T.C.

HİTİT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI II BOYUT KÜÇÜLTME VE ELEK ANALİZİ

064240005 HATIKE AVCI

MAYIS 2012 ÇORUM

1

2 .Hesaplamalar kısmında ise deneyden elde edilen verilerle kırma işleminin yapıldığı cihazın deneysel ve gücünün hesaplanmasıdır.Özellikle elek analizi kullanılarak bir numune içerindeki taneciklerin dağılımını tayin eden metodlar üzerinde durulacaktır.ÖNSÖZ Bu rapor kapsamında kuramsal bilgilerde katı taneciklerin mekanik olarak parçalanmasını tanımlamak ve bu anlamda kullanılan cihazların anlatımını yapmak. çok sayıda operasyonları anlatılacaktır. Sanayide parçacık boyutlarının küçültülmesi ve aynı zamanda katıların tepkimeye girme yatkınlığının artması boyut küçültme işlemi olarak uygulanılır. Katıların tanecik büyüklüklerini esas alarak yapılan. katıların ayrılması işleminde kullanılan.

6.6.Karışımın Özgül Yüzey Alanı 2.Boyut Küçültmenin Nitelikleri 2.Boyut Küçültme Aygıtlar 2.Katı Taneciklerin Özellikleri 2.Tanecik Şekli 2.4.Ortalama Tanecik Boyutu 2.6.1.5.2.Karışık Tanecik Boyutu ve Boyut Analizi 2.3.6.1.GİRİŞ 2.5.2.1.KURAMSAL TEMELLER 2.2.KAYNAKLAR 3 .7.Tanecik Boyutu 2.ELEK ANALİZİ VERİLERİ 4.Elek Analizi 2.İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 1.5.Boyut Ufaltmada Gerekli Güç Hesabı 2.ELEK ANALİZİ HESAPLAMALARI 5.3.Karışımdaki Toplam Tanecik Sayısı 2.YORUM 6.Deneyin yapılışı 3.

büyüklük. Katı tanecikler esas olarak dört yolla daha küçük parçalara ayrılabilirler: a) Sıkıştırma b) Darbe c) Sürtünme d) Kesme Her birinin kullanıldığı yerler ayrı olup donatımlar da amaca uygun olarak yapılmıştır. Endüstride katı maddeler çeşitli amaçlar için ufaltılır.İstenilen boyut dağılımında ürün vermeli. Lifli maddelerin büyüklüklerinin azaltılması daha kolay işlenmelerini sağlar.Birim miktar ürün için gerekli güç miktarı az olmalı. aynı zamanda katıların tepkimeye girme yatkınlığını arttırır. 4 . Ham cevher parçaları kırılarak işlenebilir boyuta getirilir. istenmeyen kısımların mekanik yolla ayrılmasını sağlar. Küçük taneli parçacıklar yüzey alanları büyük olacağı için veya şekil. Plastik levhalar küçük küpler yada baklava dilimleri şeklinde kesilirler. küçük taneli katılar elde etmektir. Parçacık boyutlarının küçültülmesi. Kırıcı ve öğütücü olarak kullanılacak donatımlarda aranılan temel özellikler şöyle sıralanabilir: 1. Burada ufaltma işleminin enerji açısından verimliliği boyuttaki ufaltmaya karşılık elde edilen yeni yüzey miktarıyla ölçülür.KURAMSAL TEMELLER Kırma ve öğütme katı taneciklerin daha küçük parçalara ayrılmasını sağlayan işlemlerdir. 2. Ticari ürünler çoğunlukla içerdiği parçacıkların büyüklüğü ve bazen de şekli bakımından önemli özellikler gerektirirler.GİRİŞ Boyut küçültme terimi.Elde edilen ürünün boyut dağılımının belirlenmesi.BOYUT KÜÇÜLTME VE ELEK ANALİZİ AMAÇ: Bilyalı değirmenin deneysel ve teorik gücün bulunması. Kırıcı ve öğütücülerin temel amacı büyük taneli katılardan. Belli boyut aralığında ürün elde etmek ancak mümkün olabilmektedir. Yapay kimyasal maddeler toz halinde öğütülür. Gerçek kırıcı ve öğütücüler tek düze büyüklükte ürün vermezler. ve sayılarından dolay isteniyor olabilirler.Kapasite büyük olmalı. katı maddelerin kesilerek ya da kırılarak daha küçük parçalara bölünmesi için kullanılır. 3. 1. 2.

Aşındırma ile yumuşak ve aşındırıcı olmayan maddelerden çok ince ürünler elde edilir. öğütücüler. balyoz.Boyut Küçültme Aygıtlar Katılar sekiz ya da dokuz değişik yolla ufaltılabilirse de. kat maddelerden daha küçük taneler elde etmek için uygulanan kaba kırmada uygulanır.2. Fındık kırıcı. törpü ve makas bu dört türe örnek olarak verilebilir. vurma.1. Vurma. boyut küçültme makinelerinde bunların yalnızca dördü yaygın olarak uygulanır. çakıl taşlı değirmenler c) Borusal değirmenler. Kesme işlemi belirli parçacık büyüklüğü ve bazen belli şekiller verir. Boyut küçültme aygıtlarının başlıca türleri şunlardır. aşırı ince öğütücüler ve kesme makineleri olarak gruplara ayrılır. orta ya da ince ürünler verir. aşındırma ve kesmedir. kırıcılar. baskı . 1) Kırıcılar(kaba ve ince) A) Döner kırıcılar B) Kırma silindirleri C) Çeneli Kırıcılar 2) Öğütücüler(orta ve ince) A) Yuvarlanan baskı değirmenleri a) Toplu değirmenler b) Tekerli değirmenler B) Çekiçli değirmenler C) Aşındırıcı değirmenler D) Döner değirmenler a) Çubuklu değirmenler b) Bilyalı değirmenler. kaba. bölmeli değirmenler 3) Aşırı ince öğütücüler A) İç sınıflandırmalı çekiçli değirmenler B) Akışkan enerjili değirmenler 4) Kesme makineleri 5 . Boyut küçültme aygıtlar . Genellikle sert. Bunlar.

Belirli bir büyüklükte ya da istenen boyut dağılımında ürün vermeli 6 . İdeal bir kırıcı ya da öğütücü.Büyük kapasitede olmalı 2.2.Birim nicelikte ürün elde için küçük bir güç gerektirmeli 3.ÇENELİ KIRICI: DARBELİ KIRICI: KONİK KIRICI: 2. 1.Boyut Küçültmenin Nitelikleri Yukarda bahsedilen makineler boyut küçültme aygıtlarının başlıca ideal tipleridir.

küçük taneli katılar elde etmektir. Bu ifadenin genelde küçük tanecikleri öğütme işlemleri için daha doğru sonuç verdiği gözlenmiştir. Küçük taneli parçacıklar yüzey alanları büyük olacağı için veya şekil. mm C. 2. Geliştirilen teoriler “X” boyutundaki bir tanecikle dx’lik bir değişim yapılabilmek için gerekli “E” enerjisinin X boyutunun üssüyle orantılı olduğunu varsaymaktadır. X1 : Beslemenin ortalama çapı (1) (2) :Birim miktar beslemenin boyutunu X1 den X2 ye indirmek için gerekli iş.n: sabitler(maddenin boyutuna. Burada ufaltma işleminin enerji açısından verimliliği boyuttaki ufalmaya karşılık elde edilen yeni yüzey miktarıyla ölçülür. cinsine makinenin tipine bağlı ) Rıttınger gerekli gücün yaratılan yeni düzeyle orantılı olduğunu önermektedir.Kullanılan aygıtların iş gücünü incelemek için yaygın bir yöntem.C/Xn X: tanecik boyutu. Gerçek kırıcı ve öğütücüler tek düze büyüklükte ürün vermezler. standart olarak ideal bir işlem ortaya koymak ve elimizdeki aygıtın özelliklerini bu ideal birimle karşılaştırarak ikisi arasındaki farklara cevap vermektir. Alan uzunluğunun kesitiyle orantılı olduğu için bu varsayıma göre n=2 olmaktadır.Yukarıdaki ifade buna göre integre edilirse aşağıdaki ilişki elde edilir: E = KR [1/X2 – 1/X1] KR E :Sabit . Bu yöntem boyut küçültücülere uygulandığında ideal ve gerçek arasındaki farklar önemli ölçüdedir ve bu farklara kuramsal olarak tümüyle cevap verilemez. Belli boyut aralığında ürün elde etmek ancak mümkün olabilmektedir.3. Kırıcı ve öğütücülerin temel amacı büyük taneli katılardan. büyüklük sayılarından dolayı isteniyor olabilirler.Boyut Ufaltmada Gerekli Güç Hesabı Katılarda boyut ufaltma işlemlerinde genellikle güç hesabı için çeşitli teoriler ortaya atılmıştır. 7 . X2 : Ürünün ortalama çapı . Ancak bunların hiçbiri pratik sonuçlara yeterince uymamaktadır. dE/dX = .

Buna göre E. İngiliz birim sisteminde Bond eşitliği en son aşağıdaki şekle dönüşmektedir: (5) P/T = 1. Tablo 2 de örnek bir 8 .34 ile çarpılmalıdır.45 11.Elek Analizi Çeşitli boyuttaki taneciklerden oluşan bir karışımdaki boyut dağılımını belirlemek için kullanılan yöntemlerden bir tanesi elek analizidir.37 14. DF :Beslemenin çapı .1/√DF ) P T :Güç . Bu tür analiz ‘türevsel analiz’ olarak bilinir. 2. Bu yöntemde eldeki karışım seri haldeki eleklerden geçirilerek kısımlara ayrılır. Elek analizi ile tanecik büyüklüğünü tanımlarken taneciğin en son geçtiği elek büyüklükleri verilmelidir.5) E =KB 1 / √X2 (4) Bu eşitliği kullanmak için Bond. %80’i XF μm’den geçen birim miktar beslemeden %80’i XP μm’den geçen ürün elde etmek için gerekli enerji miktarı olmaktadır. Bu değerler kullanılarak kütle kesri halinde tek bir elekte kalan miktarı ifade edilir. ft (3) Eİ için tipik değerler aşağıdaki tablo 1 de verilmiştir: Tablo 1. tartılarak bulunur. Ei olarak birim ağırlıktaki iri taneler 100 μm elekte %80’i geçecek şekilde ufaltmak için gerekli Kw-h/ton cinsinden enerjiyi tanımlamıştır. ft . Son olarak Bond tarafından önerilen modelde gerekli işin ürünün yüzey alanı/hacim oranının karekökü ile orantılı olduğu varsayılmaktadır (n=1. Her bir elekte kalan madde miktarları. DP :Ürünün çapı . hp :Besleme hızı .4. ton/dak .Kick ise öğütmede gerekli enerjinin doğrudan boyut ufaltma oranı ile orantılı olduğunu öne sürmüştür. Ei çalışma indeksini önermiştir. Bu durumda ise n=1 olacak ve integre edilmiş ifade aşağıdaki şekilde olacaktır: E = C ln (X1 / X2) = KK log (X1 / X2) KK : Sabit.39 Bu değerler maddenin kuru olması durumunda 1.46Eİ ( 1/√DP . örneğin 14/20 ifadesi taneciğin 14 nolu elekten geçip 20 nolu eleğin üzerinde kaldığını göstermektedir. Eİ değerleri Madde Boksit Kömür Granit • Eİ 9.

0147 0.9795 9 .0058 0.0251 0.1651 0.0210 Dpn .125 0. Tablo 3.2362 0. cm 0.0251 0.Kümülatif elek analizi türevsel elek analizinden yararlanılarak bulunur.1168 0.de verilmiştir.0104 0.Kümülatif elek analizi. Ф miktarı Dp’ den daha büyük çapta olan katı taneciklerin miktarını tanımlamaktadır.0417 0.0077 0.0075 Dpn . cm 0.Tablo 2. cm 0.0589 0.0074 Elek analizinde ikinci yöntem kümülatif elek analizdir.257 0. Dpa ise ‘n’ numaralı elek açıklığına eşit olan çap olarak alınmaktadır.0538 0. cm 0.2362 Ф 0.0208 0.0295 0.4699 0.Her bir elekte kalan madde miktarı en büyük elekten başlayarak birbiri üzerine ilave edilir.0041 0.0833 0.00 0.Tüm örnek için Ф’ nin değeri bire eşit olacaktır. = ∑ ∆Фn (7) Toplama elek analizi Ф ile Dp (elek “n” nin delik büyüklüğü) arasındaki ilişkiyi verir.0031 0.0208 Ф 0.0295 0.1501 “Mesh” 35 48 65 Dpn. “Mesh” 4 6 8 Dpn. Tablo 2.3327 0.9718 0.türevsel elek analizi verilmiştir. Türevsel elek analizi ‘Mesh’ 4/6 6/8 8/10 10/14 14/20 20/28 28/35 Δφn 0.9616 0.159 0.0417 ‘Mesh’ 35/48 48/65 65/100 100/150 150/200 Kapta Δφn 0.3327 0.Ф aşağıdaki eşitlikle tanımlanır: Φ = ∆Ф1 + ∆Ф2 + ………. burada Δφn ‘n’ numaralı elekte kalan katı madde kütle kesrini göstermektedir. Elekler yukarıdan başlayarak numaralandırılır.3207 0.de türevsel elek analizi verilen sistem için hesaplanan toplama elek analizi Tablo 3.Bu toplam değerler toplamın alındığı son “mesh” değerine karşılık tablo halinde verilir.0102 0.

1168 0.73 0.Şekil faktörleri.9925 1.8 aralığındadır.Ancak çok ufak tanecikli karışımlar için hacmi tam doğru olarak bulmak mümkün değildir.9894 0.1.5.Ancak taneciklerin aşınmaya uğraması durumunda Фs 0.Bu nedenle literatürde şekil ve boyut için farklı tanımlara rastlamak mümkündür.Kırılmış katı tanecikler için Фs 0. Dp :Eşdeğer çap veya nominal çap (8) Tablo 4.de çeşitli maddeler için şekil faktörleri verilmiştir.0074 0.Büyük katı parçaların kırılmasıyla elde edilen daha küçük boyutlu ancak homojen olmayan katı tanecik karışımı için ise bu özeliklerin tanımı mümkün olmayacaktır.83 0. Küre küp veya kısa silindir Kum tanesi Kömür tozu Kırılmış cam Mika kırıkları Фs 1.9406 100 150 200 Kapta 0.7278 0.0833 0.Tanecik Şekli Tek bir katı taneciğin şekli şekil faktörü Фs ile tanımlanır: Фs = 6Vp/ DpSp Sp : Tek taneciğin yüzey alanı.0147 0.Yüzey alanı adsorpsiyon deneylerinden veya dolgulu kolondaki basınç düşüşünden yararlanılarak bulunur.0104 0.4708 0.0000 2.9853 0. 0.6 ile 0.5.65 0.Ancak bu terimler bir ölçüde rasgele tanımlardır.0589 0.8868 0.Tablo 4.Bu durumda Dp elek analizine dayalı olarak belirlenen nominal çap olmaktadır.1651 0.28 10 .10 14 20 28 0.Katı Taneciklerin Özellikleri Tek başına bir katı madde büyüklüğü şekli ve yoğunluğu ile tanımlanabilir. 2.95 değerine kadar çıkar. Vp :Tek taneciğin hacmi Eşdeğer çap bazen aynı hacimdeki küpün çapı olarak tanımlanır.Bu durumda uygun şekilde tanımlanmış şekil faktörleri ve boyutlar kullanılmaktadır.

1. 2. 2.Tek bir taneciğin hacmi VP olduğuna göre numunede ki toplam tanecik sayısı N= m / VPSP Toplam yüzey alanı ise A=NSP= mSP / VPρP = 6m / ΦSρPDP (10) (9) Eşitlik (9) ve (10) dan çeşitli boyut ve yoğunluktaki karışımlara uygulamak için karışım önce yaklaşık olarak sabit yoğunluk ve boyutta kısımlara ayrılır.Ortalama Tanecik Boyutu Bir karışımın ortalama tanecik boyutu farklı şekillerde tanımlanır. DS = 6Xİ / ΦSAWρP (12) 11 .Eşit boyutlu olmayan sistemlerde ise en büyük iki boyut sistemi tanımlamada kullanılır.2.5.6.2.Karışık Tanecik Boyutu ve Boyut Analizi DP çaplı taneciklerden oluşan bir numunede taneciklerin toplam hacmi m/ρP olur. ΦS bilinen bir numune için her bir kesrin yüzey alanları eşitlik (10) dan bulunur ve bunların toplamı özgül yüzey alanı AW olarak tanımlanır.6. AW = 6X1 / ΦSρPDP1 + 6X2 / ΦSρPDP2 + ………… = 6 / ΦSρP Σ Xİ / D Pİ (11) Xİ n DPİ : Verilen aralıktaki kütle kesri :Aralık sayısı : ortalama tanecik çapı (en küçük ve en büyük çapların aritmetik ortalaması) 2.2.6.Tanecik Boyutu Eşit boyutlu tanecikler için tanımını kullanmak uygun değildir.Her bir kısım için eşitlik (9) ve (10) dan hesaplanan N1 ve A1 değerleri toplanarak numune için A ve N değerleri bulunabilir. (a)en yaygın kullanılan hacim yüzey ortalama çapı DS dir.Karışımın Özgül Yüzey Alanı Tanecik yoğunluğu ρP ve küreselliği (şekil faktörü).

3. VP = аDP3 (17) (16) (15) (14) (13) 2.  Değirmene yükleme yapılmadan watt-metre yardımıyla 1 saniyedeki devir sayısı okunur.Deneyin yapılışı Ön çalışma: boyut küçültme elek analizi konusunda temel prensiplerin tekrar edilmesi.  25-30 adet farklı büyüklükteki bilya değirmene konulur.Karışımdaki Toplam Tanecik Sayısı Türevsel analizden giderek karışımdaki tanecik sayısını bulmak için her bir karışımdaki tanecik sayısı bulunur ve bunların toplamıN (toplam tanecik sayısı / birim kütle) değerini verir. Kısa bir teori bilgi ek olarak verilmiştir.6.Tanecik hacmi DP ile orantılıdır.Her bir kesirde tanecik sayısının bilinmesi durumunda aşağıdaki eşitlik kullanılabilir DS = Σ NİD3Pİ / Σ NİDPİ (b)Aritmetik Ortalama Çap.  300 gr kadar taş tartılarak değirmene yülenir 12 . DN DN = Σ (NİDPİ) / NT (c)Kütle Ortalama Çapı DW DW = Σ XİDPİ (d)Hacim Ortalama Çapı DV DV = [ 1 / Σ ( Xİ / DPİ3 ) ] 1/3 2.7.

49 1.00819 0.032 ΔΦN 0.56 4.0172 0.591 0.001 13 .48 0.57 5.4 27.76 0.24 1.70 0.50 1.9/0.46 1.5/0.2 0.063 0.125 0.68 10 dakika 37.04919 0.1518 0.591 0.00 0.96 3.20 mm 0.0877 0.5 mm 0.64 7 dakika 37.032 mm Elek altı 5 dakika 38.00727 0.37 1.25/0.0047 0.063 mm 0.20/0.72 15 dakika 36.51 1.76 4.5 0.32 0.20 0.090 mm 0.76 1.78 0.0149 0.58 0.6 26.96 0.ELEK ANALİZİ HESAPLAMALARI Taş Elek No: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Elek Altı TOPLAM Ayrımsal Elek Analizi Mesh A/4 4/2 2/1 1/0.74 1.09 0.063/0.73 20 36.00737 1.2828 0.8 12.25 0.125 mm 0.125 0. mm 4 2 1 0.8 14. Kırma işlemi devem ederken watt-metre’den devir sayısı okunur  Elle kırma işlemi tamamlandıktan sonra elek analizi yapılır.4 10.46 1.4 14.80 0.7 8.25 mm 0.74 1.8 0.5 0.063 0.032 ΔP.125/0.48 1.92 8.09 0.6 25.86 1.68 0.71 0.7 27.25 0. 3.65 0.67 0.38 1.62 7.86 5.8 0.73 4.ELEK ANALİZİ VERİLERİ 4 mm 2 mm 1 mm 0.3832 0.6 14.4 26.  Eleme işlemi sonunda her bir elekteki miktar tartılarak belirlenir.72 7.82 8.

59 1.57 1.55 1.42 1.48 1.46 1.54 5 7 10 süre (dakika) 15 20 2 mm için elek analizi elek üstü miktar 1.58 1.44 1.4 mm için elek üstü miktar elek üstü miktar 1.56 1.4 5 7 10 süre 15 20 14 .

0533 gr/cm3 *0. Dakikadaki bulunan değerin doğrulanması için yapılan ekstrapolasyon: 20.dakika ve 25.dakika arasında yapılmıştır.6457 cm2 ΦS Taş= 0.5 0 5 7 10 süre (dakika) 15 20 7.1 mm için elek üstü elek üstü miktar 1.79 25.1708=14.73*1.73 (10) A= 6*3.5 1 0.0382)/(10-5)] Y=1.4(cm) 15 .dakika ve 10. Y=1. Y=1.411+(25-20*[(1.0382+(7-2)*[(1.3843 Y=antilog 1.411-1.4377)/(20-15)] Y=1.1708-1.Ve 2 mm’lik mesh göz önünde bulundurulmuştur.Dakikadaki bulunan değerin doğrulanması için yapılan interpolasyon: 5.3843=24.Ve 2 mm’lik mesh göz önünde bulundurulmuştur.dakika arasında yapılmıştır.1708 Y=antilog 1.22 Toplam Yüzey Alanının Hesaplanması (A) : A=NSP= mSP / VPρP = 6m / ΦSρPDP A=61.16 (gr) / 0.

numuneyi en büyük delik açıklığı bulunan elek üzerine koymak suretiyle başlatılır. Bu şekilde ki bir madenin elek analizi. Her elek üzerinde toplanan madde topluluğu alınıp tartılır.Serbestçe akan ufak taneciklerden oluşan katı maddeler kendilerini elek analizleri ile karakterize ederler.YORUM Boyut küçültme ve elek analizi deneyinde parçacık boyutlarının küçültülmesi ve aynı zamanda katıların tepkimeye girme yatkınlığının artması ( boyut küçültme işlemi ) ile çeşitli boyuttaki taneciklerden oluşan bir karışımdaki boyut dağılımını belirlemek için elek analizi yöntemlerini uygulanır.5. Bu eleğin altında elek numaraları gittikçe küçülen serinin diğer elekleri yer alır. Elde edilen verilere göre türevsel elek analizi ve türevsel analiz verilerinden de yaralanarak 16 . Elek topluluğu elle ve ya mekanik olarak belirli bir şekilde ve belirli bir süre sarsılır.

Kimya Mühendisliğine Giriş . Çeviren Prof.Büyük katı parçaların kırılmasıyla elde edilen daha küçük boyutlu ancak homojen olmayan katı tanecik karışımı için bu özeliklerin tanımını içermez. İnkilap Kitabevi . Dr. Bu deney kapsamında yapılan hatalar genellikle eleklerin tartımı sırasında taş miktarındaki azalma yada bir önceki tartımdan sonra eleklerin çokta iyi temizlenmemiş olması olarak düşünelebilir 6. İhsan ÇATALTAŞ Üçünçü Baskı . Deney Föyü 17 . http://cevresorunlari.kümülatif elek analizi uygulanmış olunur.edu.atauni.tr/RAPOR. Tek başına bir katı madde büyüklüğü şekli ve yoğunluğu ile tanımlanabilir. 716.htm 3.KAYNAKLAR 1.717 2.Elek analizi uygulamalarında kömür için pP ve A değerleri hesaplanmıştır. Sayfa.Literatürden araştırılan verilere göre bu değerler sınır koşullarının içerisinde yer almaktadır. Kimya Mühendisliği Laboratuarı II.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful