You are on page 1of 60

Mahir Kaynak _ Nokta Atlar simsiz Sava Devam Ediyor Kitaplar, uygarla yol gsteren klardr. UYARI: www.kitapsevenler.

com Kitap sevenlerin yeni buluma noktasndan herkese merhabalar... Cehaletin yenildii, sevginin, iyiliin ve bilginin paylald yer olarak grdmz sitemizdeki tm e-kitaplar, 5846 Sayl Kanun'un ilgili maddesine istinaden, engellilerin faydalanabilmeleri amacyla ekran okuyucu, ses sentezleyici program, konuan "Braille Not Speak", kabartma ekran vebenzeri yardmc aralara, uyumluolacak ekilde, "TXT","DOC" ve "HTML" gibi formatlarda, tarayc ve OCR (optik karakter tanma) yazlm kullanlarak, sadece grmeengelliler iin, hazrlanmaktadr. Tmyle cretsiz olan sitemizdeki e-kitaplar, "Engelli-engelsiz elele"dncesiyle, hibir ticari ama gzetilmeksizin, tamamen gnlllk esasna dayal olarak, engelli-engelsiz Yardmsever arkadalarmzn youn emei sayesinde, grme engelli kitap sevenlerin istifadesine sunulmaktadr. Bu e-kitaplar hibirekilde ticari amala veya kanuna aykr olarak kullanlamaz, kullandrlamaz. Aksi kullanmdan doabilecek tmyasalsorumluluklar kullanana aittir. Sitemizin amac asla eser sahiplerine zarar vermek deildir. www.kitapsevenler.com web sitesinin amac grme engellilerin kitap okuma hak ve zgrln yceltmek ve kitap okuma alkanln pekitirmektir. Sevginin olduu gibi, bilginin de paylaldka pekieceine inanyoruz. Tm kitap dostlarna, grme engellilerin kitap okuyabilmeleri iin gsterdikleri abalardan ve yaptklar katklardan tr teekkr ediyoruz. Bilgi paylamakla oalr. LGL KANUN: 5846 Sayl Kanun'un "altnc Blm-eitli Hkmler" blmnde yeralan "EK MADDE 11" : "ders kitaplar dahil, alenilemi veya yaymlanm yazl ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler iin retilmi bir nshas yoksa hibir ticar amagdlmeksizin bir engellinin kullanm iin kendisi veya nc bir kii tek nsha olarak ya da engellilere ynelik hizmet veren eitim kurumu, vakf veya dernek gibi kurulular tarafndan ihtiya kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda oaltlmas veya dn verilmesi bu Kanunda ngrlen izinler alnmadan gerekletirilebilir."Bu nshalar hibir ekilde satlamaz, ticarete konu edilemez ve amac dnda kullanlamaz ve kullandrlamaz. Ayrca bu nshalar zerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulmas ve oaltm amacnn belirtilmesi zorunludur." bu e-kitap Grme engelliler iin dzenlenmitir. Kitap taramak gerekten incelik ve beceri isteyen, zahmet verici bir itir. Ne mutlu ki, bir grme engellinin, dzgn taranm ve hazrlanm bir e-kitab okuyabilmesinden duyduu sevinci paylaabilmek tm zahmete deer. Sizler de bu mutluluu paylaabilmek iin bir kitabnz tarayp, kitapsevenler@gmail.com Adresine gndermeyi ve bu isimsiz kahramanlara katlmay dnebilirsiniz.

Bu Kitaplar size gelene kadar verilen emee ve kanunlara sayg gstererek ltfen bu aklamalar silmeyiniz. Siz de bir grme engelliye, okuyabilecei formatlarda, bir kitap armaan ediniz... Teekkrler. Ne Mutlu Bilgi iin, Bilgece yaayanlara. Tarayan: Gkhan Aydner Mahir Kaynak _ Nokta Atlar simsiz Sava Devam Ediyor NOKTA ATILARI SMSZ SAVA DEVAM EDYOR MAHR KAYNAK 1934 ylnda Gaziantep'te dodu. lk ve orta renimini burada tamamladktan sonra 1948 ylnda Kuleli Askeri Lisesi'ne girdi. 1953 ylnda Harp Okulu'nu bitirdi ve 1957'de askerlikten ayrld. 1961 ylnda mezun olduu stanbul niversitesi ktisat Fakltesi'ne asistan oldu. 1965'te doktor, 1971'de doent oldu. 1971'de MT'e atand ve 1980'de buradan emekliye ayrld. 1982'de niversiteye dnd. 1989 ylnda iktisat profesr olduu Gazi Universitesi'nden 1993 ylnda emekliye ayrld. Evli ve ocuk babasdr. Balan, AGA, anakkale Destan (Belgesel Drama). Kiuphun Yeni Dnya Dzeni (Profil Yaynclk, 2006) Yeni Ortadou Haritas-Emir Grses'le birlikte (Profil Yaynclk, 2007) NOKTA ATILARI SMSZ SAVA DEVAM EDYOR ' MAHR KAYNAK PROFL Mahir Kaynak, 2007 PROFL YAYINCILIK Yazar/ Mahir Kaynak Kitabn Ad / Nokta Atlar simsiz Sava Devam Ediyor Genel Koordinatr / Mnir stn Genel Yayn Ynetmeni/ Cem Kk Kapak Tasarm / Kenan zcan Tasarm / Adem enel Bask-Cilt/ Kitap Matbaas Davutpaa Cad. Eminta Kazm Dinol San. Sit. No.81/21Topkap -stanbul Tel: 0212 567 48 84 1. BASKI EYLL 2007 ISBN: 978-975-996-110-7 PROFL: 61 STRATEJ-ANALZ : 08 PROFL YAYINCILIK ataleme Sk. Merili Apt. No: 52 K.3 Caalolu - STANBUL www.profilkitap.com / bilgi@profilkitap.com Tel. 0212. 514 45 11 Faks. 0212. 514 45 12 Profil Yaynclk Maviaa Kltr Sanat Yaynclk Tic.Ltd.ti markasdr. Bu kitabn tm yayn haklar Mahir Kaynak ve Profil Yaynclk'a aittir. Yazarn ve yayncnn izni olmadan herhangi bir formda yaynlanamaz, kopyalanamaz ve oaltlamaz. Ancak kaynak gsterilerek alnt yaplabilir. NDEKLER Birinci Blm NOKTA ATILARI/7 ikinci Blm SATRAN HAMLELER/73 nc Blm SYASET KM BELRLYOR?/ 101 Drdnc Blm KM GALP?/129 I Birinci Blm NOKTA ATILARI TRKYE PROJES Hepimiz baz eyleri eletiriyoruz, ok fazla olmasa da, beendiklerimiz de var. Her eyi demokratikletirmeye balayanlar konu sknts ekmiyor. Ekonomide

snrsz sz syleme imkan var. Hedefiniz ne diye sorarsanz basit bir cevab olduunu ve bunun insan haklarna saygl, demokratik ve mreffeh bir Trkiye olduunu syleyeceklerdir. Oysa byle bir hedef olmaz. Daha dorusu soyut hedefler hibir anlam tamaz ve ne.baarnz ne de yenilginizi lemezsiniz. Milli gelir rakamlar refahnzn arttn, baz yasak ve snrlar kaldrmanz demokrasiye yaklatnz gsterebilir ama dnya leindeki gelimeler sizi ciddi tehditlere maruz brakabilir. Hedefiniz somut olmaldr. Yani gelecee ait bir dnya ngrnz ve bunun iinde nasl bir Trkiye'nin mmkn olduunu kestirebilmek gerekir. Hibir lke ne demokrasiye ulamak ne de halknn refahn artrmak konusunda isteksiz olamaz ama sizden ok farkl politikalar izleyebilir. Bu durumda hanginizin doru yaptn nasl bilebilirsiniz? Mesela Rusya devletin etkisini artrc ve ekonomisindeki kilit sektrleri yabanclara kapatan bir politika izliyor. ABD terrle mcadele bahanesiyle geleneksel demokratik uygulamalarndan vazgeiyor. Fransa dnceyi aklamay yasaklyor. Bu demokrasinin bir hedef olmad, gvenlik gerekesiyle snrlanaca anlamn tayor. NOKTA ATILARI Szlerimiz demokrasi kartl olarak alglanmamaldr. Gereksiz dediimiz snrlamalar egemen gcn savunma mekanizmalardr ve demokrasi dman olduklar iin deil konumlarn srdrmek iin aldklar tedbirlerdir. Bu durumda ilk iimiz lke iin somut hedefler koymak ve bu hedeflerin hayatn gidiiyle uyumlu olmasn salamaktr. Somut hedefler ancak lkeyi dnyann bir paras olarak dnmek ve dmzdaki gelimeleri doru anlayp buna uygun bir lke projesi yapmakla mmkndr. Bugnk artlar ksaca yle zetlenebilir: Souk Sava'n sona ermesiyle dnyada var olan dengeler anlamn yitirmi ve yeni bir dzen henz kurulamamtr. Tek sper g saylan ABD'nin bu konumunu srdrmesinin zor olduu giderek yaygn bir kan haline dnyor ama ona rakip olabilecek gler, yani Avrupa, Rusya ve in henz yeterli dzeye gelemedi. Yeni denge nasl oluursa olusun lkemiz nemli bir yere sahip olacaktr. u anda ekonomik adan lkemize ynelik ilgi, uyguladmz politikalarn uygunluundan ok, nmzdeki dnem iin mevziler kazanmak amacna yneliktir ve bunun AB yeliiyle bir ilgisi yoktur. Nitekim AB ile giderek artan sorunlar yaamamza ramen ilgide bir azalma gzlenmiyor. Rusya kendisini dengenin bir taraf olarak grd iin uluslararas sermayenin egemenliine izin vermiyor. AB henz nasl bir yol izleyeceine karar vermi grnmyor. ngiltere'nin nclndeki bir kanat uluslararas sermayenin desteini salamaya alrken muhafazakar diyebileceimiz bir kanat Rusya benzeri bir politikann, yani kendine yeterli olmann peinde grnyor. Trkiye'nin tek bana bir g oda olabilmesi henz mmkn deil ama gelecek iin ngrd AB ile btnleme projesinin nnde de ciddi engeller var. Bunlar lkemizin sahip olduu ve 10 ' MAHR KAYNAK olumsuz olduu sylenen artlardan, yani yeterli lde demokratik ya da din farkndan kaynaklanmyor. lkemizde uluslararas sermeyenin etkisinin artmas Avrupa iindeki muhafazakar ve bu sermayeye uzak duran kesimlerin tepkisini ekiyor ve yeni bir g odann rekabetinden rahatsz olan Rusya ile ABD'deki ulusalc Bush ynetiminin kar tavr almasna neden oluyor. Bu nedenle AB yeliini tek hedef saymak yerine dier seeneklerin de tartlmas gerekiyor. Eer yeni g odaklar ABD ve Rusya olacaksa ve bunlar AB'nin yeni denge unsuru olmasn engelleyip, kinci Dnya Sava'ndan sonra olduu gibi, bu gler safnda yer almaya zorlayacaklarsa, yeni bir strateji gerekir. 11 NOKTA ATILARI SOYUT DNCE Genliimde bir soruyu cevaplamakta ok zorlandm ve sonra cevap aramaktan vazgetim. Yaratan en bykt ve onun gcnn snr yoktu. Bunu tartmyordum ama bir baln pulundan bir hayvann klna, bir bitkinin yaprandaki ince

tylere kadar her eyi teker teker planlamasnn, O'nun iin imkansz olmasa bile, gereksiz olduunu dnyordum. Ve stelik benzer olanlar bile ayn deildi ve snrsz olaslklar sz konusuydu. Yaratln, snrl sayda, belki de bir sayfaya sacak formllerle ifade edilebileceini dnyordum. Birinci forml yaam balatan forml olmalyd. ? Tek olan g nce yaam balatmalyd. Ancak bu formlle tekli bir yaam sz konusu olabilirdi ve okluu salayacak ikinci bir formle ihtiya vard. nc forml bu okluu kendi iinde tutarl klmal ve birbirini destekleyecek biime sokmalyd. Ancak evrenin bireysel olarak deil kurallarla var edildii ve yle ynetildii dncesi egemen gre ters dyordu. Ayrca bu formler, varsa bile, bunlar zmenin snrlarm atn grdm ve genele uydum. Bu anm olaylara nasl baktm anlatmak iin yazyorum. Somut olaylar inceleyip bundan genel kurallara varmak yerine nce kuraln ne olduunu anlamaya alyorum ve olaylar kurduum modelin iinde deerlendiriyorum. Eer somut olaylar modelimin yanl olduunu dndrecek lye varrsa yeni bir model kuruyorum. Aslnda herkesin kafasnda byle bir model vardr ama nce onu tartp doruluunu kantlamakla uramaz, hatta byle bir modelinin olduunu dnmez bile. Mesela AB yeliimizin din ve medeniyet fark nedeniyle gereklemeyeceini dnenler dnyadaki g odaklarnn bir medeniyet ve kltr mcadelesi verdiklerini ve amalarnn bu konuda stnlk elde etmek olduunu var12 MAHR KAYNAK sayarlar ama bunun dier amalarla, mesela ekonomik ve siyasi kar salamak amacyla eliebileceini dnmezler. Bir modelleri vardr ama tutarl olup olmad irdelenmemektedir. in'in, nmzdeki dnemde, ekonomik adan ABD'yi geeceini, askeri adan bu lke iin tehdit oluturacan sylerler ama in'deki kalknmann ABD tarafndan ynlendirilen uluslararas sermaye tarafndan desteklendiini gz ard eder ve bunun bir eliki olacan dnmezler. Eer bu elikiyi zseler dnyadaki atmann taraflarn grebilir ve tutarl bir analiz yapma imkanna kavuabilirlerdi. Trkiye'de, son zamanlarda, PKK'llara af karlmas gndeme getirilince sylenenlerin savunulmas mmkn grnyor ve siyaset savatan daha iyidir deniyor. Ama ayn kiilerin, nceki dnemlerde, neden siyasetin yolunu tkadklar ve tek yolun atma olduunu syledikleri aratrlmyor. Eer bu eliki zlse sorun daha iyi anlalabilir ve her gn bir ncekinin tersi kriterlerle hareket etmeyiz. ABD'nin Irak'taki diktatrle kar ktn ve oraya demokrasi getirmek iin uratn, ran'daki teokratik rejimi bir tehdit olarak algladn sylyoruz. Her ikisinin birden mevcut olduu Suudi Arabistan'dan ikayeti olmamas gzden kayor. Eer ABD bu ii petrol iin yapyorsa tedarik zorluu mu ekiyordu ya da ekeceine dair bir emare mi vard? Yllarca ABD'nin SSCB'nin dman olduunu dnerek yaadk ama SSCB dalnca ya da dald sylenince, en byk destei ABD verdi. Bu elikiyi zmeden dnyada neyin olup bittiini anladn sanmak safdillik olmaz m? Olaylar model kurarak incelemek bizi elikilere dmekten kurtarr. Olaylar tek bana incelemek yerine bir btnn iinde deerlendirebiliriz. Burada karlaacamz en byk sorun bir takm tabularmzn da bu tartmalarda yara almasdr. Bundan 13 NOKTA ATILARI > korkmamza gerek olmadn dnyorum. Zaten ou eskimi olan bu dncelerin yerine yenilerini koyarz ve bir sre de bunlarla idare ederiz. Belki de gnn birinde her eyi sorgulayabilen ve bu sorgularn deer yarglarmz yok etmeyip daha st bir dzeye kardn da anlarz. 14 MAHR KAYNAK LERLEME RAPORU

AB yeliimizi herkes ok farkl amalar iin kullanyor ama bunlarn iinde AB yeliini hedefleyen olduunu dnmyorum. Trkiye'deki liberal ve slamclarn oluturduu cephenin asl beklentisi egemenliin el deitirmesi ve kendilerinin brokratlarn yerine gemesinin salanmasdr. Demokratiklemenin ve ekonomik reformlarn devletin gcn snrlayaca, ynetimin halka, daha dorusu onlarn oluturduu rgtlerin eline geeceini dnyorlar. AB raporunda askerlerin siyasi rollerinin snrlandrlmas istei, soyut bir demokrasi talebinin tesinde, egemenliin el deitirmesini amalyor. Byle bir talep, ilke temelinde deerlendirildii zaman, hi de reddedilecek gibi grnmyor. AB demokratik deerlerin egemen olaca bir birliktelik olacaksa buna katlan lkelerin bu" deerlere sahip olmasndan daha doal ne olabilir! Ayrca birliin yesi olunca, daha st bir kuruma devredilecek olan egemenliin kimde olacann fazla bir nemi kalmyor ve genel kuraln uygulanmas, askerlerin sivil otoriteye tabi olmas bir gereklilie dnyor. nce slamc ya da byle alglanan cephenin byk bir yanlg iinde olduunu syleme durumundayz. slam' terrn ve iddetin sebebi olarak alglayan, bu dini kendi deerlerine bir tehdit olarak gren Batnn lkemizdeki laik akmn temsilcisi saylan askerleri siyasetin dna itip slamc cepheyi destekler bir tavr iinde olmas elikidir ve bu destein askerlerin siyasi etkinliinin sona erinceye kadar srecei, daha sonra srann slamc cephenin tasfiyesine gelecei phe gtrmez. Trkiye'ye ynelik stratejinin u biimde oluturulduunu syleyebiliriz: lk aamada askerin siyasi etkinlii, demokrasi ve zgrlkler adna snrlandrlacak ve kar cephe desteklenecektir. Bu srece devletin ekonomik etkinliinin snrlandrlmas ve libe15 NOKTA ATILAR! ralizm adna, ekonomiyi kontrol eden kurumlarn, zellikle finans sektrnn kontrol edilmesi elik edecektir. Burada devletin ekonomik gcnn snrlandrlmasyla zelletirme kart bir tavr savunduumuz anlalmamaldr. Ancak devletin kendi burjuvazisini oluturmas ve nispeten bamsz bir zel sektr yaratlmas kastedilmektedir. Bu sre slamc kesimin ekonomik olarak glenmesini salad iin onlarn gl biimde desteini salayacaktr. Ancak bu ekonomik g dnya leinde anlamszdr ve uluslar aras glerin yannda ihmal edilir dzeyde kalacaktr. Askerin siyasal etkinlii ve devletin ekonomik gc bertaraf edilince slamc cephenin youn bir bask altna alnmas projenin ikinci aamasn oluturacaktr. Bu defa laik kesime gl bir destek verilerek siyasal slam tasfiye edilecek ve egemenlik yeni oluan uluslar aras bir yapnn eline geecektir. Bu noktaya gelindiinde, hala AB projesi yrrlkteyse, Trkiye ye olacak deilse yeni egemenler tarafndan ynetilecektir. Bu nedenlerle lkemizdeki slamc-laik ayrmasnn yanl olduunu ve her ikisinin de kaybedecei bir sreci yaadmz sylyorum. Bu gibi atmalarda taraflar ynlendirenler, kiisel olarak zenginleirler ve bunun cazibesine kaplarak btn grmez ya da doru deerlendiremezler. Bir sre sonra herkesi iine alacak ve yutacak bir anafora doru srkleniyoruz. Byle durumlarda yaplacak ey tm ideolojik tartmalar, en azndan bir sre, rafa kaldrmaktr. Laikler her sabah kalkp, "Trkiye'de irtica yoktur" diyecek, dierleri de, "Din elden gidiyor" demeyecektir. slamc medya, grnte dindar ama gerekte bu srecin bir paras olduu aka srtan yaynlarndan, laikler de cumhuriyetin temel ilkelerinin tehdit altnda olduu sy16 MAHR KAYNAK leminden vazgeecektir. lkede sadece siyaset konuulacak ve siyasetin ideoloji olmadn, hatta onun bir numaral dman olduunu kabul edilecektir. Aydnlarmz deien dnya artlarna uygun yeni bir ortak ideolojiyi oluturmaya alacak ve yeni Trkiye nce insanlarn dncelerinde, sonra da gerek hayatta ina edilecektir. 17 NOKTA ATILARI KM OLACAK?

lke gndeminin birinci srasnda kimin cumhurbakan olaca sorusu var. Aslnda sorunun cevabnn basit olduu ve meclisin setii kiinin bu makama geleceini sylemek mmkn. Ancak devletin herhangi bir makamna kimin nasl geldii konusunda bir model kurulmad, sorun teorik dzeyde incelenmedii iin hukuk kurallar iinde kalnyor ve asl belirleyici olan faktrler gz ard ediliyor. Siyasi bir makama gelmek iin bilgi, beceri, tecrbe gibi faktrler belirleyici deildir. Birok kiinin sahip olduu vasflar yeterlidir. Bugn dnyann kaderine hkmettii sylenen ABD Bakannn bu makam iin en uygun kii olmas bir yana ortalama bir vasfa sahip olduu bile sylenemez. Bu konuda birinci kural hi kimsenin bu gibi makamlara kendi gcyle gelmedii, getirildiidir. Buna kahramanlar ve efsanevi liderler de dahildir. Bu gibi makamlara kimin geleceini artlar belirler. Liderler bu artlar oluturmaz ama artlar liderleri oluturur. Ayrca liderlerin dnyay doru alglayp buna gre hareket eden kiiler olmas da art deildir. ou zaman olaylarn tamamen dnda kalm, bunlar anlamam kiiler baa geebilir. Hem dnyay doru alglayan hem de lider olan kiiler ok az saydadr. Liderler bir iek gibidir. nsanlar onun gzelliinden etkilenir ama hibir zaman onu u verdii bitkiyle uramaz. iek bir sonutur ve kknden balayarak tm bir bitkinin sembolnden ibarettir. Bu nedenle iein kim olacan anlamak iin bu toprakta hangi bitkinin yetieceini, daha dorusu yetimesine izin verileceini anlamak gerekir. Bugn cumhurbakannn kim olacana AKP karar verecek grnts hakim. Bu iddiann doru olmas iin AKP'nin kurulmas ve iktidara gelmesinin itici gcnn bu partiyi oluturanlarn ol18 MAHR KAYNAK mas gerekir. Bunu syleyebilirsek gelecei de onun ekillendireceini iddia edebiliriz. Ancak bu partinin hem kuruluunda hem de iktidara geliinde siyasi bir proje sz konusu olmad.- Sadece demokrasi, halk egemenlii, hakszla uramann tepkisi gibi siyasi bir projeyi iermeyen sylemler n plandayd. Uygulanacak politikalarn nceden belirlenip belirlenmediini de bilemiyoruz. nk ne AB'nin en nemli siyasal hedef olaca ne de ekonomik alanda kresel sermaye ile btnleeceimiz, en azndan halk tarafndan, bilinmiyordu. nce bir tespit yapmamz gerekiyor. Kamuoyunda anlalan siyasetle dnyaya ekil veren ve gerek siyaset diyebileceimiz uygulamalar arasnda hibir benzerlik yoktur. Biz demokrasi, insan haklar, terr, zulm ve mazlumlardan sz ederiz ama sel gidince geride kalanlarla, yani oluan siyasi yapyla uramayz. Irak'ta olanlarla ilgileniriz ama nasl bir siyasi yapnn oluturulmak istendii, bunun yeni dnya dzenin iindeki yerini ve anlamn tartmayz. Trkiye'deki siyasi yap, i dinamiklerin zayfl ve dnyadaki gelimelerden byk lde etkilenmesi nedeniyle, d etkenler incelenmeden anlalamaz. Blgemizdeki siyasi yap hangi temeller zerine kurulacaktr? ABD blgede hangi gle, yani ran'la m yoksa bizimle mi ittifak kuracaktr? AB, ABD'nin rakibi midir yoksa onun tamamlaycs olarak m dnlmektedir? ABD dnya zerindeki dengeyi ABD-Rusya ekseninde mi kurmak istemekte yoksa in'in yeni bir dnya gc olmasn m istemektedir? Asl nemli soru dnyadaki yeni ekonomik dzen, bugne kadar olduu gibi, dnyann dier blgelerinden ABD'ye kaynak transferiyle mi srdrlecek yoksa nispeten kapal ekonomik alanlar m oluacaktr? lkemizin yeni yaplanmada yeri nedir? Cumhurbakann kim olaca bu sorularn cevabna baldr. Bu sorularn cevab slam'n siyasi bir ideoloji olup olmayacan da belirleyecektir. 19 NOKTA ATILARI . ? - ? ? Gelecee ynelik tahminlerimi yle zetleyebilirim: Bir petrol istasyonuna benzetilen Arap lkeleri aslnda bir banka grevini yapmaktadr ve uluslararas sermayenin bir blmn ynlendirmektedir. Tm bat dnyasn karsna alan slamc siyasetin tasfiye edileceini ve bu lkelerde sistem deiikleri

olacan, krallklarn yerini askeri diktatrlklerin alacan, bunun bir devrim saylacan ve olumlu karlanacan dnyorum. Trkiye bu genel dnmden etkilenecektir. 20 MAHR KAYNAK KAZANAN NEREDE? Erke adl kuruluun sfr maliyetle snrsz enerji retebilecei iddias pheyle karland. Oysa insanlar uzun zamandan beri benzer birok iddiaya inanyorlar ama hi kimse bundan ne kuku duyuyor ne de bu inanc nedeniyle aklsz saylmaktan korkuyor. Mesela bir sreden beri dnya, El-Kaide denen bir rgtn herkese meydan okuduuna ve istedii yerde eylemler yaptna inanyor ama kimse onun izini bile bulamyor. Bunun sfr maliyetle snrsz enerji retmekten ne fark var? Fakat bana en elenceli gelen konu ABD'nin Irak'ta yenildii ve ekilmek zorunda kalaca iddias. Bazlar olay Vietnam Savana ya da Rusya'nn Afganistan seferine benzetiyorlar ama oradaki savalarn birinde in ve SSCB'nin dierinden ABD'nin dorudan desteini ihmal etmekte bir saknca grmyorlar. Irak'ta ABD'nin yenilen taraf olduunu anladk ama galip tarafn kim olduunu bilmiyoruz. Eer direniiler kazand diyorsanz neden Erke'nin sfr maliyetli snrsz enerji retimini pheyle karlyorsunuz? Tarihin en byk ve en ileri teknolojilere sahip olduu sylenen gc bir avu direnii karsnda aresizse verilenle alnan arasnda bir denge olmas gerektiini nasl savunursunuz? Ayrca artk insanlarn davranlarnda rasyonellik aramak komploculuk olarak adlandrlmaya baland. Mesela yle bir soru soramazsnz: Irak Ordusu neden ABD igaline kar tek kurun atmad ve teslim oldu ama terhis edilen ordunun elemanlar, daha sonra, bir direni rgtleyip savamaya baladlar? Eer igal srecinde savasalard, yenilseler bile sulu konuma dmeyecekler ve erefli bir asker olarak hayatlarn srdreceklerdi. Yenilmi olmalar, kendileri asndan, farkl bir durum yaratmayacakt. Ama onlar asker gibi savamay reddedip neden terrist damgas yemeyi tercih ettiler? nsanlar bir gn korkak bir tavan, baka bir gn hayatlarn hie sayan bir kahraman haline getiren nedir? Eer sava21 NOKTA ATILARI mamalarn Saddam emrettiyse neden ABD onu yarglayp asmak istiyor? ABD'de sava balatan ya da destekleyenlerin karmza geip, "Biz yanl hesap yaptk ve bu sava kaybediyoruz" dedikleri zaman birok kiinin rahatladn ve hibir eyi olmadan, almadan, dnmeden yaamann byk zaferlere imza atmay engellemediini, aralarndan seecekleri bir avu Kurtlar Vadisi kahramanyla tarihin en byk gcn yenebileceklerini hayal ettiklerini gryoruz. Hatta Ahmedinecad, "Baz byk ba hayvanlarn boynuzlarnn kesilmesinden" bahsedebiliyor. Askerlik tarihinde Erke'nin buluunu sollayan gelimeler oluyor ve bildiimiz her eyin yanl olduunu gryoruz. Bunlar grdke asl yenilenin ben olduumu dnyorum. Her trl zorluklar yaarken bir eyler renmek, doru dnmenin yollarn bulmak iin uratm yllarn anlamszln, rendiklerimin hepsinin yerinin p sepeti olduunu, matematik ve mantn en geersiz metotlar olduunu anlyorum. Hangi saynn hangisinden byk olduu sorusuna "Bilinemez" demek varken bir sr karmak matematik problemlerini zmek iin uratm yllara acyorum. "Byle sava olmaz, taraflardan birine ABD dersem karsna denk bir g koymam gerekir. Eer bu g darda deilse atan taraflarn ayn lke iinde olmas gerekir" dersem, szlerimi kimseye anlatamam. Taraflar lkeler olarak tanmlamaya alm ve bir lke iindeki mcadeleyi sadece i sava olarak grenler samaladm dnrler. Ama sylenenleri kabul edersem tm bildiim, rendiim ve doruluklarna inandm mantk kurallarn hie saymam gerekir. stelik olanlar, tutarl ve aklc olmalarna bakmadan anlatanlarn szlerini kabul edersem kendimi aptal gibi hissederim. 22 MAHR KAYNAK Bir karar vermek zorundaym. Ya, "Sylediklerinizin hibir anlam yok. Ne olduunu bilmiyorum ama byle olmayacan biliyorum ve ne olduuna ancak ne

olabilir sorusuna cevap vererek ularm" derim ve her trl dlanmaya katlanrm ya da sylenenleri aynen kabul eder aptal olmay kabul ederim. Cevabm hazr: "Doru sylemiyorsunuz." 23 NOKTA ATILARI KOLAY ZMLER Gazetedeki bir makaleyi ilgiyle okuyorum. Yaz Rus gizli servisinin, Putin'e muhalif eski bir ajan zehirlediini anlatyor. Olayn nasl cereyan ettii konusunda hibir phe yok. Yemeine konulan nkleer bir madde ile eski ajan zehirleniyor ve bir sre sonra hayatn kaybediyor. Ajann eitli fotoraflar, kullanlan maddenin onu nasl etkilediini ve nasl trajik bir duruma srklediini apak gsteriyor. Zaten bu konularda sabkal olan Rus gizli servisinin ayn metotlar kullanarak muhalifleri bertaraf etmee balad ifade ediliyor. Nitekim baka bir muhalif kadn gazetecinin de ldrldn hepimiz biliyoruz. Olay annda zlm grnyor. Elimizde herhangi somut bir delilin olmas da gerekmiyor. ldrlen muhalifse bunu Putin tezgahlamtr deniyor ve kullanlan maddenin sradl hemen bir gizli servis balantsn artryor. Benzer bir durumu 11 Eyll saldrlarndan sonra da yaamtk. Binalara arpan uaklarn El-Kaide tarafndan ynlendirildiini olaydan hemen sonra rendik. Zanllarn arabalarnda bulunan dini kitaplar, uak kullanma klavuzlar herhangi bir pheye yer brakmayacak ekilde terristlerin kimliklerine ulamamz salyordu. lkemizde zdemir Sabanc suikastnn failleri dakikalar iinde tespit edildi ve ilk tespiti deitirecek hibir yeni olguya rastlanmad. Bu olaydan sonra biraz daha gayret etselerdi olay gereklemesinden nce aydnlatacaklard dediimi hatrlyorum. Son derece profesyonel ve dnyann en tecrbeli gizli servislerinden biri olduu sylenen bir rgt kendisini hemen ele vermi ve sust yakalanmt. Oysa bunlarn kendilerini ok iyi gizledikleri, yaptklar eylemleri zmenin ok karmak bir bilmeceye cevap bulmaktan daha zor olduu dnlrd. Oysa, hemen herkes, her olayda da yaananlar tm ayrntlaryla renmiti. Rus gizli servisine atfedilen bu eylemi ve anlatlanlar olduu gibi kabul edersem kendimi aldatlm hissedeceim ama baka bir 24 MAHR KAYNAK yorum yapsam ya gerekleri saptrmakla itham edileceim ya da komplo teorisi yapmakla sulanacam. Oysa bu eylemin bir roman konusu olacak kadar ilgin olduu syleniyor, hikayenin baka trl anlatmnn n kesiliyor. Oysa kolay zmler genelde yanltr. ki kii kavga eder ve biri dierini ldrrse bunu karmak bir yan yoktur ama bir gizli servisin eylemleri her zaman nceden hesaplanr ve sorumluluu bakalarna yklemek iin inandrc senaryolar hazrlanr. Eer bir gizli servis dorudan sorumluluk yklenmek yolunu semise bu karsndakilere gzda vermek amac tar. Bu durumda bertaraf edilen kiinin kurban edilmesi herhangi bir kayp anlam tamaz. Ajann ldrlmesinin bir gizli servis ii olduu en byk ihtimaldir ama hangi gizli servisin tezgah olduunu anlamak iin biraz daha dnmek gerekir. nce her muhalif bertaraf edilmez hatta muhalif olmak bir bakma insanlarn hayatn garanti altna alr. nk bir muhalifin bertaraf edilmesinin iktidar'zan altnda brakacan herkes bilir. yleyse byle bir itham gze almak iin ortadan kaldracanz kiinin bu riske deer olmas gerekir. Eski ajann byle bir neme sahip olduunu gsteren herhangi bir bilgiye sahip deiliz. Oysa byle bir kiiyi ortadan kaldrp suu Rus gizli servisine yklemek bakalarnn iine yarayabilir. Bylece Rus muhaliflerini korkutur, onlar koruma altna almak bahanesiyle istediiniz biimde kontrol eder ve kullanrsnz. stediiniz kiilere muhalif damgasn vurup bertaraf eder faturay Rus gizli servisine kesebilirsiniz. Her gl devlet ya da iktidar kendi muhaliflerini yaratr ve kontrol eder. Aksi halde bu alan baka gler tarafndan doldurulur. Bu nedenle muhalif g bir ayak ba deil desteki olarak alglanmaldr. Bu durum sadece byk devletler ve gler iin geerlidir.

Kolay zmler peinde komak yerine olayda baka bir servisin, mesela ngilizlerin parmak izini aramak daha doru olabilir. 25 NOKTA ATILARI SANAL GEREKLER Gemi yzyllarda evinde huzur iinde yaayan insanlar bir gn, belki de hi haberleri yokken, adna dman dedikleri, askerlerin saldrsna urar, kendilerine ait olduunu dndkleri her eyi kaybeder, ldrlr, kadn ve kzlarna tecavz edilirdi. Mallar yama edilir, topraklar ellerinden alnrd. Kutsal saydklar ibadethaneleri en rezil eylemlerin yapld, insanlarn boazlandklar yerler olurdu. Herkesin byle davranmad, baz dmanlarn igal ettikleri yerlerdeki insanlarn canlarn ve mallarn balad, inanlarna sayg gsterdikleri sylenirdi ama onlar da bir yandan bu asil davranlar sergilerken dier yandan rakip olacan dndkleri kardelerini bodururdu. Herkesin gerek sand kurallar bir anda .anlamszlar ve kuralszlk kural haline gelirdi. Gnmzde bunlarn tarih olduu, artk bu gibi davranlara geni halk kitlelerinin tepkisi, kurallar koruyan kurumlarn varl nedeniyle bavurulamayaca dnlebilir ve eer Irakl deilseniz hakl grnebilirsiniz. Ama orada hem sradan insanlar her eyini kaybetmekte hem de karde saylmas gereken Saddam idam sehpasnda can vermektedir. Ama szmz bunlar gzler nne sererek genel gidiin benzetiine iaret etmek deildir. Asl sorun bizleri bir zrh gibi koruduuna inandmz baka kurallarn da bir anda yok olabileceidir. Aybanda maan alan bir kii, taksitlerini der, markete gidip al veriini yapar, bir evde oturur, doalgaz musluu onun iin hazr beklemektedir. Yz bin kiiyi besleyemeyecek bir alana doluan on iki milyon insan her eyi nnde bulabilmektedir. Btn bunlar var olan ekonomik yap ve onun kurallar tarafndan gerekletirilmektedir. Elinizde para denilen bir kat parasyla sizin eko26 MAHR KAYNAK nomiye katknz llmekte ve bunun bedeli denmekte, siz de bu katla istediklerini alabilmektesiniz. Size son derece doal ve gerek gelen bu dzen aslnda bir uzlamaya dayanr ve bir kurgudur. Gnn birinde bu kurallara birileri uymazsa ya da tm bu kurallar etkileyecek bir g bunlar geersiz sayarsa ne olur? Amacm bir felaket senaryosu yazmak ve gnn birinde insanlarn a ve plak kalabileceklerini iddia etmek deildir. Ancak bu kurallarn dokunulmaz olmadklarna, birilerinin bunlar kullanabileceine iaret etmek istiyorum. Toplumun yaps ve ekonomik ilikiler karmak hale geldike bunlar kontrol edebilecek konumda olanlar hepimizin yaamn bir anda deitirebilirler. Bu, bilgisayarlarla ynetilen bir mekanizmann hackerler tarafndan saldrya uramasna benzer. Kendi iinde tutarl ve dzgn ileyen mekanizma bir anda siyah bir ekrana dnebilir. Bu durumda lkelerin siyasi snrlar iinde bir ekonomik gvenlik salamalar dnlebilir. Oysa bu yolun geerlilii yoktur ve bu her lke iin byledir. ABD kendi snrlar iinde gvenli olamayacan bildii iin dnyann her yerinde var olmaya almaktadr. Siyasi snrlar dnda bir ekonomik gvenlik alan yaratmak tek zm olarak grnmektedir ve bugn yaanan karmaa ve atmann temelinde bu endie vardr. Trkiye'de ekonomik tartmalar byme, enflasyon, bte, d ticaret konularyla snrldr. Baar ve baarszlklarn ls de bu konulardaki performans olmaktadr. Oysa ekonomi politikanz yanl bir denge modeline dayal ise, eski alarda dman igaline urayan insanlar kadar aresiz kalabilirsiniz. Szlerim serbest rekabet dzenine kartlk ve, mesela, devletilii savunmak olarak alglanmamaldr. Girilen savata ne ordunun miktarn ne de sahip olunan silahlar tartmyorum. Sorum sadece doru bir strateji izlenip izlenmedii konusundadr. 27

NOKTA ATILARI Trkiye kresel ekonomiyi savunmakta ve bunun bir paras olmann yeterli gven ve istikrar salayacan dnmektedir. Bu dnce yanlsa ve buna kart olan bir cephe giderek glenmekteyse bir gn kylerinize kadar onlarn girdiklerini ve tm deerlerinizin inendiini grebilirsiniz. nce modelimizi tartalm. 28 MAHR KAYNAK DN VE SYASET Son zamanlarda laiklik- irtica eksenindeki tartmalar youn- ' larken 28 ubat sreci de yeniden gndeme tand. Baz yazarlar radikal slam' demokratik bir izgiye ektii iin olaya olumlu yaklarken dierleri bunun gereksiz olduunu ve toplumun i dinamiklerinin her trl radikalizmi engelleyebileceim ileri srdler. Her dnce ve yarg onun olutuu n kabuller ve varsaymlar doru olduu srece anlamldr. lkemizdeki gelimeler hakknda dinin ynetime etkinlii asndan bakarak syledikleriniz baka n kabuller erevesinde tamamen anlamsz hale gelebilir ve ben dinin ve dini deerlerin topluma egemen klnmasnn bir ama deil bir ara olduunu dnyorum ve tm gelimeleri siyasi sonularyla deerlendirmek gerektiine inanyorum. Ne lkemizde ne de dnyada dinin n plana kmas toplumun kendi dinamiklerinin sonucu deil. Yani insanlar kendiliinden dine ynelmediler ve siyasetiler bunu bir veri kabul edip stratejilerini buna gre belirlemediler. Din g odaklarnn planlar ve politikalar erevesinde nem kazand ve ngrlen bir izgide geliti. Daha ak bir ifadeyle dinin ilahi boyutu giderek nemsizleirken siyasi boyutu baat hale geldi. Ayrca tm ideolojiler bir hedef deil toplumu kontrol edebilmek ve akln yerine inanlar egemen klarak mutlak bir itaat salamak amac tar. nsanlar byk bir hapishaneye tklm gibidir ve onu snrlayan duvar maddi olanlardan daha katdr. Etraf ideolojik ya da dini kutsallarla evrilen insan bu izgiyi aamaz, amak isteyenler yok olurlar. Kald ki dinin radikalini demokrat olandan ayrmak kolay deildir. Milli grn radikal, yerine gelenlerin demokrat olduunu syleyenler sadece kiisel deer yarglaryla ya da ait olduklar evrenin karlaryla bu yargya varmaktadr. Dini kimlii n plana kan iki farkl hareketi birbirinden ayran tek ey dine baklar de29 NOKTA ATILARI il dnyaya baklardr. Milli gr ABD kart bir politika izlerken yerine gelenler srekli vurguladklar kresel ekonomik dnya gryle n plana ktlar. Ayrca radikal slam' saf d ettii iin desteklenen demokrat slamclar genel izgilerini deitirmediler, hatta laik kesimin birok sylemini benimseyerek ideolojilerinden dn verdiler. Ancak bu yumuama yetmemi olmal ki irtica tehdidi tekrar gndeme tand ve bir darbe ihtimalinin bile olduu sylenir oldu. Madem bu iktidar irticaya dn veriyordu bunu yeni mi fark ettiniz? Daha nceleri, onun geliinde ayaklarna krmz hallar serenler de siz deil miydiniz? Trkiye'de ne kendilerini slam'n savunucusu olduunu ne de laiklii korumak istediini syleyenlere inanyorum ve sylediklerinin arka planndaki politikalarla ilgileniyorum. Laiklerin cenaze namazlarnda saf tutmalarn, dindarlarn laik ve demokratik Trkiye'nin savunucusu olduklar sylemlerini tebessmle izliyorum. Bir sre sonra birbirinin ayns olsalar bile aralarndaki mcadelenin bitmeyeceini biliyorum. Ancak iki tarafn asla vazgemeyecekleri ortak bir yanlar var. Halkn dnya sorunlaryla ilgilenmesini ve zm aramalarna katlanamazlar. nsanlar bu konuda o kadar artlanmtr ki, siyasetle ilgilenmeyi bir ideolojiye sahip olmak sanrlar ve sorunlara zm aramak gibi bir dertleri yoktur. Zaten halk sorunun dindar ya da laik olmak olduunu sanmaktadr. Oysa herkesin problemi ayndr ve onlar bu problemi belki de hi duymamtr. 28 ubat srecini sebeplerinin ve sonularnn dindarlk ya da laiklii korumakla bir ilgisi yoktur ve istenen siyasi sonulara ulalmtr. Bugn

irticann yeniden gndeme tanmas da tamamen siyasi nedenlere dayanmaktadr ve iktidarn kreselci politikalarna kar kan uluslararas gler bu atmay tahrik etmektedir. Eer 30 MAHR KAYNAK bu uluslararas gler olmasa laiklerimiz alak sesle itirazlarn srdrmeye devam edecekti. 28 ubat srecinin, benim iin, karanlk tek noktas kald: Erbakan'n gelimeleri fark etmesi gerekirdi ama adeta hz kazanmasn salayacak davranlar sergiledi. O da bu byk oyunun iinde miydi? Bilemiyorum. 31 NOKTA ATILARI .' ? SMSZ SAVA Gemite yaadmz savalarn hem bir ad vard hem de taraflarn kimler olduunu, niin savatklarn bilirdik. Gnmzde eskilerin sonularn aratmayacak deiikler yaratacak bir mcadelenin iindeyiz ama bu savan ne adn ne taraflarn ne de niin yapldn biliyoruz. Hatta savata myz yoksa bir bar dneminde miyiz kestirilemiyor. Souk Sava dneminde taraflarn savunduklar ideolojiler belliydi. imdi mcadelenin ideolojilerinden biri gibi grnen slam atmann her iki yannda da yer alyor. ran, ABD ve kapitalizm kart olarak grnrken, Trkiye Bat ile atma bir yana onun bir paras olmak iin ura veriyor. AB taraf olabilecek konumda bile deil. Kendi iindeki atma ve farkllama onu bir taraf olacak yerde mcadelenin alan haline getiriyor ve taraflarn hepsini barndryor. Ayn ey lkemiz iin de geerli. Biz atmann taraf deil alan konumundayz. Bu savan sonunda biz hem yenilen hem de galip gelen tarafta olacaz. Ancak bunu sylemek iin taraflarn kimler olduunu belirlemek gerekir. Trkiye'deki laik- slamc kartlnn dnya zerinde karl yok. Bu taraflardan hangisi hangi lkeler tarafndan destekleniyor ya da, en azndan, beeniliyor bilinmiyor. Sorun bu yeni mcadelenin eskilerinden tamamen farkl nitelikte olmasndan kaynaklanyor. Gemite bir lke hasm ile atrken halk, bireysel dnce ve tercihleri ne olursa olsun, bu dmana kar savard ve kar gelenler ihanetle sulanrd. Bugn her lkenin vatandalar birbiriyle savaan farkl glerin yannda yer alyor ve bu doal karlanyor. Mesela ABD'de Irak' yenmenin ne anlama geldiini kimse bilmiyor, yani ABD galip gelirse nasl bir Irak olacann tanm yok. 32 ; MAHR KAYNAK Trkiye byle bir atmadan habersiz gibi grnyor ve alageldii kavramlarla yaamn srdryor. Bize gre baz Avrupa lkelerinin haksz, ifte standartl davranlar nedeniyle amacmza ulaamyoruz ama AB de lkemizin nemini bilemedii iin kaybediyor. Bu bak asyla hibir eyi anlayamayz. Bir gerilla savandaki geleneksel ordu birliklerine benziyoruz. Karmzda niformasndan ayrt edebileceimiz bir dman aryoruz ama dierlerinden grn hi farkl olmayan ancak vurup kamasyla hasmmz olduunu anladmz gerillalar karsnda gibiyiz. Herkesin liberal olduu dnyamzda ideolojilerine bakarak lkeleri farkllatramyoruz. Dinlerini kriter olarak alsak ayn din ve mezhebin mensuplar her kampta varlar. Taraflar, bildiimiz kavramlarla aklayamyoruz ama onlar tanmlayacak yeni kriterler bulamadmz iin bir elikiler dnyasnda bocalayp duruyoruz. Karmzda bizimle ihtilaflar olan bir AB var ama onun bir kanad mttefikimiz gibi davranyor ve her admmzda bizi destekliyor. Tm dnyay bir yana brakp sadece AB ile ilgilendiimizi varsaysak iki kampn olduunu gryoruz. Bir yanda uzlaamadmz Fransa-Almanya ekseni dier yanda bizimle ayn izgide grnen ngiltere ve yandalar var. Bu durumda bile bir soru cevapsz kalyor. ngiltere bizi mi destekliyor yoksa biz mi ngiltere'nin politikalarnn savunucusuyuz?

Tony Blair'in ani ziyareti, bazlarna gre, Trkiye'nin AB'den uzaklamasn engellemek iin yaplyor. Bu doru bir tehis ama amac, bizim hedefimize ulamamz iin verilen bir destek mi yoksa ngiltere, AB iinde, kendisiyle birlikte hareket edeceinden emin olduu nemli bir lkeyi yannda bulundurmak m istiyor? Yani biz AB iindeki ngiltere kanadnn bir manivelas konumunda myz? 33 NOKTA ATILARI Durumu ematik olarak ve kabaca yle zetleyebiliriz: Artk birbirinden farkl devletlerden sz edilemez. Her devletin iinde dierlerinin iindeki gruplarla birlikte hareket eden odaklar var. siyasi gelimeler bu durumun bir yansmasndan ibaret. Mesela Fransa-Almanya ekseninin, lkemizdeki etkisini iktidar lehine kullanmas beklenemez. Buna karlk ngiltere iktidar ayakta tutmak iin btn gcn harcayacaktr ve en nemli etki arac ynettii parasal kaynaklardr. ABD iin de benzer bir analiz yaplabilir ve hangi kanadn kimi destekleyecei ngrlebilir. 34 MAHR KAYNAK YEN BRAB nsan bir eyi anlatrken ounlukla nndeki nesneyi deil kendini anlatr. Szlerimiz analiz yeteneimizi, kullandmz kavramlar derinliimizi ve bak amz ilgilerimizi aa vurur. lkemizde AB hakknda sylenenler AB'den ok bizi anlatyor.Bize gre adaletsiz, ifte standartlar olan Fransa-Almanya ekseni, lkemizin nemini kavrayamad iin byk g olma ansn kaybediyor, kck bir devletin, Kbrs Rum ynetiminin kaprislerini engellemeyerek kendisini ikinci snf bir g olmaya mahkum ediyor. Bize gre baz lkeler kk dnr ve incir ekirdeini doldurmayacak nedenlerle byk frsatlar heba edebilirler. Kuzey Kbrs'taki izolasyonlar kaldrmayarak Ortadou'ya uzanan, enerji kaynaklarna ulamalarnda nemli bir kpr oluturacak bir lkeyi, yani Trkiye'yi dlayabilirler. Dar grllkle itham ettiimiz lkeler yeni kurulmu ya da iddias olmayan lkeler deil. Tarih boyunca ayn sahnede yer aldmz, adeta i ie yaadmz , sahneyi terk etseler bile tarih sayfalarnda yer almaya devam edecek lkeler. Ama bir baka AB lkesi bu sulamalarn hibirini hak etmeyen bir tavr sergiliyor ve gzmzde bir byklk abidesine dnyor. ngiltere tm olumsuz grlere ramen lkemizin yannda yer almaya devam ediyor. Ona, gelecei gren; lkeleri, nyarglarla deil, gerek boyutlaryla deerlendiren, lkemizin nemini kavrayarak yeliimizle AB'yi byk bir g yapmak isteyen bir devlet olarak gryoruz. Bize gre bir dncenin doruluunun tek kriteri vardr. Bizimki gibi olan dorudur deilse, yanltan da te, tutarsz, nn gremeyen bir akln rndr. Bu deerlendirmeler Fransa ve Almanya inisiyatifinin gerekelerini anlatmyor ama bizim uluslararas ilikilere nasl baktmz 35 NOKTA ATILARI tanmlyor. Bize gre stratejinin, lkelerin gelecek tasavvurlarnn d ilikileri belirlemekte herhangi bir rol olamaz. Bu ilikiler hakllk ve hakszlk, gn birlik karlar dorultusunda belirlenir. Olaya baka bir adan da baklabilir ve karmza tamamen farkl bir durum kabilir. AB blgesel bir ekonomik ve siyasal btnleme modelidir. Oysa Trkiye, ok ak bir biimde ifade ettii gibi, kresel politikalar izlemektedir. Kreselcilikle blgesel g olma birbiriyle zt iki kavramdr ve yan yana gelemezler. Ya kresel politikalar izlersiniz ya da blgesel g olmak isteyen bir birlie girersiniz. Bunlar atele su gibidir ve yan yana bulunamazlar. ngiltere, AB'nin blgesel bir g olmasndan ve dier byk glerle bu ynyle farkl olmasndan yana deildir. Byle bir AB iinde inisiyatifin Almanya ve Fransa'da olacan grmekte ve kendisini ikinci plana atacak bir model yerine, kreselci glerle birlikte ve onun merkezi konumunda olaca yeni bir

yaplanmay tercih etmektedir. Bu g hem ABD'nin hem de Rusya'nn dnda, onlardan farkl olabilir ama inisiyatif kresel ekonomik gte olacaktr. Bu gcn sahip olduu ekonomik stnlk onun dierleriyle rekabetini salayabilir. Aksi halde silah stnl olan ve enerji kaynaklarn kontrol eden ABD ve Rusya'daki ulusalc eilimlerle baa klamaz. Bu durum ngiltere'yi de kresel oyuncu konumuna getirecektir. Aksi halde Avrupa, Souk Sava dneminde olduu gibi, ABD ve Rusya stnlne dayanan bir model iinde yer almak zorunda kalacaktr. AKP iktidar bu modeli benimsemitir, hatta varlk nedeninin bu projeyi gerekletirmek olduu sylenebilir. erde izledii ekonomik ve siyasal politikalarn bu amaca ynelik olduunu sylemek mmkndr. 36 MAHR KAYNAK Trkiye'nin AB'ye ye olmasna kar kanlar, kresel ekonomik gcn kontrolne girmek yerine, kuruluundan beri var olan, bamsz bir AB dncesini gerekletirmek istemektedir. Bu gcn, bugnk artlar altnda, ABD ve Rusya'nn ncln engelleyemeyeceklerinin bilincindedirler ama kreselcilerin egemenlii yerine, bunlarn var olduu bir dnya iinde olmay tercih etmektedirler. Bizim AB yeliimiz, lkedeki iktidarn kaderi, dnyann gelecei bu byk oyunu kimin kazanacana bal olarak ekillenecektir. 37 NOKTA ATILARI YEN BR AKP Bir heykeltra nne ald kocaman bir mermeri yontuyor ama nceden ne yapaca konusunda bir tasavvuru, bir izimi yok. inden geldii gibi ya da olsa olsa byle olur diyerek mermere ekil vermeye alyor. inin her aamasnda kenara ekilip eserine bakyor ve tekilerin yaptklarndan daha iyi olduunu dnyor. Etraftan bakanlar da benzer biimde altklar iin genel hakknda bir ey syleyemiyor ama, "eki yle vurulmaz, mermerin urasn fazla yonttun ya da burasn daha az yontmalydn" deyip duruyorlar. AKP kurulu aamasnda ve seimlere girerken kresel bir ekonomi izleyeceini, hedefinin AB ile btnlemek olduunu sylemiyordu. Bu gizli bir gndemin kamuoyundan karlmas anlam da tamyordu. O sadece iktidara gelmeyi ve lkeyi ynetmeyi istiyordu ve bunu bakalarndan daha iyi yapacan ileri sryordu. lkemizde siyasi partilerin ne yapacaklar ve nasl bir yol izleyeceklerini anlatmak ve bu programn onaylanmasn istemek adeti yoktu. Halkn ikayet ettii konular sralanr ve bunlarn zme kavuturulaca sylenirdi ama yaplan iler her zaman bir srpriz olurdu. zal anariden ikayet edilen bir dnemin sonunda iktidara gelmi ama lke ekonomisini da ak hale getirmiti. Oysa bu konu kamuoyunda hi tartlmamt. AKP'nin kreselci bir ekonomi politikas izleyeceini, belki kendileri de dahil, hi kimse bilmiyordu. O gne kadar Milli gr tannan bir grubun iinden gemile tam tezat oluturan bir uygulama kmt. lkenin sorunlarnn zld syleniyordu. Mesela enflasyon dm, dviz sknts alm, hzl bir kalknma salanmt. Mermer para para yontulmutu, her vuruun doru olduu savunuluyordu ama kimse btne bakmyordu. lkemizde yaygn olarak kullanlan metot nce btnn planlanmas ve paralarn buna uygun olarak yaplmas deildi. Doru ve iyi olduuna inanlan paralar imal edilir ve bunlarn birlemesinden iyi bir btn oluaca varsaylrd. Bir kamyon motorunun, lks bir arabann gvdesine 38 MAHR KAYNAK monte edildii, dier aksamnn baka bir aracnkine benzediine sk rastlanrd. AKP kreselci bir ekonomi politikas izliyor ama blgesel bir btnleme modeli olan AB yesi olmaya alyordu ve bu iki tavrn birbirinin zdd olduunu dnmyordu, AB yesi olacak ama silahlarn ABD'den alacak, d politikada ABD ile paralel bir yol izleyecekti. Ayrca tm blge lkeleriyle iyi ilikiler kurmak srekli tekrarlanan bir d politika ilkesiydi.

nmzdeki dnemde bu elikilerin ortadan kalkaca sylenebilir. zlenen ekonomik politikann siyasi sonular dourduu, lkenin d politikasn ipotek altna ald ve bu politikann, yalnz iktidar deil, gelecek tm ynetimleri.dar bir sokakta yrmek zorunda brakaca anlalacak. Ayrca ifade edilen d politikayla ekonominin ald eklin bize empoze ettii yolun birbiriyle uyumad grlecektir. lke siyasetini etkileyen i ve d g odaklarn gelecek iin yle bir senaryo dndkleri sylenebilir: Erken bir seim istenmemektedir. nk yeni bir seimin sonucu Babakan Erdoan' cumhurbakan olmaya zorlayacaktr ve bu durumda partinin, bugne kadar d politikaya ve ekonomi ynetimine yn veren kadronun eline gemesi engellenemez. Oysa iktidar uzlamayla bir cumhurbakan semeye zorlamak mmkn grnmektedir. Bunu gerekletirmek iin seim ncesinde bask uygulamak seim sonrasndan daha kolay grnmektedir. Cumhurbakan uzlamayla seildikten sonra muhtemelen ne alnm bir genel seim yaplacaktr. Bu aamada AKP'nin d politikasn ve ekonomisini yneten kadrolarn zayflatlmas ve yeni kadrolarn farkl bir tercihi yanstmas beklenir. Yani AKP'ye bir alternatif yaratmak yerine onu yeniden dzenlemenin uygun olduu dnlmektedir. Eer dnyay anlayan, uygun politikalar retebilecek ve halk yanna alabilecek bir oluum mmkn olsayd o tercih edilebilirdi. Olmaynca var olan deitirmek uygun grlm olabilir. 39 NOKTA ATILARI BZ KMZ? Son gnlerde insanlarn kendinden saydklaryla baka olduklarn dndkleri kiiler arasnda cinayetle de sonulanan gerginlikler yaanyor. Bu durumda insanlar kar karya getiren nedenlerin ne olduunun bilinmesi nem kazanyor. Bir insan tanmlayan ve dierlerinden ayran zellikler bireysel deildir, yani kendi tercihleriyle belirlenmez. Yaadmz toplum nerdeyse tm deer yarglarmz belirler. Uruna canmz bile feda ettiimiz her ey evre tarafndan belirlenir. stelik bu yarglar srekli deildir. Bir toplumu oluturan bireyler kendi dlarnda oluan artlar sonucu eski deerlerini nemli lde kaybedebilir ve yepyeni bir deerler sistemini kabul edebilir. Dnn Sovyet vatanda komnizm iin mcadele ederken bugn kapitalist deerler sisteminin bir paras haline dnmtr ve bu bir nesil iinde gerekleebilmitir Osmanl tebaas olan halkmzn o gnk deer yarglar ve dnce biimi ile bugn arasnda hemen hemen hibir benzerlik kalmamtr. Farkl din ve soydan gelenleri yabanc saymayan ve onlarla birlikte yaamay doal sayan bir kltrn insanlar bugn yabanc saydklaryla bir arada yaamay bir tehlike sayar hale gelmitir. nsanlar bu deiimi kendi ilerinde deil dsal etkiler nedeniyle yaamtr. Osmanl halknn ne Mslman kesimi dierlerinin uzaklamasn ne de gayrimslimler topraklarn terk etmek istemitir. Galipler ok uluslu bir devlet yapsnn Osmanl misyonun devam etmesi anlamna geleceini dndkleri ve bunu tasfiye etmek istedikleri iin nispeten homojen bir lkeye raz olmular ve yeni devleti kuranlar bu dn vermek zorunda olduklarn dnmlerdir. Szlerim gemii yarglamak ve eletirmek amac tamamaktadr. Sadece olanlarn ne anlama geldiini aratrmak ve deiimin 40 MAHR KAYNAK bireylerin iradesini aan sebeplerden, siyasi artlardan kaynaklandna iaret etmek istiyorum. Son zamanlara kadar uyuyan farkllklar neden birden bire su yzne kmaya balam ve zellikle bir Krt kimlii sorunu ortaya kmtr? Bu, bireylerin kendi i dnyalarndaki bir deiimin sonucu mudur yoksa yeni siyasi artlar m bu farklln ortaya kmasn gerektirmitir? Eer byleyse yeni siyasal artlar nedir ve hangi amaca ulama peindedir? Bugnk devletler sistemi Birinci Dnya Sava'nda olumu, kinci Sava kk deiikliklerle yapy korumu sadece nfuz alanlar yeniden belirlenmitir.

Ancak yaadmz yeni mcadele sonunda devletler sisteminde de nemli deiiklikler olaca ve bu deimenin lkemizi de etkileyecei anlalmaktadr. Biz her deiikliin aleyhimize olaca duygusunu yaarz ama neden byle olacan, aksinin mmkn olup olmadn sorgulayamayz. nce duygulardan uzak bir biimde gelecei tahmine, yeni dzende bizim iin ngrlen modelin ne olduunu ve bunu ne lde etkileyebileceimizi irdelemek zorundayz. Bu konuda bizi rasyonellikten uzaklatran gemiteki deiimin klmeyi de beraber getirmi olmas ve bu nedenle her deiimi olumsuz alglamamzdr. Sre iki farkl modeli ngrebilir. Ya daha da klmemiz istenmektedir ya da bugnk yapmzda deime beklenmektedir. Yllar nce yazdm bir makale "Byyerek Kleceiz" baln tayordu ve nfuz alanmzn genileyeceini ama bu etkiyi baka glerle paylaacamz ngryordum. Belli bir miktarda boya daha fazla suya kartrlrsa boyayaca su miktar artar ama boyann rengi alr benzetmesini yapmtm. Etki alannn genilemesi farkl soy ve dinden kimselerle iyi ilikiler iinde olmay gerektiriyordu. Kuzey Irak'taki insanlara Krt deyip lkemizdekilerin kimliini reddedemezdik. Alan daha geni tutarsak ok farkl kimlik41 NOKTA ATILARI lerle yan yana gelecektik. Ya boyadmz yer bize yeter deyip iimize kapanacaz ya da boyamzn kalitesini, yani ynetme gcmz artrp rengin almasn engelleyeceiz. Ama ne yaparsak yapalm farkllklar reddetmek ansna sahip olmadmz bilmek zorundayz. 42 MAHR KAYNAK G YETMEZ Birinci Dnya Sava sonunda Osmanl dald ve iinden bir ok devlet kt. Bu arada ngiliz stihbaratnn bir eleman bir efsane haline geldi ve Lawrence isimli ajann birok Arap lkesinin kuruluunda nemli rol oynad sylendi. Bir arkeolog kisvesiyle geldii blgede Arap direniini rgtlemi, atmalara katlm ve bir hret olmutu. Biz tarihi kahramanlarn yazdn dndmz iin, onun kiisel yeteneklerini n plana kardk ve ngiliz Gizli Servisinin sava boyunca oynad rol incelemedik. Bir sava sadece askerlerle yrtlmyordu ve onu destekleyen ekonomik, siyasi ve zellikle istihbarat faaliyetleri vard. in bir baka boyutu da gzmzden kat. ngiliz ajann dili, dini, soyu blgedeki insanlardan farklyd. Ama ngiliz servisi hibir ortak noktas olmayan insanlar kendi amalar iin kullanabiliyordu. Oysa biz, eer bir blgede ibirlii yapacak kiiler ararsak bize benzeyenleri seiyorduk. En kk bir farkllk ibirliini engellemeye yetiyordu. Irak'a gelen ABD'nin Krtlerle hibir ortak noktas yoktu ama onlarn en yakn mttefiki olabiliyordu. Biz ise Trkmenlerin dnda yanda dnmyorduk. Zaten gnmzde de insanlarn soylarna bakp sadk olup olmadklarna karar vermiyor muyduk? nsanlarn Sabetay, dnme olmalar, soylarnda yabanc saydmz kiilerin bulunmas onlara gvenmememiz iin yetiyordu. Byle dnen insanlarn kendileriyle hibir sosyolojik ortak yan olmayan insanlarla ibirlii yapmas mmkn myd? Ancak benzerlik kendimizi nasl tanmladmza balyd. Ayn soydan gelmeyi nemli sayanlarn tercihiyle dinin gerek bir ortak yan olduunu dnenlerin tercihi farklyd ve biz ok eitli sadakat kriterlerine sahiptik. Ama genel olarak dladklarmzn daha ok olduu sylenebilirdi. Bazlar, "Trk'n Trk'ten baka dostu yok!" derken dierleri, "Irak'ta Mslmanlar ldrlyor!" diye feryat ediyordu. Yani 43 NOKTA ATILARI bakalarnn akbetlerinin bizi ilgilendirmediini ilan ediyorduk. Bu bile bizi sadece bakalarndan uzaklatrmakla kalmyor, kendi aramzda bile yabanclamann sebebi oluyordu. MT Mstear Emre Taner altmz sylerim dndaki beyanatyla biroumuzu artt. Ne irticadan ne de blc terrden sz ediyordu. Buna karlk kresel glerin dnyada nemli rol oynadn, nmzdeki dnemde birok ulus devletin

varln srdremeyeceini ifade ediyordu. Ama asl vurgusu olaylar dardan izleyip, sonularn kabul ederek geleceimizin teminat altna alnamayacayd. Olaylara seyirci kalmadan nasl rol oynanabilir? lk akla gelen, mesela, Kuzey Irak'ta yaananlara mdahale etmek olabilirdi ve askerlerimiz blgeye girebilirdi. Ancak Taner'in szleri, doru yorumlanrsa, baka bir eyin kastedildii anlalr. Askeri operasyonlara atf yaplmadan, MiT'in bu konularda yapc rol oynamas isteniyordu. Bugne kadar bir tehdidi ortadan kaldrmaktan ibaret olan mcadele anlaymzn deimesi, siyasi faaliyetleri etkileyerek onun ynn istenilen bir yne evrilmesi de seeneklerden biri olmalyd. Mesela Kuzey Irak'ta her trl yaplanmann karsna kmak yerine bizimle ortak amalar olan yaplanmalar desteklenebilirdi. Bu lkemizde yaygn olan anlaylarda kkl bir deiiklii gerektiriyor. Mcadelede hasm yok etme anlay yerine onu deitirme, etkisizletirme , i atmalara srkleme de bir yol olabilir. Bu ise ancak istihbarat rgtlerinin etkili olaca bir alandr. Souk Sava dneminde byle bir ihtiyacn duyulmam olmas lkemiz asndan bir eksikliktir ve bir ok anarik faaliyetler bu yolla engellenebilirdi. imdi ise en etkili ve maliyeti dk metot budur ve Tekilatn bu ihtiyaca cevap verecek biimde rgtlemesi, eitilmesi bir gereklilik olarak ortaya kmaktadr. evrede bu alanda en etkili olabilecek lke Trkiye iken bakalarnn istihbarat ok etkin olarak kullanmas ama bizim sadece silahla zm aramamz yanltr. 44 MAHR KAYNAK ASKER HAREKAT Silahl kuvvetlerin kullanld operasyonlar tekdze deildir ve birbirlerinden nemli farkllklar gsterirler. Bir devlete kar kullanlan askeri g, temelde, kar tarafn direnme gcn krmak ve teslim olmaya ya da uygun bir bar kabule zorlamak amac tar. Dman topraklarndaki her yer ve herkes hedeftir. Japonya'ya atlan nkleer bombalarn hedefi, sava sresince Avrupa'nn yerle bir edilen ehirleri askeri tesisler deildir. Her askeri harekat baka tedbirlerle desteklenir. Hasmn ekonomik gc yok edilmeye allr, uygun ittifaklar yapmas engellenir, lke iindeki muhalif gruplar desteklenir. Ancak en belirleyici unsur askeri gtr. Silahl kuvvetler barn devam, i isyanlarn bastrlmasnda da kullanlr ama byle durumlarda bir savata kullanlan metotlar uygulanmaz. Artk snrsz bir g kullanm sz konusu deildir ve olayn sosyal ve siyasi boyutu n plandadr. En riskli askeri harekat bir i atmann ya da isyann bastrl-masdr. Kullanlan askeri g hem bir taraftr hem de karsnda . dman olarak tanmlanan bir devlet, yoktur. Tahrip edilen her ekonomik deer, sarf edilen kaynaklar, kaybedilen insanlar bakasnn deil lkenin zararnadr. Bu, byle bir harekatn yaplmamas gerekir anlamn tamaz ancak i atmalarn zel bir harekat tr olduu anlamndadr. Byle bir harekatta iki gr her zaman rekabet halindedir. Bazlar harekatn caydrc olacak kadar sert olmasn isterken dierleri katlmalar cazip olmaktan karmakla yetinip atmay krkleyen nedenlerin ortadan kaldrlmasn savunur. Genelde birincilere vatansever, ikincilere korkak, ibirliki gibi sfatlar yaktrlr. u anda gndemimizdeki sorun Kuzey Irak'a askeri bir harekatn yaplp yaplmayacadr. Grnen sebep blgedeki terr r45 NOKTA ATILARI gtnn yuvalarnn ortadan kaldrlmas olsa bile, hem siyasilerin beyanatlarnda hem de medyada Irak'n gelecei ve oluacak yeni siyasi yap konusundaki endielerin daha arlkl olduu anlalyor. yleyse nce gelecein Irak'n tasarlayp tavrmz ona gre belirlememiz gerekir. Trkiye'nin bu konuda herhangi bir ngrsnn olmad, sadece temennilerini dile getirdii ancak bu temennilerin gerekleme ansnn olmad anlalyor. Bazlar Irak'n e blneceini sylyor. Ben ikiye blnm bir Irak'n daha muhtemel olduunu dnyorum. ii ve Snni olarak ayrlan Irak'ta Gneydeki

devletin ingiltere'nin kontrolnde kalacan ve nmzdeki dnemde rk ayrmna dayanacan sandm atmada Arap-ran farkllamasnn n plana karlacan tahmin ediyorum. Trkmenler bir blgede younlamad, mezhep birlii olmad iin bu iki blge arasnda dalaca ngrlyor, ABD Kerkk'n etnik yapsn deitirirken buray Krtletirme politikas izlemekten ok, Kuzeyde kalmasn salamaya alyor. Aksi halde blge ii kontrolnde kalabilir ve tm petrole onlar sahip olurlar diye dnyor. Siyasi yap ile ilgili deerlendirmelerim yanl olabilir ama bu, analizin oluacak siyasi yapdan bamsz yaplmasnn ciddi yanllklara sebep olaca gereini deitirmez. nce siyasi yap belirlenir sonra izlenecek politikann ne olacana karar verilir. Trkiye'nin Kuzey Irak'a ynelik askeri operasyon ifte karakterlidir. Siyasi adan yabanc bir lkeye yaplan bir harekat iken sosyolojik adan bir i operasyondur. Bunun bir ynn n plana karp, yabanc bir lkeden lkemize yaplan terr saldrlarn durdurmak ya da blgede oluacak yapda Trkmenlerin gz ard edildiini sylemek sorunun teki boyutunun ortaya karaca sorunlara katlanmay gerektirir. 46 MAHR KAYNAK Byle bir harekat ok boyutlu etkiler yaratr. Bir yandan i bar tehdit edecek sonular yaratrken dier yandan Kuzey Irak'ta oluabilecek tepkiler tm ABD modelinin deitirilmesi sonucunu dourur. Benim amdan byle bir operasyon uluslararas bir harekat deil lke iindeki bir operasyon karakteri tamaktadr ve bunun gerekleri yerine getirilmelidir. 47 NOKTA ATILARI SI DEVLET Derin devletin tartld gnmzde bunun kart olarak bir de s devletin varolmas gerekir. Devletin derinlii nasl llr? Derin devlet grnenden farkl bir yap mdr yoksa onun grnmeyen yz mdr? ki yze yakn bamsz devletin olduu varsaylan gnmzde bunlar arasndaki fark sadece byklk, zenginlik ve g gibi gzlenebilen eyler midir yoksa baka bir kriter onlar birbirinden tamamen farkllatrp ayr kategorilere mi sokar? Her devletin belirgin vasf bamszldr. Ancak bu kavram hibir somut tasavvuru ifade etmez. O da zgrlk gibi grecelidir. Her insann bir zgrlk alan vardr, hapisteki bir adam bile bakalar tarafndan snrlandrlamayan bir zgrlk alanna sahiptir. stediini dnr, hayal kurar, ark mrldanr, kk tercihler yapabilir. Bamszlk bir renk gibidir ve aktan koyuya bir sr tonlar vardr. Her devlet kendisini snrlayan artlar iinde hareket eder ve bu durum en byk olan iin de geerlidir. Bamszln en nemli gstergesi artlara gre karar vermekten te bu artlar deitirecek gce sahip olmaktr. kinci aamada artlar deitiremese bile bu artlarn ne olduunu deerlendirebilmektir. Eer hem artlarn ne olduunu kendiniz belirleyemiyor ve onlar siz deerlendiremiyorsanz bamszlnz sadece szden ibarettir. Gnmzde dnyadaki en byk tehdidin terrizm olduu syleniyor ve bunlarla nasl mcadele edileceinin yolu da bakalar tarafndan gsteriliyor. Biz ise bu srecin iinde nasl tavr almamz gerektiini dnyoruz. Eer birisi hem terrizmi yaratyor hem de mcadele biimini belirliyorsa ve bu onun hedeflerine ulamak iin kulland bir yol ise dierlerinin bamszl bir ekilden ibarettir. 48 MAHR KAYNAK Dnyay yneten ve yn veren glerin kullandklar metot fazla karmak deildir. nce tartlmasnn gnah ya da ihanet olduuna inanlacak bir dman yaratmak gerekir. Gemite komnizm, gnmzde terrizm bu amala kullanlmaktadr. Hi kimse bunu tartamaz, tartanlar dman safna konur.

Mesela PKK Trkiye iin bir dmandr ama birisi kp, "Bu ne biim g ABD, Trkiye, ran, Suriye, blgedeki feodal yap bunun karsnda. Bu kadar byk glerin kar koymasna ramen nasl ayakta kalyor?" sorusunu soramaz. Ayn ey El-Kaide iin de geerlidir. Hi kimse ABD ile Irak'n glerini mukayese edip, "Byle bir sava olmaz. Gler arasndaki eitsizlik byle bir atmay anlamsz klar" diyemez. Aslnda dnya leinde bir mcadele vardr ama bunun ne sebebini ne de kimler arasnda olduunu, dar bir kadronun dnda kimse bilmez. Yneten g dman belirledikten sonra herkes onunla savamaya balar. kinci aamada her lkede, oynayaca role uygun olarak artlar yaratlr. Gerekirse dincilik ya da milliyetilik gibi akmlar desteklenerek ya da yaratlarak o lkenin kar koyma refleksi ekillendirilir. lke dmanyla mcadele ederken daha byk bir projenin bir paras olarak kullanldnn farkna varmaz. Osmanl Birinci Dnya Savana kendisine ait hibir hesab gerekletirmek amacyla girmedi ya da ne srlen gerekeler tamamyla kendi dndayd. kinci Dnya Savandan sonra Demokrasi Cephesine katldmz sylendi ama bu bizim tercihimiz deil paylam plannn bir sonucuydu. Bir lkedeki derin devlet, o lkenin gc ve byklne gre, bazen hem artlar belirler hem de izleyecei politikalar. Ya da artlar belirleyecek gc yoktur ama onu bamsz olarak deerlendirip tavrn belirler. 49 NOKTA ATILARI Trkiye bir okyanus kadar byk deildir ve onun derinliklerine sahip olamaz ama en azndan bir denizdir. Bu denizin kysnda kumdan kaleler yapp oyalanmak da mmkndr aklarnda yelken amak da. Derin devlet devlete ramen politika belirleyip onu uygulayanlar deil o lkeyi evreleyen artlar kendisi deerlendiren ve ne yapacana karar veren akldr. Nasl bir devlet olduunuza iki kritere bakarak karar verebilirsiniz. artlar belirleme gcnz varsa byk olursunuz, artlarn ne olduunu kendiniz deerlendiriyorsanz bamsz. 50 MAHR KAYNAK KURULU Bir cihazn iyi alp almadn sorgularken ilk yaplacak ey onun doru bir projeye uygun olarak ve iyi imal edilip edilmediini aratrmak olur. Yani retimde bir hata varsa onun dzgn ilemesi mmkn deildir. Bugn ynetenlerin politikalar, dnya grleri ve uygulamalardaki isabet byk tartmalara neden olurken devletin kurumsal yaps, lkemizin dnya zerindeki yeri ve rolnn ne olduu ve buna uyan bir yaplanmann var olup olmad sorgulanmamaktadr. Tartlmas gereken ilk konu demokrasideki farkllamalarn bir rekabeti mi yoksa bir iblmn m temsil ettiidir. Egemen gre gre bu kesin bir farkllamadr ve siyasi partiler lkenin ynetimi, gelecei,ittifaklar ve benzeri konularda birbirinden ayrlmaktadrlar. lke ynetimi, evre artlarndan bamsz olarak, bu rekabetin sonucu olarak ve halkn tercihleriyle belirlenir. Halkn tercihlerinin nasl ekillendii tartma ddr. Onu belirleyen faktrlerin, hava durumu gibi, bamsz olarak olutuu ve bunlara mdahale edilemeyecei varsaylr. Balang noktamz bu konuyu akla kavuturmak, yani devletin ve onu yneten gcn tek mi yoksa rakip glerin mcadelesi sonucu mu belirlendiini saptamak olmaldr. Eer devlet tek ise ve onu yneten g tarihsel olarak belirlenmise, uygulanacak politikalar bu gcn tercihlerini yanstr ve siyasi partiler hem bir iblmn temsil eder hem de uygulamalarn etkinliini salar. Yani dnyadaki deien artlara gre siyasi partiler konumlarn yeniden belirler ve en uygun yntemi temsil edecekler iktidara tanr. Devlet bir canl varlk gibidir, devamldr ve deiimi bir gelimeden ibarettir. Eer devlet tek deilse ve srekli farkl g odaklarnn kontrolne giriyorsa henz kurulu tamamlanmamtr ve siyasi mcadele devleti kontrol edecek gcn belirlenmesi amacn tar. lkemiz bu aamadadr ve mcadele, sanldnn aksine, siyasi iktidar ele geirmek ya da deien artlara gre farkl bir grn51

NOKTA ATILARI t sergileyen ama tek bir gc temsil eden kiilerin ynetime getirilmesi deil devletin yeniden tanmlanmas srecidir. Bunda anormal bir durum yoktur. Ancak iktidar mcadelesi grnts iinde kendini yeniden tanmlamaya almak bir dalma srecinin balamas anlamn da tar ve tehlikeli olan budur. Dnya artlarnn deitiini kabul etmek zorundayz. Gnmzde, dnyann her yerinde, ekonomiyi kontrol edenler siyasi iktidarlar belirlemektedir. Rusya brokratik gcn bu mcadeleyi kazanamayacan anlam, brokratik gcn egemenlii savunmak yerine kendi kontrolnde bir ekonomik g yaratmann daha doru olduunu grmtr. Kendi yaratt ekonomik gcn denetiminin dna kmamasn salamak, baka glerle ibirliine girmesini engellemek iin nasl bir mekanizma kurduunu bilmiyoruz ama grne baklrsa kendi iinde tutarl davranan, Rusya'nn dnya leindeki politikalarn uygulayan bir ekonomik yap oluturmutur. Yani Rusya'da egemen g deimemi sadece yeni artlara uyan bir grnme brnmtr. Trkiye'de ise brokratik g yeni bir aktrn ekillenmesinde rol almak yerine kendi gcn srdrmeye almaktadr ama bu bir imkansz gerekletirmek gibidir. Ayrca altndaki zeminin kaydn ve bu zeminde ayakta kalmann mmkn olmadn fark etmemektedir. Bu ok ciddi bir risktir ve en kk bir sarsntda hem devleti bugne kadar, doru ya da yanl, uygulamalaryla ayakta tutan g kalmayacaktr ve yerine kimin gelecei ise belirsizliini korumaktadr. Ayrca brokratik g yeni gelien ve kayna ekonomik olan oluuma kar bir tavr alarak tm etkileme imkanlarn kaybetmekte, buna eklenen dinsel faktrlerle daha da zayf bir konuma dmektedir. in daha da ilgin yan bugn ne karlanlar, srecin sonunda, tasfiye edilmeye mahkumdur ve yepyeni bir yap lkemizi kontrol edecektir. ki taraf atacak, nc kazanacaktr. kisi yan yana gelebilse tarihe farkl bir yn verebilirlerdi. 52 MAHR KAYNAK TEHDT DTP Diyarbakr l Bakan- Trkiye'nin Kerkk'e yapaca bir saldry Diyarbakr'a yaplm sayacaklarn ilan etti. Bu, Trkiye asndan, Diyarbakr'la Kerkk'n benzer statde olduu anlamn da ieriyordu. Bu szlerin tepkiyle karlanmas yerine nasl bu noktaya geldiimizi tartmann daha doru olacan dnyorum. Trkiye, balangtan beri, Krt sorununun tartlmasna izin vermedi. Birka cmleye sktrlm, slogan dzeyindeki szlerin dna klmasn terre destek olarak alglad. Uygulanan politikalarn bu sonucu douraca belliydi ama bildiinden, daha dorusu bilmediinden, amad. PKK hareketini lke ii bir sorun deil lkeye kar bir hareket olarak alglad. Trkiye snrlar iinde ayr bir Krt devleti kurulabileceini dnd. Oysa ayrlk bir hareket bir etnik grubun tm snf ve katmanlarnn katlmyla ve dardan desteklenmesiyle mmkn olabilirdi ama bu iki art da olumamt. Blgede gerek gc temsil eden airetler bu harekete karyd ve asl eliki airetlerle PKK arasndayd. Zaten byle olmasayd airetlere, bu hareketle mcadele iin, rol verilmez ve bir korucu ordusunun kurulmas gerekleemezdi. D destek tek bir kaynaktan beslenmiyordu. ABD ve Avrupa lkeleri hareketi kontrol etmeye alyorlard ve birbiriyle rekabet iindeydi. Dikkatli bir gz, terrle mcadele adna yaplan eylemlerin bir ksmnn bu rekabetin bir paras olduunu grebilirdi. Ama biz her eyin terrle mcadele adna yapld sandk. ABD'nin Irak' igalinden sonra artlar hzla ABD lehine geliti. Kuzey Irak'ta airet temeline dayal bir ynetim olutu ve bu g PKK'y kontrol altna ald. Artk snf atmas sona ermi ve etnik temelde bir birliktelik salanmt. Ancak Krt hareketini yneten akl PKK'y bir marka olarak srdrmeye devam etti. Bylece olumsuz her davrann faturas bu rgte karlyor ve asl hareket bu rtnn arkasna gizlenebiliyordu. Mesela DTP'nin airet yapsnn m yoksa PKK'nn m kontrolnde olduu bilinmiyordu. Meru bir 53 NOKTA ATILARI

siyasi partiydi ve blgedeki etkinlii tartlmazd ama olumsuz bir hareketle karlanca bunu PKK'ya atfediyorduk. Bazlar ise onun tamamen PKK kontrolnde olduunu dnyordu. Eer blgeye siyasi adan egemen olan bu parti hasm saydmz bir gcn kontrolne getiyse airet yaps iinde oluturulan korucular da bunlarn silahl bir rgt haline dnmemi miydi? lkeyi ynetenlerin szlerinden bir ey anlamak mmkn deildi. Bazlar Kuzey Irak'taki ynetimin PKK azyla konutuunu sylerken bir bakas PKK militanlarnn paral askerlere dntnden sz ediyordu. Resmi azlar PKK'nn elinde Amerikan meneli silahlar bulunduunu sylyor, bir ABD yetkilisi Irak'a verilen 360 bin silahn kaybolduunu ifade ediyordu. At izi it izine karmt ve birbirine zt szler havada uutu. Ortada bir sorun vard ama bunun ne olduunu kimse bilmiyordu. Yetkililerin szleri aydnlatc deil her eyi daha mulak hale getirecek biimdeydi. Tehis koyamadmz bir hastala are arayan doktor durumuna dmtk. Bilinmeyenin verdii korkuyu yayorduk. Genelkurmay Bakan Sn. Bykant lkemizin kuruluundan beri en byk tehditle karlatn sylyor ama bunun ne olduunu kimse bilmiyordu. phesiz devletin bildiklerini bilmem sz konusu deildir ama dnya artlarna bakarak bir deerlendirme yapabilirim. lkemizin byk bir risk altnda olduu kansnda deilim. Dnya yeniden ekillenmekte ve her lke iin yeni bir gelecek belirlenmektedir. Benzer risk ve belirsizlikler, bata ABD olmak zere, her lke iin geerlidir ve en kt durumda olann biz olmadmz dnyorum. Hatta doru bir stratejiyle daha iyi bir konuma gelmemizin mmkn olduunu syleyebilirim. Blgedeki durumun, bizden daha ok, bilmedikleri sulara yelken aan Krtleri kayglandrmas gerekir. Onlara kar, sert tavrlar sergilemek yerine, yaknda duyacamz imdat arlarna nasl cevap vereceimizi dnsek daha iyi olur. 54 MAHR KAYNAK YEN TRKYE DZEN Yeni bir dnya dzeninden sz edilirken bunun lkemize nasl yansyaca konusunda belirgin bir fikre sahip deiliz. Eskiden beri blc bir hareketin varlndan haberdarz ve bununla mcadele ediyoruz ama bu daha Souk Sava devam ederken balamt ve bugnk deiim srecinin bir paras saylp saylmayaca da bilinmiyor. Yeni bir yaplanmann tm hakknda bir tasavvurunuz yoksa blmlerinin ne ie yarayacan, hangi aamada olunduunu kestiremezsiniz. Akl yrtme nce problemin ne olduunu tespitle balar daha sonra bunun zm konusunda taraflarn neler yapmak istediini ve hangi aamalardan geerek hedefe ulalacan tahmin etmek gerekir. Bizim modelimiz tek tarafl bir ABD inisiyatifinin olduu ve nndeki kk engelleri aarak amacna ulaaca biimindedir. Irak' dize getirir, ran' heveslerinden vazgeilirse ortada sorun kalmayacak deriz Bu tablo iinde lkemizle uramak iin bir sebep grnmemektedir ancak ABD'nin bu kk sorunlar zmek iin Krtlere ihtiyac olduunu ve onlarn desteini almak iin bamszlk hediye etmek istediini dnyoruz. Bu model btnyle yanltr ama imdilik bu ereve iinde kalp bamsz bir Krt devletinin ne ie yarayacan tartalm. Bu konuda Barzani'nin aklamalarn dinlerken ve bamsz bir Krt devleti fikrine herkesin almas gerektiini iitirken lkemizde nemli bir kiinin, eski cumhurbakan Evren'in, Trkiye'nin merkezden ynetiminin imkansz hale geldii, bu yzden eyalet sistemine geilmesi gerektiini sylediini duyuyoruz. Bu var olan bir tartmaya katlmak biimde deil, bu tartmay balatmak amacyla syleniyor. 55 NOKTA ATILARI Eyaletlerin hangi yetkilerle donatlacan bilmiyoruz ama iki konunun nemli olduu grlyor. nce grnte byle bir dzenlemeye lkenin bir ihtiyac olduu sylenmesine ramen konunun Gneydoumuzla ilgili olduu apak. Byle bir dzenlemenin, ok zorunlu olsa bile, Gneydoumuzla ilgili bir sr hesaplarn yapld, Krdistan'n snrlarnn tartld bir dnemde

yaplmas zamanlama asndan yanl. Aslnda yanllk bizim alglamamzda. nk aklamann zamanlamas, konu Gneydoumuzla ilgili olduu iin, isabetli. kinci konu bu aklamann bir siyaseti ya da dnce reten bir kesimden gelmeyip eski bir asker ve devlet adamnn azndan yaplmas. Bylece ilk tepkilerin olumsuz olmas, zellikle TSK'nin iddetli bir reaksiyon gstermesi engellenmek istenmitir. in hafiyelik ksmyla ilgilenenler aklamaya neden olan grmenin gazetecinin inisiyatifi yle mi yapldn yoksa sradan bir mlakat iinde szn gelii mi sylendiini merak edebilirler. Bir syleiden hareket ederek gelecee ynelik tahminlerde bulunmann anlamsz olacann farkndaym. Ama tablonun btn bizim iin nasl bir gelecek ngrldnn ipularn vermektedir. niter devlet, eklen korunsa bile, en azndan ok kltrl bir yapya dneceiz. Eyaletlerin corafi kriterlere gre yaplyor gibi grnmesine ramen kltrel farkllklara da iaret ediyor. Bu farkllklar belli siyasi eilimleri de youn biimde aksettiriyor. Baka bir kritere gre belirlenebilir miydi sorusuna ekonomi temel alnamaz myd diye cevap verebiliriz. nmzdeki yllarda bu eyaletlerin, ayn zamanda, farkl siyasi eilimlerin younlat blgeler haline geleceini greceiz. Benzer siyasi eilimler arasnda bile ciddi ton farkllklar oluacak bir blgenin milliyetisi dierindeki-ne benzemeyecektir. 56 MAHR KAYNAK Eyaletlere tannan yetkiler bu ayrmann boyutlarn belirleyecek, zellikle blgesel seimlerle oluan yerel ynetimlere tannan imkanlar gerek tabloyu ne karacaktr. Sorun Gneydoumuzla ilgilidir ve bunu bir Trkiye meselesi yapmann anlam yoktur. Eer bir dzenleme yaplacaksa bunu baka bir klfa sokmak maliyeti artrmaktan baka bir ie yaramaz. lkeyi eyaletlere blp, belli bir blge iin talep edilen ayrcalklar tm lkeye yayarak zel bir dzenleme yaplmad grnts vermee almak yerine olay cesaretle ele alp bir zm aramak gerekir. 57 NOKTA ATILARI SONULARDAN SEBEPLERE lkemizde siyasi olaylarn ters ynden analiz edildiini dnyorum. nce bir hareketin ideolojisi, kadrolarna baklyor ve buna dayanarak bu hareketin hedefi, kayna bulunmaya allyor. Bu yol srekli hata yapmamza neden oluyor. Mesela byk bir devlet adam olduundan phe edilmeyen Celal Bayar lkemize ynelik bir komnist saldrnn olduunu dnm ve politikalarn bu temele dayandrmtr. Daha sonra gelen siyasetiler de, benzer bir analizle 12 Mart ve 12 Eyll ncesinde komnist bir kalkmann olduunu dnmlerdir. Gnmzdeki tartmalar irtica-laiklik eksenine yerletirilmi, rejimin deitirilmek istendii baz evrelerin korkusu haline gelmitir. En genel anlamyla siyaset bir ideoloji kavgasndan ibaret saylmaktadr. Ben bu yaklamn tamamen yanl olduunu dnyorum ve eer analizim doruysa yaplan tm siyasi analizler ve buna dayanarak oluturulan politikalar geersiz hale geliyor. Bir siyasi hareketin uygulad politikalarn yarataca sonular tahmin eder ve buradan hareketle kaynan bulmaya alrsanz ok farkl sonulara varrsnz. Mesela milliyeti hareketler lkede uluslararas g odaklarnn etkinliini artrmakla sonulanyorsa, komnist eylemler sa glendiriyorsa ve bu sonular nceden kestirilebiliyorsa hareketin ideolojisine hizmet ettii sylenebilir mi? Bu konuda "biz mcadele ettik ama artlar uygun olmad, baz er gleri nmz kesti" mazereti gerein bir ifadesi midir yoksa hareketi planlayanlar zaten bu sonular ngrp projelerini buna gre mi hazrlamlardr? Bir politikann ya da siyasi hareketin ideolojisinin ve sylemlerinin hibir anlamnn olmadn dnyorum ve uygulanan politikalarn hangi sonular douracana bakarak onlar deerlen58 MAHR KAYNAK

diriyorum. Yani grnen sebeplere bakarak sonular tahmin etmek yerine gerekleecek sonularn ne olduunu kestirerek sebepleri bulmaya alyorum. Bu adan baknca birok siyasi hareketin ideolojisi ve ilan ettii hedeflerin tam tersi olan amalara hizmet ettiini, stelik bunlarn, ou zaman, bilinli bir politikann eseri olduunu dnyorum. Sol muhalefetin sosyal ve kltrel alanlara sktrlmasn, alternatif bir ekonomik ve d politika retmemesini, sylemlerinin tekil davranlar eletirmekle snrl olmasn ve bir model nermemesini solun etkisizletirilmek istendii biiminde yorumluyorum. Trkiye'deki slamc hareketin kapitalist dncenin kitlelere mal edilmesinin bir arac olarak kullanldn, dinin farkl bir dnya alglamas ve buna dayanan alternatif bir model retmek amac tamadn gzlemliyorum. Bu politikalar liberal sa bir siyasi akm tarafndan uygulansayd ne deiirdi sorusuna cevap bulamyorum. Yani soyut dzeyde slamc siyaseti liberal sa bir hareket olarak alglyorum. Eer bu politikalar uygulayanlarn bilinli bir tercihi ise ve ideolojilerini sadece bir ara olarak kullandklarnn farkndaysalar bir sorundan sz edilemez. lkenin gelecei hakknda bir projeksiyonlar vardr ve buna ulamak iin ideolojileri bir ara olarak kullanmaktadrlar deriz. Hedeflerini halka aka sylemektedirler ve nereye varmak istediklerini kitleler bilmemektedirler ama kendilerinin bunlarn bilincinde olduklarn kabul ederiz. Eer ynetenler uyguladklar politikalarn sonularn hesaplamyor, sadece izledikleri yolun kendilerini baarl yapacan dnmekle yetiniyorlarsa sonucun herkes iin bir srpriz olmas kanlmazdr. Herkes "zlediimiz yol doru" derken ben varlacak yerin ne olduunu kestirmeye alyorum. Szlerini doru sayanlara ve bunlar savunanlara gidecekleri yerin ne olduunu bilip bilmedik59 NOKTA ATILARI lerini soruyorum. Gemite solun ve bamszln kavgasn verenlerin eylemlerinin bizi dndklerinin tam tersi yne gtrdn, lkenin blnmemesi iin verdiimiz mcadelenin ve katlandmz fedakarlklarn bizi federasyon tartmalarna kadar getirdiini, stelik bunlarn hi beklemediimiz azlarca ifade edildiini grmezlikten gelemeyiz. Ben yaplanlarn doru olup olmadn ancak ulalacak sonulara gre deerlendiriyorum. Hep istemediiniz sonulara ulatysanz izlediiniz yol yanl demektir. 60 MAHR KAYNAK HEDEFNZ NE? Gnmzde byk bir deiim yaandn ve bu srecin hzlanarak devam edecei anlalyor. Bu bizim irademiz dnda geliiyor ve onu ne ynlendirebiliyoruz ne de durdurmak imkanna sahibiz. Ayrca buna direnmenin bir faydas olmadn, deiime ayak uydurmayanlarn, dnda kalanlarn sahneyi terk ettiklerini biliyoruz. Ancak byle bir deiimin olmadn dnenler olduu gibi deiimin yn ve younluu konusunda da ok farkl yaklamlar var. Byk bir ounluk nmzdeki seimlerin bundan ncekilerin bir benzeri olduunu ve yeni yneticilerimizi semekten ibaret bir srecin banda olduumuzu dnyor. Devletin st dzeyinde yer almak isteyenlerin dnyaya baklarn, nasl bir gelecek ngrdklerini ve bu amala nasl bir yol izleyeceklerini bilmiyoruz. Kim hangi makama daha yakn sorusu gndemimizin ilk srasnda yer alyor. Birisi bu makama gelebilecekse, yapacaklarnn ne olduunu bilmesek de hatta bu kiinin ajandasnda bir proje olmasa bile seim sonularn tahmin ediyoruz. Onu destekleyenler de ulalacak sonucun kendilerine neler getireceini dnmekle yetiniyor, hi . kimse nasl bir lke tasavvur ettiini, buna nasl ulalacan tartmyor. Byle bir yaklamla ulaacamz yer bizim irademizin dnda belirlenir. Kiiler nce bir makama gelmenin hesaplarn yapar, daha sonra da orada kalmak iin urar. Milliyetiler, savunduklar eyin objektif bir tanm olmamasna ve herkesin kendine gre bir millet tarifi yapmasna ramen, dnyadan bamsz bir yol izlenmesinden yana olduklar anlalyor. Kendilerinden saydklaryla dayanma iinde olmak, bu tanma girmeyenleri, yaptklar ne olursa olsun, dlamak

eilimindeler. nce kiinin ya da onlarn rgtlenmesinin ne olduuna bakyor ve buna gre davrann belirliyor. Dnya birbirinden ayrk, uzlamaz iki kategoriye ayrlyor ve bizden olanlarla olmayanlar olarak snflandrlyor. 61 NOKTA ATILARI Kreselciler ulus devletlerin tarihe gmleceklerini, dnyann bir btn olarak ynetileceini bunun hem kanlmaz hem de faydal olduunu dnyor. Oysa dnyadaki deimenin ynn tahmin edebilsek, bunu etkilemek ve sadece bizim iin deil tm insanlk adna daha iyi bir yne gitmesi iin bir projeye sahip olsak ve ynetim kademelerine buna uygun kiileri getirebilsek abalarmz daha anlaml olur, lkemizin konumuna uygun bir rol oynam oluruz. Bu kiileri farkl bir biimde deerlendirmeyi gerektirir. Artk soru bu kiinin ne olduu deil, ne yapacadr ve projemize en uygun kiinin kazanmas deil grevlendirilmesi anlamn tar. Bu seimi bir yar saymann yanl olduu, yaplmas gerekenin en uygun kiinin, bu biz olmasak bile, bu makama getirilmesidir. Yani eer siyasetilerimiz, "Ne i olsa yaparz abi " diyenlerden deilse ve her biri belli bir yn ve projeyi temsil ediyorsa, lkemiz iin bir gelecek modelimiz varsa iimizden en uygunu grevlendiririz. nmzdeki cumhurbakanl ve genel seimler hem bir frsat hem de bu frsatlarn hoyrata heba edildii bir sre olabilir. Eer hem kendimizin hem de seeceimiz kiilerin birer fani olduunu, yanl hesaplarn getirecei ikballerin birer hsrana dnebileceini bilirsek artlarn lkemizin nne cmerte sunduu imkanlar sonuna kadar kullanr ve, inandmz stn deer ne ise, ona hizmet etmi oluruz. Ya da, "Uygunsuzlarn kaderi tasfiye olmaktr" ilkesinin hayata gemesinin bir vesilesi oluruz. nce bir geleceime ynelik bir proje zerinde tartalm ve bir yol haritas izelim. kinci aamada bu hedefe varmak iin en uygun figrleri tanmlayalm ve deerlendirmelerimiz kime iaret ediyorsa onu grevlendirelim. Siyasete yn verenler de ayn yolu izleyerek yeni iktidarn yolunu asnlar. Tek hatamz modelimizin yanl olmas olabilir ama deilse, hem modelimizin hem de kadronun uygunsuzluu risklerinin birinden kurtulmu oluruz. Eer doru bir model de seebilirsek lkemizin gelecei hem bizi hem herkesi mutlu edecektir. 62 MAHR KAYNAK SZLK lkemizin ekonomik olarak bymesi bir yandan yeni istihdam imkanlar yaratrken dier yandan teknolojideki gelimeler daha az insanla ayn retimin yaplmasn salyor. Tarmda alr gzken ve gizli isizler olarak adlandrlanlar ehirlere g ediyor ve byk bir isiz kitlesi ehirlerin varolarn dolduruyor. Bunlarn bilinen yollarla istihdam ok uzak bir ihtimal. Ancak bu kiilerin yaamlarn bir biimde srdrecekleri de apak. Hrszlk, kap-ka, dilencilik ya da yasa d iler bu insanlarn yeni meslekleri haline geliyor. Bir sektr haline gelen bu faaliyet dalnn zabta tedbirleriyle engellenmesi mmkn deil. Bunlar yaamak zorunda ve yapacaklar baka bir ey yok. Ya da birini engelleseniz kuyrukta bekleyen binlercesi var. Geerli iktisat retisi bir insann retime katks kadar pay almasn ngryor. retim srecinin dnda kalann pay almas mmkn deil. Bu kiilerin sosyal yardmlarla yaamas kaynaklarn israf anlamna geliyor. lkemiz, bu problemin zm iin deilse bile, etkilerinin daha az hissedilmesi iin sosyal yardmlara arlk veriyor ve retim sreci dnda kalan bir ok insan bu yardmlarla yayor. Emeklilik fonlarna yatrdklarndan ok fazlasn maa ve salk yardmlar olarak alanlar, bunlarn yaknlar, emeklilik kavramnn tesinde kaynak tketiyor. Bireyi temel alan geerli iktisat teorisi bununla snrl olmayan sorunlara zm bulamyor. Ancak bilinen sosyalist iktisat gr de bir alternatif olma iddiasn kaybederek sahneyi terk ettii iin ortaya kan sorunlar, teorik bir temele dayanmadan, pratik tedbirlerle zlmeye allyor. Akademik hayata baladm yllarda, yani krk yl akn bir sre nce, alternatif bir iktisat gr ina etmek istiyordum ve bu amala bireyi temel alan bir analiz metodu yerine ekonomik bir btnn davranlarn incelemek ve teoriyi, bir devlet de diyebilece-

63 NOKTA ATILARI imiz, iktisadi btn zerine kurmay dnyordum. Metodum tekilden btne deil btnden tekile olacakt. Mesela kullanlacak teknolojiyi firmalar deil ekonomiye yn veren ve btn ynetenler karar verecek, firmalar bunlar kullanmaya ynlendirecekti. Karar veren bireylere hibir eyi empoze etmeyecek ama fiyat, maliye, para politikalaryla bunlarn kullanmasn salayacakt. Ancak lkemde dnmek hindilere zg bir davran sayld ve hizmetin tek tr vatan kurtarmak olduu iin dndklerimi brakp bekleneni yapmak zorunda kaldm. Eer dnmeye devam etseydim yle bir model gelitirirdim: Karar verenler o gnk fiyatlarla bir deeri olmayan ama lkenin gelecei iin yararl grdkleri alanlarda isiz kalmaya mahkum olanlar istihdam ederlerdi. Mesela aalandrma, toprak slah, evre dzenlemesi gibi ileri, asgari sermaye mal kullanarak, bu kiilere yaptrrlard. Bu iletmelere eitimciler katlr ve alanlar daha sonraki alma hayatlarna hazrlarlard. Firmalarn vasfsz ya da az vasfl ii istihdam birka yl ileriye atlr ve bu kaynaktan salanrd. Bylece bugnk piyasa deeri sfr olan ama gelecekte herkese parasal getiri salayacak bir ortam yaratlrd. Yani insanlar deer yaratacak ama bunun parasal ifadesi ancak gelecekte oluacakt. Toplumsal olarak dnldnde yasa d yollarla toplumun kaybettiklerinden belki de daha az kaynakla bu iin yrtlmesi mmkn olabilirdi ya da biraz fedakarla katlanlabilirdi. Bunun bteye getirecei yk karlanamaz boyutta olmayacakt ve kaynaklarn farkl bir tahsisi yeterli olacakt. Mesela emeklilik daha ileri yaa alnacak, zaten aileye yaplan yardmlarla karlanan salk harcamalar sadece ad deitirmi olacakt. nsanlara niversitelerde kullanmayacaklar bilgiler vermek yerine bir meslek sahibi olmalar salanacakt. Pratik zmleri fazla nemsemiyorum ama ekonomiyi tekilden btne analiz etmek yerine tersinden bakmann, btnden tekile inmenin hasreti iimi szlatyor. 64 MAHR KAYNAK YIKILI VE K Sonular ayn olsa bile ykl ve k farkl iki sreci ifade eder. Bir yap, herhangi bir d etki olmadan, bir anda yerle bir olabilir. Bu bir ktr ve onu hazrlayan sebepler uzun zaman iinde olumutur. D grn bile gven vermeyen, bir projeye dayanmadan rk malzemeyle yaplan bir binann k yadrganmaz. Ancak heybetli duruuna, kkl bir gemie sahip olmasna ramen ken yaplar da vardr. Kimse binann rdn fark etmemitir ya da belirtileri ciddiye almamtr. yi bir yap, d etkilerle bir blm yklsa bile, kmez. Tmden yok olu ancak hibir blmn tayacak istinat noktalarnn bulunmamas halinde mmkndr. Mesela Irak'ta gzlenen durum bir ktr ve geride dz bir araziden baka bir ey kalmayacak ve yeni yap eskisinin izlerini tamayacaktr. nk bir takm insanlarn snd bir adr andran yapnn ne temelleri vard ne de onu ayakta tutacak tayc elemanlara sahipti. Bir devleti ayakta tutan iskeleti devlet aygt ve halkdr. Halk bir malzeme gibidir ve devletin yaptrc zellii olmadan bir btn oluturamaz. Yani devletsiz millet olmaz ama bir devlet kendi milletini oluturabilir. Mesela ABD'nin ya da Osmanl'nn halk ancak devletiyle tanmlanabilir. Araplar ise, her devlete gre tanmlanan saysz halk haline gelmitir. Bir devletin iki nemli dayana ekonomisi ve brokrasisidir. Eer ekonomisi baka bir gcn kontrolnde ise onun etkisi her kararnda hissedilir. Bugn ABD kendisine rakip olmas muhtemel iki gcn, yani Avrupa ve in'in enerji kaynaklarn kontrol ederek etkisizletirmek istemektedir ve bugn yaadmz mcadelenin z budur. Yani ekonomi de bir yap gibidir ve onu tayacak unsurlardan temel unsurlardan biri olmazsa kebilir. Enerji olmadan ekonomiden sz edilemez ve onu kontrol eden egemen konuma gelir. 65 NOKTA ATILARI Hibir lke kendi iine kapal bir ekonomiye sahip deildir. Ancak d ekonomik ilikilerin sadece rakamlarla ifade edilmesi ciddi bir yanlgdr. Mesela

Trkiye'nin ithalatnn, byk lde, ara ve yatrm mallarndan olumas, tketim ve lks mallarn az olmas bazlar iin olumlu saylrken benim iin tersi bir tablo ok daha makbul saylrd. Keke kpek, kedi mamas, kozmetik rnleri ve lks mallar ithal etseydik ama hi deilse ara mallarn biz retseydik ok daha mutlu olurdum. Bir kriz annda bizim ekonomimiz ker ama bizden fndk, fstk, havlu, gmlek alan yaamaya devam eder ve tatilini kriz sonrasna erteler. Ekonomide alt dzeyde de olsa, halkn yaamasn salayacak bir dzeyin gvenli hale getirilmesi; krizlerin sathta karlanmasn ve ekirdein zarar grmemesini salayacak bir yapnn oluturulmas gerekir. Bir devleti ayakta tutan ynetimdir. Siyasetiler ve brokrasi bu binann karkas gibidir. Onlarn sadece salam olmas yeterli deildir, ayrca birbirlerine skca balayan ke yaplarna ihtiya vardr. Kolonlar ve stunlar uygun biimde yaplan ama birbiriyle balantsz duran bu elemanlar hibir ie yaramaz ve en kk bir sarsntda yap yerle bir olur. u srada karlatmz manzara budur ve her eleman kendisinin ne kadar salam ve gl olduunu syleyerek gvence vermeye almaktadr. Baz insanlar var olan yapdan ikayet ederler ve ellerine kazmay krei alarak sandan solundan dzeltmeye kalkarlar. Bir yap projeye balanmadan, hesap yaplmadan deitirilmeye kalklrsa, yaplan ne olursa olsun ke hizmet eder. Eer birisi vatan kurtarmak istiyorsa devleti ele geirmeden bu ie kalkmamaldr. eteleerek lkeye hizmet etmek mmkn deildir, hedefleri ve ona yn veren inan ve ideoloji ne olursa olsun bir ykm ekibinden baka bir ey olamazlar. Cumhurbakanl makam devleti oluturan elemanlarn birbirleriyle balant iinde olmasn salar ya da bu ban var olduunu gsterir. Buray bir yar yeri haline getirmekten kanmak ve gl bir simgeye dntrmek gerekir. 66 MAHR KAYNAK DEOLOJNN CAZBES Trkiye'de siyaset ideoloji merkezlidir ama byle oluunun onu siyaset olmaktan kardnn farknda deiliz. Cumhurbakanlndan genel seimlere kadar siyasi gelimelerin hepsinde tartmann ana ekseni, taraflarn ideolojik yaklamlardr. Yani nce yolumuz belirlenir ve onun gtrd yere gideriz. Oysa insann nce hedefini belirlemesi sonra oraya gtrecek yolu semesi gerekmez mi? 1980 darbesi ideolojik tartma ve atmalarn bir sonucuydu ama byk bir ekonomik deiime yol at ve lkemiz dnya ekonomisiyle btnlemenin ilk admlarn att. Bu sonucu ne tarttk ne de ngrdk. AKP iktidar bu balangcn ileri bir safhasn oluturdu ve kresel ekonominin bir paras olduk. Bunu da ne biz ne uygulayanlar biliyordu. Gelimelerin siyasi sonularn hibir zaman tartmadk. Kazanan ve kaybedenin ideolojiler olduuna o kadar emindik ki, siyasi sonular alt sralarda bile yer almad. Krt sorunu da sadece demokrasi erevesinde konuuldu ve bir kltrn talepleri olarak ileri srld. Siyasi deerlendirmeler ise blclkle snrl kald ama kimse byle bir blnmenin, eer ama buysa, hangi siyasi amalara hizmet edeceini tartmad. Byle bir analiz yapmay deneyenler ise, gnn gereklerinden bamsz, "Bat zaten bizi blmek istiyor, gemite baaramadklarn imdi yeniden deniyorlar" gibi soyut bir hedeften sz ettiler. Byle bir yaklam soruna tepe taklak bakmak anlamna geliyordu. Yani nce siyasi hedefler belirlenir ve bu amaca en uygun olan ideoloji kullanlr ilkesi yerine ideolojiler hedef, sonular yan rndr dendi. Siyasete ncelik tanyarak analiz yaparsak ok farkl bir manzarayla karlarz. Herkese fantezi gibi gelecek birka soru sorabi67 NOKTA ATILARI liriz: Eer 1980 darbesi olmasa ve Trkiye izledii ekonomik politikay srdrse, Batnn ekonomik kontrolne girmese ve SSCB ile ilikilerini srdrseydi SSCB'deki deiime gerek kalr myd? SSCB'deki deiim bir ideolojinin iflas sonucu muydu yoksa dengenin SSCB aleyhine deimesi mi byle bir yol izlenmesini gerekli klmt? Bu kadar da olmaz diyeceinizi tahmin ettiim bir soru daha soracam. 12 Martta sol giriim baarl olsayd 1973 Arap-Israil sava olur muydu? Trkiye byle bir atmada Araplar ve

dolaysyla Avrupa'y destekleyecei iin ABD'nin petrol fiyatlarn artrmas ve parasal sorunu kendi lehine zmesi mmkn olur muydu? lke sa-sol, laik-slamc gibi konularla urarken benim Trkiye'deki gelimelerin dnya dengeleriyle ilgili olduunu ve nemli etkiler yarattn sylememin ne kadar abes olduunu biliyorum. Byle dndm iin itibar ve irtifa kaybettiimin de farkndaym. Ancak baka trlsn de beceremiyorum ve bir taraf ba rtsn yasaklarsak dierinin de inancmza uygun giyinirsek tm sorunlar zlm olacak iddiasna katlamyorum. Herkes atan taraflar ideolojisine ve bunun simgesi saylan giysisine gre tanmlarken ben onlar plak gryorum. Byle baknca da taraflar deiiyor ve arka plandaki g odaklar grnr hale geliyor. Bu adan baknca Trkiye'deki ulusalc- slamc saflamasnn yapay olduunu, her iki cephede de kar saflar temsil eden glerin bulunduunu gryorum. Ulusalc cephede kar cepheyi glendirmek iin savaanlar olduu gibi dier tarafta da potansiyel ulusalc diyebileceimiz bir grubun varlndan sz edilebilir. 1980de sol saylan gruplarn daha sonra liberal kanatta yer almasna benzer bir durumla karlaabiliriz ve saflar arasnda ciddi kaymalarn olduunu grebiliriz. Analiz metodumuzu deitirip ide68 MAHR KAYNAK olojik ayrmlar yerine dnyadaki farkllamann benzerinin lkemizde de yaandn, kabul edip cepheleri bu kritere gre belirlemek daha salkl sonular almamza yarar ve cumhurbakan da buna gre belirlenir. Biz satran talaryla dama oynuyoruz ve ah ile piyonu ayn deerde gryoruz. Veziri bir piyonla deiebiliyoruz. Ama sonu satran kurallarna gre belirleniyor. 69 NOKTA ATILARI NEHRN K YAKASI nsanlar nehrin bir yakasnda durur ve br iin deerlendirmeler yaparlar ama br yakas olmadan nehrin bir su birikintisine dneceini dnmezler. stelik iki yakas da olmayan bir nehirden sz edilemez, suyun varl bile fark edilmez. ki yakas da dik ve sert olan nehirler, eer suyu da bolsa, aldayarak akar ve nne geleni sprp gtrr. ki yaka birbirinin tam tersinde yer almasna ramen bir arada bulunmazlarsa nehir olumaz. Sosyal ve siyasi olaylarda bir nehir gibidir ve ancak iki zt tarafn bulunmasyla grnr hale gelir, artlara gre sertleir ya da lml bir seyir izler. Biz bir olay incelerken onun sadece bir yanna bakar, deerlendirmeler yapar, iyi ya da kt olduuna karar veririz. Oysa onlar bir btn oluturan paralardr ve ikisini bir arada grmeden doru bir yargya varamayz. A milliyetilii olmadan B olmaz, bir dini grn . ne kmas ve desteklenmesi dierinin ykseliini tetikler. Eer bir sosyal ya da siyasi akm tehlike saylrsa onun bask altna alnmasna allr, hatta kart gr desteklenerek dierinin etkisizletirilecei dnlr. Oysa bu bir zm olmak bir yana sreci hzlandran bir rol oynamaktan daha baka bir.ie yaramaz. Bu durumda hibir grn olmamas gerektii sonucuna m varrz? phesiz ki hayr. Ancak olaylarn sakin bir nehir gibi akmasn, etraf ykmasn istemiyorsak, iki yakasnn dengeli olmasn salamak zorundayz. Bir toplumda halkn deer yarglar, olumu siyasi eilimleri suyun miktar gibidir ve bunlar ne kadar sert ve kalplamsa o kadar risk sz konusudur. Trkiye'de Krt milliyetiliinin ykseliinin Trk milliyetiliini tetikledii ya da tam tersinin doru olduu sylenir. Balang nasl olursa olsun birinin varl dierinin gelimesinin sebebidir. Bu 70 MAHR KAYNAK durumda birine kar dierini kullanmak bir atmay zorunlu hale getirir ve sre birinin tasfiyesiyle sonulanr ama geride kalan tortular, denen bedeller, herkes iin, katlanlamaz boyutta olabilir. Oysa baka bir yol da izlenebilir ve taraflardan biri bunu nemsiz klacak bir politika izleyebilirdi.

Yani nehrin bir yakasn ykp onu s bir su tabakasna evirebilirdi. Bir taraf nehrin kendi yakasn dik, yksek ve sert hale dntrrken dieri kendi tarafn bir dzle evirebilirdi. Bylece suyun hz kesilir, ykcl engellenebilirdi. Bu szleri sadece bir rnek kabul edebilir, kimsenin vazgemek niyetinde olmad izgisinde brakr ve sonucuna katlanabiliriz ama hi deilse bundan sonra, olaylarn dz bir izgi izlemediini, diyalektik olarak gelitiini dnr ve ona gre bir yol izleriz. Benzer bir durum lkemizdeki dini gelimelerde de gzlenmektedir. slamc kanat sahneye en kat biimiyle kp, dierlerini tamamen dlayan bir tavr sergileyerek laik olarak adlandrlanlar savunmaya zorlamtr. Oysa dini, bir yasaklar ve ibadetler btn olarak deil bir dnya gr, var oluun anlam, dinimizin insana bak olarak sunulsayd itirazlarn yerini geni bir kabul alabilirdi. Yani kendi konumlarn, dierlerini tmyle dlayan deil, iyiliklerini ycelten, yanl grdklerine alternatif sunan, empoze etmeyen ama anlatan konumunda olsayd gerginlik sz konusu olmazd. Son gnlerde yaadmz grnte dini kaynakl olan cinayetler zde tamamen siyasi hatta operasyon niteliklidir. Yani ne bir dinin savunulmas ne de dierinin geriletilmesi amacn tamyor. Grnen ne olursa olsun varacamz yer Bat kamuoyunda lkemizin ve insanlarnn kendilerinden saymadklaryla savamak niyetinde olduunun ilandr ve bizi kar tarafn itmek istedii terrist, banaz, uzlalmas mmkn olmayan lkeler kategorisine sokmaktadr. stelik bu konum bizim deil onlarn tercihidir. Bi71 NOKTA ATILARI rinci Dnya Sava'nda bizi yenmek istedikleri iin savaa soktular ve projelerini btnyle gerekletirdiler. u soruya vereceiniz cevap konumunuzu tanmlayabilir: Dinin n plana kmas sizin tercihiniz mi? Dini uruna boaz kesmeyi siz mi icat ettiniz yoksa onlarn ynlendirdii szde slamc gruplardan m rendiniz? Yaptklarnzn iinde size ait olan bir ey var m? kinci Blm SATRAN HAMLELER 72 MLLYETLK Trkiye'de milliyetiliin ykselen bir deere dnt ortak bir kanya dnyor. Bir kavram zerinde tartma yapld zaman bunun ne anlama geldiinin herkes tarafndan kabul gren bir tanm olmas gerekir. Oysa milliyetiliin tanm konusunda bir mutabakatn olduu sylenemez. Kavram zerindeki belirsizlik Trk szcnn hem bir soyu hem de vatandalk ban ifade etmesinden kaynaklanyor. Bazlar bunu ayn soydan gelenlerin ortak ad sayarken dierleri Trkiye Cumhuriyeti vatandalarn ifade eden bir kavram olarak kullanyor. Her iki kavram da yanl deil ama hangi anlamda kullanld konusunda bir belirsizlik var. Ayrca bir tanmn, eskilerin ifadesiyle; efradn cami, ayarn mani olmas gerekir. Yani kendisinden olanlar kapsamal, olmayanlar dlamaldr. Bu iki tanm birbiriyle elimekte, birinin kabul dierini geersiz klmaktadr. Bu tanmlardan herhangi birinin kabul halinde kimleri savunacanz, kimleri karnza alacanz belirlenir. Ancak bu halde bile bunun dnya leindeki mcadelede bizim nerede konulandracamzn, uygulayacamz politikalarn nasl olacann belirlenmesi gerekir. Dnyada ulus devlet yaplarn savunanlarla bunun karsndakilerin mcadele halinde olduu bir gerektir. Ancak bu konuda da NOKTA ATILARI milliyetilerin ne dnd belirsizdir. Bizim milliyetiliimiz ulus devlete kar olanlarla m mcadele etmektedir yoksa dier ulus devletleri de mi karsna almaktadr sorusunun cevab bilinmemektedir. Yani biz dnya leindeki atmada ulus devlet yaplarnn devamndan yana olabiliriz ve bu dncede olanlarla ayn safta yer alabiliriz ya da dmzda saydmz herkese kar kapal olmay savunabiliriz. Bu iki tavr birbirinden ok farkldr. Mesela Rusya ulus devleti savunanlar arasndadr ve kendi ulus devletini ina etme abasndadr. Biz onu ayn safta m sayacaz yoksa bizim dmzda olduu iin kar m kacaz? Daha ak bir

ifadeyle bizim milliyetiliimiz kendi snrlarmzn iinde midir yoksa dnya leinde ulus devletlerin devamn m savunuyoruz? Ulus devlet homojen bir yap mdr, yani tm bireyleri birbirinin ayn m olmaldr, yoksa onlar bir arada tutan ey sosyal benzerlik dnda m aranmaldr? Bence bir ulus siyasi ortaklkla tanmlanmal ve gelecek tasavvurlar ayn olan, birlikte yaama iradesine sahip ve bu birliktelikte gven ve refah uman insanlar olarak tanmlanmaldr. Bylece bugnn ABD'sini ve eski Osmanl'y bir ulus olarak tanmlamak imkanna sahip olabiliriz. Byle bir tanmlama hem gerekidir hem de lkenin nn tkamayan aksine tarihin elverdii lde byk roller oynamasna imkan veren bir tanmlamadr. Ayrca ulusalcln kreselci eilimlerin kart olarak tanmlayarak dnyadaki mcadelenin dna itilmek durumuna da dmeyiz. Milliyetiliin ykselmesi ve bunun bir anlam ifade etmesi iin onun ne olduunu anlatmamz gerekir. 76 MAHR KAYNAK SEZG Sezgi bir akl yrtmenin, bilginin ya da tecrbelerimizin rn deildir. Doruluu ispatlanamaz. Belki de bunlarn hepsinin zihnimizde yaratt bir alglamadr. Sezgilerimizi bir iddia olarak ileri sremeyiz ama bize yn verdiini de inkar edemeyiz. Sezgilerimiz dnce yapmzdan tamamen ayrk da saylmazlar. Neleri dnyorsak sezgilerimiz o erevede oluur. Bugn dndklerimi bir yana brakp sezgilerimden sz etmek istiyorum. Basna verdiim ilk rportajlarndan birinde Trkiye'nin 1299'dan beri bu kadar uygun bir konjonktrle karlamadn sylediimi hatrlyorum. Herkesin var olan korumak iin urat, savunma dnda bir amacnn olmad bir dnemde gelecee byle bakmak son derece aykryd ve iinde bulunduumuz artlarla badamyordu. Dncelerimi destekleyecek hibir belirti yoktu. nsanlar Kurtulu Savandaki gayretlerimizin verdii inanla kimsenin bizi daha fazla kltemeyeceini dnyordu. Hedefimiz, var olan korumak ve bakalarnn dzeyine ulamak olarak tanmlanabilirdi. Bymeyi fethetmek, klmeyi fethedilmek olarak algladmz iin gcmzn snrlarn biliyor ve bunun ancak savunmaya yeteceini, hatta bunu baarmak iin eksik olan maddi unsurlar inanlarmzla tamamlayacamza inanyorduk. Trkiye'yi tartsanz hafif geliyordu, kol gcn lseniz zayf kalyordu. Sezgilerim ise, "ocuklar da hafif ve gszdr. Ama, salkl iseler byrler" diyordu. Sezgiler kontrol edilemez ve insan peinden srkler. Dncelerimiz mi sezgilerimizi ynlendirir yoksa sezgilerimiz mi dnce yapmz belirler bilinemez. Mesleimi dnerek semedim. Hayata asker olarak baladm ve onunla hibir ihtilafn yoktu ama iyi bir asker olmann yetmeyeceini, silahn inan kadar gerekli ol77 NOKTA ATILARI duunu seziyordum. Askerlii braktm ama yllarca ryalarmda kendimi niforma iinde grmeye devam ettim. Yeni mesleimi, iktisatl, o yllarda kimsenin severek tercih ettii bir alan olmamasna ramen, tek hedef olarak grdm. Paraya en ok ihtiyacm varken en az kazanan yola saptm ve akademisyen oldum. Bunlar kendimi deil sezgilerin bir insan nasl ynetebildii-ni anlatmak iin yazyorum. Dnyay Trkiye'den bakarak deerlendirmedim. Dnyadan bakarak gelecein ne olacan ve bunun iinde yerimizi tespite altm. Bulunduumuz corafyada bir merkezin olumas gerektiini, bunun hem siyasi hem de dnce asndan etkin konumda olacan dndm. Sanki dnyay yneten bir akl vard ve bu, uygun bir yeri kendine mekan seiyordu. Trkiye yaadklarn nceden dnmyor, tartmyor hatta bilmiyordu. Bir g savunmac reflekslerimizi kryor ve bizi dnyaya ayordu. Bunu bir igal olarak da alglayabilirdik, burada bir g odann oluma sreci olarak da deerlendirebilirdik. Skntmz olanlarn hibirini ngrmemi olmamzdan

kaynaklanyordu. Trkiye'nin bir g oda olacan seziyorum ama dmeninde kimin olacan kestiremiyorum. 78 MAHR KAYNAK SEBEP, SRE VE SONU Bir olay sebeple balar, srele devam eder ve bir sonuca ular. Biz sadece sreci deerlendiririz. kinci Dnya Sava'ndan sonra galipler dnyay nfuz alanlarna bldler ve biz Bat Cephesi'nin payna dtk. ok partili siyaset bunun doal sonucuydu ama biz Bat'y setiimizi ve demokrasiyi getirdiimizi syledik. Kimse baka bir seeneimiz var myd diye sormad. DP kuruldu ve bir seim zaferi kazand. Muhalefette kim olursa olsun byle bir sonu alrd ama biz bunu DP'nin zaferi saydk. Herkes zaferlerinden sz ediyordu. Birileri demokrasi adna, dierleri lkeyi kurtarmak iin mcadele etti. Baar srasn birileri belirliyor ve herkes nce zafer kazanyor sonra kaybediyordu. Siyasetiler demokrasiyi glendirirken brokrasi vatan kurtaryor ve sra, hi armadan, devam ediyordu. Tm bu gelimelerin dnya asndan bir anlam vard ve atan taraflar onlard ama biz sadece iimizdeki kahramanlar ve kaybedenleri grdk. Bu bak as bir alkanlk haline gelmiti. Osmanly tasfiye eden sreci de, d faktrleri ve ordularmza komuta eden yabanc askerleri gz ard ederek, sava srecindeki kahramanlklarmzla deerlendirdik. D dinamiklerin nemli olduunu syleyenleri halkmz ve lkemizi kmsemekle itham ediyorlard. Btn bu gelimelerde bizim bir paymzn olmadn sylemek nankrl de aar hyanet olarak vasflandrlabilir diyorlard. Onlara yle bir rnekle seslendim: Bir yerde yol yaparsanz arazinin engellerini hesaba katmak zorundasnz. Arazi de belirleyicidir ama rol pasiftir. Aktif belirleyici yolu yapan mhendislerdir. Ben konumumuzu bir araziye ve onun etin artlarna benzetiyorum ama bu yolun gzergahn bizim belirlediimiz anlamna gelmez. Halkmzn etin bir da olduunu biliyorum ama bir gzergah belirleyen yneticiye rastlama79 NOKTA ATILARI dm diyordum. Pasif belirleyiciydik, bize yn vermek isteyenlerin karlatklar zorluklar yeterli sayyor kimse bizi yolumuzdan saptramaz diyorduk. Zaten kimse bizden bir srpriz beklemedi. Her darbe davul zurnayla geldi, her seim beklenen zamanda yapld, kazanann kim olaca da belirlendi demesek bile belliydi. nmzdeki cumhurbakanl seiminde, hi kaybetmediim iyimserliimi srdryor ve bu sefer herkesin bir srpriz olarak alglayaca, Trkiye'nin bir da olmaktan kp bir mhendis gibi davranaca bir seim yaplacan umuyorum. Trkiye yle bir seim yapacak ki, seilen kiiye ve onu seenlere herkes, "te Trkiye bu" desin. lkemiz yzyllardr srdrd pasif belirleyicilikten ktn ve artk mhendis kategorisinde saylmas gerektiini ilan etsin. Sre iinde kazananlarn, kahraman saylanlarn sradanlat, gerek belirleyicilerin bizden biri olduu gnlerin ryasnn gerek olmas mmkn m? Siz gerekleri yaayn ben hayalimden memnunun. 80 MAHR KAYNAK AB UYEL Kuruluunun ellinci yln kutlayan AB'yi uzaktan, biraz da burukluk duygusu iinde seyrediyoruz. Her admmz manetten duyurduumuz yelik artk ellili yllarla ifade edilmeye balad. Kendimizi katlmak iin byk gayretler sarf eden ama ihanete uram gibi hissediyoruz. Trkiye'nin AB yesi olamayacan srekli olarak tekrarladm iin AB kartlar kategorisine dahil edilmitim. Oysa bu tanmlama yanlt. Biz hibir zaman byle bir birlie dahil olacak bir dnya grn benimsemedik ve bu yolda bir adm bile ilerlemedik. Bizden istenenleri yaparken bile ev devini evresindekilere yaptran ama ders konusuyla hi ilgilenmeyen bir renci gibiydik. AB'yi bir kazan kaps olarak grdk ve onu ina etmek gibi bir

grevimiz olduunu dnmedik bile. Ne yapacamz deil ne alacamz hesapladk. Kurduumuz model tmyle yanlt. AB kinci Dnya Sava'nda, kazanan ve kaybedeniyle, gcn kaybeden, birinci snf konumundan ynetilenler arasna gerileyen Avrupa lkelerinin birleerek yeni g odaklaryla, yani ABD ve SSCB ile ayn kategoriye girme mcadelesiydi ve bu nedenle onlarn hasm deilse bile rakibi konumundayd Avrupa siyasi ekonomik ve askeri alanda onlarla yaracak bir duruma gelmek istiyordu. lk adm olarak ekonomik yar kazanma stratejisini izledi ve bunda nemli baarlar kazand. Zaten balangta adn ekonomik topluluk olarak semesi iddiasn bununla snrlad izlenimini yaratmak iindi ama hedefi tm boyutlaryla g oda ve aktr olacak bir btn yaratmakt. Biz ABD'nin kendisiyle rekabet edecek bu yeni oluumu engellemek isteyeceini kabul etmedik ve mttefik olarak kalacaklarn ve AB'nin olumasn destekleyeceklerini dndk. ABD bir artla, AB zerindeki vesayetinin devam halinde, bu oluuma izin ve81 NOKTA ATILARI rirdi. Yani hedefinizden vazgein, rakip olmayn, sizi engellemem diyordu. Benim AB modelim lkeye dayanyordu. Almanya, Fransa ve Trkiye bu oluumun ekirdeinde olacaklar, birlik bunlarla kurulacak dierleri evre lke saylacaklard. ngiltere bu birliin dnda kalmalyd. nk onun bu birliin dnda siyasi hedefleri vard ve ABD'nin gcnn ve etkinliinin azalmasyla boalacak yerleri doldurmay planlyordu. Yani AB'nin iinde bir para olmaya raz olamazd. zerinde gne batmayan bir imparatorluun varisinin kta Avrupa'snn kontrolne raz olacan dnmek Almanya ve Fransa'nn ciddi bir hatas oldu. Biz ise kurucusu olacamz bir siyasi projeye katlmc olmaya razydk. Byle olunca bu siyasi hedefi gerekletirecek hibir dnce oluturmadk ve kendimizi sorumlu saymadk. Avrupa ise kurucu olmas gerekene katlmc sfatn vererek birliin kaderini belirledi. Bu projenin gerekleme ans kalmad. Sabahtan akama kadar tek konusu AB olanlara, "Olmayacak bir yere girilmez ki" diyordum. imdi, "Trkiye etrafnda AB'ye alternatif olacak bir yap oluacak. AB'ye gemi olsun" diyorum. 82 MAHR KAYNAK SATRAN Satranta ya oyuncu olur talarla oynarsnz ya da ta olur oynanrsnz. En olumsuz konum oyuncu mu ta m olduunuzun birbirine karmasdr. Eer oyun sizin zerinize kurulmusa ve feda edilmeniz oyunun sonucunu belirliyorsa oyuncu olmaktan kp ta konumuna geldiiniz anlamna gelir. Ayrca ah hamle yapmaya balamsa ve dier talar birbirini krp ahn konumu belirleyici hale gelmise bu, ayn zamanda, oyunun sonuna gelindii anlamn da tar. yi bir oyuncu kendisini ta yerine koymaz ve en kt ihtimalle yenilir ama yeni bir oyuna balamak her zaman mmkndr. Oyunun sonunda krlm bir ta konumuna gelen oyuncu yerini baka birine brakr. Trkiye'de siyasetilerin en byk hatas oyuncu olmay yeterli grmeyip bir ta gibi davranmasdr ve oyunun sonunda sadece yenilmekle kalmazlar ayrca krk bir ta konumuna derler. Krlma bazen yitip bitmek bazen trajik bir sonla karlamak biimine dnr. Biz kahramanlara ve byk adamlara nem veririz. Bir sava ynetenin, stratejiler belirleyenin ad pek fazla duyulmaz ama kahraman bir askerin ad dillerde dolar. Mesela Arap dnyasnn kopuunu salayan ne ngilizlerin uyguladklar siyaset ne de ngiliz istihbaratnn almalardr. Lawrence ad hepsinin nne kar. Saddam bir zamanlar ba olmu ve bir oyuncu olduu zannedilmitir ama sonunda bir ta olup feda edilmitir. lkemizdeki siyasetilerin ta m ba m olduunu sizin deerlendirmelerinize brakyorum. ster seimle, ister darbeyle gelsinler arkada braktklarmzn oyuncu olduunu rahatlkla syleyebiliyor musunuz?

Siyasette rol alanlarn ounluu taraftr ama belli bir dzeyin stndekiler taraf olmaya devam ediyorsa ve oyunun tmyle ilgilenmiyor ve kar taraf lkenin dnda deil iinde aryorsa o artk 83 NOKTA ATILARI ' oyuncu deil bir tatr. st dzey siyaseti lke iindeki dier siyasi yaplanmalar rakibi olarak grmek yerine aralarnda bir iblm olduunu dnyorsa, onlarn varln oyunun vazgeilmez bir paras sayyorsa ve oyunu dierleriyle ahenk iinde davranarak kazanacan dnyorsa artk oyuncu konumuna gelmi demektir. Bu her siyasi oluum iin geerlidir. Yani siyaset bir lkedeki tm glerin satran tahtasnn ayn tarafna dizilen talar gibi olduu, birinin feda edilmesinin dierinin kazanc olmad ve bu feda ediin bir husumetten deil zaruretten kaynaklandn herkesin bildii bir oyun olmaldr. Bizim taraf temsil eden ise soyut bir varlktr ve adna devlet de diyebilirsiniz lke de. Hibir makam ve mevkiye dierlerini yenerek gelinmez ve zafer ierde kazanlmaz. Bir yere gelenin ya da gidenin kazand ya da kaybettii dnlmez. Herkes bizim taraf ok gzel bir hamle yapt der. nmzdeki cumhurbakanl seiminin birbirimize kar deil dnyaya kar ok k bir hamle olmasn diliyorum. 84 MAHR KAYNAK NE BEKLYORDUNUZ? Kuran'n Neml suresi, 34. ayeti "Dorusu" dedi, Kralie, "Hkmdarlar bir lkeye girince orann dzenini alt st eder, halknn erafn da sefil ve zelil ederler, evet istilaclar hep byle yaparlar" diyor. Irak'ta istilaclarn demokrasiyi getireceini, halkn yaamn daha kolay hale getireceini bekleyenlerin hayal krklna uramasna amamak gerekir. nk istilaclar hep byle yaparlar. Ancak Birinci Dnya savann bir rn olan yapnn devam etmesi iin bir neden de yoktu. Cetvelle izilerek oluturulan devletlerin yeni bir dengeyle tarihe karmas ve yeni bir dzenin kurulmas kanlmazd. Zaten blgedeki yaplanmay ve devam etmesi gerektiini savunan bizden baka kimse kalmamt. Blgenin mimar olan ngiltere'nin bile yeni bir dzen peinde olduu grlyordu. rak'n igaline taraf olmas, ran'n, sebebi ne olursa olsun, bu lkeyi bir taraf olarak almas onun da yeni bir model istediini gsteriyordu. Bizim blgedeki statkoyu savunmamzn nedeni ngrlen deiim konusunda bir tahminimizin bulunmamas ve gelimelerin aleyhimize olacandan endie etmemizdi. Yani ne olacan kestiremeyince olduu gibi kalmasnn daha iyi olacan dnyorduk. ran ise statkonun deieceini anlaynca onu kendi lehine evirmek iin inisiyatif kullanmay tercih etti. Basit bir snr ihlalini problem yapmayabilir ve ngiltere'yi karsna almayabilirdi. Oysa son esir krizi sadece ABD'ni blgedeki atmann tek taraf olmaktan karm, ngiltere'yi de sahnenin ortasna srklemitir. Bu iki ekilde yorumlanabilir: Birincisi ABD'nin blgeden ekilmesinden sonra ngiltere'nin de uzaklamasn salamak, ikincisi tek hasmn ABD olduu imajn silerek yeni bir blgesel dman yaratmaktr. Bana gre ran'n amac ABD'nin brakacan dnd bolua ngiltere'nin yerlemesini engellemek istemektedir. 85 NOKTA ATILARI Trkiye blgede doacak bir boluun Krtler tarafndan doldurulabileceini dnerek ciddi bir yanllk yapmaktadr. Sz konusu bolua Iran taliptir ve Krtlerin onu durdurabilmesi ok zordur. Kuzey Irak'taki Krt oluumu hayati bir karar karsndadr. Blgede ABD etkinliinin azalmasyla birlikte ingiltere'nin de uzaklamas sz konusudur ve gelecei byklerin destekledii blgesel gler tayin edecektir. Trkiye'nin ngiltere ile ran arasndaki krize, ngiltere adna hareket eder biimde karmasnn olumlu bir sonu yaratacan dnmyorum. Krizin bizi neden ilgilendirdiini de anlamyorum. En aykr ihtimalleri dnsek ve bu

krizin bir savaa yol aacan farz etsek bunun bize ne gibi bir etkisi olabilir? Blgede bar istemek siyasi hesaplar rten bir maskedir ve her lke bu rtnn arkasna kendi politikalarn saklar. Ben slogan anlyorum ama politikamzn ne olduunu zemedim. Trkiye, statkonun devam ynndeki politikasn deitirip yeni dzende nasl bir rol oynayacan belirlemek iin ge kalmak zeredir. MAHR KAYNAK 86 KRZ YNETM ran'la ngiltere arasnda oluan esir askerler krizi zld ama olayn bilanosu konusunda elikili yorumlar yaplyor. Bazlarna gre ran, ngiltere'yi karsna almaktan ekinmedii ve esirlerin mukavemetini krp onlar lkeleri aleyhine beyanda bulunmaya ikna ettii iin baarl saylyor. Bazlar ngiltere gibi bir gc karsna ald iin ran'n hata yaptn dnyor. ran, blgede ABD aleyhine gelien durum ve ABD iinde de destek bulan ekilme basklarnn sonu vereceini dnerek oluan boluu ngiltere'nin doldurmasn istememi ve onun da istilac olduunu ilan edecek bir eylemde bulunmutur. Basra'da ngiltere'nin kontrol salar grnmesi ve ciddi bir mukavemetle karlamamasnn yaratt ortam bu eylemle bozulmu ve nmzdeki dnemde bu blgede bir direni ihtimali ortaya kmtr. Durumun ABD iin ne anlama geldiini sylemek zor. Bu zorluk dnyadaki atmann kimler arasnda olduunu sylemekte de gzleniyor ve bir tarafta ABD varsa karsndaki g kim sorusu bolukta kalyor. Genel kan ABD ile ngiltere'yi neredeyse zde sayyor ama burada baka bir soruyla karlayoruz. Tek bir ABD'den sz edilebilir mi? Dnya zerindeki atma ABD ile baka g veya gler arasnda m yoksa asl atma ABD'nin iinde mi ve yaadmz olaylar bu atmann yansmalar m? 11 Eyllden beri atmann ABD iinde baladn ve artk taraflarn devletler olarak kabul ederek analiz yaplamayacan, ABD'nin bir yars ngiltere ile tam bir beraberlik iindeyken dier yarsnn farkl bir izgide olduunu dnyorum. ABD iindeki kreselci dnya gr ngiltere'yi, ortaktan da te, bir harekat ss olarak gryor ama Bush ynetiminin ayn eilimi paylat sylenemez. Eer olaya byle baklrsa ran bu farkllamay grm ve ngiltere'yi atma ortamna ekerek Ortadou'da ABD'nin 87 NOKTA ATILARI brakaca boluu doldurmasna izin vermemitir. Bu davran ABD ynetimi ile arasndaki mesafeyi artrmak yerine daraltlabilir ve ran'la belirli konularda ibirlii yaplmasn savunanlar glendirir. ran, ABD'ne blgede ibirlii yapabilecei tek gcn kendisi olduu mesajn vermektedir ve aralarndaki atmay, bu konuda anlarlarsa, sona erdireceini ima etmektedir. Bunun tersinin ABD'nin blgedeki egemenliinin sona ermesi olacan gstermek istemekte ve buna ABD'nin katlanamayacan bilmektedir. Bu stratejiyi Trkiye-ABD ilikilerinin zayflamas destekler. Blgedeki gelimeler byk oyunun nemli bir paras haline gelmitir ve ran oyunu kurallarna uygun olarak oynamaktadr. Ayn eyi lkemiz iin syleyemeyiz. Biz oyunun tamamen dnda i politik ekimelerin girdabnda dnp duruyoruz. lk iimiz bir strateji belirlemek ve devlet kademelerine bu stratejiye uygun figrler getirmektir. Basit bir kazan-kayp ikilemi iinde deiliz. Gelimeler kimliimizi ve dnyadaki yerimiz de belirleyecektir. MAHR KAYNAK TEHDDN ANLAMI Barzani, eer Trkiye Kuzey Irak'a mdahale ederse, Diyarbakr' kartracaklarn ve Krt devletinin kurulmasnn bir zaman meselesi olduunu syledi. nsanlar genelde bir sorunu sadece kendi alarndan deerlendirir ve kar tarafn imkanlarn, projelerini gerekletirme anslarnn ne olduunu hesaplamazlar. Ayrca analizlerinin objektif olmas, kendi gemilerini ya da dier baz rnekleri doru deerlendirmedikleri iin, mmkn olmaz.

Bir devletin kurulmas sadece kendi halknn iradesine bal deildir ve her yeni devlet byk glerin bakentlerinde kurulur. Bu devletin daha sonra g kazanmas, kendilerini kuranlar iin de sorun tekil etmesi ya da onlara stn gelmesi bu durumu deitirmez. Bu nedenle soru Krtler ne istiyor biiminde deil, byle bir devletin varlna ihtiya duyuluyor mu, hangi gcn siyasi amalarna destek olacak biiminde sorulmaldr. PKK hareketinin balad dnemde bir devlete dnmesi mmkn deildi. Ne evredeki lkeler ne de Krtler iindeki kartlar buna msaade etmezdi ve onun en byk muhaliflerin biri de bugn devlet kurma iddiasnda bulunan Barzani idi. Bu hareket kendisinin glenmesine deil diyalektik kart olan airet yapsnn rgtlenmesine sebep oldu ama Trkiye'yi ynetenler bu gelimeyi anlamamakta srar ettiler. u soruya cevap verirsek gerei daha iyi anlarz. Son gnlerde yeniden u veren eylemler ve ehit olan askerlerimiz dikkatleri tekrar PKK'ya younlatrarak airet yaplanmasnn stn rtmek iin mi kullanlyor? Gemite atan airetlerle PKK arasnda bir uzlama saland m? Olaya bir btn olarak deil paralar deerlendirerek bakarsak salkl bir sonuca varamayz. Dnyadaki hibir gcn ne Krt ak vardr ne de herhangi bir somut projeye dayanmayan Trkiye dmanl. Onlar asndan sorun dnyann ynetiminde kendi 89 NOKTA ATILARI lkelerinin yerini ve roln belirlemek ve dzenin, en iyi kendi taraflarndan korunacana inandklar iin, glerini muhafaza etmek hatta artrmaktr. Ayrca tm gelimeler birbirlerini destekleyecek biimde oluturulur ve bir btnn paralardr. Trkiye'nin ekonomik adan da almas, dinin siyasette rol almas, etnik farkllklarn kabul edilmesi bir btn olarak deerlendirilmelidir. Ben Trkiye'deki hibir gelime ve deimenin i dinamiklerin sonucu olduu kansnda deilim. Bu, bir nyargnn deil olaylarn analiziyle vardm bir sonutur. lkemizin yeni dnya dzeninde etkili hatta belirleyici bir role sahip olduunu ve bu yzden bir mcadele alan haline geldiini dnyorum. Eskiden beri lkemizde yaananlarn dnyadaki g odaklarnn mcadelesi olduu kansndaym. Bugn zirvesine ulaan Krt hareket ayn zamanda bir dnm noktasndadr. Blgede yeni bir aktr iin en kk bir boluk bulunmamaktadr. nmzdeki gnlerde, biz olmasak bile, onu desteklediini dndklerimiz, 'Kusura bakma yeni bir devlete yerimiz yok' diyeceklerdir. 90 MAHR KAYNAK SINIR TES lkemizde ok sk gndeme gelen ve terr sona erdirmek iin gerekli olduu dnlen snr tesi harekat, son olarak, Genelkurmay Bakan Sn. Bykant tarafndan dile getirildi ve bunun hem gerekli olduu hem de baarl olaca ifade edildi. Kuzey Irak'a ynelik bir askeri harekat, uluslararas hukuk asndan snrlarmzn dnda olsa bile; tarihi, sosyolojik, hatta ekonomik adan tamamen bir i operasyondur. Bu bakmdan iki farkl lke arasndaki atmayla kyaslanamaz ve hem uygulama hem de yarataca sonular asndan benzerlik gstermez. leri srlen gereke blgedeki terr, odaklarnn etkisiz hale getirilmesidir ve bu gereke harekatn snrl olaca ve birliklerimizin grevin sona ermesiyle ekilecei anlamna gelir. Bu durum Trkiye'nin blgeyle ilgisinin terrle snrl olmas ve bakaca bir sorumluluk ve kaygsnn olmad demektir. Olaylarn balangcndan beri terr konusunun gereinden fazla nemsendiini, analizlerin yzeysel olduunu ve alnan nlemlerin olaylara sadece zabta asndan bakldn gsterdiini dnyorum. Herkesin aksine sorunun en nemli boyutunun terr olmadn, blgede yapay olarak oluturulan dzenin, yani Birinci Dnya Sava'ndan sonra kurulan devletlerin yeni modelle uyumad iin deitirilmek istendiini dnyorum. Yani sorun daha geni bak asn gerektiriyor ve terr ortadan kalksa bile ilgilenmek ve zlmesine katkda bulunmak zorunda olduumuz sorunlarn azalmayaca kansn tayorum.

Blgedeki devletler, kurulularndan beri, grnte bamsz olsalar bile, byk glerin bir uzants oldular ve onlarn izdikleri rotann dna pek fazla kamadlar. imdi blge ABD tarafndan yeniden ekillendirilmeye allyor ve statkonun deiecei anlalyor. 91 NOKTA ATILARI - Trkiye'nin tm srarlarna ramen ABD'nin PKK'ya kar tavr almamasnn sebebini kimsenin gereki biimde deerlendirdiini sanmyorum. ABD bu rgtten korkuyor mu ya da bamsz bir Krt devleti oluturarak onu Orta Dou'daki yeni mttefiki yapmak m istiyor? Bu sorular olaylara yzeysel baklnca ortaya kan birer ayrnt. Asl zmemiz gereken bilmece ABD'nin nasl bir yap oluturmak istedii ve buna kar kan glerin kimler olduu ve onlarn alternatif projelerinin niteliidir. ABD ile Trkiye arasndaki asl farkllk bak alarnn ayn olmamasndan kaynaklanyor. Son tahlilde ABD blgeyi yeniden tanmlamak isterken Trkiye statkonun devamndan yana bir tavr sergiliyor ve iki taraf ayn dili konumuyor. Mesela reddedilen teskereyi biz Irak'la ilgili olarak deerlendirdik, oysa ABD'nin taleplerinin Irak'la hibir ilgisi yoktu ve tm blgeyi kapsayan bir projenin paras olarak lkemizde konulanmak istiyordu. Eer ABD ile btn zerinde konuulur ve bir mutabakata ya da ayrla varlrsa tarttmz konularn hibir anlam kalmaz. Sadece kat zerinde var olan devletleri aktr sayp onlarla uramann zaman kayb olduunu anlarsak biz de kat zerindekilere benzemekten kurtuluruz. 92 ; MAHR KAYNAK GRMEDKLERMZ lkemizin iki nemli seim gerekletirecek olmasnn siyasi tansiyonu ykseltmesi, gerginliklere sebep olmas son derece doal ama bu tartmalarn doru alanlarda yapldn sylemek de o kadar zor. Herkes, siyasette yaranlarn, ideolojilerini, yaam tarzlarn mercek altna alyor ve buna gre deerlendirmeler yaparak destek ve itirazlarn dile getiriyor. Kimse uygulanan politikalarn isabetini ya da yanlln tartmyor. En doru politikalar nerseniz bile, eer yaam tarznz aykr bulunuyorsa, tasfiye edilebiliyorsunuz ya da en yanl yollar neren birisi, d grn nedeniyle, tercih edilebiliyor. deoloji ve duruun hibir anlam olmadn sylemiyorum ama en az bunun kadar izlenecek politikalarn da nemli olduuna iaret etmek istiyorum. Daha doru bir ifadeyle tartmann ana izgisinin bu olmas gerektiini dnyorum. Dnyada byk bir deiim yaanyor ve bu lkemizde ciddi etkiler yaratyor. Ancak kimsenin bu deiimin nasl sonulanaca, lkemizi nasl etkileyecei konusunda bir ngrs ya da nerisi yok. Baz sorular sorabilir ve bunlar cevaplandrmaya alabilirdik: Mesela dnyada var olan ekonomik yap ve ilikiler a srdrlebilir olmaktan kyor mu? Parann bu dzenin en byk belirleyicisi olmas devam edecek mi? Eer byk bir krlma yaanrsa bu nasl olabilir ve kimleri nasl etkiler? Genel eilimin dnda kalmak mmkn m? Bunun iin bir plan yaplmal m yoksa tek bamza bir eylem imkansz m, diye sorabilirdik. 93 NOKTA ATILARI Siyasi planda yeni dengelerin nasl oluacan tahmine alr ve lkemizin bu yeni model iin nasl bir politika uygulamas gerektiini tartabilirdik. D politika sorunlarmz PKK ya da Barzani'nin izdii snrlarn iine hapsetmeyip genel bir dnya modeli ve bunun iinde blgenin gelecei, Trkiye'nin bu yaplanma iindeki yeri konusunda aratrmalar yapabilirdik. Trkiye'nin cumhuriyetin kurulu felsefe ve ideolojisinin dna tanmak istendiini syleyenlerin nasl bir ekonomik ve siyasi model nerdikleri bilinmiyor. Hepimiz onlarn istedii gibi olsak yine de bu sorunlarn tartlmayaca ve gnmz iman tazeleyici trenlerle geireceimizi dnmemizi engelleyecek bir ize rastlamyoruz.

Dier taraf da daha farkl davranmyor. Gndem neredeyse tamamen, halk iradesinin stnl, demokrasinin gerekleri, insanlarn tercih ettikleri biimde yaama haklar olduu sylemleriyle dolu. Bir dalga zerinde srf yapan ama hava durumuyla ilgilenmeyen insanlar andryorlar ve hava bozabilir diyenleri ktmserlikle itham ediyorlar. Ama biraz dikkatli davransalar dalgalar zerinde srff yapanlar dnda insanlarn da olduunu, bunlarn gelecekle ilgili ciddi hesaplar iinde olduklarn grecekler. Bir gn hava bozar ve dalgalara kaplrsanz, "Biz sylemitik" diyecekler. Oysa imdilerde sadece kyafetinizin uygun olmadndan sz ediyorlar ve genel hava durumuyla hi ilgilenmiyorlar. 94 MAHR KAYNAK SEL GDER KUM KALIR Bugn tartmalar rejim, laiklik, dindarlk etrafnda yaplyor ama bundan yllarca sonra geriye dnp baknca bunlarn hibir neminin olmadn, lkenin varaca yerin herkesin hayatn ekillendirdiini greceiz. Birinci Dnya Sava ncesinde de benzer bir durum yaanmt ve tartmalar ideolojik alandayd ama sonu bir imparatorluun sona ermesi oldu. Gemie bakarak varsaymlar yapmann herhangi bir faydas yoktur ama o gnlerde birisi kp, "Sava bizim topraklarmzn paylalmas iin yaplyor, birazndan vazgeip kalanyla gl bir devlet olmay baarabiliriz" deseydi hain ilan edilirdi. u anda vereceimiz bir ey yok. Tm hesaplarmz yeni yaplanma iinde yerimizin ne olabileceini kestirmek ve en uygun tavr sergilemek zerine olabilir. Bu nedenle cumhurbakanl, yeni meclisin yaps konusunda karar verirken dnyay anlamak ve muhtemel gelimelere kar en yararl olabilecek bir tavr almak gerekir. Ben siyasi iktidarn yerinde olsaydm ABD'de seilmesi muhtemel bakann, kiilii de dahil nasl bir figr olacan, Avrupa ve Rusya'daki siyasal iktidarlarn niteliklerini ve deime sz konusuysa hangi ynde olacan hesaplar ve buna gre tavr alrdm. Yani bu makam unun hakk bunun hakk ya da dindar olmas, laik olmas gibi artlar aramaz, dnyay ynetenler kulbne uygun ve bizi en iyi anlatacak birini getirirdim. Saf d braklmay bir kayp ya da hakszlk olarak alglamaz aksine yaplmas gereken bir fedakarlk sayardm. 95 NOKTA ATILARI Bir boks mana iyi bir atleti sokmak ne kadar yanlsa dnya konjonktrne uymayan birini n plana karmak da o kadar yanltr. Bu durum atletin iyi bir sporcu olmad anlamna gelmez ya da atletin keke boksr olsaydm demesi gerekmez. En kt tavr da ben bu ii de yaparm demek olur. kinci en nemli konu lkeyi ynetenlerin dardan destek ve icazet aldklar konusunda giderek artan tereddtleri ortadan kaldrmaktr. Darbelerin ve onu izleyen sivil ynetimlerin arka plannda baka glerin olduu ynndeki izlenimin krlmas gerekir. Yani verilecek kararlarn bize ait olduunu herkes gnlnde hissetmelidir. Trkiye, bunu baarrsa, ok farkl bir yere geldiini, halkn kendine gveninin arttn, eskisinden daha evk ve gvenle gelecee baktn hep birlikte greceiz. Ancak iki art bir arada olmaldr. Hem dnyaya dnk hem de onlardan bamsz olabilmelidir. Bunu baaran bir siyasi g Trkiye'yi yeni bir aamaya ve byk devletler kategorisine dahil etmi olacaktr. *** u andaki siyasi iktidarn bu fedakarl yapmaya hazr olduunu, mevki ve makamlar nemsemediini duyuyorum. Eer dayandklar g sadece kendi partilerinden ibaret deil de tm Trkiye ise ve onu tarihi ve geleceiyle kucaklamak istiyorlarsa, daha iyi bir frsat bulmayacaklardr. 96 MAHR KAYNAK POTA Trkiye yllardr iinde eriyecei ve bir kalba dklecei pota arad. Olmak istedii bir ey olmad ama benzemeye alt modeller vard. Gemiten kalan ne varsa hepsinden kurtulmak ve yepyeni bir kimlik bulmak peindeydi. yi ve

doru olan her ey bakalarnda vard ve bunlar iselletirirse kt sayd kendinden kurtulmu olacakt. Cumhurbakanl seimi byle bir eilimin keskin bir dnemecine rastlad. Bireyselci dnce her seimi, ulalacak her makam siyasetinin baar merdivenlerindeki bir basamak olarak grd. Bir yere gelen kiinin yapacaklar nemli deildi ve sadece bu kiinin baarl olduu syleniyordu. Bir kii deerleri nedeniyle bir yere gelmiyor, eer gelmise deerli saylyordu. Dnya leinde de deerlendirmelerimiz benzer biimde ekillendi. Petrol zengini kk bir lkenin yneticisi, ekonomiye hibir katks , birey olarak hibir zellii olmamasna ramen, srf zengin olduu iin, nemli saylyordu. ** Trkiye bir pota olup iinde erittii maddeye ekil veren konumunda olmay hi denemiyor, dnmyor ama iinde eriyecei bir pota bulup bakalarnn verecei ekle girmeye raz grnyordu. Paralanmaya raz deildik ama btnyle bir yere yamanmaya itirazmz yoktu. Eer sahip olunan deerler eskimi, anlamsz hale gelmise ve insanla hibir katks olmayacaksa bunlar srf bize ait olduu iin korumaa almak tarihin gidiine meydan okumak olurdu ve gereksizdi ama kklerinizden fkran filizler herkesin beenecei meyveler verecekse onu kesmenin de faydas yoktu. 97 NOKTA ATILARI Eer, "Biz ne bilim ne de dnme retme peinde deiliz, zaten bizim reteceklerimiz bir deer ifade etmez. Biz bakalarnn rettii ve deerli eyleri almaya talibiz. Bizim kt saydklarmz hem bir ey retmeyen hem de retileni almayanlardr. stelik bakalarnn deer verdiklerini benimsersek onlarn takdirin kazanr ve gvence iinde oluruz" diyorsanz yolunuz dorudur. Cumhurbakanl seiminde izlenen yol farkl olacakmz ve bir pota iinde eriyen madde olmak yerine bir potaya dneceiz izlenimini yaratt. Siyasetiler makama ulamak yerine uygun olan getirmek yolunu setiler. nerilecek adayn isabetli olmas ve tm dnyaya bir mesaj vermesi salanrsa bu abalar talandrlm olacaktr. . nmzdeki gnlerde hem Trkiye'de hem de Fransa'da cumhurbakan belirlenecek. Kendini herhangi bir lkeyle ve karla zdeletirmeyen, sadece dnyadaki gelimelerle ilgilenen bir insan iin hangisinin sonular daha nemli olur sorusuna benim vereceim cevap Trkiye'ninki olacaktr. Oysa ilk bakta, Fransa'nn daha nemli saylmas iin bir ok neden vardr ama uzun dnemli bir deerlendirme farkl bir sonu verir. Yaadm birok seim sreci iinde beni en ok heyecanlandran, sonular en ok hissedilenin bu olacan dnyorum ve byk bir iyimserlik iinde sonucu bekliyorum. 98 MAHR KAYNAK FARKLI BR YAKLAIM Kitleleri ynlendirmek iin kullanlan terr eylemlerini aklamakta kullanlan genel yaklam yle zetlenebilir: Failin kimlii, bal olduu ya da olmas muhtemel rgt, kulland malzemelerin cinsi ve bunlarn daha nce kimler tarafndan kullanld gz nnde tutularak eylemin kayna belirlenir .ve buna gre bir mcadele yrtlr. Bu yol gerek eylemcinin bizi gtrmek istedii sonutur. Biz onun amalarna uygun bir analiz yapm oluruz ve eylemin baarsn salarz. Ben analizlerimde bu metodu kesinlikle kullanmam ve bu yzden genel eilimden ok farkl sonulara varrm. Bu metodu yle zetleyebilirim: nce yaplan eylemin nasl bir sonu yaratacan tahmine alrm ve bunu yaparken ne failin kimlii, ne olas rgt, ne de kullanlan malzemeyle hi ilgilenmem. Eylemin sonularn rgtler dzeyinde deil lkedeki hatta dnyadaki siyasi gelimeler boyutunda deerlendiririm. nk bir rgtn ilan ettii hedeflerin dnyadaki g odaklarndan bamsz olamayacan, onlara ramen kk bir rgtn kendi hedeflerine ulamasnn mmkn olmadn dnrm. Esasen bu rgtlerin genel siyasi gelimeler iindeki yeri hakknda deerlendirmelere de sahip olduum iin eylemin bu analizle tutarl olup olmadna karar veririm. Mesela bir eylemin PKK tarafndan yapldn dnmem iin onun misyonuna uygun olmas ve onu kullanan siyasi gcn hedeflerine hizmet etmesi gerekir.

kinci aamada analizimi elikilerden arndrrm. Mesela hem PKK'nn ABD tarafndan desteklendiini syleyip hem de onu tasfiye etmek iin ABD ile birlikte hareket edildiini kabul etmem. Ya da solcu olduunu iddia eden bir rgtn halka ynelik eylem yaptn sylemem. Onun solculuunun bir maskeden ibaret olduunu dnrm. 99 NOKTA ATILARI deolojilerin bir ara olduuna inandm iin rgtlerin ideolojik ya da inan temeline dayal iddialarna kulaklarm kaparm ve sadece siyasi hedeflerin ne olacan ararm. Bana gre slamc bir rgtn Vatikan'a, solcu bir rgtn kapitalizme hizmet etmesi mmkndr ve gerek amacn ancak ulalan sonularla belirleneceine ve bu sonulara gre eylemin gerek failinin yani azmettiricisinin bulunabileceine inanrm. Ankara'da gerekletirilen eylemin Trkiye'yi Kuzey Irak'a mdahaleye mecbur brakacan ve bu amac gerekletirmek isteyen bir yabanc gizli servis tarafndan planlandn dnyorum. stenen sonucun sadece Irak'la ilgili olmadn, blgedeki yeni yaplanmada bizden beklenen rol de belirledii kansndaym. Bir lke politikalarn bu gibi eylemlere gre belirlerse ya da bunlardan etkilenirse benzer provokasyonlarla her zaman karlar. Eer dnyay yksanz ben hazrladm plann dna kmayacam derseniz bu eylemlerin bir anlam kalmaz ve muhtemelen sona erer. nc Blm SYASET KM BELRLYOR? 100 DNEME Genelkurmay bildirisi ve alayan mitingi siyasette bir dnm noktas oldu. Bundan sonra geriye dnmek ve bu iki olay yok saymak mmkn deildir. stelik bundan sonra kimin hakl kimin haksz olduunu tartmann da faydas olmayacaktr. Yaplmas gereken kar taraf sulamak deil, srecin kontrol altnda tutulmasna katk salamak olmaldr. ok ksa bir sre ncesine kadar toplumda farkllk olarak gzlenen ayrma ok hzl bir biimde kartla ve kutuplamaya dnmtr. Taraflardan birinin zm olarak grdn dieri kabul edilemez saymaktadr. Bu bir atma demektir ve taraflardan birinin yenilgiyi kabul etmesiyle sonulanr. **? Yaplacak bir seimin gerginlii ortadan kaldraca dncesi sorgulanmaya deer. nk Genelkurmay bildirisinin izdii snrlar arta bal deildir her halde gereklemesi beklenmektedir. Kald ki kutuplamann olduu bir ortamda, seim srecinde, eitli provokasyonlarn olmas da srpriz saylmaz. Seimi gerginlii ortadan kaldracak bir are olarak grmek yerine nce gerginlii zmek, daha sonra seime gitmek daha doru bir strateji olacaktr. Eer toplumun geneli ya da hi deilse byk ounluu taraNOKTA ATILARI fmdan kabul edilecek bir cumhurbakan seilseydi siyasal iktidar kendi asndan ok daha avantajl bir konumda olacakt. Ama iktidar kendi hanesine bir kazan yazlacak bu yolu denemedi, onu kar tarafa verilecek bir taviz olarak alglad. Bugnk durumla byle bir tavrn yarataca ortam kyaslamak neyin daha isabetli olacan gstermeye yeter. . Var olan artlarda yaplacak bir seim kutuplamay ve gerginlii azaltmak bir yana onu daha da keskinletirecektir. Demokrasiye mdahale edildii, eer Anayasa Mahkemesi oylamann iptali ynnde karar alrsa buna ynelik eletiriler kanlmaz olarak seim malzemesi haline gelecek ve yarataca olumsuz iklimi seim sonrasna tayacaktr. Buna kaybeden tarafn kzgnl da eklenirse skunet beklerken frtnayla karlamak mmkndr. Bu nedenlerle seim ncesi bir bar ve skunet ortam yaratmak ve seimleri daha sonra yapmak gerekir. Konu taraflar arasnda iyi niyet ve samimiyetle tartlmal ve bir uzlama salanmaldr. Sorunu sadece cumhuriyetin temel ilkeleriyle snrl saymak yeterli olmaz. Farkllklarn nemli bir boyutu da uygulanan d politika ve ekonomik yaklamdan kaynaklanmaktadr. Irak'taki durumla ilgili olarak hkmetle TSK arasnda tam bir uzlama salanmal, AB'nin Silahl Kuvvetlerin

etkinliini snrlamak iin bir bahane olarak kullanlmasndan vazgeilmelidir. Asker-sivil dengesinin zaman iinde ve kendiliinden olumasna izin verilmeli ve bu konudaki zorlamalarn sorun yarataca anlalmaldr. Ekonomide, uygulanan kreselleme politikasnn evrensel bir doru olduu iddiasndan vazgeilmeli ve bunun sadece eitli alternatifler arasndaki bir tercih olduu gz nnde tutularak modelde gerekli dzeltmelerin yaplmasna imkan salanmaldr, Bundan sonra seimler bir dn havasnda yaplabilir. 104 MAHR KAYNAK SEM SREC Seim kararndan sonra lkemizdeki gelimelerin ne ynde olacan tahmin etmek kolay deil. Biz dnyadaki genel ekonomik eilimlerle pek fazla ilgilenmiyoruz. 2001 ylnda yaadmz krizi nceden hazrlanm bir operasyon olarak grmek yerine MGK'da-ki bir tartmann sonucu olarak gryoruz ama bir anayasa kitapn elle itilmesinin byk bir krize neden olmasna ramen Genelkurmay bildirisinin piyasalar etkilememesine armyoruz. Kimlerden olutuunu bilmediimiz bir gcn petrol fiyatlarn piyasa artlarndan bamsz olarak katna kardn ve burada oluan byk fonlar istedii gibi kullanabildiini, bu fonlardan bir ksmnn ayn g tarafndan lkemize tahsis edildiini gz ard edip uyguladmz ekonomik politikaya vgler diziyoruz. Yani biz dmzda oluan artlar olduu gibi kabul edip onun izdii snrlar iinde yaamaya raz oluyoruz. Bir sre sonra ayn g yepyeni artlar yaratabilir ve byk bedeller detebilir. Her sarholuun bir de aylma zaman vardr. Seimde oyu veren halktr ama onu ynlendiren odaklar da vardr. Sansasyonel bir olay oylar bir mecraya doru yneltebilir. Mesela calan'n yakalanmas bir iktidar ekillendirmi, ayn iktidar bir ekonomik krizle siyaset sahnesinden silinmitir. 28 ubat grnte irticaya kar bir tavr olmakla beraber yeni siyasi yapnn yolunu amtr. Sonu ngrlmemi midir yoksa proje btnyle uygulanm mdr sorusunun cevab bilinemez. *** nmzdeki seimi byk lde etkileyecek sansasyonel bir olay beklenebilir mi yoksa artlarda nemli bir deime olmadan seim gerekletirilebilecek mi sorusu irdelememiz gereken ilk ko105 NOKTA ATILARI nudur. Eer seim sonularn etkilemek isteyen g iktidar deitirmek istiyorsa sorumluluunu iktidara ykleyebilecei ciddi bir . olay gereklemeli ve grnen alternatifin bu sorunu zecek taraf olduu intiba yaratlmaldr. Dnya zerinde ekonomiye yn veren evreler bunun ekonomik alanda olmasna izin vermeyecek gibi grnyorlar ve byle bir beklenti ancak siyaset ve gvenlik alannda olabilir. ktidar deiimi ancak bir alternatifin yaratlmasyla mmkn olur. Bu alternatif sadece eletiren deil zm reten bir odak olmaldr. Bugne kadar byle bir oluum gerekletirilmemitir ve sre ok snrl olduu iin mevcut yaplarla seimin yaplaca anlalmaktadr. Ancak hibir eyin deimeyeceini dnmek de yanltr. Bir deiim ngrlyorsa mevcut siyasi iktidarn kadrolar ve buna bal olarak izlenen politikalar deitirilebilir. MAHR KAYNAK *** Siyasi kutuplamalarn grnts ideolojik farkllk olmasna ramen zde siyasidir ve bugnk gerginliin nedeni de Trkiye'nin dnya zerindeki konumundaki belirsizlikten kaynaklanmaktadr. Bu nedenle seimin iktidar deitirmek amac tamadn ama AKP'yi yeniden tanmlayacan dnyorum. Bu gerekleirse ideolojik tartmalar unutulacak ve bir takm rtularla laik-slamc farkllnn st rtlecektir. Olmazsa kavga artarak devam edebilir. 106 SANAL SYASET

Trkiye'de siyasi mcadelenin devletle millet arasnda olduu ve halkn zerine bir kabus gibi ken devlet vesayetinden kurtulma abas iinde olduu sylenir. Bu mcadelenin halkn lehine sonulanmas halinde tm sorunlarmzn zlecei, nk halka dayanan ynetimlerin mutlaka en doru kararlar alacana inanlr. Bu nedenle siyasi partiler ne lkenin sorunlaryla ne de dnyadaki gelimelerle ilgili tek sz sylemezler ve siyasetin halk dalkavukluundan ibaret olduuna inanrlar. Bu model tmyle yanltr ve tm abalara ramen lkemizde bir halk-devlet atmas yaratlamamtr. Bu farkll derinletirmek iin kullanlan devletin dine kar olduu syleminin de etkileri snrl kalmtr. Halk devletsiz bir milletin var olamayacann bilincindedir ve kar kt devletin varl ve etkinlii deil yanl uygulamalardr. Millet-devlet atmasnn simgeleri ordu ve siyaset kurumudur ve bunlarn farkl iki gc temsil ettii inancnn yaylmas istenmektedir. Bunlarn birbirinden farkl olamayaca sylemi bir propaganda saylmakta ve ayrmann fiilen var olduu sylenmektedir. Eer ordu kendisine ynelik eletirileri asker dmanl, orduyu ypratma gayreti olarak alglamayp bunlardan ders karsayd sorun bugne kadar zlm olurdu. Ancak hibir doru gerekesi olmayan darbeleri savunmak zorunda olduunu zannetmesi ve yaplan her mdahalenin gerekli olduunu savunmas ve halkn buna inanmamas araya bir mesafe koymu, halkn baka rgtl glere ynelmesine sebep olmutur. 107 NOKTA ATILARI Ordu nce u sorunun cevabn vermelidir ve bu cevap geree tekabl etmelidir:'"Siyasi eylemlerimiz ordu zerinden siyaset yapanlarn amalarnn gereklemesine mi hizmet etmitir yoksa lke sorunlarnn objektif olarak deerlendirilmesi sonucunda alnan kararlar m uygulanmtr?" Mesela 28 ubat irticaa kar yaplan bir eylem midir, yoksa Siyasal slam'n uluslararas rolnde yaplan bir deiiklik midir? Bu kimin tercihidir? Sorunu orduyla snrl tutmayp devletin tm kademelerindeki siyasi analiz ve deerlendirmelerin belli g odaklarnn etkisinden kurtarlmas gerekir. Bir lkede kan olan her1 devletin grlerini yanstan, onlarn ynlendirmelerine hizmet eden medya kurulular ve kanaat nderlerinin bulunmas kanlmazdr. Bunlar halkn tercihleri zerinde etkili olurlar ve bunu engellemek mmkn deildir. Ancak her lke buna kar gereken tedbirleri alr. Mesela ABD'de lobi irketi kurmak ve bunlarn siyaseti etkilemeye almas serbesttir ama brokrasiye mdahaleye asla izin verilmez. Devletin analiz ve karar mekanizmalar yabanclara kapal olmaldr. Trkiye'de atma devletle millet arasnda deildir ve olmayacaktr. Bu nedenle siyasi partilerin milleti temsil ettii ve devletin gcn zayflatmakla grevli olduu iddiasna katlmyorum ve halk dalkavukluu yapp iktidara geleceini sananlarn hayal krkl yaayacaklarna inanyorum. Trkiye yumruklarn kendi bedenine sallayan bir lke olmayacaktr. 108 MAHR KAYNAK ESR ALMA STRATEJS Genel eilim bir kiinin ya da siyasi hareketin hasmn yok etmesi biimindedir ama bu yol dnya siyasetinde kullanlmaz. Onun yerine hasm esir almak, onun birikimlerini kendi amalarnz iin kullanmak tercih edilir. Mesela Stalinle Lenin'in yolda olduu ve ayn yolu izledikleri iddias yanltr. Stalin Lenin'in gerek hasmdr ve onun adn kendi amalar iin kullanmtr. Ayn analiz erevesinde nn'nn Atatrk'n silah arkada olduu ve birbirini tamamladklar, bana gre bir efsanedir ve onlar ok farkl iki izgiyi temsil ederler. nn, kendi dncelerine Atatrklk kyafeti giydirerek, siyasi hasmn amalarnn gereklemesi iin kullanmtr. Tarihi deilim ve bunu kantlayacak belgeler sunamam. Sadece genel izlenimlerimi aktaryorum. Yanlg farkllklarn ve benzerliklerin ideolojik kriterlere gre belirlenmesinden kaynaklanmaktadr. Benzer ideolojileri paylaanlarn birbirlerine yakn, kartlarn uzak olduu kabul edilir ve her zaman yanl sonulara varlr. Dnya leinde liberallerin birbiriyle dost ama

komnistlerle hasm olduu varsaylm ve byk bir zaman dilimi bu modele gre aklanmtr. Dalan Sovyet mparatorluunu tamamen tasfiye etmek yerine ABD'nin desteiyle ayakta kalmasnn salanmas izah edilememitir. Dinleri, ekonomik grleri, medeniyetleri benzeyen Avrupa ve ABD'nin birbirinin dostu olmas bir zaruret saylm ve onlarn ilikisine hibir olumsuz sfat yaktrlamamtr. Buna karlk slam dnyasyla Batnn birbirine kart olmas doal saylm ve bunun din farkllndan kaynaklandna inanlmtr. zetle dnyada stratejik, ekonomik ve siyasi hesap yaplmamakta sosyal ve kltrel benzerlikler lkelerin hangi safta yer alacan kesinlikle belirlemektedir. 109 NOKTA ATILARI Eer bu konuda aykr rnekler grlrse bunlar liderlerin bireysel kaprisleriyle izah edilmi ve normal d saylmtr. Mesela Refah izgisiyle AKP arasndaki ideolojik benzerlik, hatta ayniyete ramen ayrmalarnn sadece uygulamadan ve kiilerin davranlarndan kaynakland dnlmtr. Son gnlerde meydanlara kadar taan birleme talepleri bu dncenin bir rndr ve mademki benziyorlar, yleyse birlemeleri gerekir denmektedir. Bilmeceyi zmek iin farkl bir yol nereceim. Her oluum zddyla varln srdrr. Kart grdnz iki hareketin birbirinin varlk gerekesi mi yoksa gerek kart m olduunu anlamak gerekir. Bazen hasm grdnz iki oluum birbirinin vazgeilmez destei olabilir. Bir siyasi hareketin karakteri ideolojisine deil siyasi hedeflerine baklarak belirlenmelidir. Zt grdnz mttefik, hasm grdnz dost olabilir. nmzdeki gnlerde birlemelerini bekledikleriniz ayr debilir ama yan yana koyamayacanz hareketler ibirliine girebilirler. Bunlar kiisel sebeplerle aklamaktan baka bir yolunuz olmayacak. Oysa benzerlik ve farkllklar baka alanlarda, siyasette ararsak ve ideolojiyi bir rt sayarsak olanlar daha kolay aklayabiliriz. 110 MAHR KAYNAK GREV BTM Terrle Mcadele Koordinatr E. Org. Edip Baer bugne kadar nemli iler yapldn ama artk yaplacak bir ey olmad iin grevi haziran aynda brakabileceini syledi. Neler yapldn kamuoyu bilmiyor ve gizli olduu gerekesiyle aklanmyor. Ancak bir konuda yaplan bir eyler varsa, en azndan, baz sonular grlebilirdi ama deien bir ey olduuna dair herhangi bir iaret yok. atmalar ve karlkl kayplar ayn dzeyde sryor. Gemite PKK'nn lideri, rgtlenmesi, hedefleri hakknda, doru ya da yanl bir eyler bilinirdi. imdi bunlarn hibirisi bilmiyoruz, sadece bu rgte atfedilen bir takm eylemlerden sz ediyoruz. rgt bir bilmeceye dnt ve kimse ne zebiliyor ne de zme gtrecek bir ipucu verebiliyor. Asl cevaplandrlmas gereken soru ABD'nin ekilmesinden sonra blgede oluacak siyasi yapnn niteliinin ne olaca. Irak'n btnlnn salanmas ve tek devlet olarak kalmas mmkn grnmyor. eklen byle bir yap oluturulsa bile ok ksa srede bu yapnn kmesi ve lkenin paralanmas kanlmaz. Bizi dorudan ilgilendiren Krt ynetiminin gelecei ve nitelii. Barzani'nin temsil ettii airet yaps srdrlebilecek mi? Kar g olarak ortaya kmas muhtemel olan slamc siyasi hareket kiminle birlikte hareket edecek? PKK rgt olarak datlsa bile onu desteklemi olan kitleler hangi gruba katlacaklar ya da yeniden ayr bir siyasi hareket haline dnecekler mi? Bugn blgeye hakim grnmesine ramen en az ansl olan siyasi g Barzani'nin temsil ettii siyasi hareket olarak grnyor. Bamsz bir Krt devleti kurmaktan baka siyasi amac olmayan bu hareket blge lkelerinin tamamn karsna alm ve sadece ABD desteiyle hedefine varacan dnm ama bu destek fiilen ortadan kalknca ne yapacan hesaplamamtr. imdi ngrmedii 111 NOKTA ATILARI bu durumla karlamann zaman gelmi ve Avrupa lkelerinden destek aramaya balamtr. Bu ters reaksiyonlara sebep olacak bir tavrdr ve muhtemelen ABD desteini de yitirmesine yol aacaktr. nmzdeki gnlerde atmalarn Kuzey

Irak'a sramasyla blge gvenli olma zelliini de kaybedebilir ve tm sre yeniden balayabilir. ranla ABD'arasndaki atmann srecei varsaym yanl olabilir. ki lkede de bu gerginliin ortadan kalkmasna yardm edecek gl tarihi ve gncel dinamikler vardr. Ancak ran ekonomisinin da bal olmamas, zengin enerji kaynaklarnn varl, kontroln riskli hale getirecei iin ABD onu dengeleyebilecek bir g arayacak ve nemli ekonomik ipoteklere sahip olduu Trkiye'yi uygun bir aktr olarak grecektir. Kuzey Irak'taki siyasal yapnn bu amaca hizmet edecek biimde olumas ve birka gcn rekabet iinde blgeyi ynetmesi beklenir. Barzani taraftarlaryla PKK unsurlarnn btnlemesi, onun karsnda ran'n ve Trkiye'deki slamc hareketlerin destekledii siyasi glerin bulunaca bir yap en muhtemel gelime olabilir. 112 MAHR KAYNAK ATIMA ALANI OLMAK Trkiye dnya zerindeki atmalarda kendisinin bir taraf olduunu zanneder ama her zaman taraf olmak yerine atmann alan olmak konumuna der. Bunun en nemli kriteri lkedeki glerin ayn ynde mi hareket ettii yoksa birbirlerinin karsnda m olduuna bakmaktr. Eer bu gler farkl amalara sahipse o lke atmann alan haline dnm demektir. Bunu sylerken, bazlarnn dnd gibi, herkesin tornadan km gibi birbirine benzemesini ve ayn eyleri sylemesini kastetmiyorum. Bir lkedeki tm gler ve halk, bir orkestrann enstrmanlar gibi, farkl sesler karrlar ama bu seslerin btn tek bir besteyi alar. Bu orkestrann efi kim olacak sorusu meselenin en can alc noktasdr. Bazlar mademki egemenlik kaytsz artsz milletindir, yleyse ef onun temsilcilerinin olmas gerekir derler. Yani nce millet vardr ve o kendi devletini yaratr, bir millet nasl bir devlet ynetimi istiyorsa yle bir devlet gerekir derler. Bu her zaman doru deildir ve mesela Amerikan milleti yoktur ve devlet hibir kritere uymamasna ramen bir millet yaratmtr. Bu devlet yok olursa bir Amerikan milletinden sz edilemeyecektir. Devlet soyut bir kavramdr ve baz kiilerin onu temsil ettiinden sz edilemez. Yani devlet ne askerdir ne cumhurbakandr ne de siyasi iktidardan ibarettir. Bir arada yaama iradesine sahip, gelecek tasavvurlar ayn olan ve dnya zerinde bir misyonlar olduunu dnen insanlarn oluturduu fiili bir yaplanmadr. Devleti sadece iktisadi karlar peinde koanlarn ya da soy, din, ideoloji gibi ortak yanlar nedeniyle bir araya gelenlerin oluturduu bir yap olarak dnmek yanltr. Yani devlet bir fikirdir ve onu benimseyen herkes onun bir parasdr. Trkiye imkanlar gz nnde tutulursa bir devlet olmann, dnya zerinde nemli roller oynayacak bir g oluturmann tm 113 NOKTA ATILARI gereklerine sahiptir ama herkesin izleyecei bir fikir oluturamamtr. Tarttmz konular, yani demokrasi, dindarlk ya da laiklik, soy ve inan farkllklar meselenin z deil ayrntlardr ve bunlar tartanlarn ortak bir gelecek tasavvuru bulunmamaktadr. Yani nasl var olacamzn hesabn yapmadan nasl yaayacamz, nelere sahip olmak istediimizi tartyoruz. Birbirine benzer hibir yan olmayan insanlar temsil eden bir devlet, yani ABD, tm dnyaya ekil vermek iddiasndadr ve onu bir fikir etrafnda birleen gler olarak tanmlayabiliriz. ngiltere, sahip olduu eylerin ok tesindeki etkisini, ynetme becerisinden almaktadr. Bir lkedeki g odaklar eer, "lkeyi benim deil dmdaki u kii ya da grubun ynetmesi daha doru olur" diyebiliyor ve tercihini bu ynde kullanyorsa bir devlet fikri olumu demektir. Ama baarl bir i adam lkeyi bir ticarethane, asker bir sava alan, akademisyen bir tartma ortam olarak gryor ve ynetime kendi damgasn vurmak istiyorsa baar mmkn deildir. Devlet adaml bunlardan farkl bir kategoridir ve insanlar ameliyat olmak iin nasl doktora gidiyorsa lkeyi ynetmek iin devlet adam bulmak zorundadr.

Bunun yolu benden baka kimiyi ynetir sorusunu sorup bunun cevab olan kiiye rol vermektir. lkeyi ancak ben ynetirim diyorsanz yanl yoldasnz. 114 i MAHR KAYNAK DEVLET VE MLLET nmzdeki seim lkemizde iyiye gidiin simgesi olmayacak gibi grnyor. Bu kanya seim sonularm tahmin ederek ve oluacak iktidarn niteliine bakarak varmyorum. Ancak seim propagandasnn ana temasnn halkn egemenlii ve buna karlk devletin etkisinin azaltlmas zerine younlaacan grerek rperiyorum. Devlet iyiye gidiin, demokrasinin ve halkn beklentilerinin nnde, bir engel olarak sunulacak ve devletle halk birbirinden farkl hatta rakip olarak gsterilecektir. Bir seim iin bundan daha kt bir strateji belirlenemezdi ve biz bunu becerdik. Herkes unu bilmelidir ki, hibir toplumda devlet yok edilemez. Onu yok ettiinizi sandnz zaman bir baka gcn onun yerini aldn nce fark etmeyebilirsiniz ama bir sre sonra bir gcn, stelik size tamamen yabanc olan birinin iliklerinize kadar egemen olduunu grrsnz. Bu nedenle devletin etkisinin azaltlmas ynndeki sylemlerin gerekte var olann yerine bir bakasnn konulmas amacn tad aktr. Bu durum nmzdeki seimin ynetimin deimesinden te bir anlam tad ve egemenliin el deitirmesini hedefledii anlamn tar. Bugn yaadmz gerginliin ve demokrasi d saylan ihtimallerden sz edilmesinin nedeni budur. nk seimlerle ynetim deitirilebilir ama egemenlik her zaman gle elde edilir. Seimlerle deitii zannedildii zaman bile arka planda bir g vardr. Egemenliin el deitirmesi ya da niteliinin farkllamas doaldr. Ancak bir gc bertaraf ederken yerine neyin konulduunun bilinmesi ve bu srecin dnya artlaryla uyumlu olmas gerekir. Devlet egemenlii yerine halkn tercihlerinin ikame edildii biimindeki iddia geersizdir. nk yeni egemen g de devlet tarafndan temsil edilecektir. Yani devletin etkisi bertaraf edilmi olmayacak sadece bir gcn yerine bakas konulmu olacaktr. Eer 115 NOKTA ATILARI lke iinde devletin etkisi azalmsa bu gc dardan birilerinin kulland sonucu doar. Trkiye'de devlet-millet kartl yaratmann gerei yoktur. Byle bir ikilem ancak egemenliin yabanc bir g tarafndan kullanlmas halinde geerli olur. lkemizde devletin yapsnn deimesinin ve yeni dnya artlarna uygun bir yapnn oluturulmasnn gerektii dorudur ancak bunun kadar doru olan baka bir ey de uluslararas glerin lkemizdeki egemenlie talip olduudur. Yapacamz ey deiim srecinde egemenliin baka ellere gemesine imkan vermemektir. Bunun yolu devlet-millet ayrm yapmak yerine birlikte yeni bir yap oluturmaktr. Bu, kadrolarn deimesiyle deil dncenin deimesiyle gerekletirilir. Bu konuda kendi dncelerimi zetlemek istiyorum. lk iimiz halk, milleti yeniden tanmlamaktr. Bana gre birlikte yaama iradesine sahip, gelecek tasavvurlar ayn olan insanlar milleti oluturur. Yani milletin tanmnda din, dil, soy gibi sosyolojik faktrler deil insanlarn zihninde oluan birliktelikler belirleyicidir. Devlet bu amalar gerekletirmek amacyla oluturulan rgttr ve imkanlarn elverdii lde gl klnmaldr. Zayf bir devletin gl halk olamaz. Devlet hibir ekonomik, siyasal doktrine gre yaplanmak zorunda deildir. Kendi yolunu artlara ve hedeflerine gre belirler. Benzeyerek deil yaratarak var olunur. 116 MAHR KAYNAK FARKLIYIZ ABD eski Dileri Bakan Henry Kissenger'in Bilderberg toplants nedeniyle lkemize gelii ve szleri bir magazin haberi kadar bile ilgi grmedi. Siyaset seim hazrlklar, partilerin birlemesi ya da ibirlikleri dzeyinde

konuuldu. D politika terr eylemleri, askerlerimize ynelik tacizlerin glgesinde ekillendi. Oysa Kissenger dnya dengelerinden ve lkemizin burada oynayabilecei rolden sz ediyordu. Bu konuda ne farkl bir model ne de kabule iaret eden bir tavr sergilenmedi. Mesela eer AB yelii gereklemezse boluun ABD ittifak ile doldurulabileceini sylyordu. Bu sz bile zerinde ciddi tartmalara yol amas gereken bir yaklamd. Kissenger AB ve ABD'nin iki farkl adres olduunu sylyordu ve bizim yllardr AB yeliimizi ABD'nin destekledii biimindeki ikisini birbirinden ayr grmediimiz anlaymzla elikiliydi. in iin, "Ya anlarz ya da savarz" szlerinin ne anlama geldii, hangi konuda bir uzlama istendii, savan sebebinin ne olaca bilinmiyordu. Acaba uzlama ya da ihtilaf Uzak Dou'daki nfuz blgeleri iin mi yoksa uygulanacak ekonomik politikalarla m ilgiliydi? Karlalan problem, gemite olduu gibi, corafya zerinde miydi yoksa dnyadaki mcadelenin sebepleri ayn olmakla birlikte, kullanlan aralar m deimiti? Yani ekonomi artk arka plandaki bir sebep olmaktan kp bir sava arac haline mi gelmiti? in ile ABD arasnda bir atma karsa cephede askerler mi grecektik yoksa ekonomik aralar bir silah olarak m kullanlacakt. Eer byleyse in ne yapabilir, ABD nasl karlk verirdi? Rusya ile bir yaknlamann tarihi tersine evirmek olacan sylyordu. Bu Rusya'ya kar bir tavr olarak m alglanmalyd yoksa iki tarafn zerinde uzlat bir denge modelinin sonucu muydu? kinci Dnya Sava'nda mttefik olan bu iki lkenin dnyay paylatktan sonra iki hasm haline gelmesine benzer bir durum mu vard yoksa henz bu paylam gereklememi miydi? 117 NOKTA ATILARI Trkiye siyaseti dnya leinde ve stratejik boyutta dnmemeye kesin kararl gzkyordu. Davranmz etkilere tepki gstermek eklinde zetlenebilirdi. Sarkozy'den Barzani'ye kadar deien izgide kim ne beyanat verirse onu kendi szgecimizden geiriyor, olumlu bulduumuzu alklyor, beenmediimize tepki gsteriyor-duk. Olumluluk ya da olumsuzluun kriteri de belli deildi. Ancak bizim iin asl nemli olan ekonomiyi siyasetten bamsz grmek, sermaye hareketlerinin sadece ekonomik hesaplar sonucunda ynlendiini dnmektir. Yani eer tehisim doruysa ve ekonomi bir mcadele arac olarak kullanlyorsa, izlediimiz ekonomik politika hem ittifaklarmz hem de bu mcadelede sahip olduumuz gc gsterir. Bizim politikamz tarafszdr, sadece ekonomik gerekelerle hareket ediyoruz biimindeki szlerimiz kabul edilmez. Ayrca i politikadaki yaknlama ve ayrmalar bu adan deerlendirilirse grnenden farkl bir tabloyla karlalr. Sala solun birbirine kart bir ortamda, insanlar farkna varmasa bile, baka bir kritere gre saflarn yeniden belirliyorlar. Trkiye etnik ve inan farkllklarnn ortaya kmasnn tehlikeli olacan ve bunlar bastrmann gvenliimiz asndan gerekli olduunu dnd Var olan yok edemedii iin yok saymay denedi. Bir tarafn kayglar br tarafta bir umut olarak yeerdi ve basklar ortadan kalkarsa yeni bir ufkun alaca duygusu yaratt. Krtlerin bir blm bir devlet kurmay dlerken kendilerini bask altnda hisseden dindarlar ya da farkl mezhepten olanlar egemen olmalar halinde daha mutlu olacaklarn dndler. Bir kap iinde biriken buharn bir delik bulduu zaman rasgele dalmas gibi herhangi bir projeye dayanmayan ve sadece bireysel umutlar aksettiren hedefler peinde kotular. Egemen gler bunlar kontrol etmek, yeni bir mecraya doru aktmak yerine bastrmaya alt. Bir yandan Krtler'in kimlik taleplerini ayrlklk olarak deerlendirdi, dier yandan slamc hareketi rejime kar bir tehdit olarak grd. Alevilik ise milli birlii bozan bir akm sayld. 118 MAHR KAYNAK KAYGILARIMIZ YERSZ MYD? Birinci Dnya Sava'ndan sonra oluturulan ve bir tercihten ok bir mecburiyeti ifade eden ideolojiyi deitirmeyi, gelitirmeyi, gnn artlarna gre yeniden belirlemeyi gze alamad ve bunu bir kurulu ve varolu art sayd. Byle bir deiimi kutsal varolua bir ihanet olarak grd.

kinci Dnya Sava'ndan sonra kurulan denge SSCB'deki ykl ya da bana gre deiim, yeni bir dnya dzeninin kurulmasn gerektiriyordu ve bunun Trkiye'nin kylarn yalayp gemesi sz konusu bile deildi. Trkiye'nin ok kltrl bir yapya dnmesi i dinamiklerin deil dnya artlarnn bir gerei olarak ortaya kt. Trkiye kuruluundan beri drt akm tehdit olarak alglad: Komnizm, Gericilik, Krtlk ve Trklk srekli takip edilen ve bastrlan ideolojiler oldular. Mesela 12 Eyll dneminde Trklk blc bir hareket saylyordu. Tm gayretlerimize ramen Komnizm dndaki tehdit saydklarmz yenemedik, o da zaten yeryzn terk etmiti. Bu sonucu douran stratejik dzeyde yaptmz hatayd, yani ideolojileri hasm sayp siyaseti,bir kenara brakmakt. Krt kimlii siyasi bir sonu yaratabilir mi, eer yaratrsa bu Trkiye'den kopmak biiminde mi olur, yoksa Trkiye lke dndaki Krtler iin bir ekim merkezi mi olur? slamclk din rts altnda kresel ekonomiyle bir btnleme ve demokrasi sloganyla var olan ideolojinin deiim arac myd? Btn bu akmlar dnya zerindeki deiimin ve yeniden ekillenmenin bir yansmalar myd? Bu sorulara cevap arayp yeni bir strateji belirlemek yerine deimemeyi varlmzn gvencesi saydk, daha dorusu byle dnenlerden oluan gl bir cephe olutu. 119 NOKTA ATILARI zlediimiz yol baar ans en az olanyd. Eer bir saldrya uruyorsanz ona kar koymakla yetinemezsiniz. Bir projeyi engellemenin en iyi hatta tek yolu alternatif bir proje oluturmak ve bunu gerekletirmektir. Yani sizin de bir Krt ve slam projeniz olmaldr. u srada aday listeleri olutururken ve n sralardaki yerleri kapma mcadelesi verirken, sizi byle gereksiz konularla rahatsz ettiim iin zr dilerim. Baar seim kazanmaktr gerisi hikayedir. 120 MAHR KAYNAK SYAS DREKTF Trkiye'nin Kuzey Irak'a mdahalesinin beklendii u gnlerde TSK siyasi bir direktif verilmesinin art olduunu ifade ediyor. Ancak sorunun genel alglamann dnda boyudan var ve mdahalemizin terrn etkisizletirilmesinden ibaret saylmas doru anlalmasn engelliyor. ABD'nin dnya leinde uygulad politikann tek gerekesi terr nlemek. Bu gerekeyle Afganistan'dan balad ve ara durak olarak Irak' seti, imdi nereye gidecei belli deil. Oysa ben, 11 Eyll'den beri terrn sistem d aktrlerin eylemi olmadn, dnyada bozulan dengelerin yeniden kurulmas iin devletler tarafndan yaratlan rtl operasyonlar olduunu savundum ve ayn kanaati srdryorum. Ayn ey Trkiye iin de geerli ve balangta blgesel bir rgt olan PKK giderek uluslararas modelin bir paras haline dntrld ve Trkiye ile ilgili operasyonlarda El-Kaide'nin dnya zerinde oynad rol oynuyor. Bu adan analizimi terrle snrl tutamam ve varlmak istenen siyasi hedeflerin ne olduunu saptamam gerekir. Trkiye grnen gerekeler zerinden siyaset yrtt iin ABD ile herhangi bir diyalog kurmas sz konusu deil. Mesela reddedilen 1 Mart tezkeresinin ayn akbete urad ve taraflarn farkl modeller kurduu anlalyor. Ben tezkereye kar ktm ve ABD'nin Irak'la snrl olmayan hatta ondan tamamen ilgisiz talepler ileri srdn, Irak'ta ciddi bir atmann olmayacan ve bunun iin Kuzey'de bir cepheye gerek olmadn syledim ve harekatn adn "atapat Harekat" koydum. Bana gre mzakereler ABD'nin blgesel projeleri zerinde yaplmal ve bu konuda mutabakat salanmalyd. u anda da benzer bir durum karsndayz ve terr eylemleri, onun yaratt toplumsal travmalar n plana kt iin siyasi hedefler gz ard ediliyor. 121 NOKTA ATILARI ABD, Irak'n blnmesini salayacak bir politika izliyor ve bu harekatn bandan beri deimeyen bir izgi. Biz ise srekli Irak'n toprak btnlnden

sz ediyoruz ve ABD'nin hedefleriyle atyoruz. ABD, Krtleri bir ara aama olarak gryor ve bu blnmede nemli bir rol oynayacan dnyor ama onlarn kuraca bir devletle Ortadou'da gcn srdrmesi mmkn deil. Biz Irak' blen ABD'nin bu sreci lkemize de yayacandan endie ediyoruz. Byle bir proje ancak ABD'nin Ortadou'daki varln bir ABD-ran ittifakna balamasyla mmkndr ve bu konu, grnen ABD-ran ztlamasna ramen, gndemdedir ama ABD iin gvenli bir seenek olarak grnmemektedir. Terre endeksli bir politika blgedeki ve onunla yakndan ilikili dnya dengelerini grmemizi engelliyor ve bizi sarlar diyalogunun bir taraf haline getiriyor. Yapacamz ey terrn bir rt olduunu kabul etmek ve onun gizlenen hedeflerini anlayp tavrmz buna gre belirlemektir. Yani ABD ile terr deil Irak'n geleceini, Kuzey Irak'n statsn, lkemizin yerini ve roln konumak gerekir. Ayrca blgedeki tek aktrn ABD olmadn, dierlerinin bu politikaya alternatifler peinde olduunu ve onlarn da terr kendi hedefleri istikametinde kullandn bilmemiz gerekir. Terr bir yana brakalm. 12 Eyll 1980 ncesindeki gibi, siyasi hedefe varlrsa, o bir gecede biter. 122 MAHR KAYNAK RZGARIN EFENDS Uygun rzgarlarda yelken amak, keyifli bir yolculuk anlamna gelir. artlar deiir ve aykr hava koullar oluursa, usta bir yelkenci olsanz bile, bir felaketle karlamanz mmkndr. Bunu bilenler bir yandan yelken kullanma yeteneklerini gelitirirken dier yandan rzgara hkmetmeyi renirler ve rzgarn efendisi olurlar. Rzgarn efendileri sadece kendi hava koullarn yaratmakla kalmaz rakiplerinin hatta yandalarnn rzgarlarna da yn verirler. Onlar sadece rzgarn deil kaderimizin de efendisi olmulardr. Gnn birinde terr artar, ehit cenazeleri insanlarn yreini yakmaya balarsa milliyetilik artar, ekonomik kriz oluursa iktidarlar destekleyenler hasm haline dnr. Eer btn bunlar kontrol eden bir g yoksa kader deyip geersiniz, ama birileri ortam belirleyen bir g haline gelmise ve istedikleri zaman uygun ya da dayanlmaz lde kt hava artlar yaratabiliyorsa, yelkenlinin dmeninde olmanzn herhangi bir anlam kalmaz. Sk kullandm bir sz tekrar etmek istiyorum. Eer gnn birinde bahenizde ba ezilmi bir ylan grrseniz Allah raz olsun deyip gemeyin. Bugn ylann ban ezen yarn sizinkini de ezer. Bunu yapan mutlak bulun ya da bilin. Trkiye'de esen rzgarlarn efendileri vardr ama her yelkenci baarsn yetenekleriyle, baarszlklarn dierlerinin ktlkleriyle aklar. Kimse, "Beni rzgarn efendileri buraya getirdi. Getiren isterse gtrr de. Bu nedenle ilk iim bu efendilerin etkisini yok etmek" demez. Herkesin arzusu dmendekinin gemisini devirmesi ve efendilerin kendisine uygun rzgarlar estirmesidir. Hem iktidardakiler hem de talip olanlar ekonominin iplerinin darda olduunu bilirler ve ters bir rzgarn estirilmemesi iin dnler verirler ama her dn rzgarn efendisinin daha da belirleyici hale gelmesine neden olur. 123 NOKTA ATILARI Rzgarn efendisinin en nemli destekleyicisi ters ynde estirdii frtnalardr. Ar vatanseverler her zaman dmendeki kiinin rotasnda gerekli dzeltmeleri yapmasn ve nceden planlanan ynde ilerlemesini salar. Bir rahibin, Ermeni bir gazetecinin ldrlmesiyle lkeyi kurtaracan sananlar kar taraf deil efendilerin dzeltme ve dzenleme operasyonlarnda kullandklar safdillerdir. Baarl i adamlarmz artlara uygun hareket edenlerden, iyi gazetecilerimiz parann ynne uyanlardan, iyi brokratlarmz gnn modas dncelerin dna kamayanlardan oluuyorsa, bilim adamlarmz bolca dip notuyla yazdklar kitaplarla ve yazlarla aykr olmadklarn ispata alyorsa, en aykrlar resmi ideolojinin sk bir savunucusu oluyorsa ve farkllk evrensel denen taklitilikle deimeye direnmek arasndaysa rzgarn efendileri baka yerlerdedir.Tm servetini ileri teknoloji uruna kaybetmeyi ve Boaz'daki yalsndan gecekonduya tanmay gze alan ve bunu zenginlik sayan i adamlar, yaam maddi artlarn ve hretini artrmaktan ibaret saymayan dnenleri, terr

karsnda byk bir mcadele yaptn sylemeyip bunlar bana vz gelir, zerime atlan her terr okunu bir bumeranga dntrp atana iade ederim diyebilen askeri, baar artlara uymak deil onu yaratmaktr diyebilen siyasetisi olmayan bir lke rzgarn efendisi olamaz. 124 MAHR KAYNAK RTL OPERASYONLAR Dnyada yeni bir mcadele trnn uyguland gzleniyor. Yeni bir denge kurulurken milyonlarca askerin, onu destekleyen ileri teknoloji rn silahlarn olmad ama benzer sonular yaratacak bir atmada bir avu terristin rol ald yeni bir mcadele biimi deneniyor. Irak'n igali srecince herhangi bir atma olmazken igal sonrasnda adna terrist denilen baz gruplarn eylemleri sonucu belirliyor. Burada iki soruya cevap bulmamz gerekiyor: Terrist olarak adlandrlan bu gruplar devletlerin kontrol dnda mdr yoksa onlar tarafndan m kullanlmaktadr? Eer byk glerin kontrol dnda iseler kayg duymamza gerek yoktur. Bunlar baz aclara neden olsalar bile eylemleri siyasi bir sonu dourmaz ve doal bir afete benzetilebilir. Mesela El-Kaide ne ABD'nin ne de baka bir lkenin ynetimini ele geiremez ya da geirdii anda, bildiimiz sava yntemleriyle birka saat iinde yok edilirler. kinci soru eer bunlar devletlerin kontrolnde iseler -ki ben olaylarn balangcndan beri byle olduunu dnyorum- bu savan hedefi olan lkeler nasl bir savunma modeli gelitirdiler? Bu savan birinci zellii baskn tarznda yaplm olmasdr. Yani saldrya maruz kalan taraf bilmedii, ngrmedii bir anda yabancs olduu bir sava tryle karlam ve onu anlamaya bile vakit bulamamtr. Tm deerlendirmeler terristin eylemleri ve ilan ettii hedeflerin analiziyle snrldr. Bunlarn ya inanlar ya da snrl siyasi amalar iin mcadele ettii dnlmektedir. Bu yaklam bal bana mcadeleyi kaybetmek iin yeterlidir ve eylemlerin sonucunda ortaya kacak tablo kendisini savunduunu zannedenler asndan byk bir srpriz olacaktr. El-Kaide ABD'yi ykmayacak, dinci terristler Pakistan'da ynetimi ele geirmeyecek, PKK Trkiye'yi blmeyecek ama hi ngrlmeyen baka eyler olacaktr. 125 NOKTA ATILARI nce bu sava trnn teorik bir modeli kurulmaldr. Bir devlet bu yeni sava trn kullanarak siyasi hedeflerine varmak istemektedir ve cephedeki terristler byk mcadelenin tek arac . deildir ve onun ok kk bir parasn oluturur. Mesela ABD iin byle bir model yle oluturulabilir: ABD kendisine rakip olabilecek iki odak olduunu dnmektedir. Bunlar siyasi btnln salam, ekonomik olarak gl ve bamsz bir askeri gc olan AB ya da gelimi bir in'dir. Bunlar kontrol etmek onun asl hedefidir ve bu amala onlarn enerji kaynaklar zerinde denetim kurmay hedeflemitir. Ortadou'da bu yeni g odaklaryla bamsz ilikiler kuracak ve onlarn enerji ihtiyacn karlayacak lkeleri etkisizletirmek istemektedir. Eer terr eylemleri ve kk apl savalar bu sonuca hizmet ediyorsa olay terr boyutunu aar ve stratejik bir hamleye dnr. Trkiye byle bir mcadeleye hazr deildir. nk modelini terristlerle snrl tutmaktadr ve genel bir siyasi deerlendirme ve bunun iinde kendisine ynelik politikann ne olacan bilmemektedir. Terrn eyleminden ve syleminden hareketle deerlendirme yapmak yetersiz kalmaktan te bilememek demektir. lk iimiz u soruya cevap bulmaktr: Nasl bir Trkiye ngrlyor? Eylemler bizi nereye srklyor ya da nasl dnmemiz isteniyor? Ayrca byle bir mcadele sadece silahl kuvvetlerle yrtlmez. Bu amala yeni bir yap oluturmak gerekir. 126 MAHR KAYNAK UYARI LEVHASI Genel gidi olumlu grnse bile ciddi bir uyarnn gz ard edilmesi beklenmeyen olumsuzluklara neden olabilir. Cumhurbakanl seim srecinde yaananlar halkn tercihlerini belirleyen en nemli neden saymak dier tm etkenlerin ve

yaplanlarn deerini sfra indirmekle kalmaz, yeni dneme damgasn vurur ve tm tartmalar bu konu etrafnda ekillenir. Herhangi bir makama gelmeyi bir hak olarak dnmek yaplabilecek ilk yanltr. Bir makama hak eden deil en uygun olan kii getirilir. Gemite, bugne benzemese bile, cumhurbakanl makamn bir hak olarak gren zal ve Demirel hak ettiklerini dndkleri yere geldiler ama her ikisi de arkalarnda siyasi misyonlarnn enkazn braktlar. zal brakt yere dnmeye urarken hayata veda etti, Demirel ise hala arayn srdryor. Siyasette baar bir yere gelmek ya da bir seim kazanmak deildir. Eer bu konuda baarl olur ama siyasi misyonunuz yok olursa karnzdakiler kazanm olur. MHP'nin Gl'n cumhurbakanl yoluna krmz hallar sermesi ve bunun demokrasinin bir gerei olduunu sylemesi, bir art niyet tamasalar bile, bir tuzak olarak alglanabilir. Sonuta AKP srecin intikamn alm ve karsndaki gleri yenmi saylacaktr. atmamas gerekenler mcadeleye balamsa kimin kazandnn nemi kalmaz ve sonuta mutlaka lke kaybeder. Kimsenin lkemiz kaybetti ama demokrasi kazand diye sevineceini dnmyorum. Kald ki MHP'nin kararnn kurumsal olmamas, yani yetkili kurullarnda tartldktan sonra eilimin belirlenmemesi 2002'deki erken seim kararn hatrlatyor. Sonu en fazla MHP'yi yaralamt ve bugn alnan kararn da benzeeceini dnyorum. Bir yanl dzeltmenin yolu onun intikamn almak deildir. Yanl douran artlar ne ise onun kaldrlmas gerekir. Bir at127 NOKTA ATILARI mada kardakini yenmeye uramak igdsel bir davrantr ama hibir zaman bir sorunun zm olamaz. Zaten bugne kadar benzer davranlar sergilediimiz iin Gneydou sorununu zmedik ve balang noktasndan ok daha kt duruma getirdik. Bazen rvan almann genel bir huy haline geldiini dnyor ve acaba bunu Anayasaya koyacamz bir maddeyle yasaklasak m diyorum(!). Cumhurbakanl seiminde kriter ad geen kiilerin liyakati, bu makam hak edip etmemesi, onu destekleyen siyasi gcn yeterli olup olmamas deildir. nmzdeki srete sorun yaratmayan, aksine var olanlar etkisiz hale getirecek bir kiinin seilmesi gerekir. Eer hem ierde gerilimi artracak hem de dnyada bizim iin hazrlanan yaftay kolaylkla gsmze asacaklar bir kiiyi seersek baarl olmu saylmayz. Bu kiinin adn belirlemeden nce profilini izmemiz gerekir. Kii lkemiz iin ileri srlen askeri vesayet altndaki bir demokrasi imajn desteklememelidir. Ayrca din arlkl bir ynetim intiban da vermemelidir. lkemizdeki farkl inan, ideoloji ve soylardan hibirine yanda dierine kar grnmemelidir. lkemizde byle bir bilge kii bulunamyorsa, dizimizi dvmekten baka aremiz kalmam demektir., Drdnc Blm KM GALP? 128 i KLEM Son seimleri yorumlayanlar halkn devlete kar bir tavr sergilediini dndler hatta bunun halkn devlete verdii bir muhtra olduunu sylediler. Onlara gre halk gl bir devlet istemiyordu. Kendisini halkn stnde gren, her eyin en dorusunu bildiini ileri sren, yalnz tarihi deil gnmz de kendi deer yarglarna gre yorumlayan brokratik yapya kar tavr alyordu. Halk a ve ekmek istiyor ve bunu kim verirse onun arkasndan gidiyordu. Ne kaynan sorguluyor ne de bunun karldnda feda ettiklerinin hesabn yapyordu. Egemenlik ve bamszlk onun gndeminde yer tutmuyordu. Bu gzlemin ve buna dayanarak yaplan analizlerin doru bir taraf yoktu. Halk devleti savunduunu syleyerek siyaset yapanlardan ok daha fazla gl bir devletten yanayd. Ancak bunu szle savunmakla gereklerini yerine getirmek arasnda bir fark olduunu ve sadece szlerin bu amac gerekletirmediini seziyordu. Yani devlet-millet ikilemi ne gerekleri yanstyor ne de bunlardan birinin ikinci plana atlmas lkenin yararna oluyordu. Doru zm zayf bir devletten gemiyordu. Aksine halk ancak gl bir devletin varlyla daha mutlu olabilirdi. Ama devletin grevlerinin yeniden tanmlanmas ve buna uygun bir yapnn gerekletirilmesi gerekiyordu. En byk heyecan askerinin gl ve

baarl olmasyla duyan bir halk asker kart hale getirmek ne mmkn olabilirdi ne de byle bir lke geleceinden emin olabilirdi. 1 NOKTA ATILARI Gemite yaanan mdahaleler yanl deerlendirmelerin sonucuydu ama bu deerlendirmenin tek sorumlusunun darbeyi yapanlar olduu da sylenemezdi. Halk ynlendirenler, aydnlar, medya yle tablolar iziyor, yle analizler yapyordu ki, bir askerin buna kaytsz kalmas mmkn deildi. Sorun ne halkta ne de brokrasideydi. Her ikisine de dnyay anlatan, onlarn dncelerine yn veren gler aslnda dnce retmiyor, gelien olaylarn senaryosunu yazyordu. Bu konuda devletin mdahalesi demokrasi d saylyordu ve bu iddia haksz saylmazd. Devlet kamuoyunu ynlendirmek istediinde yapt ey resmi ideolojinin yzeysel sloganlarn tekrarlamaktan ibaretti. Hibir mdahale dneminde dnyadaki artlar, lkemize ynelik uluslararas projeler tartlmad. Sadece i dmanlardan sz edildi ve dmana kar ne yaplacaksa onlar yapld. Eksiimiz dnceydi ama biz insanlarn iyi ya da kt m olduunu sorguladk ve ou zaman bize ynelik projelerin iyi saydmz dncelerin iinde saklandn fark edemedik. Ne olduunu merak etmedik, hasm saydklarmzn stratejileri hakknda hibir bilgimiz yoktu. Bir zamanlar dman saydklarmzn sa kalanlar, lkenin dnce hayatnda ve ynetiminde etkili oldular ama bunu bir yenilgi saymadk, sadece bu kiilerin deitiini dndk. Kimsenin dncelerini yasaklamaktan yana deilim. Bakalar adna hareket edenlerin n de kesilmemelidir ama bamsz dnenleri korumak, halk ynlendiren odaklarn bamszln salamaya almak gerekir. Ancak bu ok zordur, nk her iktidar kendisini savunan ve venler bamsz, dierleri satlm sayar. Devlet burada gereklidir ve kendi dorularn deil dnenleri korur. Dnce dzeyinde yenemediiniz hibir gc zor kullanarak alt edemezsiniz. 132 MAHR KAYNAK ELETR Bir arkadam olaylara bakmn yanl olduunu syledi. Ona gre sonulara bakarak bir eylemi gerekletirenlerin niyetlerini, projelerini anlamaya almak doru deildi. Bu kii ok farkl nedenlerle bir karar alabilir ve uygular ama gerekleen sonu onun hi hesap etmedii biimde oluabilirdi. Mesela Baheli'nin cumhurbakanl konusundaki tavr benim ngrdklerinden ok farkl nedenlere dayanabilir ama sonu benim dndm gibi olabilirdi. Sebeple sonu arasnda kurduum ba insanlarn rasyonel davrand varsaymna dayanyordu. nsanlar rasyonel davranmayabilir ya da onun rasyoneli ile benimki birbirinden farkl olabilirdi. Ayrca tm dnyada da bir kaos egemendi ve kimse gerekleenleri planlamyordu. Sadece olaylara tepki gsteriyor ve hi ngrmedii sonular ortaya kyordu. Ben ise bunlar sanki nceden planlanm gibi alglyordum Dnyann tek sper gc saylan ABD iin de ayn ey geerliydi. Sistem egemen dnceyi tekrarlayanlar dllendiriyor, onlar n plana karyor ve sadece onlarn grleri kamuoyuna yansyordu. Statik bir dnyada bunun zarar yoktu ama deien artlarda olaylarn doru alglanmas imkansz hale geliyordu. Bugn tm dnya bu belirsizlii yayordu. Dnya yeniden insanlarn ngrleri istikametinde ekillenmiyor, bireysel davranlarn ortak izgisinde ve hi kimsenin ngrmedii biimde oluuyordu. Belki insanlar aan soyut bir iradeden sz edilebilirdi. Bu srada Herald Tribune'den Charlie Rose'un dev dedii Eski ABD Dileri Bakan Henry Kissinger, eski Gvenlik Konseyi Danman Brent Scowcroft ve Zbigniew Brezinski'nin katld tartmay yeni okumutum. Bunlar dnyann geleceini ve ABD'nin oynayaca rol tartyorlard. Sorun bozulan dengelerin yeniden nasl ekillenecei ve ABD'nin karlaaca sorunlarn nasl zleceiydi. 133 NOKTA ATILARI

Arkadam hakl da olabilirdi, haksz da. Bunlar sistemin adamlar olarak dnyadaki yeni dinamiklerin dnda bir analiz yapyor olabilirlerdi ya da dnyay yeniden ekillendirmekte rol oynayabilirlerdi. Baka birileri de bu ie soyunmu olabilirdi. Scowcroft'un bir sz dikkatimi ekiyor. "nk devlet d aktrlerin bymesi sonucu ulusal snrlar anyor. Farkl bir dnyada yayoruz" diyor. Dnyada etkin olan bu yeni g acaba benim 1.1 Eyllden beri szn ettiim kresel sermaye olabilir mi yoksa baka bir eyden mi bahsediyor sorusuna taklyorum. Tartmann konusu siyaset ve ekonomi olmasna ramen ekonomiden pek fazla sz edilmiyor. Oysa Dnyadaki geerli ekonomik ilikilerin deitiini ve bunun sonucu olarak ekonomik teorinin de yeniden yazlmas gerekeceini dnyordum ama beni yreklendirecek bir ipucuna rastlamadm. Tartmadan lkemizin atma blgesinde sayldn da anladm. Birileri bunu bir tehlike sayabilir ama eer dnda kalmak mmkn deilse ve bu bizim iin bir kaderse onu iyi yneterek bugnknden ok daha iyi konumda olacamz dndm. Ayrca bunu bir hayalperestlik sayanlara da katlmyorum. 134 MAHR KAYNAK SORULAR Son gnlerde etrafa salan haberler bilgi vermekten ok soruya neden oluyor. Irak'ta kaybolan 190 bin ABD silahnn PKK'ya ulat haberi, silah alanlarla silahlarn says arasndaki byk fark ve ABD'nin bu kadar ok silahn akbetinden habersiz olmasnn garabeti nedeniyle bir yanlg iinde olmamz ihtimalini glendiriyor. stelik baz yorumcularn bu silahlarn ABD'ne kar direnenler tarafndan kullanlabileceini sylemeleriyle ABD'nin ne kadar perian halde olduunun kant saylabiliyor. Ayrca direnilerde bombalar kullanlmas, silahla yaplan saldrlarn hemen hi grlmemesi olay daha karmak hale getiriyor. Kaybolan silahlarn akbeti zmsz bir bilmeceye dnyor. Ancak bu silahlarn bir ksmnn ldrlen PKK militanlarnda bulunmas iddia sahiplerinin elini glendiriyor. Buna ramen sorularn hepsi cevaplandrlm deil. PKK eylemlerinin Tunceli ve kuzeyinde younlamas, Karadeniz'e kadar uzanmas eylemleri baka bir rgtn yapm olmas ihtimalini glendiriyor. Acaba birileri bu kiilerin ellerine ABD silah vererek kamuoyunun PKK'y ABD'nin destekledii biimindeki yargsn glendirmek mi istiyor? Byleyse bunu kim yapyor? Bu operasyonu yapan ABD iindeki muhalif bir kanat m yoksa baka bir lke mi? ABD neden bir terr rgtnn eline kendi silahlarn vererek lkemizdeki ABD kartln krklyor. Kalanikoflar pazarlarda erez fiyatna satlrken bu yola neden bavuruyor? Bunlara bakarak ABD'nin Trkiye kart eilimleri bilerek ve isteyerek tahrik ettii sylenebilir mi? Ayrca ABD olmayan ordular en gelimi silahlarla tehiz ediyor. Suudi Arabistan ve evresindeki kk nfuslu lkelere byk miktarda silah sat planlyor. Bu silahlar hem asker says hem de eitim dzeyleri nedeniyle bu lkelerin kullanabilmesi sz konusu deil. lk akla gelen blgede artan petrol fiyatlar nedeniyle oluan 135 NOKTA ATILARI fonlar, silah sat yoluyla lkesine ekmek ve bylece silah endstrisini desteklemek. Ancak sz konusu para ABD'nin yllk yabanc sermaye kullanmyla kyaslandnda problemi zecek boyutta grnmyor. Acaba bu silahlarn, bir atma annda, ABD ya da bir mttefik gcn askerleri tarafndan kullanlmas dnlyor olabilir mi? Biz de bu hesabn iinde miyiz, diye sorsak aadaki haberler bu ihtimali tamamen rtyor. Birbiriyle zt iki haber ayn anda gndemi igal ediyor. Bir yandan Trkiye ile ABD'nin PKK'ya kar ortak bir harekat dzenleyecei sylenirken dier yandan Trkiye'nin Kuzey Irak'a mdahalesinin bir Trk-Amerikan atmasna neden olabilecei, Trkiye'nin NATO'dan ayrlabilecei ve baka bir ittifak sistemi iinde yer alabilecei syleniyor. Barzani Trkiye'nin Kuzey Irak'a mdahalesine kar ve tehditler savuruyor. Trkiye'nin mdahalesinin tek nedeni PKK. Siz Barzani'nin yerinde olsaydnz bu

sebebi ortadan kaldrmaz mydnz? Yani eer PKK'y kontrol ediyorsanz onun eylem yapmasn engeller, hasmysanz desteinizi ekmez miydiniz? Her soruya kendi iinde cevap vermeye alarak bir sonuca varamayz. Ben bunlara kapsayc bir model iinde cevap arayacam ama komplo teorisi retiyor ithamn gze almam gerekiyor. 136 MAHR KAYNAK BYK OYUN Benzerine ok rastlanan bir Amerikan filminde kumarbazlar poker oynamaktadr. Oyunculardan kovboy olan srekli kaybederken dierlerinin nndeki dolarlar bir kuleye dnr. Oyunun sonuna doru kovboy silahn nne koyar ve ben kazandm diyerek tm paralar toplar. Silah ekmek oyunun kurallarna aykrdr ama byk oyunun kurallar pokerden farkldr ve gl olan kazanr. Souk Savan sona ermesiyle dnyadaki g mcadelesi bir poker oyununa dnt ve ekonominin kurallar tek belirleyici olarak algland. Genel kan herkesin bu kurallara uyaca, kimsenin silahna davranmayaca biimindeydi. Paraya hkmedenler srekli kazanyor dierleri nemsizleiyordu. Zaten silah kullananlar da bir avu terristten ibaretti ve onlarn kazanmlar olumakta olan dengeleri etkilemiyordu. Benim gzm kovboylarn ellerindeydi ve ne zaman silahlarna davranacak diye bekliyordum. Mesela AB ve Japonya'y hep saf oyuncular olarak grdm. ABD ve Rusya, masann bir yannda, pokere dalm grnyor ve silahlardan hi sz etmiyordu. Ancak eer bunlar silahna davranrsa AB, Japonya ve benzerleri ellerini havaya kaldrp teslim olmaktan baka bir ey yapamazlard. Bazlar ekonomisiz bir silahn anlam olmayacan , ekonomideki baarszln silahszlk sonucunu douracan dnyordu. Oysa para ve ekonomik kurallar bir kurguydu ama silahlar gerekti. Trkiye ekonomi oyununu ok sevdi ve ekonomiyi paradan ibaret sayd. Paran varsa ya da bir ekilde elde ediyorsan sorun yoktu. Neye ihtiyacn varsa alabilirdin. Ben eski kuak bir iktisat olarak mal ve madde temelinde analizler yapyordum. Mesela AB'ne hep acyarak baktm. Gl bir ekonomileri olmasna ramen temel girdi olan enerji kaynaklarn ve pazarlarn siyasi adan kontrol 137 NOKTA ATILARI edemiyordu. Rus doal gazyla snyor, ABD'nin kontrolndeki blgelerden petrol salyordu. Bunlarla bir ihtilafa derse donmu ve durmu bir AB ile karlaabilirdik. Herkes pokerin kurallarna gre oynanacan ve kimsenin silahna davranmayacan dnyordu. Kimse tm dnyadaki savunma harcamalarnn yarsn yapan ABD'nin bunu neden yaptn sorgulamad. Herkes'kaynaklarn refah iin kullanrken ABD ve Rusya'nn neden silah gelitirmek iin bu kadar fedakarla katlandnn sebebini merak etmedi. Byle bir sorunun karl haydut devletlerin olas saldrlarna kar hazrlkl olmak gerektii biimindeydi. ntihar bombaclarna, geri teknoloji rn silahlara kar en modern teknolojinin rn silahlar retiliyordu ve bunu kimse anlamsz bulmuyordu. Trkiye demokrasi, zgrlkler gibi nemli konularla urat iin bunlara zaman ayrmad. Uraanlar PKK'nn izdii snrlarn dna kamad. Bu konular nemsiz saydm zannetmeyin. Sadece bunlarn yannda baka sorunlar olduunu ve bunun belirleyici olduunu sylemek istiyorum. Ayrca analizlerimi tek bir lke leinde deil bloklar ve cepheler dzeyinde yapyorum. unlar soruyorum: Birilerinin masaya silah srmeye hazrlandn seziyorum. Siz de ayn dncede misiniz? Dnya leinde yerinizi belirlediniz mi? Girmek istediiniz AB'nin geleceini nasl tasavvur ediyorsunuz? 138 MAHR KAYNAK MLLET VE DEVLET Trkiye'de devlet-millet ilikisi zlmemi bir sorun olarak grlyor. Siyasi iktidarlar devlet kurumlarnn kendi grleri ynnde ekillenmemesini bir eksiklik ya da yanllk olarak gryorlar. stelik bazlar, daha ileri giderek, bu kurumlarn demokratik kurallara gre yaplandrlmasn

savunuyorlar. Yani mesela askerler, lkedeki siyasi grlere gre tavr alabilmeli, belki de kendi aralarnda rgtlenebilmelidir. Bu telafisi imkansz olumsuz sonular dourur. Tartmann gbeindeki ordunun tm davranlar, yemek yiyiinden ykanna kadar, belli kurallara balanr. Yaplan trenler, hatta dost ve dman belirleyen renkler bile belli bir amaca yneliktir. Bunlar deimez kurallar deildir ama bu deiim siyasi iktidarlarn izgisine gre olumaz. Ama devletin uzun vadeli projeleriyle uyumlu bir yap oluturmaktr. Bir lkede bir gn Yeiller olarak adlandrlan bir siyasi akm iktidara gelebilir ama onlarn insan davranlar konusundaki rahatl devlet kurumlarnda benimsenemez. Ya da dini hassasiyetleri yksek bir iktidarn asker davranlarn kendisininkine benzetmesi beklenemez. Yani siyasi iktidarlar dalgal bir seyir izlerken devlet bir izgiyi temsil eder. Trkiye'deki sorun devletin izgisinin deien artlara ramen ayn kalmasdr.. Cumhuriyetin kuruluuyla oluan bu izginin bugn de srdrlmesi bizi dnyadan kopuk hale getirmektedir. Gemite blgesinin sorunlarna kaytsz, ie kapank ve savunma anlaynn hakim olduu ve bu nedenle homojen bir toplum yaratmaya ynelen ideoloji artk yetersiz kalmaktadr. lkemizin evresinden de sorumlu olmasn gerektiren artlarn ortaya k, dnyada kurulu dzenin bozulup yenisinin ekillenmekte oluu, uluslararas ilikilerde ekonominin ne kmas yeni bir devlet anlayn gerekli klmaktadr. 139 NOKTA ATILARI Bu durumda devletin zayflamas ve etkisizlemesi gerektii biimindeki grler kesinlikle yanltr. Aksine daha gl bir devlet yaplanmasna ihtiya vardr ama bu devletin rol ve grevlerinde nemli farkllama olmaldr. Yeni devlet teknik ve entelektel dzeyi yksek kiilerden olumal ve yeni roller stlenmelidir. Gemite yabancy dman ya da en azndan pheli sayan anlay deimeli, belirledii hedef ya da politikalarla uyuan ya da ona kar kanlar ayrabilen bir kadro oluturulmal, yeni mcadele arac olan ekonomik konular sadece ekonomik kriterlerle deil gvenlik ve politik hedefler asndan da deerlendiren brokratik yaplar oluturulmaldr. Trkiye uzun vadeli planlar yapmad, gelecek tasavvurunu ekillendirmedii iin buna uygun bir devlet yaps kuramamakta, gemiin mirasn kullanmak zorunda kalmaktadr. Mesela AB'yeliini deimez bir hedef sayarak devleti buna gre ekillendirseydik, ordumuzu buna gre maddi ve manevi ynden tehiz etseydik imdi tam bir kaos yaayacaktk. Yani devletin hedefleriyle siyasi iktidarlarn hedefleri her zaman ayn olmayabilir. lkeye yn veren ekirdek bir kadro gelecein Trkiye'sini tanmlamal ve bu hedefe uygun olarak devlet dzgn bir rota izlenerek yeniden ekillendirilmelidir. Ondan sonra da siyasiler devletin yakasn brakmal ve rota deimeleri devlet iinde, yabanc etkilerden arnm, kar hesaplaryla kirlenmemi, bilgisizlik ve n yarglarla zedelenmemi olarak yaplmaldr. 140 MAHR KAYNAK SORUN NE? lkemizde Silahl Kuvvetlerle siyaset arasnda bir farklln olduu ve bunun baz dnemlerde gerginlie dnt biliniyor ama nedenleri bilinmiyor. Genel kan askerlerin belli bir eitimden getii ve bu eitimin demokrasi d yollar ak tuttuu biiminde ama bu kanaatin doru yan yok. Baka bir lkeden rnek vererek eitimin yaratt artlanmln ne kadar anlamsz olduunu grebiliriz. Rusya'da rejim deiene kadar komnist eitimden gememi tek bir fert bile yoktu ve insanlar doumdan lme kadar belli bir dnya grne gre artlandrlr ve aksinin fsldanmas bile byk bir crm saylrd. Her lkenin ordusu lkenin adyla anlrken Rus Ordusunun ad Kzl Ordu idi ve bu ismi rejiminden almt. Ama bu durum ok ksa bir srede deiti ve komnizmin izi bile kalmad. Gelir adaletsizliinin en ykcs bu lkede yaanrken bir grup insan kapitalizmin beii saylan lkelerdekileri kskandracak bir lks yaadlar. lkedeki tm insanlarn beynindekiler silinmi ve eskisiyle badamayan bir dnce yaps oluturulmutu. Kimse deimeyen bir eyin olup olmadn sorgulamad.

lkemizde din kaynakl dncenin balangc ile bugnk uygulamalarnn ne kadar benzetii incelenmeye deer. Gemite Batcl temsil eden brokrasiyle tutuculuu temsil eden halkn davranlarnn yer deitirmesi ve brokrasinin Bat kart bir yerde durmasnn sebepleri ne olabilir? Bunlardan u sonuca varabiliriz: ok nemsediimiz ideolojilerin siyasette hibir anlam yok. Bugn kimliimizin ve kiiliimizin bir paras saydmz dnceler bir gn iinde deersiz szlere dnebilir. Yani siyaset ideoloji ve inanca dayal deildir, onu belirleyen baka faktrler vardr. Her ordu; dnce, eitim, tekilat ve tehizat asndan, lkesinin hedeflerini gerekletirecek biimde yaplandrlr. yleyse ilk 141 NOKTA ATILARI belirlenecek ey lkenin siyasi hedefidir. Bugn Ordunun hedefi lkenin siyasi snrlarn korumak, ierde ve darda gvenlii salamak olarak belirlenmitir. Ancak bu siyasi hedef hem belirsiz hem de yetersizdir. Dnyada ve blgede yeni dengeler kurulurken, lkemizin dnya zerindeki rol ve konumu yeniden tanmlanrken bu hedef ok fazla bir anlam ifade etmemektedir. imdi herhangi bir iddiay iermeyen, sadece bir rnek olarak ileri sreceim bir model zerinde Ordunun nasl yaplandrlacan tartalm. Diyelim ki lkemiz blgesinde sadece snrlarn korumakla yetinmeyecek evredeki oluumlarda ve deimelerde etkin rol oynayacak. Bu durumda eitli etnik ve dini gruplarla ya atmak ya da onlarla birlikte olmak zorunda kalacak. Byle bir durumda sadece lkesine bal ve onun karlarn koruyan bir tavr srdremez ve tm blgeye ynelik bir politikas olmas ve buna uygun sylemler gelitirmesi gerekir. Ayrca tehizat ve yaplanmasnn buna uygunluu salanmaldr. Siyaseti ile Ordu arasndaki farkllk her iki tarafn da deien artlara uygun bir hedef belirlememesinden kaynaklanyor. ocukluk anda askeri okula giren bir insann, hibirimizden farkl deilken, sonradan bu lde farkl hale gelmesini eitim ve artlanmlkla aklamak yanltr. Burada deiecek olan sadece askerler deil, belki de daha byk lde, aydnlar ve siyasetilerdir. 142 MAHR KAYNAK LHAM Medyadaki cumhurbakanl tartmalarn izlerken bunun siyasi bir yannn olmad dncesine kaplyorum. Szlerimin yanl anlalmasn istemediim iin siyasetten ne kastettiimi ve bunun genel alglamadan hangi adan farkl olduunu aklamam gerekir. Tartmalar genelde ba rtsnden balayp bu makamn kimin hakk olduuna uzanan bir izgide srdrlyor. Halkn iradesinin nasl yorumlanmas gerektiine kadar uzanyor. Seilecek kii kim olursa olsun d politikamza, ekonomideki uygulamalarmza ne fiili ne de sembolik olarak bir katks olmayacak gibi bir hava yaratlyor. Zaten seim srecinde de bu konular gndemde deildi ve bir yanda cumhuriyetin temel ilkeleri dier yanda zgrlk ve demokrasi, serbest piyasa ekonomisi, dnyayla btnleme sylemleri arasnda bir yar sz konusuydu. Bazlarna gre halkn demokrasiyi sahiplenmek adna brokratik mdahalelere kar kmas sonucun tek belirleyicisi oldu. ABD ile Rusya arasndaki silahlanma yar bizi ilgilendirmezdi. Paras olan isterse silah alr isterse baka eylere harcard. Zaten bunlarn birbirleriyle hasm m olduklar yoksa ortak bir projeyi mi gerekletirdikleri bilinmiyordu. Trkiye zerinden geerek Avrupa lkelerine doalgaz salayacak projelere her ikisi de kar kyor ama uaklar Atlantik zerinde it dalana giriyordu. Petrol fiyatlarnn yksek tutulmas ve bunun Rus ekonomisini glendirmesi tamamen piyasa artlarnn bir sonucuydu. ABD'nin bunu bilerek yaptn dnmek komploculuk saylyordu. Dnya para sistemi zerinde dolaan ve bir frtna habercisi saylan gelimeler piyasa ekonomisinin doal bir sonucuydu. Bunun . lkemizi etkileri, salam ekonomik yapmz nedeniyle, snrl kalacakt. Kald ki bu gibi gelimeler doal afetlerden farkszd ve yaadmz kuraklk gibi bir eydi. 143 NOKTA ATILARI

Bizim ilgi alanmz demokrasi, zgrlkler, halkn iradesine sayg gsterilmesi ya da kar tarafn, kendi yorumuna gre, cumhuriyetin temel ilkelerinin korunmas talebi oldu. En ciddi tartmalar barts, Atatrk ilkelerinin Anayasada kalp kalmamas, seimlerde halkn verdii mesajn anlamnn ne olduu zerinde srdrld. Seeceimiz cumhurbakan bizim ilgi alanmz asndan bir anlam ifade etmeliydi. Ya attmz konularda bir tarafn zaferi anlamn tamal ya da beraberlik demek olan uzlamann simgesi olmalyd. stelik bu bir bar deil, nihai hesaplamann ileri bir tarihe ertelenmesiydi. Bazen ok fazla hesap yapmann bir anlam da olmuyordu. Herkes MHP ile DTP'nin atacan hesaplarken iki tarafa birden ilham geliyor, samimi biimde el skyorlar ama taraflardan biri Babakana bu jesti bile fazla buluyordu. Bunu yapan MHP Mecliste ounluun salanmasnn yolunu ardna kadar ayordu. Nasl olsa bir cumhurbakan seeceiz. Ulalan sonu tarttmz konular erevesinde deerlendirilecek ve kimin hakl kimin haksz olduunu, hangi tarafn demokrasinin kurallarn ihlal ettiini syleyeceiz. Bir de Trkiye'nin dnya zerindeki rol ve konumu asndan seilen kiinin ne anlama geldiini dnsek nasl olur? 144 MAHR KAYNAK ANALZ Cumhurbakanl seim sreci konusunda syleyeceklerim birinin lehine bir bakasnn aleyhine yorumlanabilir. Oysa cumhurbakanlna seilecek kii, kim olursa olsun, beni kiisel olarak ilgilendirmiyor. Ne kimseden bir beklentim var ne de urayacam kayplar znt yaratacak dzeyde olabilir. Analizlerimin doruluu sadece kiisel bir tatmin salar. Bu tartmalarda bir boyutun ihmal edildiini dnyorum. Seilecek kii lkemizin izleyecei politikalar asndan ya da dnya leinde etkin olan glerin Trkiye zerindeki projelerine etkisi balamnda bir anlam ifade eder mi? Ne kastettiimi somut bir rnekle aklamak istiyorum. 2002 seimleri Sayn Gl'n babakanl ile sonulanm ama Sayn Erdoan meclis dnda kalmt Var olan hukuk iinde bu durumun deimesi mmkn grnmyordu. Ancak CHP'nin de ba rol oynad bir sre Gl' yerinden etti ve Erdoan' babakan yapt. Bu sadece, CHP'nin iddia ettii gibi, demokrasinin gereini yerine getirmek iin mi yaplmt? Oysa ayn CHP, Gl'n cumhurbakanln engellemek iin tartmal bir sreci balatt ve baarl oldu. Bu defa demokrasi kaygs tad da sylenemiyordu. Gelimeler demokrasi iin sarf edilen gayretlerden kiisel pazarlklara kadar uzanan bir izgide deerlendirildi ama kimse bunun siyasi boyutuyla ilgilenmedi. Yani Gl'n izleyecei politikalarn nnn kesilmesi gibi bir niyetin olup olmad sorgulanmad. Bugn bile ABD Dileri Bakan Yardmcs Bryza'nn Gl'n adaylna kar k lkemizde bir gerginlie neden olaca endiesiyle izah edildi. Byle bir seimin kendilerini ilgilendiren tek yan mttefiki Trkiye'nin istikrarnn bozulaca endiesinden ibaret sayld. evremiz iin kyamet senaryolar yazlrken, ABD'nin Irak'tan ekilmesiyle kanl bir i savan balayaca ve bunun, biz de dahil, 145 NOKTA ATILARI tm evre lkeleri iine ekecei sylenirken sadece barts ile aklanan bir sorunla uramamz anlaml olabilir mi? Ayrca babakanl ap cumhurbakanl kapsna dayanan barts tasnn ykseltileceine, ba ak bir cumhurbakan ei olsa bile, ankaya kapsnn herkese alacan dnyorum. Bu durumda seimden sonra bir gerginliin -olup olmamas, sanldnn aksine, ynetici kadronun izleyecei politikann nasl alglandna bal olacaktr ve bunu sadece cumhurbakanl deil hkmetin yaps da belirleyecektir. Bu nedenle uzlamay farkl tanmlyorum ve bunun siyasi partiler arasnda olmasnn gerekmediini, dnya dengeleriyle uyumlu bir kiinin seilmesi halinde herhangi bir gerginliin sz konusu olmayacan sylyorum.

Bu konuda iki farkl strateji uygulanabilir: Ya cumhurbakanlna uluslararas siyaset asndan ntr bir kii seilir. Yni bu makam siyaset d braklr. Ya da izleyeceimiz siyaseti temsil edecek ve dnyaya bunu ilan edecek bir kii bu makama getirilir. Sorun hibir biimde ne demokrasi ne de bartsdr. Trkiye'nin bu sorunlarn stnde olduunu kantlayacan umuyorum. 146 MAHR KAYNAK DALGALANMA Ekonomide gzlenen dalgalanma acaba siyaseti etkiler mi? Dalgalanma dnya leinde olduuna gre bunun siyasi sonular da ayn boyutta olur mu? Kimsenin ilgilenmedii bu konuyu irdelemeye alacam. nce bir soruyla balayalm. Gemite askeri darbeler sk gzlenirken son zamanlarda halk hareketleri ve bunun sonucu olarak renkli devrimler moda oldu. Acaba siyasi iktidarn el deitirmesinde mevsimsel dngler mi sz konusu? Yani imdi halk hareketlerinin mevsimi mi geldi? Bu baharn ve yazn bir de k var m? Darbelerin arka plannda devlet rgtlenmeleri ve bunlar temsil eden gizli servisler varken renkli devrimlerin arkasnda kresel sermaye ve onlarn ynlendirdii rgtler bulunuyordu. Sermaye bazen devrimler yapyor, ounlukla iktidarlar belirleyen g olarak alglanyordu. Mesela gemite CIA'nn destekledii basn kurulular ve medyadaki etkinlii kitaplara konu olurken son zamanlarda bunlardan sz edilmez oldu ama medyaya egemen olan sermaye gruplar tartlmaya baland. Ekonomideki dalgalanma kresel sermayenin gcn ve etkinliini snrlyor mu? Gemite olduu gibi devletin belirleyiciliinin baskn olduu bir dneme mi giriyoruz yoksa gzlenen durum geici mi? Sermaye toparlanp eski gcne kavuabilir mi? Son zamanlarda ABD ve Rusya'da gzlenen askeri hazrlklar, Souk Sava dnemini hatrlatan gelimelerle ekonomik dalgalanmann ve sermaye kesiminin byk lekli ve nerede duraca belli olmayan g kaybnn yan yana gelii bir tesadf m yoksa belli bir projenin paralar m? nce bu dalgalanmadan kimlerin kaybedeceini dnelim. Borlu iflas edince alacakl kaybeder. Kaybedenler tasarruf sahipleridir ve bunlar in, Japonya, Ortadou'daki petrol devletleri ve bi147 NOKTA ATILARI raz da Avrupa'dr. Bu tasarruflarn sahibi olmayan, ancak bunlar kullanan ve yn veren finans kurulular biraz varlk ama daha ok etkinliklerini kaybederler. ABD ekonomisinin reel kayb olmaz. Rusya etkilenmez, nk d ticareti vazgeilemez olan enerjiye dayanyor. Kresel sermayenin kulland enstrmanlar deer kaybeder, ama asl nemlisi, iine girecei derin bunalm nedeniyle siyasi etkinlii byk lde azalr. Tabloyu tamamlamak iin blgesel bir atmaya ihtiya vardr. Mesela ABD ile ran' kar karya getirecek bir atma olursa ABD halk urayaca refah kaybn bununla izah eder. Sonu olarak sermayenin siyasal etkinliini kaybedecei ve devlet rgtlerinin, gemite olduu, belirleyici rol oynayaca bir dneme gireceimizi dnyorum. Byle bir model kurarken nerede hata yapabileceimi de hesaplyorum. Analizim bir n yargya dayanyor ve yllardr tek tarafl bir kaynak transferine, yani in, Japonya, Ortadou ve Avrupa'nn tasarruflarnn kullanmna dayanan ekonomik yapnn srmeyeceine inanyorum. nmzdeki ? dnemin sadece siyasi dengenin yeniden kurulmasyla sonulanmayacan, dnya leinde yeni bir ekonomik yapnn da birlikte kurulacan dnyorum. Eer birileri srekli tasarruf edip dierleri bunu kullanmaya devam edebilirse benim modelim ker. Eer model deiirse lkemiz bundan ok etkilenir. 148 MAHR KAYNAK KMLK Kimlik zerinden yaplan siyaset siyasetin kendisi deil rtsdr. Yani insanlarn inanlarn, soylarn yceltip onlar korumak ya da stn klmak amacn tayan siyasi eylemler sadece bir aratr. Bir lkenin kendine zg bir

hedefinin ve buna ulamak iin bir eylem plannn olup olmadn anlamann en kolay yolu o lke iinde farkllamann ve siyasal mcadelenin kimlik zerinden yaplp yaplmadna bakmaktr. Dnya zerinde rol oynayan, etkili saylan lkelerde siyasi farkllama kimliklere gre belirlenmez. Onlar analiz ederken ekonomik politikalarndan, dnyaya baklarndan, siyasal hedeflerinden sz edilir. Mesela Sarkozy'nin Fransa iin ne ifade ettii onun Macaristan'dan g etmi bir Yahudi oluu deil, uygulayaca politikalarla deerlendirilir. Trkiye kimlik siyaseti bataklndan kurtulamamtr. Ne siyasal partiler ne de siyasi nderler lkemizin gelecei konusunda fazla bir ey sylemez; inancna, kkenine gre snflandrlr. Hem genel hem de cumhurbakan seimlerinde politikalar deil kimlikler n plandayd ve bugn cumhurbakan adaynn ne kadar laik olduunu anlamaya alyoruz. Bu konuda iki yaklam vardr: Bazlar ne yaptnn ya da ne yapacann nemi yok. Bana kim olduunu syle yeter der. Dierleri, kim olduunu nemi yok, ne yapacan syle der. Biz birinci kategoriye dahiliz ve insanlar soyuna, inancna gre snflandrr, bizden saydmzn peinden gider, onun her yaptnn doru olduunu dnrz. Bu tavrmz bilenler hemen uygun bir kimlie brnr ve projelerini rahatlkla uygularlar. Mesela darbe yapacaklar iin en uygun kimlik Atatrklktr. Bu kimlik kullanlarak lke liberal bir izgiye getirilmi, dinci gelimenin n almtr.Kullanlan metodu yle zetleyebiliriz: 149 NOKTA ATILARI MAHR KAYNAK Kullanmak istediin gcn postuna brn, onlarn sloganlarn tekrarla ve istediin politikay uygula. Kimse senin politikalarnla ilgilenmez ve sen istediini rahatlkla gerekletirirsin. Zaten lkemizde politikalar tartma konusu olmaz. En ok okunan yazarlarmz bile sadece kimlik zerine yazanlar ya da siyasi magazin peinde koanlardr. lkemizdeki en nemli sorun saylan Krt sorununun tartlan boyutu kimlik zerinedir. DTP bu sorunun ncelikli olduunu ve siyasi tavrlarn buna gre belirleyeceini sylyor. Ne blgenin ekonomik yaps, ne de Ortadou'daki yeni yaplanma ve Trkiye'nin oynayaca rol tartma konusu olmuyor. Onlar da yapmak fiilini unutmu, sadece almak fiilini biliyor grnmndeler. Irak'ta siyaset kimlik zerine yaplyor ve insanlar kitleler halinde lyor. stelik bu lmler daha iyi bir gelecek vaat etmiyor. Devletsiz kalm bir halkn ne olacann somut bir simgesi halindeler. Herkes kimlik zerine siyaset yapadursun, ben herkesi kucaklayan, onlar her trl ktlkten koruyan, halknn duygularna saygl ama ok gl bir devletin hasretini yayorum. Gl zalim olmaz, zulm zayfn silahdr ve sadece akll olan gldr. 150 i STRATEJ Bir olay, sebepleri ve sonularyla, akla uygun cereyan etmelidir. Genelde byle bir uyum aranmaz ve olay nasl anlatlyorsa yle kabul edilir. Bir olay dnya leinde sonular yaratyorsa bunu planlayanlarn da dnyaya yn veren gler olduunu dnrm. Eyll saldrlar ABD'nin byk lekli operasyonlarna neden oldu ama arkasndaki gcn bir hayalet olduuna inanld. Oysa yeni bir atma stratejisiyle kar karya kalmtk ve taraflarn tayin edemiyorduk. Bu olay iki trl aklanabilirdi: Ya geleneksel silahl glere, yani ordulara, bir alternatif olarak, onlar anlamsz hale getirecek, ba edemeyecekleri bir g yaratlmt. Yani terrizmi kullananlar geleneksel silahl kuvvetleri kontrol edemeyen ama bunlar etkisizletirerek yeni bir gle sava srdrmek isteyenler olabilirdi. Bu yeni odak iin en gl aday kresel sermayeydi ve terr kullanarak mcadelenin atma boyutunu bu gle yrtyor olabilirdi. kinci ihtimal tam ters sonulara gtryordu. Ordular kontrol eden gler paray kullanarak dnyaya egemen olmak isteyen glere kar silahl kuvvetleriyle mcadele edemiyordu. nk ne saldrlacak bir kar g, ne de yok edilecek hedefler vard. Yeni bir strateji belirlendi ve terr geleneksel

ordularn yanna ek bir g olarak dahil edildi. Yani kara, hava ve deniz kuvvetlerinin yanna bir de terr eklenmiti. Somut bir rnek durumu daha iyi aklayabilir: in ekonomisi kresel sermaye tarafndan destekleniyor ve byme rekorlar kryordu. Dier yandan in'in nmzdeki yirmi yl iinde ABD iin hem askeri hem de ekonomik adan byk bir tehdit olaca ngrlyordu. Ayn gcn kendi hasmn yaratmas, hatta byk lde desteklemesi mmkn myd? Biz bunu yadrgamadk ve insann kendi katilini yaratabileceini kabul ettik. 151 NOKTA ATILARI Sermayeyi kontrol edenler byle bir tehdidin varlna inanmadlar. Onlarn kuracaklar dzende sava olmayacakt. Bu nedenle askeri bir tehditten sz etmek gereksizdi. Ekonomik tehdit bir fanteziye dnmt. Tek bir ekonomik gcn kontrol ettii dnyada byle bir ey sz konusu olamazd. Tehdit iki farkl g arasnda geerliydi. G tek olunca tehdit fiilen mmkn deildi. Geleneksel glerin stratejisi, ekonomiyi kontrol edenlerin egemen olduklar ya da olacaklar alanlar fethetmek, bunun iin terrizmi bir bahane olarak kullanmak, sermayenin demokrasi, zgrlk, insan haklar gibi sloganlarn, terr tehdidiyle anlamsz hale getirmek olarak belirlendi. nsanlarn gven iinde olma arzusunun her eyin nnde olduunu biliyor ve sermayenin vaatlerini, yarattklar gvensizlik ortamyla anlamsz hale getiriyorlard. Sermayenin lml slam modeli radikal slam'la ve Mslmanlar arasndaki mezhep atmalaryla ykld. imdi u soruyu cevaplandrmaya alyorum: Son zamanlarda u veren ekonomik sorunlar ekonominin kontrol edilemeyen dinamiklerinin doal bir sonucu mu yoksa byk atmann yeni bir aamas m? Yani sermaye siyasal planda baarszla uratldktan sonra imdi de sahip olduu ekonomik gc, en azndan etkin olma imkann kaybediyor mu? Kusura bakmayn. Aklar sensiz yaayamam derler ben de modelsiz dnemem. 152 MAHR KAYNAK BZ ASLINDA KMZ? Bu gnlerde kim olduumuz konusunda tartmalar yaplyor. Kimin Krt, kimin aslen Trk olduu sorgulanyor. Soy ve inanlara saygl olduunu sandmz Osmanlnn gerekte Trk kart, Alevi dman olduu yazlyor. Gerekte kimliimiz tercihimiz deil kaderimizdir. Soyumuzu doa kanunlar, inanlarmz, sanlann aksine, siyaset belirler. Kimse bir inancn neden ayn siyasi yap iinde tek bana egemen olduunu sorgulamaz ama onu kendisinin ayrlmaz bir paras sayar.Onun iin mcadele eder, cann verir. Dindeki yorum farkllklarnn, mezheplerin siyasi farkllklar sonucu olutuunu, itikatla ilgili olmadn dnmez. Ayn inanc ya da ideolojiyi paylaanlar, siyaset yollarn ayrnca, mezhepler ya da ayn ideolojinin farkl yorumlar maskesi altnda blnrler. Bu blnme yle iddetli olabilir ki farkl kklerden gelenlerle ittifak yaplabilirken ayn dncenin deiik yorumlar amansz dmanlara dnebilirler. Siyaset yle gldr ki kardeleri dman, en aykrlar birer sevgiliye dntrebilir. Osmanlnn millet-i sadka sayd ve halkn i ie yaad Ermeniler gnn birinde amansz bir dman saylabilir. Souk Sava dolarken imdi kucak kucaa yaarz. Kimse u soruyu sormaz: dmanlklarn halklar arasnda m yoksa bakalarna kar hangi duygular beslemememiz gerektiine ynetenler mi karar verir? Devletimin dman saydn dost ilan etmek gibi bir niyetim yok. Ama genel tanmlamalarla bakalarn mahkum etmem. Mesela Ermeniler, Rumlar ya da Hristiyanlar Museviler gibi ifadelerle dmanm tanmlamam. atma ynetimler arasndadr ve kendi ynetimimizi desteklemeyi, gerekirse onun iin savamay grev sayarm ama vurutuklarm benim kiisel dmanm deildir. NOKTA ATILARI Bunu ynetenler ok iyi bilir ama halka baka eyler telkin ederler. ABD ile Japonya acmaszca savam, her iki taraftan yz binlerce insan lm ama savan hemen arkasndan ABD Japonya'ya hem teknoloji hem de sermaye vererek

Japon mucizesini yaratmtr. Yani eski dman en iyi dost olmutur. Buna karlk Nazilere kar omuz omuza savat Sovyetler bir gnde dman haline gelmitir. nsanlarn kimlikleri zerinden deerlendirme yapan, siyaset oluturan kiilere pheyle bakarm. Bunlar gerekte nceden planlanm bir siyasi projeye gre halk ynlendirmek iin, bilim ya da dnce kisvesi altnda, bu siyasetlere zemin hazrlarlar. Tm yorumlar bu projeyi destekleyecek biimdedir. Bugnlerde birileri Krtleri ve Alevileri kimlik siyasetinin iine ekmeye alyor ve siyasetin kimlikten ibaret olduu izlenimini yaratyor. Yani ne dnyadaki deimelerin ne de bunun iinde lkemizin yerinin neminden sz ediliyor. Sonuta kimlik siyasetinin iinde bocalayan lkemiz geleceini belirleme imkann nemli lde kaybedecek ve bakalarnn projelerini kabule mecbur kalacaktr. Kimlik mcadelesi yapanlar da Dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan da olabilir ama bir eyi renirler: Karlarndaki g Trkiye deil projenin asl sahipleridir ve hepimiz kaybederken onlar kazanrlar. 154 MAHR KAYNAK YANILMAK Cumhurbakanl seim srecinde adayn AKP tarafndan belirlenmesini ancak adayn kar tarafn itiraz edemeyecei bir kii olmas ve Trkiye'nin gelecee ynelik tavrnn bir simgesi olmas gerektiini savundum. Temennimi tahmine dntrdm iin de yanldm. Tartmalar laiklik-dindarlk ekseninde srdrlyordu ama bunun nemsiz olduunu, asl sorunun dnyada kurulmakta olan yeni dengedeki rolmz olacan, daha dorusu ideoloji rts altndaki siyasal ynn belirleyici olduunu dnyordum. Refah izgisi ile AKP arasndaki farkn ideolojik olmaktan ok siyasal olmasn tipik bir rnek olarak gryordum. Dnyann Batsnda, yani yaadmz blgedeki sorun Avrupa'nn geleceiydi. Avrupa bamsz bir g oda m olacakt yoksa, eskiden olduu gibi, ABD'nin egemenlik alanndaki bir blge olmaya devam m edecekti? ABD ve AB'nin farkl birer g oda olmas ABD'yi nasl etkileyecekti? Genel eilim bu iki g arsnda bir rekabet olmad, demokrasi, insan haklar, liberal ekonomi gibi ortak deerlerin onlarn rekabetine engel olaca biimindeydi ve onlar karde sayyordu. kinci Dnya Sava sonrasndan beri lkemizdeki tm siyasal gelimeleri ABD ile Avrupa arasndaki farkllk ve rekabetle aklam birisi olarak, analizlerimi yine ayn ereveye oturtmam yanl bir nyargnn uzants myd? Ben de, herkes gibi, barts, dindarlk, laiklik gibi kavramlarla m uramalydm? Sorunumuz Cumhuriyetin temel ilkelerinin tehdit altnda olmas ya da halkn tercihlerinin brokrasinin engeliyle karlamas myd? Yeni kabineyi deerlendirirken bakanlarn zgemilerine bakmal ve ne kadar baarl olacaklarn kiisel yetenekleriyle mi aklamalydm yoksa bu kiilerin hangi siyasetin simgesi saylacan m sorgulamalydm? NOKTA ATILARI v Siyasal uzlamann lkemizin manevra alann genileteceini, oluacak artlara gre tavr almamza imkan vereceini dnyordum Geri gelecek iin tahminim AB'nin gerekleemeyecei/ABD ve Rusya ekseninde oluacak bir dengenin, dnyann yeni yzn belirleyecei ynndeydi. Ama kar grte olanlara da ak bir kap braklm olacakt. atma da zme giden bir yoldur. Sonuta taraflardan biri tasfiyeye urar ve dier taraf kesin bir egemenlik salar. atmann tercih edilmesi kaybeden tarafn tamamen etkisizletirilmesinin istendii anlamna gelir. Bugn gzlediimiz yumuama eilimleri atmann taktik evrelerinden biri olabilir ya da yeni bir uzlama arayna iaret edebilir. Gelecek iin ngrm yle zetleyebilirim: Laiklik-dindarlk eksenindeki atma alt dzeyde srdrlecek, ekonomi ve blgesel atmalar n plana kacaktr. ABD'nin, parasal sorunlar karsnda, i retimi ve bymeyi tevik edecek politikalar izleyeceini ve beklenen ekonomik daralmay lkesi dna

tayacan sanyorum. Bu parasal ekonomiden reel ekonomiye dn anlamn da tayacaktr. ABD ile Rusya arasnda balayan silahlanma yar bu politikay destekleyecek, ayn zamanda uygun bir moral ortam hazrlayacaktr. Trkiye'nin, dnyay yeniden ekillendirmeye alan karargahlarda en nemli konulardan birisi olduunu zannediyorum. MAHR KAYNAK FANTEZ Bugnlerde lkemizde liberalizm ve demokrasi rzgarlar eserken bu kavramlar sorgulamak aykr saylaca iin yazmn baln fantezi olarak setim. Bu, yenilgiyi pein kabul etmek anlamna da gelir. Egemen anlay, iyi bir mziin bestesinin olmamas, bir efin ynettii orkestra tarafndan alnmamas ve her enstrmann ald taksimlerin btnnn en gzel mzik olaca dncesine benzetiyorum. Elbette bir orkestra efi olacaktr ama o deneiyle sadece herkesin istediini almasn salayacaktr. Frak giymese de olur, koyu renk bir elbise de idare eder. Enstrman alanlarn nne notalar koymak, bir bestecinin eserini almaya zorlamak zgrlklere mdahaledir ve ancak diktatrlklerde byle bir yola saplr. Byk g olmann nasl mmkn olduunu dnmeye baladm ve bir fantezi gelitirdim. Devlet iinde oluan bir grup ya da bir akl byk g olmann nasl mmkn olacan tartr ve bir yol haritas izer. lerinden biri suyun bir yerde duramayacan ve akmas gerektiini syler dieri, "Braknz aksnlar. Ama biz onlarn akaca kanallar hazrlayalm" der ve yle yaparlar. Artk bir, kural ortaya kmtr. Sularn akna karlmayacak ancak akaca kanallar ynetenler tarafndan kazlacak tr. Bir bakas insanlarn davrannn nasl kontrol edileceini ve uygulanacak plana uygun davranmalarnn salanacan sorar. Dieri, "Geleceini bir trbeye bez balayarak ya da kutsal bir mahalde mum yakarak gvence altna alacana inananlar ynetmekten daha kolay ne olabilir? nsanlar tek bana bir ey yapamaz. Onlar bir rgtn iinde toplarz ve bir ideoloji veririz. nemli olan rgt ve ideolojisini bizim kontrol etmemizdir" der. Ynetici akln iinde bir Kutsal Oluturma Birimi kurulur ve din, soy ve deerler kullanlarak projeye uygun ideolojiler hazrla156 157 NOKTA ATILARI nr. Bu konuda ince eleyip sk dokumaya gerek yoktur. Futbol malarna lmeye gidenler kutsal zrhna brnm .dnceler iin gzlerini bile krpmazlar. Ele geirilecek lkelerde bir yandan yeni rgtler kurulurken dier yandan var olanlar kontrol altna alnr. rgtlenme ve dnce zgrlnn insanlarn en doal hakk olduu ve buna kar koymann toplumu geri brakaca zaten bilinir hale gelmitir. Osmanl'nn son gnlerinde ngiltere'de yle bir konuma gereklemi olabilir. Birisi, "Almanlar da bu lkede ok iyi rgtlendiler. Projemiz tehlikeye giriyor" derken dieri, "Bizim istediimiz de buydu zaten. Artk Osmanl bitti, sadece Almanlar ve biz varz. Eer tek bamza olsaydk Osmanl bizimle urard ve belki de kaybederdik. Oysa onlar bir taraftan biz dier taraftan ykyoruz. Zaten rgtlerimize talimat verdik. Almanlarla uramayn, Osmanly bitirin yeter" diyor. Bir kitapta ngilizlerin kulland Afgani isimli bir ajann aslnda Mason olduunu ama Yaratana inanmad iin locadan kovulduunu okuyunca bu konuda ne kadar pervasz ve becerikli olduklarn anladm. nk bu zat slam mtefekkiri olarak tannyordu. Bir bestekarmzn olmasn ve orkestramzn bu besteyi almasn diliyorum. 158 Mahir Kaynak _ Nokta Atlar simsiz Sava Devam Ediyor Kitaplar, uygarla yol gsteren klardr. UYARI:

www.kitapsevenler.com Kitap sevenlerin yeni buluma noktasndan herkese merhabalar... Cehaletin yenildii, sevginin, iyiliin ve bilginin paylald yer olarak grdmz sitemizdeki tm e-kitaplar, 5846 Sayl Kanun'un ilgili maddesine istinaden, engellilerin faydalanabilmeleri amacyla ekran okuyucu, ses sentezleyici program, konuan "Braille Not Speak", kabartma ekran vebenzeri yardmc aralara, uyumluolacak ekilde, "TXT","DOC" ve "HTML" gibi formatlarda, tarayc ve OCR (optik karakter tanma) yazlm kullanlarak, sadece grmeengelliler iin, hazrlanmaktadr. Tmyle cretsiz olan sitemizdeki e-kitaplar, "Engelli-engelsiz elele"dncesiyle, hibir ticari ama gzetilmeksizin, tamamen gnlllk esasna dayal olarak, engelli-engelsiz Yardmsever arkadalarmzn youn emei sayesinde, grme engelli kitap sevenlerin istifadesine sunulmaktadr. Bu e-kitaplar hibirekilde ticari amala veya kanuna aykr olarak kullanlamaz, kullandrlamaz. Aksi kullanmdan doabilecek tmyasalsorumluluklar kullanana aittir. Sitemizin amac asla eser sahiplerine zarar vermek deildir. www.kitapsevenler.com web sitesinin amac grme engellilerin kitap okuma hak ve zgrln yceltmek ve kitap okuma alkanln pekitirmektir. Sevginin olduu gibi, bilginin de paylaldka pekieceine inanyoruz. Tm kitap dostlarna, grme engellilerin kitap okuyabilmeleri iin gsterdikleri abalardan ve yaptklar katklardan tr teekkr ediyoruz. Bilgi paylamakla oalr. LGL KANUN: 5846 Sayl Kanun'un "altnc Blm-eitli Hkmler" blmnde yeralan "EK MADDE 11" : "ders kitaplar dahil, alenilemi veya yaymlanm yazl ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler iin retilmi bir nshas yoksa hibir ticar amagdlmeksizin bir engellinin kullanm iin kendisi veya nc bir kii tek nsha olarak ya da engellilere ynelik hizmet veren eitim kurumu, vakf veya dernek gibi kurulular tarafndan ihtiya kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda oaltlmas veya dn verilmesi bu Kanunda ngrlen izinler alnmadan gerekletirilebilir."Bu nshalar hibir ekilde satlamaz, ticarete konu edilemez ve amac dnda kullanlamaz ve kullandrlamaz. Ayrca bu nshalar zerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulmas ve oaltm amacnn belirtilmesi zorunludur." bu e-kitap Grme engelliler iin dzenlenmitir. Kitap taramak gerekten incelik ve beceri isteyen, zahmet verici bir itir. Ne mutlu ki, bir grme engellinin, dzgn taranm ve hazrlanm bir e-kitab okuyabilmesinden duyduu sevinci paylaabilmek tm zahmete deer. Sizler de bu mutluluu paylaabilmek iin bir kitabnz tarayp, kitapsevenler@gmail.com Adresine gndermeyi ve bu isimsiz kahramanlara katlmay dnebilirsiniz. Bu Kitaplar size gelene kadar verilen emee ve kanunlara sayg gstererek ltfen bu aklamalar silmeyiniz. Siz de bir grme engelliye, okuyabilecei formatlarda, bir kitap armaan ediniz... Teekkrler. Ne Mutlu Bilgi iin, Bilgece yaayanlara.

Tarayan: Gkhan Aydner Mahir Kaynak _ Nokta Atlar simsiz Sava Devam Ediyor