JF 402

Güvenli Taşıma Gücü ve Oturma

Yer Güvenli Taşıma Gücü
• Zemin Emniyet Gerilmesi (ZEG ) = • Yer Güvenli Taşıma Gücü (YGTG)

Yer Güvenli Taşıma Gücü
• Yer araştırmalarında en çok sorulan, değiştirgendir. • Bu değer, yerin göçmeden ve ayrı ayrı oturma yapmadan taşıyabileceği en büyük düşey yük (yapı yükü) miktarı için bilgi verir.

Yer Güvenli Taşıma Gücü
• Piyasa koşullarında iki kavram söz konusudur; • 1- bir mühendislik yapısının ağırlığından dolayı yerde oluşacak gerilmelere yerin dayanıp dayanamayacağının belirlenmesi • 2- herhangi bir yerin normal koşullarda dayanabileceği en büyük gerilme miktarının araştırılması

Yer Güvenli Taşıma Gücü
• bir mühendislik yapısının ağırlığından dolayı oluşacak gerilmelere yerin dayanıp dayanamayacağının belirlenmesi için yer koşullarının yanı sıra üst yapının temel özellikleri, türünün ve ağırlığının bilinmesi gerekir. • Bu işlem statiker inşaat mühendisleri tarafından yapı ve yer esneklik özellikleri kullanılarak belirlenir

Yer Güvenli Taşıma Gücü • herhangi bir yerin normal koşullarda dayanabileceği en büyük gerilme miktarının araştırılması ise yer esneklik özelliklerinin belirlenmesi ile elde edilir. . • Birim yük altında birim alandaki gerilmelerin araştırılması işlemi olarak kabul edilebilir.

Qy (ton veya kg) ise • Yapının yere uygulayacağı gerilme (gerekli taşıma gücü). qy (ton/m2 veya kg/m2) • qy =Qy / A.YGTG • Mühendislik yapısının yükünün kapladığı temel alanı A (m2) ve yükü. • İle bulunur .

YGTG • Gerekli güvenli taşıma gücü yapının yarattığı gerilmenin Gs güvenlik sayısı ile çarpılması ile bulunur. • qs = qy * Gs • • Gs yapının önemine göre en az 1.5. en çok 5 olabilir. .

YGTG • yerin taşıma gücü (qd) (ZEG) ise qs < q d • olması istenir .

K1 ve K2 temel tabanı biçimine bağlı katsayılardır (çizelgeden) C = Tutganlık (Kohezyon) (kg / cm2) (Kayma Dayanımı) Df = Temel Derinliği – metre γ1 = Temel tabanı üstündeki toprağın birim hacim ağırlığı. Nγ.kg / cm3 B = Temel genişliği (daire temel durumunda çapı) – metre Nc. Nq = Temel tabanı altındaki toprağın kayma dayanımı açısına bağlı taşıma gücü katsayıları (çizelgeden) .kg / cm3 γ2 = Temel tabanı altındaki toprağın birim hacim ağırlığı .YGTG • • • • • • • • Aşağıdaki tanımlar kullanılarak.

2 0.1 B/L 1.5 1+ 0.2 B /L 0.YGTG Temel Tabanı Biçim K1 K2 Şerit L=∞ Dikdörtgen B< L Kare B=L Daire L=B=D 1 0.3 Temel Türüne Göre K1 ve K2 Temel Taban Biçim Katsayılarının Seçilmesi .5 – 0.2 0.4 1.

5 780. 1987) Φ 0 5 10 15 20 25 30 34 35 40 45 48 50 Nc 5.6 2.6 57.3 347.8 14.7 25.2 66.6 N′γ 0.9 2.7 12.7 35.1 37.0 42.2 N′ c 5.7 172.9 415.9 51.4 12.1 1.4 100. tanımı ve katsayısı.3 11.4 7. cetvelleri (Kumbasar ve Kip.0 1.6 12.2 5.7 3.0 23.7 19.5 5.6 20.1 Nγ 0.0 9.3 173.5 1.1 .7 7.3 287.2 52.6 8.7 9.1 18.5 41.7 4.4 81.7 8.9 1.8 95.0 1.5 Nq 1.7 3.3 N′ q 1.0 0.3 9.0 0.3 258.0 10.7 60.5 65.7 25.2 0.5 35.2 2.1 50.9 17.8 19.4 87.7 11.4 1.4 297.9 5.8 37.153.7 22.5 0.7 6.8 81.YGTG Terzaghi katsayıları Taşıma gücü bağıntısı.0 9.2 34.5 36.

Terzaghi YGTG I • qd –taşıma gücü Terzaghi bağıntısından bulunur. • qd = K1 c Nc + γ1 Df Nq + K2 Nγ B γ2 .

kil vb için Nc=5.Terzaghi YGTG II • Ayrıca. c=0 ve • Nc=0) • Burada. • Nq =eπ tanØ tan2(45+Ø/2) • Nγ = 2(Nq+1) tanØ • sc =1+0.5 γ B Nγ sγ (geçirimli birimler • kum çakıl vb.14 sabit) • qd = γ Df (Nq-1)sq + 0.2(B/L) sq=1+(B/L)tanØ sγ =1-0. • qd = 5.14 c sc • (geçirimsiz birimler.4(B/L) .

qd .305 / B )2 P yazılabilir P = 1 + 0.5 cm izin verilir düşey oturma için.305 / B )2 P ( Krinitzsk ve diğ. 10-6 ( 1 + 0.4 Vs2.33 D / B Vs : Kesme Dalgası Hızı (m / sn) D : Önerilen Temel Derinliği (m) B : Temel Ayağının Genişliği (m) N30 : Temel tabanına denk gelen derinlikte SPT değeri . qd = 8 N30 ( 1+ 0.93 .Meyerhof Bağıntısı I • • • • • • • • • • • Meyerhof Bağıntısından Toprağın Güvenli Taşıma Gücünün Bulunması 2. qd = 14. toprağın taşıma gücü (YGTG). 1993) Burada SPT ve Vs arası ampirik bağıntılardan birini kullanarak örn.

2(B/L) • dc =1+0.14 c sc dc • qd = ‫ ﻻ‬Df(Nq-1)sqdq+0.Meyerhof Bağıntısı II • Düşey yük için • qd=5.5 ‫ﻻ‬BN‫ ﻻ‬s‫ ﻻ‬d‫ﻻ‬ (geçirimsiz ortam) (geçirimli ortam) • Nq =eπ tanØ tan2(45+Ø/2) • Nγ = (Nq-1)tan(1.1(Kp)0.4Ø) • sc =1+0.5 (Df /B) .1Kp (B/L) dq= dγ = 1+0.2(Df /B) • Kp = tan2(45+Ø/2) sq= sγ = 1+0.

5 • Bu bağıntı kil üzerinde dikdörtgen ve kare temeller için geçirimsiz ortamlar için geçerlidir. .Skempton Bağıntısı • qd =5c (1+0.2Df/B)(1+0.2B/L) Df/B<=2.

T=0.33s (sabit). Keçeli (1990). (taşıma gücü) • qd = ‫ﻻ‬Vp/100 • qs = ‫ﻻ‬Vs /100 (güvenli taşıma gücü) • Türker (2004). • qd = (‫ﻻ‬VsT /40)+(Df ‫(ﻻ‬ • q s = q d/ G s • G=Kayma modülü • Df= Temel derinliği.Sismik Verilere Bağlı Taşıma Gücü I • Türker (1988). Gs=Güvenlik katsayısı .

• qd = ‫ﻻ‬VsT /40 • • Gs=Vp/Vs • • qs = G/Vp T=0.Sismik Verilere Bağlı Taşıma Gücü II • Keçeli (2001).4s (sabit) Güvenlik katsayısı için yaklaşım .

(2005).Sismik Verilere Bağlı Taşıma Gücü II • Tezcan ve diğ.6 ‫ﻻ‬ • Sv = 1-3. • qs = 0.500)1.024 ‫ ﻻ‬Vs Sv / 30.10-6 (Vs.6 .

.% 60 oranında düşer.Deprem Bölgelerinde Toprağın Taşıma Gücü • Deprem bölgelerinde sıvılaşabilir kumlu topraklarda. yerin deprem öncesi belirlenen taşıma gücü ve toprak güvenlik gerilmesi % 50 .

. • g = Yerçekimi İvmesi ( = 980 cm / sn2 ) • aenb = İnceleme alanını etkileyecek depremin. 2000). • Vs = Temel derinliği ve hemen altında S dalga hızı. Edinger (1993) azlımları aşağıdaki gibi tanımlamışlarıdır. bu alanda yaratacağı en büyük ivme . • Kd = Sarsım Katsayısı ( Boyutsuz). • Ø = Deprem Öncesinde Sıvılaşır Toprağın İçsel Sürtünme Açısı. (Arıoğlu ve diğ.Deprem Bölgelerinde Toprağın Taşıma Gücü • Krinitzsk. • Ø1 = Deprem Sonrasında İçsel Sürtünme Açısı. • N30 = SPT – (Temel derinliği ve hemen altında). Gould.

örn..33 – 0.116 Vs3 . (aenb / g) N30 – SPT değerini kullanarak. Ø1 = Ø – (1.33 – 0. N30 ) atan(Kd) Gene Vs –SPT arası amprik bağıntılar kullanılarak. Ø1 = Ø – (1.067.Deprem Bölgelerinde Toprağın Taşıma Gücü • • • • • • Kd = (2/3) . . 10-6 ) atan(Kd) Bu durumda Terzaghi bağıntısında Nq ve Nγ gibi toprak taşıma katsayıları Ø1 sarsıntı görmüş içsel sürtünme açısına bağlı olarak bulunmalıdır.

OTURMA Oturma. üst yapı yükleri etkisi ile doğal toprağın ya da yapay dolgunun sıkışarak hacim değiştirmesi ve basılması olayıdır .

taneler arası boşlukları kapatarak sünmesi ya da üst yapı yükü altında ezilerek yoğrulmasıdır. . yapı yan yatar. Bu durumda. bir yönde eğilir. döner.OTURMA • Üst yapı yükünü taşıyamayan yerin. burkulur.

yapı yapılacak alanda sık aralıklı jeofizik ölçüm (sismik ve elektrik) yaparak mv – sıkışırlık ve özdirenç değerleri haritalanır.OTURMA • Bu durumu önceden belirlemek üzere. • Buralarda yapılacak temel kazılarından bozulmamış örnek alınır. • mv ‘nin büyük olduğu killi (iletken) yerler oturma sorunun olabileceği yerleri gösterir. Sıkışma (konsolidasyon) deneyi yapılarak oturma hesabı yapılır. .

2 cm .Oturma Sınırları Tekil Temeller İçin Killi birim üzerinde Kum birim üzerinde 7.0 4.5 cm 3.5 7.5 4.2 cm Yaygın (Radyejeneral) Temeller İçin Killi birim üzerinde Kum birim üzerinde 12.5 5.5 cm 3.

(Kumbasar ve Kip. 1 / 150 – Bölme duvarları. .Oturma Sınırları • • • • • • • • • Ayrı oturmaların ölçüldüğü iki nokta arasındaki uzaklık L ise bu durumda izin verilebilen değerler. taşıyıcı tuğla duvarlarda büyük çatlak. kreynlerde bozulma görülebilir. yapılarda hasar görülür. 1 / 250 – Katın yüksek yapılarda dönme görülebilir. 1985) ΔS / L= 1 / 750 – Oturmalara duyarlı makinalarda 1 / 600 – Çapraz bağlantılı çerçevelerde 1 / 500 – Çatlak istenmiyorsa 1 / 300 – Bölme duvarlarında çatlak.

sınıfı. kalınlığı. μ) ve sıkışabilirliği – Yer biriminin tane boyutu. boşluk oranı (e) ve geçirgenlik (k) – Kuru birim hacim ağırlığı (γk ) ve su içeriği (Wn) – Sıkışabilir toprağın esnekliği (E. serilişte sıkıştırma özelliği – Sıkışabilir katmanın altındaki katmanların benzer özellikleridir. mv. k. .Oturmayı denetleyen etmenler – Üst yapı yükü ile oluşan gerilme σ kg/cm2 ve titreşimi – Sıkışabilir gerecin içeriği. derecelenmesi. türü ve kalınlığı – Gözeneklik (n).

birim alanı q yükü içeren R yarıçaplı dairesel alanın bir z derinliğindeki izdüşümü altında Pv düşey basıncını verir. . Bu değer derine indikçe düşer.Yüzeydeki Yükün z Derinliğindeki Değeri: • İnceleme alanında yapı ile düşey yüklenen yerin hangi derinliğinde yükün ne olduğu izleyen bağıntıdan bulunur (Terzaghi ve Peck 1972).5 • • Bu bağıntı. • • Pv = q {1 – 1 / [1 + ( R / Z )2 ]}1.

. • • S= S1 + S2 + S3 + ........Oturmanın Bileşenleri • Toplam oturma toprak yüzeyi ve altında Pv düşey basınç etkisinde kalan her katmandaki oturmaların toplamıdır.+ Sn .

yoğruk (plastik) oturma. • Sp . Bunlar.Oturmanın Bileşenleri • Her katmandaki oturmanın ise üç bileşeni vardır. • Sc – sıkışma (konsolidasyon) oturması. • Sn = Si + Sc + S p . • Si – birdenbire (ani) oturma.

Ani oturma • Toprakta hacım değişmesi olmadan oluşan oturmadır. Suya doygun topraklarda birdenbire oturma ile su içeriğinin değişmediği varsayılır. .

oturmanın belirleneceği yerin konumuna ve biçimine sıkışabilir dolgu tabanın kalınlığına bağlı bir katsayı olan Ip. dolguda oylum değişmesi olmadan (su içeriği değişmeden ) oluşan oturmadır. Young’s esneklik (elastisite) direnci E. Si = q B { (1 – ν 2 ) / E } Ip ile bulunur. Poisson oranı ν . temelin uygulandığı kesin taban basıncı q’ye bağlı olarak .Ani oturma • • • • • • • • • Yüklü alanın (ya da temel ayaklarının) yan uzunluğu ya da çapı (B). .

.Sıkışma (Konsolidasyon) oturması • Dolguya ya da toprağa üst yapı yükü bindiğinde toprak içindeki suyun dışarı atılması ile süre içinde oluşan düşey doğrultudaki basılmadır.

Birdenbire ve sıkışma (konsolidasyon) oturması kumlu – çakıllı toprak ve dolgularda ayırt edilemez. Çünkü. Bunlar birbirine eşittir. • . yük altında. kum içindeki su. Killi ve siltli topraklarda su belli bir süre içinde çıkacağından sıkışma. suya doygun kumlarda da.Sıkışma (Konsolidasyon) oturması • • Bu tür bir oturma killi siltli topraklarda oluşur. kumlu yerlerde su hızla dışarı çıkacağından birdenbire oturma egemendir. kum geçirimsiz katmanlar arasında olmayıp suyun özgürce dışarı verebiliyorsa oturma çok çabuk oluşur.

1. ∆p : kalınlığı H olan katman boyunca basınç artışı.2 . H : sıkışan katman kalınlığı. mv : hacımsal sıkışma katsayısı (k sismikten ya da ödometre deneyinden).0 aşırı sıkışmış (konsolide) kilde 0.0. .5 arasındadır.H η : kilin sıkışmaya (konsolidasyonuna) bağlı katsayısı olup. ∆p.5 .1. çok duyarlı killerde 1.Sıkışma (Konsolidasyon) oturması • • • • • • • • • Sc = η.0.2 olağan sıkışmış kilde 0.0 .7 çok aşırı sıkışmış (konsolide) kilde 0.7 . mv .

cv sıkışma katsayısı ve . . .av sıkışma katsayısı. • SPT ve Burkma (Vane) deneyi ile . .Oturmanın İncelenmesi: • Jeoteknik ya da yer dayanımı (mekaniği) çalışmaları ile.Si Sıkışma oturması.K geçirgenliği belirlenir. .boşluk oranındaki değişmeler hesap edilir. .mv hacimsel sıkışma katsayısı.

%PL. Mod – Proctor Sıkıştırma deneyi yaparak γk en büyük kuru birim hacım ağırlığı ve en uygun su içeriği Wopt belirlenir. %Ip.Oturmanın İncelenmesi: • • • • Elek çözümlemesi ve Attarberg eşikleri belirlenerek dolgu türü bulunur. CBR deneyi yaparak Kaliforniya taşıma oranı k yatak katsayısı belirlenir. %Wn) Tek eksenli özgür basınç deneyi yapılarak. qu : özgür basınç değeri ve є: kırılma gerilmesi bulunur. . (% LL.

Yapı temel baskısı. Δp = 0. etki bir h derinliğinde sıfırlanır . geçerli derinlik (effective depth) denir.Etki Derinliği • • • üst yapı yükünün ağırlığı yüzeyden derine azalarak etki eder. Po) %20 sine düştüğü derinliğe. Δp nin yerin jeolojik gerilmesinin (basıncının.2 Po • .

• Burada B = Temel genişliğidir (m) .5 B • alınabilir. tabana en çok ΔP yük bindiren yapının tek düze (homogeneous) bir ortamda he – etki derinliği • he = ΔP / (0.Etki Derinliği • Örnek olarak. • he = 1.2 γni) • Kaba hesaplarda etki derinliği olarak.

o yer kesiti içinde sıkışabilir hi kalınlıkta ve γni doğal birim hacim ağırlığındaki katmanların gerilmelerinin toplamıdır .Başlangıç yer gerilmesi • jeolojik yük olarakda alınır.

Başlangıç yer gerilmesi • Yerde su yoksa başlangıç yer gerilmesi (jeolojik yük): • N Po = Σ hi . γni • i =1 • .

. • hi = i’inci katmanın üzerindeki su kalınlığı. N su üstündeki katmanlar • i = N .Başlangıç yer gerilmesi • Yerde su varsa ve katmanların bir kısmı yeraltısu düzeyinin altında yer alıyor ise.. • γni = i’inci katmandaki doğal birim hacim ağırlığı .M su altındaki katmanlar • γwi = su altındaki i’inci katmanın gözeneklerini dolduran suyun birim hacim ağırlığı (yaklaşık 1 gr / cm3). . 2. • • • N N-n Po = Σ hi γni + Σ hi ( γni – γwi ) i=1 i=1 • i = 1.

log10 { ( Poi + ΔPoi ) / ( Poi)} i=1 hi= Oturması hesaplanacak katman kalınlığı eoi = i’inci katmanı üzerine ek basınç uygulamadan önceki boşluk oranı • eoi = n / ( 1 .yapıdan (üst yüklemeden) dolayı d derinliğindeki hi kalınlıktaki katmanın ortasında ortalama basınç artış ya da doğrudan doğruya • .n ) • • Cci = i’inci katmanın sıkışma katsayısı = 0. Cci / ( i + eoi )} . (eo – boşluk oranına denk gelen basınç). N S= Σ {hi .Toplam Oturma • • • • • • toplam oturma izleyen bağıntıdan belirlenebilir.009 (WLL –10) Poi = i’inci katmanın başlangıç yer gerilmesi ya da yapı öncesi katman ortasında jeolojik yük. ΔPo .

• N • S = Σ mvi . hi • i=1 • bulunabilir. ΔPi .Toplam Oturma • mv –i’inci katmanda hacimsel sıkışma sayısı ve Δpi kalınlığı hi olan katmanın ortasında basınç artışı. türünden toplam oturma. .

Sc • . Ortalama Δp basınç artışının hsıkışabilir katman derinliğince etkilenmesinden t.süresi sonunda doğan oturma. St = Si + U. durağan basınç altında dışarı çıkması ile oluşan oturmanın zamanla artışı boşluk suyu akım hızına bağlıdır.Oturma Hızı • Killi ve siltli toprakların taneler arası boşluğundaki suyun.

Hd Hd – su kaçış uzaklığına. .Oturma Hızı • • • • • • • • • • • • U= St / S U – Oturma yüzdesi St – t süresinde gelişen oturma S – Toplam oturmadır (hesaplanan değer) Sc = η. Eğer katmanın altı geçirimsiz ise Hd = h alınır.kalınlığında oturabilir katmanın her iki tarafı geçirimli ise alınır. Mv . cv – oturma katsayısına ve U . ΔP.Oturma yüzdesine bağlıdır Hd = h / 2 h.

Tv / cv • Tv – değerleri U değerlerinden bulunur. .Oturma Hızı • Gerekli süre ise • t= Hd2 .

5 0.1 0.408 0.071 0.008 0.197 0.3 0.031 0.287 0.567 0.126 0.4 0.6 0.7 0.2 0.9 1 0.U-Tv U 0.8 0.848 ∞ Tv .

England. Arıoğlu N. Theoretical Soil Mechanics.. Kip. G. NY. 151-167. 339 sayfa Krinitzsky. 5. Yılmaz. A. Mart-Nisan Ayı Ercan A 2001.. A. Sayı:38. London. Inc.. Meyerhof. G. Zemin Mekaniği Problemleri. F. 67-71. K. Vol. E. E. Structural Engineer. 729. 1. and MacDonald. G. Terzaghi. Proceedings of the Institution of Civil Engineers. 6: pp. 727-768. (1967).” by Skempton. 170. Peck. 1956. John Wiley and Sons. Çağlayan Kitabevi.. New York. H. Soil Mechanics in Engineering Practice. V.. Odasi Yayini. Vol. B. D. W.P.. Hazırbeton Yıl:7.. Proceedings of the Institution of Civil Engineers. J. Edinger... D. and MacDonald. R.. Meyerhof. 1985. H. Meyerhof.. NY. pp. Yerarastirma Yöntemleri. No. 1993. Bilgiler Kurallar TMMOB Jeofizik Müh. G. A. P. 2nd ed. Zemin Sıvılaşması I. Skempton. G. London. New York. 1. 1953..Kaynaklar • • • • • • Arıoğlu.O. Gould. and Peck. ve II. 2000.L.. Part 3. Structural Safety. John Wiley and Sons. W. Some Recent Foundation Research and its Application to Design. R. 31.H. No. 1943. pp. Fundamentals of Earthquake Kumbasar. K. pp. England. Terzaghi. 520 s. G. Discussion of “Settlement Analysis of Six Structures in Chicago and London. The Allowable Settlements of Buildings. Vol. Limit States Design in Geotechnical Engineering.. • • • • . Inc. 1982. 1956.. p.

A. Keçeli. The bearing capacity of clays. 301. A. Sismik Hızlardan Taşıma Kapasitesinin Belirlenmesi. Building Resarch congress. 2005. Ve Özdemir Z. 1988. • • • . Continuum models and Discrete Systems.. S. 173180. The ultimate bearing capacity of foundations. 2004 Kluwer Academic Publisher. Türker. Computation of ground bearing capacity from shear wave velocity. 2004. Akdeniz Ü. Netherland. Cilt IV. Jeofizik. 2001. 61-72. Sayi 1-2. Türker.allowable bearing capacity of shallow foundations based on shear wave velocity. 1990.. Fen Bilimleri Enstitüsü. Keçeli. Sayı 2. E. A. Antalya (Doktora tezi). Meyerhof.G... E. Division I.1950. Sismik yöntemle kabul edilebilir veya güvenli taşima kapasitesi saptanması.. 2... Geotechnique.W. Jeofizik.1951. Tezcan. Sismik yöntemlerle müsaade edilebilir dinamik zemin taşıma kapasitesi ve oturmanın saptanması. Cilt XIV.. 180.G. 83-92 Keçeli. A.Kaynaklar • • • Skempton.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful