Eşdeğer Temel Derinliği / Temel Genişliği (Dfe / B

)

Şekil 3.6.Taşıma Gücü Faktörü (Biraud 1992) 3.1.4 Eksantrik Yüklü Temeller

Üzerindeki kolon yükü ve momenti dolayısıyla bir temelin heriki ekseni için eksantrik yüklenmesi mümkündür (Şekil 3.6). Eksantrisite kolonun temelin merkezine yerleştirilmemiş olması veya herhangi bir nedenle temelin bir bölümünün kesilmesinden kaynaklanabilir. Meyerhof (1953) ve Hansen (1970) tarafından yapılan gözlemler ve araştırmalar sonucunda eksantrik yüklü temellerde etkili temel boyutlarını; L’= L – 2ex B’= B – 2ey 3.17

Olarak vermişlerdir ve etkili temel alanı Af = B’ L’ 3.18

olmuştur. Taşıma gücü hesaplarında artık B yerine B’ kullanılacak ve taşıma gücü düşecektir. Bu durumda temelin taşıyabileceği emniyetli taşıma kapasitesi, güvenlik sayısı, GS=3 alınarak aşağıda verilmişti; P= qu B’ L’ /GS 3.19

68

Si : Zamana bağlı olmayan. Ani Oturmalar. Bu oturmalar normal konsolide killerde toplam oturmanın küçük bir bölümünü oluşturduğundan genellikle ihmal edilir. Toplam oturmalar ise yukarıda açıklanan üç bileşenin toplamıdır. ii. 69 . Yük altında zemin boşluk suyunun zamana bağlı olarak zemin bünyesinden atılması diğer bir deyişle boşluk suyu basınçlarının sönümlenmesi nedeniyle gerçekleşen hacim değişiminin sonucudur. Aşırı konsolide kil ve kum zeminlerde ise Elastik Teori kullanılarak hesaplanır.Şekil 3-7 Ekzantrik Yüklü Temellerde Etkili Temel Boyutu 3. Sekonder (ikincil) Konsolidasyon Oturmaları. Sc : Kohezyonlu (kil) zeminlerde toplam oturmanın önemli bir bölümünü teşkil ederler. Sse : Primer konsolidasyonun tamamlanmasından sonra ortaya çıkan ve uzun süre devam edebilen oturmalardır.2 3. Bu oturmaların miktarı ve zaman içersindeki gelişimi konsolidasyon teorisi ve konsolidasyon deneylerinden elde edilen zemin sıkışabilirlik katsayıları kullanılarak hesaplanır iii.1 Oturmalar Genel Zeminlerde toplam oturma üç bölümden oluşmaktadır: i. Genellikle organik zeminlerde ve yumuşak yüksek plastisiteli killerde ortaya çıkar.2. Primer Konsolidasyon Oturmaları. Zeminin sabit yük altında danelerin oriyantasyonundaki değişimlerden kaynaklanmaktadır. yükleme hemen sonrasında zemin su içeriğinde bir değişiklik olmaksızın ortaya çıkan oturmalardır.

Yarı sonsuz elastik ortamda esnek dairesel veya kare sömellerde merkezde elastik oturmalar: Si = Bq 0 (1 − μ 2 )α Es 3-21 denkleminden hesaplanmaktadır.2.8'de açıklanmıştır. Janbu v.(1956) doygun killer üzerine oturan esnek temellerde ortalama elastik oturmaların hesaplanmasında aşağıdaki yöntemin kullanılmasını önermişlerdir: S i = A 1A 2 q0B Es 3-20 Burada A1 ve A2 katsayıları Christian ve Carrier (1978) tarafından verildiği formda Şekil 3. 70 . Genelolarak kil ve kum zeminlerin elastik oturma hesaplarında Harr (1966) tarafından önerilen aşağıdaki yöntem uygulanabilir.9’den α av veya α r kullanıldığında sırasıyla elastik averaj oturma ve rijit temelde ortalam elastik oturmalar belirlenmiş olur.8' de gösterilmiştir.3. Yukarıdaki semboller Şekil 3.d. Denklem 3-21 de α yerine Şekil 3.5 değeri için hesaplanarak konsolidasyon oturmalarına ilave edilir.2 Ani Oturmalar Doygun kohezyonlu zeminlerde ani oturmalar elastik teori kullanılarak ve Poisson oranının 0.

Şekil 3. A1 ve A2 Faktörlerİ (Das.1984) 71 .8.

Tesir faktörünün değerleri aşağıda verilmektedir: 72 . Poulos and Davis 1974). θ : temeldeki dönme (yatay ile temel taban arasında) ve Iθ : tesir faktörüdür .20'de Tanımlanan α Faktörleri (Das. Denklem 3. 1984) Eksentrik yüklenmiş temellerde dönmeler: tan θ = 1− μ2 M Iθ E s B 2L 3-22 denkleminden hesaplanabilir. (Taylor 1967.9.Şekil 3. Bu denklemde M sömele uygulanan moment (B istikametinde).

44 4. Δσ' sıkışabilir zemin tabakasında ortalama gerilme artışı. μ 0. Zemin kompresibilite indisi.70 3.00 I Esnek 3.2 .81 Rijit 4.35 Zemin tipi Killi zeminler Suya doygun killi zeminler Kohezyonsuz.15 3. diğer bir deyişle boşluk oranı-efektif gerilme eğrisinin eğimi olarak tanımlanır.4 0. Cc : konsolidasyon deneylerinden elde edilen e-log Δσ' eğrisinin doğrusal bölümünün eğimi olarak tanımlanmıştır CC = Δe Δ(log σ ' ) 3-24 Bu iki parametre kullanılarak oturmalar aşağıdaki bağıntılar ile hesaplanır. Δe : yük altında boşluk oranındaki değişimi.50 2.0.98 Poisson oranı μ deneysel olarak belirlenmesi zor bir parametre olup hesaplamalarda Bowles 1994 tarafından önerilen aşağıdaki değerler kullanılabilir.00 5.0.00 3. Hacimsel sıkışma indisi.3 Konsolidasyon Oturmaları Kil zeminlerde konsolidasyon sonucu ortaya çıkan oturmalar örselenmemiş zemin örnekleri üzerinde yapılan konsolidasyon deneyleri sonuçlarından elde edilen zemin sıkışabilirlik parametreleri kullanılarak hesaplanır. Oturmalar sıkışabilirlik indisi kullanılarak aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilir: 73 .4 .2.87 4.3 .(orta sıkı ve sıkı) Kohezyonsuz.5 0.00 1.0.17 4.50 0.43 3.(gevşekten orta sıkıya kadar) 3. S = m v Δσ 'H 3-25 Burada S: oturma.77 3. mv = 1 Δe 1 +e 0 Δσ ' 3-23 Burada eo : zeminin doğal boşluk oranı.74 4. Bu parametreler Bölüm 1 'de tarifiendiği gibi: i.0.00 10.57 3. H: sıkışabilir zemin tabakasının kalınlığıdır. ii.59 4.L/B 1. Δσ' ise efektif gerilme aralığı olarak tanımlanmıştır. mv ( m 2 /kN) : zeminin belirli bir basınç aralığında uğradığı boşluk oranı değişiminin o basınç aralığına oranı.45 .

Oturmalar sıkışabilir zemin tabakasında temel yükleri sonucu ortaya çıkan net gerilme artışları ( Δσ ) cinsinden hesaplanmalıdır.9). Denklem 3-25 kullanılarak yapılan oturma hesaplarında mv değerinin düşey gerilme mertebesi ile değiştiği dikkate alınarak çözümü yapılan problemdeki öngerilme ve temel yükü nedeniyle ortaya çıkan gerilme artışı aralığına karşıt gelen mv değeri kullanılmalıdır. ii. Sıkışmaz Zemin γ: zeminin toplam birim ağırlığı D: temel derinliği q: brüt zemin gerilmesi (yapı+temel ağırlığının yarattığı gerilme) qs : temel kazısı nedeniyle kaldırılan zeminin sürşarj etkisi qn= q-qs : net zemin gerilmesi Δσ= temel seviyesindeki net gerilme artışı nedeniyle sıkışabilir zemin tabakasında düşey gerilme artışı Şekil 3. Tabakanın kalın olması durumunda sıkışabilir katman iki veya daha fazla eşit tabakaya bölünerek her tabaka için hesaplanan oturmalar toplanır. Denklem 3-26 Normal konsolide killer için geçerlidir. iii. iv.S= Cc σ ' + Δσ H log V 0 ' 1 + e0 σ V0 3-26 Burada σ' V 0 : sıkışabilir zemin tabaksında konsolidasyon öncesindeki ortalama efektif gerilmedir.10. Oturma Hesaplarında Esas Alınacak Gerilmeler 74 . Sıkışabilir kil katmanı boyunca gerek σ' v 0 gerekse Δσ değerleri değişken olacağından ortalama değerler kil tabakasının ortasındaki gerilmeler olarak hesaplanır (Şekil 3. Oturma hesaplarında aşağıdaki hususlara dikkat etmek gerekir: i.

2 0. Zeminlerde düşey gerilmelerin derinlikle olan değişiminin hesaplanmasında Elastisite teorisi ile üretilmiş abaklar kullanılmaktadır. Üç boyutlu deformasyon etkisi Skempton ve Bjerrum (1957) tarafından verilen düzeltme faktörü μ. Örneğin yukarıda bahsedilen parametreler zemin örneklerinin ödometre deneyi koşullarında yanal deformasyonu önlenniş haldeki durumunu yansıtmaktadır.13 ve 3. Bu yöntem Şekil 3. hassas killer Normal konsolide killer Önyüklenmiş killer Aşırı önyüklenmiş killer μ Faktörü 1.11 de gösterilmektedir.14 de verilen abaklar yardımıyla hesaplanabilmektedir.0 0.11 da verilen yaklaşık metotlada bulunabilir. zeminin boşluk suyu parametresi Af ve incelenen problemin geometrisine bağlıdır. 75 .25 – 0.12.4 Kohezyonlu zeminlerde ödometre deneylerinden hesaplanan oturmalara ek olarak ani oturmalar ve sekonder konsolidasyon (krip) oturmalarının dikkate alınması gereklidir. 3. Düzeltme faktörünün tipik değerleri aşağıda verilmektedir: Zemin türü Yumuşak. σ' V 0 + Δσ < P' C durumu için S= σ' + Δσ Cs H log v 0 σ' v 0 1+ e0 3-27 σ' v 0 < Pc < σ' v 0 + Δσ durumu için S = σ' + Δσ P Cc Cs 3-28 H log v 0 H log c + σ' v 0 1 + e 0 PC 1+ e0 Burada : Cs : Konsolidasyon deneyinden yük boşaltma fazında zemin kabarma endisi Pc : Ön konsolidasyon basıncı (konsolidasyon deneyinden bulunur) Sığ temellere uygulanan bu yöntemde bazı düzeltmelerin yapılması gereği duyulmaktadır.0 – 1.4 – 0. Sod: ödometre deney sonuçlarından elde edilen oturmadır.Aşırı konsolide (önceden yüklenmiş) killerde Denklem 3-26’nın uygulaması aşağıdaki şekildedir. dikdörtgen. Sığ temellerde ise bu koşul geçerli olmayıp deformasyonlar üç boyutta oluşmaktadır. Rijit temellerin altındaki gerilme dağılımı Şekil 3.6 – 1.7 0. Üniform yayılı yük altında dairesel bir plak. münferit ve şerit temeller altında gerilmelerin değişimi Şekil 3. Rijit temeller altında gerilme dağılımları yaklaşık metodlar kullanılarak da belirlenebilir. Ödometre deneyinden elde edilen oturmalar aşağıdaki şekilde düzeltilmektedir: S = μSod 3-29 Burada S: düzeltilmiş oturma.

11 Yük Yayılım 76 .Şekil 3.

13.Şekil 3. Üniform Yüklenmiş Daİresel Alan Altındaki Düşey Gerİlmeler için Etki Değerleri Şekil 3.12. Üniform Yüklenmiş Dikdörtgen Alanın Köşesi Altındaki Düşey Gerilme 77 .

Burada Sse: sekonder oturma miktarı.7.(Mesri vd. Sekonder oturma katsayısının yaklaşık mertebesi aşağıdaki bağıntıdan belirlenebilir. ve t: konsolidasyon tamamlandıktan sonraki süre. tp: primer konsolidasyon oturmasının tamamlanma süresi.Şekil 3. olarak tariflenmektedir. C α : sekonder oturma katsayısı.1977) Cα = 0.04 Cc 1 + eo 78 3-31 . Rijit Temeller Altında Gerilme Dağılımları Sekonder oturmalar ise: S se = HC α log t tp 3-30 denkleminden hesaplanabilir..

oturma potansiyeli olan kum tabakasının kalınlığına (H) bağlı olarak f1 faktörü.25L / B ⎤ fs = ⎢ ⎥ ⎣ L / B + 0.4 3-32a denklemleri ile hesaplanmaktadır. Hesaplanacak ortalama N değeri temel altındaki ZI etki alanı derinliği boyunca ölçülen penetrasyon dirençlerinin aritmetik ortalaması olarak hesaplanmalıdır.7 1. B: temel genişliği. ve ft zaman faktörü ile çarpılması gereklidir. Denklem 3-32'de hesaplanacak oturmaların temel geometrisine bağlı olarak şekil faktörü fs. Rt=0.15'dan bulunması önerilmektedir.71) /(N)1. Denklem 3-34 sadece H<ZI hali için uygulanmaktadır.8 alınmalıdır.7.2.3. ⎡ 1. İnce kum ve siltli kumlarda: N = 15 + 1 (NF − 15) 2 3-33 denkleminde öngörülen düzeltmenin yapılması (NF : arazi değeri). L: temelin boyu.7 I c = q n B 0.2. 79 . dinamik yüklerde R3=0. Bu metodda standart penetrasyon direncinde düşey gerilmelere veya yeraltı suyu etkisine göre herhangi düzeltme yapılması gerekmemektedir.4 Kohezyonsuz Zeminlerde Oturma Hesap Yöntemleri Standart Penetrasyon Deneyi Burland ve Burbiridge (1985) yapılan 200'ün üzerinde oturma ölçümlerini değerlendirerek kohezyonsuz zeminlerde oturmaların direkt olarak standart penetrasyon direncinden tahmine yönelik bir metot önermişlerdir.4 3-32 Normal konsolide kumlarda qn (kN/m2) net zemin gerilmesi altmda oturma Si (mm): S i = q n B 0.71 N 1. N değerlerinin derinlilde artması veya sabit kalması halinde Zı değerinin Şekil 3. Bu çalışmada zeminin sıkışabilirlik endisi (Ic). Üç yıldan fazla olma kaydıyla t: oturmaların hesaplandığı yıl sayısıdır. temel genişliği (B) ve temel altındaki gerilme etki alanı içerisindeki ortalama penetrasyon direnci (N) arasında aşağıdaki bağıntılarm geçerli olduğu vurgulanmıştır: Ic = (1.3. Statik yüklerde R3=0.25 ⎦ H H f1 = (2 − ) Zı ZI 2 3-34a (H<ZI) 3-34b 3-34c f t = 1 + R 3 + R t log t 3 Bu denklemlerde. Bu metodda tanımlanan etki alanının standart penetrasyon direncinin (N) derinlikle azaldığı hallerde ZI=2B alınması. Rt=0. çakıllı kumlarda ise N değerinin %25 arttırılması önerilmiştir. Zı=: gerilme etki alanıdır.

t: oturmaların hesaplandığı yıl sayısı olarak tariflenmiştir. Es: zemin deformasyon modülü. sürekli temellerde ise ZI=4B olarak alınmaktadır. σ ' vo = temel seviyesinde efektif sürşarj gerilmesi. Iz: birim deformasyon etki faktörü.(1978) tarafından önerilen metot kullanılmaktadır.2+2Iogt olarak tanımlanmıştır.8. Kare temellerde ZI=2B.d. Bu yöntemde zemin deformasyon modülü Es: Es=2qc 80 3-38 . ZI: temel altında oturmalarm oluşacağı derinlik. Etki Alanı Derinliği ZI (Craig 1988) Konik Penetrasyon Deneyi (CPT) Kum zeminlerde oturma hesaplarında genelIikle Schmertman v. Bu eşitliklerde 3-36 3-37 qn: net temel gerilmesi. Bu yöntemde kumdaki oturmalar.Şekil 3.5⎢ vo ⎥ ⎣ qn ⎦ krip faktörü C2: C2=1. Bu denklemde temel derinliği faktörü C1: ⎡σ ' ⎤ C1 = 1 − 0.S: s = C1C 2 q n ∑ 0 ZI Iz Δz Es 3-35 denkleminden hesaplanmaktadır.

IZ değeri ise Şekil 3. Iz Faktörü (Frank.olarak alınmaktadır. Bu metodun en önemli avantajı tabakalanma gösteren zemin profillerine uygulanma kolaylığıdır. 1962 pressiyometre modülü Ep değerinden oturmaların aşağıdaki yöntemle hesaplanabileceğini önermişlerdir.96.17) :temel genişliği :reolojik faktör λ 2 ve λ 3 α 81 . Menard v. Şekil 3.16'da gösterildiği gibi bulunmaktadır.60 m : şekil faktörleri (Şekil 3.d. 1991) Pressiyometre Deneyi Pressiyometre deneyinin diğer arazi deneylerine kıyasla zeminin deformasyon modülünün doğrudan ölçülebilmesi ve çok değişken/heterojen zemin koşullarında uygulanabilmesidir. α 2q B ⎡ αq n λ 3 B B⎤ S = n 0 ⎢λ 2 ⎥ + 9E p ⎣ B 0 ⎦ 9E p 3-39 Bu denklemde: S qn Bo B : oturma miktarı : net temel basıncı : 0.

Denklem 3-39 de Verilen Şekil Faktörleri λ2 ve λ3 (Baguelin. 1975) Sömellerin yüzeyi oturması halinde Denklem 3-39'den hesaplanan oturmaların %20 arttırılması öngörülmüştür. 82 .10.Şekil 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful