş fizyolojisi İş psikolojisi Fizyoloji, biyoloji Fizik Enformasyon bilimleri Adli tıp İstatistik İşletme yöntemleri Yönetim Sosyoloji Diğer Mühendislik sistemleri ve bilimleri
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

78

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

UYUMLULUK

mobilyalar, el araçları, ekipmanlar, işin gereklilikleri işyeri çevresi ........

insan ölçüleri, yetenekleri kısıtlılıkları beklentileri .........

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

79

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

ÇIKTI
Merkezi mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet
Efektör mekanizma

iş ve dinlenme süresi ….

Mouse ve klavye tasarımı, araç gereç ve yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

Antropometri
80

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

81

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

82

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

83

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

84

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri
KULLANILDIĞI ALANLAR: Raf yüksekliği : ABD için 189,4 cm. %5’lik alt dilim hariç “

Konveyör yüksekliği:

Elektrik düğmesinin yerden yüksekliği: Ayakkabı üretimi : Eldiven üretimi : Çalışma masası/ sandalye üretimi
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

85

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Antropometri

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

86

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Ayak bileği çevresi

Ayak bileği yüksekliği

Bimalleolar genişlik

En büyük ayak genişliği

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

87

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Ön boyun uzunluğu Koltukaltı yüksekliği Koltukaltı kol çevresi. Koltukaltı-bel uzunluğu.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

88

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

Kulaklar arası genişlik.

1. Kulak uzunluğu 2. Tragus üzeri kulak uzunluğu

1. Çene ucundan geçen traguslar arası yay 2. Alından geçen traguslar arası yay 3. tragusları birleştiren arka yay 4. tragusları alttan geçerek birleştiren yay 5. tragusları burnundan birleştiren yay 6. iniondan geçen traguslar arası yay.

1. Bigonial genişlik 2. traguslar arası koronal yay 3. traguslar arası baş genişliği 4. Bioküler genişlik
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

1. Göz dış köşesi baş arkası, 2. Kulak genişliği, 3. Göz dış köşesi baş üstü 89

Ergonomi multidisipliner bir bilimdir.

UYUMLULUK

mobilyalar, el araçları, ekipmanlar, işin gereklilikleri işyeri çevresi ........

insan ölçüleri, yetenekleri kısıtlılıkları beklentileri .........

Psikoloji

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

90

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

Ortamın ergonomik düzenlemesinde renkler

DUR

GEÇ

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

91

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

STOP

GO

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

92

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

載入並執行

停止狀態 停止狀態

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

93

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

94

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

95

Ergonomi insanı inceleyen bir bilimdir İnsanın fizik ve psikolojik yapısını inceler…

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

96

Ergonominin bir amacı da kazaları önlemek ve rahatlıktır

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

97

Aydınlatma, sıcak-soğuk, nem, gürültü, vibrasyon…..

Veri
Kadran
Reseptör mekanizma

ÇIKTI
Merkezi mekanizma

Yaş, eğitim,
güdülenme ……

algı, yorum, Kontrol uygulama, kuvvet
Efektör mekanizma

iş ve dinlenme süresi ….

Mouse ve klavye tasarımı, araç gereç yerleşimi, postür…..
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

98

Ergonomik uygulama birey eğitimiyle desteklenmelidir.

Araç, gereç ve donanım yerleşiminde; kullanım sıklığı, işlevsellik ve kullanım sırası ilkeleri çok önemlidir.
99

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

Ergonomik Programın Elemanları ÖNLEME TEHLİKE İŞYERİ ANALİZİ
(Workplace Analysis)

VE KONTROL

(Hazard Prevention and Control)

SAĞLIK HİZMETİ
(Health Care Management)

BİLİNÇLENDİRME VE EĞİTİM
(Education and Training)

PROGRAMI GÖZDEN GEÇİRME VE DEĞERLENDİRME
(Program Evaluation and Review)
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

100

Ergonomi konusunun yer aldığı Mevzuat:
• 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu • 4857 Sayılı İş Yasası 1. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 2. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik 3. Titreşimli aletle çalışma Yönetmeliği 4. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği 5. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 6. Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri ile İlgili Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

101

Etkin bir ergonomik programın elemanları
1 2 3 4 5 6 7
LOOKING FOR SİGNS OF WMSDs SETTING THE STAGE FOR ACTION TRAINING-BUILDING INHOUSE EXPERTISE
GATHERING AND EXAMINING

1. İşyerinde potansiyel kas-iskelet sistemi sorunlarının aramak (tekrarlı ve zorlayıcı çalışma gerektiren işlerin saptanması veya kas iskelet sisteminde ağrı vb. şikayetlerin izlenmesi) 2. Problemi çözebilmek için çalışanların katkısını alan sorumlu bir yöneticilik anlayışı 3. Potansiyel kas-iskelet sistemi sorunlarını inceleyebilmek için eğitim vermek 4. İş analizleri, tıbbi kayıtlar, kaza ve yaralanma kayıtları gibi veri kaynaklarının özellikle sorunlu iş kolları için mutlaka veri toplanmalıdır. 5. Kas iskelet sistemi injürilerini azaltıcı etkin tedbirlerin belirlenmesi ve daha önce kurulmuş sistemlerin etkinliğinin değerlendirilmesi 6. Hastalık ve sakatlığın önlenmesi için kas iskelet sistemi hastalıklarının taranması ve erken tedavisinin önemi işyeri sağlık birimi tarafından vurgulanmalı-uygulanmalıdır. 7. İşyerinde yeni işlem ve süreç değişikliği olduğu zaman Kas iskelet sistemi hastalıklarının risk faktörleri minimize edilmelidir.
Ergonomi

EVIDENCE OF WMSDs

DEVELOPING CONTROLS

ESTABILISHING HEALTH CARE MANAGEMENT

CREATING A PROACTIVE ERGONOMICS PROGRAM
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

102

DERİN VEN TROMBOZU (DVT)
1977, Symington

EKONOMİK SINIF SENDROMU

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

103

EKONOMİK SINIF SENDROMU (DVT)
DVT için Riskli Gruplar:
• Alkol kullananlar • 40 yaş üstü • Hamileler • Daha önce varis şikayeti olanlar • Yakın zamanda karın veya bacak ameliyatı geçirenler • Doğum kontrol hapı kullananlar • Sigara içenler • Şişmanlar ve susuz kalan kişiler

DVT Belirtileri
•Bacaklarda hassasiyet ve kızarıklık •Ağrı ve ateş •Pıhtı bacaktan kopup akciğerlere giderse, göğüs ağrı ve solunum sıkışması
104

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

EKONOMİK SINIF SENDROMU (DVT)
DVT Korunma
•Yolculukta

bol su içilmeli •Üç saatten uzun yolculuklarda koridorda yürüyerek ya da egzersiz yapılmalı •Sigara ve alkol kullanılmamalıdır.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

105

Ergonomik ofis tasarımı en yüksek konfor ve performans için gereklidir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

106

Uygun bir donanım yerleşiminde:
-Araçlar kolayca fark edilebilmelidir. -Araçların sistemdeki rollerine göre algılanabilmeleri gerekir. -Donanım kolay kullanılmalıdır. -Donanım amaca uygun olmalıdır. Araç, gereç ve donanım yerleşiminde; kullanım sıklığı, işlevsellik ve kullanım sırası ilkeleri çok önemlidir.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

-Özellikle kriz dönemlerinde hatalar ve yanılmalar önlenmelidir.

Ergonomi

107

Çalışma alanı (yüzeyi) tasarımı Bir çalışma ortamı çalışanın dengeli vücut pozisyonunun devamını sağlamalıdır. Ayakta dururken veya otururken omurga aynı pozisyonda olmalıdır. Çalışana rahat hareket olanağı veren çalışma ortamı olmalı İş Tasarımı: Dengeli pozisyonda çalışmanın değişik şekillerini sunan bir iş düzenlemesi gereklidir Çalışanı zorlayan pozisyonlar öncelikle tasarlanmalı Zorlayıcı pozisyonlar olmamalı Çalışma yüzeyinde bütün gerekli materyaller olmalı Kolay erişilebilir uzaklıkta kullanım sırasına göre olmalı Otururken ağır yük kaldırma ve taşıma uygulamaları yapılmamalı Bakış açısı başın ev omurganın dik durmasını sağlayacak şekilde olmalı Işıklandırma sistemi; iyi bir genel aydınlatma sağlamalı, Gerekli olan yerlerde masa aydınlatması sağlamalı Yansıma, parlama ve kamaşmayı önlemeli El araç -gereç ve ekipmanları; omuza baskı yapabilecek, kontak strese neden olabilecek Ağır el araçlarından kaçınmalı, Uygunsa kol desteği gereklidir Ayak desteği olmalı Diz arkasına bası engellenmeli
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

108

OFİS ERGONOMİSİ KENDİ KENDİNİ DEĞERLENDİRME ÇEKLİST
Bu çeklistin amacı sizin bilgisayar kullanımınızla ilgili olarak oluşabilecek risklei saptamak ve ne gibi iyileştirmeler yapılacağına yol göstermektir. BÖLÜM A: Nasıl bir bilgisayar kullanıcısısınız?
Bilgisayarda ne tür işler yapıyorsunuz? E-mail gönderme alma Sürekli yazı İnternet ve surf Program Grafik Word işlemci Veri girişi 5 saatten fazla

Bilgisayarla günde ne kadar çalışıyorsunuz? 3 saatten az 3-5 saat

Bu işte ne zamandan beri çalışıyorsunuz? …….. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Eğer 5 yılda az ise önceki işinizi tarif ediniz. : ……………….

BÖLÜM B: Vücut
Aşağıdaki vücut bölgelerinden herhangi birinde rahatsızlığınız var mı? Boyun arkası Omuz Sırt Ön kol Bilek Parmak Gözler Uyluk Diz Bacak
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

Dirsek Ayak ve bileği
109

OFİS ERGONOMİSİ KENDİ KENDİNİ DEĞERLENDİRME ÇEKLİST
BÖLÜM C: ÇEKLİST
Bacak ve Sırt: Yeterli ayak boşluğunuz var mı ? Sandalyeniz ayarlanabilir özellikte mi? Ayaklarınız yere veya desteğe düz bir şekilde temas ediyor mu? Vücut uyluk açısı 90 dereceden fazla mı? Bel desteği var mı ve uygun kaviste mi? Sandalyenizle diz arkası arasında 3-10 cm. boşluk var mı? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır

Baş ve boyun: Evet Monitörünüz uygun yüksekliğe ayarlanmış mı? (göz seviyesinde veya hafifçe aşağıda olmalı) Monitör tam karşınızda ve bir kol boyu uzaklıkta mı? Evet Dokuman tutacağı kullanıyorsanız bilgisayarın tam yanında mı yoksa monitörün önünde Evet mi?

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

110

OFİS ERGONOMİSİ KENDİ KENDİNİ DEĞERLENDİRME ÇEKLİST
Kol bilek ve el: Klavye ve mouse bilekten hafif aşağıya ayarlanmış mı? Mouse ve klavye kullanırken bileklerde zorlanma hissediyor musunuz? Bilek destekliği kullanabilirsiniz? Mouse klavye seviyesinde mi? Omuzlarınız çalışırken gevşek mi? Gözler: Monitörün konumu göz kamaştırıcı veya ışığı yansıtan bir yerde mi? Kullanılan fontlar net okumaya uygun mu? Ortamda yeterli aydınlatma var mı? Diğer konular: Sık kullandığınız araç gereç malzemeler kolay erişilebilir uzaklıkta mı? Gün boyunca yapabileceğiniz alternatif işleriniz var mı? Gün içinde küçük molalarla germe egzersizleri yapıyor musunuz? Ortam sıcaklık ve gürültü düzeyi uygun mu? Çalışma masası-birimi birden fazla kişi tarafından kullanılıyorsa kişiye göre ayarlanabilir mi? Diğer öneri ve görüşler: .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet

Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır

Evet Evet Evet Evet Evet

Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır

111

KAS-İSKELET SİSTEMİ HASTALIKLARINDA RİSK FAKTÖRLERİ Tekrarlayan hareket: Parmaklar & bilekler Statik çalışma Zorlayıcı hareket Kontakt stres Zorlayıcı postür : Beden, boyun, omuz : Ağır yük kaldırma Klavye/tuş kullanımı Mouse, monitor, telefon

: El bileği ve önkol Çalışma yüzeyi ile temas : Boyun fleksiyonu, Monitor gereğinden aşağıda Boyun ekstensiyonu Bifokal gözlük-lens kullanımı Boyun deviasyonu Telefon Önkol rotasyonu, Mouse, klavyeye erişim Bilek deviasyonu Mouse, klavyeye erişim Ara vermeden sürekli (uzamış) çalışma Zamanında iş yetiştirme kaygısı Daha çok kazanma arzusu Riskli çalışma koşulları: Uygun olmayan ışıklandırma Soğuk ortam (20-24-26 oC), Nem (%30-60) Titreşim, Gürültü, Basınç, Elektromanyetik alan vb. fiziksel olumsuzluklar
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

112

Kişisel özellikler: İnsan ölçüleri Yaş Eğitim Cinsiyet Hamilelik Solaklık Psikolojik durum Alkol kullanma Sigara kullanma
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

113

RİSKLİ OTURMA POZİSYONLARI
Sandalyede çok yüksekte oturmak (bel ve boyun injürisi), Başın öne eğilmesi, (Boyun injüri) Bel desteği olmadan oturmak (Bel ağrısı) Kollar yıkarda çalışmak (omuz travması) Bilek eğik pozisyonda çalışmak (bilek, omuz ağrısı) Önkol desteği olmadan çalışmak (bel-omuz ağrısı)

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

114

Küçük sandalye
•Bacaklara giden kan akımını engeller, venöz göllenmeye yol açar •Oturma yerinde normalden fazla baskı yapar ve konforu bozar •İç organlara baskıya neden olur

Yüksek masa
•Bel desteğinin kullanılmasını engeller ve bel ağrısı ve injüriye neden olur •Omugada oluşan gerilim nedeniyle sırtta gerilme ve injüriye neden olabilir •Başı öne doğru zorladığı için boyun zedelenmelerine yol açabilir. •Omuzu zorlar ve ağrıya neden olabilir. •Genel vücut yorgunluğuna neden olabilir.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

115

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

116

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Always keep the head aligned with the spine. Always keep the head aligned with the spine. Keep upper arms between vertical and 20° forward. Keep upper arms between vertical and 20° forward. Keep elbows atat an angle between 90° and 120°. Keep elbows an angle between 90° and 120°. Keep forearms between horizontal and 20° up. Keep forearms between horizontal andas hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Keep the joints such 20° up. Support the forearms. Support the forearms.

Keep the upper body within 30° of an upright position.

Keep the upper body within 30° of an upright position.

İdeal oturma pozisyonu:

•Kalça, diz ve bilek açıları 90 ° daha fazla olmalı

•Beden açısı 30 ° den fazla olmamalı

•Üst kol yere 20 ° aşı yapmalı •Dirsek açısı 90° ila 120° olmalı •Önkol yere 20 °- paralel durmalı •Ön kol desteği olmalı

•Baş omurganın devamıdır. •Bilek önkolun devamıdır.
Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ Ergonomi

117

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Always keep the head aligned with the spine. Always keep the head aligned with the spine. Keep upper arms between vertical and 20° forward. Keep upper arms between vertical and 20° forward. Keep elbows atat an angle between 90° and 120°. Keep elbows an angle between 90° and 120°. Keep forearms between horizontal and 20° up. Keep forearms between horizontal andas hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Keep the joints such 20° up. Support the forearms. Support the forearms.

Keep the upper body within 30° of an upright position.

Keep the upper body within 30° of an upright position.

İdeal bakma açısı :

Çalışma yüzeyinde bakış açısı 10° ile 30° değişmelidir.

Prof.Dr. Ö. Faruk TEKBAŞ

Ergonomi

118

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful