You are on page 1of 96

V. I. LENIN NE YAPMALI? HAREKETMZN CANALACI SORUNLARI ER YAYINLARI BRNC BASKI NE YAPMALI? HAREKETMZN CANALACI SORUNLARI V. .

LENN 1901 yazyla ubat 1902 arasnda yazld, ilk kez, Mart 1902'de Dietz tarafndan Stuttgart' a yaynland. [V. . Lenin'in to delat? (1902) adl yaptn, Muzaffer Ardos ngilizcesinden (Whatls To Done? Burning uestions of Our Movement, Progress Publishers, Moscovv 1970) ve Fra nszcasndan (Que faire? Les questions brlantes de ntre mouvement, Editions So-ciales, Paris 1966) Trkeye evrilmitir. Sol Yaynlar. (Birinci Bask: Kasm 1968, kinci bask 77, nc bask: Ekim 1990)] Eri Yaynlar tarafndan dzenlenmitir, 2003. erisyay@kurtuluscephesi.com http://www.kurtuluscephesi.com http://www.kurtuluscephesi.net http://www.kurtuluscephesi.org NDEKLER 9 n s z, N. Lenin 12 BR - Dogmaclk ve "Eletiri zgrl" 12 A. "Eletiri zgrl" Ne Demektir? 16 B. "Eletiri zgrl"nn Yeni Savunucular 21 C. Rusya'da Eletiri 27 D. Teorik Mcadelenin nemi Konusunda Engels 33 K - Ynlann Kendiliindenlii ve Sosyal-Demokratlarn Bilinlilii 34 A. Kendiliinden-Gelme Kabarmann Balangc 38 B. Kendiliindenlik nnde Eilme. Raboaya Mysl 47 C. z Kurtulu Grubu ve Raboeye Dyelo 57 - Trade-Unioncu Siyaset ve Sosyal-Demokrat Siyaset 58 A. Siyasal Ajitasyon ve Bunun Ekonomistler Tarafndan Snrlandrlmas 68 B. Martinov, Plehanov'u Nasl Derinletirdi? 71 C. Siyasal Tehirler ve "Devrimci Eylem Eitimi" 76 D. Ekonomizm ile Terrizm Arasndaki Ortak Yan Nedir? 80 E. Demokrasi Uruna Mcadelenin ncs Olarak i Snf 95 F. Bir Kez Daha "ftiraclar", Bir Kez Daha "Aldatmaclar" 99 DRT - Ekonomistlerin lkellii ve Devrimciler rgt 100 A. lkellik Nedir? 104 B. lkellik ve Ekonomizm 110 C. iler rgt ve Devrimciler rgt 124 D. rgtsel almann Kapsam 130 E. "Komplocu" rgt ve "Demokratlk" 139 F. Yerel alma Ve Rusya'y Kapsayan alma 149 BE - Btn Rusya in Bir Siyasal Gazete "Plan" 150 A. "Nereden Balamal" Makalesinden Kim Alnd? 155 B. Bi r Gazete Kollektif Bir rgtleyici Olabilir Mi? 166 C. Bize Gerekli Olan Nasl Bir rgttr? 173 Sonu 177 EK - skra'y Raboeye Dyelo ile Birletirme Giriimi 184 Ne YapmaliTya likin Bir Dzeltme 186 Aklayc Notlar 205 Adlar Dizini "... Parti mcadeleleri, bir partiye g ve canllk kazandnr; bir partinin zayflnn e anklk ve ak-seik snrlann bulanklamasdr; bir parti kendisini arndrarak glen (Lassalle'in Marx'a 24 Haziran 1852 tarihli mektubundan) ONSOZ YAZARIN ilk planna gre, bu kitapk, "Nereden Balamal"2 (skra,3 n 4, Mays 1901)* ba

e belirtilen dnceleri ayrntl bir biimde gelitirecekti. Bu yazda verdiimiz sz (k sorulara ve zel mektuplara verdiimiz yantlarda yinelenmitir) yerine getirmekte gecik tiimiz iin, okurdan zr dilememiz gerekir. Bu gecikmenin nedenlerinden biri, geen yln zirannda (1901), btn yurtd sosyal-demokrat rgtlerin birletirilmesi giriimidir. Bu balarn sonucunu beklemek doald; nk, bu aba [sayfa 9] baarl olsayd, belki de skr az farkl bir yaklamla aklamak gerekecekti; herhalde byle bir baar, Rus sosyal-demok areket iindeki iki eilimin varlna ok abuk bir son vermeyi vaadediyordu. * Bkz: V. I. Lenin, Collected Works, c. 5, s. 13-24. -Ed. V. I. Lenin Ne Yapmal? Okurun da bildii gibi, bu giriim baarszla urad,4 ve ilerde gstereceimiz gibi de, eo'nun5 n 10'da ekonomiz-me doru ynelmesinden sonra, baanszla uramaya mahkmdu. Da siz, ama bu yzden de daha inat ve kendisini eitli biim-lerde yeniden dayatmaya daha d yetenekli bu eilime kar kesin bir mcadele balatmann mutlak bir zorunluluk olduu gr a uygun olarak kitapn ilk plan deitirildi ve olduka geniletildi. Kitapn temel konusu "Nereden Balamal" makalesinde ortaya atlan sorun olacakt - s itasyonumuzun nitelii ve temel ierii; rgtsel grevlerimiz; ve btn Rusya'y kucaklaya itan bir rgt ayn anda ve eitli ynlerden kurma plan. Bu sorunlar, Raboaya Gazeta'yi en canlandrma yolundaki baarsz giriimlerden biri srasnda, bunlar ayn gazetede orta ya alm olan yazarn kafasn uzun zamandr kurcalyordu (bkz: Beinci Blm). Ama bu k un tahliliyle snrlandrma, grlerimizi hi ya da hemen hemen hi bir polemie girimeks bildiince olumlu biimde sunma yolundaki ilk plan, iki nedenden tr gerekleememitir: andan ekonomizm bizim sandmzdan ok daha direnli kmtr [burada ekonomizm terimini, im yerindeyse, bir tasla olan ve skra, n 12'de yaynlanan (Aralk 1901) "Ekonomizmin Sa unuculanyla Bir Konuma"* adl makalede akland biimde, geni anlamyla kullanmaktayz sayfa o] sorunun zm konusundaki ayrlklann, ayrntlar konusundaki ayrlklardan ok, emokrat hareket iindeki iki eilim arasndaki temel anti-tez ile aklanabilirlii, kukuy er brakmayacak bir biimde aa kt. te yandan, skra'daki grlerimizin pratie uygu yaratt aknlk, ok kez, iki ayn dil konutuumuzu ve bu yzden, ie ta bandan bala amayacamz, ve btn ekonomistlerle btn temel gr ayrlklarmz sistematik bir bi aysz ve somut rneklerin de gstermi, olduu gibi, olabildiince basit bir slupla bir g e bulunmann gerekli olduunu aka gstermitir. Ve ben, bu kitapn hacmini byk l lanmasn * Bkz: V. I. Lenin, Collected Works, v. 5, s. 313-320. -Ed. 10 V. I. Lenin Ne Yapmal? geciktireceini ok iyi bildiim halde, byle bir "akla kavuturma" giriiminde bulunma verdim; "Nereden Balamal" balkl makalede verdiim sz yerine getirmenin bir baka yol amadm. Dolaysyla, gecikme yznden dilediim zrlere, bu kitap-n ierdii ciddi yay r iin olanlar da eklemeliyim. eitli teki grevlerin sk sk kesintiye uratt byk inde almak zorunda kaldm. Yukarda sz edilen sorunun incelenmesi, gene de bu kitapn ana konusu olarak kalmakt ma daha genel nitelikte baka iki sorunla sze balamay gerekli buldum - "eletiri zgrl bunca "masum" ve "doal" bir slogan niye bizim iin gerek bir sava l olsun ve kendi reketi karsnda sosyal-demokratlann rol gibi temel bir sorunda niye gr birliine vara ? Bundan baka, siyasal ajitasyonun nitelii ve ierii konusundaki grlerimizin aklanm fa m trade-unioncu politika ile sosyal-demokrat politika arasndaki farkn aklanmas, ve rgtsel grevler konusundaki grlerimizin aklanmas da, ekonomistleri doyuran amatrc ile bizim vazgeilmezliini savunduumuz devrimcilerin rgtlendirilmesi arasndaki farkn nmas halini ald. Ve aynca, btn Rusya'y kucaklayan bir siyasal gazete "plan" zerinde a da srarla durmaktaym. nk buna yaplan itirazlar tutarszdr ve nk "Nereden Balade ortaya attm soruna, gereksindiimiz rgt her ynden ve ayn zamanda yaratma iine n miz sorununa henz gerek bir yant verilmi deildir. Ve nihayet, sonu ksmnda, ekonomis e kesin bir kopuu, her eye karn kanlmaz olan bir kopuu nlemek iin, elimizden gele yaptmz; Raboeye Dyelo'nun zel bir anlam, ya da dilerseniz "tarihsel" bir anlam kazan arl ekonomizmi deil, Rus sosyal-demokrasisi tarihinin btn bir dneminin ayrc zelli kir kankln ve sallantlar tam olarak ve arpc bir biimde ifade ettiini; ve bu y Raboeye Dyelo ile an lde ayrntl gibi grnen polemiin de anlam kazandn, nk medike hi bir ilerleme gsteremeyeceimizi ortaya koymaya alltim. [sayfa 12] ubat 1902 N. LENN

V. i. Lenin 11 Ne Yapmal? BR DOGMACILIK VE "ELETR ZGRL" A. "ELETR ZGRL" NE DEMEKTR? "Eletiri zgrl", hi kukusuz, gnmzn en moda slogan ve tm lkelerde sosyalistler sndaki tartmalarda en sk kullanlan slogandr. lk bakta, tartmaya giren taraflarda letiri zgrlne ciddiyetle bavurmasndan daha garip gzken bir ey olamaz. Avrupa lk un, bilim ve bilimsel aratrma zgrln gvence altna alan anayasa hukukuna kar, ile risinde sesler mi kesilmitir? Her frsatta yinelenen bu moda slogan duyan ama tartanla r arasndaki anlamazln zne henz girememi olan dardan bir gzlemcinin yorumu, "bur er olsa gerek" olacaktr; "besbelli [sayfa 13] ki, bu slogan, tpk lakaplar gibi kull anla kullanla meru hale gelen ve neredeyse genel terimler halini alan, allagelen szl en biridir". 12 V. i. Lenin Ne Yapmal? Aslnda da, bugnk uluslararas sosyal-demokrasi * ierisinde bu iki eilimin olumu oldu se iin bir sr deildir. Bu iki eilim arasndaki atma kimi zaman alev alev parlamakta, zaman da "atekes kararlannn" heybetli klleri altnda snmeye yz tutmakta ve iten ie ktadr. "Artk eskimi dogmac" marksizme kar "eletirel" bir tutum benimseyen bu "yeni" min z, Bernstein tarafndan yeterli aklkta sunulmu ve Millerand tarafndan sergilenmi maktadr. Sosyal-demokrasi bir toplumsal devrim partisi olmaktan kp, toplumsal reformlann dem okratik bir partisi haline gelmelidir. Bernstein bu siyasal istemi, koskoca bir iyi uyum salanm "yeni" kantlar ve nedenlemeler dizisiyle kuatmtr. Yadsnan, sosyali imsel bir temel zerine oturtma ve tarihin materyalist kavray asndan onun gereklilii anlmazln sergileme olana idi. Yadsnan, artan yoksulluk, proleterleme sreci, ve ilerin yeinlemesiydi; "nihai ama" kavram bile geersiz ilan edildi, ve proletarya dikt atrl [sayfa 14] dncesi ise tmden reddedildi. Yadsnan, liberalizm ve sosyalizm aras ke ynnden kartlklard. ounluun iradesine uygun olarak ynetilen tam demokratik bir unun uygulanamayaca, vb. tezine dayanlarak yadsnan ey, snf mcadelesi teorisi idi. Bylelikle, devrimci sosyal-demokrasiden burjuva toplum-sal-reformculuuna kesin bir dn istemine, marksizmin tm temel dncelerinin, burjuvaca eletirisine daha az kesin an bir dn elik ediyordu. Marksizmin bu eletirisinin uzun zamandan beri siyasal krsle n, niversite koltuklanndan, saysz brorlerde ve bilgie yazlm bir dizi incelemelerd il* Yeri gelmiken belirtelim ki, modern sosyalizmin tarihinde bu, belki ei olmayan v e kendine gre pek avutucu, yani sosyalist hareket ierisinde eitli eilimlerin ekimele in ulusal olmaktan uluslararas olmaya dnt bir olaydr. Eskiden lasalclar ile ayzena snda, guesdcilerle olanaklar8 arasnda, fabiyanlarla9 sosyal-demokratlar10 arasnda, ve Narodnaya Volyau yandalar ile sosyal-demokratlar arasnda srdrlen an-lamazlklar, ta ulusal ereveler ierisinde, tmyle ulusal zellikleri yanstan, ve sanki farkl yzeyle e yrtlen snrlar ierisinde kalyordu. imdi ise [imdi akla kavutuu gibi], ngil akanlklar12, Alman berntaynclar, ve Rus eletiricileri13 - bunlarn hepsi de ayn ai psi de birbirlerini vmektedir. Birbirlerinden renmektedir, ve "dogmac" marksizme kar irlikte silaha sarlmaktadr. Sosyalist oportnizmle bu ilk gerek uluslararas savata, ul slararas devrimci sosyal-de-mokrasi, Avrupa'da uzun zamandan beri hkm sren siyasal g ericilie bir son vermede belki de yeterli gce ulaacaktr. V. i. Lenin 13 Ne Yapmal? mekte olduu olgusu karsnda, eitim grm snflarn gen ku-aklannn tmnn on ylla mde bu dorultuda yetitirilmesi olgusu karsnda, bu "yeni eletirel" eilimin sosyal-dem asi ierisinde, tpk Minerva'nn Jpiter'in kafasndan frlamas gibi, eksiksiz olarak fr a artc bir ey yok. Bu yeni eilimin ieriinin bymesine ve biimlenmesine gerek yok aznndan sosyalist yazna olduu gibi aktanlmt. Devam edelim, eer Bernstein'in teorik eletirisi ve siyasal zlemleri kimileri iin hl b lank kalyorduysa, Franszlar, bu "yeni yntemi" arpc bir biimde sergileme zahmetine k dlar. Bu kez de Fransa, "tarihsel snf mcadelelerinin, her seferinde, herhangi baka bi r yerde olduundan daha fazla, kesin karara kadar srdrld ... lke" (Engels, Marx'in D Brumaire'me Giri)* olma yolundaki eski nn kantlad. Fransz sosyalistleri teori yapma deil, eyleme baladlar. Fransa'daki demokratik olarak olduka yksek bir dzeye ulam [ iyasal koullar, btn sonulanyla birlikte "bemayncl pratie" hemen koymaya olanak sa nd, pratik berntayncln kusursuz bir rneini verdi; Bemstein ve VoUmar'n onu bylesin gayretkelikle savunmalar ve vmeleri nedensiz deildir. Gerekten de, eer sosyal-demokr

si, znde salt bir reform partisi ise ve bunu apak kabul etmek yrekliliini gstermek z nda ise, o zaman, bir sosyalist, yalnzca burjuva hkmetine katlma hakkna sahip olmakla kalmaz, bu yolda her zaman aba gstermek zorundadr da. Eer demokrasi, znde, snf ege nin ortadan kaldrlmas anlamna geliyorsa, yleyse niin bir sosyalist bakan, tm burjuva asn snf ibirlii zerine sylevlerle bylemesin? ilerin jandarmalar tarafndan kur kratik ibirliinin gerek niteliini yzlerce ve binlerce kez gzler nne serdikten sonra , niin bu bakan hkmette kalmasn ki? Bugn Fransz sosyalistlerinin knouteur, pendeur et deporta-teur** adnda, baka bir ad vermedikleri ann selamlanmasna niin katlmasn ki? V dnyann gzleri nnde sosyaliz* Bkz: Kari Marx, Louis Bonaparte'tn 18 Brumaire'i, "nc Almanca Baskya [ 1885] Friedr ich Engels'in nsz", Sol Yaynlar, Ankara 1976, s. 11. -Ed. ** Cellat, krba ve srg 14 V. i. Lenin Ne Yapmal? min bylesine aalanmas ve kendi kendini alaltmasnn karl-ndaki dl, alan y ilecek bu biricik temelin- sosyalist bilincinin rmesi karlndaki dl, btn bunlar lar, aslnda burjuva hkmetlerden daha da fazlas elde edilmi bulunan bu zavall reformla iin atafatl projelerdir\ Gzlerini bilerek kapatmayan bir kimse, sosyalizm iindeki bu yeni "eletirel" eilimin, oportnizmin yeni bir trnden ne daha fazla ne de daha az bir ey olmadn grmemezlik Ve eer insanlar kuandklar parlak niformalan ya da kendilerine verdikleri gsterili a i6] unvanlaryla deil de, eylemleriyle ve gerekte savunduklan eylerle deerlendirirse k, "eletiri zgrlnn", sosyal-demokrasi iinde oportnist bir eilim zgrl, sos-ya ratik bir reform partisine dntrme zgrl, sosyalizme burjuva dncelerini ve burjuv ma zgrl anlamna geldii apak ortaya kacaktr. "zgrlk" byk bir szcktr, ama sanayi zgrl bayra altnda en yamac savalar ve alk soyulup soana evrilmitir. "Eletiri zgrl" teriminin modern kullanm, doutan tedir. Bilimde ilerlemeler kaydettiklerine kendilerini gerekten inandrm olanlar, esk i grlerle yanyana yrmek iin yeni grlerin zgrln istemezler, eskilerin yerine sterler. Bugn iitilmekte olan "yaasn eletiri zgrl", bo f masaln pek fazla a Kaynam bir grup halinde, sarp ve zorlu bir yolda, birbirimizin ellerine sk skya sar ak ilerliyoruz. Dman tarafndan her yandan sanlm durumdayz ve bunlarn atei altnda h men hi durmadan ilerlemek zorundayz. zgrce benimsediimiz bir kararla, dmanla savama cyla, daha banda kendimizi tek bana bir grup olarak ayrdmz iin ve uzlama yolu y yolunu semi olduumuz iin, bizi sulayan kimselerin bulunduu yaknmzdaki batakla e la birlemi bulunuyoruz. Ve imdi aramzdan bazlar yle barmaya balyorlar: gelin ba Ve onlar ayplamaya baladmz zaman da, karlklar u oluyor: ne geri insanlarsnz! yola arma zgrln bize tanmamaktan utanmyor musunuz? Evet beyler! Yalnzca bizi V. i. Lenin 15 Ne Yapmal? istediiniz yere, hatta batakla bile gitmekte [sayfa 17] zgrsnz. Aslnda bize gre si k yeriniz bataklktr, oraya ulamanz iin size her trl yardm yapmaya da haznz. Yeter imizi brakn, yakamza yapmayn ve o byk zgrlk szcn kirletmeyin, nk biz de , yalnzca batakla kar deil, yzlerini batakla doru evirenlere kar da savamakta B. "ELETR ZGRLLTNN YEN SAVUNUCULARI imdi, bu slogan ("eletiri zgrl" slogan) son zamanlarda Yurtd Rus Sosyal-Demokrat n (Union)u organ Raboeye Dyelo (n 10) tarafndan bir teorik postulat olarak deil, bir siyasal istem, "Yurt-dnda faaliyet gsteren sosyal-demokrat rgtleri birletirmek olana ?" sorusuna bir yant olarak ileri srlmtr: "Dayankl bir birlik iin eletiri zgrl Bu szlerden iki kesin sonu kar: 1 Raboeye Dyelo'nun, genel olarak, uluslararas sosya emokrasideki oportnist akm kanad altna ald, ve 2 Raboeye Dyelo'nun Rus sosyal-dem ierisindeki oportnizm iin zgrlk istedii. Bu sonular inceleyelim. Raboeye Dyelo, "skra ve Zarya'nm15 uluslararas sosyal-demokrasi ierisindeki Montagne ile GirondeK arasnda bir kopma kehanetinde bulunma eilimi"nden "zellikle" honut deil dir.* [sayfa 18] "Genel olarak sylemek gerekirse" diye yazyor Raboeye Dyelo editr B. Krievski, "sosyal demokrasinin saflarnda iitilen bu Montagne ve Gironde szleri, yzeysel bir tarihsel a ndrmay temsil eder, bu da bir marksistin kalemine yakmayan bir eydir. * Devrimci proletarya saflarnda iki akm [devrimci ve oportnist akmlar] ile 18. yzylda devrimci burjuvazi saflarnda iki akm [Montagne diye anlan jakobenler ile jirondenle r] arasndaki kyaslamay, skra n 2'de yaynlanan bayazsnda [ubat 1901] yapmt. Ba 'du. Kadetler, Bezzaglavtsi'Ier17 ve menevikler, bugne dek, Rus sosyal-demokrasisi

iindeki jakobcilie atfta bulunmaktan ho-lanmlard. Ama nasl oldu da Plehanov bu kav syal-demokrasinin sa kanadna kar uygulamaya kalkt? Onlar bu konuda susmay ya da bunu nutmay yelemektedirler. [Yazarn 1907 basksna notu.] 16 V. i. Lenin Ne Yapmal? Toplumsal dnce tarihilerinin sanabilecekleri gibi, Montagne ve Gironde farkl anlayla a da entelektel eilimleri temsil etmiyorlard, onlar ayr snflar ya da tabakalar tems mekteydiler: bir yandan orta burjuvazi, te yanda kk-burjuvazi ve proletarya. Oysa mo dem sosyalist hareket iinde snfsal kar atmas yoktur; btn [italikler Krievski'ni leriyle sosyalist hareket, tm olarak, en ar berntaynclar dahil, proletaryann snf onun siyasal ve iktisadi kurtuluu iin snf mcadelesi zemini zerinde olumaktadr." (s. 3.) Cretli bir iddia! Acaba Krievski, uzun zamandan beri belirtilmi bir gerei, berntaync kadar hzla yaylnn, son yllarda, bir "akademik" tabakann sosyalist harekete geni bi katlmas yznden olduu gereini,hi iitmemi midir? Ve en nemlisi, yazarmz, "en a , proletaryann siyasal ve iktisadi kurtuluu iin snf mcadelesi zemini zerinde durdukl yolundaki grn neye dayandrmaktadr? Bilinmez. En ar berntaynclarn bu kararl sa ya da nedenleme ile desteklenmemektedir. Besbelli ki, yazar, en ar berntaynclarn kend kendileri iin syledikleri eyi yineleyecek olursa, iddialannn hi bir kant gerektirmey ceine inanmaktadr. Ama bir akm hakknda, o akmn temsilcilerinin kendileri iin syledi nden baka bir eye [sayfa 19] dayanmayan bir yargdan daha "yzeysel" bir ey dnlebili artinin gelimesinin izleyecei iki ayr yol, hatta birbirinin tam kart iki ayn tr ya d ol konusunda buradan kaynaklanan "vaz"lardan daha yzeysel bir ey olabilir mi? (Raboe ye Dyelo, s. 34-35.) Bir baka deyile, Alman sosyal-demokratlar eksiksiz eletiri zgrl l etmekteyken, Franszlar buna karymlar, ve ite "hogr yoksunluunun ktlklerini" ann rneiymi. Bunun karsnda syleyebileceimiz tek ey, B. Krievski rneinin marksist sfatn, bazan ovaiski biiminde" anlayan kimseler tarafndan da benimsendiine tanklk ettiidir. Alman osyalist Partisinin birliini ve Fransz Sosyalist Partisinin blnmln aklamak iin arihinin zelliklerini incelemenin, birindeki askeri yan-mutlakiyet koullar ile tekin deki cumhuriyeti parlamentarizm koullann kyaslamann, Paris Komnnn etkileri ile Sosy lere Kar Yasann etkilerini tahlil etmenin, iki lkenin iktisadi yaamn ve iktisadi gel ini kyasV. i. Lenin 1 7 Ne Yapmal? lamann, ya da "Alman demokrasisinin ei grlmedik gelimesinin", sadece yanl teorilere eil (Mhlberger, Dhring,* [sayfa 20] /Catfecter-Sosyalistler20), ayn zamanda, yanl ta klere kar da (Lassalle), sosyalizm tarihinde eine raslanmadk etin mcadelelerle gerek olmas, vb. vb. zerinde durmann hi gerei yok. Btn bunlar gereksiz! Franszlar hogr ol-duklan iin aralannda kavga ediyorlar; Almanlar iyi ocuklar ol-duklan iin birlik halindeler. Ve dikkat ediniz ki, bu ei bulunmaz fikri derinlik ile, bem-taynclarn savunmasn tamam n ykan bir doru "rtlmek" istenmektedir. Berntaynclarn proletaryann snf mcadele e durup durmadklar sorusu, ancak tarihsel deneyimle tam ve kesin olarak yantlandrlabi lecek bir sorudur. Bunun sonucu olarak, Fransa rnei, bu bakmdan ok byk anlam tar, nclann, Alman kafadarlarnn yrekten onay ile (ksmen de Rus oportnistlerinin onayyla; Raboeye Dyelo, n 2-3, s. 83-84), bamsz olarak kendi ayaklar zerinde dorulmaya al Fransa'dr. Franszlarn "hogr yoksunluundan" (Nozdriyov21 tarznda) szetmek, "tarihs am dnda, son derece naho gerekleri fkeli kfrlerle rtbas etme abasndan baka bir Zaten bizim, Almanlan, B. Krievski'ye ve dier bir sr "eletiri zgrl" savunuculanna ye niyetimiz yok. Eer "en ar bemtaynclann" varl, Alman partisi saflarnda hl ho u Bernstein'n "tadil" teklifini kesin olarak reddetmi olan Hannover kararna22 ve (d iplomatik bir dille yazlm olmakla birlikte) Bernstein'a dorudan doruya bir ihtar nite liin* Engels, Dhring'e darbesini indirdii zaman, Alman sosyal-demokrasisinin birok tems ilcileri Dhring'in grlerine yaknlk duymaktaydlar. Ve Engels, bir parti kongresinde b , ar sertlikle, hogr yoksunluuyla, yoldalkla badamayan polemie girimekle vb. a gresinde, Most ve yandalar, "okurun byk ounluunu ilgilendirmedii" iddiasyla Engels uxMs'deki19 makalelerinin yaynlanmasnn yasaklanmas iin bir karar tasla getirdiler, v ahlteich da Engels'in yazlarnn yaynlanmasnn partiye byk zarar olduunu, Dhring'in demokrasiye hizmetleri bulunduunu syledi: "Partinin karlar iin herkesten yararlanmal eer profesrler kendi aralarnda polemie girimek istiyorlarsa, varsn girisinler, ama b

n yeri Vonvrts deildir" [Vortoarts, n 65, 6 Haziran 1877]. te size bir baka "eletiri avunusu rnei daha, ve Almanlar bize rnek olarak gstermekten o kadar byk zevk duyan l l eletiricilerimiz ve illegal oportnistlerimiz bunun zerinde dnseler iyi ederler! 18 V. i. Lenin Ne Yapmal? de olan Lbeck kararna23 boyunedikleri iindir. Alman partisinin karian bakmndan dipl k bir tutumun doru olup olmad ve bu durumda kt bir barn iyi bir kavgadan daha iyi mad tartlabilir; ksacas, bemtayncln reddinde hangi ynteme [sayfa 2i] bavurul da ayr grler bulunabilir, ama Alman partisinin, berntayncl iki vesile ile reddetmi imsenin grmezlikten gelemeyecei bir olgudur. Onun iin Alman rneinin '"en an berntay proletaryann siyasal ve iktisadi kurtuluu iin snf mcadelesi zemini zerinde durduklar zini doruladn sanmak, gzmzn nnde olup bitenleri hi anlamamak demektir.* stelik Raboeye Dyelo, grdmz gibi, bununla da yetinmeyerek, "eletiri zgrl" isti al-demokrasisi nnde berntayncl savunuyor. Besbelli ki, bu gazete, bizim, "eletirici mize ve berntaynclara hakszlk ettiimize kendisini inandrm. Ama hangilerine? Kime? N ? Ne zaman? Bu hakszlk neymi? Bunlar hakknda tek bir szck yok. Raboeye Dyelo, tek bi us eletiricisinin ya da tek bir berntayncnn adn anmyor! Bu durumda iki olanakl vars birini sememiz gerekiyor. Ya, hakszla urayan Raboeye Dyelo'nun kendisinden bakas d (n 10'daki iki makalede sadece, Raboeye Dyelo' nun, Zarya ve skra [sayfa 22] tarafn dan hakszla uratldndan szedilmesi, bunu dorulamaktadr). Eer durum bu ise, bemdayanmadan uzak durduunu srarla iddia eden Raboeye Dyelo'nun, "en an berntaynclar ri z* Belirtmek gerekir ki, Raboeye Dyelo, Alman partisinde berntaynclkla ilgili olgularn szn etmekle yetinmi ve kendi grn ifade etmekten tamamen "kanmtr". rnein n gart Kongresi24 raporlarna baknz. Burada btn gr ayrlklar "taktikler"e indirgenme ounluun daha nce kabul edilmi olan devrimci taktiklere bal kaldklarna deinilip g r. Ya da n 4-5'te s. 5 ve devam] Hanover Kongresindeki sylevlerin yinelenmesi dnda h bir ey yer almamakta ve Bebel'in karar tasarsnn metni sunulmaktadr. Burada, Bernstein 'n grlerinin aklanmas ve eletirisi n 2-3'te olduu gibi] bu kez de "bir zel maka lnmak zere ertelenmektedir. Tuhaf olan ey, n 4-5'te s. 33] unlar okumamzdr:"... Be n savunduu grler, Kongrenin byk ounluu tarafndan desteklenmitir" ve birka satr David, Bernstein'n grlerini savundu. ... Her eyden nce, Bernstein ve arkadalarnn, karn {aynen byle\], snf mcadelesi zemini zerinde durduklarn ... gstermeye alt 99'da yazlmtr, ve Eyll 1901'de, grnte artk Bebel'in hakl olduuna inanmayan Rabo id'in sylediklerini kendi grleriymi gibi yineliyor! V. i. Lenin 19 Ne Yapmal? grln savunmadan, dorudan doruya kendisini savunama-mas garip olgusu nasl aklanac hakszla urayan, baz nc ahslardr. Eer durum bu ise, bunlann adlarn bil-dirme nler olabilir? Gryoruz ki, Raboeye Dyelo, kurulduu gnden beri oynam olduu saklamba oyununu (ki bu gstereceiz) srdryor. Ve ayrca, nl "eletiri zgrl"nn bu ilk pratik uygulan , sadece, her trl eletiriden kanmaya indirgenmekle kalmam, ayn zamanda, bamsz fi de etmekten tamamen kanmaya da indirgenmitir. Sanki utanlacak bir hastalkm gibi Rus ntaync-lnn szn etmekten kanan Raboeye Dyelo'nun kendisi (Starover'in yerinde de acak olursak25) hastaln tedavisi iin, hastaln Alman eidi iin olan en son Alman re c szcne kopya edilmesini nermektedir! Eletiri zgrl yerine, klece (daha kts luslararas modem oportnizmin bu ayn toplumsal ve siyasal ierii, kendisini, ulusal zel iklere gre eitli biimlerde ortaya koymaktadr. Oportnistler bir lkede uzun zamandan b ayr bir bayrak altnda birlemilerdir; bir dierinde teoriyi savsaklamlar ve gerekte al sosyalistlerin siyasetini izlemilerdir; bir ncsnde devrimci partinin baz yeleri izm kampna gelmiler ve amalarna, ilkeler ve yeni taktikler uruna ak mcadeleyle dei ilerini yava yava, hissedilmez ve, deyim yerindeyse, cezalandrlamaz bir biimde yozlat rak ulamaya almlardr; bir drdnc lkede ise, [sayfa 23] ayn cinsten kaaklar, "le llegal" eylemi tamamen orijinal bir biimde birletirerek, siyasal kleliin karanlklarnd ayn yntemlere bavurmaktadrlar, vb.. Eletiri zgrlnden ve berntaynclktan, Rus s lannn birliini salamann bir koulu olarak szetmek ve Rus bemtaynclnn kendisini n duunu ve bunun ne gibi zel sonular verdiini aklamamak, hi bir ey sylememek amacyl ektir. Raboeye Dyelo'nun sylemek istemediini (ya da, belki de kavrayamadn), birka szck i a, biz kendimiz sylemeye alalm. 20

V. I. Lenin Ne Yapmal? C. RUSYA'DA ELETR ncelemekte olduumuz konu bakmndan Rusya'nn balca ayrc zellii, bir yandan ii s ketinin balangcnn, ve te yandan ilerici kamuoyunun marksizme ynelmesinin, heterojen u surlarn, ortak dmana kar (zamann doldurmu siyasal ve toplumsal dnya grne kar r bayrak altnda bilemeleri sonucunu vermi olmasdr. "Legal marksizm"in en canl olduu rin szn ediyoruz. Genel olarak sylemek gerekirse, bu, 80'lerde ya da 90'lann balarnda olanakllna kimsenin inanmayaca tmyle ilgin bir olguydu. Otokrasinin egemen olduu tamamen klele-tirilmi bir basnla, en kk bir siyasal huzursuzluk ve kar gelme fili inin ezildii kudurgan bir siyasal gericilik dneminde, devrimci marksizmin teorisi, birdenbire, sansr altnda bulunan yazna girme yolunu buluyor ve Ezop dilinde ifade edilmekle birlikte, "ilgili" herkes tarafndan anlalyor. Hkmet, sadece, (ihtillci) Na naya Volya'nm teorisini tehlikeli saymaya kendisini altrmtr, ve [sayfa 24] allagel bu organn geirdii i evrimi izleyememektedir ve ona kar yneltilen her eletiriyi sev arlar. Hkmetin olup biteni anlamasna kadar, ve koca sansrcler ve jandarmalar ordusu i dmeni kefedip zerine ullanana kadar (bizim Rus llerimize gre) epey zaman geti. e iinde, marksist kitaplar birbiri ardndan yaynlanyordu, marksist dergiler ve gazete ler kuruluyordu; hemen hemen herkes marksist olmutu, marksistler vlyorlard, onlara bi nbir iltifat yayordu, yaynevleri marksist yaptlarn olaanst hzl satndan ok mem bu ortama kendini kaptrm acemi marksistler arasnda, birden fazla "kendini beenmi yaz r..."26 bulunmas ok doald. imdi artk, bu dnemden rahata, gemite kalm bir olay olarak szedebiliriz. Marksizmin annda iek at bu ksa dnemin an ve ok lml gr sahibi kimseler arasndaki itt eildir. Aslnda, bu lml unsurlar, burjuva demokratlard; bu durum (ki bu onlann daha so ra gsterdikleri "eletirel" gelime ile aka dorulanmtr), daha henz "ittifak" yrr tarafndan anlalmt.* Durum bu olduuna gre, sonraki "fikir kankl"nn balca V. i. Lenin 21 Ne Yapmal? sorumlular, gelecein "eletiricileri" ile ittifaka girmi olan devrimci sosyal-demokra tlar deil midir? Bu soru, olumlu yantyla birlikte, ok kat grl kimselerden, zaman z ilmektedir. Ama byleleri tamamyla yanlmaktadrlar. Gvenilmez kimselerle bile olsa, gei i ittifaklara girmekten korkanlar, ancak [sayfa 25] kendisine gvenemeyenlerdir; by le ittifaklar olmasayd tek bir siyasal parti varolamazd. Legal marksistlerle birlem e, bir bakma, Rus sosyal-demokratlarnn girdikleri gerekten siyasal ilk ittifakt. Bu i ttifak sayesindedir ki, narodniklere kar alacak hzla zafer kazanld ve marksist d a bir biimde de olsa) ok yaygnlat. stelik bu ittifak hi bir "koula" dayandrlmam usya'nn ktisadi Gelimesi Sorunu zerine Materyal adl marksist koleksiyonunun, 1895'te, sansr tarafndan yaklmasdr. Eer legal marksistlerle yaplan yaznsal anlama bir siya ifakla kyas-lanabilirse, o zaman bu kitap da bir siyasal antlamayla kyaslanabilir. Balarn kopmas, elbette ki, "mttefiklerin" burjuva demokrat olduklannn anlalmas yz d. Tersine, burjuva demokrasisi akmnn temsilcileri, Rusya'nn bugnk durumu demokratik vleri n plana kard srece, sosyal-demokrasinin doal ve zlenen mttefikleridirler. A r ittifakn zorunlu koulu, sosyalistlerin, ii snfna, onlann karlarnn burjuvazinin an tabana kart olduunu gsterme olanana tam olarak sahip bulunmalan olmaldr. Legal m stlerin ounluunun kapld berntaynclk ve "eletirel" eilim ise, sosyalistleri bu o un brakmaktayd ve marksizmi kabalatrarak, toplumsal elikileri krletme teorisini savu ak, toplumsal devrim ve proletarya diktatrl dncesinin sama olduunu iln ederek, i i ve snf mcadelesini dar trade-union-culua ve kk tedrici reformlar uruna "gereki" indirgeyerek, sosyalist bilinci baltalamaktaydlar. Bu, sosyalizmin bamszlk hakknn v unun sonucu olarak da varlk hakknn burjuva demokrasisi tarafndan yadsnmasyla ayn anl geliyordu; bu, o zamanlar, henz balang [sayfa 26] aamasnda olan * Burada K. Tlin'in, Struve'ye kar yazm olduu bir makaleye deiniliyor, [Bkz: Collect Works, Vol. I, s. 333-507. -Ed.] bu makale, "Marksizmin Burjuva Yaznnda Yansmas"27 b alkl bir denemeye dayandrlmt. [Yazarn 1907 basksna notu.] 22 V. i. Lenin Ne Yapmal? ii snf hareketini, pratikte, liberal hareketin bir eklentisi haline getirmesiyle ayn nlama geliyordu. Bu koullar altnda, kopu, doal olarak zorunluydu. Ama Rusya' nn "kendine zg" zellii sini, bu kopuun, sosyal-demokratlarn en ulalabilir ve yaygn "legal" yazndan safd e anlamna geliinde ortaya koydu. "Eletiri" bayrana sanlan ve marksizmi "ykmann" nered

e tekelini elinde bulunduran "eski marksistler", bu legal basnda mevzilendiler. (i mdi Raboeye Dyelo tarafndan benimsenen) "Ortodokslua karyz" ve "yaasn eletiri zg moda oldu. Ve sansrn ve jandarmalarn bile bu modann karsnda duramadklannn kant, (Herostratean anlamnda nl) yaptnn28 Rusa basksnn yaynlanmas ve Bernstein'n kilerin yaptlannn Zubatov29 tarafndan salk verilmesidir [skra, n 10). imdi sosyal-de ratlara, zaten etin olan, ama dtan yaratlan engellerle bsbtn etinleen bir grevi y irmek dyordu - yeni akmla mcadele etme grevi. Ama bu akm, kendisini, yalnzca yazn snrlamyordu. "Eletiricilie" doru eilim ile birlikte, pratik iinde olan baz sosyaltlar, eko-nomizme kapldlar. Legal eletiricilikle illegal ekonomizm arasndaki iliki ve bamlln ortaya k ve g bir konudur; zel bir makalenin ana konusunu oluturabilecek bir konu. Biz, burada, bu ban tartma gtrmez varln belirtmekle yetineceiz. Credo'nun hakl olarak eriti le formle etmesinden ve ekonomizmin temel siyasal eilimini aklamasndan ileri gelmekte ydi - iiler, iktisadi mcadeleyi (ya da daha dorusu, zgl ii snf siyasetini de kuca de-unioncu mcadeleyi) yrtrlerken, [sayfa 27] marksist aydnlarda siyasal "mcadele"yi y ek iin liberallerle birlesinler. "Halk arasnda" trade-unioncu eyleme girimek bu grevi n ilk yarsn yerine getirmekti, legal eletiri de ikinci yarsn. Bu szler, ekonomizme kusursuz bir silaht ki, Credo olmasayd onu yaratmak gerekirdi. Credo yaratlmad; yazarlarnn izni alnmadan ve belki de onlarn isteklerine karn yayn r ne hal ise, yeni "programn"* gnna karlmasna yardmc olan bu satrlann yazar, arafndan kda aktanlan grlerinin zetiV. i. Lenin 23 Ne Yapmal? nin oaltlarak Credo bal altnda datlmasndan ve hatta buna kar protestoyla birl masndan tr yaknmalar ve sulamalar duymutur! Bu olaya deinmiyoruz, nk bu, ekonomi kendine zg bir zelliini aa vurmaktadr - aklk korkusu! Bu, ekonomizmin genel bir lnzca Credo'nun yazarlarnn deil. Bu zellii ekonomizmin en ak szl ve en drst sav Raboaya Mysl, (Vade-mecum'da32 ekonomist belgelerinin yaynlanmasndan tr fkeye kapl oeye Dyelo, iki yl nce kendi profession de //'snn33 bunun reddi ile beraber yaynlanm izin vermeyen Kiev Komitesi** ve ekonomizmin birok teki bireysel temsilcileri de gstermilerdir. Eletiri zgrl yandalarnn bu eletiri korkusu, yalnzca kurnazlk olarak aklanamaz a 28] da zaman zaman burada iin iine sokulduundan kuku yoktur; yeni akmn gen ve hen in filizlerini muhaliflerin saldrlarna maruz brakmak ihtiyatszlktr!). Hayr, ekonomi in ounluu, (ekonomizmin nitelii gerei) her trl teorik atmalara, hizip anlamazlk asal sorunlara, devrimcileri rgtleme planlanna vb. iten bir krgnlkla bakmamaktadrlar lduka tutarl bir ekonomist, bir gn, bana, "btn bunlar yurtdndakilere brakalm!" d likle ok yaygn bir gr (ve gene salt tra-de-unioncu bir gr) ifade ediyordu; bizi i en ii snf hareketi, buradaki, kendi yremizdeki ii rgtleridir; gerisi yalnzca dok icaddr, skra n 12'de yaynlanan mektubun yazarlarnn Raboeye Dyelo n 10 ile uyum i ifade ettikleri gibi, "ideolojinin abartlmas"dr. imdi u sorun ortaya kyor: Rus "eletiricilii"nin ve Rus bemtaynclnn kendine zg , oportnizme yalnz szle deil, eylemle kar durma abasn gstermi olanlann grevi ne cisi, legal marksizm dneminde * Credo'ya Kar Onyedilerin Protestosu'na deiniliyor. Yazar, bu protestonun yazlmasna katlmtr [ 1899 sonu].30 Bu protesto ve Credo 1900 ylnn ilkyaznda yurtdnda yaynl s Sosyal-Demokratlarn Bir Protestosu", Collected Works, Vol. 4, s. 167-182. -Ed.] imdi artk, Bayan Kuskova'nn yazd makaleden [sanrm By/oye'de31 kmtr], Credo'yu ndisi olduunu ve o srada Bay Prokopovi'in yurtdndaki "ekonomistler" arasnda pek nem r yeri olduunu bilmekteyiz. [Yazarn 1907 basksna notu.] * * Bildiimiz kadaryla, o zamandan bu yana Kiev Komitesinin bileimi deimitir. 24 V. i. Lenin Ne Yapmal? henz balam olan ve yeniden yeraltnda alan yoldalann omu-zuna yklenen teorik al na girimeliydiler. Byle bir alma olmakszn hareketin baanl bir biimde bymesi ola halkn kafasn geni lde kantran legal "eletiricilik"e kar etkin olarak mcadeley . ncs, programmz ve taktiklerimizi aalama yolundaki her trl bilinli ya da bil e rterek pratik hareketteki fikir kargaalna ve sallantlara etkin biimde kar durm Raboeye Dyelo'nun bunlardan hi birini yapmad iyi bilinmektedir; aada bu ok iyi bil guyu ayrntl olarak ve eitli ynlerden inceleme frsatn bulacaz. Ama imdilik, biz, ri zgrl" istemiyle [sayfa 29] bizim yerli eletiriciliimizin ve Rus Ekonomizminin ze leri arasnda varolan arpc elikiyi belirtmekle yetineceiz. Bunun iin, Yurtd Rus S

ratlar Birliinin Raboeye Dyelo' nun grn onaylad karar metnine bir gzatmak yetec "Sosyal-demokrasinin daha ileri ideolojik gelimesinin kar bakmndan, sosyal-demokrat t orinin snf ve devrimci niteliine aykr dmedii srece, bu teorinin parti yaznnda el lnn tannmasn kesin olarak gerekli saymaktayz." (ki Konferans, s. 10.) Peki bunun nedeni nedir? Bu kararn "birinci blmnn, Lbeck Parti kongresinde Bernstein akknda alnan kararla akmas". ... Safdilliklerinden tr "birlikiler" bu kopyaclkl i kendilerine bir Testimonium Paupertatis (yoksulluk tasdiknamesi) verdiklerinin farknda deiller... "Ama ... karann ikinci blm, eletiri zgrln, Lbeck Kongresin fazla snrlandrmaktadr." O halde Yurtd Birlik, Rus berntaynclarn m hedef almaktadr? Eer almyorsa, o zaman resine yaplan atf tamamen anlamsz kalr. Ama kararn "eletiri zgrln s-nrlad" nover karann kabul ederken, Almanlar, Bernstein'in nerdii tadilleri tek tek reddett iler, ve Lbeck kararlarnda da, adn anarak, ahsen Benstein'a ihtarda bulundular. Bizim "zgrlk" taklitilerimiz ise, Rus "eletiriciliinin" ve Rus ekonomizminin tek bir belir isine bir def ack bile atfta bulunmamaktadrlar. Bu ihmal karsnda, sadece teorinin sn V. i. Lenin 25 Ne Yapmal? devrimci karakterinden szetmek, zellikle Yurtd Birlik, "ekono-mizm denen eyi" oportn le zdeletirmeyi reddettii zaman, yanl yorumlara alan bo brakmaktadr. {ki Konfera .) Btn bunlar geerken sylyoruz. Asl sorun, Rusya'da, oportnistlerin, devrimci sosya okratlar [sayfa 30] karsndaki konumlarnn, Almanya'dakinin tam kart olduunu belirtm O lkede, bildiimiz gibi, devrimci sosyal-demokratlar, mevcut olan -evrensel olarak bilinen ve onyllar boyu deneyimlerle btn ayrn-tlanyla akla kavuturulmu olan eski taktikleri-muhafaza etmekten yanadrlar. Ama "eletiriciler", deiiklikler getirmek is temektedirler; ve bu eletiriciler nemsiz bir aznl temsil ettiklerine gre, revizyonis alarnda pek psnk davrandklarna gre, ounluun "yenilikleri" sadece reddetmekle yetin eki nedenleri anlayabiliriz. Rusya'da ise, mevcut olan muhafaza etmekten yana ola n eletiriciler ve ekonomistlerdir: "eletiriciler" kendilerini marksist saymaya dev am etmemizi ve imdiye kadar tam olarak yararlandklar "eletiri zgrln" kendileri i tna almamz istemektedirler (nk gerekte bunlar hi bir zaman herhangi bir parti ban ve stelik tlerde bulunma dnda biz, eletiri zgrln "snrlayabilecek" genel ol parti rgtne hi bir zaman sahip olmadk); ekonomistler, "bugnk hareketin egemen niteli devrimcilerin tanmasn istemektedirler [Raboeye Dyelo, n 10, s. 25) [sayfa 3i] yani m evcut olann "meruluunu" kabul etmemizi istemektedirler; "ideologlann", hareketi, "m addi unsurlarla maddi ortamn karlkl etkisi sonucu meydana gelen" yolundan * Yalnz parti balarnn ve parti geleneklerinin yokluu olgusu bile, ki bu, Rusya ile Al manya arasnda temel bir fark oluturur, akl banda btn sosyalistleri krkrne bir t rm olmalyd. Ama "eletiri zgrl"nn Rusya'da nerelere kadar vardrldn gs-term s eletiricisi Bay Bulgakov, Avusturyal eletirici Hertz'i u biimde azarlyor: "Vard bamsz olmakla birlikte, Hertz, bu noktada [kooperatif dernekler sorununda] besbelli ki, partisinin grlerine gereinden fazla bal kalmaktadr, ve bu grlerden ayrntla birlikte, ortak ilkeyi reddetmeye cesaret edememektedir." [Kapitalizm ve Tarm, c. II, s. 287] Nfusunun binde dokuzyz doksandokuzunun iliine kadar siyasal boyuneile yo zlat ve parti onuru, parti balar anlayndan tamamen yoksun bulunan, siyasal bakmda lmi durumda bir devletin uyruu, merutiyet dzeniyle ynetilen bir devletin yurttan "p inin grlerine ar lde bal kald iin" tepeden bakan bir edayla azarlamaktadr! iri zgrl konusunda kararlar karmaktan baka yapacak ileri yoktur elbet... 26 V. i. Lenin Ne Yapmal? "saptrmaya" almamalarn istemektedirler ("Mektup", skra n 12'de); "bugnk koullard anakl olan mcadelenin zlenen bir mcadele olduunun ve u anda gerekten yrtlen mcad nakl tek mcadele olduunun kabul edilmesini istemektedirler. ("Raboaya Mysl'm zel Eki" s. 14) Biz devrimci sosyal-demokratlar ise, tam tersine, kendiliindenlie, yani "u anda" mevcut olana bu tapnma ile yetinmiyoruz. Son yllarda egemen olan taktiklerin deitirilmesini istiyoruz; "birlemeden nce ve birleebilmemiz iin, her eyden nce sa kesin snr izgilerini izmemiz gerekir" diyoruz (skra'nm yayna balama duyurusuna bakn acas Almanlar mevcut olan savunuyorlar ve deiiklikleri reddediyorlar; biz ise mevcut olann deimesini istiyoruz, ve mevcut olana boyunemeyi, onunla uzlamay reddediyoruz. Alman kararlarnn "zgr" kopyaclan, bu "nemsiz" fark gzden karmlardr. D. TEORK MCADELENN NEM KONUSUNDA ENGELS "Dogmaclk, doktrincilik" "partinin kemiklemesi -dncenin zincire vurulmasnn sonucu o anlmaz ceza-" bunlar Raboeye ye/o'daki "eletiri zgrlnn" valyece savunucu-lann

lardr. Bu sorunun gndeme alnmasndan pek memnunuz ve sadece bir baka sorunun da eklenm esini neririz: Peki yarglar kimlerdir? [sayfa32] nmzde iki yaync duyurusu var. Biri, "Yurtd Rus Sos-yal-Demokratlar Birliinin Yayn ogram - Raboeye Dyelo" (Raboeye Dyelo, n 1 'den yeniden baslm) ve teki, "Emein Kur ubunun Yaynlarnn Yeniden Balayaca Duyurusu". Her ikisi de 1899 tarihini, "marksizmin unalm"nn uzun sreden beri tartma konusu olduu bir tarihi tayor. Peki ne buluyoruz? i duyuruda bu olayla ilgili herhangi bir deinmeyi ya da bu sorunla ilgili olarak bu yeni organn benimsemek eiliminde olduu konuma ilikin belirli bir ifadeyi bouna ara m olacaz. * Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 354. -Ed. V. i. Lenin 27 Ne Yapmal? Bu programda olsun, Yurtd Birliin 1901'deki nc Kongresinde34 benimsenmi olan ek ka lsun (ki Konferans, s. 15-18), teorik alma konusunda ve u anda kar karya bulunduu vler konusunda tek bir szck sylenmemektedir. Btn bu zaman boyunca Raboeye Dyelo'nun y zkurulu, bu teorik sorun-lan, bu sorunlar btn dnyadaki sosyal-demokratlann zihinleri ni kartran sorunlar olmasna karn, grmezlikten gelmilerdir. teki duyuru ise, tersine, her eyden nce son yllarda teoriye kar azalan ilgiye parmak asyor, "proletaryann devrimci hareketinin teorik ynne uyank bir dikkat" gsterilmesini rarla istiyor, ve hareketimiz iindeki "berntaync ve teki kar-devrim-ci eilimleri ama a eletirmeye" aryor. Zarya'nm bugne kadarki saylar bu programn nasl yrtlmekte edir. Bylece, gryoruz ki, dnce kemiklemesine vb. kar st perdeden sylenen szler, teori i konusundaki ilgisizlii ve aresizlii gizlemektedir. Rus sosyal-demok-ratlannn durum u, genel olarak Avrupa'daki (ok nceleri Alman marksistleri tarafndan da belirtilen) bir olguyu, yani o pek vlen eletiri zgrlnn [sayfa 33] bir teorinin yerine bir ba s demek olmayp, bu trden btnlemi ve ilenmi teoriden zgr olmak anlamna geldiini lke yoksunluu anlamna geldiini aka gstermektedir. Hareketimizin gerek durumuyla az lar, marksizmin geni bir biimde yaygnlamasnn yannda, teorik dzeyin belli lde d emezlik edemezler. Pek ok insan, ok az bir teorik eitimle, hatta hi eitilmeden, harek etin pratik nemi ve pratik baanlan yznden, harekete katlmlardr. Bundan Raboeye Dye bir zafer havasyla Marx'n u szlerini aktanrken nasl patavatsz olduunu deerlendireb z: "leriye doru atlan her adm, her gerek ilerleme, bir dzine programdan daha nemlidi * Teorik kargaalk dneminde bu szckleri yinelemek tpk bir cenazede yasllara "gznz ye benzer. stelik Marx'n bu szleri, ierisinde ilkelerin formlasyonundaki seme* K. Marx, F. Engels, Gotha ve Erfurt Programlarnn Eletirisi. "W. Bracke'ye Metnin Sunuluunda Marx Tarafndan Yazlan Mektup - 5 Mays 1875", Sol Yaynlar, Ankara 1976, s. 0. -Ed. 28 V. i. Lenin Ne Yapmal? cilii iddetle mahkm ettii, Gotha Program35 konusunda yazd mektuptan alnmtr. Ee daysanz, diye yazyordu parti liderlerine Marx, hareketin pratik amalarn karlayacak a alara girin, ama ilkeler konusunda herhangi bir pazarla izin vermeyin, teorik "dnler " vermeyin. Marx bu dncede idi, ve hl aramzda -onun adna- teorinin nemini kmseme yan kimseler var! Devrimci teori olmadan, devrimci hareket olamaz. Moda halinde oportnizm vgsnn, pratik eylemin en dar biimlerine delicesine bir kaplmayla elele gittii bir zamanda, bu dnce erinde pek gl olarak direnilemez. Ancak Rus sosyal-demok-ratlan iin teorinin nemi, o ez unutulan u durumdan tr nem kazanmaktadr: [sayfa 34] birincisi, partimizin sadec m srecinde olmas, zelliklerinin daha yeni belirlenmeye balamas, ve hareketi doru yolu dan saptrma tehdidinde bulunan devrimci dncenin teki eilimleriyle henz hesaplamadan oluuyla. Tersine tam da u yakn gemi, (Akselrod'un uzun zaman nce ekonomistleri uyard durum olan)36 sosyal-demok-rat olmayan devrimci eilimlerin yeniden canlan ile damga lan-mtr. Bu koullar altnda, ilk bakta "nemsiz" gibi grnen bir yanlg en kt son ancak burnunun tesini gremeyenler, hizip tartmalann ve gr ayrlklar arasndaki e llklar zamansz ya da gereksiz sayabilir, Rus sosyal-demokrasisinin yazgs gelecek bir yllar boyunca u ya da bu "ayrln" glenmesine baldr. kincisi, sosyal-demokrat hareket, znde, uluslararas bir harekettir. Bu, sadece ulusa l ovenizmle savamak zorunda olduumuz demek deil, gen bir lkede yeni bir hareketin anc k teki lkelerin deneyimlerinden yararlanacak olursa baarl olabilecei demektir de. Bu eneyimlerden yararlanmak iin bunlan salt tanmak ya da yalnzca en son kararlann kopya

etmek yetmez. Gerekli olan, bu deneyimleri eletirici bir tutumla ele almak ve bu nlar bamsz olarak snamadan geirmektir. Modern ii snf hareketinin ne byk lde ayan bir kimse, bu grevi yerine getirmek iin nasl bir teorik kuvvetler yedeine ve si yasal (ayn zamanda da devrimci) deneyime gerek olduunu anlayacaktr. ncs, Rus sosyal-demokrasisinin ulusal grevleri, V. i. Lenin 29 Ne Yapmal? dnyada baka hi bir sosyalist partinin daha nce karlamad trdendir. lerde, halkn boyunduruundan kurtarlmas iinin bize ykledii siyasal ve rgtsel grevlere eilme fr noktada, yalnzca, nc sava rolnn ancak en ileri teorinin [sayfa 35] klavuzluk etti ti ile yerine getirilebileceini belirtmek istiyoruz. Bunun ne demek olduunun somut bir kavrayna sahip olmak iin okur, Herzen, Belinski, er-nievski gibi Rus sosyal-demo rasisinin ncellerini ve yetmilerin parlak, devrimci yldzlann anmsasn; Rus yaznnn makta olduu dnya lsndeki nem zerine kafa yorsun; bir de... ama bu kadar yeter! Sosyal-demokrat harekette teorinin nemiyle ilgili Engels'in 1874'te sylediklerini aktaralm. Engels, sosyal-demokrasinin byk mcadelesinin, aramzda olduu gibi iki biimi (siyasal ve iktisadi) deil, teorik mcadeleyi ilk ikisi ile bir tutarak biimini kabul ediyor. Hem pratik ynden hem de siyasal ynden gl hale gelmi bulunan Alman ii snf e tleri, bugnn sorun-lan ve anlamazlklar ynnden ylesine reticidir ki, uzun zam elerde byk bir glkle bulunabilen Der deutsche Bauernkrieg'e * yazd nszden uzunca ardmzdan tr okuru skmayacamz umanz: "Alman iilerinin, br Avrupa iilerine gre, balca iki stnl var. Birincisi, Alma en teorisyen halkna mensupturlar; stelik, szmona 'kltrl' Almanya'da iyiden yitip git lan teorik anlay korumulardr. Eer daha nce Alman felsefesi hele Hegel felsefesi olma d, Alman bilimsel sosyalizmi -olmu olacak tek bilimsel sosyalizm- hi bir zaman kuru lamazd. ilerin teorik anlay olmasayd, onlar bu bilimsel sosyalizmi hi bir zaman z lar derecede zmleye-mezlerdi. Ve bu stnln ne kadar byk bir stnlk olduunu, bir oriye kar, eitli sendikalarn kusursuz rgtleniine karn, ngiliz [sayfa 36] ii ha ir ilerleme gstermemesinin balca nedenlerinden biri olan kaytszlk, ve te yandan da, donculuk tarafndan, ilk biimi iinde Franszlar ve Belikallarda, sonradan, Bakunin eliy e karikatrletirilmi biimi * Dritter Abdruck, Leipzig 1875, Verlag der Genossenschaftsbuchdruckerei. {Alman ya'da Burjuva Demokratik Devrim, "Kyller Sava", Sol Yaynlar, Ankara 1975. -Ed.] 30 V. i. Lenin Ne Yapmal? iinde, spanyol ve talyanlarda yaratlan anlamazlk ve karklk tantlar. "kinci stnlk, Almanlarn, ii hareketine, zaman bakmndan aayukar en son gelmi o Alman sosyalizminin, doktrinlerinin tm fantezi ve topyalarna karn, btn zamanlann en afalan arasnda saylan ve bugn doruluklarn bilimsel olarak tantladmz birok fikir lunan adamn, Saint-Simon, Fourier ve Ovven'n omuzlar zerinde ykseldiini hi bir za tmayaca gibi, pratik Alman ii hareketi de, ngiliz ve Fransz [ii -.] hareketinin om inde gelitiini, onlarn pahalya edinilmi deneylerinden sadece yararlanp, imdi o zaman anlmaz olan yanlglarndan kanlabildiini hi bir zaman unutmamaldr. ngiliz trade nsz siyasal ii mcadelelerinin gemii olmasayd, hele Paris Komn tarafndan verilen d olmasayd, bugn hareketin neresinde olurduk? "Alman iilerinin, durumlarnn stnlklerinden, az grlr bir kavrayla yararlanmasn ul etmek gerek. Bir ii hareketi varolal beri, mcadele, ilk kez olarak, -teorik, siya sal ve pratik-iktisadi (kapitalistlere kar diren)- yn iinde, uyum, balant ve sis ir biimde yrtlmtr. Alman [ii -.] hareketinin yenilmez gc, ite, deyim yerindeys zli [concentrique) saldrdadr. "Bir yandan, elverili konumlan nedeniyle, te yandan ngiliz [ii -.] hareketinin adasal ellikleri ve Fransz [ii -.] hareketinin zorla bastrlmas sonucu, Alman iileri, imd eter mcadelenin n safnda [sayfa37] yer alm bulunuyorlar. Olaylarn, bu eref yerini ne dar zaman onlara brakaca nceden sylenemez. Ama, bu yeri tuttuklar srece, grevlerini ektii gibi yerine getireceklerdir, bunu ummak gerek... Bunun iin, tm mcadele ve ajit asyon alanlarndaki abalarn bir kat daha artrmaldrlar. nderlerin devi, zellikle, b orunlar zerinde gitgide daha ok bilgi edinmek, gn gemi dnya grlerinin geleneksel kisinden kendilerini gitgide daha ok kurtarmak, ve sosyalizmin bir bilim durumuna geldiinden bu yana, bir bilim olarak yrtlmek, yani irdelenmek istediini hi mi hi un amak olacaktr. Buna gre, bylece kazanlan gitgide daha ak grleri, ii ynlar ar a yaymak, ve V. i. Lenin 31 Ne Yapmal?

parti ve sendikalar rgtn gitgide daha gl bir biimde salamlatrmak nem kazanacakt "Eer Alman iileri byle davranmakta devam ederlerse, hareketin banda yryeceklerdir d rum -sadece herhangi bir ulus iilerinin hareketin banda yrmeleri, hareketin yararna dir-, ama sava izgisi zerinde erefli bir yer tutacaklar ve, hesapta olmayan ar snavl ya da byk olaylar, onlardan daha ok cesaret, daha ok karar ve daha ok enerji istedii aman, pusatlanm ve hazr olacaklardr."* Engels'in szlerinin kehanet olduu kt ortaya. Birka yl ierisinde Alman iileri Sosy Kar Yasa biiminde beklenmedik etin, snavlarla kar karya geldiler. Ve bu snavlar alde karladlar ve bundan zaferle kmay baardlar. Rus proletaryas ok daha etin snavlardan gemek zorunda kalacaktr; onun savamak zorund alaca canavar yannda, anayasal bir lkedeki anti-sosyalist yasa [sayfa 38] ancak bir cce olarak kalr. Tarih bizi u anda herhangi baka bir lkenin proletaryasnn kar kar di grevlerin en devrimcisi olan bir grevle kar karya getirmitir. Bu grevin yerine g lmesi, yalnzca Avrupa gericiliinin deil, (imdi denebilir ki) Asya gericiliinin de bu en gl kalesinin yklmas, Rus proletaryasn, uluslararas devrimci proletaryann ncs biz, bin kez daha geni ve daha derin olan hareketimizi, ayn fedakr kararllk ve tutkuy la balatacak olursak, ncellerimizin, yetmilerin devrimcilerinin, kazanm bulunduklan b u onurlu unvan elde edeceimize gvenme hakkna sahip olacaz, [sayfa 39] * Bkz: Friedrich Engel, Almanya'da Burjuva Demokratik Devrim, "Kyller Sava" nsz, Sol aynlar, Ankara 1975, s. 30-32 -Ed. 32 V. i. Lenin Ne Yapmal? iki ynlarn kendiliindenlii ve sosyal-demokratlarn bilinlilii Yetmilerin hareketinden ok daha geni ve derin olan bizim hareketimizin, o sra hareke tin esinlendii ayn fedakr kararllk ve enerjisiyle esinlenmesi gerektiini syledik. Ge en, yle sanyoruz ki, bugnk hareketin gcnn, ynlann, (zellikle sanayi proletaryas olduundan ve zayflnn da devrimci liderler arasnda bilin ve inisiyatif yokluundan i ldiinden imdiye kadar kimse kuku duymamtr. Bununla birlikte, son zamanlarda, imdiye kadar bu sorun konusunda geerli olan btn gr in altst olmas tehlikesini yaratan artc bir keifte bulunuldu. Bu keif, skra ve Za iritii polemikte zel noktalar [sayfa 40] zerindeki itirazlarla yetinmeyen ve "genel anlamazl" daha derin bir kke balamaya alan Raboeye Dyelo'nun eseridir. Bu gazete, kendiliinden unsur ile bilinli 'yntemsel' unsurun gV. i. Lenin 33 Ne Yapmal? reli neminin farkl deerlendirilmesinden" ileri geldiini yazmaktadr. Raboeye Dyelo, su masn, "gelimenin, nesnel ya da kendiliinden unsurunun nemini kmseme"* olarak ifade tedir. Buna biz u karl veririz: bu tez, o kadar anlamldr ki, bugn, Rus sosyal-demo ayran teorik ve siyasal gr farklann yle derinliine aydnlatmaktadr ki, skra ve Zar riilen polemik Raboeye Dyelo'nun bu "genel anlamazl" kefetmesinden baka bir sonu v lsayd bile, biz, bu sonutan da byk memnunluk duyardk. Bu yzden, bilin ile kendiliindenlik arasndaki iliki sorunu ite bu kadar byk bir gen gi uyandrmaktadr, ve onun iin, bu sorun, ayrntl olarak incelenmelidir. A. KENDLNDEN-GELME KABARMANIN BALANGICI Bir nceki blmde, Rusya'nn eitim grm genliinin doksanlarn ortalarnda marksizmin enel olarak nasl yuttuunu belirttik. Ayn dnemde, nl 1896 St. Petersburg sanayi sava leyen grevler, ayn ekilde genel bir nitelie brnd. Bunlarn btn Rusya'ya yaylmas, yanmakta olan halk hareketinin derinliini aka gsterdi, ve eer "kendiliinden unsurdan edeceksek, o halde, hi kukusuz, kendiliinden olarak kabul edilmesi gereken ey, her ey den nce bu grev hareketidir. Ama kendiliindenlik vardr, kendiliindenlik [sayfa 411 v ardr. Yetmilerde ve altmlarda (ve hatta 19. yzyln ilk yarsnda) Rusya'da grevler ol bunlara makinelerin vb.'nin "kendiliinden" tahribi elik etmiti. Bu "bakaldrmalarla" k arlatrdnda doksanlarn grevleri, bu dnemde ii snf hareketinin yapt ilerleme i" diye bile tanmlanabilirdi. Bu da gstermektedir ki, "kendiliinden unsur", znde, toh um halindeki bir bilinlenmeden baka bir ey deildir. lkel bakaldrmalar bile, bilinli elli bir lde uyanm olduunu ifade ediyordu. iler, kendilerini ezen sistemin kalcl yu srp gelen inanlann kaybediyorlard... otoriteye klece boyune-meyi kesin bir biimd kederek ortak direnmenin gereini, * Raboeye Dyelo, n 10. Eyll 1901, s. 17-18. talikler Raboeye Dyelo'nandat. 34 V. I. Lenin Ne Yapmal?

anlamaya demeyeceim ama, hissetmeye balyorlard. Ama bu gene de bir mcadele niteliinde ok, umutsuzluk ve alma patlamalan niteliindeydi. Doksanlann grevleri, bilinliliin daha byk parltlarn aa vuruyordu; belirli istemler ileri srlmt, grevin zaman lerdeki durumlar ve rnekler zerinde tartlmt vb.. Bakaldrmalar ezilenlerin sadece riydi, oysa sistemli grevler tohum halindeki snf mcadelesini temsil ediyordu, ama y alnzca tohum halindeki. Kendi balanna alndklarnda, bu grevler, salt sendika mcadelele iydi, henz so-syal-demokrat mcadeleler deillerdi. Bunlar iverenlerle iiler arasnda u maya balayan dmanlklar gsteriyordu, ama isiler, kendi karlannn, modern siyasal ve l sisteminin tmyle uzlamaz bir biimde attnn bilincinde deillerdi ve olamazlard bilinci henz sosyal-demokrat bir bilin deildi. Bu anlamda, doksanlarn grevleri, "bak aldrmalarla" karlatnldnda ok byk bir ilerlemeyi temsil etmelerine karn, salt k hareket olarak kald. iler arasnda sosyal-demokrat bilincin olamayacan [sayfa 42] syledik. Bu bilin onla getirilmeliydi. Btn lkelerin tarihi gstermektedir ki, ii snf, salt kendi abasyl ndika bilincini, yani sendikalar ierisinde birlemenin, iverenlere kar mcadele etmenin ve hkmeti gerekli i yasalarn karmaya zorlamann vb. gerekli olduu inancn gelitir a sosyalizm teorisi, mlk sahibi snflarn iyi eitim grm temsilcileri tarafndan, ayd fndan gelitirilen, felsefi, tarihsel ve iktisadi teorilerden doup gelimitir. Toplumsa l konumlanyla, modem bilimsel sosyalizmin kuruculan Marx ve Engels de, burjuva a ydn tabakasna mensupturlar. Tam ayn yolda, Rusya'da sosyal-demokrasinin teorik retisi , ii snf hareketinin kendiliinden gelimesinden tamamen bamsz olarak domutur; de ist aydn tabaka arasndaki dnce gelimesinin doal ve kanlmaz bir sonucu olarak dom te olduumuz dnemde, doksanlann ortalannda, bu reti yalnzca Emein Kurtuluu grubunun t olarak formle ettii programn temsil et* Sendikaclk Itrade-unionism], kimilerinin sand gibi, "siyasef'i tmyle dtalamaz. S ar her zaman baz siyasal [ama sosyal-demokrat olmayan] ajitasyon ve mcadele yrtmlerdi . Bir sonraki blmde sendika siyaseti ile sosyal-demokrat siyaset arasndaki ayrl ele caz. V. i. Lenin 35 Ne Yapmal? mekle kalmam, Rusya'daki devrimci genliin ounluunu da kendi yanna kazanm bulunuyo Bylece, hem alan ynlarn kendiliinden uyanna, on-lann yaam bilincine ve mcadel bir uyanna, hem de sosyal-demokrat teoriyle silahlanm ve iilere ynelmeye zorlanan mci bir genlie sahiptik. Buna ilikin olarak, bu dnemin ilk sosyal-demokratlarnn ekono ik ajitasyonu byk bir gayretle yrttkleri halde (bu eylemlerinde, onlara, o zamanlar h elyazmas halinde bulunan Ajitasyon zerine adl kitapn ierdii gerekten de yararl g [sayfa 43] etmekteydi), bunu tek grevleri olarak grmedikleri yolundaki ou kez unutul an (ve olduka az bilinen) bir olguyu belirtmek zel nem tamaktadr. Tersine daha band sosyal-demokrasisi iin genel olarak en uzak tarihsel grevleri, ve zel olarak da ot okrasiyi devirme grevini koymulard. Bylece, 1895'in sonlarna doru i Snfnn Kurt liini38 kuran sosyal-de-mokratlann St. Petersburg grubu, Raboeye Dyelo adndaki bir gazetenin ilk saysn hazrlad. Bu say, 8 Aralk 1895 gecesi grubun yelerinden olan Ano Alekseyevi Vaneyev'in* evine yaplan bir basknla jandarmann eline getiinde basma haz umdayd, bylelikle Raboeye Dyelo'nun ilk basm gnna kma frsatna kavuamad. Bu yl sonra bir Russkaya Starina,39 polis arivlerinden bunu gnna karacaktr), Rusya rihsel grevlerini zetliyor ve siyasal zgrlklerin gerekletirilmesini bu grevlerin ba yordu. Bu say ayn zamanda "Bakanlarmz Ne Dnyor?"** bal altnda, polisin temel e i ezmesini ele alan bir makaleyi de ieriyordu. Bunlardan baka St. Petersburg'dan v e Rusya'nn baka yerlerinden gelen mektuplar da (rnein Yaroslavl Gubemi-yasndaki iile katliami40 konusunda bir mektup) vard. Doksanlarn Rus sosyal-demokratlarnn, eer yanl orsak bu "ilk abas", tmyle yerel, hele de "ekonomik" bir gazete deildi, tersi* A. A. Vaneyev, srgnden nce hapisanede tek bana hcrede tutulduu srada yakaland 99'da Dou Sibirya'da ld. Yukardaki bilgilerin yaynlanmasn bu nedenle mmkn gryoruz ilerin gvenilir olduunu gvenle sylyoruz; nk bu bilgiler, A. A. Vaneyev ile yakn il an ve onu yakndan tanyan bir kii tarafndan aktarlmaktadr. ** Bkz: Collected Works, Vol. 2, s. 87-92. -Ed. 36 V. i. Lenin Ne Yapmal? ne otokrasiye kar grev hareketini devrimci hareketle birletirmeye ve gerici bilisiz lik politikas altnda ezilen [sayfa 44] herkesi sosyal-demokrasinin saflanna kazanm ay amalyordu. Bu dnemin hareketinin durumuyla biraz olsun tankl olan hi kimse, b tenin bakentin iileri ve devrimci aydn tabaka arasnda scak bir karlk greceinden

tiraj salayacandan kuku duyamazd. Giriimin baarszl, sadece, bu dnemin sos-ya vrimci deneyim ve pratik eitimden yoksun olular yznden zamann ivedi gereksinmelerini arlayamadk-lann gstermitir. Bunlar St. Peterburgski Raboi Listokn iin ve zellikle Gazeta ve 1898 ilkyaznda kurulan Rus Sosyal-Demokrat i Partisinin Bildirge'si iin de sylenmelidir. Kukusuz, o zamann sosyal-demokratlann hazrlksz olduklar iin knamak an bile gemez. Ama bu hareketin deneyiminden yararlanabilmek ve ondan pratik ders ler karabilmek iin u ya da bu eksikliin nedenlerini ve nemini iyice anlamamz gerekir u nedenle, 1895-98 dneminde faal olan sosyal-demokratlarn bir blmnn (belki de hatta uunun), hakl olarak, o zaman bile, "kendiliinden" hareketin hemen banda, en kapsaml b r programla ve en militan taktiksel bir izgiyle kmann olanakl olduunu dndkleri ol lirtmenin byk nemi vardr.* Devrimcilerin ounluunun [sayfa 45] eitimden yoksun oluu e doal olgu, herhangi bir zel korku yaratamazd. Bir kez grevler doru bir biimde belir enince, bir kez bu grevleri gerekletirmek yolunda yinelenen giriimler iin enerji olun ca, geici baarszlklar sadece kk talihsizlikleri temsil ediyordu. Devrimci deneyim v l yetenek elde edilebilecek eylerdir, yeter ki bunlar erde etme istei olsun, yeter ki, eksiklikler kabul * "Doksanlarn sonlarnn sosyal-demokratlarnn faaliyetlerine kar dmanca bir tutum ta , o sralarda kk istemler uruna mcadeleden baka herhangi bir alma iin koullarn n geliyor" diye sylyor ekonomistler "Rus Sosyal-Demokrat Organlara Mektuplarnda [skr a, n 12]. Yukarda verilen olgular, "koullarn bulunmad" konusundaki tezin geree taba ana kart olduunu gsteriyor. Deil sonlarnda, doksanlarn ortalarnda bile, kk istem teki almalar iin de koullar vard - liderlerin yeterince eitilmi olmalar dnda izim, ideologlarn, liderlerin yeterli eitimden yoksun olduumuzu itenlikle kabul etme k yerine, ekonomistler, btn suu "koullarn bulunmayna", hi bir ideologun hareketi s aca maddi ortamn belirledii yolun etkilerine yklemeye alyorlar. Bu, kendiliindenl e eilmek deil de nedir, "ideologlarn" kendi kusurlarna sevdalanmalar deil de nedir? V. i. Lenin 37 Ne Yapmal? edilsin, devrimci eylemde bu eksikliklerin kabul edilmesi bunlarn yar yanya gideri lmesi demektir. Ama bu bilin (ki bu, sz edilen grubun yeleri arasnda ok canl idi) snmeye baladn ere erdemler olarak bakmaya hazr, hatta kendiliindenlik nnde klece boyunei-lerine te k bir temel bulmaya alan kimseler -ve hatta sosyal-demokrat organlar- boygstermeye b aladnda, sadece ufak-tefek talihsizlikler olan eyler, balbana talihsizlikler halin . Bu eilimden, ierii yanl olarak ve ok dar bir biimde ekonomizm olarak nitelenen bu mden, sonular karmann zamandr. B. KENDLNDENLK NNDE ELME RABOAYA MYSIL Kendiliindenlie bu boyuneiin yaznsal ifadelerini ele almadan nce, Rus sosyal-demokras sindeki gelecein iki atan eiliminin St. Petersburg'da alan yoldalar arasnda hangi ltnda doduu ve bydne k tutan (yukarda sz edilen kaynak tarafndan bize ulatr rtmek isteriz. 1897'nin banda, srgnlerinden hemen nce, A. A. Vaneyev ve birka yolda rtuluu iin Mcadele Birliinin "eski" ve "gen" yelerini biraraya getiren zel bir topla katldlar.42 Konumalarn arlk noktasn rgt sorunlar, zellikle de son biimi ile 6] Rabotnika, n 9-10, s. 46'da43 yaynlanm olan "iilerin karlkl yardm fonu tz u. "Eski" yelerle (St. Petersburg sosyal-demokratlar bunlar alaya alarak "dekabrist ler," olarak adlandrrlard) "gen" yeler (ki bunlar, daha sonra Raboaya Mysl almala olarak katldlar) arasnda kesin ayrlklar hemen kendini gsterdi, ve aralarnda iddetl tmalar balad. "Gen" yeler yaynlanm haliyle tzn temel ilkelerini savunuyorlard incil gereksinmenin bu olmadn, ama Mcadele Birliinin btn deiik ii yardmlama f anda evrelerinin, vb. bal olaca bir devrimciler rgt halinde glendirilmesi gerekti yorlard. Hi sylemeye gerek yok ki, tartma iinde bulunan taraflar, bu sradaki anlama n, bir blnmenin balangc olduunu kavramaktan uzaktlar; tersine, bunlar, tek bana v al eyler olarak gryorlard. Bu olgu da gsteriyor ki, 38 V. i. Lenin Ne Yapmal? Rusya'da da ekonomizm, "eski" sosyal-demokratlara kar bir mcadele olmakszn ortaya km aygnlam deildir (ki bu, bugnn ekonomistlerinin unutmak istedikleri bir eydir). Ve e asnda, bu mcadele, ardndan "belgesel" izler brakmam ise, bunun tek nedeni o srada fa yet gsteren evrelerin yeliinin ylesine srekli bir deiiklikten gemesidir ki, hi bi k salanamam ve bunun sonucu olarak da gr aynlklar herhangi bir belge ile kaydedilme Raboaya Mysl'm kuruluu ekonomizmi gnna kard, ama bir rpda deil. Yeni eilim r ve baarszlklannda raslantnn ne lde olduunu ve bunun gerekte ayr bir eilimi

ksa salt belli kimselerin eitim yoksunluundan mi ileri geldii konusunda, ne "yenini n" savunucularnn ne de kartlarnn karar verebildikleri -ve bunu yapma frsatn gerek lamadklan- zaman sresini [sayfa 47] anlayabilmek iin, eylem koullarn ve Rus alma g ounluunun ksa mrl niteliini somut bir biimde kafamzda canlandrmamz gerekir (bu bizzat yaam olanlarn yapabilecekleri bir eydir). rnein, Raboaya Mysl'm ilk teksir kopyalar sosyal-demokratlann byk bir ounluuna hi bir zaman ulamad, ve eer ilk say a deinebili-yorsak, bunun tek nedeni, yukarda belirtilen gazetelerden ve gazete p rojelerinden olduka farkl olan bu yeni gazeteyi, hi kukusuz, byk bir gayretle, olduu n fazla abartan V. .44 tarafndan yazlan bir makalede ("Listok" Rabotnika, n 9-10, s. 47 ve devami) yeniden yaynlanm olmasdr.* Raboaya Mysl'n tm havasn ve genel olar mi byk bir aklkla ortaya koyduu iin, bu bayaz zerinde durmaya deer. "Mavi ceketliler"in45 silahnn ii snf hareketini hi bir zaman duraksatamayacan be sonra, bayaz, szlerini yle srdryor: "... ii snf hareketinin canll, iiler iderlerinin ellerinden koparp kendi ellerine al-malan olgusundan ileri gelmektedi r"; bu temel tez daha sonra ay* Gerekten kaydetmek gerekir ki, Raboaya Mysl'm Kasm 1898'de ekonomizmin btn ynleriy aklanm olduu bir sradaki vgs, zellikle de yurtdnda, ok ksa bir sre sonra Ra lerinden biri olan V. .'nin ta kendisinden kaynaklanmt. Ama yine de Raboeye Dyelo, Ru s sosyal-demokrasisi iinde iki eilimin olduunu yadsmt ve bugn bile yadsmasn srd V. i. Lenin 39 Ne Yapmal? rntlaryla gelitirilmektedir. Gerekte, liderler (yani sosyal-demok-ratlar, Mcadele Bir iinin rgtleyicileri), denebilir ki, polis tarafndan iilerin ellerinden kopanlp alnm iiler liderlerine kar mcadele ediyorlarm gibi ve liderlerinin [sayfa 48] boyunduru kendilerini kurtanyorlarm gibi gsterilmektedir! Devrimci rgtn glendirilmesi ve siy faaliyetin geniletilmesi ynnden ileri admlar atma ars yerine, tmyle sendika mcad i ekilme ans yaplmtr. "Hareketin ekonomik temelinin siysal lky hi bir zaman unu gelendii" ve ii snf hareketinin parolasnn "ekonomik koullar iin mcadele" (!) ya iyisi "iiler, iiler iindir" parolas olduu iln edildi. Grev fonlarnn "hareket iin n yz kez daha yararl olduu" (1897 Ekiminde sylenmi bu szleri, 1897'nin balangcnda le "dekabristler" arasndaki tartmayla kyaslaynz) vb. akland. "ilerin 'kaymana a', ii ynlarna arlk vermeliyiz"; "siyaset her zaman itaatle ekonomiyi izler"** vb. bi ucuz deyiler, hareket tarafndan ekilen ama ou durumlarda, ancak legal olarak ortay a kan yaynlardaki kadaryla marksizm knntlanyla tankl olan genlik ynlan zer ki yaratan moda haline geldi. Siyasal bilin, kendiliindenlik -Bay V. V.'nin "fikirlerini" yineleyen "sosyal-demo kratlann" kendiliindenlii, bir rubleye bir kpek katmann her trl sosyalizmden ve siyas tten daha deerli olduu ve "gelecek kuaklar iin deil de kendileri ve ocuklar iin sav ilerek savamalan" gerektii (Raboaya Mysl, n 1, bayaz) yolundaki savlarla kandnlan i kendiliindenlii- tarafndan tmyle boulmutu. Bu eit szler, [sayfa 49] sosya* Bu olayn doru olduu u ilgin olgu ile gsterilmektedir. "Dekabristler"in yakalanmalar an sonra, hareketin ortaya karlmasnn ve tutuklamann "dekabristler"le ibirlii yapan rupla ilikisi olan bir ajan-provakatr, dii N. N. Mihaylov tarafndan sakland haberi elburg karayollar iileri arasnda yaylnca, iiler ylesine fkeye kaplmlard ki, o rdiler. ** Bu alntlar Raboaya Mystl'm ilk saysndaki ayn bayazdandr. Siyaset ve iktisat ara likiler konusunda benzer grleri savunduu iin uzun zaman nce "tutucu ilerin eski bir s" unvann alm olan gerek Bay V. V.'ye kar marksistlerin yaznsal bir sava yrtt k materyalizmin" acemice kabalatrlmasn yineleyip duran "Rus sosyal-demokrasisinin V. V.'leri"nin sahip olduklar teorik eitim dzeyi bundan anlalabilir? 40 V. i. Lenin Ne Yapmal? lizme olan nefretleri ierisinde, ngiliz trade-union culuunu kendi topraklarna tamak v iilere, katksz sendikal mcadeleye girimekle,* gelecein bilmem hangi sosyalizmi iin mem hangi kuaklan iin deil, kendileri ve ocuklan iin mcadele etmi olacaklarn tl n "Sozial-Politiker"\ Hircsh gibi) Bat Avrupa'nn burjuvazisinin her zaman gzde bir silah olmutur. Ve imdi de "Rus sosyal-demokrasisinin V. V.'leri", bu burjuva szleri yinelemeye girimilerdir. Bu noktada ada ayn-lklan, tahlilimizin bundan sonras iin y olacak durumu kaydetmek nemlidir.** Birincisi, yukarda deindiimiz siyasal bilincin kendiliin-denlik tarafndan boulmas da, kendiliinden oldu. Bu bir szck oyunu gibi grnebilir, ama ne yazk ki ac gerek budur.

birinin tekine stn geldii, birbirlerine tamamen kart iki gr arasndaki ak bir m onucu olarak olmamtr, bu, giderek daha ok "eski" devrimcinin jandarma tarafndan "kopa rlp alnmas" ve giderek daha ok sayda "Rus sosyal-demokrasisinin" "gen" "V. V.'lerini sahnede gzkmesi olgusu yznden olmutur. Bugnk Rus hareketine katlm olanlar demeyec n azndan onun havasn koklam olan herkes, durumun tamamen bu olduunu pek iyi bilir. Ve eer biz, yine de bu herkese bilinen olgu konusunda okurun iyice akla kavumas yolund la direniyorsak, ve eer, daha da akla kavuturmak iin Raboeye Dyelo'nun ilk basmnd 97'nin banda "eskiler" ile "genler" arasndaki tartmalardaki [sayfa 50] olgulan akta-r rsak, bunu "demokrasi"leriyle vnen kimselerin geni kamuoyunun (ya da ok gen kuan) b ular konusundaki bilisizlii zerine speklasyona girmelerinden tr yapyoruz. Bu nokta de daha ilerde duracaz. kincisi, ekonomizmin yaznsal ifadesinin hemen balarnda, "ii hareketinin katksz ve y andalarnn, proleter mcade* Almanlarn da, "katksz sendikal" mcadeleyi savunma anlamna gelen Nur-Ge-loerkschafti er diye zel bir deyimleri var. ** Biz, ada szcn, ikiyzllkle omuzlarn silkip, unlar syleyebileceklere yarar uz: Raboaya Mystl'a imdi saldrmak pek kolaydr, ama btn bunlar eski hikye deil mi? R Mysl'm dncelerine tam boyuneileri daha sonra tantlanacak olan byle ada ikiyzl o nomine de te fabula narratuf dur [adn deitir, hikye seni anlatr -Ed.]. V. I. Lenin 41 Ne Yapmal? le ile en yakn "organik" ilikilere (Raboeye Dyelo'nun deyimi) tapanlarn, ii olmayan a dn tabakann (sosyalist bir aydn tabakann bile) kartlarnn, durumlarn savunmak iin juva "trade-unionculuu" tezlerine snmak zorunda kalmalar gibi son derece ilgin bir du um -bugnn sosyal-demokratlar arasnda egemen olan btn ayrlklar anlamak iin ok tip m-gzlemliyoruz. Bu, Raboaya Mysl'm, daha hemen banda -bilinsiz olarak-, Credo'nun pro ramn uygulamaya baladn gstermektedir. Bu, (Raboeye Dyelo'nun kavrayamad bir ey n kendiliindenliinin her trl putlatrlmasnn, "bilinli unsurun" sosyal-demokrasinin trl kmsenmesinin, bunu kmseyenin onu isteyerek yapp yapmamasndan tamamen bamsz inde burjuva ideolojisinin etkisini glendirmek anlamn tadn gstermektedir. Btn neminin abartlmas" * konusunda, bilinli unsurun rolnn abartlmas** vb. konusunda s r, katksz ve yaln ii hareketinin, eer iiler yalnzca "kendi yazglarn liderlerini kurtarrlarsa", kendisi iin bamsz bir ideolojiyi gelitirebileceini ve gelitireceini rler. Ama bu derin bir yanlgdr. Yukarda sylenenleri tamamlamak iin, Kari Kau-tsky'nin Avusturya [sayfas] Sosyal-Demokrat Partisinin yeni program taslayla ilgili olarak u son derece doru ve nemli szlerini aktaracaz.*** "Revizyonist eletiricilerimizden pek ou, Marx'n, ekonomik gelime ve snf mcadelesini nzca sosyalist retimin koullarn yaratmakla kalmayp, ayn zamanda, ve dorudan doruya erekliliinin bilincini [italikler K. K.'nin] de yarattn ileri srdne inanrlar. Ve ciler, ngiltere'nin, kapitalist gelimenin en yksek dzeyine ulat bu lkenin, bu bili hangi baka bir lkeden daha uzak olduunu ne srerler. Taslaa bakldnda, bylece r ks marksist grn Avusturya programnn taslan hazrlayan komitece de paylaldn d yle denmektedir: 'Kapitalist gelime arttka, proletaryann says da * Ekonomistlerin Mektubu, skra, n 12. ** Raboeye Dyelo, n 10. *** Neue Zeit, 1901-02, XX. I, n 3, s. 79. Kautsky'nin deindii komite tasla Viyana Ko ngresi tarafndan [geen yln sonunda] ufak-tefek deiikliklerle kabul edildi.46 42 V. i. Lenin Ne Yapmal? artar, proletarya arttka kapitalizme kar savaa zorlanr ve bu savaa uygun duruma geli Proletarya sosyalizmin olabilirlii ve zorunluluu bilincine ular. Demek oluyor ki, so syalist bilin, proleter snf mcadelesinin zorunlu ve dorudan bir sonucu olarak ortaya r.' Ama bu kesenkes yanltr. Elbette, bir reti olarak, sosyalizmin kkleri, tpk prole nn snf mcadelesi gibi, modem ekonomik ilikilerde bulunmaktadr ve sosyalizm, ikincisi ibi kapitalizmin ynlarda yaratt yoksulluk ve sefalete kar mcadeleden ortaya kar. izm ve snf mcadelesi, yanyana doar, birbirinden deil; herbiri farkl koullarda ortaya Modern sosyalist bilin, yalnzca derin bilimsel bilgi temeli zerinde ykselebilir. Ge rekten de, modern iktisat bilimi, diyelim modem teknoloji kadar, sosyalist retim ii n bir kouldur, ve proletarya, ne denli isterse istesin, ne birini [sayfa 52] ne d e tekini yaratabilir; her ikisi de modern toplumsal sreten ortaya kar. Bilimin tayc tarya deil, burjuva aydn tabakadr [italikler K. K.'nin]: modern sosyalizm, bu tabak ann tek tek yelerinin zihinlerinden kaynaklanmtr, ve bunu entelektel olarak daha geli

olan ve koullarn elverdii yerlerde modern sosyalizmi proleter snf mcadelesine sokan p oleterlere iletenler de bunlar olmutur. Demek oluyor ki, sosyalist bilin snf mcadeles ine dardan [von aussen Hinein getragenes] verilen bir eydir, onun iinden kendiliinden kan [unvchsig] bir ey deildir. Bu yzdendir ki, eski Hainfeld program pek hakl olar osyal-demokrasinin grevinin, proletaryay, konumunun bilinci ve grevinin bilinci ile doldurmak [aslnda: proletaryay doyurmak] olduunu sylemektedir. Eer bilin, snf mca den kendi bana dosayd buna gerek olmazd. Yeni taslak, bu nermeyi, eski programdan ayn n almtr ve bunu yukarda belirtilen nermeye ilitirmitir. Ama bu, dnce izgisini tm tadr..." alan ynlarn hareketlerinin sreci ierisinde kendi balanna formle edecekleri bam en szedilemeye-ceine gre, * tek seenek u oluyor [sayfa 53] -ya burjuva ideolojisi, * Elbette bu demek deildir ki, byle bir ideolojinin yaratlmasnda iilerin pay yoktur. a bunlar, ii olarak deil, sosyalist teorisyenler olarak, Proudhon'lar ve Weitling'l er olarak katldlar; bir baka deyile, bunlar, yapabildikleri zaman, yaadklar alarn i yle by-le kazanabildikleri ve bu bilgiyi yle byle gelitirebildikleri lde, katl in bun-da daha sk baar gsterebilmesi iin, genel olarak V. i. Lenin 43 Ne Yapmal? ya da sosyalist ideoloji. kisi arasnda bir orta yol yoktur (nk insanlk "nc" bir i aratmamtr ve ayrca da snf kar-tlklaryla paralanm bir toplumda snf-d ya da olamaz). yleyse, herhangi bir biimde sosyalist ideolojiyi kmsemek, ona birazck olsun an izmek, burjuva ideolojisini glendirmek anlamna gelir. Kendiliindenlikten ok szedi ktedir. Ama ii snf hareketinin kendiliinden gelimesi, onun burjuva ideolojisine tabi masna, Credo program dorultusunda gelimesine yolaar; nk kendiliinden ii snf h ion culuktur, Nur-Geurerkschaftlereidir, ve trade-unionculuk, iilerin burjuvaziye ideolojik klelii demektir. Demek oluyor ki, grevimiz, sosyal-demokrasinin grevi, ken dili-lindenlie kar savamak, ii snf hareketini burjuvazinin kanatlar altna sokmak bu kendiliinden trade-unioncu abadan uzaklatrmak, ve devrimci sosyal-demokrasinin ka nad altna sokmaktr. skra, n 12'de yaynlanan ekonomist mektubun yazarlar tarafndan k an, en gl ideologlarn ii snf hareketini maddi elerin karlkl etkileimi ve ma i yolundan uzaklatrma abalannn baanszla urad yolundaki szleri, bu nedenle, so yle ayn eydir. Eer bu yazarlar, yazn ve toplumsal faaliyet alanna giren herkesin yapm as gerektii gibi, ne sylediklerini korkusuzca, tutarl bir biimde ve derinlemesine dee lendirebilselerdi, onlar iin "o ie yaramaz kollann bo gsleri zerinde balamak" ve e ann, ii snf hareketini "en az direnme izgisine" doru, yani burjuva trade-unionculu e doru eken Struve'lere, Pro-kopovi'lere, ya da bu hareketi kilise ve [sayfa 54] ja ndarma "ideolojisi" izgisine doru eken Zubatov'lara terketmekten baka yapa-caklan bi r ey kalmazd. Almanya rneini anmsayalm. Lassalle'n Alman ii snf hareketine sunduu tarihsel hiz Bu hareketi {Schulzeiilerin bilin dzeylerini ykseltmek iin her trl aba gsterilmelidir; iilerin kend " snrlar ierisinde yapay olarak hapsetmemeleri, genel yaznda giderek artan bir biimde ustalk kazanmay renmeleri zorunludur. "Kendilerini hapsetme-meli"dirler yerine "haps edilmemelidirler" demek daha da doru olacaktr, nk iilerin kendileri de aydnlar iin btn eyleri okumak istiyorlar ve okuyorlar, ve yalnzca pek az [kt] aydn, "iiler ii a koullar konusunda birazck eyler sylemenin ve uzun zamandan beri bilinen bu eyleri b r daha, bir daha yinelemenin yeterli olduuna 44 V. I. Lenin Ne Yapmal? Delitsch ve benzerlerinin iyi yrekli yardmlaryla), ilerlemeci tra-de-unioncu\uk ve kooperatifilik yolundan uzaklatnp, kendiliinden gitmekte olduu yola evrilmi olmasyd bir grevi yerine getirmek iin kendiliinden enin deerinin kmsenmesinden, sre olar rden, unsurlarla ortam arasndaki karlkl etkileimlerden, vb.'den szetmekten ok farkl ler yapmak gerekiyordu. Kendiliindenlie kar amansz bir mcadele gerekiyordu, ve ancak irok yllar kapsayan byle bir mcadeleden sonradr ki, rnein Berlin'in alan halkn tinin bir dayana olmaktan karp sosyal-demokrasinin en salam kalelerinden biri haline etirmek, mmkn olabilmitir. Bu mcadele bugn bile (Alman hareketinin tarihini Prokopovi ten, felsefesini ise Struve'den renenlerin sanabilecekleri gibi) hi bir biimde bitmi deildir. imdi bile Alman ii snf, deyim yerindeyse, bir sr ideolojiler arasnda par bir kesimi katolik ve monarist sendikalar ierisinde rgtlenmitir; bir baka kesimi ngi trade-unionculuunun burjuva mritleri tarafndan kurulan Hirsch-Duncker sendikalan47

ierisinde rgtlenmitir; nc kesimi sosyal-demokrat sendikalar ierisinde rgtlenmi , geri kalanlardan ok daha kalabalktr, ama sosyal-demokrat ideoloji bu stnl yalnzc ideolojilere kar kararl bir mcadele vererek salayabilmitir ve byle koruyabilecektir Ama niye, diye soracaktr okur, kendiliinden hareket, en az direnme izgisini izleyen hareket, burjuva ideolojisinin egemenliine yolayor? u basit nedenle ki, [sayfa 55] burjuva ideolojisi kken bakmndan sosyalist ideolojiden ok daha eskidir, ok daha gelik ndir, ve boy lemeyecek kadar daha ok yaylma olanak-lanna sahiptir.* Ve herhangi bir de sosyalist hareket ne denli gen ise, sosyalist olmayan ideolojiyi glendirme yolun daki btn giriimlere kar o denli gayretli mcadele verilmeli, ve iiler o * i snfnn kendiliinden sosyalizme ekildii sk sk sylenir. Bu, sosyalist teorini n nedenlerini, baka herhangi bir teoriden daha kt ve daha doru bir biimde ortaya kar e bu nedenden tr, iiler bunu ok kolaylkla zmlerler, ama yeter ki bu teori kendili armasn, yeter ki bu teori kendini kendiliindenlie bal klmasn. ou kez, buna, garant aklr. Ama Raboeye Dyelo'nun unuttuu ve arptt da ite budur. i snf kendiliin r; ne var ki, en yaygn [ve srekli olarak ve eitli biimler altnda canlandrlan] burju eolojisi, kendisini, ii snf zerinde kendiliinden daha da byk lde, kabul ettirir V. I. Lenin 45 Ne Yapmal? denli kararl bir biimde, "bilinli unsurun abartlmas" vb.'ye kar feryat eden kt dan ar uyarlmaldr. Ekonomist mektubun yazarlar, Raboeye Dyelo ile birlik iinde, hareket kluunun zellii olan hogrszle svp saymaktadr. Buna bizim yantmz udur: evet, e ocukluk dnemindedir, ve onun daha hzla bymesini salamak iin, ken-diliindenlie ya malanyla onun bymesini geciktirenlere kar hogrszlkle dolu olmaldr. Hi bir ey, delenin her trl kesin aamalarn geirmi olan "ustalar" olma havasna brnmemiz kadar l olamaz. ncs, Raboaya Mysl'm ilk says "ekonomizm" teriminin (elbette ki, biz, bu ifade u y olda kendini kabul ettirmi olduuna gre, onun terkedilmesini nermiyoruz) bu yeni akmn erek niteliine tam olarak uymadn gsteriyor. Raboaya Mysl, siyasal mcadeleyi tmde or; ilk saysnda yaymlanan iilerin yardm sandnn tz, hkmete kar [sayfa 56] ir. Ne var ki, Raboaya Mysl "siyasetin ekonomiyi itaatle izlediine" inanmaktadr (Rab oeye Dyelo, programnda "Rusya'da ekonomik mcadelenin siyasal mcadeleden, herhangi bak a bir lkeden ok daha fazla ayrlamaz olduunu" ileri srdnde bu tezi deiiklie urat iyasetten kast sosyal-demokrat siyaset ise, o zaman Raboaya Mysl ve Raboeye Dyelo'nu n tezleri batanbaa yanltr. ilerin ekonomik mcadelesi (aynlmaz olmamakla birlikte) siyasetiyle, kilise siyasetiyle, vb., grm olduumuz gibi ou kez ilikilidir. Eer siy e, sendika siyasetini, yani btn iilerin, hkmetin, ierisinde bulunduklar durumu orta aldrmayan, yani emein sermayeye bamlln yoketmeyen, ama bu koullarn ortaya kard emler almasn salamak yolundaki ortak abalann kastediyorsa, Raboeye Dyelo'nun tezleri orudur. Bu aba, sosyalizme kar olan ngiliz trade-union-cularnn, katolik iilerin, " " iilerinin, vb. gerekten de ortak zelliidir. Siyaset vardr, siyaset vardr. Bylece ki, Raboaya Mysl siyasal mcadelenin kendiliinde/iliine, bilinsizliine boyunedii l mcadeleyi yadsmyor. Bizzat ii snf hareketinden kendiliinden kan siyasal mcade usu iilerin siyasal istek ve istemlerini) tmyle kabul 46 V. i. Lenin Ne Yapmal? ederken, sosyalizmin ve Rusya'nn gnmz koullannn genel grevlerine uygun den zel bi demokrat politikann bamsz olarak ortaya karlmasn kesenkes reddediyor. Daha ilerde Dyelo'nun da ayn yanlglara dtn gstereceiz. C. Z KURTULU GRUBU48 VE Raboeye Dyelo Raboaya Mysl'm birinci saysndaki pek az bilinen ve imdi hemen hemen unutulmu olan ba erinde [sayfa 57] uzun uza-dya durmamzn nedeni, bu yaznn, sonralan bir sr derecikler linde gnna km olan o genel dnce selinin ilk ve en arpc ifadesi olmasdr. V ve bayazsn verken, yaznn, "keskin ve ateli" bir slupla yazlm olduunu sylemekt Rabotnika, n 9-10, s. 49). Yeni bir ey sylediine inanan inanl herkes, "ateli" bir s yazar ve grlerini yreklilikle belirtir ve savunur. Ancak iki taraf idare edenler "at eli" sluptan yoksundurlar; ancak byleleri, bir gn Raboaya Mysl'm ateini verken, ert onun hasmlarnn "ateli polemiine" saldrabilirler. "Raboaya Mysl'm zel Eki" zerinde durmayp (ilerde ekonomistlerin dncelerini en tutar e ifade eden bu yapt inceleme frsatn bulacaz), "ilerin z Kurtuluu Grubunun ar ndra'da yaynlanan Nakanune49 , n, 7, Temmuz 1899'da yeniden baslmtr) ksaca deinece aleme alanlar, hakl olarak "Rusya iilerinin daha yeni yeni uyanmakta olduklarn, evrel

rine henz bakndklann, ve elde ettikleri ilk mcadele aralarna igdyle sarldklarn . Ama bununla birlikte, igdyle olan bir eyin, sosyalistlerin yardma komalarn gerekt bilinsiz (kendiliinden) bir ey olduunu, modern toplumda "elde edilen ilk mcadele arac " her zaman sendikal mcadele arac olacan, ve "ilk elde edilen" ideolojinin de burjuva (sendika) ideolojisi olacan unutarak, bundan Raboaya Mysl'm varm olduu ayn yanl ktadrlar. Ayn ekilde, bu yazarlar, siyaseti "reddetmiyorlar", sadece (sadece!) Bay V. V.'nin siyasetin styap olduu, ve bundan tr de, "siyasal ajitasyonun iktisadi mcad uruna yaplan ajitasyonun styaps olmas gerektii; ve bu siyasetin bu mcadeV. I. Lenin 47 Ne Yapmal? le temeline dayanmas ve onu izlemesi [sayfa 58] gerektii" yolundaki grlerini yineliyo rlar. Raboeye Dyelo'ya gelince, bu gazete, faaliyetine ekonomistleri "savunmakla" balamtr. k saysnda (n 1, s. 141-142), nl brornde* ekonomistleri uyaran "Akselrod'un, hangi g adalan kastettiini bilmediini" iddia ettii zaman, dpedz geree aykr konumutur. B n zerine, Ak-selrod ve Plehanov'la giritii polemikte, Raboeye Dyelo "kimlerin szkonus u edildiini bilmiyormu gibi grnerek, yurtdndaki btn gen sosyal-demokratlan, bu ha a kar savunmak isteini" teslim etmitir. (Sulama, Akselrod'un ekonomistlere ynelttii grllk sulamasyd.)50 Gerekte bu sulama tamamen haklyd, ve Raboeye Dyelo, sulam likte kendi yazkurulunun bir yesi olan V. .'yi de hedef aldn ok iyi biliyordu. Gee lirteyim ki, bu polemikte, Rus Sos-yal-Demokratlarn Grevleri** balkl brormn yoruml nusunda, Akselrod tamamen haklyd ve Raboeye Dyelo da tamamen hatalyd. Bror, 1897'de oaya Mysl'm kmasndan nce, yukarda niteliini belirttiim St. Petersburg Mcadele Birl k eiliminin egemen olduunu hakl olarak sandm bir srada yazlmt. Ve bu eilim, hi ortalarna kadar egemendi. Onun iin Raboeye Dyelo'nun ekonomizmin varln ve tehlikesi yadsyabilmek iin, 1897-1898'de St. Petersburg'da, ekonomist grler tarafndan safd e i aklayan bir bror dayanak olarak gstermeye hakk yoktu.*** Ama, Raboeye Dyelo, ekonomistleri "savunmakla" [sayfa 59] * Rus Sosyal-Demokratlarnm Bugnk Grev ve Taktikleri, Cenevre 1898. Raboaya Gazeta'ya 1897'de yazlm iki mektup. ** Bkz: Collected Works, Vol. 2, s. 323-51. -Ed. *** Raboeye Dyelo, geree aykr ilk szn ["P. Akselrod'un hangi gen arkadalar kaste yoruz"] savunurken buna bir ikincisini ekledi, Yant'nda yle yazyordu: "Grevlefin ele isinin yaynlanmasndan bu yana, baz Rus sosyal-demokratlan arasnda sadece ekonomik te k yanlla doru eilimler belirdi ya da azok ak olarak perinlendi; bu eilimler, hare , Grevler'de anlatlan durumundan geriye doru bir adm temsil eder." [s. 9.] Bu, 1900'd e yaynlanan Yantt'tayd. Oysa Raboeye Dyelo'nun 1. says [eletiriyle birlikte] 1899 Nis nnda yaynlanmtr. Acaba ekonomizm, gerekten de, yalnzca 1899'da m ortaya kmtr? -demokratlarn ekonomizme kar protestolar, ilk kez olarak, 1899'da yaynlanmtr. [Cred Kar Protesto.] Raboeye Dyelo'nun da ok iyi bildii gibi ekonomizm 1897'de domutur, Raboaya Mystl' daha Kasm 1898'de vmekteydi. [Bkz: "Listok" Rabotnika no 9-10.] 48 V. i. Lenin Ne Yapmal? kalmad, kendisi de durmadan ayn temel hatalara dt. Bu fikir karklnnn kayna, ogramnn u tezine getirilen yorumun bulanklnda aranmaldr: "Birliin grevlerini ve tinin niteliini esas olarak belirleyecek olan [italikler bizim] Rus yaantsnn en nemli olay, bizce, son yllarda ortaya km olan ynsal ii snf hareketidir [italikler R " Yn hareketinin ok nemli bir olay olduu tartma gtrmez. Ama sorunun z, ynsal leri belirleyecei" sznn nasl anlalacandadr. Bu, iki ekilde yorumlanabilir. Bu, y tin kendiliindenlii nnde boyu-nemek, yani sosyal-demokrasinin roln ii snf harek ruma indirgemektir (ki, Raboaya Mysl, z Kurtulu Grubu ve teki ekonomistler, bunu byle yorumlamaktadrlar), ya da bu, yn hareketinin karmza yeni teorik, siyasal ve rgtsel , yn hareketinin ortaya kmasndan nceki dnemde bizim iin doyurucu olabileceklerden karmak grevler kard anlamna gelmektedir. Raboeye Dyelo birinci yoruma eilim gst ermektedir; nk bu gazete, yeni grevler hakknda, belirli hi bir ey sylemeyip ve bu " eti", sanki nmze koyduu grevleri aka anlama ve onlar yerine getirme zorunluluunda rtaryorcasna savlar ileri srp durmutur. Bu bakmdan, Raboeye Dyelo'nun, otokrasinin [ fa 6o devrilmesi grevini, ii snf hareketinin birinci grevi olarak kabul etmenin ola olduunu dndn, ve bu grevi (yn hareketi adna) ksa vadeli siyasal istemler uru e drdn belirtmemiz yeter (Yant, s. 25). Raboeye Dyelo'nun editr B. Krievski'nin bu gazetenin n 7'de yaynlanan ve ayn hatalar

eleyen "Rus Hareketinde ktisadi ve Siyasal Mcadele" balkl makalesi* zerinde durmaya* rnein bu makalede, siyasal mcadelede "Aamalar Teorisi", ya da "rkek Zikzaklar" teor isi yle ifade edilmektedir: "Nitelikleri gerei btn Rusya'y kapsayan siyasal istemler, buna karn, ilk zamanlarda [bunlar 1900'un Austosunda yazlmtr!] iilerin belirli tab ynen byle\] iktisadi mcadelede u deneyime denk dme-lidir. Siyasal ajitasyona ancak [! ] bu deneyimden hareket edilerek giriilebilir ve giriilme-lidir", vb. [s. 11]. Drdnc sayfada, kendisine gre tamamen haksz olan ekonomist sapma sulamalarna kar dikilen yaz r, dokunakl bir biimde yle haykryor: "Marx'n ve Engels'in teorilerine uygun olarak, snflarn iktisadi karlarnn tarihte belirleyici bir rol oynadn, ve bunun sonucu ol le proletaryann iktisadi karlar uruna mcadelesinin, onun snf olarak gelimesinde ve uu uruna mcadelesinde V. i. Lenin 49 Ne Yapmal? rak dorudan doruya Raboeye Dyelo, n 10'a geeceiz. Elbette ki, Krievski ve Martinov'u arya ve skra'ya kar ynelttikleri eitli itirazlar zerinde ayrntl olarak duracak de burada, sadece, Raboeye Dyelo, n 10'un dayand ilkelerin temelleriyle ilgilenmekteyiz. u halde, Raboeye Dyelo'nun aada sunulan iki nerme arasnda "taban tabana kart bir esi garip olgusunu incelemeyeceiz: [sayfa 6i] "Sosyal-demokrasi kendi elini-kolunu balamaz, eylemlerini daha nceden tasarlanm herh angi bir planla ya da siyasal mcadele yntemiyle snrlandrmaz; partinin elinde bulunan glere denk dt srece btn mcadele aralarn benimser" vb.. Bir de u nerme: "... Her koul altnda ve her an, siyasal mcadeleye girimekte ustalam gl bir rgt ilkelerle aydnlanm ve azimle yrtlen, taktik diye adlandnlmaya layk o sistemli eyle nndan szedilemez." (skra, n 4.) ** Akla-uygun olmak kouluyla, btn mcadele aralarn, btn mcadele plan ve yntemlerini kabul etmek ile belirli bir siyasal anda sk skya uygulanan bir plan gereince hareket ynn belirleme istemini birbirine kartrmak, eer taktikten szediyorsak, hastalklar tmenin eitli yntemlerinin tip tarafndan tannmas ile belli bir hastala belli bir ted teminin uygulanmas gereini birbirine kartrmayla ayn eydir. Ama gerek u ki, Raboey un kendisi de, bizim kendiliinden-lie boyuneme diye adlandrdmz bir hastala tutulm u hastalk iin her trl "tedavi yntemini" reddetmektedir. Onun zellikle byk nem tadn hangi sosyal-demokrat bilmez?" [italikler bizim.] Burada, " ucu olarak", szcklerinin hi yeri yoktur. ktisadi karlarn belirleyici bir rol oynamas , hi de iktisadi [yani sendika] mcadelenin zellikle byk nem tad sonucu kartla l, "belirleyici nitelikte" karlar, genel olarak ancak kkl siyasal deiiklikler sonucu tmin edilebilir; ve zel olarak da, proletaryann temel iktisadi karlar ancak burjuvazi nin diktatrlnn yerine proletarya diktatrln koyacak siyasal bir devrimle tatmin ed B. Krievski, "Rus Sosyal-Demokrasisinin V. V.'leri"nin [siyaset iktisattan sonra gelir vb. yolundaki] savlarn ve Alman sosyal-demokra-sisinin berntaynclarnn savlarn elemektedir. [rnein Woltmann da benzer savlarla, iilerin siyasal devrimi dnmeden nc onomik iktidar" ele geirmekle ie balamalar gerektiini tantlamaya alyordu.] * Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 370-371. -Ed. ** Bkz: ibid., Vol. 5, s. 18. -Ed. 50 V. i. Lenin Ne Yapmal? iin bu gazete "plan-olarak-taktiklerin marksizmin zyle elitii" (n 10, s. 18) yolunda aktiklerin "partiyle birlikte byyen parti grevlerinin byme sreci" olduu yolunda (s. italikler Ra-boeye Dyelo'nun) parlak bir keifte bulunmutur. Bu szler nl bir zdeyi Raboeye Dyelo "eiliminin" kalc bir ant haline gelme ansna sahipti. "Nereye?" sorus u ynetici organn verdii karlk udur: hareket, balang noktas ile hareketin bir son arasndaki uzakl deitirme srecidir, [sayfa 62] Bu ei grlmedik derinlik rnei, sad usu bir ey olmayp (yle olsayd zerinde uzun boylu durmann gerei kalmazd), koca bir a gramdr, R. M.'nin ("Raboaya Mysl'm zel Eki"nde) u szcklerle ifade ettii, programn sidir: zlemi duyulacak olan mcadele, mmkn olan mcadeledir, ve. mmkn olan mcadele be ir anda verilmekte olan mcadeledir. Bu, kendini edilgen olarak kendiliindenlie uydu ran snrsz oportnizm eiliminin ta kendisidir. "Plan-olarak-taktikler marksizmin zyle eliir!" Ama bu, marksizme iftira etmektir; ma rksizmin, narodniklerin bize kar mcadelelerinde karmza diktikleri karikatre benzetil idir. Snf bilincine ulam olan militanlarn inisiyatif ve enerjisini kmsemek demekti marksizm, tam tersine, sosyal-demokratn inisiyatif ve enerjisine devasa bir iti kazandrr, onun nnde en geni bak as salar, ve (eer byle ifade edilmesi uygun g

iinin "kendiliinden" mcadeleye giren byk gcn onun emrine verir. Uluslararas sosya sinin btn tarihi, bazan u, bazan da bir baka siyasal lider tarafndan ileri srlen, ba liderin ileri grlln ve doru siyasal ve rgtsel grlerini dorulayan, bazlan da yanstan planlarla doludur. Almanya, tarihinin bir dnm noktasnda iken, imparatorluun k urulmas, Reichstag'in almas ve btn halka seim hakknn tannmas szkonusu iken, sos siyaset ve genel alma iin, Liebknecht'in bir plan, Schvveitzer'in ise bir baka plan d. Sosyalistlere Kar Yasa Alman sosyalistlerinin tepesine indii zaman, Most ve Hasse lmann'in bir plan vard - bunlar hemen iddete ve terre bavurmaya hazrdlar; Hchberg, mm ve (ksmen de) Bernstein'n ise bir baka planlan [sayfa 63] vard -bunlar, sosyal-de mokratlara, an lde sert ve devrimci olduklan iin yasann karlmasna kendilerinin n V. i. Lenin 51 Ne Yapmal? den olduklann ve imdi balanabilmeleri iin tutum ve davran-lannn kusursuz olmas ge a'zetmeye koyuldular. llegal bir yayn organn51 hazrlayan ve srdrenlerin de bir nc Geriye bakarak, hangi yolun tutulaca konusunda mcadele verildikten sonra, ve seilen yolun doru olup olmad konusunda tarih hkmn verdikten sonra, partiyle birlikte byye grevleri hakknda derin vecizeler sylemek elbette ki kolayd. Ama fikir kargaalnn h da,* Rus "eletiricilerinin" ve ekonomistlerinin sosyal-demokrasiyi trade-unioncul uk derekesine drdkleri bir zamanda ve terristler eski hatalan yineleyen "plan-olaraktaktiklerin" kabul edilmesini olanca gleriyle savun-duklan bir srada byle bir zamand a, bu trden derin szler etmekle yetinmek, kendi kendine "yoksulluk tasdiknamesi" v ermeye benzer. Birok Rus sosyal-demokratnn, inisiyatif ve enerji yoksunluundan, "siy asal propaganda, ajitasyon ve rgtlenme alannn"** yetersizliinden, devrimci almann ni lde rgtlendirilmesi iin "planlarn" yokluundan yakndklan bir srada, byle bir -olarak-taktiklerin marksizmin zyle elitiini" ilan etmek, sadece marksizmi teori alan da kabalatrmak deil, pratikte de partiyi geriye doru srklemek demektir. Raboeye Dyel azna yle devam ediyor: "Devrimci sosyal-demokratn grevi, sadece, kendi [sayfa 64] bil nli almasyla nesnel gelimeyi hzlandrmaktr, bu gelimeyi ortadan kaldrmak, ya da k anlarn bunun yerine koymak deildir. skra btn bunlar teoride bilir; ama, marksizmin b nli devrimci almaya hakl olarak yklemi olduu byk nem, skra'y, uygulamada, takt ki doktriner grleri yznden, gelimenin nesnel ya da kendiliinden unsurunun nemini k lemektedir." (s. 18) Bay V. V. ve ortaklarna layk olaanst bir teorik kargaaln bir baka rnei. Filozof ak isteriz: znel planlar hazrlayan bir kimse, nasl olur da nesnel gelimeyi "km-seyeb r"? Bu, ancak, nesnel gelimenin baz snflar, tabaka ya * "Ein Jahr der Vervvirrung" ["Bir Fikir Kargaal Yl"], Mehring'in Alman Sosyal-Demokr sisinin Tarihi adl kitabnda, sosyalistlerin yeni durum karsnda "plan-olarak-taktikler " semede balangta gsterdikleri duraksama ve kararszl anlatan blmne koyduu bal ** skra, n 1, bayazs. [Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 369. -Ed] 52 V. i. Lenin Ne Yapmal? da gruplar, baz uluslar ya da ulus gruplann vb. yarattn ya da glendirdiini, ykt likle nesnel gelimenin gler arasnda belirli bir uluslararas siyasal mevzilenmeyi, ya da devrimci partiler tarafndan taknlan tutumu vb. belirledii gereini gzden karmakl lir. Eer planlar hazrlayan bunu yaptysa, onun suu kendiliinden unsuru kmsemek olma tersine, bilinli unsuru kmsemek olacaktr; nk o zaman, plan hazrlaycnn nesnel ge a gerekli "bilinten" yoksun olduunu gstermi olacaktr. Onun iin kendiliindenlikle bil liin "greli neminin deerlendirilmesi" (italikler Raboeye ye/o'nundur) konusundaki bu lerin kendisi tam bir "bilin" yoksunluunu aa vurmaktadr. Eer "gelimenin" baz "kend unsurlar", genel olarak, insan bilinci tarafndan kavranabiliyorsa, bu durumda bun larn yanl deerlendirilmesi, "bilinli unsurun kmsenmesi" ile ayn ey olacaktr. Ama kavranamyorsa, bu durumda bunlan bilemeyiz ve zerinde konumamz olanakszdr. yleyse B rievski neden szediyor? Eer skra'mn "znel planlannn" yanl olduklan [sayfa 65] gr bu grte olduunu bildiriyor), bu planlarn hangi nesnel olgular hesaba katmadklann g si, ve ancak o zaman bunlan gremedii iin skra'y\ siyasal bilinten yoksun olmakla, -ya da onun szcklerini kullanarak- "bilin unsurunu kmsemekle" sulamas gerekirdi. Ama e nesnel planlardan memnun kalmayarak, bize kar "kendiliinden unsuru km-seme"nin dnd ddia ileri sremiyorsa (!), bu, unu gsterir: 1 teorik olarak, marksizmi, Beltov52 tar afndan yeteri kadar alaya alnan Karayev ve Mihaylovski tarznda anladn; ve 2 pratikt al marksistlerimizi berntayncla doru, ve sosyal-demokratlar-mz da ekonomizme doru "gelimenin kendiliinden unsurlar" ile pekl tatmin olduunu, ve Rus sosyal-demokrasisi i her ne pahasna olursa olsun "kendiliinden" gelime yolundan ayrmaya kesin karar ver

mi olanlara kar "fke ile dolu" olduunu. Bundan sonra gerekten elendirici olan eyler gelmektedir. "nsanlar nasl, doal bilimler n btn keiflerine karn, gene eski biimde reyeceklerse, yeni bir toplumsal dzenin do elecekte, toplumsal bilimlerdeki keiflere ve bilinli savalann saysnn artmasna kar arak kendiliinden bir patlamaV. i. Lenin 53 Ne Yapmal? nn sonucu olarak gerekleecektir." (s. 19.) Tpk atalarmzn o eski tarz bilgelikleriyl erkes dnyaya bir ocuk getirebilir" demeleri gibi, bugn de (Nartsis Tuporilov tarznda )53 "modem sosyalistler", kendi bilgelikleriyle, "yeni bir toplumsal dzenin kendi liinden douuna herkes katlabilir", demektedirler. Biz de herkesin katlabilecei gr u tr katlma iin gerekli olan tek ey, ekonomizm egemen olduunda ekonomizme, [sayfa 66] ve terrizm ortaya ktnda da terrizme teslim olmaktr. Nitekim Raboeye Dyelo bu yl terrizm salgnna kar uyarc birka sz sylemenin o kadar nemli olduu bir anda, ken " olan bu sorunla kar karya gelince anp kald. Ve imdi alt ay sonra, sorunun azok srada, yle bir beyanla ortaya kyor: "Biz, terrist duygularn ykselmesine kar k krasinin grevi olmad ve olmamas gerektii grndeyiz." {Raboeye Dyelo, n 10, s. 23 bir de Konferans kararn ileri sryorlar: "Konferans, sistemli ve saldrgan nitelikte te rrn zamansz olduu grndedir." (ki Konferans, s. 18.) Btn bunlar ne kadar ak-se ak ama zamansz iln etmek, ve bu da yle bir biimde iln ediliyor ki, sistemli ve saldrg n nitelikte olmayan terr, "karann" kapsamna girmiyor. Byle bir kararn son derece teh likesiz, ve hataya kar gvence altna alnm bir karar olduunu teslim etmek gerekir; t da bir ey sylemeyen bir kimsenin kendisini hataya kar gvence altna alm olmas gibi ir karar kaleme almak iin gerekli olan tek ey, hareketin kuyruunda gidebilme yetenein i gstermektir. skra, terr sorununu yeni bir ey olarak iln ettii iin Raboeye Dyelo'y ya aldnda,* bu gazete, skra'y, "Parti rgtne, 15 yl aan bir sre nce, bir gmen afndan nerilen taktik sorunlarla ilgili zmleri dayatmak gibi inanlmaz bir kstahlk" ulad (s. 24). Gerekten kstahlk, hem de bilin unsurunun ar bir nemsenmesi: nceden unlar bir zme balayacaksn, sonra da rgt, partiyi ve ynlan bu zmn doru oldu yapacana imdiye kadar * Bkz: Collected Works, Vol. 5, s. 18-20. -Ed. ** u da unutulmamaldr ki, terr sorununu "teorik bakmdan" zme balarken, Emein Kurt , daha nceki devrimci hareketlerin deneyimini genelletirmitir. 54 V. i. Lenin Ne Yapmal? [sayfa 67] sylenmi eyleri yineleseydin, ve hi kimseye hi bir ey "dayatmadan", her '"d mete", bazan ekonomizm dorultusunda, bazan terrizm dorultusunda zikzaklar izseydin ne kadar daha iyi olurdu. Raboeye Dyelo, dnyasal bilgeliin bu byk kuraln bile genelle or ve skra ile Zarya'y "programlann ekilsiz kaos zerinde dolaan bir ruh gibi, hareket n karsna karmakla (s. 29) suluyor. Ama sosyal-demokrasinin ilevi, kendiliinden hare zerinde dolaan bir "ruh" olmak ve bununla yetinmeyip bu hareketi "kendi program" dz eyine ykseltmek deildir de nedir? Bu ilev, herhalde hareketin kuyruunda srklenmek ola az; bu, en iyi durumda bile harekete hi bir yarar salamaz, ve en kts hareket iin son erece zararl olur. Ama Raboeye Dyelo, sadece bu "sre-olarak-taktikler"i izlemekle ka lmyor, onu, ilke dzeyine ykseltiyor, yle ki, bu gazetenin eilimini oportnizm olarak d l [kuyruk szcnden gelen) kuyruk-uluk olarak nitelendirmek daha doru olacaktr. Ve tes etmek gerekir ki, hareketi arkadan izlemeye, onun kuyruu olmaya azmetmi olan kims eler, "gelimenin kendiliinden unsurunu kmsemeye" kar, kesin olarak ve sonsuza dek g altna alnmlardr. Ve bylece, Rus sosyal-demokrasisinde, "yeni akm" tarafndan ilenen temel hatann, bu ak kendiliindenlie boyune-mesi ve ynlarn kendiliindenliinin biz sosyal-demokratlarda derecede bir bilin gerektirdiini anlayamam olduu sonucuna varm bulunuyoruz. Ynlan nden kabar, ne kadar byk ve hareket de ne kadar yaygn olursa, sosyal-demokrasinin teo ik, siyasal ve rgtsel almas iin daha yksek bir bilin gstermesi gerei de o lde Rusya'da ynlann kendiliinden kaban, [sayfa 68] yle byk bir hzla geliti (ve halen edir) ki, gen sosyal-demok-ratlann bu devasa grevleri yerine getirmekte hazrlksz oldu klan ortaya kt. Bu hazrlkszlk, hepimizin ortak talihsizliidir, btn Rus sosyal-dem talihsizliidir. Ynlarn kabar kesintisiz bir sreklilikle geliti ve yayld; sadec devam etmekle kalmad, yeni yrelere, toplumun yeni katlanna yayld V. i. Lenin 55 Ne Yapmal? (ii snf hareketinin etkisi ile renci genlik arasnda, genel olarak aydnlar arasnd k kyl arasnda yeniden kaynamalar oldu). Ama devrimciler bu kabarn gerisinde kaldlar

"teorileriyle", hem de eylemleriyle gerisinde kaldlar; onlar btn harekete yn verebi lecek olan deimez ve srekli bir rgt kuramadlar. Birinci Blmde, Raboeye Dyelo'nun teorik grevlerimizi kmsediini ve moda olan "eleti gann "kendi-liindenlik"le yineleyip durduunu belirttik; bu slogan yineleyenler, Alman ya'daki ve Rusya'daki oportnist "eletiriciler"in tutumu ve devrimcilerin tutumunun birbirinin tam kart olduunu anlayacak "bilin"ten yoksundular. Bundan sonraki blmlerde kendiliindenlie bu boyun-eiin, siyasal grevler alannda ve s -demokrasinin rgtsel almasnda nasl ifadesini bulduunu gstereceiz, [sayfa 69] 56 V. I. Lenin Ne Yapmal? TRADE-UNONCU SYASET VE SOSYAL-DEMOKRAT SYASET Szmze, gene, Raboeye Dyelo'yu vmekle balayacaz. Rabo-eye Dyelo n 10'da, Martinov' e olan gr ayrlklarn inceleyen yazya koyduu balk, "Tehir Yazn ve Proleter Mca lklannn zn yle formle ediyor: "Biz, [ii partisinin] gelimesini engelleyen dzeni yetinenleyiz. Biz, ayn zamanda, proletaryann bugnk ivedi karlann da savunmak zorund ... skra ... aslnda, devrimci muhalefetin, yurdumuzdaki durumu ve zellikle siyasal durumu tehir eden bir organdr... Biz ise, proletaryann mcadelesiyle sk organik ba i , ii snfnn davas iin almaktayz ve [sayfa 70] alacaz." (s. 63.) Bu formlde u duyulabilir. Bu forml, genel bir ilgiye lyktr, nk, znde sadece Ra-boeye Dyelo i yn zamanda, genel olarak V. i. Lenin 57 Ne Yapmal? bizimle ekonomistler arasnda, siyasal mcadele konusundaki mevcut btn fikir aynlklann a kucaklamaktadr. Ekonomistlerin "siyaseti" tmyle reddetmediklerini, durmadan siyas etin sosyal-de-mokrat anlayndan trade-unioncu anlayna doru saptklann yukarda gste tinov da ite tamamen byle bir sapma iindedir; ve bu yzden de, bu sorun konusunda onu n grlerini ekonomist yanlgnn bir modeli olarak alacaz. Ne, "Raboaya MysV m zel E lannn, ne "z Kurtulu Grubu" ve ne de skra, n 12'de yaynlanan Ekonomist Mektup'un yaza lannn bu seimimizden tr bizi knamaya haklan olamayacaklann tantlamaya alacaz. A. SYASAL AJTASYON VE BUNUN EKONOMSTLER TARAFINDAN SINIRLANDIRILMASI Rus iilerinin iktisadi mcadelesinin,* iktisadi (alma ve meslek) koullan tehir eden yaratlmasyla zamanda olarak, yaygn bir gelime ve pekime gsterdiini herkes bilir. " riler" esas olarak fabrika sistemini tehir ediyorlard, ve bylece ksa bir sre iinde i arasnda gerekleri tehir etme tutkusu ortal sard. iler, sosyal-de-mokrat alma ilerine, yoksul yaamlar konusunda, da-yanlmaz arlktaki almalar ve haklardan yoksu onusunda [sayfa 711 btn gerekleri aklayan yeni trden bir bildiri sunmay istediklerin e bunu yapabileceklerini anlar anlamaz, bizi, fabrikalardan ve atel-yelerden gel en mektup yamuruna tutmaya baladlar. Bu "tehir yazn", sadece bildiride sz edilen fa da deil, ama tehir edilen gereklerin yaylabildii btn fabrikalarda da byk bir etki Ve ayr ayn iletmelerde ve mesleklerde bulunan iiler arasnda yoksulluk ve yoksunluk du rumu hemen hemen ayn olduuna gre, "iilerin yaamlan konusundaki gerekler" herkesi har te geiriyordu. En geri iiler arasnda bile "basnda kendilerinden szettirme" tutkusu uy nd - soyguna ve baskya * Herhangi bir yanl anlamaya yolamamak iin, burda ve bu kitapk boyunca [bizim aramzd kabul edilmi kullanmna uygun olarak] iktisadi mcadeleden anladmz eyin, Engels'in aktardmz pasajnda "kapitalistlere kar direnme" olarak tanmlad ve zgr lkelerd ya da mesleki mcadelesi olarak bilinen "pratik iktisadi mcadele" demek olduunu bel irtelim. 58 V. i. Lenin Ne Yapmal? dayanan mevcut toplumsal dzenin tmne kar, savan bu ilkel biimi iin duyulan soylu b uydu bu. Ve ounlukla, bu "bildiriler", gerekten bir sava ilnydlar, nk bu tehirle ekete getiriyor, onlan en gze batan hakszlklann kaldnlmasn istemeye ve isteklerini gr vlerle desteklemeye yneltiyordu. Nihayet iverenler de, bu bildirilerin sava iln anlam tadklarn kabul etmek zorunda kaldlar, o kadar ki, birok hallerde atma-lann patlak i bile beklemediler. Her zaman olduu gibi, bu tehirlerin salt yaynlanmas bile, derha l etkili oluyordu ve gl bir manevi bask yaratyordu. Birden ok durumda, bildirinin sal ortaya k bile, ne srlen istemlerin tmnn ya da bir ksmnn yerine getirilmesine ckle, iktisadi (fabrika) tehirler, iktisadi mcadelenin nemli bir manivelasyd, ve imd e yledir. Ve iilerin kendi kendilerini savunmalann zorunlu klan kapitalizm varolduka, bunlar, bu nemlerini korumay srdreceklerdir. Avrupa'nn en ileri lkelerinde bile, geri

bir sanayi kolundaki, ya da unutulmu bir ev sanayii kolundaki an hakszlklarn tehir e mesinin, snf bilincinin uyanmas iin, sendikal mcadelenin balamas [sayfa m ve sosyali n yaylmas iin bir balang noktas olabildii hl grlebilir.* Rus sosyal-demokratlannn byk ounluu, son zamanlarda, he-men hemen btn zamanlarn f llannn tehirinin rgtlendirilmesine ayrmlardr. Bunun ne kadar doru olduunu anlamak dar ki, bunun, kendi bana ele alndnda, znde henz sosyal-demokrat olmayp, yalnzca olduu gereini gerekten de gzden karmlardr- Ra-boaya Mysl'a bir gzatmak yeter. tehirler, yaln* Bu blmde, biz, yalnz geni ya da dar anlamyla, siyasal mcadeleyi ele almaktayz. Onu n, Raboeye Dyelo'nun, skra'nm iktisadi mcadele konusunda "ok snrl" olduu iddiasna r ey olarak, geerken deinmekle yetiniyoruz. [ki Konferans, s. 27, Sosyal-De-mokrasi ve i Snf adl brornde Martinov tarafndan yeniden ortaya atlmtr.] Eer bu sul bir yl iinde sanayi kesiminde iktisadi mcadeleye ayrd yeri [yapmaya ok dkn olduk lo olarak ya da yaprak saysyla lselerdi, ve bunu Raboeye Dyelo ile Raboaya Mysl'm bi ada bu konuya ayrdklar yerle kyaslasalard, bu bakmdan bile geri olduklarn kolaylkl i. Besbelli ki, bu basit gerein kendilerince grlmesi, onlar kafa karklklarn ak savlara bavurmaya zorlamaktadr. "skra" diye yazyorlar "istemeye istemeye [!] yaamn z runlu gereklerini kabul etmek ve hi deilse [!!] ii snf hareketi ile ilgili mektuplar lamak zorunda kalyor]!]." {ki Konferans, s. 27]. rtlmesi olanaksz sav dediin byle V. i. Lenin 59 Ne Yapmal? zca belirli bir sanayi kolunda iilerle iverenler arasndaki ilikilere deiniyordu, ve b nlarn salad tek ey, igc satclannn "me-talarn" daha iyi koullarla satmay ve unda alclarla savamay renmeleri oldu. Bu tehirler (eer bir devrimciler rgt taraf gibi kullanlsayd), sosyal-demokrat eylemin bir balangc ve onu oluturan bir paras o irdi; ama te yandan bunlar, "salt sendikal" mcadeleye ve sos-yal-demokrat olmayan bir ii snf hareketine de yolaabilirdi (ve kendiliindenlie tapnma tutumu veri olara ola-mas kanlmazd da). Sosyal-demokrasi, yalnzca igcnn [sayfa 73] daha uygun kou iin deil, ayn zamanda mlk-szlerin kendilerini zenginlere satmaya zorlayan toplumsal d enin kalkmas iin de ii snf mcadelesine nderlik eder. Sosyal-demokrasi, yalnzca be iverenler grubuyla deil, modem toplumun btn snflaryla ve rgtlenmi bir siyasal g etle de ilikilerde ii snfn temsil eder. Demek ki, sosyal-de-mokratlar, kendilerini, nzca iktisadi mcadeleyle snrlamakla kalmamal, iktisadi tehirlerin rgtlendirilmesi i alca eylemleri haline gelmesine de izin vermemelidirler. i snfnn siyasal eitimi v yasal bilincinin gelitirilmesini etkin olarak ele almak zorundayz. Zarya ve skra, e konomizme kar ilk saldrlarn artk yapm olduklanna gre, bu konuda "herkes gr bir aada greceimiz gibi, bazlan iin bu, yalnzca, szde kalmaktadr). Karmza u sorun kyor: siyasal eitim neyi iermelidir? Bu otokrasiye kar ii snf aret olabilir mi? Elbette ki hayr. ilere siyasal bakmdan ezildiklerini aklamak yetme nasl ki, onlara karlannn iverenlerin kar-lanna uzlamaz kartlkta olduunu aklam Ajitasyon, bu basknn her somut rnei ele alnarak yrtlmelidir (tpk iktisadi baskn ri etrafnda ajitasyon yrtmeye balam olmamz gibi). Bu bask toplumun eitli snflan e, kendisini yaamn ve eylemin en eitli alanlarnda -meslek, kamu, zel, aile, din, bili vb. alanlarnda- ortaya koyduuna gre, otokrasinin siyasal tehirini btn ynleriyle rg e girimeyecek olursak, iilerin siyasal bilincini gelitirme grevimizi yerine getiremey eceimiz besbelli deil midir? Basknn somut belirtileri etrafnda ajitasyon grevini yeri e getirebilmek 60 V. i. Lenin Ne Yapmal? iin, bu [sayfa 74] belirtileri tehir etmek gerekir (nasl ki ekonomik ajitasyonu yrteb ilmek iin fabrikalarda yaplan hakszlklan tehir etmek zorunluysa). Bunun yeterince ak olduu dnlebilir. Ama durum udur ki, siyasal bilincin btn ynle rilmesinin gerei konusunda, "herkes", ancak lafta gr birliindedir. rnein Ra-boeye D ok ynl siyasal gerekleri aklama kampanyasn rgtlendirme grevine sarlma (ya da b dm atma) yle dursun, bu grevi zerine alan skra'y yolundan uzaklatrmaya almakta dinleyiniz: "i snfnn siyasal mcadelesi sadece (hi de "sadece" deil) iktisadi mc gelimi ve en etkili biimidir." {Raboeye Dyelo'nun program, Raboeye Dyelo, n 1, s. 3 Sosyal-demokratlar, u anda, iktisadi mcadelenin kendisine olabildiince siyasal bir nitelik kazandrma greviyle kar karya bulunmaktadrlar." (Martinov, Raboeye Dyelo, n 42) "ktisadi mcadele, ynlar etkin siyasal mcadeleye ekmek iin en geni uygulanabi ip bir aratr." (Yurtd Birlik Konferansnn ald karar, ve bu kararda yaplan "deii ferans, s. 11 ve 17) Grld gibi, Raboeye Dyelo, ilk saysndan son "Yazkuruluna Talim

dar, hep bu tezleri benimsemitir, ve bunlar, besbelli ki, siyasal ajitasyonla siy asal mcadele konusunda tek bir gr ifade etmektedir. Bu gr, ekonomistler arasnda y ve siyasal ajitasyonun iktisadi ajitasyonu izlemesi gerektii yolundaki gr asndan ele alm. ktisadi mcadelenin, genel olarak*, ynlar siyasal [sayfa 75] mcadeleye srkley "en geni uygulanabilirlie sahip ara" olduu doru mudur? Tamamiyle yanltr. Yalnzca i mcadeleyle olan balants bakmndan deil, polis zorbalnn ve otokratik zulmn btn kmekte" hi de * Raboeye Dyelo bir tm olarak partinin genel ilkelerinin ve genel grevlerinin szn ett iin, biz de "genel olarak" diyoruz. Hi kukusuz, pratikte yle durumlar olabilir ki, siyasetin gerekten iktisadi izlemesi gerekir, ama yalnzca ekonomistlerdir ki, tm Ru sya iin geerli olan bir kararda byle bir ey syleyebilirler. "Daha balangta" siyasal asyonu "tamamyla iktisadi bir temel zerinde" yrtmenin mmkn olduu durumlar olabilir; Raboeye Dyelo, sonunda, "bunun hi bir gerei olmad" sonucuna varmtr [ki Konferans Bundan sonraki blmde, "politikaclarn" ve devrimcilerin taktiklerinin, sosyal-demokr asinin sendikal grevlerini grmezlikten gelmek bir yana, tersine bu grevlerin tutarl bir biimde yerine getirilmesini salayabilecek olan eyin yalnzca bunlar olduklarn gst ceiz. V. i. Lenin 61 Ne Yapmal? daha az "geni uygulanabilirlie sahip" bir ara deildir. Zemskiye naalniki54 ve kyller krbalanmas, memurlarn rvetilii ve polisin kentlerde "sradan halka" kar davran halkn aydnlanma ve bilgi iin olan abasnn bask altna alnmas, vergilerin zorla tahs nsel mezheplerin ezilmesi, erlere kar aalayc davranlar ve rencilerle liberal aydn emlerinin uygulanmas -btn bunlar, ve zorbaln buna benzer binlerce belirtisi, "iktisad " mcadeleyle dorudan doruya balantl olmamakla birlikte, siyasal ajitasyon iin ve y sal mcadeleye ekmek iin, genel olarak, daha az "geni uygulanabilirlie sahip" frsatlar mdr? Doru olan, bunun tam tersidir. ilerin (bizzat kendilerinin ya da onlarla yakn b olanlann), zulmden, zorbalktan ve hak yoksunluundan ac ektii durum-lann toplam iin endikal mcadeledeki polis zorbal durum-lan, hi phe yok ki, aznlkta kalr. O halde mokratlarn, genel olarak sylemek gerekirse, hi de daha az "geni uygulanabilirlie sahi p" ol-mayan teki aralara da sahip bulunmas gerekirken, niin aralardan yal-nzca birini "en geni uygulanabilirlie sahip ara" ilan ederek siyasal aji-tasyonun kapsamn nceden landralm? Artk belirsiz bir hal alm uzak gemite (bundan [sayfa 76] tam bir yl nce!..) Raboeye o yle yazyordu: "Hkmet, polisi ve jandarmay karlanna kanr karmaz", "ynlar, b a da hi deilse birka grevden sonra, ksa vadeli siyasal istemleri anlamaya balyorlar". (Austos 1900, n 7, s. 15.) Bu oportnist aamalar teorisi, Yurtd Birlik tarafndan art edilmitir; Birlik, u szleriyle imdi, bize, bir dnde bulunmaktadr: "Daha balangta jitasyonu tamamyla bir iktisadi temel zerinde yrtmenin hi de gerei yoktur." (ki Konf ns, s. 11.) Birliin, gemiteki hatalannn bir ksmndan bu ekilde dnmesi, gelecein Rus -demokrasisi tarihisine, ekonomistlerimizin sosyalizmi nerelere kadar alalttklann bi r sr kanttan daha ak olarak gsterecektir! Ama siyaseti snrlandrmann bir biiminin sinin. bize teki biimleri kabul ettireceini sanyorsa, Yurtd Birlik, gerekten ok sa . Bu durumda da, iktisadi mcadelenin mmkn olduu kadar geni bir temel zerinde yrtlm ektiini, bundan her zaman siyasal ajitasyon iin yararlanlmas gerektiini, ama bunun ii ik62 V. i. Lenin Ne Yapmal? tisadi mcadeleyi ynlar etkin siyasal mcadeleye ekmek iin en geni uygulanabilirlie a saymann "hi de gerei olmadn" sylemek daha mantki olmaz m? Yurtd Birlik, Yahudi ileri Birliinin (Bund)55 Drdnc Kongresinin kararlarndan bir an "en iyi aralar" deyimi yerine, kendisinin "en geni uygulanabilirlie sahip aralar" deyimini koymu olmasna nem vermektedir. Bu kararlardan hangisinin daha iyi olduunu sylemekte glk ektiimizi itiraf edelim. Bizce her ikisi de, bir dierinden daha ktd rtd Birlik, hem de Bund, (belki de ksmen farknda olmayarak gelenein etkisi altnda) s sete, ekonomist, trade-unioncu bir yorum getirme hatasna dmektedirler, [sayfa 77] B u hataya "en iyi" szcklerini kullanarak m, yoksa, "en geni uygulanabilirlie sahip" sz lerini kullanarak mi dld, temelde hi bir eyi deitirmez. Eer Yurtd Birlik "ikt rindeki siyasal ajitasyonun en geni lde uygulanan ("uygulanabilirlie sahip" deil) ara lduunu syleseydi, bu, sosyal-demokrat hareketimizin geliiminin belli bir dnemi iin do u olurdu. Bu, [Ekonomistler bakmndan ve 1898-1901 dneminde] pratik iinde alanlarn ( uu bakmndan deilse bile) birou bakmndan doru olurdu; nk pratik iindeki bu ekon

al ajitasyonu (eer uygu-ladlarsa), hemen tamamyla, iktisadi bir temel zerinde uygula mlardr. Byle bir izgiyi izleyen siyasal ajitasyon, Raboaya Mysl ve z Kurtulu Grubu an kabul edilmi ve, hatta grdmz gibi, rgtlenmitir de. Raboeye Dyelo iktisadi ajit i yararl bir iin, siyasal mcadelenin snrlandrlmas gibi zararl bir eyin eliinde mde sulamalyd; bunu yapacana, {ekonomistler tarafndan) en geni lde uygulanan ara ni uygulanabilirlie sahip aralar olduunu iln etmektedir! Bu durumda, bu kimselere eko nomist dediimizde, karlnda bize svmekten, bize "yalanclar", "bozguncular", "Papalk " ve "iftiraclar" demekten,* ve kendilerine hakaret ettiimiz iddiasyla btn dnya nnd den yaknmaktan, ve yemin edercesine "u anda ekonomizmle lekelenmemi tek bir sosyaldemokrat rgt yoktur"** demekten baka ellerinden bir * Bunlar ki Konferans'\& kullanlm olan ifadelerdir, s. 31-32, 28 ve 30. ** ki Konfera ns, s. 32. V. i. Lenin 63 Ne Yapmal? ey gelmiyor. Ah u kt, iftirac siyasetiler! Ekonomizm denen eyi, srf insanla dma ve baka insanlar en amansz hakaretlere uratmak iin icat etmi olmallar, [sayfa 78] Martinov "iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrmak"tan szederke n, sosyal-demokrasiye ykledii grevin somut ve gerek anlam ne olabilir? ktisadi mcade iilerin, iglerini daha elverili koullarla satmak iin, alma koullarn, yaam k , iverenlere kar kolektif mcadelesidir. Bu mcadele, zorunlu olarak, sendikal bir mcad ledir, nk alma koullar farkl meslek dallannda byk farkllklar gsterir, ve bu y iyiletirilmesi uruna mcadele, ancak meslek rgt temeli zerinde yrtlebilir (Bat l dika temeli araclyla; Rusya'da geici meslek birlikleri ve bildiriler vb. araclyla) ki, "iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik" kazandrmak demek, bu mesl eki istemlerin yerine getirilmesi iin uramak, her meslek kolundaki alma koullarn ( v'un makalesinin bir sonraki sayfasnda, s. 43'de), "yasal ve idari nlemler" yoluyl a iyiletirmek demektir. i sendikalannn yapmakta olduklar ve her zaman yapm olduklar ndan baka bir ey deildir. Bay ve Bayan Webb gibi arbal bilim adamlarnn (ve "arba rin) ya-ptlann okuyunuz, o zaman ngiliz ii sendikalannn uzun zamandan beri "iktisadi adelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrma" grevini benimsediklerini ve o gre vi uzun zamandan beri yerine getirmekte olduklann, uzun zamandan beri grev hakk iin , kooperatif ve sendika hareketi nnde btn yasal engellerin ortadan kaldrlmas iin, k ve ocuklarn korunmasn salayacak yasalar iin, salk, ve fabrika yasalar vb. aracl iyiletirilmesi iin mcadele etmekte olduklarn greceksiniz. Demek ki, "iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrma" yolundaki gsterili szler, "korkun derecede" derin ve devrimci grn altnda, [sayfa 79] sosyalt siyaseti, sendikal siyaset derekesine drme geleneksel eilimini gizlemektedir! skra' nm "dogmann devrimciletirilmesini, yaamn devrimciletirilmesinden daha stn"* tuttuu edilen tek yan* Raboeye Dyelo, n 10, s. 60. Bu, "ileriye doru atlan her adm, her gerek ilerleme, 64 V. i. Lenin Ne Yapmal? lln giderme maskesi altnda, iktisadi reformlar uruna mcadeleyi yepyeni bireymi gi tedirler. Gerekte, "iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrmak" sz, iktisadi reformlar uruna mcadeleden baka bir anlam tamaz. Martinov'un kendisi de, ee kendi szlerinin anlamn biraz dnm olsayd, bu basit sonuca ulaabilirdi. Martinov e arn skra zerinde deneyerek yle diyor: "Partimiz, hkmetin karsna, iktisadi smr kar somut yasal ve idari nlem istemleriyle kabilirdi ve kmalyd." (Ra-boeye Dyelo 42-43.) Somut nlem istemleri - bu, toplumsal reform istemleri anlamna gelmez mi? Ve tarafsz okura bir kez daha soruyoruz: Raboeye ye/o'culara skra'yla gr aynlklannktisadi reformlar urunda mcadele zorunluluu tezlerini ileri srdklerinden tr (bu yay biraz garip adlandrma bize balansn!), maskeli bemtaynclar dediimizde kendilerine if m ediyoruz? Devrimci sosyal-demokrasi, reformlar uruna mcadeleyi eylemine her zaman katmtr ve imd de katmaktadr. Ama sosyal-demokrasi, "iktisadi" ajitasyonu, sadece hkmetten her trd en nlemleri yerine getirmesini istemek iin deil, ayn zamanda (ve esas olarak) hkmetin bir otokratik hkmet olmasna son vermesini istemek iin de kullanlr. stelik devrimci s al-demokrasi, [sayfa sol hkmete kar bu istemini yalnzca iktisadi mcadele temeli zeri dayandrarak deil, ayn zamanda, toplumsal ve siyasal yaamn genel olarak btn alanlarn andrarak ileri srmeyi grev bilir. Ksacas, devrimci sosyal-demokrasi, btnn bir para reformlar uruna mcadeleyi, zgrlk uruna ve sosyalizm uruna devrimci mcadeleye tbi sa Martinov, aamalar teorisini yeni bir biimde canlandryor ve sanki siyasal mcadele y

erine tamamyla iktisadi bir gelime yolu izlenmesini va'zetmeye alyor. inde bulundu vrimci hareketin ykselii dneminde reformlar uruna mcadeleyi, szde zel bir "grev" gi eri srmekle, o, partiyi geriletmekte, hem "ekonomist" ve hem de liberal oportnizmi n ekmeine ya srbir dzine programdan daha nemlidir" tezinin, hareketimizin bugnk kaos durumuna, yuka rda nitelendirmi olduumuz Martinov tarz uygulanmasdr. Gerekte bu, berntaynclarn o et her eydir, nihai ama ise hi bir ey" tmcesinin Rusa bir evirisinden baka bir ey V. i. Lenin 65 Ne Yapmal? mektedir. Devam edelim. Reformlar uruna mcadeleyi, "ktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir n itelik kazandrma" gsterili tezinin arkasnda utanmazca gizleyerek, Martinov, tamamyla iktisadi (aslnda tamamyla fabrikaya degin) reformlar zel bir eymi gibi ileri srd. n yapt? Bilmiyoruz. Belki de dikkatsizliinden tr. Ama aklndan "fabrika" reformlar ya baka eyler de geiyor olsayd, yukanya aktardmz tezinin tm, her trl anlamn yit bunu, hkmetin ancak iktisadi alanda "dnler"de bulunmasnn olanakl ve olas olduunu Eer yle ise, bu, garip bir kuruntudur. Krba cezas, pasaportlar, toprak tazminat dem ri,56 dinsel mezhepler, sansr vb., vb.'ye ilikin yasalar kartlmas konusunda da dnle armak olanakldr ve koparlmaktadr, [sayfa su Elbette ki "iktisadi" dnler (ya da szde ) hkmet bakmndan en ucuzu ve en elverilisidir, nk hkmet bunlarla ii snfnn g . te bundan tr, biz sosyal-demokratlar, hi bir durumda ya da hi bir ekilde, iktisad ormlara daha byk nem verdiimiz, ya da bu reformlarn zel bir nem tadn sandm uyandracak bir davranta asla bulunmamalyz. Yukarda sz edilen yasal ve idari nlemle lgili somut istemlerden sze-derken, "bu gibi istemler" diye yazyor, Martinov, "kof bir ses olarak kalmaz, nk, elle tutulur sonular vaaddettii iin, ii yn tarafnd desteklenebilirler. ..." Hayr, hayr, biz ekonomist deiliz! Biz yalnz, Bernstein'lar , Prokopovi'ler, Struve'ler, R. M'ler ve tutu quanti** yapt gibi, somut sonularn "ell tu-tulurluu" nnde klece eilmekteyiz! Biz, sadece, (Nartsis Tu-porilov ile birlikte) "elle tutulur sonular vaadetmeyen" her eyin "kof bir ses"ten baka bir ey olmadnn an stiyoruz! Biz sadece alan ynlar sanki (kendi dargrllklerini onlara yklemeye kal landaki yeteneklerini imdiden tantlam gibi), hi bir elle tutulur sonu vaadetmese bile otokrasiye kar her trl kar k etkin olarak destekleye-mezlermi * s. 43: "Elbette ki, iilere hkmetten baz iktisadi istemlerde bulunmalarn tledi u, otokratik hkmet iktisadi alanda zorunlu olarak baz dnlerde bulunmaya hazr olduu i apyoruz." * Btn tekilerin, -. 66 V. i. Lenin Ne Yapmal? gibi, muhakeme yrtmeye alyoruz! rnein Martinov'un kendisinin szn ettii rnekleri, isizlie ve ala kar "nlemler tlerine inanmak gerekirse, Raboeye Dyelo, "elle tutulur sonular vaadeden" (yasa ta sarlar biiminde?) "yasal ve idari nlemler iin somut istemlere" ilikin bir program haz ayp gelitirmeye alrken, her zaman "dogmann devrimciletirilmesini yaamn devrimcile nden [sayfa 82] daha stn tutan" skra, isizlikle kapitalist dzenin tm arasndaki kopm amaya alt, "alk tehlikesine" kar uyarda bulundu, polisin "alara kar savan" v a kurallann" tehir etti; ve Zarya da Yurt Haberleri Dergisi'nin al ele alan bir kesim ni* bir ajitasyon bror biiminde zel bir yeni basm olarak yaynlad. Hey Tanrm! Bu da z doktrinerler ne onmaz bir "tek yanllk" iindeydiler! "Bizzat yaamn" arlarna kulak da tkyorlard! Bunlarn makaleleri "elle tutulur sonular vaadeden" tek bir, evet (ne ko rkun ey!) tek bir "somut istem" iermiyordu! Zavall doktrinerler! Bunlar, taktiklerin bir byme sreci, ve byyen eyin sreci vb. olduunu ve iktisadi mcadelenin kendisine bir nitelik kazandrmak gerektiini rensinler diye, Kriev-ski ve Martinov'a gnderilmel dirler! "ilerin iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadelesinin ["hkmete kar iktisadi m tad devrimci anlamdan baka, bu mcadelenin yle bir anlam da vardr: bylelikle i k siyasal haklardan yoksun bulun-duklan bilincine vanrlar." (Martinov, s. 44.) B u pasaj buraya aktarmamzn nedeni, yukarda sylenenleri yznc ve bininci kez yinelemek , Martinov'a bu mkemmel yeni formlnden tr zel teekkrlerimizi sunmaktr: "iilerin hkmete kar iktisadi mcadelesi". Ne paha biilmez bir inci! Ekonomistler arasndaki b nlamazhklan ve btn nanslan ortadan kaldran bu ak ve ksa nerme, iileri "genel k n koullarnn iyiletirilmesi uruna siyasal mcadele"ye** armaktan balayp, aamalar eerek, konferansn "en geni uygulanabilirlie sahip [sayfa 83] aralar"

* Bkz: Collected Works, Vol. 5, s. 253-274. -Ed. ** Raboaya Mysd, "zel Ek", s. 14. V. i. Lenin 67 Ne Yapmal? vb. konusundaki kararyla son bulan ekonomizmin z, burada ne eriilmez bir beceri ve u stalkla ifade edilmektedir. "Hkmete kar iktisadi mcadele" trade-unioncu siyasetin ta endisidir, ve bu da sosyal-demokrat siyasetten hl ok uzaktr. B. MARTNOV, PLEHANOV'U NASIL DERNLETRD? Bir arkada bir gn, "Son zamanlarda, aramzda, ne kadar ok sosyal-demokrat Lomonosov'l ar belirdi!" dedi. Kastettii ey, ekonomizmi benimseyen biroklannn, sadece "kendi kav raylany-la" (rnein iktisadi mcadelenin, iileri, haklardan yoksun olular zerinde d ecei gibi) byk gereklere varma, ve bunu yaparken anadan doma dehalara zg bir kmse vrimci fikir ve hareketin daha nceki gelimesinin bize verdiklerini yok sayma yolun daki alas eilimdi. Lomonosov-Marti-nov, ite tam byle, anadan doma dehadr. Onun "ke rayyla" nasl Akselrod'un ok eskiden sylemi olduu eyleri yeniden kefettiini (doa omonosov'umuz, Akselrod'un adn azna almamaktadr); rnein, burjuvazinin u ya da bu ka alefetini nasl grmezlikten gelemeyeceimizi anlamaya baladn grmek iin "vedi Sorun alesine bir gzatmak yeter (Raboeye Dyelo, n 9, s. 61, 62, 71; bununla Ra-boeye Dyelo 'nun Akselrod'a Yant'n kyaslaynz, s. 22, 23-24) vb.. Ama ne yazk ki, Martinov, sadec kefetmeye balamtr", daha fazlas deil. nk o, Akselrod'un fikirlerini o kadar az an erenlere ve hkmete kar iktisadi mcadele"den szede-bilmektedir. Raboeye Dyelo, yl 898-1901), Akselrod'u anlamak iin aba gsterdi, ama henz anlam deildir! Bunun nedenle den biri, sosyal-demokrasinin, "tpk insan tr gibi", ancak baarabilecei [sayfa 84] gr eri zerine almas olmasn? Ama Lomonosov'larn ayrc zellikleri, yalnzca, birok eylerin cahili olmalan deil (b d talihsizlik yan yarya azalm olurdu!), ayn zamanda kendi cahilliklerinin de farknda lmama-landr. Bu da gerekten byk bir talihsizliktir; ve ite bu talihsizliktir ki onlar Plehanov'u sezdirmeden "derinletirme" giriimine itmektedir. "Plehanov bu kitab [Rusya'da Ala Kar Mcadelede Sos68 V. i. Lenin Ne Yapmal? yalistlerin Grevleri] yazal beri", diyor Lomonosov-Martinov, "kprlerin altndan ok sul r akt. i snfnn iktisadi mcadelesini on yl boyunca ynetmi olan sosyal-demokratla aktikleri iin, geni bir teorik temeli henz atamamlardr. Bu sorun imdi n plana gemi r biz, byle bir teorik temeli atmak istiyorsak, Plehanov'un bir zamanlar gelitirmi olduu taktik ilkeleri elbette ki olduka derinletirmemiz gerekir. ... Bizim propagan da ile ajitasyon arasndaki aynma ilikin tanmmz, bugn Plehanov' unkinden deiik olmal rtinov, az yukarda, Plehanov'un u szlerini aktarmtr: "Propagandac, birok dnceyi b ye verir; ajitatr ise, bir-iki dnceyi geni ynlara verir."] Propaganda denince, tm mi belirtileriyle olsun, bireyler ya da geni ynlar tarafndan anlalr biimde yaplm toplum dzeninin devrimci adan aklanmasn anlamamz gerekir. Szcn tam anlamyla [a asyondan anlamamz gereken ey ise, ynlann, belirli, somut eyleme anlmas ve proletary plum yaamna dorudan doruya devrimci mdahalesinin salanmas olmaldr." Rus -ve uluslararas- sosyal-demokrasisini, Martinov sayesinde, daha kesin ve daha derin yeni bir terminoloji bulduu iin kutlarz. imdiye kadar (Plehanov'la ve uluslar aras ii snf hareketinin btn liderleriyle birlikte), [sayfa 85] diyelim ki, isizlik nu ele alan bir propagandacnn, bunalmlann kapitalist niteliini, modern toplumda buna lmlarn kanlmazlnn nedenini, bu toplumun bir sosyalist toplum biimine geiinin zo aklamas gerektiini sanrdk. Ksacas, propagandac "birok dnceyi" vermelidir, o k ler birbirleriyle balantl bir btn olarak ancak (nispeten) az sayda kimseler tarafnda nlalabilir olacaktr. Ayn konu zerinde konuan ajitatr ise en arpc ve en ok biline u, diyelim isiz bir iinin ailesinin alktan lmesine, artan yoksullamay, vb. rnek ol e alacak, ve herkesin bildii bu olgudan yararlanarak "ynlara" tek bir dnceyi, rnei t artyla yoksulluun art arasndaki elikinin samal dncesini iletme yolunda inin daha tam bir aklamasn propagandacya brakarak, bu gze batan hakszla kar y zluk ve fke yaratmaya alacaktr. te bu yzdendir ki, propagandac, genellikle, yaz y vini yerine getirir; V. i. Lenin 69 Ne Yapmal? ajitatr ise konuarak. Propagandacnn zelliklerinin ajitatrn-kinden farkl olmas gere n Kautsky'nin ve Lafargue'n propagandac olduklann, Bebel ile Guesde'in ise ajitatr o lduklarn syleriz. Pratik eylemin bunlardan ayn olarak bir nc alann ya da bir nc rmak, ve "ynlan, belirli, somut bir eyleme arma"y bu ilevin iine dahil etmek, dpe tek, bana bir eylem olarak ar, ya teorik incelemenin propaganda brornn, ajite edi

inin doal ve kanlmaz tamamlaycsdr, ya da salt bir yrtme ilevini temsil eder. rn yal-demokratlarnn tahl gmrklerine kar girimi bulunduklan mcadelelerini ele alalm -ler, diyelim ki, ticari antlamalar ve serbest ticaret iin mcadele "ans" ile birlikte gmrk siyaseti zerine zel [sayfa 86] incelemeler kaleme alyorlar. Propagandac ayn ey dergide, ajitatr de halkn nnde verdii sylevlerde yapyor. u anda, ynlann "somut hl gmrklerinin artnlmasna kar bir dilekenin imzalanarak Reichstag'a sunulmas biim Bu eyleme an, dolayl olarak teorisyenlerden, propagandaclardan ve ajitatrler-den gel mektedir, ve dolaysz olarak da fabrikalarda ve evlerde dilekeyi dolatnp imza toplaya n iilerden gelmektedir. "Martinov'un terminolojisine" gre, burada Kautsky ve Bebel' in her ikisinin de propagandac olmas gerekir, ve imza toplayan iilerin de ajitatr. Bu ak deil mi? Almanlann bu rnei, bana, Almanca Verballhornung szcn anmsatyor. Szck anlamyla " diye evrilebilir. Bir yaynevi sahibi olan Johann Ballhom, 16. yzylda, Leip-zig'de yay rdu; bir alfabe yaynlad. Bu kitapta, det olduu zere, teki resimler yannda, bir de ho resmi vard; ama horoz resmi mahmuzsuz izilmiti ve yanna da birka yumurta konmutu. Al abenin kapanda u aklama vard: "Bu bask, Johann Ball-horn tarafndan dzeltilmitir". an beri metni ilk halinden daha kt bir duruma getiren "dzeltmelere", Almanlar Verba llhornung derler. Martinov'un Plehanov'u "derinletirmesi" karsnda, insan, Ballhorn'u n yksn anmsamadan edemiyor. Bizim Lomonosov'umuz bu fikir kankln niin "icat" etti? skra'nm "Tpk Plehanov'un b e yl nce yapt gibi, sorunun yalnz bir ynn gznnde bulundurduunu" (39) gsterme a, skra'da, propaganda grevleri, 70 V. i. Lenin Ne Yapmal? ajitasyon grevlerini arka plana itmektedir." (52.) Eer bu son nermeyi Martinovca'da n normal insan diline evirecek olursak (nk insanlk bu yeni icat edilmi terminolojiyi enz renmeyi becerememitir), unu elde ederiz: skra'da [sayfa 87] siyasal propaganda ve ajitasyon grevleri, "hkmete" "elle tutulur sonular vaadeden", "yasal ve idari nlemler e ilikin somut istemler sunma" grevini (ya da henz Martinov'un ykselememi olan eski i nsanlnn eski terminolojisini kullanmamza bir kez daha izin verilirse, toplumsal refor m istemlerini) arka plana itmektedir. Okur bu tezi aadaki tiratla kyaslasn: "Bizi, bu programlarda artan bir baka ey de [devrimci sosyal-demokratlarn ileri srd programlar szkonusudur], bu programlann, iilerin fabrika sorunlanyla ilgilenen ima lt yasama meclislerine [ki, Rusya'da mevcuttur] katlmalannn nemini... ya da hi deil lediye organlarna katlmalarnn nemini [devrimci nihilizmleri yznden] tamamyla grmez iyor olma-lanna karn, durmadan iilerin parlamentodaki eylemlerinin [ki, Rusya'da mev cut deildir] yararlarn vurguluyor olmalardr...." Bu tiradn yazar, daha dobra ve daha ak bir tarzda, Lomo-nosov-Martinov'un kendi kavr ayyla kefettii eyi ifade etmektedir. Yazar, "Raboaya Mysl'm zel Eki"ndeki R. M.'di 5). C. SYASAL TEHRLER VE "DEVRMC EYLEM ETM" skra'nm karsna "alan ynlarn eylemini ykseltme teorisi"ni srmekle, Martinov, ge alaltma eilimini aa vurmutur; nk, o, btn ekonomistlerin nnde secdeye yattkla in, ye saylmas gereken mcadele, zel nem tayan ve ynlarn eylemini ykseltebilmek ulanabilirlie sahip" bir ara olduunu, bunun, bu eylem iin en geni alan olduunu sylem . Bu tipik bir yanlgdr, nk yalnz Martinov'a zg bir ey olmaktan [sayfa 88] uzaktr meki ynlarn eylemini ykseltmek", ancak, bu eylem "iktisadi bir temel zerinde siyasal itasyon"la snrlanmad zaman olanakldr. Siyasal ajitasyonun zorunlu olarak genilemesi emel bir koulu, siyasal tehirlerin kapsaml bir biimde rgtlendirilmesidir. Ancak, byl ir tehir araclyladr ki, ynV. i. Lenin 71 Ne Yapmal? lar siyasal bilin ve devrimci eylemi eitebilirler. te bunun iindir ki, bu eylem, btn uslararas sosyal-demokrasinin en nemli ilevlerinden birisidir, nk siyasal zgrlk bi ehirleri ortadan kaldrmaz, olsa olsa onun dorultusunu birazck deitirir. Nitekim Alman Partisi, zellikle siyasal tehir kampanyasn yorulmak bilmez bir enerjiyle yrtyor olma yesinde durumunu glendirmekte ve etki alann geniletmektedir. Eer iiler, hangi snf yor olursa olsun, zorbalk, bask, zor ve suistimalin her trlsne kar tepki gstermede emilerse, ve iiler bunlara kar, baka herhangi bir adan deil de, sosyal-demokrat a gstermede eitilmemilerse, ii snf bilinci, gerek bir siyasal bilin olamaz. Eer i umsal snflarn herbirini, entelektel, manevi ve siyasal yaamlannn btn belirtilerinde yebilmek iin somut ve her eyden nce gncel siyasal olgular ve olaylardan yararlanmasn

mezlerse; eer materyalist tahlil ve ltleri, nfusun btn snflarnn, tabakalarnn v ve eylemlerinin btn ynlerine pratik olarak uygulamay renmezlerse, alan ynlarn ir snf bilinci olamaz. Kim, ii snfnn dikkatini, gzlemini ve bilincini, tamamyla y a esas olarak ii snf zerinde younlatryorsa, bylesi, sosyal-demokrat deildir; nyabilmesi iin, ii snfnn, modern toplumun btn snflan arasnda karlkl iliki gi, sadece teorik bilgisi deil, hatta daha doru olarak ifade edelim; [sayfa 89] te orik olmaktan ok, siyasal yaam deneyimine dayanan pratik bilgisi olmas gerekir. Bu nedenle ynlar siyasal harekete ekmek iin en geni uygulanabilirlie sahip ara olarak istlerimizin va'zettikleri iktisadi mcadele kavram, pratik sonulan bakmndan ok zararl e gericidir. Bir sosyal-demokrat haline gelebilmesi iin, ii, toprakbeyi ile papazn, yksek memur ile kylnn, renci ile serserinin iktisadi nitelii ve toplumsal ve siyasal likleri konusunda ak-seik bir fikre sahip olmaldr; onlarn gl ve zayf yanlann bil r snf ve tabakann kendi bencil zlemlerini, kendi gerek "i yapsn" gizlemek iin kul k szlerin ve safsatalarn anlamn kavramaldr; belirli kurumlann ve yasalarn yanstt rlann neler olduunu ve bu yanstmann nasl olduunu anlamaldr. Ama bu "ak-seik tablo gi bir kitaptan edinilemez. i, bunu, ancak canl rneklerden, belirli bir 72 V. i. Lenin Ne Yapmal? anda evremizde olup bitenlerin, herkesin zerinde konutuu ya da birisinin fsldad u olayda, rakamlarda, mahkeme kararlarnda vb. belirenin sca scana tehirinden edinebi Bu kapsaml siyasal tehirler, ynlan devrimci eylem bakmndan eitmenin zorunlu ve teme kouludur. Rus iileri, polisin halka zorbaca davranna kar, dinsel mezheplere zulmedilmesine, k n krbalanmasna kar, amansz sansre, askerlere ikence edilmesine, en masum kltrel g bastrlmasna vb. kar niin hl bu kadar az devrimci eylemde bulunmaktadr? Byle bir lle tutulur sonular vaadetmedii"nden, "olumlu" fazla birey salamadndan, "iktisadi m enin" onlar buna "itmedii"nden tr mdr? Byle bir gr benimsemek, yineliyoruz, sal re yneltmek olur, kiinin kendi darkafalln "ya da bemtayn-cln" ii ynlarna btn utan verici hakszlklara kar yeteri kadar geni, arpc ve annda tehirleri h bizdedir, yn hareketinin gerisinde kalmzdadr. Bunu yaptmz zaman (ve bunu yapmak yapabiliriz de), en geri ii bile, rencilerin ve dinsel mezheplerin de, kyllerin ve ya arlann da, kendisini yaamnn her admnda bask altnda tutan ve ezen ayn karanlk gle hareketlere ve keyfi davranlara uradklarn anlayacak ya da iinde duyacaktr; ve bunu ca, kendisi de tepki gstermek isteyecektir, bu yolda dayanlmaz bir istek duyacak v e gereini yapmay bilecektir; bugn sansrcleri "yuhalayacak", yarn bir kyl ayaklanmas ca bastrm olan valinin evi nnde gsteri yapacak, br gn kutsal engizisyonun iini g l jandarmalara bir ders verecektir, vb. imdiye kadar alan ynlann nne mmkn olan ygun tehirleri sermekte ok az ey, ya da hemen hi bir ey yapmadk. Bir oumuz, henz b ncine varm deildir, ve fabrika yaamnn dar erevesi iinde "gnlk tekdze mcadeleni iinden srklenmektedir. Bu durumda, "skra, gnlk tekdze mcadelenin ilerleyiinin nem e buna karlk parlak ve eksiksiz dncelerin propagandasn ye tutma eilimindedir" (Ma .61) demek, partiyi geriletmek, hazrlkszlmz ve geriliimizi savunmak ve yceltmek d Ynlar eyleme armaya gelince, enerjik bir siyasal ajitasV. i. Lenin 73 Ne Yapmal? yon olur olmaz, canl ve arpc tehirler etkin olur olmaz, bu, kendi kendine olacaktr. B r suluyu sust yakalamak ve onu hemen btn halkn nnde ve her yerde tehir etmek, bir aleme almaktan ok daha etkilidir; ve etkisi yledir ki, ok kez kimin ynlara "anda" b uunu ve kimin u ya da [sayfa 9i] bu gsteri plann vb. nerdiini saptamay kesinkes ola klar. Deyimin genel deil somut anlamndaki eylem arlar, ancak eylem yerinde yaplabil ncak harekete bizzat kendileri girienler, ve bunu annda yapabilenler byle anlarda bul unabilirler. Biz sosyal-demokrat yazarlara den de, siyasal tehirleri ve siyasal aji tasyonu derinletirmek, geniletmek ve yeinletermektir. Geerken "eylem arlar" konusunda bir noktaya deinelim. lkyaz olaylarndan57 nce, i e tutulur sonular vaa-detmedii kesin olan bir sorunda, yani rencilerin askere alnmas orununda, iileri etkin olarak mdahale etmeye aran tek gazete skra olmutur. " 183 askere alnmas" ile ilgili 11 Ocak tarihli emrin yaynlanmasndan hemen sonra, skra (uba says, n 2*) bu konuda bir makale yaynlad ve henz gsteriler balamadan nce iileri yardmna komaya" ard, "halk" hkmetin bu kstaha meydan okumasna kar kmaya a un "eylem arlarndan bu kadar szetmesine ve giderek "eylem arlan"nn eylemin zel bi duunu ileri srmesine karn, bu ar hakknda tek szck sylememi olmasn nasl akl dan da, "elle tutulur sonular vaadeden" istemler uruna mcadeleye yeteri kadar "anlar"

yaynlamad iin skra'nn tek yanl olduunu iddia etmesi dpedz darkafallk deil mi Raboeye Dyelo da dahil olmak zere, ekonomistlerimiz baarlydlar, nk, geri iilere ular. Ama sosyal-demokrat ii, devrimci ii, (ve bunlarn says gittike artmaktadr) "e ulur sonular vaadeden" istemler vb. uruna mcadele konusundaki gevezelikleri fkeyle r eddedecektir, nk o, bunun, eski trknn, [sayfa 92] rubleye bir kpek ekleme trksnn ifade edilmesinden baka bir ey olmadn anlayacaktr. Ve bu ii, Raboaya Mysl ve Ra dan kendisine akl retmeye gelenlere yle diyecektir: bizim kendi bamza pekl * Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 414-419. - Ed. 74 V. i. Lenin Ne Yapmal? stesinden geleceimiz bir ie byle an gayretkelikle kanmakla, kendinizi bo yere meg sunuz ve asl grevlerinizden kayorsunuz baylar. Sosyal-demokratlann grevinin iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrmak olduu yolundaki iddianzda zekice olan hi bir ey yoktur; bu, sadece bir balangtr ve sosyal-demokratlarn temel grevi r; nk, Rusya dahil, btn dnyada, iktisadi mcadeleye siyasal nitelik kazandrmaya ilk ok kez, bizzat polis olmutur; hkmetin kimi desteklediini kavramay iiler kendileri lar.* Yeni bir Amerika kefetmi gibi bu kadar vgsn yaptnz "iilerin iverene ve h mcadelesi", bugn Rusya'nn her tarafnda, en cra kelerinde bile, grevlerden szedildi i, ama sosyalizm konusunda hi bir ey duymam iilerin kendileri tarafndan yrtlmekt tutulur sonular vaade-den somut istemler ileri srerek biz iiler arasnda [sayfa 93] ha rekete geirmek istediimiz "eylemi" biz zaten ortaya koyuyoruz ve gnlk, snrl sendikal anmzda, bu somut istemleri ou kez aydnlardan hi bir yardm gmleksizin biz kendimiz il sryoruz. Ama bu eylem bize yetmiyor; biz sadece "iktisadi" siyaset lapasyla beslen ecek ocuklar deiliz. Biz tekilerin btn bildiklerini bilmek istiyoruz. Siyasal yaamn lerini ayrntl olarak renmek ve tek tek her siyasal olaya etkin olarak katlmak istiyor z. Bunu yapabilmek iin, aydnlarn, bizzat bizim pek iyi bildiimiz eyleri biraz daha az yinelemeleri, ve henz bilmediimiz** eyleri, * "ktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrma" istemi, siyasal eyle m alannda kendiliinden/ie boyunemeyi en ak biimde ifade eder. ktisadi mcadele ok liinden siyasal bir nitelie brnr, yani, "devrimci basilin - aydn tabakann" mdahales adan, snf bilinli sosyal-demokratlarn mdahalesi olmadan. rnein ngiliz iilerinin i adelesi de, sosyalistlerin herhangi bir mdahalesi olmadan siyasal bir nitelie brnd. A ma sosyal-demokratlarn grevi, iktisadi bir temel zerindeki siyasal ajitasyonla sona ermi olmaz; onlarn grevi, trade-unioncu politikay sosyal-de-mokrat siyasal mcadeleye evirmektir; iktisadi mcadelenin iilerin kafalarna yerletirdii siyasal bilin kvlc rarlanarak iileri sosyal-demokrat siyasal bilin dzeyine ykseltmektir. Oysa Martinov'l ar, iilerin kendiliinden uyanan siyasal bilincini ilerleteceklerine, kendiliindenlie ve iktisadi mcadelenin iileri siyasal haklardan yoksun bulunduklarnn bilincine varmay a "ynelttiini" bkknlk verene kadar yinelemektedirler. Kendiliinden uyanan trade-union u siyasal bilincin, sizi, sosyalist grevlerinizi anlamaya "yneltmemesi" zcdr baylar. ** Bir iinin bir ekonomiste bu hayali sylevinin gereklere dayandn tantlamak iin, i hakknda dorudan doruya bilgisi bulunduunda phe olmayan ve biz "doktrinerlere" kar z eilimi olan iki tank gstereceiz; bunlardan biri V. i. Lenin 75 Ne Yapmal? fabrikadaki "iktisadi" deneyimin bize hi bir zaman retmeyecei eyleri, yani siyasal bi lgileri biraz daha fazla vermeleri gerekir. Bu bilgileri, siz aydnlarn edinmesi ko laydr, ve bunlan imdiye kadar sunduunuz miktarlardan yz kez ve bin kez daha byk mikta lar halinde bize sunmanz [sayfa 94] grevinizdir; bu bilgileri, bize, sadece tartmala r, brorler ve makaleler biiminde deil (ak szllmz bize balayn; bunlar ok k drlar), hkmetimizin ve ynetici snflarmzn yaamn btn alanlarnda u anda ne yapt nde iletiniz. Bu grevinizi yerine getirmek iin daha ok aba gsteriniz ve "alan yn i ykseltmek" konusunda biraz daha az konuunuz. Biz sizin sandnzdan ok daha aktifiz, hi bir "elle tutulur sonu" vaadetmeyen istemleri bile ak sokak savalanyla pekl deste yecek durumdayz. Bizim eylemimizi "ykseltmek" size dmez, nk eylemden asl yoksun ola lersiniz. Kendiliindenlie daha az boyunein ve kendi eyleminizi ykseltmeyi biraz daha ok dnn baylar! D. EKONOMZM LE TERRZM ARASINDAK ORTAK YAN NEDR? Son dipnotta, bir raslant olarak fikir birlii iinde olan bir ekonomist ile sosyal-d emokrat olmayan bir terristin grlerini [Raboeye Dyelo'yu bile siyasal bir organ sayan!] bir ekonomist, teki de bir terrist tir. Birinci tank, canll ve gereklii bakmndan dikkati eken "St. Petersburg i S

yal-Demokrasinin Pratik Grevleri" balkl makalenin yazardr [Raboeye Dyelo, n 6]. Yaz eri u kategorilere ayryor: 1 snf bilinli devrimciler; 2 ara tabaka; 3 geriye kalan ra tabaka" diyor yazar, "ou kez siyasal yaamn sorunlarna, genel toplumsal koullarla b ants uzun zamandan beri anlalm bulunan kendi dolaysz iktisadi karlarndan daha ok ektedir. ..." Raboaya Mystl "serte eletirilmektedir": "Her zaman ayn ey, oktandr bun iliyoruz, oktandr okuduk." "Siyasal yorumlarnda gene bir ey yok!" Ama nc tabaka bil eyhanenin ve kilisenin daha az batan kard, ellerine pek nadir siyasal yazn geen, i u daha gen ve daha duyarl kesimi, renci ayaklanmalar vb. konusunda kendilerine ulaan -prk haberler zerinde dncelere dalyorlar, siyasal olaylar konusunda olurolmaz biim lar", vb.. Terrist yle yazyor: "... kendi kentlerindeki deil de teki kentlerdeki fabr ka yaamnn kk ayrntlarn anlatan yazlar bir-iki kez okuyorlar, ve ondan sonra bir rlar. ... Bunu canskc buluyorlar. ... Bir ii gazetesinde hkmet hakknda hi bir ey ... iilere kk ocuklar gzyle bakmak demektir.... iiler ocuk deildirler." [Sosyal Grup tarafndan yaynlanan Svoboda,5s s. 69-70]. 76 V. i. Lenin Ne Yapmal? aktardk. Ama genel olarak sylemek gerekirse, bu ikisi arasnda, daha sonra zerinde du rmamz ve burada devrimci eylem iin eitim sorununa ilikin olarak deinmemiz gereken ras lansal deil, zorunlu bir i bant vardr. Ekonomistler ile bugnn terristleri arasnda r kk bulunmaktadr, ve bu, bir nceki blmde genel bir olgu olarak incelediimiz ve imdi siyasal eylem ve siyasal mcadele zerinde etkisi bakmndan ele alacamz ken-diliinden ce boyuneitir. "Gnlk tekdze mcadeleyi" vurgulayanlar ile bireylerden en zverili mca i bekleyenler arasndaki fark o kadar byktr ki, ilk bakta, bu sylediklerimiz bir para s gibi gzkebilir. Ama bu, bir paradoks [sayfa 95] deildir. Ekonomistlerle terristler kendiliindenliin yalnzca farkl ularna boyunemektedirler; ekonomistler "salt ii ha nnde boyu-nemektedirler, terristler ise devrimci mcadele ile ii snf hareketini b tamamlayan bir btn iinde birletirme yeteneinden ya da olanandan yoksun olan aydnlan kulu fkesinin kendiliindenlii nnde boyunemektedirler. nanlarn yitirmi olanlann y mmkn olduuna hi bir zaman inanmam olanlann fkeleri ve devrimci enerjileri iin, ter k yolu bulmalar gerekten zordur. Bylece szn ettiimiz kendiliindenlie klece b mi de, nl Credo programnn uygulamaya konuluunun balangcndan baka bir ey deildir: ve hkmete kar iktisadi mcadeleye" girisinler (Credo'nun yazar, kendi grlerini Mar diliyle ifade ettiimiz iin bizi balasn. Bizim bunu yapmaya hakkmz olduu kansnday da iilerin iktisadi mcadelede "siyasal dzene kar ktklar" sylenmektedir) ve aydn l mcadeleyi kendi gayretleriyle yrtsnler - elbette ki terre bavurarak! Bu, zerinde d nilmesi gereken tamamen mantki ve kanlmaz bir sonutur - program uygulamaya balayanla endileri henz bunun kanlmaz olduunu anlamyor olsalar bile. Siyasal eylemin, en iyi ni etlerle ya terr ansnda bulunanlann, ya da iktisadi mcadelenin kendisine bir siyasal n itelik kazandrmaktan szedenlerin bilincinden ok ayr olan bir mant vardr. Cehenneme yol, iyi niyetle denmitir, ve bu durumda, iyi niyet, kiiyi "en az direnme izgisine", katksz burjuva Credo program izgisine kendiliinden srklenmekten kurtaramaz. Hi ku ki, birok Rus liberalinin V. i. Lenin 77 Ne Yapmal? liberallii resmen benimseyenlerin ve marksizm maskesi takan liberallerin- btn yrekle riyle terre yaknlk duymalar ve gnmzde ortal [sayfa 96] sarm olan terrist havay aslant deildir. i hareketini her yoldan destekleme grevini benimseyen, ama programna, terr ve deyim indeyse, sosyal-demokrasi-den kurtuluu da alm olan devrimci-sosyalist Svoboda grubu nun kuruluu, sosyal-demokratik duraksamalarn bu sonularn daha 1897'nin sonunda, ("Bug Grev ve Taktikleri") "iki bakas"n yazd sra szc szcne nceden belirtmi deer ileri grlln bir kez daha dorulamtr. Rus sosyal-demokratlar arasndaki d btn tartmalar ve anlamazlklar, tpk bitkinin tohumda bulunmas gibi, bu iki baka Bundan, ekonomizmin kendiliindenliine kar direnemey-en Raboeye Dyelo'nun terrizmin ke diliindenlie kar da niin direnemediini anlamak mmkndr. Svoboda'nm, terrizmi savun srm olduu zgl savlan burada belirtmek ok ilgin olacaktr. Svoboda, terrizmin, cayd men reddediyor" (Devrimciliin Yeniden Douu, s. 64), ama bunun yerine terrizmin "kzt i" vurguluyor. Birincisi, bu, [sayfa 97] terrizm zerinde direnen geleneksel (sosya l-demokrasi ncesi) dnceler evriminin paralan ve d aamalanndan birini temsil et iktir. Hkmetin terrle "yldnlamayaca"n ve bu yzden de yklamayacan teslim etmek sistemi olarak programn ngrd * Martinov "daha gereki [?] baka bir ikilem tasarlamaktadr" [Sosyal-Demokrasi ve i S

19]: "sosyal-demokrasi ya proletaryann iktisadi mcadelesinin dorudan nderliini zerin alr ve bununla [! ] bu mcadeleyi devrimci snf mcadelesine dntrr..." "Bununla", y sadi mcadelenin dorudan nderliiyle, Martinov, sendikal mcadeleye nderlik etmenin, tek bana, trade-unioncu bir hareketi devrimci bir snf hareketine dntrmeyi baarabildii nek gsterebilir mi? Byle bir "dnm" gerekletirebilmek iin her ynl siyasal ajitas nderliini" etkin olarak zerimize almamz gerektiini anlayamyor mu? ... "Ya da teki b syal-demokrasi, iilerin iktisadi mcadelesinin nderliini zerine almaktan kanr ve b kendi kanatlarn yolmu olur. ..." Yukarya aktarlan Raboeye Dyelo'nun grne gre "k Ama grdk ki, skra, iktisadi mcadeleyi yrtmede Raboeye Dyelo'nun yaptndan ok dah maktadr, ama dahas bununla kendini snrlamaz ve iktisadi mcadelenin hatr iin siyasal erini dar snrlara hapsetmez. 78 V. i. Lenin Ne Yapmal? bir eylem alan olarak tmyle mahkm etmek demektir. kincisi, bu, "devrimci eylem iin e m" konusunda ivedi grevlerimizi anlamakta kusur etmemizin bir rnei olarak daha da t ipiktir. Svo-boda, terr, ii snfn "kztrma" arac olarak, ona gl bir iti sala . Kendi kendisini bylesine rten bir sav dnmek zordur. nsann u soruyu soras geliy da yeralan hakszlklar yeterli deil midir ki, zel "kztrc" aralan icadetmek gereks n, Rus zorbalnn bile kztramad ve kztramayaca kimselerin, kollann kavutur dellosunu kenardan seyredecekleri besbelli deil midir? Gerek udur ki, Rus yaamndaki oplumsal ktlkler, alan ynlan heyecan doruuna ulatrmaktadr, ama biz, Rus yaam eni boyutlara ulatrd ve grl grl akan tek bir sel haline getirilmesi gereken halk amlacklarn ve dereciklerini, deyim yerindeyse, biraraya getirip younlatramyoruz. Bun baarlabilecei, ii snf hareketindeki muazzam byme ile ve yukarda deinilen iiler susuzluu ile kesin olarak tantlanmaktadr. te yandan, terr arlar ve iktisadi mcade disine bir siyasal nitelik kazandrma arlar, u anda, Rus devrimcilerinin omuzuna ykle en ivedi grevden, yani kapsaml siyasal ajitasyonu rgtlendirme grevinden kamann iki f l biiminden baka bir ey deildir. Svoboda, "ynlar arasnda yein ve gl bir ajitas , terrn kztrc ilevinin [sayfa 98] sona ermi olacan" {Devrimciliin Yeniden Do erek, ajitasyonun yerine terr koymak istemektedir. Bu, hem terristlerin hem de ekon omistlerin, ilkyazda meydana gelen olaylann* ortaya koyduu arpc kantlara karn, yn imci eylemini kmsediklerini tantlamaktadr; ve birinci grup yapay "kztnclar" pein ikinci grup da "somut istemler"den szediyor. Ama her ikisi de siyasal ajitasyonda ve siyasal tehirlerin rgtlendirilmesinde kendi eylemlerini gelitirmede yeterli dikk ati gstermiyorlar. Ve imdi olsun ya da baka bir zaman olsun, hi bir baka i, bu grevi erini alamaz. * 1901 ilkyaznda balayan byk sokak gsterileri. [Yazarn 1907 basksna notu.] V. i. Lenin 79 Ne Yapmal? E. DEMOKRAS URUNA MCADELENN NCS OLARAK SINIFI En geni siyasal ajitasyonun ve bunun sonucu olarak da her ynl siyasal tehirin yrtlme in, eylemimizin, eer bu eylemimiz gerekten sosyal-demokrat bir eylem olacaksa, mut lak olarak zorunlu ve balca grevi olduunu grdk. Ama biz, bu sonuca, sadece ii snf gereksinmesinden, siyasal bilgi ve siyasal eitim gereksinmesinden hareket ederek vardk. Oysa sorunu bu biimde koymak, ok dar olarak koymak olur, nk burada sosyal-dem krasinin, ve zellikle bugnn Rus sosyal-demokra-sisinin genel demokratik grevlerini gz de tutmam oluyoruz. Sorunu daha somut olarak aklayabilmek iin, konuyu, ekonomistlere "en yakn" bir ynden, pratik ynden ele alacaz. i snfnn siyasal bilincinin gelit unlu olduu konusunda "herkes gr birlii ierisindedir". zlmesi gereken sorun bunun n ca ve yaplmas iin neyin [sayfa 99] gerekli olduu sorunudur. ktisadi mcadele, iile e hkmetin ii snfna kar tutumunu "kavramaya yneltir"; onun iin "iktisadi mcadele siyasal bir nitelik kazandrmak" iin ne kadar aba harcarsak harcayalm, iktisadi mcade lenin snrlar iersinde kaldmz srece, iilerin siyasal bilincini (sosyal-demokrat s n dzeyine kadar) hi bir zaman gelitirenleyiz, nk bu ereve ok dardr. Martinov'un akark etme yeteneini gstermesi bakmndan deil, btn ekonomistlerin iledikleri teme i iilerin siyasal bilincini, deyim yerindeyse, ierden, iilerin iktisadi mcadelesinden yani bu mcadeleyi biricik (ya da hi deilse balca) temel sayarak gelitirmenin olanakl ulunduu yolundaki inanlann ak-seik ifade etmesi bakmndan, Martinov forml, bizim i r tar. Byle bir gr, kkten yanltr. Kendilerine kar giritiimiz polemiklere aln anlamazlklann kkeni konusunda derinliine dnmeyi reddetmektedirler, ve bu, farkl di en konutuumuzdan, birbirimizi anlayamamak sonucunu dourmaktadr. Siyasal snf bilinci, iilere, ancak dardan verilebilir, yani ancak iktisadi mcadeleni

n, iilerle iverenler arasndaki iliki alannn dndan verilebilir. Bu bilgiyi elde et 80 V. i. Lenin Ne Yapmal? kn olduu biricik alan, btn snf ve tabakalarn devletle ve hkmetle ilikisi alan, b aki karlkl ilikiler alandr. Onun iin, iilere siyasal bilgi vermek iin ne yapmal , pratik iindeki iilerin ve zellikle ekonomizme eilim gsterenlerin ounlukla yeterli uklar, "iiler arasnda gidilmelidir" yant olamaz. ilere siyasal bilgiyi verebilmek -yal-demokratlar nfusun btn snflan arasnda gitmek zorundadrlar; onlar [sayfa Oo as rliklerini btn ynlere sevketmek zorundadrlar. Byle kaba bir forml kastl olarak seiimiz, kendimizi bu ar lde basitletirmi b paradokslarla uramak istediimizden tr deil, ekonomistleri, imdiye kadar affedilmez iimde ihmal ettikleri grevlerini grmeye "yneltmek", anlamamakta direndikleri trade-u nioncu siyasetle sos-yal-demokrat siyaset arasndaki farkn ne olduunu onlara gstermek iindir. Onlar iin okurdan sabrszlanmamasn, sylediklerimizi sonuna kadar sabrla din ini isteyeceiz. Son birka yldan beri en yaygn olarak grlen sosyal-de-mokrat alma evresi tipini ele e nasl altn inceleyelim. Bu evrenin "iilerle ba" vardr ve bununla yetinir; sa ki an adaletsizlikleri, hkmetin kapitalistleri tutmasn ve polis zorbaln iddetle iriler yaynlamakla kalr. i toplantlannda, tartmalar, bu konulann snrlarn hi bi da ok seyrek olarak aar. Devrimci hareketin tarihi konusunda, hkmetin i ve d siyaset orunlar zerinde, Rusya'nn ve Avrupa'nn iktisadi evrimi sorunlan zerinde, modern toplu mdaki eitli snflann konumlar konusunda vb. konferanslar ve tartmalar ok seyrektir. mun teki snflaryla sistemli biimde balar kurmaya ve bunlar gelitirmeye gelince, kim e bir eyi aklndan bile geirmez. Gerekten, bu trden evrelerin yelerinin ounluunun canlandrdklar ideal nder, bir sosyalist siyasal liderden daha ok, bir sendika sekret eri niteliindedir. nk herhangi bir sendikann, rnein bir ngiliz sendikasnn sekrete tisadi mcadelede iilere yardm eder, fabrikadaki hakszlklarn tehirinde onlara yardm grev ve grev gzcl (yani belirli bir [sayfa o fabrikada grev olduu konusunda herkes a) "zgrln baltalayan yasalarn" ve nlemlerin adalete aykn olduklarn aklar, hake n V. i. Lenin 81 Ne Yapmal? burjuva snflardan gelme yarglarnn taraf tuttuklarn aklar, vb., vb.. Ksacas, her eteri "iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadeleyi" yrtr ve bu mcadelenin yrtl r. Ve bunun henz sosyal-demokratlk olmad; so-syal-demokratn sendika sekreteri olmak eil, keyfiliin ve basknn kendini gsterdii her yerde bunun btn belirtilerine kar t erek, polis iddetini ve kapitalist smry tmyle sergileyen bir tablo yaratmak ve btn genelletiren sosyalist inanlan ve demokratik haklar yolundaki davay sergilemek, bun u herkese ve proletaryann tarihsel snf mcadelesine katlmak isteyen her insana gsterme iin en kk frsattan yararlanarak halkn szcs olma lksne sahip olmas gerektii i rnein Robert Knight gibi bir lideri (ngiltere'de en gl sendikalardan biri olan Kazan altlar Demeinin nl sekreteri ve lideri), Willhelm Liebknecht ile kyaslaynz, ve Ma skra ile olan tartmasnda izdii kartlklar bu ikisine uygulamay deneyiniz. Robert artinov'un yazsn gznnde bulundurarak yazyorum) "ynlar belirli somut eylemlere a giritiini (Martinov, op. cit., s. 39), Wilhelm Liebknecht'in ise, daha ok, "bugnk dz nin tmnn ya da ksmi belirtilerinin devrimci adan aydnlatlmasna" nem verdiini (38 t Knight'n "proletaryann ksa vadeli istemlerini formle ettiini ve bu istemlere hangi yoldan ulalacan gsterdiini" (41), Willhelm Liebknecht'in ise bir yandan bunu yaparke "ayn zamanda, eitli muhalefet katlarnn eylemlerine klavuzluk etmekte", "onlara kesin ir eylem program kabul ettirmeye almakta"* kusur [sayfa 102] etmediini (41); Robert K night'n "iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrmak iin" elinden g eleni yaptn (42) ve "elle tutulur sonular vaade-den somut istemleri hkmete sunmay" el baardn (43); Liebknecht'in ise, daha ok "tek yanl" "tehirlere" nem verdiini (4 t Knight'n "gnlk tekdze mcadelenin ileriye doru yol almasn" daha nemli saydn ( 'in ise "parlak ve eksiksiz dncelerin propagandasna" (61) daha ok nem verdiini; Lieb cht'in ynettii gazeteyi "lkemizdeki ger* rnein Fransa-Prusya Savanda, Liebknecht, demokrasinin btn iin bir eylem program ttirdi; bu, Marx ve Engels'in 1848 programndan daha geni kapsamlyd. 82 V. i. Lenin Ne Yapmal? ek durumu, zellikle siyasal durumu, halkn en eitli katlannn karlarn etkilemesi l devrimci bir muhalefet organ" (63) haline getirdiini, Robert Knight'n ise, "prolet er mcadeleyle sk organik balar kurarak ii snf davas iin altn" (63) -eer

karda, Kri-evski ve Martinov'un grlerini incelediimiz kendiliindenlie klece boyune mnda kullanlyorsa- Knight'n, elbette ki, Martinov gibi, "etkisini derinletirdii inanc a, etki alann snrlandrdn" (63) greceksiniz. Ksacas, Martinov'un, sosyal-demok-r o* trade-unionculuk dzeyine indirgediini greceksiniz; her ne kadar o bunu sosyal-de mokrasinin iyiliini istemediinden tr deil, sadece Plehanov'u anlama zahmetine katlana ana, onu derinletirmede biraz acele ettiinden tr yapmak-taysa da. Ama biz aklamamza dnelim. Proletaryann siyasal bilincini tam olarak gelitirmeyi gere n gerekli sayyorsa, sosyal-demokrasinin "nfusun btn snflan arasna" gitmesi gerektii edik. Bu, u soruya yolayor: [sayfa 103] Bu nasl yaplacaktr? Bunu yapmaya yeterli gl z var mdr? Btn teki snflar arasnda byle bir almaya zemin var mdr? Bu, snf b ek deil midir, ya da bizi bir gerilemeye gtrmeyecek midir? Bu sorulan ele alalm. Biz teorisyenler olarak, propagandaclar olarak, ajitatrler olarak ve rgtler olarak "n sun btn snflan arasna gitmeliyiz". Sosyal-demokratlarn teorik almalannn eitli s ve siyasal koullarnn btn zgl zelliklerini incelemeyi ama edinmesi gerektii konus enin kukusu yoktur, ama fabrika yaamnn zgl zelliklerinin incelenmesi yolunda yaplan kyaslandnda, bu ynde yaplanlar son derece yetersizdir. Komitelerde ve inceleme evre inde, btn zamann metalrji sanayiinin zel bir kolunu incelemeye ayran kimselere bile layabiliriz; ama lkemizin toplumsal ve siyasal yaamnn belirli ivedi bir sorunu zerind e, nfusun teki katlan arasnda sosyal-demokrat almann yrtlmesi iin ara olabilece lama iini zellikle zerine alm olan (sk sk olduu gibi, u ya da bu nedenden tr pr k durmak zorunda * Fiilen, . V. i. Lenin 83 Ne Yapmal? kalm) rgt yelerine pek raslanmamaktadr. i snf hareketinin bugnk nderlerinin un bulunduunun szn ederken, bu bakmdan da eitimin eksik olduunu grmemezlik edemeyiz da, ekonomistlerin "proleter mcadelesiyle sk organik balar" konusundaki anlayyla ilg dir. Elbette ki asil nemli olan ey, halkn btn katlar arasnda propaganda ve ajitasyon . Bat Avrupa sosyal-demokratlarnn almas, bu bakmdan herkesin katlabilecei mitingl rilerle, sosyal-demokratn parlamentoda btn snflann temsilcilerine sesleniyor olmas ol usuyla kolaylamaktadr. Bizde ne parlamento var, ne de toplanma zgrl; bununla birlikt sayfa 104] biz, bir sosyal-demokrat dinlemek isteyen iiler iin mitingler dzenleyebili yoruz. Bir demokrat dinlemek isteyen btn toplumsal snflann temsilcileri iin de miting er dzenleme yol ve aralarn bulmalyz; nk pratikte "komnistlerin her devrimci harek klediklerini",* ve bundan tr sosyalist inanlanmz bir an bile gizlemeksizin btn halk enel demokratik grevlerimizi aklamak ve vurgulamak zorunda olduumuzu unutan kimse, s osyal-demokrat olamaz. Pratikte, her trl genel demokratik sorunun ortaya atlmasnda, n eminin belirtilmesinde ve zme balanmasnda herkesin nne geme ykmllnde olduunu al-demokrat deildir. Sabrsz okur "ama bu gre herkes katlmaktadr!" diyecektir, ve Yurtd Birliin son ko oeye Dyelo yaz-kurulu iin kabul etmi olduu yeni talimatlarda kesin olarak yle denmek ir: "Proletaryay ya zel bir snf olarak, ya da zgrlk uruna mcadelede btn devrimci ak dorudan doruya etkileyen toplumsal ve siyasal yaamn btn olayla-n, siyasal propagan a ve ajitasyona konu olmaldr." {ki Konferans, s. 17, italikler bizim.) Evet, bunlar ok doru ve ok gzel szlerdir, ve eer Raboeye Dyelo bunlar anlasayd ve ikinci soluk arla elien eyler sylemekten kanabilseydi, bize bu kadar yeterdi. nk kendimizi, " irlik olarak adlandrmamz yetmez, yle davranmalyz ki btn teki birlikler bizim bata ve bunu kabul etmek zorunda kalsnlar. imdi biz, okura unu soruyoruz: "teki birlikle rin" temsilcileri, biz * Marx-Engels, Seme Yaptlar 2, Sol Yaynlar, Ankara 1976, s. 168. -Ed. 84 V. i. Lenin Ne Yapmal? "nc" olduumuzu sylediimiz zaman, sadece bu szmzle yetinecek kadar aptal mdrlar? mu gznzn nne getirin: [sayfa os bir, sosyal-demokrat, eitim grm Rus radikalleri eral anayasaclann "birliine" geliyor ve, biz ncyz diyor; "bizim nmzdeki grev, elim eldii kadar, iktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrmaktr". Radika l ya da anayasac, eer biraz akllysa (ve Rus radikalleri ile anayasaclan arasnda biro kll kimseler vardr), bu szler karsnda sadece glmseyecek ve diyecektir ki (elbette den diyecektir, nk ounlukla o deneyim sahibi bir diplomattr): "Sizin 'ncnz' budala oluuyor olmal. Bunlar, iilerin iktisadi mcadelesinin kendisine siyasal bir nitelik ka zandrmak grevinin, bizim grevimiz, burjuva demokrasisinin ilerici temsilcilerinin gr evi olduunu bile anlamyorlar. Bat Avrupa burjuvazisi gibi, biz de iileri siyasete ekm

k isteriz, ama sadece trade-unioncu siyasete, sosyal-demokrat siyasete deil. i snfn -de-unioncu siyaseti, ii snfnn burjuva siyasetinin ta kendisidir, ve bu 'ncnn' gr ettii ey, trade-unioncu siyasetin formle edilmesinden baka bir ey deildir! Varsn onl istedikleri kadar kendilerini sosyal-demokrat iln etsinler, ben etiketler karsnda he yecanlanacak kadar ocuk deilim. Ama onlar o kt banaz doktrinerlerin etkisi altnda kal amaldrlar, varsnlar, farknda olmadan sosyal-demokrasiyi trade-unioncu kanallara ynelt enlere 'eletiri zgrl' tansnlar." Ve anayasacmz, sosyal-demokrasinin nclnden sze-den sosyal-demokratlarn, hareketimi diliindenliin hemen tamamen egemen olduu bugn, "kendiliinden unsurun kmsenmesinden" rlak ve eksiksiz dncelerin propagandasna kyasla, gnlk tekdze mcadelenin ileriye do etinin neminin kmsenmesinden", vb., vb. korktuu kadar hi bir eyden korkmadn re belli belirsiz glmseme [sayfa o6] kahkahaya dnecektir! Bilincin kendiliindenlie stn ceinden korkan, bizimle gr birliinde olmayanlarn bile genel olarak kabul etmek zorund kalacaklar yrekli bir "plan" ileri srmekten korkan bir "nc". Acaba "nc" ile "art ne kartrmyorlar m? Gerekten de Martinov'un u uslamlamasn inceleyelim. 40. sayfada skra'nm suistimalleri tehir taktikleri bakmndan tek V. i. Lenin 85 Ne Yapmal? yanl olduunu, "hkmete kar gvensizlii ve kini ne kadar yayarsak yayalm, onu devirme terli etkin toplumsal enerjinin gelitirilmesinde baar salamadmz srece amacmza ul . Bu arada belirtilebilir ki, bu, imdiye kadar rneklerini ok grdmz ynlar hareke nin, kiinin kendi eylemini snrlandrma zlemiyle birleme-sidir. Ama u anda asl sorun ldir. Martinov burada, buna uygun olarak, ("devirmek iin") devrimci enerjiden szet mektedir. Ve hangi sonuca varmaktadr? Normal zamanlarda eitli toplumsal katlar, kanlm z olarak ayr ayr yollardan yrdklerine gre, "biz sosyal-demokratlann eitli muhalefet arnn eylemini ayn zamanda ynetemeyeceimiz, onlara kesin bir eylem program kabul ettir meyeceimiz, karlar iin nasl bir gnlk mcadele yrtmeleri gerektiini kendilerine g besbellidir. ... Liberal tabakalar, kendi ksa vadeli karlar iin etkin mcadeleyi kend leri yrteceklerdir, ve bu mcadele, onlan siyasal dzenimizle kar karya getirecektir" 41). Bylece, devrimci enerjiden, otokrasinin devrilmesi iin etkiyi mcadeleden szet-m ekle ie balayan Martinov, abucak sendika enerjisine ve ksa vadeli karlar uruna etkin deleye dnvermektedir! Hi kuku yok ki, rencilerin, liberallerin vb. "ksa vadeli kar mcadeleyi biz ynetemeyiz; ama sorunumuz bu [sayfa 107] deildir ok saygdeer ekonomist Tarttmz sorun, eitli toplumsal katlarn, otokrasinin devrilmesine olanakl ve zoru nuydu; ve eer biz, "nc" olmak istiyorsak, bu "eitli muhalefet katlannn eylemine" sade e klavuzluk edebilecek durumda olmakla kalmayz, bunu yapmak zorundayz da. rencilerimi z ve liberallerimiz, vb. "onlar siyasal dzenimizle kar karya getiren mcadeleyi" yaln kendileri yrtmekle kalmayacaklardr, bu ynde en byk katk, otokratik hkmetin polisin memur-lanndan gelecektir. Ama "biz", eer n sallardaki demokratlar olmak istiyorsak , sadece niversite ya da zemstvo vb. koullarndan yaknanlann dncelerini, tm siyasal be para etmedii dncesine yneltmeyi stlenmeliyiz. Btn muhalefet katlannn mcadele mize ellerinden gelen destei verebilmelerini salamak iin kendi partimizin nderlii alt da, ok ynl bir siyasal mcadelenin rgtlendirilmesi grevini biz zerimize almalyz. P eki sosyal-demokratlarmz; bu ok ynl 86 V. i. Lenin Ne Yapmal? mcadelenin btn belirtilerine klavuzluk edebilen, kaynama halindeki rencilere, honut emstvo mensuplarna, fkeli dinsel mezhep mensuplarna, gadre urayan ilkokul retmenlerin , vb., vb. gereken anda "kesin bir eylem program kabul ettirmesini" bilen siyasal nderler olarak eitmek, bizim iimiz olmaldr. Onun iin Martinov'un "bunlara ilikin ol k, ancak olumsuz istismar tehircileri roln oynayabiliriz ... yalnzca eitli hkmet g rine baladklar umutlar databiliriz" (italikler bizim) yolundaki iddias tamamyla yan u sylemekle Martinov, devrimci "nc"nn gerekten oynamas gereken roln ne olduunu hi de anlamadn gstermektedir. Ve eer okur bunu gz-nnde tutarsa, Martinov'un vard anlamn anlayacaktr: "skra lkemizdeki gerek [sayfa os durumu, zellikle siyasal duru kn en eitli katlarn etkilemesi lsnde tehir eden devrimci muhalefetin organdr. B ter mcadeleyle sk organik balar kurarak ii snf davas iin alyoruz ve almay la bu etkiyi derinletiriyoruz." (63) Bu sonucun gerek anlam udur: skra, ii snfnn yznden, eitim noksanl yznden, ya da kanlar yznden pratik iinde bulunanlanmz nunla snrlandrdklar) trade-unioncu siyasetini, sosyal-demokrat siyaset dzeyine yksel k istiyor. Oysa Raboeye Dyelo, sosyal-demokrat siyaseti trade-unioncu siyaset dzey

ine drmek istiyor. Ve stelik, iki tutumun "ortak dava iinde tamamen badaabilecei" ( olunda btn dnyaya gvence veriyor. O sanda simplicitas!* Devam edelim. Btn toplumsal snflar aras propaganda ve ajitasyonumuzu yrtebilmek iin ri kadar gcmz var m? Elbette var. Sk sk bunu yadsmaya eilim gsteren bizim ekonomis z, hareketimizin (aayukar) 1894'ten 1901'e kadar gsterdii devasa ilerlemeyi gzden ka r. Gerek "kuy-rukular" gibi, onlar da, hareketimizin oktan tarihe kanm olan balang alannda yaamay srdryorlar. lk dnemde, gerekten ok az gcmz vard, ve o sra kend asndaki eyleme adamamz ve bu yoldan sapmalara kar kmamz ok doal ve yerindeydi. O s imiz ii snf * Ne saygdeer basitlik! -. V. i. Lenin 87 Ne Yapmal? iinde durumumuzu pekitirmekti. Ama imdi harekete dev gibi gler kazanlm bulunmaktad grm snflarn gen kuann en iyi temsilcileri bize gelmektedir. Tarann her yerind zorunda olan, harekete gemite [sayfa 109] katlm bulunan, ya da imdi katlmak isteyen sosyal-demokrasiye eilim gsteren kimseler var (oysa, 1894'te, Rus sosyal-demokratl arn parmakla saymak mmknd). Hareketimizin temel siyasal ve rgtsel eksiklerinden biri bu glerden yararlanmay ve onlara uygun iler vermeyi beceremememizdir (bu konuya bun dan sonraki blmde dneceiz). Bu glerin byk bir ounluu "iiler arasna gitme" ola a yoksundur, yle ki, gleri esas iimizden baka tarafa ekme tehlikesi szkonusu olamaz. iilere gerek, kapsaml ve canl siyasal bilgiler salayabilmek iin her yerde, toplumun katlannda ve devlet mekanizmamzn btn i arklar hakknda bilgi edinebileceimiz btn "kendi adamlanmz", sosyal-demokratlar bulunmaldr. Byleleri, sadece propaganda ve aji tasyon iin deil, ama daha ok rgtlendirme iin gereklidir. Nfusun btn snflar arasnda eylem zemini var mdr? Kim bundan kuku duyuyorsa bilin endiliinden uyannn gerisinde kalmaktadr. i snf hareketi kimilerinde honutsuzlu muhalefeti destekleme umutlar, ve kimilerinde de otokrasinin dayanlmaz bir hal ald ve mutlaka devrilmesi gerektii bilincini uyandrd ve uyandrmaya devam ediyor. Eer biz, g evimizin, her honutsuzluk belirtisinden yararlanmak ve ne kadar kk olursa olsun her protesto hareketini biraraya getirip bunlan en iyi bir biimde kullanmak olduunu an lamazsak (ki ounlukla gerek durum byledir), ancak szde "siyasetiler" ve sosyal-demokr tlar oluyoruz. Milyonlarca ve milyonlarca ky emekisinin, zanaatnn, kk esnafn vb. b tenei olan bir sosyal-demokratn konumasn byk bir istekle dinlemeye her zaman hazr o urumu bunun dndadr. Gerekten de, iinde hak yoksunluu [sayfa o ve zulmden yaknma n de en ivedi genel demokratik gereksinmelerin szcs olarak sosyal-demokratlarn propa gandasna ak olan bireylerin, gruplarn ya da evrelerin bulunmad tek bir toplumsal s ? Nfusun btn snflar ve katlan arasnda bir sosyal-demokratn siyasal ajitasyonunun ne ilecei konusunda ak bir fikre sahip V. I. Lenin Ne Yapmal? olmak isteyenlere, bu ajitasyonun balca biimi olarak (ama elbette ki biricik biimi d eil) szcn geni anlamyla siyasal tehirleri gsterebiliriz. lerde daha ayrntl olarak ele alacam "Nereden Balamal" balkl makalemde yle yaz 1901, n 4): "Nfusun azck olsun siyasal bilince erimi olan her kesiminde siyasal tehi n bir tutku yaratmalyz. Siyasal tehirin sesinin bugn bu kadar zayf, rkek ve seyrek du ulur olmasndan cesaretimiz krlmamaldr. Bu, polis zorbalna toptan boyuneildiin-den bu, tehirlerde bulunabilenlerin ve bulunmaya hazr olanlann konuabilecekleri bir krsde n yoksun bulunmalarndan, kendilerini dinlemeye istekli ve onlara cesaret veren bi r dinleyici ynndan yoksun bulunmalanndandr; onlar, halk arasnda "her eye kadir" Rus ine kar yaknmalarn yneltmeye deecek o gc hi bir yerde grememektedirler. ... imd lus apnda tehiri iin bir krs salama durumundayz, ve bunu yapmak grevimizdir. Bu k yal-de-mokrat gazete olmaldr."* Siyasal tehirler iin en ideal dinleyici yn, ok ynl ve canl siyasal bilgiyi herkes eksinen ve bu bilgiyi, bu mcadele "elle tutulur sonular" vaadetmedii zaman bile, et kin mcadeleye dntrme yeteneine herkesten ok sahip bulunan ii snfdr. Ulus [sayf erekli krs, ancak btn Rusya'y kapsayan bir gazete olabilir. "Bugnn Avrupa'snda bir al organ olmadan siyasal hareket denmeye lyk bir hareket dnlemez"; hi kuku yok ki, , bu bakmdan bugnn Avrupa'snn bir paras saylmaldr. Basn, yurdumuzda, oktan beri elmitir; yle olmasayd, hkmet, basn satn almak iin ve Katkov'lar ve Meerski'leri iin onbinlerce ruble harcamazd. Ve otokratik Rusya'da yeralt basnnn sansr duvann ya e legal ve tutucu basn kendisinden aka szetmeye zorlamas yeni bir ey deildir. 1870 ve hatta 1850'lerde durum buydu. llegal yeralt basnn okumak, ve skra'ya (n 7) mektu

deren bir iinin deyimiyle,59 bu basndan "yaamasn ve lmesini" renmek isteyen halk k i, imdi, ok daha geni ve ok daha derindir, iktisadi tehirler, * Bkz: Collected Works, Vol. 5, s. 21-22. -Ed. V. i. Lenin 89 Ne Yapmal? nasl fabrika sahiplerine kar sava iln etme anlamn tarsa, siyasal tehirler de, ayn r sava ama anlamna gelir. Tehir kampanyas ne kadar geni ve gl olursa, ve sava ln eden toplumsal snf ne kadar kalabalk ve kararlysa, bu sava ilnnn manevi nemi d byk olacaktr. Onun iin bizatihi siyasal tehirler, kar ktmz dzeni datmak i ci mttefiklerini ayrmak iin, otokrasinin kalc ortaklar arasnda dmanl ve gvensi iin gl bir aratr. Zamanmzda, tehirleri ancak gerekten ulus apnda rgtlendirecek bir partidir ki, devri rin ncs olabilir. "Ulus apnda" szcnn ok derin bir anlam vardr. i snfndan nluu (unutmayalm ki, nc olabilmek iin, teki snflan da srklemeliyiz) duru kafal s e pratik duyguya sahip kavrayl kiilerdir. "Her eye [sayfa 112] kadir" Rus hkmetinden knmak yle dursun, kk bir memurdan bile "yaknmann" ne kadar tehlikeli olduunu ok i er. Ve byleleri, bize, ikayetlerini, ancak bunun gerekten bir etkisi olacan, bizim bi siyasal gc temsil ettiimizi grdkleri zaman ileteceklerdir. Dmzda kalanlann gznd labilmek iin, art teori ve pratiin zerine bir "nc" etiketi yaptrmak yetmez; bilin nisiyatifimizi ve enerjimizi ykseltmek iin ok almamz ve inatla almamz gerekir. Eer biz, hkmetin tehirini ulus apnda rgtlendirme iini gerekten zerimize alacaksa mizin snfsal nitelii nasl belirecektir? - "proleter mcadele ile sk organik balar ku merakls, ite byle soracaktr ve gerekten de sormaktadr. Yant ok ynldr: ulus l lendirecek olan biz sosyal-demokratlarz; ajitasyonun ortaya kard btn sorunlar tutar sosyal-demokrat ruhla aklanacaktr, dnlerde bulunmadan, marksizmin kastl ya da kasts sna hi bir dn vermeden; btn alanlar kapsayan siyasal ajitasyon, tm halk adna hkm proletaryann devrimci eitimini ve siyasal bamszlnn korunmasn, ii snfnn ikt uu ve onun kendisini smrenlerle olan ve artan sayda proleteri bilinlendiren ve bizim saflarmza getiren btn kendiliinden atmalarndan yararlanmay ayrlmaz bir btn ii parti tarafndan yrtlecektir. 90 V. i. Lenin Ne Yapmal? Ama ekonomizmin en karakteristik zelliklerinden biri, proletaryann en ivedi gereks inmeleriyle (siyasal ajitasyon ve siyasal tehir yoluyla kapsaml bir siyasal eitim) genel demokratik hareketin gereksinmeleri arasndaki bu ba, hatta bu zdelii anlay-amam sdr. Bu anlayamama sadece "Martinov'vari" szlerde deil, bu [sayfa 113] szlerle ayn an am tayan ve szde snfsal bakasndan sorunu ele alan baz kaynaklar tarafndan da i ir. rnein skra, n 12'de yaynlanan "ekonomist" mektup yazarlar yle diyorlar:* "skra temel kusuru [ideolojinin abartlmas], sosyal-demokrasinin eitli toplumsal snflar ve e imler karsnda tutumu sorununda gsterdii tutarszlnn da nedenidir. skra, mutlakiye mcadeleye geme sorununu, teorik uslamlama yoluyla ["parti ile birlikte byyen parti grevlerinin bymesiyle" deil] zme balamtr. Belki de, bu gazete, bugnk durumda, er iin zor olacan sezmektedir [sadece sezmek deil, skra, bu grevin isilere, onlara li bebek muamelesi yapan ekonomist aydnlardan ok daha kolay geleceini bilmektedir, nk iiler, Martinov'un unutulmaz dilini kullanacak olursak, hi bir "elle tutulur sonu" v aadetmeyen istemler uruna bile mcadeleye hazrdrlar], ama iilerin bu mcadele iin yet adar g toplamasn beklemeye sabr olmad iin, skra, liberallerin ve aydnlann saflan ler aramaya balamtr...." Evet evet, ekonomistlerimizin kendi geriliklerinin hatasn iilerin zerine atmaktan vaz geecekleri, kendi enerji yoksunluklarn iilerin szde g yetersizliiyle hakl gsterm cekleri yolunda her eitten "uzlamacnn" uzun zamandan beri vaadettikleri o mutlu gnler "beklemekten", bktk usandk, ve gerekten "sabrmz" tkettik. Ekonomistlerimize soruyo [sayfa 114] "i snfnn mcadele iin g toplamas" ile kastettikleri nedir? Bunun, i n btn ynlerini aka grebilsinler diye, iilerin siyasal ynden eitilmesi demek oldu * Yerimizin darl, ekonomistlerin zelliklerini pek iyi belirten bu mektubu ayrntl ola Iskra'da yantlamamza engel oldu. Mektubun yaynlanmasna sevindik, nk skra'nm tutarl sal bakasn muhafaza etmedii yolunda iddialar ok daha nce eitli kaynaklardan kula yantmz verebilmek iin uygun bir an ya da bu moda sulamann aka ifade edilmesini . stelik bizim detimiz saldrlara savunmayla deil, kar-saldryla yant vermektir. V. i. Lenin 91 Ne Yapmal? deil midir? Ve asl bu i iin, zemstvolara kar, retmenlere, istatistikilere, renci r siyasal saldnlara ilikin tehirlerde bizimle birlikte olmaya hazr bulunan "liberalle

in ve aydnlarn saflarndan mttefiklere" muhta deil miyiz? Bu "ince mekanizmay" anlama erekten o kadar zor mudur? P. Akselrod, 1897'den beri, bize "Rus sosyal-demokratl arnn, proleter olmayan snflar arasndan yandalar ve dorudan ya da dolayl mttefikler malan grevinin, her eyden nce ve esas olarak proletaryann kendisi iinde yrtlen prop ann nitelii ile zleceini" syleyip durmam mdr? Ama Martinov'lar ve teki ekonomis ilkin "iverene ve hkmete kar iktisadi mcadeleyle" (trade-unioncu siyaset iin) g to r gerektiini, ve ancak bundan sonra (herhalde trade-unioncu "eylem iin eitim"den har eketle) sosyal-demokratik eyleme "gemeleri" gerektiini savunmaktadrlar! "... Bu aray ierisinde", diye devam ediyor ekonomistler, "skra sk sk snfsal baka a, uzlamaz snf kartlklarn bulandrmakta, 'mttefikler' arasndaki honutsuzluun ne erecesinin byk farkllklar gstermesine karn, hkmete kar duyulan honutsuzluun or lana koymaktadr. rnein, skra'nm zemstvolar karsndaki tutumu byledir. ddia ettikler skra, "hkmetin verdii sus paylanndan honut olmayan soylulara ii snfnn desteini ama bu toplumsal katlar arasndaki uzlamaz snf kartl konusunda tek sz bile etmemek kur, her ne olursa olsun, mektubun yazarlannn deindikleri "O-tokrasi ve [sayfa s Zems tvolar" {skra, n" 2 ve 4) adl makaleye60 dnecek olursa,* bunlann, hkmetin "toplumsal kastlara dayanan brokratik zemstvolann lml ajitasyonuna" kar, ve "mlk sahibi snfla bamsz eylemine" kar tutumunu ele aldn grecektir. Bu makalede, hkmet zemstvolar erken, iilerin kaytsz kalamayacaklarn belirtmekte, ve zemstvolar da, devrimci sosyalemokrasi btn gcyle hkmete kar kt zaman, lml sylevler vermekten vazgeip, s * Bu iki makale arasnda geen srede krsal alandaki uzlamaz snf kartlklarn zel o bir makale vardr. [skra n 3], [bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 420-428. -Ed.l 92 V. i. Lenin Ne Yapmal? de davranmaya arlmaktadr. Mektubu kaleme alanlarn burada hangi gre kar geldikleri ldir. Yoksa iilerin "mlk sahibi snflar" ve "toplumsal kastlara dayanan brokratik zems -volar" szlerini "anlayamayacaklarn m" sanyorlar? Yoksa zemst-volan lml dili brak numaya zorlamann "ideolojiyi abartmak" olduunu mu sanyorlar? ilerin, otokrasinin zem olara kar davran hakknda da hi bir bilgi sahibi olmadan, otokrasiye kar mcadele i abileceklerini" mi sanyorlar? Btn bunlar da bir bilinmez olarak kalyor. Yalnz bir ey o da, sos-yal-demokrasinin siyasal grevlerinin ne olduu konusunda, mektup yazarla nnn ok belirsiz bir grleri olduudur. Bu, u szlerden de belli, "skra'nm renci har utumu da byledir" (yani "zulamaz snf kartlklarn da bulandryor"). ileri, snr aldrnn kaynann niversite genlii olmayp Rus hkmeti olduunu mitinglerle, gsteri amza (skra, n 2)* herhalde biz de Raboaya Mysl'm savlanna benzer savlar ileri srmel ! Bu trden dnceler, 1901'in gznde, ubat ve Mart olaylanndan sonra, yeni renci [say ayaklanmalarnn arifesinde sosyal-demokratlar tarafndan ifade edilmiti. Bu da, bu al anda bile otokrasiye kar "kendiliinden" protesto hareketinin, hareketin bilinli sosy al-demokrat nderliini geride braktn gsterir. Polisin ve kazaklann saldnla-nna ura ri savunmak iin iilerin kendiliinden hareketleri, sosyal-demokrat rgtlerin bilinli e mini am bulunmaktadr! "Bununla birlikte", diye devam ediyorlar mektubu kaleme alanlar, "teki makalelerd e, skra, her trl uzlamay sert bir biimde suluyor ve rnein guesdcilerin uzlamaz da or." Sosyal-demokratlar arasnda bugn mevcut olan anlamaz-lklann gya temel nitelikte o lmadn ve bir blnmeyi gerektirmediini kendini beenmi bir eda ile ve hafiflikle iddi ere bu szckler zerinde ciddi olarak dnmelerini tleriz. Kimileri otokrasinin eitl terdii dmanl aklamakta ve eitli toplumsal katlann otokrasiye kar gsterdikleri ri haberdar etmede ok az ey yazldn iddia ederken, ve kimileri de, bu aydnlatma iin "uzlama" -her* Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 414-419. -Ed. V. i. Lenin 93 Ne Yapmal? halde "iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadele" teorisiyle uzlama- grrken, bunla iinde birlikte almalar mmkn mdr? Kylln kurtuluunun krknc yldnm dolaysyla, biz snf mcadelesinin krsal kesi (n 3)* ve Witte'nin gizli muhtras ile ilgili olarak da yerel hkmet organlaryla otokr sinin uzlamasnn olanaksz olduundan szettik (n 4). Yeni yasa dolaysyla feodal topra rine ve onlara hizmet eden hkmete saldrdk (n 8)** ve illegal zemstvo kongresini selam ladk. Zemtsvonun, utan [sayfa 7] verici dilekelerden vazgeerek (n 8),*** mcadeleye ini istedik. Siyasal mcadelenin gereini anlamaya ve bu mcadeleye girimeye balayan re leri bir yandan yreklendirirken (n 3), te yandan rencileri sokak gsterilerine katlma n vazgemeye aran "katksz renci" hareketi yandalarnn gsterdikleri "isyan ettiric

biimde eletirdik (Moskova rencileri Yrtme Komitesi tarafndan 25 ubatta yaynlanan toyla ilgili olarak, n 3). Bir yandan zindanclar hkmetinin "ses-siz-sedasz yazarlara, yal profesrlere, bilim adamlarna ve tannm liberal zemstvo yelerine" nasl zorbaca larna iaret ederken (n 5, "Yazna Kar Polis Saldrs"), Rossiya61 gazetesinin dzenba lerinin "anlamsz dlerini" "yalanc ikiyzllklerini" gzler nne serdik (n 5). "il anmasnda devlet himayesi" programnn gerek anlamn akladk ve "yukardan reformlara iz rek aadan reform istemlerini oyalamak, bu istemlerin ileri srlmesini beklemekten yedi " yolundaki "deerli itiraf" selamladk (n 6).**** Protestoda bulunan istatistikileri y eklendirdik (n 7) ve grev krcs istatistikileri knadk (n 9). Bu taktiklerde, prolet bilincinin bulandnl-masn ve liberalizm ile bir uzlama gren kimse, Credo programnn g anlamn kavrayamamaktadr ve lafta ne kadar reddederse etsin, o program de facto uygu lamaktadr. nk byle bir yaklamla, bu kii sosyal-demokrasiyi "iverenlere ve hkmete mcadele"ye doru srklemekte ve liberalizme boyune* Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 420-428. -Ed. ** bid., Vol. 5, s. 95-100. -Ed. *** bid., Vol. 5, s. 101-102. -Ed. **** bid., Vol. 5, s. 87-88. -Ed. 94 V. i. Lenin Ne Yapmal? mekte, her "liberal" konuya etkin olarak mdahalede bulunma ve o sorunda kendi tut umunu, sosyal-demokratik tutumunu belirleme grevini brakmaktadr, [sayfa s F. BR KEZ DAHA "FTRACILAR", BR KEZ DAHA "ALDATMACILAR" Okurun anmsayaca gibi, bu ok edepli deyimler, bizim "ii snf hareketini burjuva dem inin bir aleti haline getirmek iin dolayl olarak ortam hazrlama" yolundaki sulamamz b biimde yantlayan Raboeye Dyelo'ya aittir. Raboeye Dyelo, saflndan, bu sulamamzn polemik yntemi olduu karanna vard: u kt dogmaclar, bizim hakkmzda eitli kt e tutmulardr, burjuva demokrasinin bir aleti olmaktan kt ne olabilir ki? Ve bylece by untolarla bir "tekzip" yaynlyorlar. "Dpedz iftira, baka bir ey deil" (ki Konferans, 0), "aldatmaca" (31), "maskaralk" (33): Raboeye Dyelo, tpk Jpiter gibi, (Jpiter'e hi nzemese de) sulu olduu iin fkeleniyor, ve azndan kard kfrlerle hasmnn uslaml yeteneinden yoksun olduunu tantlyor. Oysa yn hareketinin kendiliindenlii nnde he , sosyal-demokrat siyaseti her trl trade-unioncu siyaset dzeyine drmenin, ii hareke burjuva demokrasisinin bir aleti haline getirmek iin ortam hazrlama sonucuna vardn an amak iin uzun boylu dnmenin gerei yoktur. Kendiliinden ii snf hareketi, tek ba -union culuu dourabilir (ve kanlmaz olarak dourmaktadr), oysa ii snfnn trade-u , ii snfnn burjuva siyasetinin ta kendisidir. i snfnn siyasal mcadeleye ve ha me katlmas, tek bana, onun siyasetini sosyal-demokrat siyaset yapamaz. Raboeye Dyelo bunu yadsyabilir mi? Bu gazete, herkes nnde, ve kaamaa sapmadan, aka, uluslararas demokrasinin ve Rus sosyal-demokrasisinin en ivedi sorunlann nasl anladn artk akla mdr? [sayfa i9] Hayr, bunu yapmayacaktr. nk, "burada olmaz" yntemi diye tanmlaya oyuna bavurmaktadr - "ben deilim, beygir de benim deil, src de ben deilim. Biz eko t deiliz; Raboaya Mysl ekonomizmi savunmuyor; zaten Rusya'da ekonomizm diye bir ey y ok." Bu pek ustaca "siyaV. i. Lenin 95 Ne Yapmal? sal" bir oyundur, ama bir tek kusuru var, o da bu oyuna bavuran yaynclarn, ou kez, "h zmetinizdeyim efendim" olarak adlandrlmasdr. Raboeye Dyelo, burjuva demokrasisinin, Rusya'da, genel olarak, sadece bir "hayale t" olduunu sanmaktadr (ki Konferans, s. 32).* Ne mutlu insanlar! Devekuu gibi balarn ma gmyorlar ve etraflanndaki her eyin yok olduunu sanyorlar. Her ay dnyaya marksizmin bozguna uratldn, hatta yok edildiini muzaffer bir edayla iln eden liberal yazarlar; snf mcadelesinin Brentano'vari62 anlayn ve siyasetin trade-unioncu anlayn ilete ri yreklendiren (St. Petersburgskiye Vedomosti,63 Rus-skiye Vedomosti,64 ve daha niceleri gibi) liberal gazeteler; gerek eilimleri Credo'da o kadar gzel aklanan ve ya znsal rnleri Rusya'da bir utan bir uca tek bana, gmrksz, vergisiz dolaan marksizm leri yn; zellikle ubat ve Mart olaylanndan sonra sosyal-demokrat olmayan devrimci ei lerin yeniden canlanmas - btn bunlar, besbelli ki, hayaletten baka bireey deil! Bunla n burjuva demokrasisiyle en ufak bir ilikileri yok herhalde! [sayfa 120] Raboeye Dyelo ve skra, n 12'de yaynlanan ekonomist mektubun yazarlar, "ilkyazdaki ola ylann, sosyal-demokrasinin otoritesini ve saygnln artracana, bu gibi sosyal-demokra ayan devrimci eilimleri canlandrmasnn nedeni zerinde dnmelidirler". Bunun nedeni, bizim, grevimizi yapmam olmamzd. i ynlan bizden daha etkindiler. M tlar arasnda hkm sren hava hakknda tam bilgisi bulunan ve harekete nderlik edebilece

kendiliinden bir gsteriyi siyasal bir gsteri haline dntrecek, onun siyasal niteliin iletecek vb. yetenekte yeterince eitilmi liderlerden ve rgtlerden yoksunduk. Bu kou altnda bizim geriliimizden, kanlmaz olarak, daha ha* Bunun ardndan, "ii snf hareketini devrim yoluna kanlmaz olarak srkleyen Rusya' larndan szedilmektedir. Ama bu kiiler ii snf hareketinin izleyecei devrim yolunun demokrat yol olmayabileceini bir trl anlamyorlar. Mutlakiyet egemen iken, btn Bat Av a burjuvazisi, iileri, devrim yoluna "srkledi", bile bile srkledi. Ama biz sosyal-dem kratlar bununla yetinemeyiz. Ve eer herhangi bir biimde, sosyal-demokrat siyaseti kendiliinden trade-unioncu siyaset dzeyine drrsek, burjuva demokrasisinin ekmeine ya uruz. 96 V. i. Lenin Ne Yapmal? reketli ve daha enerjik olan sosyal-demokrasi dndaki devrimciler yararlanacaklardr, ve iiler, polise ve askeri birliklere kar ne kadar enerjik ve zverili bir biimde sava rsa savasnlar, hareketleri ne kadar devrimci olursa olsun, sosyal-demokrat ncy deil, ncak o devrimcileri, burjuva demokrasisinin artsn destekleyen bir g olmakla kalacakla dr. rnein bizim ekonomistlerimizin sadece zayf yanlarn taklit ettikleri Alman sosyalemok-ratlann alalm. Almanya'da niin tek bir siyasal olay olmaz ki, sos-yal-demokras inin otoritesine ve saygnlna bir eyler eklemesin? nk, sosyal-demokrasi, belirli bir en devrimci deerlendirmesini yapmada ve zulme kar her protestoyu savunmada her zam an tekilerin nne gemeyi bilmitir. Alman sosyal-demokra-sisi, iktisadi mcadelenin, i , her trl siyasal haklardan yoksun olduklarn dnmeye yneltecei ve somut koullann i ni kanlmaz olarak devrim yoluna srkleyecei savlary-la kendisini avutmaz. Toplumsal v iyasal yaamn btn alanlarna ve btn sorunlanna mdahale eder; Kayzer Wilhelm, belediye seilen bir ilerici burjuvay atamay [sayfa 12u reddettii zaman, duruma mdahale eder (b izim ekonomistlerimiz bunun gerekte liberalizmle bir uzlama olduunu Almanlara retmeye henz frsat bulamadlar!); ve "mstehcen yaynlara ve resimlere kar" yasa hazrlandn ofesrlerin seimini etkilemeye kalktnda, vb. vb., mdahale eder. Btn snflar aras tsuzluk yaratarak, miskinleri harekete geirerek, geride kalanlar evklendirerek, pro letaryann siyasal bilincini ve siyasal eylemini gelitirmek iin zengin malzeme salaya rak, so-syal-demokratlar, her yerde n saftadrlar ve bunun sonucu, bu sava nc rgt, zmin dmanlarnn bile saygsn kazanmaktadr, ve sadece burjuva evrelerden deil, saray tik evrelerden bile gelen nemli bir belgenin, bilinmez bir mucizeyle Vonvrts gazete sinin brolanna ulamas olduka sk grlen bir durumdur. Raboeye Dyelo'nun kavray dzeyini aan ve ellerini havaya kaldrarak "Maskaralk!" diye krmasna neden olan grnrdeki "elikinin" srr buradadr. Hele bir dnn: Biz, Rabo eketini n plana alyoruz (ve bunu, byk puntolarla, iln ediyoruz!); herkesi, kendiliind n unsurun nemini kmsemeye kar uyanyoruz; iktisadi mcadelenin kenV. i. Lenin 97 Ne Yapmal? diine -kendisine- bir siyasal nitelik kazandrmak istiyoruz; proletaryann mcadelesiyl e sk ve organik balar kurmak istiyoruz. Ve gene de, bizim, ii snf hareketini burjuv okrasisinin bir aleti haline getirmek iin ortam hazrladmz syleniyor! Ve bunu syleye kim? Her "liberal" soruna mdahale ederek ("proletaryann mcadelesiyle organik ba" anla yamamak bu kadar olur!), renciler ve hatta (ne dehet verici bir ey!) zemstvolar zerin de bu kadar durarak liberalizm ile "uzlaan" kimseler! abalarnn (ekonomistlere kyasla) daha byk bir ksmn nfusun proleter olmayan snflar [sayfa 122] arasndaki eyleme ha teyen kimseler! Bu "maskaralk" deil de nedir? Zavall Raboeye Dyelo\ Acaba bir gn bu zor bilmecenin zmn bulabilecek mi? [sayfa 123 98 V. I. Lenin Ne Yapmal? DRT EKONOMSTLERN LKELL VE DEVRMCLER RGT Raboeye Dyelo'nun yukarda incelediimiz, iktisadi mcadelenin, siyasal ajitasyonun en geni uygulanabilirlie ara olduu, ve bizim grevimizin artk iktisadi mcadelenin kendi e siyasal bir nitelik kazandrma vb. olduu yolundaki iddialan, sadece siyasal bakmda n deil, rgtsel grevlerimiz bakmndan da dar bir gr ifade etmektedir. "verenlere isadi mcadele" btn Rusya'y kucaklayan merkezi bir rgt hi de gerektirmez ve bu yzde mcadeleden, siyasal muhalefetin, protestolarn ve fkenin btn belirtilerini tek bir ge nel saldr iersinde birletirecek bir rgt, profesyonel devrimcilerden meydana [sayfa 12 ] gelen ve btn halkn gerek siyasal liderlerinin ynetiminde bulunan bir rgt, hi bir doamaz. Bu, anlalr bir ey. Herhangi bir rgtn niteliini doal ve kanlmaz olarak

o rgtn eyleminin ieriidir. Onun iin Raboeye V. i. Lenin 99 Ne Yapmal? Dyelo, yukarda tahlil edilen grleri ile, sadece siyasal eylemin deil, ayn zamanda rg l almann da darln savunmakta ve merulatrmaktadr. Burada da Raboeye Dyelo, her , kendiliindenlie boyuneen bir bilince sahip organ olduunu ortaya koymaktadr. Oysa ke ndiliinden gelien rgt biimlerine klece boyunemenin, rgtsel almamzn dar snrl nn, bu en nemli alanda ne kadar "geri" olduumuzu anlayamamann, btn bunlan kavrayamama , hareketimizin tu-tulmu olduu gerek bir hastalk olduunu sylyorum ben. Bu yle bir h tr ki, kle gelmez; bu, besbelli ki bir byme hastaldr. Bu konuda her trl gerili r, darln hogrlmesine kar dnsz mcadeleye girimenin zaman, kendiliinden fke iderlerinin ve rgtlerinin zerinden de at u sradr. Pratik almaya katlanlarn ek iin hazrlanmakta olanlarn hepsinde, aramzda yaygn bulunan amatrle kar honutsu dan kurtulmamz iin sarslmaz bir kararllk yaratmak zellikle gereklidir. A. LKELLK NEDR? Bu soruyu, 1894-1901 dneminin tipik bir sosyal-demokrat alma evresinin faaliyetini ks ca anlatarak yantlamaya alacaz. O dnemde, renci genliin tmnn marksizme sarld marksizmle, elbette ki, sadece bir teori olarak [sayfa 125] ilgilenmiyorlard, on unla "Ne Yapmal?" sorusuna bir yant olarak, dmana kar savamak iin bir ar olarak lard. Bu yeni savalar, alacak lde ilkel donatm ve eitimle savaa girdiler. ok i donatmlan yoktu ve eitim diye bir ey grmemilerdi. Sabann brakp savaa katlan k rinde sopalarla yrdler. Bir renci evresi, hareketin eski yeleriyle hi bir balants baka yrelerdeki, hatta ayn kentin baka kesimlerindeki (ya da baka eitim kurumlanndaki inceleme evreleriyle hi bir balant kurmadan, devrimci almann eitli blmlerini belirli bir zaman sresini kapsayan sistemli bir eylem plan olmadan, iilerle iliki kur uyor ve almaya koyuluyor. Bu evre, yava yava propaganda ve ajitasyonunu yaygnlatr mleriyle ol100 V. i. Lenin Ne Yapmal? duka geni bir ii kesiminin ve eitim grm tabakann belirli bir kesiminin sempatisini r; bu kesimler ona para salyorlar ve "komite" genlerden oluan yeni gruplar bunlar ara sndan ediniyor. Komitenin (ya da mcadele birliinin) ekici gc byyor, eylem alan gen eylemini tamamen kendiliinden bir biimde yayyor; bir yl ya da birka ay nce, renci inin toplantlannda konuan ve "Nereye?" sorusunu tartan, iilerle balant kuran ve bu ar srdren, bildiri yazp yaynlayan bu kimseler, artk teki devrimci gruplarla ilikile uyorlar, yazn ediniyorlar, yerel bir gazetenin yaynna giriiyorlar, bir gsteri dzenlem kten szetmeye balyorlar, ve nihayet ak savaa geiyorlar (bu ak sava ilan, duruma asyon bildirisi, bir gazetenin ilk says ya da ilk gsteri yry olabilir). ounlukla ilk annda tam bir fiyaskoyla sonulanr. lk annda ve tam bir fiyasko, nk, bu ak sa dnlm ve uzun uzadya saptam sistemli bir plan, inat ve uzun [sayfa 126] sreli b n sonucu deildi, sadece inceleme evresinin geleneksel almasnn kendiliinden bymes ; nk, polis, besbelli ki, hemen her seferinde, yerel hareketin, niversite sralannda " adlar duyulmu olan" balca militanlarn tanyordu, ve bir baskn iin kendisine en elve ollarken, kastl olarak, elle tutulur bir sust salayabilmek iin, devrimci grubun yay gzyummutur ve her seferinde tandklan baz kimselerin "tohumluk olarak" serbest gezmel erine izin vermitir (bildiim kadar "tohumluk" terimi hem bizimkilerin hem de ar pol isinin kulland bir terimdir). Byle bir sava, bir kyl ynnn, ellerinde sopalarla birliklere kar savana benzetmemek insann elinden gelmiyor. Ve insan, savalann tam tim yoksunluuna karn, yaylan, byyen ve baarlar salayan hareketin canllna ay onatmn ilkelliinin balangta yalnz kanlmaz olmakla kalmad, savalarn geni olarak meru bile olduu dorudur; ama ciddi atmalar yer almaya balaynca (ve bunlar f 1896 yazndaki grevlerle balamtr), sava rgtmzn eksikliklerini gittike daha ok ten aknla den ve gaf stne gaf yapan hkmet (rnein sosyalistlerin yaptklannn k muoyuna bavurmas, ya da iilerin bakentlerden taradaki sanayi merkezlerine srlV. i. Lenin 101 Ne Yapmal? mesi gibi), ksa zamanda mcadelenin yeni koullanna ayak uy-durabildi ve kusursuz biim de donatlm bir ajan provokatr, casus ve polis birliklerini ustaca kullanmaya balad. B sknlar o kadar sklat, o kadar ok insan etkiledi ki, ve bu basknlar sonucu yerel ince e evreleri ylesine silinip sprld ki, ii ynlan hemen hemen btn liderlerini kayb t inanlmaz lde dank bir nitelik ald ve almalarda [sayfa 127] sreklilik ve uyum Yerel liderlerin byle darmadan edilii, inceleme evreleri yelerinin rasgele kiilerde

lumas, teorik, siyasal ve rgtsel sorunlarda gerekli eitimin olmamas ve bu sorunlarda argrllk, btn bunlar, yukarda anlatlan koullann kanlmaz sonular idi. ler yl rok yerlerde iiler, gereken salaml gsteremediimizden ve gizlilik kurallarna uyama ra olan inancn yitirmeye ve onlardan uzak durmaya baladlar. iler yle diyordu: ayd dikkatsiz davranyorlar ve polis basknlarna yol-ayorlar! Hareket konusunda azck bilgisi olan bir kimse, akl banda sosyal-demokratlarn tmnn, a bu amatrce yntemlere bir hastalk olarak bakmaya baladklarnn farkndadr. Hareketi bilmeyen okurun, hareketin zel bir aamasn ya da zel bir hastaln "icat ettiimizi" n, yukarda szlerini aktardmz tanktan, aaya bir pasaj daha alacaz. Pasajn uzunlu run bizi balayacana inanyorum. B-v, Raboeye Dyelo, n 6'da yle yazyor: "Daha geni pratik eyleme tedrici gei, Rus i etinin u anda amakta olduu genel geici dneme dorudan doruya bal bulunan bu gei, ik bir zellik olmakla birlikte, Rus iilerinin devriminin genel mekanizmasnda daha az ilgin olmayan bir baka zellik de vardr. Eyleme uygun devrimci glerin genel olarak bu unmayndan* szetmekteyiz, bu yokluk sadece St. Peters-burg'da deil tm Rusya'da duyulma tadr. i snf hareketinin genel olarak yeniden canlanyla, atan ynlann genel o vlerin giderek [sayfa 128] sklamasyla, iilerin artan ak yn mcadelesiyle, ve hk lamalarn, snrd etmelerin ve srgnlerin younlamasyla, usta devrimci * talikler bize ait. 102 V. i. Lenin Ne Yapmal? glerin bu yokluu gittike daha ok gze batar bir hale gelmektedir, ve hi kuku yok ki, urum, hareketin derinliini ve genel niteliini etkilememezlik edemez. Birok grev, de vrimci rgtlerin gl ve dorudan etkisi olmakszn yaplmaktadr. ... Ajitasyon bildiril legal yazn eksiklii duyulmaktadr.... ilerin inceleme evreleri ajitatrlerden yoksun ktadr. ... stelik durmadan para sknts ekilmektedir. Ksacas, ii snf hareketini lerin byme ve gelimesini amaktadr. Etkin devrimcilerin saysal gc, honutsuz ii y kiyi kendi ellerinde younlatrmalann ya da bu honutsuzlua birazck olsun uyum ve rgt melerine olanak vermeyecek kadar azdr.... Dank, birbirine bal olamayan ayr ayn incel evreleri, ayn ayn devrimciler, organlan orantl biimde gelimi tek bir gl ve disipl emsil etmemektedirler. ..." Datlan inceleme evrelerinin yerine derhal yenilerinin rgt endiril-mesinin, "ancak hareketin canlln tantladn... ama gerektii gibi eitilmi yeter sayda bulunduunu tantlamadn" kabul eden yazar u sonuca varyor: "St. Petersbu imcileri arasnda pratik eitimin bulunmay, almalann sonulannda grlebilir. Son yar ellikle z Kurtulu Grubunun ve Sermayeye Kar Emek Grubunun65 yarglanmalar aka gste ii snfnn koullar ve bunun sonucu olarak da belirli bir fabrikada ajitasyon yapma k konusunda aynntl bilgiden yoksun, gizlilik ilkelerinden habersiz, ve sosyal-demokr asi-nin ancak genel ilkelerini anlayabilen [eer anlyorsa] gen militan, almasn ancak be ya da alt ay kadar yrtebilmektedir. Bunun ardndan, btn [sayfa 129] rgtn ya da bir ksmnn yklmasna neden olan tutuklamalar gelmektedir. Onun iin u soruyla karla mr aylarla l-lecekse, bu grup, baarl eylem yrtebilir mi? ... Besbelli ki, mevcut usurlannn sadece bu gei dneminden ileri geldiini syleyemeyiz. ... Besbelli ki, alm an rgtlerin saysal ve her eyden te niteliksel yaplar kmsenecek bir etmen deildir sosyal-demokratlarmzn birinci grevi ... rgtleri etkin bir biimde birletirmek ve rg arasnda sk bir ayklama yapmaktr." V. i. Lenin 103 Ne Yapmal? B. LKELLK VE EKONOMIZM imdi de, kukusuz her okurun aklna gelmi olmas gereken bir sorunu ele alalm. Btn har etkileyen byme hastal olan bu ilkellikle, Rus sosyal-demokrasisinin ierisindeki akm nndan biri olan ekonomizm arasnda bir balant kurulabilir mi? Biz kurulabilecei grnd Pratik eitimden, rgtsel al-malann yrtme yeteneinden yoksunluk, hi kuku yok ki, ri, her zaman, devrimci marksizmi savunanlar dahil, hepimizin ortak noksanldr. Eer so run sadece pratik eitimden yoksunluk olsayd, kimse pratik iinde alanlan sulayamazd. "ilkellik" terimi eitim yoksunluundan daha fazla bir eyi kapsar; bu terim, genel ol arak, devrimci almada dar kapsaml-l, bu kadar dar eylem temeli zerinde iyi bir devr er rgtnn kurulamayacan anlayamamay, ve nihayet (ki bu en nem-lisidir) bu darl h onu zel bir "teori" durumuna ykseltmeyi, yani bu sorunda da kendiliindenlie bylece bo yu-nemeyi ifade eder. Bu trden abalar aa kar kmaz, ilkelliin ekonomizmle balar el olarak kendimizi ekonomizmden [sayfa 130] (yani marksist teorinin ve sosyal-d emok-rasinin rolnn ve siyasal grevlerinin dar anlayndan) kurtarma-dka, rgtsel eyl

bu darlndan da hi bir zaman kurtulamayacamz aka belli oldu. Bu abalar, kendileri ortaya koydular. Bazlar, ii ynlarnn, devrimcilerin onlara "kabul ettirmeye" al litan siyasal grevleri bizzat kendilerinin ortaya atmadklarn; henz ksa vadeli siyasal istemler uruna mcadele etmeyi, "iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadeleyi"* yrt leri gerektiini (ve doal olarak yn hareketinin "eriebilecei" bu mcadeleye denk de z hazrlkl genliin bile "eriebilecei" bir rgt olmas gerektiini) sylemeye balad cilik" teorisinden uzak olan bazlan ise, "siyasal bir devrimi gerekletirmenin" olan akl ve zorunlu olduunu, ama bunun, proletaryay sk ve inat mcadele ierisinde eitme devrimciler rgt yaratmay gerektirmediini sylediler. Yapmamz gereken tek ey, o eski umuza, "eriilebilir" sopaya sanlmaktr. st rtl ko* Raboaya Mysl ve Raboeye Dyelo, zellikle Plehanov'a Yant. 104 V. I. Lenin Ne Yapmal? numay bir tarafa brakrsak, genel bir grev rgtlemeli* ya da "k-ztrc terr" yoluy n "ruhsuz" ilerleyiini kam-lamalyz.** Biri oportnist, teki "devrimci" olan bu iki e egemen olan amatrle boyunemektedir; bunlar amatrlkten kurtulunabileceine inanmamakt e ilk ve zorunlu pratik grevimizin, siyasal mcadeleye gerekli enerjiyi, oturmuluu ve sreklilii salayabilecek olan bir devrimciler rgtnn yaratlmas olduunu grememekte B-v'nin u szlerini aktardk: "i snf hareketinin [sayfa 131] bymesi, devrimci rg limesini amaktadr." "Yakndan gzlemde bulunan bir kimsenin bu deerli gr" {Ra-boey B-v'nin yazs hakkndaki yorumu byledir) bizim iin ifte bir deer tar. Bu beyan, Rus -demokrasimizin bugnk bunalmnn balca nedeninin, liderlerin ("ideologlarn", devrimci , sosyal-demokratlarn) ynlarn kendiliinden atlmnn gerisinde kalm olmalar yolun beyan, ayn zamanda, ekonomist mektubu (skra, n 12) yazanlar tarafndan, Krievski ve Ma rtinov tarafndan ileri srlen, kendiliinden unsuru, gnlk tekdze mcadeleyi kmsemen ini belirten, sre olarak taktikleri vb. savunan savlann tmnn, ilkellii vme ve savunm n baka bir ey olmadn gsterir. "Teorisyen" szcn dudak bkmeden telffuz edemeyen ua ve gerilie kaplm olmalarna "yaamn gereklerini sezme" adn takm olan bu adaml orunlu pratik grevlerimizi anlayamadklarn aa vurmaktadrlar. Arkada kalanlara yle Ayak uydur! leriye geme!" rgtsel almada enerji ve inisiyatiften yoksun bulunanlara g ve yrekli eylem iin gerekli "planlar" bulunmayanlara, "sre-olarak-taktikler" va'zediy orlar! Bizim ilediimiz en byk gnah, siyasal ve rgtsel grevlerimizi, her gnk iktis enin ksa vadeli, "elle tutulur" "somut" karlar dzeyine indir-gememizdir; ama onlar, i ktisadi mcadelenin kendisine siyasal bir nitelik kazandrn! diye hep ayn nakarat yinel eyip duruyorlar. Yineliyoruz: halk masalndaki kahraman, geen cenaze alayna, * Bkz: Kiev Komitesi tarafndan yeniden baslm olan ve Rusya'da Proleter-Mcadele adl de lemede yaynlanan "Siyasal Devrimi Kim Yapacaktr?" adl bror. ** Devrimciliin Yeniden D ve Svoboda dergisi. V. i. Lenin 105 Ne Yapmal? "gznz aydn!" diye barrken ne kadar "yaamn gereklerini" seziyorduysa, byle bir da nlar da o kadar seziyorlar. Bu ukallarn gerekten "Narsis'e lyk" esiz bir kendini beenmilikle, "ii evrelerini [sayfa 132] pratik anlamyla, yani siyasal istemler uruna geerli ve baarl pratik mcad anlamnda siyasal grevlerle genel olarak {aynen byle!) baedemeyileri" konusunda ("Rab oeye Dyelo'nun Yant", s. 24) Plehanov'a nasl ders verdikleri anmsansn. evre vardr, ardr, baylar! Elbette ki, "amatr" evreleri, amatrlklerinin farkna vanp da bundan vazg medikleri srece, siyasal grevlerle baedemezler. Eer ayrca, bu amatrler, kendi ilkel y emlerine vurgunsalar, ve "pratik" szcnn altn izmekte direniyorlar-sa ve pratik olma r kimsenin kendi grevlerini, ynlarn en geri katnn anlay dzeyine indirgemesini ger sanyorlarsa, o zaman byleleri deva bulmaz amatrlerdir ve, elbette ki, bunlar genel olarak herhangi bir siyasal grevle baedemezler. Ama Alekseyev ve Miskin tipinde, Halturin ve Jelyabov tipinde bir liderler evresi, en gerek ve en pratik anlamyla si yasal grevlerle baedecek yetenektedir, ve byleleri, siyasal grevleri, ateli propagand alarnn kendiliinden uyanan ynlarda yank bulmasndan tr, kaynayan enerjilerinin de erjisinde destek bulmasndan tr baarabilmektedirler. Plehanov, bu devrimci snfn varl etmekle, ve bu snfn kendiliinden uyannn kanlmaz olduunu tantlamakla kalmayp, yksek, geni kapsaml siyasal grev yklerken bin kez haklyd. Ama siz, o zamandan beri n yn hareketine, bu grevi alaltmak, "ii evrelerinin" enerjisini ve eylem alann da n iaret ediyorsunuz. Eer siz, kendi ilkel yntemlerinize vurgun deilseniz, nesiniz? P ratik olmakla vnyorsunuz, ama her pratik Rus iisinin, sadece bir evrenin deil, bir k

n enerjisinin bile devrim davas iin nasl mucizeler yaratabileceini bildiini gremiyors nuz. Yoksa siz, bizim hareketimizin 1870' lerin nderleri gibi nderler karamayacan m fa 133] sanyorsunuz? Eer bunu sanyorsanz, niin? Eitimden yoksun olduumuz iin mi? Am , kendi kendimizi eitiyoruz, ve eitmeye devam edeceiz, ve gn gelecek eitilmi olacaz nlere ve hkmete kar iktisadi mcadele" durgun suyunun yzeyini yosunlar kapla106 V. i. Lenin Ne Yapmal? d ne yazk ki dorudur; aramzda yleleri kt ki, kendiliinden-liin nnde, (Plehano ullanrsak) Rus proletaryasnn "kna" vecd iinde bakarak, secde ediyorlar. Ama biz, bu unlardan kurtulacaz. Rus devrimcilerinin, gerekten devrimci bir teorinin klavuzluunda , gerekten devrimci ve kendiliinden uyanan snfa dayanarak, heybetiyle dorulmasnn zam ihayet -nihayet!- gelmitir. Bunun olabilmesi iin, pratik iinde alanlar ynnn, bun da kalabalk olan ve okul sralarndan beri pratik eylem ryas grenler ynnn, siyasa zi aalama ve rgtsel almalarmzn alann snrlandrma yolundaki her trl neriyi r yeterlidir. Ve hi telalanmayn, baylar, bunu baaracaz! "Nereden Balamal" adl makalemde, Raboeye Dyelo'nun grne kar unlan syledim: "ze ikin aiitasyon taktiklerini ya da parti rgtne ilikin herhangi bir ayrntdaki taktikle 24 saat iinde deitirmek mmkndr. Ama 24 saat iinde demeyeceim, 24 ay iinde bile, in mcadele rgtnn ve ynlar iinde siyasal ajitasyonun genel, srekli ve mutlak zorunlu ndaki grn deitirebilmesi iin her trl ilkeden yoksun olmas gerekir."* Raboeye Dy : "skra'nn, olgulara dayandn iddia ettii bu biricik sulamas tamamen dayanakszdr. lo okurlar ok iyi bilirler ki, daha balangta, [sayfa 134] biz, skra'nm kmasn bekl iyasal ajitasyona anda bulunmakla kalmadk ... [bunu sadece ii inceleme evrelerinin de , "ynsal ii snf hareketinin de, mutlakiyeti devirmeyi birinci siyasal grev sayamay ak ksa vadeli siyasal istemler uruna mcadele ile yetinmesi gerektiini ve "ynlarn an ir ya da birka grevden sonra ksa vadeli siyasal istemleri anlamaya baladklarn" syley k yaptnz], ...yurtdndan Rusya iinde alan yoldalara ilettiimiz yayn-lanmzda, si yon ile ilgili biricik sosyal-demokrat malzemeyi saladk ... [ve bu biricik malzeme de, sadece en geni siyasal ajitasyonu srf iktisadi mcadeleye dayandrmakla kalmayp, bu snrl ajitasyonun "en geni lde uygulanabilen" ajitasyon olduunu iddia etmeye kadar drdnz. Baylar, grmyor mu* Bkz: Collected Works, Vol. 5, s. 58. -Ed. V. i. Lenin 107 Ne Yapmal? sunuz ki, Iskra'nm yaynlanmasnn ve Raboeye Dyelo'ya kar mcadeleye girimesinin zorun u tantlayan, bunun, salanan biricik malzeme olduu yolundaki kendi savnzdr!]. ... te dan, bizim yayn eylemimiz, partinin taktik birlii iin fiilen zemin hazrlamtr ... [ta n partiyle birlikte byyen parti grevlerinin bymesi sreci olduu inancndaki birlii m ten ok deerli bir birlik!]. ... Ve bylelikle bir 'militan rgtn' yaratlmas olanan i, onun uuna Yurtd Birlik, yurtdndaki bir rgtn yapabilecei her eyi yapmtr." s. 15.) Asl konudan kamak iin bouna aba! Elinizden geleni yaptnz yadsmak aklm z. Ben sizin iin "olanakl" olann snrlarnn kendi grnzn darly-la izilmi old ediyorum. Bir "militan rgtn" "ksa vadeli siyasal istemler" mcadelesinden, ya da "ive enler ve hkmete kar iktisadi mcadeleyi" yrtmesinden szetmek glntr, [sayfa 135] Ama eer okur, amatrle olan ekonomist sevdann inci-lerini grmek istiyorsa, semeci ve lantl Raboeye Dyelo'dan yzn evirip tutarl ve kararl Raboaya Mysl'a bakmaldr. 'te R. M. yle yazyor: "imdi de gerek devrimci aydn denen tabaka zerine bir ift sz tabakann, arla kar kesin mcadeleye girimeye hazr olduunu birok kez tantlad zlik surda ki, devrimci aydn tabakamz, siyasal polisin en amansz basksna uradndan, l polise kar mcadelenin otokrasiye kar siyasal mcadele olduunu sand. Onun iin bu t bugne kadar, 'otokrasiye kar mcadele iin kuvvetlerin nereden salanabileceini' anlaya " (Szcn en kt anlamyla) kendiliinden harekete tapan bu kimsenin, polise kar mcadel bakp onu horgrmesi, gerekten ei bulunmaz bir davran! Kendiliinden yn hareketinde polise kar mcadeleye girimemizin hi de nemli olmad savna dayanarak, gizli eylemi deki beceriksizliimizi hakl gstermeye hazrdr! Devrimci rgtlerdeki eksikliklerimiz o li ciddi bir sorun haline gelmitir ki, bu korkun vargya ok az kimse katlr, ama rnei tinov buna katlmyorsa, bu, kafasndaki fikirleri mantksal sonularna kadar dnemedii a dnmeye cesareti yetmediinden tr108 V. i. Lenin Ne Yapmal?

dr. Ynlarn somut istemleri, elle tutulur sonular vaadeden istemleri "ileri srme" "g gerekten de, istikrarl, merkezi bir militan devrimciler rgtnn yaratlmas iin zel fe-dilmesini gerektirmekte midir? Byle bir "grev", "siyasal polise kar" hi "mcadele e meyen" ynlar tarafndan yerine getirilemez mi? stelik, eer birka lider dnda, "siya e kar mcadelede" hi bir yetenei olmayan, iiler (byk ounluk) tarafndan da [sayfa eseydi, bu grev baarlabilir miydi? Ynn ortalama esi olan bu iiler, grevlerde ve askeri birliklerle yaplan sokak atmalarnda insanst bir enerji ve zveri gsterebilir tm hareketimizin sonucunu belirleyebilirler (ve belirleyecek olanlar yalnzca onlar dr); ama siyasal polise kar mcadele zel nitelikler gerektirir, profesyonel devrimcile r gerektirir. Ve biz, ynlarn sadece somut istemler deil, ii yn-lannn gittike ar esyonel devrimciler de "ne srmesini" salamalyz. Bylece, profesyonel devrimciler rgt alt ii hareketi arasndaki iliki sorununa varm bulunuyoruz. Bu sorun, yazna ok az ya , ekonomizme azok eilim gsteren yoldalarla yaptmz konuma ve polemiklerde, bu, biz tileri" byk apta megul etmitir. Bu, zel ele al biimi gerektiren bir sorundur. Ama u ele almadan nce, ilkellik ile ekonomizm arasndaki ba konusundaki tezimizi gsteren bir baka aktarma daha sunalm. Bay N. N., Yant'inda yle yazmaktadr: "Emein Kurtuluu grubu, mcadele iin maddi gle en salanacan dnmeden ve mcadelenin hangi yolu izleyeceini belirtmeden, hkmete ka a mcadeleye giriilmesini istemektedir." Bu tmcedeki szcklerin altn izen yazar, "yol dipnotu eklemektedir: "Bunu gizliliin gerei olarak aklayamayz, nk program bu komplo eil, bir yn hareketinin szn etmektedir. Ve ynlar gizli yollardan ilerleyemez. Giz ev dnebilir miyiz? Gizli gsteriler ve dilekeler dnebilir miyiz? (Vademecum, s. 59.) e, yazar, "maddi gler" sorununa (grevlerin ve gsterilerin rgtleyicileri) ve mcadeleni izleyecei "yollar" sorununa ok yaklamaktadr. Ama, yn hareketine "tapnd" iin, y te devrimci eylemimizi yreklendiren ve ona hz veren bir ey deil de, bizi [sayfa 137] devrimci eylemi yrtme zorunluluundan kurtaran bir ey olarak V. i. Lenin 109 Ne Yapmal? bakt iin, gene de akn bir durumdadr. Ona katlanlar iin ve onunla dorudan doruya anlar iin bir grevin sr olarak kalmas olanakszdr, ama bir grev, hkmet, grevcileri te t etmek ve grev hakknda btn haberlerin yaylmasn nlemek amacyla gereken nlemleri al ii ynlan iin bir "sr" olarak kalabilir (ve ounlukla kalmaktadr). Burada "siyasal ar" zel bir "mcadele" gereklidir, byle bir mcadeleyi de grevlerde yer alan geni y en yrtemez. Byle bir mcadele, devrimci eyleme profesyonel olarak girmi kimseler taraf dan "sanatn btn kurallarna" uygun olarak rgtlendirilmelidir. Ynlarn kendiliinden atlmalar olgusu, bu mcadelenin rgtlendirilmesini, daha az zorunlu klmaz. Tersine daha zorunlu yapar; nk biz sosyalistler, eer polisin her grevi ve her gsteriyi bir sr hali e getirmesini nlemezsek (ve zaman zaman kendimiz de gizlice grevler ve gsteriler h azrlamazsak), ynlara kar dorudan grevimizi baaramyoruz demektir. Ve biz bunu baa iinden uyanan ynlar da, kendi saflarndan, artan sayda "profesyonel devrimciler" yeti eceklerdir (ama elbette ki, biz, iilere yerlerinde saymay tleme gafletinde bulunmazsa ). C. LER RGT VE DEVRMCLER RGT Siyasal mcadeleden "iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadeleyi" anlayan bir sosyalokrat iin, "devrimciler rgt" ile "iiler rgt"nn aayukan ayn ey olmas doald budur; yle ki, rgtten szettiimizde, ayn ayr diller konumaktayz. rnein daha nced duka tutarl bir ekonomistle aramda geen konumay iyice [sayfa 138] anmsamaktaym. Siya Devrimi Kim Gerekletirecek? adl bror tartyorduk, ve ksa zamanda bu yaptn rgt ten geldii grnde birletik. Nerede ise aramzda tam bir gr birliine varacaktk ki, emesiyle, ayr ayr dillerde konutuumuz ortaya kt. Muhatabm, yazar, grev fonlann, k derneklerini vb. grmezden gelmekle suluyordu, oysa siyasal devrimi "gerekletirecek olan" temel etmen olarak benim aklmda olan bir devrimciler rgty110 V. i. Lenin Ne Yapmal? d. Aramzdaki gr ayrl aka ortaya knca da, anmsadm kadanyla, bu ekonomistl ilke sorunu bile yoktu. Aramzdaki gr ayrlnn kayna nerede idi? Ekonomistlerin hem rgt, hem de siyaset s dan sosyal-demokrasiden trade-unionculua kaymakta olduklar gerein-deydi. Sosyal-demo krasinin siyasal mcadelesi, iilerin iverenlere ve hkmete kar iktisadi mcadelesinde a geni ve karmak bir mcadeledir. Ayn biimde (ve bundan tr), devrimci sosyal-demokr inin rgtlenmesi, kanlmaz olarak, iilerin iktisadi mcadele iin rgtlenmesinden, ay

enme olmak zorundadr. ilerin rgt, ilkin sendikal bir rgt olmaldr; ikincisi, olab i olmaldr; ncs, koullar elverdiince gizlilikten uzak, ak olmaldr (sylemenin olsun, daha ileride olsun, szkonusu olan, yalnzca otokratik Rusya'dr), buna karlk, d vrimciler rgt, her eyden nce ve esas olarak devrimci eylemi meslek edinmi kiilerden aldr (ite bunun iin, devrimciler rgtnden sze-derken, devrimci sosyal-demokratlan ka ekteyim). Byle bir rgtn yelerinin bu ortak zellii karsnda, iilerle aydnlar ara ayr ayr meslekler arasndaki her trl ayrm kesin olarak silinmelidir. Besbelli ki, bu pek geni tutulmamal [sayfa 139] ve olabildiince gizli olmaldr. Bu aync nokta ze alm Siyasal zgrlklerin var olduu lkelerde, sendika rgtyle siyasal rgt arasndaki aynm kalarla sosyal-de-mokrasi arasndaki ayrm gibi. Biriyle teki arasndaki ilikilerin, tar ihsel, hukuksal vb. koullara gre lkeden lkeye deimesi doaldr; bu ilikiler az ya da rmak vb. olabilir (bize gre olabildiince daha sk ve daha az karmak olmaldr); ama sendika rgtn sosyal-demokrat parti ile ayn ey saymaya kalkmak szkonusu olamaz. Ru ilk bakta, otokrasinin boyunduruu, sosyal-demokrat rgtle ii demekleri arasndaki he ynm silmektedir, nk btn ii dernekleri ve btn inceleme evreleri yasaklanmtr ve adelesinin balca belirtisi ve silah olan grev, adi bir su saylmaktadr (bazan da bir s yasal su!). Bylece, bizdeki durum, bir yandan iktisadi mcadeleyi yrten iileri siyasa orunlarla uramaya V. i. Lenin 111 Ne Yapmal? "iterken", te yandan sosyal-demokratlan da, sendikaclkla so-syal-demokrasiyi birbir ine kartrmaya "itmektedir" (ve bizim Krievski'lerimiz, Martinov'lanmz ve benzerleri, irinci cinsten "itelemeyi" usanmadan tartrken, ikinci cinsten "itelemenin" farkna va rmamaktadrlar). Gerekten de, gzmzn nne, "iverenlere ve hkmete kar iktisadi mc andokuz gmlm olan kimseleri getiriniz. Bunlardan bazlan, eylemlerinin tamam sresince t ila alt ay) daha aprak bir devrimciler rgtnn gereini dnmek zorunluluunu hi caktr. Bakalar, belki de, olduka geni lde datlan bemtaync yazna raslayacaklar altnda "gnlk tek dze mcadelenin" ileriye hareketinin derin anlam tad inancna va Bakalan da, belki, "proletaryann mcadelesiyle sk ve [sayfa 140] organik balar kurma", sendika hareketiyle sosyal-demokrat hareket arasnda balar kurma rneini btn dnyaya g e gibi ekici bir dnceye kaplacaklardr. By-leleri, bir lkeye kapitalizmin ve bunun s olarak da ii snf hareketinin girmesi ne kadar gecikirse, o lkedeki sosyalistlerin se dika hareketine o kadar ok katlabileceklerini ve bu hareketi destekleyebilecekleri ni, ve bu lkede sosyal-demokrat olmayan sendikalann varl iin nedenlerin o lde azala a edebilirler. Bu sav, buraya kadar tamamen dorudur; ama ne yazk ki, kimileri daha da ileri giderek bu durumdan sosyal-demokrasi ile sendikacln tam bir kaynamas dn Biraz aada, St. Petersburg Mcadele Birliinin Tz rneinden, bu gibi dlerin rgt olumsuz etkide bulunduunu greceiz. ktisadi mcadeleyi amalayan ii rgtleri, sendikal rgtler olmaldr. Her sosyal-demok en geldii kadar bu rgtleri desteklemeli ve bunlann iinde etkin olarak almaldr. Bu akla birlikte, "sendikalarda" yelie yalnz sosyal-de-mokratlann seilmesini istemek, e lbette ki bizim karmza olan bir ey deildir; nk, byle bir ey, olsa olsa, bizim y tkimizin kapsamn daraltr. verenlere ve hkmete kar mcadele iin birlemenin gerei ii, sendikalara girebilmelidir. Eer sendikalar, hi deilse bilinlenmenin bu ilkel dere esine ulam olan herkesi birletirmezse, ve ok geni rgtler olarak kurulmazsa, sendika sl amacna ulamak 112 V. i. Lenin Ne Yapmal? olanakszlasn Bu rgtler ne kadar geni tutulursa, bunlar zerindeki etkimiz de o lde r. Bu etki, sadece iktisadi mcadelenin "kendiliinden" gelimesi yznden ileri gelmez, s osyalist sendika yelerinin, yoldalann etkilemede gsterdikleri dorudan ve bilinli aba da ileri gelir. Ama geni bir rgt sk gizlilik yntemleri [sayfa hu uygulayamaz (nk zlasn ister). ok sayda ye gerei ile gizlilik yntemlerini uygulama gerei arasndaki uzlatnlacaktr? Sendikalar olabildiince ak, her eyi ortada rgtler haline nasl ge nel olarak sylemek gerekirse, bu sonuca yalnzca iki yoldan varabiliriz: ya sendika lar yasallatnlr (baz lkelerde, bu, sosyalist ve siyasal birliklerin yasallatrlmalar e gelmitir), ya da rgt gizli tutulur, ama ylesine "serbest" ve ekilsiz, Almanlarn ded gibi fose'dir* ki, yelerin byk ounluunu ilgilendirdii kadanyla, gizlilik yntemleri ereklilii hemen hemen sfra inmi olur. Sosyalist olmayan ve siyasal olmayan ii birliklerinin yasallatrlmalar Rusya'da balam

nmaktadr, ve hi kuku yok ki, hzla byyen sosyal-demokrat ii snf hareketimizin kay lerleme, ounlukla kurulu dzenin yandalanndan, ama ksmen de iilerin kendilerinden ve eral aydnlardan gelen bu yoldaki yasallatrma giriimlerini artracak ve yreklendirecekt r. Sendikalara legalite bayra Vasiliyev'ler ve Zubatov'lar tarafndan daha imdiden eki lmi bulunuyor. Ozerov'lar ve Vorms'lar bunlara destek olmay vaadettiler ve destekl ediler, ve iiler arasnda da, daha imdiden, bu yeni eilimin yandalarna raslanmaktadr dan byle, bu eilimi hesaba katmamazlk edemeyiz. Bunu nasl hesaba katacaz, bu konuda s syal-demokratlar arasnda iki ayr gr olamaz. Zubatov'lann ve Vasilyev'lerin, ar jandar asnn ve papazlann bu harekette oynadklar rol durmadan tehir etmeli ve iilere bylel gerek niyetlerini aklamalyz. ilerin legal toplantlanndaki liberal siyasetilerin v sylevlerde, btn uzlac ve "uyumluluu savunan" szleri tehir etmeliyiz. Bu gibi syl ban snf ibirliinin zlenen bir ey [sayfa 142] olduu yolunda iten gelme bir inanc mi olmas, ya da iktidardan bazi dnler koparmak iin sylenmesi, ya da sadece bir dikkat izlik sonucu olmas, durumu dei* Gevek, -. V. i. Lenin 113 Ne Yapmal? tirmez. Ve nihayet, bu gibi ak toplantlarda ve izinli demeklerde, "ateli olanlar" sap tayan ve kendi ajan provokatrlerim illegal rgtlere sokmak iin legal rgtlerden yararla maya alan polisin sk sk kurduu tuzaklar konusunda iileri uyarmalyz. Bunu yaparken, ii snf hareketinin yasallamasnn, uzun vadede Zubatov'lann deil, biz e yarayacan unutmamak gerekir. Tersine, yaban otlann budaydan ayrmamza yardmc olac ey, tehir kampanyamzdr. Yaban otunun ne olduunu belirtmi bulunuyorum. Budaydan kast geri kesimler de dahil olmak zere, gittike artan sayda iileri toplumsal ve siyasal s orunlara ekmek, ve gelimesiyle bize ajitasyonumuz iin bol bol malzeme salayacak olan ve esas olarak legal olan ilevlerden (legal kitaplarn datm, yardmlama sandklan vb imizi, devrimcileri, kurtarmaktr. te bu anlamda, Zubatov'lara ve Ozerov'lara yle diye biliriz, ve demeliyiz: Hadi bakalm baylar, elinizden geleni yapn! ilerin yolu zerine ya dorudan provokasyonla, ya da "struveciliin"67 yardmyla iilerin morallerinin "drs masyla) her tuzak kuruunuzda sizi tehir etmek boynumuzun borcudur. Ama ileriye doru gerek bir adm attnz zaman, bu adm "rkek bir zikzak" olsa bile, size, "ltfen devam " diyeceiz. Ve ileri adm saylabilecek tek adm, iilerin eylem alannn, az da olsa, ge genilemesidir. Bu tr her genileme bizim yararmza olacak ve, ajan provokatrlerin sosy listleri avlamas yerine, sosyalistlerin taraftar kazanacaklan trden legal dernekle rin kurulmasn hzlandracaktr. Ksacas, bizim grevimiz yaban otuna kar mcadeledir. ay yetitirmek bizim iimiz [sayfa 143] deildir. Yaban otlarn yolarak tarlay budaya ha rz. Ve Afanisi vanovi'ler ve Pulherya vanovna'lar68 saksdaki ekinlerine bakadursun, b iz sadece bugnn yaban otlarn bimek iin deil, yannn budayn bimek iin de harmanc * skra'nm yaban otlarna kar kampanyas Raboeye Dye/o'nun en fkeli karlna neden o zamanmzn belirtileri, [ilkyazdaki] byk olaylardan ok, Zubatov ajanlarnn ii snf sallatrma' yolundaki zavall abalardr. skra bu gereklerin kendi tezini rttn g hareketinin, hkmetin gznde korkun boyutlara ulatnn kantlardr." {ki Konferans, t, "yaamn ivedi istemlerine kulaklarn tkayan" Ortodokslarn "dogmatizmidir". Bir metre boyundaki buday grmeyip de, iki santim boyundaki yaban otlaryla mcadele edenler onlar dr! Bu "Rus ii snf hareketi bakmndan arpk bir bakasn" 114 V. i. Lenin Ne Yapmal? Bylece, biz, olabildiince az gizli ve olabildiince geni bir sendikal rgt yaratma soru unu yasallatrma yoluyla zemeyiz (ama Zubatov'larn, Ozerov'larn, byle bir zm, ks bize vermelerinden byk honutluk duyacaz; onun iin olanca gcmzle onlara kar sava ). Geriye gizli sendikal rgtler kalyor, ve biz, btn olanaklarmzla, (kesin olarak bil iz gibi) bu yolu tutmu olan iilere yardm etmeliyiz. Sendikal rgtler sadece iktisadi m delenin gelimesi ve pekimesi iin son derece yararl olmakla kalmazlar, ayn zamanda siy asal ajitasyonun ve devrimci rgtlenmenin ok nemli bir yardmcs olabilirler. Bu sonuca rabilmek iin, domakta olan sendikal hareketi sosyal-demokratlann istedikleri dorult uya yneltebilmek iin, her eyden nce, St. Petersburg ekonomistlerinin hemen hemen be y dan beri sahip ktklar rgtlenme plannn samaln iyice anlamak gerekir. Bu plan, T hli ilerin Karlksz Yardmlama Sand Tz'nde 'Li-stok" Rabotnika, n 9-, 10, s alnmtr), ve Ekim 1900 tarihli Sendikal i rgt Tz'nde (St. Petersburg'da [sayfa a, n l'de sz edilen zel bildiri) sunulmutur. Her iki tzn de temel nitelikte bir ek ar: bunlar, geni ii rgtn snrlar katca izilmi bir yap iine oturtuyorlar ve on

antnyorlar. Daha ayrntl olarak hazrland iin, sz edilen tzklerden ikincisini e i maddeden oluuyor. Yirmi madde, her fabrikada kurulacak olan (ye says 10'u gemeyece r) ve "merkez (fabrika) gruplann" seecek olan "ii evrelerinin" yapsn, ileyi ynte bunlarn hak ve yetkilerini aklyor. 2. madde unu belirtiyor: "Merkez grup, fabrikada y a da atlyede olup biten her eyi gzler, ve olaylarn kaydn tutar." "Merkez grup, denti enlere her ay bir mali rapor sunar" (md. 17), vb.. "Blge rgtlerine" on madde aynlm, v e ondokuz madde de i rgtleri Komitesiyle St. Petersburg Mcadele Birlii Komitesi aras i (her blgenin seilmi temsilcileriyle "yrtme gruplan" -"propaganda gruplar, eyaletler e ve Yurtd rgtlerle balant kurma gruplar, maazalar, yaynlan ve fonlar yneten g i) ok aprak karlkl ilikilere ayrlmtr. gstermiyor mu? [bid., s. 27.] V. i. Lenin 115 Ne Yapmal? ilerin iktisadi mcadelesinde "yrtme gruplan"na ayak uyduran bir sosyal-demokrasi! Eko omistlerin dncelerinin nasl sosyal-demokrasiden trade-unionculua doru saptn, ve s okratlarn her eyden nce proletaryann kurtulu mcadelesinin tmn ynetebilecek bir de rgt ile ilgilenmesi gerektii dncesinin bunlara ne kadar yabanc olduunu, bundan da r biimde gstermek zordur. "i snfnn siyasal kurtuluundan", "arlk zorbalna" ka e ayn zamanda byle tzkler kaleme almak, sosyal-de-mokrasinin gerek siyasal grevlerini ne olduunu hi, ama hi anlamamaktr. Elli ksur maddenin hi birinde, ynlar arasnda ayfa 145] en geni siyasal ajitasyonu, Rus mutlakiyetinin btn ynlerini ve Rusya'daki e tli toplumsal snflarn zgl zelliklerini aydnlatan bir ajitasyonu yrtmenin gereinin en ufak bir belirti yok. Zaten byle tzklerle, hareketin siyasal amalar bir yana, sen dikal amalara bile ulalamaz, nk sendikalar mesleklere gre rgtlenirler ki, bunun t le edilmemektedir. Ama belki en karakteristik olan ey, ayr ayr her fabrikay ve bu fabrikann "komitesini" srekli, tek biimde ve gln derecede ayrntl kurallarla ve dereceli bir seim sist irine balamaya aba gsteren btn "sistemin" an yklldr. Ekonomizmin dar ufuklar ir krtasiyecilik ve brokrasi kokusu yayan ayrntlar iinde kendini kaybedip gitmektedir . Gerekte, hi sylemeye gerek yok ki, bu maddelerin drtte- hi bir zaman uygulanamaz; buna karlk, her fabrikada bir merkezi gruba sahip byle bir "gizli" rgt, jandarmann g pta basknlar yapmasn kolaylatnr. Polonyal yoldalar, hareketlerinde buna benzer bir e den gemilerdir; her yerde ii yardmlama sandklar kurma tutkusuna kapldklar bir za ma jandarmann iini kolaylatrmaktan baka bir ey yapmadklann anlaynca, bu fikirden zgetiler. Eer geni ii rgtleri istiyorsak, ve yaygn tutuklamalar istemiyorsak, polis i kolaylatrmak istemiyorsak, bu rgtlerin herhangi bir kat biimsel yap ierisinde kal ann salamalyz. Ama o zaman da, rgt ileyebilecek midir?' rgtn ilevlerinin ne olduunu grelim: "... Fabrikada olup biten her eyi gzlemek ve ol n kaydn tutmak." (Tzn 116 V. i. Lenin Ne Yapmal? ikinci maddesi.) Bunu yapabilmek iin resmen kurulu bir gruba gerekten gerek var m? z el bir grup oluturulmakszn illegal gazetelerle yrtlecek bir haberleme yoluyla ayn a a iyi salanamaz [sayfa i46] m? "... ilerin alma koullannn iyiletirilmesi mcadel etmek" (madde 3). Bunun iin de saptanm rgtsel bir biime gerek yok. Her akl banda a sradan konumalarda iilerin istemlerinin ne olduunu saptayabilir ve bu istemlerin bild irilerle ifade edilmesini salamak zere, bunlar dar -geni deil- devrimciler rgtne il lir. "... Her ruble cretten iki kpek dentiyle ... bir fonun meydana getirilmesi" (m adde 9), ve denti deyenlere aylk bir mali rapor sunulmas (madde 17), dentilerini deme en yelerin rgtten karlmas (madde 10), ve buna benzer eyler. te polis iin gerek olis iin byle "merkezi bir fabrika fonu"nun gizliliine szmaktan, paraya elkoymaktan ve en iyi adamlan tutuklamaktan daha kolay bir ey olamaz. yi tannan (son derece dar ve gizli) bir rgtn resmi mhrn tayan bir kpeklik ya da iki kpeklik makbuzlarla bu mek, ya da karlnda makbuz vermeden para toplamak ve zerinde anlamaya varlan kod ile raporu bir illegal gazetede yaynlamak daha basit deil mi? Bylelikle amaca ulalm olu ama jandarmann ipularn ele geirmesi, yz kez daha zorlar. Tzn tahliline devam edebiliriz, ama sanrm ki bu sylenenler yeter. En gvenilir, en d mli ve eliklemi iilerden oluan kk, kaynam bir ekirdek, bellibal semtlerde so olan ve kesin gizlilik kurallan gereince devrimciler rgtne bal bulunan bir ekirdek, en geni desteiyle ve herhangi bir biimsel rgt olmakszn sendikal rgtn btn ilev etirebilir, ve stelik bunlan sosyal-demokrasinin gerektirdii biimde baarabilir. Sosy

al-demokrat bir sendikal hareketin, jandarmaya karn, pekitirilmesini ve glendirilmesi ni, ancak bu yoldan salayabiliriz, [sayfa 147] Hi tz olmayacak kadar ve kaytl yeleri bile bulunmayacak kadar lose bir rgtn, rg raznda bulunulabilir. Belki yledir. Ama nemli olan ad deildir. nemli olan, "yesi bulu mayan bir rgtn" gereken eyi yapabilmesi, ve daha bandan gelecekteki sendikalarmzla lizm arasnda sk bir ban kurulmasn salamasdr. Otokrasi altnda, seimleriV. i. Lenin 117 Ne Yapmal? yle, raporlaryla, yelerinin oy hakkyla vb. geni bir rgt ancak iflah olmaz bir topya nabilir. Bundan alnmas gereken ders basittir. Eer gl bir devrimciler rgtnn salam temeller rsak, hareketin bir btn olarak istikrarlln salayabiliriz ve hem sosyal-demok-rasini m de gerek sendikalann hedeflerini gerekletirmi oluruz. Ama eer ynlarn szmona ko ilecei" (ama gerekte ar jandarmasnn daha da byk kolaylkla eritii ve devrimcileri kolayca eriilebilir hale getiren) geni bir ii rgtyle ie balarsak, ne birinci hedef iliriz, ne de ikinci hedefe; elyordam yntemlerinden kurtulamayz ve, dank kalacamzd rimiz polis tarafndan durmadan knlacan-dan, ynlar iin daha kolayca eriilir hale ge iz sendikalar, Zubatov ya da Ozerov tipi sendikalar olur. Devrimciler rgtnn asl ilevleri neler olmaldr? Bu soruyu ayrntl olarak ele alaca , bu konuda da ekonomist kap komusu olan (ne talihsizlik!) terristimiz tarafndan ile ri srlen ok tipik bir sav inceleyelim. iler iin yaynlanan Svobo-da gazetesi birinc , "rgt" baln tayan bir makale yaynlad. Yazar, dostlann, vanovo-Voznesenskli ek avunmaya alyor. Syle yazyor: "Ynlarn dilsiz ve bilinsiz oluu, hareketin tabandan gelmeyii kt bir ey. rnein, kentinin rencileri yaz tatilinde ve teki bayramlarda evlerine [sayfa i48] ne gitmek zere aynlyorlar, ve ii hareketi hemen duruveriyor. Dardan itilmesi gereken bir ii eti, gerek bir g olabilir mi? Elbette ki olamaz. ... Hareket kendi bana yrmeyi henz itir, tutunmak zorundadr. Her eyde, bu, byle. renciler gidiyor, ve her ey duruveriyo En yetenekli olanlar yakalanyor; kaymak alnyor - ve st ekiyor. "Komite" tutuklanrsa, ir yenisi kurulana dek her ey duruveriyor ve bir sonraki komitenin nasl bir ey olac an kimse bilmiyor - bir ncekine hi benzemeyebilir. Birincisi bir ey sylediyse, ikinc tam tersini syleyebilir. Dn ve yarn arasndaki sreklilik kopmutur, gemiin deneyimi ek iin bir klavuz olmuyor. Ve btn bunlar, hareketin ynlar arasnda derin kkler salm andr; i, yz tane ahmak tarafndan deil, bir dzine akll tarafndan yrtlyor. Bir d kedilebilir; ama, rgt yn kucaklad zaman, her 118 V. i. Lenin Ne Yapmal? ey yndan geldii zaman, hi kimse, ne yaparsa yapsn davay batramaz." (s. 63.) Olgular doru bir biimde anlatlyor. Amatrlmzn tablosu, baaryla izilmitir. Ama aptallklar bakmndan, hem de siyasal kvraklktan yoksun bulunmalan bakmndan Raboaya lyktrlar. Bu sonular, ahmakln doruunu temsil eder, nk yazar, hareketin "derinli orunu gibi felsefi ve toplumsal-tarihsel olan sorunu, jandarmalara kar en iyi mcade le yntemi gibi teknik ve rgtsel bir sorunla kartrmaktadr. Varlan sonular siyasal k ksunluunun doruunu temsil eder, nk yazar, iyi liderlere kt liderlerden yaknacana, nel olarak liderlerden yaknyor. Siyasal ajitasyon yerine kztrc terrizmi koyma d bakmdan bizi nasl geriletiyorsa, bu da, rgtsel olarak bizi geriletme yolunda bir gi riim saylmaldr. Burada kendimi gerekten [sayfa 149] de, hakiki bir embarras de riches ses* iinde bulmaktaym, ve Svoboda'nn bize sunduu karmakarkl zmek iin ie nered rum. Konuya aklk getirmek iin bir rnekle sze balayaym. Almanlar ele alnz. Umarm bir yn rgt olduu, Almanya'da hereyin ynlardan geldii, ii snf hareketinin y . Ama gene de, bu milyonlarn "bir dzine" denenmi liderlerine nasl deer verdiklerine v e nasl onlara sarl-dklanna baknz; ve parlamentoda, dman partilerin szcleri sk sk ere bu yzden saldrmamlar mdr: "Siz yaman demokratlarsnz dorusu! Sizin hareketinizi e ad ii hareketi; ortada grlen hep ayn liderler klii, ayn Bebel ve ayn Liebk-necht boyu hep onlar. Sizin szmona seilmi ii milletve-killeriniz mparatorluun atad mem ha kalc!" dememiler midir? Ama Almanlar, "ynlan" "liderlere" kar evirmek, ynlar igdler uyandrmak abalanna ve "bir dzine akll"ya kar ynlarn gvenini sarsarak ikrarlln baltalamak isteyen bu gibi demagojik abalara sadece kmseyerek glp gemi l dnce Almanlar arasnda yeteri kadar gelimitir, ve profesyonel olarak eitilmi, uzun ylerden gemi ve tam bir uyum iinde alan * Zenginlikten gelme kararszlk, -.

V. i. Lenin 119 Ne Yapmal? "bir dzine" denenmi ve yetenekli lider olmadan (ve yetenekli kiiler yzlerce domaz) mo dern toplumda hi bir snfn kararl bir mcadeleye giriemeyeceini anlayacak kadar siyas neyim edinmilerdir. Almanlarn da, kendi saflar arasnda "yzlerce ahma" pohpohlayan ve lar "bir dzeni akllnn" stnde tutan, ynlarn "nasrl ellerini" ycelten ve (Most ) bu ynlan [sayfa so dncesizce "devrimci" harekete srkleyen ve salam ve gvenili ar gvensizlik tohumlar eken dem-agoglan oldu. Alman sosyalizmi, ancak sosyalist hare ket iinde btn demagojik elere kar inat ve yorulmak bilmez bir mcadeleyi yrterek gnk gcne ulamtr. Bizim ukallarmz ise, Rus sosyal-demokrasisinin kendiliinden uy ek yeterince eitilmi ve deneyim sahibi liderlerin bulunmay yznden bir bunalmdan ge lduu u sra, aptallara yarar bir derinlikle yle haykryorlar! "Hareketin tabandan ge bir eydir." "Bir renci komitesi ie yaramaz; istikrarl deildir." ok doru. Ama bundan kartlmas ir profesyonel devrimciler komitesi kurmamz gerektii sonucudur, ve bir rencinin mi, yoksa bir iinin mi profesyonel devrimci olabilecei sorunu nemli deildir. Ama sizin k adnz sonu, ii snf hareketinin dardan iteklenmemesi sonucudur! Siyasal safln in oyununa geldiinizi ve bizim amatrlmz tevik ettiinizi farketmiyorsunuz. Size sor miyim: rencilerimiz, iilerimizi neyin iine "iteklemilerdir"? Olsa olsa, kendisinin sa ip bulunduu blk-prk siyasal bilgiyi, edinebilmi olduu sosyalist fikir knntlann i isinin balca entelektel besini olan legal marksizm, ona ancak ilkel, blk-prk bilgil ayabilir). Bylesine "dardan itekleme" hi bir zaman an bir lye varmamtr; tersine areketimizde bu, ok az olmutur, nk biz gereinden uzun bir sredir kendi yamzla kav ; "iilerin iverene ve hkmete kar iktisadi mcadelesi" denen ilk mcadele nnde fazl nedik. Biz profesyonel devrimciler, bu trden "iteklemeyi" imdiye kadar olduundan yz k ez fazla i edinmeliyiz ve edineceiz. Ama "dardan [sayfa s] itekleme" gibi iren bir semeniz olgusu -yle bir deyim ki, iilerde (hi deilse sizin kadar bilinsiz iilerde siyasal bilgi ve devrimci 120 V. i. Lenin Ne Yapmal? deneyim getiren herkese kar gvensizlik duygusu yaratmamazlk edemez, ve bunlann hepsi ne kar iilerde igdsel bir direnme istei dourmamazlk edemez-, demagog olduunuzu k emagoglar ii snfnn en kt dmanlardr. Ve ltfen yoldaa olmayan yntemlerle" tarttm ileri srerek, barp armayn. yi rum; dediim gibi, insan siyasal saflktan tr de demagog olabilir. Ama sizin demagoglar durumuna dtnz gsterdim, ve demagoglann ii snfnn en kt dman olduklarn r, nk, ynlarda en baya igdleri uyandnrlar, nk, bilinsiz ii, kendisini bir an da bunu itenlikle yapan kimselerin kendi dman olduklarn anlayamaz. En kt dman iin bulunmad sallantl bir dnemde, hareketimizin henz ekillenmeye balad bir sr dan ac deneyimle anlayacak olan ynlar yanl yola yneltmek iin demagojik yntemleri tan daha kolay bir ey yoktur. Bu nedenle, Rus sosyal-demokrat iin gnn slogan, her iki i de demagoji dzeyine dm olan Svoboda'ya ve Raboeye Dyelo'ya kar kararl mcadele o e bu konuyu, daha ayrntl olarak ele alacaz.* "Bir dzine akll yz ahmaktan daha kolay yokedilebilir." Bu aheser hakikat (ki bunun ii yz ahmak sizi her zaman alklayacaktr), tartmann tam ortasnda bu [sayfa 152] sorund ine atladmz iin apak gibi grnmektedir. Konumay "komitenin", "rgtn" aa ka de bir baka soruna, hareketin "derin kklerinin" aa kartlmas sorununa atlyorsunuz ki, hareketimiz aa kartlamaz, nk ynlarn derinliklerinde saysz binlerce kkl sorunumuz bu deil. "Derin kkler" szkonusu olduu kadaryla, btn amatrlmze karn, ", ama gene de "rgtlerimizin" aa karlmasndan ve bunun sonucu olarak da hareketin s i salamann * imdilik u kadarn syleyelim ki, "dardan itekleme" konusunda ve Svoboda'nm rgtlenm lgili grleri konusunda sylediklerimizin tamam, Raboeye Dyelo yandalar dahil, btn lere uygulanabilir; nk bazlar rgtlenme konusundaki byle grleri etkin bir biimde avunurken, bazlar da bu grlere kaplmlardr. V. i. Lenin 121 Ne Yapmal? olanakszlndan yaknyoruz ve yaknmamazlk edemeyiz. Ama rgtlerin aa karlmas s direndiinize gre, ben, bir dzine aklly aa karmann yz ahma aa karmaktan rum. Ve bu grm, "anti-demokratik" vb. diye ynlar bana kar ne kadar kkrtrsan tekrar belirttiim gibi, rgtle ilgili olarak "aklllar" szyle kastettiim, profesyonel imcilerdir, kkenleri renci olmu ya da ii olmu nemli deil. ddia ediyorum ki: 1 s

n istikrarl bir nderler rgt olmadan hi bir devrimci hareket varln srdremez; 2 ini oluturan ve ona katlan halk ynlar mcadeleye kendiliklerinden ne kadar byk say lerse, byle bir rgte olan gereksinme o lde ivedileir, ve bu rgt de o lde salam emagoglarn ynlarn daha geri kesimlerini pelerinden srklemeleri daha da kolaylam bir rgt esas olarak devrimci eylemi meslek edinmi kimselerden olumaldr; 4 otokratik r devlette, byle bir rgtn yelerini devrimci eylemi meslek edinmi kimselerle ve siyasa polisle mcadele sanatnda profesyonel olarak eitilmi kimselerle ne denli snrlarsak r ayfa 153] aa kartmak, o lde zorlaacaktr; 5 harekete katlabilen ve orada etkin o erin ve teki toplumsal snflardan gelme elerin says o lde byk olacaktr. Ekonomistlerimizi, terristlerimizi, ve "ekonomist-terristle-rimizi"* bu tezleri rtmey e aryorum. u anda son iki noktay ele almakla yetineceim. "Bir dzine aklly" m, y yok etmenin daha kolay olduu sorusu, kendini, yukarda ele alnan soruya indirger: k esin gizlilii korumann zorunlu olmas halinde, bir yn rgtne sahip olmak olanakl m * Bu terim, belki de, ekonomistlerden ok Svoboda iin geerlidir, nk bu organ "Devrimci iin Yeniden Douu" adl makalede terrizmi savunurken, imdi eletirmekte olduumuz yazs omizmden yana kyor. Svoboda iin "elinden gelseydi yapard, ama ne are ki gelmiyor" den bilir. Svoboda'nm istekleri ve niyetleri ok iyi - ama sonu tam bir fikir kargaal, bu, Svoboda'nm bir yandan rgtlenmede sreklilii savunurken, devrimci dncenin ve sosyal-de ratik teorinin srekliliini tanmay reddetmesinden ileri gelmektedir. O, profesyonel d evrimciyi yeniden canlandrmak istiyor [ "Devrimciliin Yeniden Douu"], ve bu amala ilk in, kztrc terrizmi, ve ikinci olarak da "bir ortalama iiler rgt" neriyor [Svob vd.], ve bu rgtn "dardan iteklenme" olaslnn daha zayf olduunu dnyor. Baka evi ykp kerestesinin yaklmasn neriyor. 122 V. i. Lenin Ne Yapmal? yn rgtne, hkmete kar inat ve srekli bir mcadeleyi yrtebilecek bir rgtte b erecesini hi bir zaman veremeyiz. Btn gizli ilevlerin olabildiince az sayda profesyon l devrimcilerin elinde toplanmas, bunlarn "herkes hesabna dnecei", ve tabann hareke e etkin bir rol oynamayaca anlamn tamaz. Tersine, yeler, kendi saflar arasndan art profesyonel devrimciler karacaktr: nk bilecektir ki, birka rencinin ve iktisadi m yrtmekte olan birka iinin bir "komite" kurmak zere biraraya gelmeleri yetmemektedir, ve bir kimsenin kendisini profesyonel devrimci olarak eitebilmesi iin uzun yllar ge rekmektedir; ve taban sadece amatrce [sayfa 154] yntemleri deil, byle bir eitimi de " dnecektir". rgtn gizli ilevlerinin merkeziletirilmesi, hareketin btn ilevlerinin rilmesi anlamn tamaz. "Bir dzine" profesyonel devrimci bu ile ilgili gizli ilevleri keziletiriyor diye" en geni ynlann illegal basna etkin olarak katlmas azalacak dei ersine, on kat artacaktr. llegal basn okumann, ona yaz yazmann, ve bir lde de onu li alma olmaktan hemen hemen kmasn, bu yolla ve ancak bu yolla salayacaz; nk p datlan bir gazetenin herbiri iin kovuturma amann olanaksz olduunu ksa zamanda anl Bu, sadece basn iin deil, hareketin btn ilevleri iin de geerlidir; sokak gsteriler le. Ynlarn eyleme etkin olarak ve geni lde katlmas, bundan bir zarar grmeyecekti profesyonel olarak eitilme konusunda polisten geri kalmayan "bir dzine" deneyimli devrimcinin, almann btn gizli ynlerini -bildirilerin hazrlanmas, planlarn dzenl er kent blgesi iin, her fabrika blgesi iin ve her eitim kurumu iin vb. lider gruplann atanmasn- merkeziletiriyor olmasndan yarar grecektir. (Bu "demokratik olmayan" grle n tr itirazlara urayacam biliyorum, ama hi de zekice olmayan bu gibi itirazlar aa am.) En gizli ilevlerin bir devrimciler rgtnde merkezilemesi, geni ynlara yneli de olabildiince gevek ve gizlilikten uzak bulunan ii sendikalar gibi, iilerin kendi dilerini eitme evreleri ve illegal yazn okuma evreleri gibi, sosyalist ve demokratik vreler, nfusun btn teki kesimleri arasnda sosyalist ve demokratik evreler vb., vb. gi i byk sayda teki rgtlerin eylem alann geniletecek V. i. Lenin 123 Ne Yapmal? ve niteliini zenginletirecektir. Byle evreleri her yerde kurmak gerekir; bunlar olab ildiince ok sayda olmal ve yerine getirdikleri ilevler [sayfa 155] olabildiince eit maldr; ama bunlar devrimciler rgtyle birbirine kartrmak, aralarndaki snr izgis eketine "hizmet edebilmek" iin kendilerini zel olarak ve tamamen sosyal-demokrat e yleme adayan ve sabrla, inatla profesyonel devrimci eitimlerini yapan adamlar gere ktii konusunda zaten zayf olan bilinci daha da zayflatmak sama ve zararl olacaktr. Evet bu bilin inanlmaz lde zayflatlmtr. lkelliimizle, Rusya'da devrimcilerin sa n en byk gnahmzdr. Teorik sorunlarda duraksama gsteren, ufuklar dar, kendi harekets

i ynlann kendiliinden hareketiyle hakl gsteren; bir halk szcsnden ok sendika sekr enzeyen, dmanlannn bile saygsn kazanacak geni ve yrekli bir plan dnmekten ciz, esyonel sanatnda -siyasal polisle mcadele sanatnda- deneyimsiz ve beceriksiz bir ki mse -byle bir kimse, devrimci deil, zavall bir amatrdr! Bu iten szlerden tr hi bir militan alnmasn, nk yetersiz eitim szkonusu olduu szleri herkesten nce kendime yaktrmaktaym. Bir zamanlar ok geni ve ok kapsaml gr i zerine alan bir inceleme evresinde69 almaktaydm; ve o evrenin yeleri olan hepimiz annm bir sz deitirerek, "Bana bir devrimciler rgt verin, Rusya'y altst ederim!" z bir tarihsel anda, amatrler gibi hareket ettiimizin bilincinde olduumuz iin, ok ac iyorduk. O zaman duyduum utanc anmsadka, vazlaryla "devrimci adn lekeleyen", ve g devrimcileri amatrler dzeyine drmek olmadn, tersine amatrleri devrimciler dzeyi olduunu bir trl anlamayan o szde sos-yal-demokratlara kar fkem artyor, [sayfa i56] D. RGTSEL ALIMANIN KAPSAMI B-v'nin, "eyleme uygun devrimci glerin genel olarak bulunmayndan, bu yokluun sadece S . Petersburg'da deil, tm Rusya'da duyulduundan" szettiini duyduk. Kimse bunun tersi124 V. i. Lenin Ne Yapmal? ni iddia etmez. Ama sorun bu durumun nasl aklanacadr; B-v yle yazyor: "Bu olgunun tarihsel nedenlerinin aklamasna girimeyeceiz; biz sadece, uzun sren bir s yasal gericilik tarafndan yldrl-m ve gemiteki ve bugnk iktisadi deimelerle par n saflanndan devrimci eyleme uygun ok az sayda insan ktn; ii snfnn, illegal glendiren devrimci iiler rettiini, ama byle devrimcilerin saysnn, zamann gerekle ta yetersiz kaldn belirtmekle yetineceiz. stelik, ii, durumu gerei, fabrikada gnd uuk saat altktan sonra yle bir hale gelmektedir ki, esas olarak, ancak bir ajitatrn erini yerine getirebilir. Oysa propaganda ve rgtlenme, illegal yaznn hazrlanmas ve da s, bildirilerin yaynlanmas vb., zorunlu olarak, byk lde, o ok az saydaki aydnlan yklenmektedir." (Raboeye Dy-elo, n 6, 38-39.) Birok noktada, zellikle (pratik iinde bulunan ve dnen herkes gibi) amatrlmzden y ekonomizm altnda ezildiinden, bu dayanlmaz durumdan kn yolunu bulamad ve bizim d noktalarda biz B-v'nin grne katlmyoruz. Gerek udur ki, toplum, "davaya" uygun bir n yetitirmektedir, ama biz, bunlarn hepsini kullanamyoruz. Hareketimizin bu bakmdan iinde bulunduu kritik gei aamas ylece formle edilebilir: hi adam yok - ama gene d var. Ynla adam var, nk ii snf ve gittike eitlenen toplumsal katlar, her yl, aflar arasndan, protestoda bulunmay isteyen, dayanlmazl herkes tarafndan anlalmam her gn byyen bir ynn gittike daha derinden duyduu mutlakiyete kar mcadeleye g katkda bulunmaya hazr, gittike artan sayda honutsuz kimse retmektedir. Ayn zamanda, am yok, nk nderlerimiz yok, hem geni lde hem de birbirleriyle eit ve uyumlu bir bi nemsizler dahil, btn glerin kullanlmas olanan salayan bir almay gerekleti nderler, yetenekli rgtler yok, "devrimci rgtlerin bymesi ve gelimesi" sadece i n bymesinin gerisinde kalmyor -B-v bile bunu kabul ediyor-, ama halkn btn katlar ara ki genel demokratik hareketin de gerisinde kalyor. (Geerken belirtelim V. i. Lenin 125 Ne Yapmal? ki, B-v herhalde, imdi, bunu, kendi varglarn tamamlayan bir ey olarak grecektir.) Har ketin kendiliinden temelinin geniliine kyasla devrimci almann kapsam ok dardr. " e kar iktisadi mcadele" teorisi gibi zayf bir teori tarafndan ok fazla kuatlmtr. nfusun btn snflar arasna gitmesi" gereken sadece sosyal-demokrat siyasal ajitatr-le , ama ayn zamanda sosyal-demokrat rgtlerdir.* So-syal-demokratlarn, rgtsel alman ini, en eitli snflann tek tek temsilcileri arasnda databileceklerinden kuku duyacak tikte alan tek bir kii bile yoktur. Uzmanlamann bulunmay, tekniimizin en ciddi ek inden biridir, nitekim B-v de, hakl olarak ve ac ac bundan yaknyor. Ortak davamzdaki yn ayn [sayfa ss her "ilem" ne kadar kk olursa, bunlar yapabilecek o kadar ok insan biliriz (byleleri ounlukla profesyonel devrimciler olma yeteneinden yoksundurlar); v e polis iin de, btn bu "uzman militanlar" "tuzaa drmek" o lde zorlaacak ve, bir maya uramas gibi nemsiz bir olay, devletin "gvenlik" iin harcad fonlar hakl gst "dava" haline getirmek o lde zorlaacaktr. Bize yardmda bulunmaya hazr olan kimseler saysna gelince, bundan nceki blmde, bu bakmdan son be yl iinde meydana gelmi bulu eiiklie iaret etmi bulunuyorum. Ama, te yandan, btn bu kk kesimleri bir btn i k iin ve grevleri dataym derken hareketi paralamamak iin, kk ilevleri yerine get yapt iin zorunlu ve nemli olduu inencini verebilmek iin (ki bu inan olmakszn onla hi bir zaman yapmayacaklardr),** btn

* Bylece, ksmen iiler ve renciler gibi dmanlarla sokak savalarnn daha sklamas arasnda, son zamanlarda, demokratik ruhu yadsnamaz yeniden bir canlan grlmtr. El gler olanak verir vermez, hi duraksamadan, btn dikkatimizi, askerler ve subaylar aras daki propaganda ve ajitasyona ve partimize bal "askeri rgtlerin" yaratlmasna vermeliy z. ** Bir yoldan sosyal-demokratlara yardim etmek isteyen ve fiilen de eden bir fabri ka mfettiinden szettiini anmsyorum. Bu mfetti, verdii "bilgilerin" gereken devrimc ze ulap ulamadn, yardmnn ne lde istenip istenmediini, ve kk hizmetlerinden e olduunu bilmedii iin ac ac yaknm pratikte alan her militan, elbette ki, ilkell mttefiklerden yoksun brakt buna benzer birok rnekler verebilir. Kendi bana "kk larak ele alndnda paha biilmez bir deere ulaan bu hizmetler, bize, sadece fabrikalar i deil, posta hizmetindeki, demiryollarndaki, gmrklerdeki memur ve yetkililer tarafnd an baz 126 V. i. Lenin Ne Yapmal? bunlar iin gl bir denenmi devrimciler rgt zorunludur. Byle bir rgt ne kadar gizl artiye olan gven [sayfa 159] de o kadar gl ve yaygn,olur. Bilindii gibi, savata her n nemli olan ey, sadece kiinin kendi ordusuna, kendi z gcne gven kazandrmas deild btn tarafsz unsurlar bu gce inandrmas da nemlidir; dosta tarafszlk, baz durumla olabilir. Salam bir teorik temele dayanan ve elinde sosyal-demokrat bir organ bu lunan byle bir rgt varoldu mu, hareketin, kendi yanna ektii ok sayda "yabanc" unsu rafndan yolundan saptnlmasndan korku duymamza gerek yoktur (tam tersine, asl imdi, am trlk egemenken, birok sos-yal-demokratn Credo' ya kaydklann ve hl da kendilerini so demokrat sunduklarn grmekteyiz). Ksacas, uzmanlama, zorunlu olarak, merkezilemeyi n onu gerekli klar. Ama uzmanlamann gereini o kadar gzel gstermi olan B-v, bizce, yukanya aktardmz sa ksmnda, bunun nemini kmsyor. Bu ii snf devrimcilerinin says yetersizdir diyor ur, ve "yakn bir gzlemcinin deerli tankl"nn, sosyal-demokraside bugnk bunalmn n unun nasl altedilecei konusundaki grlerimizi tamamen doruladn bir kez daha belirt rn kendiliinden uyannn gerisinde kalan sadece genel olarak devrimciler deildir; ii mciler bile ii snf ynlarnn kendiliinden uyannn gerisinde kalmaktadrlar. Ve dan da, iilere kar grevlerimiz konusundaki tartmalarda sk sk lyk grldmz "p l, ama ayn zamanda gerici siyasal niteliini de dorular. Bu olgu, birinci ve en nemli grevimizin, parti eylemi bakmndan aydn devrimcilerle ayn dzeyde olan ii snf dev n ortaya kmasna katkda bulunmak olduunun kantdr ("parti eylemi bakmndan", szsoylular ve papazlar tarafndan, ve polis ve adliye dahil btn meslek kollarndakiler t arafndan sunulabilir ve sunulur da! Gerek bir partimiz olsayd, gerekten militan bir devrimciler rgt olsayd, bu "yardmclardan" ar isteklerde bulunmazdk, onlar "yeral in ta gbeine getirmekte acele etmezdik, tam tersine, rencilerin resmi bir grevde "yar dmc" olarak partiye yapacaklar hizmetin, "ksa mrl" devrimciler olarak yapacaklar hi en ok daha byk olabileceini gznnde bulundurarak bunlar ok dikkatli bir biimde kul bu gibi ilevler iin insan bile yetitirirdik. Ama yineliyorum, ancak salam bir biimde kurulmu ve etkin glerden yoksun bulunmayan bir rgtn bu gibi taktikleri uygulamaya hak vardr. V. i. Lenin 127 Ne Yapmal? cklerini vurguluyoruz, nk, iilerin teki bakmlardan aydnlarla ayn [sayfa 160] dze ne o kadar kolaydr, ne de o kadar ivedi bir zorunluluktur). Onun iin iileri devrimc iler dzeyine ykseltme ii asl abamz olmaldr; ekonomistlerin yapmay istedii gibi " ne, ya da Svoboda'nm yapmay istedii gibi (ve bylelikle ekonomist "pedagoji"nin ikin ci snfa ykselmesi gibi) "ortalama ii"nin dzeyine inmek bizim grevimiz deildir. i y anlalr yaznn, ve zellikle de geri kalm iiler iin kolay anlalr (ama elbette gereini yadsmyorum. Ama beni zen ey, pedagojinin, siyaset ve rgt sorunlaryla byle n birbirine kantnlma-sdr. "Ortalama ii"yle bu kadar ilgilenen sizler, ii snf siy da ii snf rgtlenmesini tartrken, onlara tepeden bakmay istemekle aslnda iiler siniz baylar. Ciddi eylerden ciddi bir biimde szedin; pedagojiyi pedagoglara brakn, s iyasetilere ve rgtlere deil! Aydn tabaka arasnda da ileri kimseler, "ortalama" taba bir de "ynlar" yok mudur? Aydn tabaka arasnda, kolay anlalr bir yaznn gereklili kabul etmiyor mu, ve byle bir yazn yaynlanmyor mu? yle bir kii dnn ki, lise ya da l rencilerinin rgtlenmesi konusunda yazd bir makalede, yeni bir keifte bulunan bir edasyla, ilkin "ortalama renciler" rgt gereklidir deyip duruyor. Hi kuku yok ki, he

kendisine glecektir, ve bylesine lyk olan budur. Yazarmza, eer varsa, rgt hakknda izi bildirin, kimin "ortalama", kimin bunun stnde, kimin altnda olduuna biz karar ve relim, denecektir. Ama eer rgtleme hakknda kendinize ait dnceleriniz yoksa, o zaman " ve "ortalama kimseler" adna giritiiniz btn abalar ok canskc olacaktr. Bilmeniz , bu "siyaset" ve "rgt" sorunlan kendi balarna ylesine ciddidir ki, bunlar ancak ok c ddi olarak ele [sayfa i6i alnabilir. ileri (ve niversite rencileriyle liselileri) b unlar kendileriyle tartabilmek iin eitebiliriz ve eitmeliyiz. Ama bu sorunlan ele ald da, bunlara gerek yantlar vermelisiniz; geriye arkedip "ortalama"dan ya da "ynlar" da medet ummaynz; gereksiz tmceciklerle ya da elendirici fkralarla durumu geitirmeye k maynz.* * Svoboda, n 1, s. 66., "rgtlenme" balkl makalede yle yazyor: "i ordusu, 128 V. i. Lenin Ne Yapmal? i-devrimci, grevine tam olarak hazrlanabilmek iin, ayn ekilde profesyonel bir devri lmaldr. Onun iin B-v., ii, gnn onbir-buuk saatini fabrikada geirdiine gre, ajita i devrimci grevler "zorunlu olarak byk lde o ok az saydaki aydnlarn omuzlanna yk , derken yanlmaktadr. Ama bu, hi de "zorunlu" olduu iin byle olmamaktadr. Bu, biz ge olduumuz iin, yetenekli her iiye profesyonel ajitatr, rgt, propagandac, yayn da ilmesi iin yardm etmenin grevimiz olduunu bilmediimiz iin byle olmaktadr. Biz, bu b , gcmz utan verici bir biimde arur etmekteyiz, neyi en byk dikkatle yetitirmemiz emiz gerektiini bilmemekteyiz. Almanlara baknz: onlarn gleri bizimkinin yz katdr, kten yetenekli ajitatr-lerin vb., ou kez "ortalamalar" arasndan kmadn pek iyi anl un iin, her yetenekli iiyi, hemen, yeteneklerini gelitirebilecei ve tam olarak kullan abilecei koullar iine yerletirmeye alyorlar: onu profesyonel ajitatr yapyorlar; e [sayfa i62] geniletmek iin, tek bir fabrikadan btn sanayi koluna, tek bir yreden btn ye yayabilmesi iin, ona yardmc oluyorlar. O, mesleinde deneyim ve ustalk ediniyor; gr uklann geniletiyor ve bilgisini artryor; baka yrelerdeki ve baka partilerdeki ileri en siyasal liderleri yakndan gzleme olanan buluyor; ii, onlarn dzeyine ykselmeye mnn bilgisi ve sosyalist inanlarn tazelii ile profesyonel ustal kendi ahsnda birl ayor; nk bunlar olmadan, proletarya, kusursuz biimde eitilmi olan dmanlanna kar le veremez. te ynlar, saflanndan, Bebel ve Auer apnda adamlar ancak bu ekilde ka a siyasal bakmdan zgr olan bir lkede byk apta kendiliinden olan eyi, Rusya'da, biz i olarak ve sistemli bir biimde rgtlerimizden yararlanarak yapmalyz. Azck yetenei o e bir eyler "vaadeden" bir ii ajitatrn gnde onbir saat fabrikada Rus Emei adna ileri srlecek olan btn istemleri olanca gcyle destekleyecektir" -elbe mek byk E harfiyle yazlyor, ve yazar yle haykryor: "Ben aydnlara hi de dman de - bu szc Sedrin u anlamda evirmitir: Kulak hi bir zaman boynuzu geemez! ] - ama b elip de bana gzel ve byleyici laflar etti mi, ve bunlarn [kendinin?] gzellii ve teki demleri yznden kabul edilmesini istedi mi, fena halde canm sklyor". V. i. Lenin 129 Ne Yapmal? almasna izin verilmemelidir. Geiminin parti tarafndan salanmasn; zaman gelince ye ilmesini; eer deneyimini artracaksa, gr ufuklann geniletecekse ve jandarmaya kar m hi deilse birka yl dayanabilecekse, eylem yerini deitirmesini biz salamalyz. Hare nin kendiliinden ykselii genilik ve derinlik kazandka, ii snf ynlar, kendi s tan sayda yetenekli ajitatrler deil, ama yetenekli rgtler de, propagandaclar da, ve iyi anlamyla "pratik militanlar" da kartrlar (byleleri, ounlukla, Ruslara zg biim dikkatsiz ve alkanlklarnda derbeder olan bizim aydnlarmz arasnda o kadar azdr ki). i hazrlktan gemi ve eitilmi ii-devrimcilerden kuvvetlerimiz olduu zaman (ve elbett kollardan da), dnyadaki hi bir siyasal polis bunlarla baedemez, nk btn varlklary e bal olan bu [sayfa i63] kuvvetler, ii ynlannn sonsuz gvenini kazanm olacaklard em iilerin hem de "ay-dnlann" ortak yolu olan profesyonel devrimci eitim yoluna iiler "yneltmek" iin gerekeni yapmadmz, ve ok kez, ii ynlar iin, "ortalama iiler olan eyler konusunda ahmaka sylevlerimizle onlan geriye ektiimiz iin dorudan doruy yuz. teki bakmlardan olduu gibi, bu bakmdan da rgtsel almalarmzn dar kapsam, hi ku oruya teorimizi ve siyasal grevlerimizi dar snrlar iine hapsetmemiz yzndendir (her n adar ekonomistlerin byk ounluu ve pratik alma iindeki acemiler bunun bilincinde de de). Kendiliindenlie klece boyuneiin, ynlar iin "eriilebilir" olandan bir adm bi geme korkusu, ynlann dolaysz ve ivedi istemlerinin tesine geme korkusu yaratt g aynz baylar! Unutmaynz ki, rgtlenme konusunda o kadar geri bir dzeydeyiz ki, ok te

bileceimiz dncesi samadr! E. "KOMPLOCU" RGT VE "DEMOKRATILIK" Ama aramzda "yaam gerekleri"ne kar o kadar duyarl olanlar vardr ki, dnyada bundan k klan kadar baka hi bir 130 V. i. Lenin Ne Yapmal? eyden korkmazlar, ve burada aklanan dnceleri benimseyenleri Narodnaya Volya izgisini lemekle, "demokratl" vb. anlamamakla sularlar. Elbette, Raboeye Dyelo tarafndan da getirilmi olan bu sulamalan burada ele almalyz. Bu satrlann yazar, St. Petersburglu ekonomistlerin Narodnaya Volya eilimi sulamasn Ra oaya Gazeta'ya da yaktrdklarn ok iyi bilmektedir (gazete Raboaya Mysl ile kyasla deni kolayca anlalr). Onun iin biz, ksa bir sre sonra, skra kmaya balad [sayfa kentindeki sosyal-de-mokratlann skra'y bir Narodnaya Volya organ olarak nitelendird iklerini bir arkada bize bildirdiinde, buna hi amadk. Elbette, biz, bu sulamadan t duyduk; nk ekonomistler hangi namuslu sosyal-demokrat Narodnaya Volya yanls olmakla s amamlardr ki? Bu sulamalar iki yanl anlamann sonucudur. Birincisi, bizde devrimci hareketin tarihi o kadar az bilinir ki, "Narodnaya Volya" ad, arla kar kesin sava iln eden merkezi ilitan rgt dncesini ifade etmek iin kullanlr. Ama 1870'lerde devrimcilerin kurdukla bizim iin de rnek olmas gereken o yaman rgt Narodnaya Volya tarafndan deil, Zemlya i lya10 tarafndan kurulmutu; bu, daha sonra, omi Peredel ve Narodnaya Volya olarak blnd Onun iin militan bir devrimci rgte zellikle Narodnaya Volya niteliinde bir ey olarak bakmak, hem tarih ve hem de mantk bakmndan samadr; nk eer ciddi olarak mcadeleye sa, hi bir devrimci akm byle bir rgt kurmadan edemez. Narodnaya Volya'nm hatas, btn suzlar bu rgt iinde toplamaya ve bu rgt otokrasiye kar kesin mcadeleye yneltmeye am tersine, bu, onun byk tarihsel erdemiydi. Hata, znde hi de devrimci olmayan bir te oriye dayanmaktan ileri geliyordu, ve Narodnaya Volya yeleri, gelimekte olan kapit alist toplum iindeki snf mcadelesiyle kendi hareketlerini ayrlmaz bir biimde balamay bilmiyorlard, ya da bunu baaramyorlard. Ancak mark-sizmi anlayamayanlar (ya da onu " struveciliin" anlad gibi "anlayanlar") ii snf hareketinin ynsal, kendiliinden i Volya' nnki kadar, hatta ondan ok daha iyi bir devrimciler rgt yaratma grevinden b zi kurtardn dnebilirler. Tersine, bu hareket, bu grevi bize yklemektedir, nk m V. i. Lenin 131 Ne Yapmal? [sayfa 165] gl bir devrimciler rgt tarafndan ynetilmedii srece proletaryann kend elesi hi bir zaman onun gerek "snf mcadelesi" haline gelmeyecektir. kincisi, birok kimse, besbelli ki, B. Krievski de dahil olmak zere, (Raboeye Dyelo, n 10, s. 18) sosyal-demokratlann, siyasal mcadele konusundaki "komplocu" grlere kar her zaman giritii polemikleri yanl anlamaktadr. Siyasal mcadelenin komploculukla snrlan her zaman kar ktk ve elbette ki, kar kmaya devam edeceiz.* Ama bu, gl bir dev yadsdmz anlamna gelmez. Nitekim bundan nceki dipnotta sz edilen brorde, siyasal ir komploya indirgenmesine kar, polemiin ardndan, (sosyal-demokrat bir ideal olarak) , "mutlakiyete kar ezici darbeyi indirmek" iin gerektiinde "ayaklanmaya" ve btn "tek aldr biimlerine bavurabilecek" kadar gl bir rgt anlatlmaktadr.** Otokratik bir devrimci rgt, biim olarak ayn zamanda "komplocu" bir rgt olarak da, nitelendirilebil r, gnk Franszca "conspiration" szc Rusa "zagovor" ("komplo") szcnn karld , tam bir gizlilik iinde almak zorundadr. Gizlilik bu trden bir rgtn ylesine zoru ouludur ki, btn teki koullar (yelerin says ve seimi, ilevler vb.) bu birinci kou de olmaldr. Onun iin biz sosyal-demokratlarn, komplocu bir rgt kurmay istediimiz yo ki sulamalardan korkmas gerekten de byk bir safdillik olur. Her ekonomizm dman iin ir sulama, Narod-naya Volya izgisini izleme sulamas kadar gurur verici olmaldr. Bu kadar gl ve tam anlamyla gizli bir rgtn, gizli ey* Kars.: Rus Sosyal-Demokratlannm Grevleri, s. 21, P. L. Lavrov'a kar polemikler. [ Bkz: Collected Works, Vol. 2, s. 346-341. -Ed.] ** Rus Sosyal-Demokratlannm Grevleri, s. 23. Bkz: Collected Works, Vol. 2, s. 34 2. -Ed.] Sras gelmiken, Raboeye Dyelo'nan, ya neyin szn ettiini bilmeden konutuun esen rzgra gre" grlerini deitirdiini gsteren bir baka rnek vereceiz. Raboeye saysnda u pasaj italik olarak gryoruz: "Brorde ortaya konan z, Raboeye Dyelo yaz program ile tam bir uyum ierisindedir." [s. 142.] yle mi? Otokrasinin devrilmesinin yn hareketinin birinci grevi olarak ileri srlmemesi yolundaki gr, Rus Sosyal-Demo nm Grevleri'nde ifade edilen grlere uymakta mdr? "verenlere ve hkmete kar iktis

e aamalar teorisi o brorde ifade edilen grlerle uygunluk halinde midir? "Grlerin b e uymasn" byle garip bir biimde anlayan bir derginin salam ilkeleri olup olmayaca ko unda karar vermeyi okura brakyoruz. 132 V. i. Lenin Ne Yapmal? lemlerin btn iplerini elinde tutan, ve zorunlu olarak merkezi olan bir rgtn, olgunlam m saldnlara kolaylkla kalkabilecei, siyasal honutsuzluun bymesinin ii snfnd byle bir saldny olanakl ve zorunlu klmasndan nce hareketi dncesizce iddetlendir raz ileri srlebilir. Buna yantmz udur: Soyut olarak konuulduunda, militan bir rg r altnda tamamyla kanlabilir bir yenilgiyle sonulanabilecek olan bir savaa dncesi ilecei elbette yadsnamaz. Ama bu durumda soyut uslamlamalarla yetinemeyiz, nk her sav a kendi iinde yenilgisinin soyut olasln tar, ve bu olasl azaltmann biricik yo eye hazrlanmaktr. Ama eer Rusya'daki bugnk somut koullardan hareket edecek olursak, h rekete istikrar kazandrmak ve dncesiz saldnlar olasln nlemek iin, gl bir dev ekli olduu kesin sonucuna varrz. Byle bir rgtten yoksun bulunduumuz ve devrimci hare in hzla ve kendiliinden byd u anda, iki kart ucun meydana geldiini (ki beklenece r, "birlemektedirler") daha imdiden grmekteyiz: biri tamamen tutarsz ve ar lde l izm, teki de birincisinden daha az tutarsz olmayan, "ilerleyen ve glenen, [sayfa i67 ] ama henz amacndan ok, balang noktasna yakn bulunan bir harekette, yapay olarak bu ketin nihai noktasnn belirtilerini" arayan "kztnc terrizm" (V. Zasuli, Zarya, n 2 3). Raboeye Dyelo rnei, bu her iki ar uca da dnde bulunan sosyal-demokratlarn eksi erir. Bunda alacak bir ey yoktur, nk, teki nedenlerden ayn olarak, "iverenlere ve r iktisadi mcadele" devrimcileri hi bir zaman tatmin edemez, ve kart ular bu yzden, a burda grleceklerdir. Ancak sosyal-demokrat siyaseti tutarllkla yrten ve, deyim yeri deyse, btn devrimci igdleri ve uralan tatmin eden bir merkezi militan rgttr ki, h sizce saldrlara girimekten koruyabilir ve baar vaade-den saldnlar hazrlayabilir. Burada aklanan rgt konusundaki grmzn "demokratik ilke" ile elitii de sylenere e srlebilir. Daha nceki iddia nasl zellikle Rus bir kkenden gelmekte idiyse, bu ikinc iddia da zellikle yabanc bir nitelik tar. Ancak yurtdnda bulunan bir rgt (Yurtd Demokratlar Birlii) V. i. Lenin 133 Ne Yapmal? kendi yazkuruluna yle bir talimat verebilirdi: "rgtlenme ilkesi: Sosyal-demokrasinin baanyla gelimesi ve birlii iin parti rgt ii ir demokrasi ilkesinin gereini belirtmek, bunu gelitirmek, bunun iin savamak gerekir ; partimizin saflannda anti-demokratik eilimlerin belirmesi bunu daha da gerekli hale getirmitir." {kiKonferans, s. 18.) skra'nm "anti-demokratik eilimlerine" kar Raboeye Dye-to'nun nasl mcadele ettiini b sonraki blmde greceiz. imdilik, ekonomistlerin ileri srd bu "ilke"yi daha yaknda elim. "Geni bir demokrasi ilkesi"nin iki ak koulu gerektirdiini herhalde herkes kabul eder: birincisi tam bir akl, ikincisi btn kademelere seimle gelinmesini. rgtn 168] iin snrsz tam bir aklk olmadan demokrasiden szetmek gln olur. Alman Sosyal ne demokratik bir rgt diyebiliriz, nk btn faaliyetleri, parti kongreleri bile, ak yaplr; ama yeleri dnda herkese kar gizlilik perdesi altnda saklanan bir rgt kim olarak nitelendiremez. O halde, "geni bir demokrasi ilkesi"nin temel koulu gizli bir rgt tarafndan yerine getirilemezken, bu ilkeyi ne srmenin yaran ne? Bu "geni ilke , byle bir durumda, grkemli ama ii bo bir szdr. Dahas var. Bu sz, rgtlenmeye ili i ivedi grevlerin hi anlalmadnn da kantdr. Bizim devrimcilerimizin "geni" yn adar az uyulduunu herkes bilir. Bundan, "yelerin sk bir elekten geirilmesini" (Raboey Dyelo, n 6, s. 42) hakl olarak isteyen B-v'nin nasl yakndn grdk. Ama "gereklik en kimseler, byle bir durumda en kesin gizliliin ve yelerin en sk (yani daha da sk) elekten geirilmesi zerinde deil de, "geni bir demokrasi ilkesi" zerinde direniyorlar ^. Karavana atmak buna denir. Demokrasinin ikinci koulu iin de, seim ilkesi iin de, durum daha uygun deildir. Siyas al zgrln bulunduu lkelerde, seim ilkesi tartma gtrmez. Alman Sosyal-Demokrat Pa maddesi yle der: "Parti programnn ilkelerini kabul edenler ve partiyi gc yettii kad destekleyenler parti yesidir." Bir tiyatro sahnesi seyircilerine ne kadar aksa, siy asal arena da kamuoyuna o kadar ak olduundan, herkes gazetelerden ve ak toplantlardan ya da bu kimsenin partinin ilkelerini kabul edip etmediini, partiyi destekleyip desteklemediini 134 V. i. Lenin

Ne Yapmal? bilir. Belirli bir siyasal kiinin ie nasl baladn, nasl bir evrimden getiini, et asl davrandn, ne gibi nitelikler tadn herkes bilir; onun iin btn parti yeler r [sayfa 169] olduklanndan, bu kiiyi belirli bir parti kademesine seerler ya da sem ezler. Bir parti yesinin siyasal alandaki her hareketinin (szcn kesin anlamyla) genel denetimi, biyolojide "en uygunlarn kalm" diye adlandrlan ve otomatik olarak ileyen si asal bir mekanizmay yaratr. Mutlak bir akln, seilme hakknn ve genel denetimin son bu "doal seme", her siyasal kiinin, son tahlilde, "kendisi iin en uygun yeri" bulmasn gcne ve yeteneklerine en uygun den ii yapmasn, hatalarnn sonulann anlamasn, v etme ve bunlardan kanma yeteneini herkesin nnde ortaya koymasn salar. izdiimiz bu tabloyu, bizim otokrasimizin erevesi iine yerletirmeye alnz! Rusya'd rogramnn ilkelerini kabul eden ve partiyi gc yettii kadar destekleyen" herkesin, gizl i alan devrimcinin btn eylemlerini denetlemesini akl alr m? in karlar gerei, kes" dediklerimizin onda-dokuzundan kimliini saklamak zorunda iken, bu herkesin, devrimcilerden birini belli bir kademeye semesi mmkn mdr? Raboeye Dyelo'nun ortaya at emli formllerin gerek anlam zerinde biraz dnnz, otokrasinin karanl ve jandarma a, parti rgtndeki "geni demokrasinin" yararsz ve zararl bir oyuncaktan baka bir ey . Yararsz bir oyuncaktr, nk gerekte, hi bir devrimci rgt, ne kadar isterse istesin emokrasiyi hi bir zaman uygulama-mtr ve uygulayamamtr. Zararl bir oyuncaktr, nk mokrasi ilkesinin" uygulanmas yolunda herhangi bir aba, sadece, polisin byk basknlara girimesini kolaylatracak, bugn hkm sren ilkellii devam ettirecek, ve pratik iinde tanlarn dikkatini, profesyonel devrimciler olmak iin kendilerini eitmeleri gibi cid di ve ivedi bir grevden, "kt" stnde [sayfa no] ayrntl seim sistemi kurallar haz tir. Bu "de-mokrasicilik oyunu" ancak etkin almaya katlma frsatn bulamayan kimseleri sk topland yurtdnda, zellikle kk gruplarda, yer yer geliebilir. Raboeye Dyelo'nun, ilk bakta akla-yatkn grnen ve devrimci almalarda demokrasi "ilk ileri srme oyununun ne V. i. Lenin 135 Ne Yapmal? kadar uygunsuz olduunu gsterebilmek iin, gene bir tann ifadesine bavuracaz. Bu tan a'da yaynlanan Nakanune dergisinin editr Y. Serebriyakov'dur, ve kendisi Raboeye Dye lo'ya kar dosta duygular ve Plehanov'a ve "plehanovculara" kar da derin bir kin tama dr. Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birliinde meydana gelen blnme konusundaki makaleler e, Nakanune, kesin olarak, Raboeye Dyelo'nun tarafn tuttu ve Plehanov'a kfrler yadrd durum, Nakanune'nin bu konuda tankln daha da deerli klmaktadr. "ilerin z Kurtu irgesi zerine" balkl makalesinde (Nakanune, n 7, Temmuz 1899), Serebriyakov, "ciddi b ir devrimci harekette prestij, kdem, yetkili areopagus* gibi eylerden szetmenin "ed epsizlik" olduunu sylerken, bu arada da yle yazyor: "Miskin, Rogaov, Jelyabov, Mihaylov, Perovskaya, Figner ve tekiler, kendilerini, h i bir zaman nder saymamlardr, ve kimse de onlan nder olarak sememi ya da atamamt kte bunlar nderdirler, nk propaganda dneminde olduu gibi hkmete kar mcadele dne tin ii onlar ykleniyordu, en tehlikeli yerlere onlar gidiyorlard, ve onlarn eylemi e n verimli olan eylemdi. Ve onlar kendileri istedikleri iin deil, ama evrelerini sar an yoldalan, bilgilerine, [sayfa 171] enerjilerine ve davaya ballklanna gvendikleri i n nder oldular. Hareketi keyfi olarak ynetecek herhangi bir areopagus'tan korkmak (korkulmuyorsa, sz niye ediliyor?), ok safdilce bir davran olur. Byle bir areopagus'a kim aldnr ki?" Okurdan soruyoruz: bu "areopagus" hangi bakmdan "antidemokratik eilimler"den farkldr ? Ve Raboeye Dyelo'nun "akla-yatkn" rgt ilkesinin de ayn lde safa ve edepsiz oldu i deil mi? Safa, nk, "evrelerini saran yoldalannn", bunlarn "bilgilerine, enerjile davaya ballklarna" hi bir gvenleri yoksa, bu "areopagus"a ya da "anti-demokratik ei li" bu kimselere kimse aldn etmez; edepsiz, nk bu, bazlarnn kendini beenmilii, b timizin gerek durumu hakkndaki bilisizlii, ve bazlannn da hazrlkszl ve devrimci arihi hakknda bilisizlii zerinde speklasyon yapan bir * Areopagus - Eski Atina'da Akrapol'un yaknnda bulunan bir tepe; o tepede toplanan yksek hukuk meclisi, -. 136 V. i. Lenin Ne Yapmal? demagojidir. Hareketimizde etkin olarak alanlar iin biricik ciddi rgt ilkesi, en sk ilik, yelerin en sk elekten geirilmesi ve profesyonel devrimcilerin eitilmesi olmald Bu nitelikler birleince, "demokratlk" tan ok daha deerli olan bir eye, devrimciler a

da eksiksiz bir yoldaa karlkl gvene kavumu olacaz. Bu, bizim iin kesin olarak g a'da, genel demokratik denetimi bunun yerine koymak szkonusu olamaz. Ve gerekten " demokratik" bir denetimi gerekletirmenin olanakszlnn, devrimci rgtn yelerini tm tn sanmak byk hata olur. Bunlann, demokratln (ierisinde eksiksiz karlkl gv oldalar topluluundaki demokratln) oyuncak biimleri zerinde dnmeye vakitleri yok r, zaten lyk olmayan bir yeyi saflarndan defetmek iin gerek bir devrimciler rgtnn de gerilemeyeceini [sayfa 172] deneyimleriyle bildiklerinden, canl bir sorumluluk duygusuna sahiptirler. stelik Rus (ve uluslararas) devrimci evrelerde, uzun bir tar ihi olan ve yoldalk grevlerine aykn davranlar amansz bir sertlikle cezalandran old i bir kamuoyu vardr ("demokratlk", ama oyuncak demokratlk deil, gerek demokratl nlaynn temel unsurlarndan biridir!). Btn bunlar gznnde tuttuumuzda, greceksini okra-tik eilimler"le ilgili bir sr sz ve btn bu kararlar, yurtdndaki generalcilik n siyasal muhacerete zg kf kokusunu tamaktadr. Belirtmek gerekir ki, bu szlerin bir baka kayna olan safdillik, demokrasi hakknda edi nilmi olan bulank fikirlerden de domaktadr. Bay ve bayan Webb'lerin ngiliz sendikalan konusundaki kitaplannda "lkel Demokrasi" balkl ilgin bir blm vardr. Yazarlar, bura iliz iilerinin, sendikalarnn ilk kurulduu dnemde, btn yelerin sendika ynetiminin na katlmalann demokrasinin zorunlu bir koulu saydklann anlatyorlar; btn sorunlar, b in oyuyla karara balanmakla kalmyor, btn resmi grevler, srasyla btn yeler tarafn yordu. ilerin, demokrasinin bu ekilde anlalmasnn samaln grmeleri iin ve bir mlarn gereini, te yandan da btn zamann sendika ynetimine sarfe-decek grevlilerin g nlayabilmeleri iin uzun bir tarihsel V. i. Lenin 137 Ne Yapmal? deneyim dnemi gerekti. Ancak baz sendikalar mali iflsa uradktan sonradr ki, toplanan nti ve balarn ne olmas gerektii sorununun yalnzca demokratik oyla zme balanmayac a, sigorta uzmanlarnn tavsiyesini de gerektirdiini iilere anlatmak mmkn oldu. Bundan a Kautsky'nin parla-mentarizm ve yasama ilevinin halk tarafndan yerine getirilmesi konusundaki kitabn alnz ve [sayfa 173] greceksiniz ki, bu marksist teorisyenin vard ular, "kendiliinden" rgtlenen iilerin uzun yllar boyunca edindikleri pratik deneyimi ize rettikleriy-le tam uygunluk halindedir. Kautsky, Rittinghausen'in ilkel demokr asi anlayna iddetle kar kyor; demokrasi adna "halk gazetelerin dorudan doruya tilmesi"ni isteyenlerle alay ediyor; proleter snf mcadelesinin sosyal-demok-ratik nd erlii iin profesyonel gazetecilere, parlamenterlere vb. duyulan gereksinmeye iaret ediyor; "etkin olabilmek iin" dorudan yasama ilevinin halkn tm tarafndan yerine geti mesini savunan, ama bu dncenin modern toplumda ancak greli olarak uygulanabileceini a nlamayan "anaristlerin ve edebiyatlarn sosyalizmi"ne saldnyor. Hareketimizde pratik iinde alm olanlar, bu "ilkel" demokrasi anlaynn renci ve i adar yaygn olduunu bilirler. Onun iin bu anlayn rgt tzklerine ve yayna da girmes rekir. Berntaync trden ekonomistler, tzklerine unu koydular: " 10. Sendika rgtnn ndiren btn iler, yelerin ounluunun oyuyla karara balanr." Terrist trden ekonomis ann ardndan yineliyorlar: "Komitenin kararlan ancak btn evreler tarafndan onaylandkta sonra yrrle girer." (Svoboda, n 1, s. 67.) Dikkat ediniz ki, bu geni lde uygulana andum nerisi rgtn tamamnn seim temeli zerinde kurulmas istemine ek olarak ileri s emokratik rgtlerin teori ve pratiini inceleme frsatn pek az bulmu olan pratik iinde , elbette ki, bu yzden sulayacak deiliz. Ama nderlik iddiasnda olan Raboeye Dyelo, b durumlarda, geni bir demokrasi ilkesi konusundaki bir kararla yetinirse, bu, sal t "etkin olma abas" dnda herhangi bir baka ey olarak tanmlanabilir mi? [sayfa 174] 138 V. I. Lenin Ne Yapmal? F. YEREL ALIMA VE RUSYA'YI KAPSAYAN ALIMA Burada anahatlan izilen rgt planna kar, bu plann demokratik olmad ve "komplocu" n undaki itirazlar tamamen yersizdir. Bununla birlikte, sk sk ileri srlen ve ayrntl ol k incelenmesi gereken bir baka sorun var. Bu, yerel alma ile btn Rusya'y kapsayan a sndaki ilikidir. Merkezi bir rgtn kurulmas halinde, arlk merkezinin yerelden btn oru kayabilecei, ve bylelikle alan ynlarla balarmz ve genel olarak yerel ajita i zayflatarak harekete zararl olaca yolunda korkular dile getirilmektedir. Bu korkul ara karlk olarak diyoruz ki, son birka yl iinde hareketimiz, asl, yerel militanlarn l ilere gereinden ok daldklar iin zarar grmtr; bu yzden arlk merkezini azok mutlaka gerekir; ve bu, balarmz ve yerel ajitasyonumuzun srekliliini, zayflatmak y un, glendirir. Merkezi ve yerel gazeteler sorununu ele alalm. Okurdan istediim, gaze

te yaynnn bizim iin genel olarak ok daha geni ve eitli olan devrimci hareketi gste rnekten baka bir ey olmadn unutmamasdr. Yn hareketinin birinci dneminde (1896-1898), yerel devrimci iiler tarafndan btn Ru psayan bir gazetenin {Raboaya Gazetd) yaynlanmas giriiminde bulunuldu. kinci dnemde ( 898-1900), hareket snrsz bir ilerleme kaydetti, ama nderlerin dikkati tamamen, yerel yaynlar zerinde toplanmt. Yaynlanm olan yerel gazetelerin toplam saysn hesaplar ma olarak ayda bir gazetenin yaynlandn grrz.* Bu, [sayfa 175] bizim amatrlmz , devrimci rgtmzn, hareketin kendiliinden bymesinin gerisinde kaldn aka gst ayn, dank yerel gruplar tarafndan deil de, tek bir rgt tarafndan yaplsayd, sadec tasarruf etmi olmakla kalmazdk, ama ayn zamanda, almamzda ok daha byk istikrarl ik * Bkz: Paris Kongresine Rapor,71 s. 14. "O zamandan [ 1897] 1900'n ilkyazna kadar, eitli yerlerde, eitli gazetelerin otuz says yaynlanmtr. ... Ortalama olarak her biraz fazla gazete yaynlanmtr." V. i. Lenin 139 Ne Yapmal? salam olurduk. Etkin olarak hemen hemen yalnzca yerel organlarda alan militanlarmz yazk ki, bugn de durum ounlukla byledir), ve bu sorunda alacak bir Don Kiot'luk g azarlarmz, bu basit gerei gzden karmaktadrlar. Pratikte alan militanlar, ounlu anlar iin btn Rusya'y kapsayan bir gazetenin rgtlenmesiyle uramalarnn "zor olduu esiz kalmaktansa, yerel gazetelerin daha iyi olduu savyla yetiniyorlar. Hi kuku yok ki, bu sav, tamamen hakldr ve biz, genel olarak yerel gazetelerin byk nemine ve yarar llna pratik iinde alanlardan daha az deer biiyor deiliz. Ama sorun bu deildir. da, iki-buuk yl iinde yaynlanm olan otuz yerel gazete saysnn aka ifade ettii p lliin stesinden gelinip gelinemeyecei sorunudur. Kendinizi, yerel gazetelerin yarar ll konusundaki tartma gtrmez, ama ok genel olan szlerle snrlamaynz; iki-buuk ii olumsuz ynleri de aka kabul etme yrekliliini gsteriniz. Bu deneyim gstermitir ltmz koullarda, bu yerel gazeteler ou durumda ilkeleri bakmndan istikrarsz, siy yoksun, devrimci glerin kullanlmas [sayfa 176] bakmndan son derece pahal ve teknik dan da (elbette ki, burada szkonusu olan bask teknii deil, yaynn belli aralkla dzen mde kmasdr) tamamen yetersizdirler. Bu eksiklikler raslansal deildir; bunlar, bir yan dan incelediimiz dnemde yerel gazetelerin egemenliini aklayan ve te yandan bu egemenl n dourduu paralanmann kanlmaz sonulandrlar. Gazetesini, ilkelerde istikrarll m n bir siyasal organ dzeyine ykseltmek, ayr bir yerel rgtn kesin olarak gcn aar, b yaammza k tutacak olan gerekli miktarda malzemeyi toplamak ve bunlan kullanmak, byle rel bir rgtn gcn aar. zgr lkelerdeki ok sayda yerel gazetelerin gereini destek srlen bir sav, byle bir gazetenin yerel militanlar tarafndan baslmasnn maliyeti d halka daha tam ve abuk bilgi sunabilecei savdr - bu sav, deneyimin de gsterdii gibi, usya'daki yerel gazeteler * Bu, gerek olmaktan ok, grnte bir zorluk. Gerekte, tek bir inceleme evresi yoktur Rusya'y kapsayan almaya ilikin olarak u ya da bu ilevi yerine getirme olanandan y ulunsun. "Yapamam deme, yapmam de." 140 V. i. Lenin Ne Yapmal? iin geerli deildir. Bu gazeteler, devrimci glerin kullanlmas bakmndan son derece p aktadrlar, ve ne kadar kk olursa olsun, illegal bir gazetenin yaynlanmas, ancak byk fabrika retimi iin olduu gibi byk bir gizli aygt gerektirmektedir; nk bu aygt k yanan bir atlyede yaratlamaz. Gizli aygtn ilkellii, ok kez polise, bir-iki saynn ya datlmasndan sonra, geni tutuklamalara girimek olana salamaktadr, bu her eyi yle ektedir ki, ie yeni batan balamak zorunda kalnmaktadr (pratikte alan her militan bu irok rneklerini bilir). yi rgtlenmi bir gizli aygt, profesyonel olarak eitilmi dev ri ve en byk bir tutarllkla uygulanan bir iblmn gerektirir. Ama, ne kadar gl ol erel bir rgtn, gereken anda bu iki koulu yerine getirmesi kesin olarak olanakszdr. Ye el olmayan gazeteler, hareketin [sayfa 177] yalnzca bir btn olarak genel karlarna de (iilerin tutarl sosyalist ve siyasal ilkeler ierisinde eitilmeleri), ama zellikle yer l olan karlara da daha iyi hizmet edebilir. Bu, ilk bakta, manta aykn gibi grnebil szkonusu iki-buuk yllk deneyim, bunu kesin olarak tantlamtr. Herkes kabul eder ki, saylk gazete yayn iin kullanlan yerel gler tek bir gazete iin kullanlsayd, altm say kolayca yaynlanabilirdi, ve bunun sonucu olarak, hareketin yerel zellikleri dah a tam olarak ifadelerini bulmu olurdu. Byle bir rgtlenme derecesine ulamann kolay olm d dorudur, ama buna olan gereksinmeyi anlamalyz. Her yerel inceleme evresi bu konuda

i ve dtan drt beklemeden, yerel bir gazetenin, devrimci deneyimimizin de gsterdii gib , byk apta yanltc olan rabet gryor oluuna ve daha ksa zamanda gerekletirilebil bunu baarmak iin etkin olarak almaldr. Ve kendilerini pratik iinde alanlara zellikle yakn sanan kimi yazarlar, sylediklerin ne, kadar hayali olduunun farkna varmadan, hem yerel gazeteler olmas, hem blgesel ve hem de btn Rusya iin gazetelerin olmas gerektii yolunda alacak derecede kolaya ka ak derecede ii bo szlerle pratik almaya gerekten ktlk etmektedirler. Genel olarak da, elbette ki, btn bunlar gereklidir, ama somut bir rgtsel sorunun zmne giriildi halde zaman ve koullar da gznnde bulundurulmaldr. Svoboda'nm (n 1, s. V. i. Lenin 141 Ne Yapmal? 68) "gazete sorununu ele alan" zel bir makalesinde, "Bizce kayda deer sayda iisi bulu nan her yrenin kendi z ii gazetesi olmaldr; baka bir yerden ithal edilen gazete dei ndi z gazetesi" diye yazmas, Don Kiot'a bir davran deil midir? Eer bunun ne demek o bu satrlar yazan dnmyorsa, [sayfa 178] onun yerine hi deilse okur dnsn. Rusya' sayda iisi bulunan" ka yer vardr, ve eer her yerel rgt, kendi z gazetesini yaynl karsa, bu, amatrce yntemlerimizin ne denli srekli hale getirilmesi demektir! Bu dankl jandarmann ("kayda deer" bir aba gstermeden) daha eylemlerin balangcnda yerel devrim iileri tuzaa drme ve onlarn gerek devrimciler olmak zere gelimelerini nleme gre olaylatrr. Btn Rusya'y kapsayan bir gazetenin okuru, diye devam ediyor yazar, fabrika sahiplerinin kt davranlarn anlatan yaynlarda, "kendi kenti dndaki kentlerdeki fab aynntlannda" kendisini ilgilendiren pek az ey bulur. Ama "Orel'de oturan bir kimse Orel'e alt haberleri canskc bulmaz. Her sayda kimin 'yakalandn' kimin 'ikenceye g coar" (s. 69). Evet Orelli coacaktr, ama bizim yazarmz da gereinden ok "couyor". Bu ayrntlarla uramann taktik bakmdan gerekli olup olmadn kendi kendisine sormaldr a tehirlerinin gereini ve nemini takdir etmekte kimseden geri kalmayz, ama gznnde tu mz gerekir ki, artk St. Pe-tersburglulann, St. Petersburg'da yaynlanan Raboaya Mysz/ 'daki St. Petersburg haberlerini canskc bulduklan bir aamaya varm bulunuyoruz. Fabrik tehirleri imdiye kadar hep bildirilerle olmutur ve bu byle devam etmelidir, ama biz gazetenin dzeyini ykseltmekle ykmlyz, onu fabrika bildirisinin dzeyine drmekle d azeteden beklenen ey, "ufak-tefek" tehirler deildir, fabrika yaamnn bellibal tipik nin tehiridir, zellikle arpc olgulara dayanan ve bu yzden de btn iilerin ve harek rlerinin ilgisini uyandrabilecek, bilgilerini gerekten zenginletirebilecek, ufuklan n geniletebilecek, ve yeni semtlerin ve yeni sanayi blgelerindeki iilerin [sayfa 179] uyanmas iin balang noktas olabilecek tehirlerdir. "stelik, yerel bir gazetede, fabrika ynetiminin ve baka yetkililerin yaptklar ktlkl emen annda aa vurulabilir. Uzak bir yerde yaynlanan genel bir gazetede ise, haber gaz etenin 142 V. i. Lenin Ne Yapmal? merkezine ulaana kadar, haberin kayna olan yerde sorun unutulmu olacaktr. Okur, gazet eyi eline ald zaman, 'ne zaman olmutu, kim anmsyor ki?' diyecektir." (bid..) Doru anmsyor ki! ki-buuk yl iinde yaynlanan otuz gazetenin alt kentte ktn ayn kay ortalama olarak, kent bana yarm ylda bir say eder! Samalayan yazarmz, yerel alm e ilikin tahmini katna karsa bile (ki, bu ortalama bir kent iin yanl olurdu, nk damna dayanan yntemlerimizle retkenlii kayda deer lde artrmak olanakszdr), gene aya bir say der, yani "hemen annda aa vurmak" diye bir ey olmaz. Ama,btn Rusya'da fek olaylan deil, gerekten nemli tipik ktlkleri her onbe gnde bir "aa vurabilmem yerel rgtn birleerek delegelerini gnderip genel bir gazetenin rgtlendirilmesi-ne kat an yeterdi. rgtlerimizdeki durumu bilen hi kimse bundan phe edemez. Dman sust ya lince -bundan gzel bir sz olarak deil de, ciddi olarak szediyorsak-, illegal bir gaz ete byle bir eyi baarmay aklndan bile geiremez. Bu, ancak bir bildiriyle yaplabilir, ukla, bunu yapmak iin ancak bir-iki gnlk zamanmz vardr (mein fabrikada ksa bir gre kavga, herhangi bir gsteri vb. szkonusu olduu zaman). "iler sadece fabrikada yaamaz, onlar ayn zamanda bir kentlidir de", diyen yazarmz, B s Krievski'ye bile onur verecek bir tutarllkla zelden genele geerek, devam ediyor, be lediye meclisleri, belediye hastaneleri, [sayfa so belediye okullar gibi konulara d einiyor ve ii gazetelerinin genel olarak belediye sorunlarn da atlamamasn istiyor. Kendi bana kusursuz olan bu istem, yasal gazetelerin ou kez ne gibi bo soyutlamalarla snrl kaldn gsteren canl bir rnektir. Birincisi, eer Svoboda'nm istedii gibi "k iisi bulunan her yrede" belediye sorunlanna ilikin aynntl haberler yazan gazeteler g

rekten ksayd, bu bizim Rus koullarmz altnda, kanlmaz olarak, fiilen ayrntlarla ozlar, arlk otokrasisine kar btn Rusya'y kapsayan bir saldrnn nemi konusundaki , ve var olmayan parlamentolar konusunda ok konuup da, var olan belediye meclisler inden hemen hi szetmeyen devrimcilere ilikin o nl V. i. Lenin 143 Ne Yapmal? szlerin sonucu olarak ortaya km bulunan -kk kaznmam olan, ama imdilik silinmi b n son derece gl filizlerini daha da glendirmi olurdu. Svoboda'nm bunu gerekten istem p, tersine, tersyz etmek istediini vurgulamak iin, "kanlmaz olarak" diyoruz. Ama iyi iyet yetmez. Belediye sorunlarnn uygun bir bakasyla almamzn btn iinde ele a u bakasnn aka anlalmas, geleneksel bir istikrar kazanabilsin diye yalnzca tart nekle iyice yerletirilmesi gerekir. Biz bundan henz ok uzaz, ama geni bir yerel basn n nce, bunun szn etmeden nce, ie buradan balamamz gerekir. kincisi, belediye ileri hakknda gerekten iyi ve ilgin yazlar yazabilmek iin, bu soru n sadece kitaplardan deil, gerekten iyi bilmek gerekir. Oysa Rusya'nn herhangi bir yerinde bu bilgiyi edinmi olan sosyal-demokratlar hemen hi yoktur. Bir gazetede (b ir halk brornde deil) kentin ve devletin ileri hakknda yaz [sayfa 181] yazabilmesi i kiinin, iinin ehli biri tarafndan toplanm ve ilenmi taze ve ok eitli malzemeye sa gerekir. Oysa byle bir malzemeyi toplamak ve ilemek iin, herkesin her eyle urat ve ndumlarla ho vakit geirdii bir ilkel evrenin "ilkel demokrasisi" yetmez. Bunun iin bi r uzman yazarlar ve muhabirler kadrosuna, her yerle ilikiler kuran, her trden "dev let srlann" (Rus devlet memurunun bilmekten byk gurur duyduu ve gevezelik ederek her zaman kolayca aa vurabilecei devlet srlann) elde edebilen, "kulislere" szabilen bir -yal-demokrat muhabirler ordusuna -"grevleri gerei" her yerde hazr olmak ve her eyi bilmek zorunda olan bir orduya- gerek vardr. Ve biz, her trl iktisadi, siyasal, top lumsal, ulusal baskya kar mcadele eden parti olarak, bu her eyi bilen orduyu bulabili r, toplayabilir, eitebilir, seferber ederek harekete geirebiliriz, ve bunu yapmak zorundayz. Ama bunu yapmak iin, ilkin, bunun gereini anlamak gerek! Oysa, yrelerin by ounluunda, biz, bu ynde tek bir adm atmamakla kalmadk, ok kez bunun gereinin bilin n bile yoksunuz. Sosyal-demokrat basnmzda diplomatik, askeri, dini, beled, mal, vb. v b. gibi bykl kkl sorunlara ilikin canl, ilgin makaleler, mektuplar ve tehirler b iin, kiinin ok uramas gerekir. Bu sorunlar konusunda hemen hemen hi bir ey yoktur.* un iin "bir adam 144 V. i. Lenin Ne Yapmal? gelip de bana" "kayda [sayfa i82] deer sayda iilerin bulunduu yrelerde" fabrika, bele iye ve hkmetteki ktlkleri tehir edecek olan gazetelerin karlmas gerei konusunda ici laflar etti mi, fena halde canm sklyor." Yerel gazetelerin merkezi basn karsndaki egemenlii, ya yoksulluun ya da bir lksn be si olabilir. Hareket byk lekli yayn iin gerekli gleri henz gelitirmemise, amatr nip duruyorsa, ve "fabrika yaamnn kk ayrntlar" iinde batp kalmsa, bu, bir yoks dir. Hareket kapsaml tehir ve kapsaml ajitasyon grevinin hakkyla stesinden geliyorsa, ve bu yzden merkezi organdan baka ok sayda yerel gazeteler yaynlamak zorunlu bir hal almsa, bu, bir lks belirtisidir. Rusya'da yerel gazetelerin bugnk egemen durumunun ha ngi anlam tad konusunda herkes kendi karar versin. Herhangi bir yanl anlamaya yola n, vardm sonular tam ve kesin olarak formle etmekle yetineceim. imdiye kadar yerel mizin ounluu, hemen hemen yalnz yerel organlar karmay dnmlerdir; ve hemen btn n ibaret kalmtr. Bu anormal bir durumdur; bunun tam tersi olmalyd. Yerel rgtlerin o Rusya'y kapsayan bir gazetenin yaynlanmasn balca sorunlan saymalydlar ve almala na yneltmeliydiler. Bu yaplncaya kadar, harekete kapsaml bir basn ajitasyonu hizmeti gren tek bir gazeteyi kurma olanan bulamayacaz. Ama bu yapld zaman, gerekli merke ile gene gerekli olan yerel gazeteler arasnda normal ilikiler kendiliinden kurulac aktr. lk bakta, arlk merkezini yerel almadan btn Rusya'y * Onun iin, yerel gazetelerin istisnai baarl olanlar bile grmz dorulamaktadr. ilke istikrarszlndan tr knanmas mmkn olmayan kusursuz bir gazetedir. Ama sk sk lis basknlar yznden yerel harekete umduunu getiremedi. Partimizin u anda en ok gerek me duyduu hareketin temel sorunlarnn ilkelere uygun biimde sunulmas ve geni siyasal a itasyonun, yerel gazetenin stesinden gelemeyecei kadar byk bir i olduu anlalmtr. in maden iileri kongresi ve isizlik zerine yazlar gibi, yaynlam olduu zel deerd ece yerel malzeme deildi, yalnz Gney iin deil, btn Rusya iin gerekliydi. Sosyal-dem

gazetelerimizin hi birinde byle yazlar kmamtr. V. i. Lenin 145 Ne Yapmal? kapsayan almaya kaydrmann gerektii [sayfa s3] kararnn, zellikle iktisadi mcadele ad sanlabilir. Bu mcadelede iilerin dolaysz dmanlar, en ufak ayrntsna kadar t ettii Rus hkmetinin -siyasal mcadeledeki dolaysz dmanmzn- katksz askeri ve sk gtyle en ufak bir benzerlie sahip herhangi bir rgtsel balan olmayan tek tek iverenle a da iveren gruplandr. Ama durum hi de byle deildir. Tekrar tekrar belirttiimiz gibi, iktisadi mcadele, mesl eki bir mcadeledir, ve bundan tr iilerin iyerine gre deil, mesleklerine gre rgt ekir, iverenlerimiz her trden ortaklklar ve birlikler ierisinde ne kadar hzla rgtlen erse, mesleklere gre rgtlenme de, o kadar ivedi bir zorunluluk kazanr. Bizim paralanm amatrlmz, btn Rusya'y kapsayan ve btn Rusya sendikalanna nderlik etme yetenein an tek bir devrimciler rgtnn varln gerektiren bu rgtlenme iini aka baltalamak ma iin gerekli olan rgt tipini anlattk; imdi de, bununla ilgili olarak, basn sorunum erinde birka sz ekleyeceim. Her sosyal-demokrat gazetenin, sendikal (iktisadi) mcadeleye zel bir stun ayrmasnn ge eini herkes kabul eder. te yandan sendikal hareketin bymesi bizi bir sendika basn kur ay dnmeye zorlamaktadr. Ama bize yle geliyor ki, pek seyrek bir-iki istisna dnda, usya'da sendika gazetelerinin yaynlanmas szkonusu olamaz; bu bir lks oluyor, oysa bi z, ok kez gnlk ekmeimizi bile bulamamaktayz. llegal almamzn koullarna uyacak v kli olan sendikal basn biimi, sendikal brorlerdir. Bu brorlerde, belli bir meslek kol nda alma koullar konusunda, Rusya'nn ayr ayr blgelerinde bu ynden gsterdikleri f yfa i84] konusunda, belli bir meslek kolunda iilerin ileri srdkleri temel istemler k onusunda, o meslek koluna ilikin yasalann yetersizlii konusunda, o meslekteki iileri n iktisadi mcadelesinin balca rnekleri konusunda, bunlarn sendikal rgtlerinin balan k durumu ve gerekleri konusunda vb. legal* ve illegal malzeme toplanmal ve sisteml i bir * Bu bakmdan legal malzeme zellikle nemlidir, ve biz, bunu, sistemli olarak toplama ve kullanma yeteneimiz bakmndan ok geriyiz. nsanin bir sendika brorn 146 V. i. Lenin Ne Yapmal? ekilde gruplandnlmaldr. Birincisi, byle brorler, sosyal-demok-rat basnmz, ancak eslek kolundaki iilerimizi ilgilendiren bir sr mesleki ayrntlar yaynlama yknden k tr. kincisi, bu brorler, sendikal mcadeledeki deneyimlerimizin so-nulann kaydetmi o , imdi bir sr bildiri ve para para haberlerde dalp kaybolan malzemenin muhafaza edi ni salayacak; ve bu [sayfa ss malzemeyi zetleyecektir. ncs, bu brorler, ajitatr olabilecektir, nk alma koullan nispeten yava deiir ve belli bir meslek kolunda i leri son derece istikrarl istemlerdir (rnein Moskova blgesindeki dokumaclarn 1885'te7 ileri srdkleri istemlerle kyaslaynz). Bu tr istem ve gereksinmeleri saptayan brorl lar boyunca, geri yrelerdeki, ya da iilerin geri kalm katlar arasndaki iktisadi soru rda, ajitatrler iin kusursuz bir elkitab grevini yerine getirebilir. Belli bir blgede baarl grev rnekleri, bir yredeki yksek yaam dzeyi konusunda, daha iyi alma kou a bilgiler teki yrelerdeki iileri, tekrar tekrar mcadeleye girimeye isteklendirecekti . Drdncs, sendikal mcadeleyi genelletirmek iin ilk hareketi saladktan ve bylelikl dika hareketiyle sosyalizm arasndaki ba glendirdikten sonra, sosyal-demokratlar, ayn amanda, sendikal almann, sosyal-demokrat almamzn btn ierisinde ne ok sadece legal malzemeye dayanarak aba harcayp hazrlayabileceini sylemek abartma olmaz, ama byle bir bror, sadece illegal malzemeye dayanlarak hazrlanamaz. Rabo-aya Mystl'm yaynlarnda73 ele alnan sorunlar konusunda, iilerden illegal malzeme toplamakla, devri mcilerin glerinin byk bir ksmn boa harcamaktayz [nk onlarn yapt i, legal o baarlabilir], ama gene de hi bir zaman iyi malzeme toplayamyoruz. Bunun nedeni, ou ke byk bir fabrikann yalnz tek bir blmn bilen ve hemen hemen her zaman iktisadi sonu ii halde, iinin genel koullar ve standartlar zerine bilgisi olmayan bir ii, bir fa bro personeli, mfettiler, doktorlar vb. tarafndan edinilmi olan, ve kk gazete haber de ve tbbi zemstvo'ya ilikin, vb. zel snai yaynlarda dank halde bulunan bilgileri e ez. Benim bu alandaki "ilk deneyimimi" ok canl olarak anmsyorum ve bunu anlatmaktan hi ho anmyorum. Beni sk sk ziyarete gelen bir iiyi, alt kocaman fabrikadaki koullarn ftalar boyunca "sorguya ektim". Evet, byk abalardan sonra [tekbir fabrikann!] betimle nmesi iin gerekli malzemeyi toplayabildim, ama bu grmelerden sonra ii, alnnn terini

r, ve glmseyerek, "sorularnz yantlamaktansa fazla mesai yapmay tercih ederim" derdi. Biz devrimci mcadelemizi ne kadar byk enerjiyle yrtrsek, hkmet o lde "sendikal" yasallatrmak zorunda kalacak, ve bylelikle ykmzn bir ksmn hafifletecektir. V. i. Lenin 147 Ne Yapmal? dar, ne de ok geni bir yer almamasn salayacaklardr. Baka kentlerdeki rgtlerle ba bir yerel rgt, bu ikisi arasndaki doru oran tutturmakta ok glk eker ve bazan da b s olanakszdr (Raboaya Mysl rnei, trade-union-culuk dorultusunda ne kadar byk bir nde bulunabileceini gsterir). Ama marksizm temeline sk skya bal, siyasal mcadeleni n ve bir profesyonel ajitatrler kadrosuna sahip bulunan ve btn Rusya'y kapsayan bir devrimciler rgt, doru orantlan tayin etmekte hi bir zaman glk ekmeyecektir, [sayf 148 V. I. Lenin Ne Yapmal? BE BTN RUSYA N BR SYASAL GAZETE "PLANI" Bizi "teoriyi pratikten tecrit ederek onu cansz bir reti haline getirme" eilimiyle s ulayan B. Krievski (Raboeye Dyelo, n 10, s. 30) yle yazyor: "skra'nm bu alanda yapm n byk hata, genel bir parti rgt konusunda ileri srd 'Plan'yd" (yani "Nereden Ba le*). Martinov, "skra'nm, parlak ve eksiksiz dncelerin propagandasna kyasla gnlk te adelenin ilerleyiinin nemini kmseme eilimi... bu gazetenin 4. saysnda kan 'Nerede balkl makalede ileri srlen ve partinin [sayfa i87] rgtlenmesi konusundaki plan ile a ulat" (ibid., s. 61) diyerek, ayn dnceyi yinelemektedir. Ve nihayet L. Nadejdin de, son zamanlarda, bu "plana" kar fke korosuna katld ("plan"n trnak iinde yazlmas al eyi ifade etmek iindi). Elimize henz gemi olan * Bkz: Colected Works, Vol. 5, s. 13-24. -Ed. V. i. Lenin 149 Ne Yapmal? Devrimin Arifesi balkl brornde (daha nce grdmz Svo-boda, "Devrimci-Sosyalist Gr yaynlanmtr) yle yazyor (s. 126): "i balants Rusya apnda bir gazete tarafndan a szn etmek, masaba dncelerin ve masaba almalann propagandasn yapmaktr" ve lirtisidir. Bu iki akm arasndaki yaknln kkenlerini siyaset ve rgtlenme blmlerinde grdmz "gnlk tekdze mcadelenin ilerleyiinin" savunucularyla gr birliinde olmalar bizim Ama burada u noktaya dikkat ekmek isteriz ki, Nadejdin, houna gitmeyen bir makaled eki dnce silsilesini anlamaya bilinli olarak alm olan ve isabetli yantlar vermeye kiidir, oysa Raboeye Dyelo, konuyla dorudan doruya ilgili somut hi bir sz sylememi, ereksiz demagojik saldrlarla sorunu kark bir hale getirmekten baka bir ey yapmamt k zevkli olmasa da, ilkin bu Augias ahrlarn temizlemekle uramalyz. A. "NEREDEN BALAMALI" MAKALESNDEN KM ALINDI?75 Raboeye Dyelo'nun bamza yadrd sfat ve nlemlerden bazlarn aktaralm. "Bir part tersine, gazeteyi parti rgt yaratr. ..." "Partinin stnde duran, onun denetimi dnd ndi ajan kadrosu sayesinde Partiden bamsz olan bir [sayfa ss gazete...." "Nasl oldu d skra, kendisinin de bal bulunduu ve fiilen varolan sosyal-demokrat rgtleri unuttu? . ." "Salam ilkelere ve bunlara denk den bir plana sahip bulunanlar, partinin gerek mca delesinin yksek dzenleyicileridirler ve partiye kendi planlarn kabul ettirirler. ... " "Plan, bizim etkin ve canl rgtlerimizi, glgeler diyarna sryor ve hayali bir ajanla urmak istiyor. ..." "Eer skra'nm plan uygulanm olsayd, biimlenmekte olan Rus Sosyalokrat i Partisinin btn izleri silinmi, olurdu. ..." "Bir propaganda organ, btn pra rimci mcadelenin denetim-d otokratik yasa yapcs oluyor...." "Partimiz, zerk bir yaz una tamamyla boyuneme nerisine nasl tepki gstermelidir?" vb., vb.. Okurun yukardaki aktarmalann ierii ve tonundan da an150 V. i. Lenin Ne Yapmal? layaca gibi, Raboeye Dyelo, alnmtr. Bu alnma, kendi hesabna deil, skra' nn sz na srmek istedii ve izlerini ortadan kaldraca partimizin rgtleri ve komiteleri adna alnmadr. Ne korkun ey! Yalnz bu nokta bize biraz tuhaf grnyor. "Nereden Balamal" , 1901'in Maysnda yaynland. Raboeye Dyelo'daki yazlar 1901'in Eyllnde kmtr. i Ocak aynn ortasnda bulunuyoruz. Bu be ay iinde (Eyllden nce ve sonra) Partinin tek b komitesi ve tek bir rgt, kendilerini glgeler diyarna srmek isteyen bu canavar resmen otesto etmi deildir; ama bu sre iinde skra'da ve birok yerel ve yerel olmayan yaynla Rusya'nn her tarafndan gelen yzlerce haber yaynlanmtr. Nasl oluyor da glgeler diy ek olanlar bunun farkna varmadklar ve skra'ya alnmadklan halde, bir nc ahs, ken

dan hakarete uram sayyor? Bunun aklamas, komitelerin ve teki rgtlerin gerek alma iinde olmalanndave "demok [sayfa s9] oynamama-lanndadr. Komiteler, "Nereden Balamal" balkl makaleyi okudular, un "kuruluuna her yandan giriilebilsin diye kesin bir rgtlenme plann hazrlama" abas u grdler; ve bu "yanlar"dan hi birinin bu mimari plann zorunluluundan ve doruluundan in olmadka "onun inasna kalkmay" dnmeyeceini ok iyi bildiklerinden ve grdkler yer alan szleri syleyenlerin an cretinden doal olarak "alnmadlar" ve kendilerini ha e uram saymay akllarndan geirmediler; skra'da denen uydu: "Bu sorunun ivedi ve ne orun olmas karsnda, biz kendi hesabmza, hazrlanmakta olan bir brorde daha ayrntl ireceimiz bir plan taslan, burada, yoldalann dikkatine sunuyoruz." Konuya ciddi bir e ilde yaklalacak olursa, yoldalarn kendilerine sunulan plan kabul etmeleri halinde, bu plana "boyunedikleri" iin deil, ortak dava iin, zorunluluuna inandklan iin uygulaya klann, ve kabul etmemeleri halinde de, "taslan" (ne iddial szck deil mi?) sadece bir slak olarak kalp unutulacan anlamamak mmkn myd? Bir plan taslana kar sadece " a bunu reddetmelerini tleyerek deil de, devrimcilikte deneyimsiz olanlan, plan hazrla anlara kar, sadece "yasalar koymaya" ve ortaya "yksek dzenleyiciler" olarak kV. i. Lenin 151 Ne Yapmal? maya cret ettikleri iin, yani bir plan tasla nermeye cret ettikleri iin kkrtarak mek demagoji deil midir? Eer yerel militanlar daha geni grlere, hedeflere, planlara ykseltme yolundaki bir giriim karsnda, sadece bu grlerin yanl olduklar ileri s etmekle kalnmayp, "ykselmemiz istendi" diye, bu yzden, kendimizi "hakarete uram" say ak, partimiz geliip ilerleyebilir mi? Nadejdin de planmz "rtmeye" kalkt, ama o, s inin safdillii ya da ilkelliiyle [sayfa 190] aklanmayacak herhangi bir demagojiye bav urmad; bir "parti mfettilii" kurmak niyetinde olduumuz iddiasna daha batan kesin ola kar kt. Onun iin Nadejdin'in plan konusundaki eletirisine yant verilebilir ve veri dir, oysa Raboeye Dyelo'ya yant vermeye demez. Ama "otokrasi" ve "boyuneme" diye haykracak kadar alalm olan bir yazann horlanmas, b lerinin okurlarn kafasnda meydana getirdikleri karkl zme ve okuru aydnla kavu zi azat etmez. Burada "geni demokrasi" gibi ekici szlerin gerek niteliini herkes nnd ayabiliriz. Komiteleri unutmakla, onlan glgeler diyanna srmek istemekle, ya da bu yolda aba gstermekle vb. sulanyoruz. Gizlilik gerekleri yznden okura komitelerle ger ilikilerimiz konusunda hemen hemen hi bir bilgi veremezken, bu iddialara nasl yant v erebiliriz? Kalabalklar kkrtmak iin ar sulamalarda bulunan kimseler, arszlklan v mcinin kurmakta olduu, ya da kurmaya alt iliki ve balantlar herkesten dikkatlice ykml olduunu grmezden gelmeleri bakmndan bizden ileridedirler. Elbette ki, bu gibil yle "demokratlk" alannda rekabete girimeyi kesin olarak reddediyoruz. Partinin btn s nlanndan haberdar olmayan okura gelince, ona kar grevimizi yerine getirmenin tek yo lu, kendisine olan ve im Werden'\* deil, olmu olann bir parasn ve gemie ait bir e sylenmesinde bir saknca olmayan anlatmaktr. Bund, "gasp"ta** bulunduumuzu ima ediyor. Yurtd Birlik, bizi, Partimizin btn izlerini silmeye almakla suluyor. Baylar, * Olu halindekini. -. ** skra, n 8. Rusya ve Polonya Genel Yahudi Birlii Merkez Komitesinin Ulusal Sorun konusundaki makalemize yant. 152 V. i. Lenin Ne Yapmal? kamuoyuna gemie ait drt olguyu [sayfa 191] anlattmz zaman, aznzn payn alm ol Birinci olgu.* Partimizin kurulmasna ve Parti Kurulu Kongresine bir delege gnderilm esine dorudan doruya katlan Mcadele Birliinin yelerinden biri, skra grubunun bir ye , iilere ynelik ve btn harekete hizmet edecek bir kitap dizisinin yaynlanmas konusun anlamaya vard. Kitap dizisini yaynlama giriimi sonu vermedi, ve bu dizi iin yazlan b r, Rus Sosyal-Demokratlannn Grevleri ve Yeni Fabrika Yasas** dolambal bir yol izleyer ek ve nc ahslarn araclyla, yurtdna iletildi ve orada yaynland. kinci olgu. Bund Merkez Komitesi yeleri, skra grubunun bir yesine, Bund'un o sra "Yaz Laboratuar" diye nitelendirdii eyin rgtlendirilmesi nerisinde bulundu. Bu neride bu urken, bundcular, istedikleri yaplmad takdirde hareketin ok gerileyeceini sylediler. grmelerin sonucu, Rusya'da i Snf Davas *** brornn kmas oldu. nc olgu. Bund Merkez Komitesi, bir tara kenti kanalndan, skra grubunun bir yesine, en canlandrlan Raboa-ya Gazeta'nm yaynn zerine almas nerisinde bulundu ve elbette lu yant ald. Daha sonra neri deitirildi: yazkurulunun bileimi hakknda yeni bir plan

l edildiinden, szkonusu yoldan gazeteye sadece yazlaryla katkda bulunmas istendi. E e bu neriye de olumlu yant verildi. (Birer suretini sakladmz) makaleler gnderildi: " grammz", ki berntayncla kar, legal yaznn ve Raboaya Mysl'm [sayfa 192] izledii gelen deiiklie kar kesin bir protesto idi, "u Andaki Grevimiz" ("dzenli olarak ka yerel gruplarla sk balar kuracak olan bir parti organnn yaynlanmas"; hkm sren "am ar); "vedi Bir Sorun" (ortak bir organn yaynlanmasna giriilmezden nce, ilkin yerel g lann eylemini geli* Bu olgular kastl olarak tarih srasyla sunmuyoruz.76 ** Bkz: Collected Worhs, Vol. 2, s. 323-351 ve 267-315. -Ed. *** Bu brorn yazar benden u bilgiyi iletmemi istiyor: Bu brorn de, daha ncekiler Kurtuluu grubu tarafndan yaynlanacan sanarak, Yurtd Birlie gndermi [baz neden 899 ubat- yazkurulunda meydana gelen deiiklii bilmiyormu]. Bror en yakn bir tarih 77 tarafndan yeniden yaynlanacaktr. V. i. Lenin 153 Ne Yapmal? tirmenin gerekli olduu yolundaki itirazn incelenmesi; bir "devrimci rgtn" byk nemi lenme, disiplin ve gizlilik tekniinin en yksek noktaya kadar gelitirilmesinin" gerei zerinde direnme).* Raboaya Gazeta'nm yeniden yaynlanmas nerisi gerekletirilmedi, ve zlar yaynlanmad. Drdnc olgu. Partimizin ikinci olaan kongresini hazrlayan komitenin bir yesi, skra gr ndan bir yeye kongrenin programn iletti ve skra grubunun yeniden canlandrlacak olan R boaya Gazeta'nm yazkurulu olmasn nerdi. Bu ilk adm, daha sonra, bu yenin iinde bulu omite ve Bund'un Merkez Komitesi tarafndan onayland. skra grubu, kongrenin nerede v e ne zaman toplanacandan haberdar edildi ve (baz nedenlerden tr delege gnderip gnde eceinden emin olmadndan) kongre iin yazl bir rapor hazrlad. Rapor, salt, bir Merke esi seilmesinin imdiki gibi kesin bir danklk annda birlik sorununu zememekle kalma bir ani ve geni kapsaml polis baskn halinde -ki, bu yeteri kadar gizlilik kurallann a uymayan bugnk alma koullarnda ok daha olasdr- byk bir fikri, partiyi kurma fi daha tehlikeye atacan; onun iin btn komiteleri ve btn teki rgtleri, bunlar pra gerekten balayacak olan, hareketin btnnn ynetimini zerine alacak bir nderler grub kten hazrlayacak ve yeniden kurulacak [sayfa 193] olan ortak gazeteyi desteklemey e armakla ie balamak gerektiini; komitelerin ve partinin, o zaman, bu grup byyp g z, onu kolayca bir merkez komitesi haline getirebileceklerini ifade ediyordu. Bi r dizi polis baskn ve tutuklamalar yznden, kongre toplanamad ve rapor, bir komitenin emsilcilerinin de aralannda bulunduu sadece birka arkada tarafndan okunduktan sonra, gvenlik nedenleriyle yokedildi. Bund'un bizim gasp olduumuzu antrarak, ya da Ra-boeye Dyelo'nun bizi komiteleri glg diyarna srmeye niyetlenmekte, ve parti rgt yerine tek bir gazetenin ne srd dnc rgt "koymak istemekle" sulayarak bavurduklan yntemlerin nitelii konusunda karar ok rsin. Evet, biz, komitelerin kendilerine, onlardan gelen srekli arlara uyarak, belir li bir ortak eylem plannn kabul edilmesinin gereini * Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 210-214, 215-220 ve 221-226. -Ed. 154 V. i. Lenin Ne Yapmal? akladk ve savunduk. Bizim Raboaya Gazeta'da yaynlamak zere kaleme alnan makalelerde parti kongresine sunulan raporda zerinde ilediimiz bu plan, bu kez de partinin (fii len) yeniden kurulmas inisiyatifini zerine alacak kadar partide nfuzlu olan kimsele rin ans zerine, parti rgtnn kendisi iin hazrlanmt. Ve parti rgtnn, partini irlikte resmen yeniden kurmak iin ardarda yaplan iki giriimin kesin olarak baarszla sndan sonradr ki, bundan sonraki nc giriimde, yoldalarmzn ellerinde baz deneyim diye ve sadece tahminler ve varsaymlarla yetinmesinler diye, resmi olmayan bir or gan karmay birinci grevimiz saydk. u anda bu deneyimin baz sonulan imdiden gzler btn yoldalar, bizim grevimizi doru anlayp anlamadmz ve bazlarna "ulusal" sorun , bazlarna da ilke sorunundaki yalpalamalannn kabul edilemezliini gsterdik diye, salt bu nedenle, [sayfa 194] yakn gemii bilmeyen kimseleri yanlgya srklemeye alan kim knda ne dnmek gerektiini doru deerlendirebilirler. B. BR GAZETE KOLLEKTF BR RGTLEYC OLABLR M? "Nereden Balamal" balkl makale, znde asl bu sorunu koyuyor, ve buna olumlu yant ve Bizim bildiimiz kadany-la, bu sorunun zn tahlil etmeye girimi olan, bu sorunun olumsu olarak yantlandnlmas gerektiini tantlamaya kalkm olan biricik kimse, L. Nadejdin' e onun ileri srd savlar buraya tam olarak aktaryoruz:

"... skra'nm (n 4) btn Rusya'y kapsayan bir gazetenin gerei sorununu ele almas, bizi sevindirmitir; ama bu grn, makalenin "Nereden Balamal" balyla uygunluk iinde ol iz. Hi kuku yok ki, bu, son derece nemli bir konudur, ama ne bir gazete, ne bir bil diriler dizisi, ne de bir bildirgeler yn, devrim dnemlerinde militan bir rgtn temel i atamaz. nemli olan gl yerel siyasal rgtler yaratma iine girimektir. Bizde eksik o udur, ynlar hemen hemen sadece iktisadi mcadeleyi yrtrlerken, biz, esas olarak bilin er arasnda altk. yi eitilmi gl yerel siyasal rgtler olmadan, en kusurV. i. Lenin 155 Ne Yapmal? suz biimde rgtlendirilmi olsa da, btn Rusya iin bir gazete ne ie yarar? Bu, tkenme v alev yanan, ama kimseyi tututurmayan bir al olurdu! skra sanyor ki, halk, bu gazete nin evresinde ve onun adna giriilen eylemlerde biraraya gelecek ve rgtlenecek. Ama bu nlarn daha somut eylemler evresinde biraraya gelmesi ve rgtlenmesi daha kolay olmaz m? Bu somut eylem u olabilir ve olmaldr da: yerel gazetelerin yaygn biimde kurulmas, rinin gsterilere imdiden hazrlanmas, yerel rgtlerin itsizler arasnda srekli faaliye yfa 195] gstermesi (yorulmak bilmeden bror ve bildirilerin datlmas, mitinglerin dze esi, hkmete kar protesto arlan vb.). Yrelerde canl siyasal eyleme girimeliyiz, ge mel zerinde birleme zaman geldiinde, bu birlik, suni bir gazete birlii olmayacak, k nde kalmayacaktr. Yerel almalar Rusya lsnde birletirme ii, gazetelerin baaraca Devrimin Arifesi, s. 54.) Bu veciz tiratta, yazarn, planmz hakknda edindii yanl fikri ve genel olarak skra'ya eri srd grn yanlln en iyi belirten szlerin altn izdik. yi eitilmi gl rsuz biimde rgtlendirilmi olsa da, btn Rusya iin en iyi gazete hi bir ie yaramaz. amen doru. Ama btn sorun u ki, gl siyasal rgtleri eitebilmek iin, btn Rusya'y eteden baka ara yoktur. Yazar skra'nm "Plan"n ortaya koymazdan nce yapt en nemli karm: "Btn gleri birletirebilecek ve hareketin sadece lafta deil, gerekten yne ecek bir devrimci rgtn, yani her protesto hareketini ve her kaynamay her an desteklem eye hazr, ve bunlardan kesin mcadeleyi verebilecek olan sava glerini ina etmek ve sa latrmak iin yararlanabilen bir rgtn kurulmas" zorunludur. imdi, diye devam ediyor at ve Mart olaylarndan sonra, herkes, ilke olarak, bu konuda gr birliindedir; ama biz e gerekli olan sorunun ilke olarak zm deil, fiilen zmdr. Herkesin her ynden derh iebilecei kesin bir ina plann derhal ortaya koymalyz. Oysa, fiili zmden bizi geri ede doru olan, tartlmayacak kadar doru olan, ama geni ii ynlar iin kesin olara nlalmaz olan o byk "gl siyasal rgtleri eitmeye" doru ekmek istiyorlar! Sorunumu 156 V. i. Lenin Ne Yapmal? deerli yazar, [sayfa i96] Sorun, eitimin nasl yaplaca ve bunun nasl baarlacadr. "Ynlar hemen hemen sadece iktisadi mcadeleyi yrtrlerken, biz esas olarak bilinli i snda altk" demek doru deildir. Sorunu bu biimde koyarsak, savunulan tez, Svo-boda'n len ama znde yanl olan ve bilinli iiler ile "ynlan" kar karya getiren tezine larda, bilinli iiler bile "hemen hemen sadece iktisadi mcadele yrtmlerdir". Birinci a bu. te yandan, biz, hem bilinli iiler arasnda ve hem de aydnlar arasndan bu mcade nderlerin eitilmesini salamadka, ynlar hi bir zaman siyasal mcadeleyi yrtmeyi ir. Byle nderler, ancak siyasal yaammzn btn her gnk ynlerini, eitli snflarn testo ve mcadele giriimlerini sistemli olarak deerlendirerek eitimlerini salayabilirl er. Onun iin "siyasal rgtlerin inas"ndan szetmek ve ayn zamanda siyasal bir gazeteni krtasiye iini", "yrelerdeki canl siyasal eylem"le kar karya getirmek, sadece gln gazete kurma yolundaki "plann", isizler hareketini, kyl ayaklanmalann, zemstvo halk sndaki honutsuzluu, "arc bir babozuun kudurganl karsnda halkn fkesini" vb. litan hazrlk" yaratma yolundaki "plana" uygun hale getirmitir. Hareketi biraz olsun tanyanlar, yerel rgtlerin byk ounluunun bu gibi eyleri hi bir zaman akllarndan klerini; burada iaret edilen "canl siyasal eylem" olanaklannn birounun, tek bir rgt afndan bile hi bir zaman gerekletirilmediini; rnein zemstvo aydnlan arasndaki hon ve protestonun bymesine dikkati ekmenin, Nadejdin'de ("Hey Tannm, bu gazete zemstvo halk iin mi kmaktadr?" - Devriminin Arifesi, s. 129), ekonomistler [sayfa 197] arasn a (skra'ya n 12'deki mektup) ve pratik iinde alanlar arasnda dehet ve aknlk yar er. Bu koullar altnda, "ie balamak" ancak insanlar btn bunlar zerinde dnmeye, e etkin mcadele belirtilerini zetlemeye ve genelletirmeye tevik etmekle mmkndr. Sosya emokrat grevlerin soysuzlatrld zamanmzda, "canl siyasal eylem"e balamann tek yo al ajitasyonlardr, bunu da, sk sk kan ve dzenli biimde datlan Rusya iin bir gaze salayamayz.

V. i. Lenin 157 Ne Yapmal? skra "planna" "kitabiliin" belirtisi olarak bakanlar, bu plann zn hi anlayamamlar iin en uygun ara olarak nerilen ey ile amac birbirine kartrmlardr. Byleleri, pl masn sunabilmek iin yaplan iki kyaslamay inceleme zahmetine katlanmamlardr. skra Rusya iin bir siyasal gazetenin yaynlanmas ana izgi olmaldr: bu izgiyi izleyerek bu ani her protesto hareketini ve her kaynamay her an desteklemeye hazr devrimci rgt) du madan gelitirebilir, derinliine ve geniliine glendirebiliriz. Ltfen syleyiniz, duva , imdiye kadar grlmedik byklkte kocaman bir yapnn eitli blmlerine tulalan yerl n, tulalar koyacaklan doru yerleri bulmalarnda onlara yardmc olsun diye, ortak iin n i amacn kendilerine gstersin diye, sadece her tulay deil, nceden ve sonradan konulan alara harla yaptnld zaman tam ve kesin bir izgi tekil edecek her tula paracn iin, bir ipten yararlanma-lan "krtasiyecilik" midir? Ve biz, parti yaammzda, tulalar ve duvarclanmzn bulunduu, ama herkesin grebilecei ve izleyebilecei o klavuz izgisi ksun bulunduumuz byle bir dnemden gemiyor muyuz? Varsnlar byle bir izgi iziyoruz di omuta etmek [sayfa 19si istediimizi haykrsnlar. Eer biz komuta etmek isteseydik, gaz etemizin balna, "skra, n 1" deil, baz yoldalarn istedikleri gibi, ve yukarda anla ardan sonra bunu yapmaya pekl hakkmz olduu gibi, "Raboaya Gazeta, n 3" yazardk bayl ma biz, bunu yapmadk. Btn sahte so-syal-demokratlara kar uzlamaz bir sava verebilmek ellerimizin serbest kalmasn istedik; doru olarak izilmesi kouluyla, izdiimiz izgiy smi bir organ tarafndan izildii iin deil, doru olduu iin sayg duyulmasn istedik. "Yerel eylemi merkezi organlarda birletirme sorunu ksr bir dngdr" diyor Nadejdin; "Bi leme, elerinin trdeliini gerektirir, ve trdelii de ancak birletiren bir ey yarat irici e, u anda hi de trdelikleriyle vnemeyecek olan gl yerel rgtlerin rn o yasal rgtler eitmemiz gerektii gerei kadar saygdeer ve rtl-mezdir. Ve ayn l orun "bir ksr dngdr", nk, bir btn olarak siyasal yaam sonsuz sayda halkalardan sonsuz bir zincirdir. Siyaset sanatnn tama158 V. i. Lenin Ne Yapmal? m, elimizden koparlp alnmas en g olan halkay, belirli bir anda en nemli olan halka linde tutana btn zincire sahip olmay en ok gvence veren halkay bulmaktan ve ona olabi diince sk bir biimde sanlmaktan ibarettir.* Eer deneyimli bir duvarclar ekibimiz olsa d, ve bunlar klavuz ipi olmadan tulalan tam gerektii gibi yerletirebilecek kadar (ki bu, soyut olarak konutuumuzda, hi de olanaksz bir ey deildir) birlikte almay re zaman belki de baka bir halkaya sanlabilir-dik. Ama ne [sayfa 199] yazk ki, imdili k ekip halinde almak iin eitilmi deneyimli duvarclarmz yok, tulalar ok zaman hi n yerlere konuyor, genel izgiye uygun ekilde duvar rlmyor, ve tulalar o kadar dank a ki, dman, yapy, tuladan deil de, kumdan yaplmasna parampara edebilir. Bir baka kyaslama: "Bir gazete, sadece bir kolektif propagandac ve kolektif ajitatr deil, ayn zamanda kolektif bir rgt-leyicidir de. Bu bakmdan, yapm halindeki bir binan vresinde kurulan iskeleye benzetilebilir, yapnn d kenarlarn belirtir ve yapclarn b riyle temasn, iblmn ve rgtl almalarnn meydana getirdii ortak sonular grm aba yazarnn kendi roln abartmasyla herhangi bir benzerlii var mi? skele, asl yap deildir, daha ucuz malzemeden yaplr, geici olarak kurulur, ve yapnn d ksm tamaml anmaz sklerek yakacak odun yerine kullanlr. Devrimci rgtlerin yapsna gelince, deney eriyor ki, bunlar, bizde, 1870'lerin gsterdii gibi, bazan iskelesiz de kurulabiliy orlar. Ama u anda, iskeleyi kurmadan, bize gerekli olan yapy ykseltmemiz olasln d e. Nadejdin, u szleriyle, bu gre katlmyor; "skra sanyor ki, halk, bu gazetenin evres nun adna giriilen eylemlerde biraraya gelecek ve rgtlenecek. Ama bunlann daha somut * Krievski yolda ve Martinov yolda! Dikkatinizi u isyan ettirici "otokrasi", "deneti m-d otorite", "yksek dzenleyiciler" vb. belirtilerine ekiyorum. Hele bir dnnz: b hip olmak istei!! Derhal bir .ikyet dilekesi gnderiniz. Burada Raboeye Dyelo, n 12 i ki bayazlk hazr konu var! ** Martinov, ya sorunun zn tartmak istemediini, ya da bu z anlamada yeteneksizliin lamak istermiesine, Raboeye Dye/o'da [n 10, s. 62] bu pasajn birinci tmcesini aktarr ikinci tmceyi atlamtr. V. i. Lenin 159 Ne Yapmal? eylemler evresinde biraraya gelmesi ve rgtlenmesi daha kolay olmaz m?" Gerekten de, " daha somut eylemler evresinde ok daha kolay olacak". Bir Rus atasz syle der: "Kuyuya tkrme, gn [sayfa 2oo] gelir suyunu iersin." Ama yleleri var ki, iine tkr-len kuyud

ekte bir saknca grmyorlar. Bizim grkemli legal "Marksizm Eletiricilerimiz" ve Raboaya Mysl'm illegal hayranlar daha somut bir ey adna ne adilikler sylememilerdir ki! Darl inisiyatiften yoksunluumuzla, duraksamalanmzla, hareketimiz ne kadar da kstldr; ve b unlar hakl gstermek iin ileri srlen geleneksel sav, "daha somut her eyin evresinde aya gelmenin ok daha kolay olduu" savdr! Ve Na-dejdin, -ki, kendisinin "yaam gerekler " konusunda zellikle keskin bir duyguya sahip olduunu sanr, "masaba" yazarlan acmasz lanetler ve (nktedan bir kii pozlannda) skra'y\ her yerde ekonomizm grme zaafyla sula ve kendisini de Ortodoks eletiriciler arasndaki blnmenin ok zerinde grr- ne srd disini fkelendiren darla katkda bulunduunu ve iine en ok tkrlen kuyudan su itii ir! Darla kar en iten fke, buna kananlar kurtarmak iin duyulan en iten istek, yete dir; hele fkeye kaplan yelkensiz, d-mensiz, rzgrlann keyfine gre seyrederse ve tpk lerin devrimcileri gibi, "kendiliindenlik" ile "kztnc terre", "krsal terre" ve "te larn almaya" vb. sarlrsa. evresinde biraraya gelip rgtlenmenin "ok daha kolay" ola ha somut" eylemlere bir gzatalm: 1 yerel gazeteler; 2 gsteriler iin hazrlklar; 3 i rasnda alma. Hemen belli oluyor ki, btn bunlar bir ey syleme bahanesiyle geliigze ; nk hangi biimde ele alrsak alalm, bunlarda "biraraya gelmeye ve rgtlenmeye" zel uygun herhangi bir ey grmek samadr. Ayn Nadejdin, birka sayfa tede, yle diyor: "Y eylemin pek acnacak trden olduu gereini aka sylemek zaman gelmitir, komiteler y erinin onda-birini bile [sayfa 2oi] yapmyorlar... Harekette uyum salayacak olan me rkezlerimiz, u anda, tamamyla hayalidirler, yelerinin birbirlerine karlkl olarak gen llikler bahettikleri bir eit devrimci brokrasiyi temsil ederler; ve bu gl yerel rg ruluna kadar byle srp gidecektir." Bu szler, her ne kadar durumu biraz abartyorsa da, hi kuku yok ki birok ac gerei iermektedir; ama Nadejdin'in 160 V. i. Lenin Ne Yapmal? yrelerdeki eylemin acnacak durumu ile, yerel rgtlerle snrl olan parti militanlarnn n yoksunluun kanlmaz sonucu olan dargrllkleri arasndaki, eylemlerinin snrl kap medii sylenebilir mi? Svoboda'da yaynlanan rgt konusundaki makalenin yazar gibi, o da geni bir yerel basna (1898'den bu yana) geiin nasl ekonomizmin ve "ilkellik"in gl detlenmesinin eliinde olduunu unutmu mudur? "Geni bir yerel basn" doyurucu bir biimd urulabilseydi bile (pek istisnai durumlar dnda bunun olanaksz olduunu gsterdik) - by bir ey olsayd bile, yerel organlar, btn devrimci gleri otokrasiye kar genel bir sal e birleik mcadelenin nderlii iin "biraraya getirip rgtleyemez"di. Unutmayalm ki, bi rada sadece gazetenin "toparlayc", rgtlendirici nemini tartmaktayz, ve paralanmay Nadejdin'e, bize ac bir alayla yneltmi olduu soruyu biz de sorabiliriz: "200.000 dev rimci rgtleyici bize miras olarak kald m ki?" stelik skra'nm planna kar "gsterile " ileri srlemez, u nedenle ki, bu plan olabildiince geni gsterilerin rgtlendirilmes malarndan biri olarak iermektedir; tartlan konu pratik aralarn seimi konusudur. Bu a da, Nadejdin'in kafas kanktr, nk o, ancak "biraraya getirilmi ve rgtlenmi" ola iye kadar, byk ounlukla, kendiliinden meydana gelmi olan) gsteriler iin "hazrlanab erini" gzden karmtr; [sayfa202] oysa bizde asl eksik olan ey, ite o biraraya getir lendirme yeteneidir. "sizler arasnda alma." Gene ayn kafa kankl; nk bu da s in eylem alanlanndan birini tekil eder, gleri seferber etmek iin bir plan deil. Nadej in'in burada da, paralanmlmzn, "200.000 rgtleyiciden" yoksunluumuzun bize verdi kadar kmsedii u olgudan da grlebilir: birok kimse (Nadejdin de dahil) skra'y isi nda ok az haber verdiinden tr ve krsal yaamn en sradan ynleri konusunda yaynlad iigzel niteliinden tr sulamlardr. Bu sulama hakldr; ama burada, skra, "gnah . Biz kra da bir "izgi ekmeye" alyoruz; ama orada hemen hemen hi bir yerde duvarc bize en sradan olaylar konusunda bile bilgi veren herkesi, bu alanda bizimle ibir lii yapacak olanlarn saysn artraca ve hepimize gerekten nemli olan olaylan semey V. i. Lenin 161 Ne Yapmal? cei umuduyla, tevik etmek zorundayz. Ama zerinde eitim yapabileceimiz malzeme o kadar az ki, bunu btn Rusya iin ge-nelletirmezsek zerinde eitim yapacak hi bir eyimiz kal Hi kuku yok ki, Nadejdin'in ajitatr olarak yeteneklerine ve serserilerin yaam konusun daki bilgisine aayukar sahip olan biri, isizler arasnda ajitasyonuyla, harekete paha iilmez hizmetlerde bulunabilirdi; ama byle biri, ynlar arasnda bulunan ve yeni alm irime yeteneinden hl yoksun olanlar da renebilsinler diye, almas srasnda att ki btn yoldalar haberdar etmedike kendi cevherini gizlemi olur. Bugn istisnasz herkes, birlemenin neminden, "biraraya gelip rgtlenmenin" gereinden s yor; ama ounlukla bu birlemenin nereden balanarak nasl gerekletirilecei konusunda k

bir dnce yok. [sayfa 203] Belki de herkes kabul edecektir ki, eer biz, diyelim ki be lli bir kentte, semt evrelerini "birletirirsek", bunun iin ortak kurumlar meydana g etirmek gerekecektir, yani, sadece "birlik" gibi ortak bir unvanla yetinilmeyece k, gerekten ortak alma, malzeme, deneyim ve g alverii, sadece semtlere gre deil, ama yoluyla kent lsnde iblm gerekecektir. Herkes kabul eder ki, koca bir gizli ayg ir semtin elbette hem para, hem de insangc bakmndan "kaynaklaryla" (ticari deyimi kul lanarak) maliyetini kurtarmayacaktr, ve bu dar alan, bir uzmann yeteneklerini gelit irmesi iin yeterli olanak salamayacaktr. Ama ayn ey, birka kentin eylemlerinin uyumlu klnmas iin de geerlidir; nk belirli bir yre bile ok dar bir alan olacaktr, ve b zim sosyal-demokrat hareketimizin tarihi gstermektedir. Yukarda, bunu, siyasal aj itasyon ve rgtsel alma bakmndan ayrntl bir biimde gsterdik. Bize en ok ve acil ey, alan geniletmek, kentler arasnda dzenli ortak alma temeli zerinde gerek bal nk paralanmlk, insanlan ezmektedir ve onlar dnyadan habersiz, kimden neyi renece en ya da nasl deneyim edinildiinden, geni eyleme girime isteklerini nasl tatmin edece nden habersiz, (bir skra muhabirinin kulland deyimle) "bir delie skm" durumdadrl Rusya'y kapsayan, biricik dzenli giriim olarak eylemin en eitli biimlerinin sonulan leyen ve bylelikle, btn yollarn Roma'ya 162 V. i. Lenin Ne Yapmal? gittii gibi, bir devrime giden btn geitler boyunca insanlan yorulmadan ileriye doru y eye tevik eden bir ortak gazetenin yardmyla gerek balar kurmaya balayabileceimiz yol aki iddiamda diretiyorum. Eer sadece lafta birlik kurmayacaksak, her yerel evrenin diyelim ki glerinin drttebirini ortak davaya etkin olarak katlmak zere [sayfa 204] h emen seferber etmesi gerekir. Ve gazete, yerel evrelere bu davann genel plann, kapsa mn ve niteliini derhal iletecektir;* btn Rusya apnda giriilen harekette en ok duyu klar, ajitasyonun yeterli olmad, ilikilerin zayf bulunduu yerleri bu evrelere kesin ak gsterecek ve belirli bir inceleme evresinin geni genel mekanizmann hangi kk dili onarabileceine ya da onun yerine daha iyisini koyabileceine iaret edecektir. Henz al a balamam olan ve ie atlmak iin sabrszlanan bir inceleme evresi, bu durumda, ie " i" daha nceki gelimelerden ya da sanayide egemen olan retim yntemlerinin genel dzeyin den habersiz kk bir atlyedeki tecrit olmu zanaat gibi deil de, otokrasiye kar tm imci saldry yanstan byk bir giriimin bir paras olarak balayabilir. Ve her arkn usursuz olur ve ortak davann deiik ayrntlarnda alan iilerin says ne kadar by e polisin kanlmaz basklarnn saflanmzda meydana getirdii kargaalk o lde azalm (Eer kanlacak olan gazete, adna lyk bir gazete ise, yani eer dzenli olarak karl rgi gibi ayda bir deil, ama en azndan ayda drt kez karlyorsa) gazeteyi salt datma le fiili balarn kurulmasna yardmc olur. u anda, devrimci amalarla yaplan kentlerara rleme ok enderdir, her zaman ve her durumda, kural olmaktan ok, istisnadr. Ama eer bi r gazetemiz olsayd, byle bir haberleme kural olurdu, [sayfa 205] ve bu, elbette ki, sadece gazetenin datmn salamakla kalmaz, (daha nemli olan) deneyim, malzeme, g ve al-veriini de salard. rgtlenme almalannn kapsam hemen geniler, * Bir ihtiraz kayd: elbette, eer belirli bir inceleme evresi gazetenin izledii siyas ete yaknlk duyuyorsa, ve onunla ibirlii yapmay yararl gryorsa. birliiyle kastedi ce yaz bakmndan ibirlii deil, genel olarak devrimci ibirliidir. Raboeye Dyelo iin krasicilik oynamaya deil de davaya deer veren, "yaknlk" en etkin ve canl eyleme katl an ayrdetmeyen devrimciler iin, bu ihtiraz kayd ok doaldr. V. i. Lenin 163 Ne Yapmal? ve bir yrede salanan basan, teki yrelerin daha iyi almas iin rnek olurdu; gazete ksmlarnda alan yoldalarn kazanm olduklar deneyimlerden yararlanma istei uyand imdikinden ok daha zengin ve eitli olurdu. Rusya'nn drtbir yanndan toplanan siyasal iktisadi tehirler, btn mesleklerdeki ve gelimenin btn aamalarndaki iilere fikri bunlar, legal basndaki imalann, halk arasndaki konumalarn ve "aybn rtmeye alan" lerinin ortaya kard ok eitli konular zerinde konumak ve okumak iin malzeme ve f r kaynama, her gsteri, btn ynleriyle, Rusya'nn her yerinde deerlendirilir ve tart lerden geri kalmamak ve tekilerden daha iyisini yapmak zlemini doururdu (biz sosyal istler, her trl yanmay ve her trl "rekabeti" kesenkes reddetmeyiz!) ve ilkin bir bak kendiliinden yaplm eyi bilinli olarak hazrlama, saldn plann deitirme vb. iin b eki ya da belirli bir andaki uygun koullardan yararlanma isteini uyandrrd. Yerel al u yeniden canlan, ayn zamanda, her gsterinin ya da bir yerel gazetenin her saysnn y sk yaratt btn glerin umutsuzca, "lszce" harcanmasnn ve btn glerin tehlik

polis, nerede arayacan bilmediinden, "kkleri" bulmakta ok daha zorluk ekerdi; te y , dzenli ortak alma, adamlarmz belli bir saldrnn iddetini ortak ordunun o blm tirdi (byle bir eyi, bugn kimse dnmemektedir, nk saldnlar ounlukla [sayfa 206] lmaktadr); byle bir dzenli ortak alma, bir yerden bir yere sadece yaznn deil, devr in de "naklini" kolaylatrrd. Bu gler, bugn, snrl yerel alma denen muharebe alannda byk kayplar vermektedir. ar altnda, yetenekli bir ajitatr ya da bir rgty lkenin bir ucundan teki ucuna nak ana olurdu ve bunu yapma frsat da durmadan doard. Yoldalar ie, parti almas iin ksa yolculuklarla balayarak, geimlerinin parti tarafndan salanmasna, profesyonel dev imciler haline gelmeye ve kendilerini gerek siyasal nderler olarak eitmeye alrlard. Ve eer biz, yerel komitelerin, yerel gruplarn ve inceleme evrelerinin tamamnn ya da b ksmnn ortak davaya etkin 164 V. i. Lenin Ne Yapmal? olarak katlmalarn gerekten salayabilirsek, ksa bir zaman iinde btn Rusya iin onbi san ve dzenli bir ekilde datlan bir haftalk gazeteyi kurabiliriz. Bu gazete, snf m inin ve ynsal fkenin her kvlcmn krkleyerek, onu, yaygn bir yangn haline getire ci krnn bir paras haline gelirdi. Henz pek masum ve ok kk, ama dzenli ve ortak rafnda, szcn tam anlamyla denenmi savalarn dzenli ordusu sistemli olarak birara ve eitilirdi. Bu genel rgtsel yapnn iskelelerinde ve merdivenlerinde, ok gemeden, de mcilerimizin saflarndan kma sosyal-demok-rat Jelyabov'lar, ve iilerimizin saflarndan elen Rus Bebel'lerinin trmandn grrdk; ve byleleri, seferber edilmi ordunun nnde alrlar ve Rusya'nn utanc ve lnetiyle hesaplamak zere tm halk harekete geirirlerdi. te biz bunun ryasn grmeliyiz! "Rya grmeliyiz!" Bu szckleri yazyorum, ve birdenbire bir korkudur beni alyor. Kendimi "Birlik [sayfa 207] Konferans"nin bir oturumunda gryorum ve karmda Raboeye Dyelo'nun ditrleri ve yazarlan oturuyorlar. Martinov yolda ayaa kalkyor, ve bana dnerek serte diyor: "zninizle unu soraym, zerk bir yaz-kurulunun, daha nce parti komitesinin gr rya grmeye hakk var mdr?" Onun ardndan Krievski yolda dikiliyor (Plehanov yolda derinletirmi olan Martinov yolda, felsefi bakmdan daha da derinletirerek) daha da se t bir tonla: "Daha ileri gideceim, diyor, size soruyorum: bir marksistin, Marx'a gre insanln kendisine her zaman zebilecei grevler yklediini ve taktiin partiyle n parti grevlerinin bymesinin bir sreci olduunu bile bile, rya grmeye hakk var md Bu korkun sorulan dnmek bile beni titretiyor, ve bir tek eyi dnyorum: nereye sakla sarev'in arkasnda siper alsam nasl olur? Rya ile gereklik arasndaki ayrlk konusunda Pissarev yle yazar: "Ayrlk vardr, ayr im ryam, olaylann doal aknn tesine geebilir, ya da olaylann doal aknn hi bir ir dorultuya sapabilir. Birinci halde, ryadan hi bir ktlk gelmez; alan insann ene estekler, glendirir bile. ... Byle ryalarda alma gcmz arptacak ya da V. i. Lenin 165 Ne Yapmal? felce uratacak hi bir ey yoktur. Tam tersine, eer insan byle rya grme yeteneinden t n yoksun olsayd, arasra zihni ilerilere atlayarak ellerinin henz biim vermeye balad ve eksiksiz tablosunu gznn nnde canlandramasayd, o zaman insani, sanat, bilim ve pr k aba alannda byk ve zahmetli ilere girimeye ve tamamlamaya hangi itici gcn srkle m bile. ... Eer rya gren kimse, ryasna ciddi olarak inanrsa, yaam dikkatle gzler, ini gkte kurduu atolarla kyaslarsa [sayfa 208] ve eer, genel olarak sylemek gerekirse ryasnn gereklemesi iin bilinli olarak alrsa, rya ile gerek arasndaki aynl larla yaam arasnda bir ba varsa, her ey yolundadr."78 Ne yazk ki, bizim hareketimiz iinde, bu trden rya grme ok azdr. Ve bundan en ok sor olan kimseler, aklbanda grleriyle, "somuta" "yaknlklanyla" nenler, legal eletir egal "kuyrukuluun" temsilcileridirler. C. BZE GEREKL OLAN NASIL BR RGTTR? Btn sylenenlerden, okur, "plan-olarak-taktikler"imizin, hemen saldrya gemeye ary i; "dman kalesinin etkin bir biimde kuatlmasn" istediini; ya da bir baka deyile, lc bir ordunun toplanmasna, rgtlenmesine ve seferber edilmesine yneltilmesini istedi grecektir. Raboeye Dyelo'yu ekonomizmden birdenbire saldn rtkanlna ("Listok" Rab ,79 n 6, Nisan 1901) atlad iin alaya aldmz zaman, bu gazete elbette bizi "doktrine kla, devrimci grevimizi anlamamakla, ihtiyatl olmay tlemekle vb. sulad. Biz bu sul , tamamen ilkelerden yoksun olanlardan ve btn tartmalardan derin bir "sre-olarak-takt kler"den dem vurarak kaanlardan gelmesine elbette hi armadk; tpk bu sulamalarn, k

lara ve taktik ilkelere kmseme ile bakan Nadejdin tarafndan yinelenmesine de amadksa Tarihin kendi kendini yinelemedii sylenir. Ama Nadejdin, tarihin kendini yinelemes i iin her trl abay harcyor ve "devrimci eitimi" sulayarak, "tehlike anlannn aln "devrimin arifesi gr" [sayfa 209] vb. konusunda barp ararak 166 V. i. Lenin Ne Yapmal? akov'u taklit ediyor. Besbelli ki, zgn tarihsel olay bir trajediyse onun kopyas bir komedi olacaktr, yolundaki nl sz unutmu80 akov'un propagandasyla hazrlanan ve ger t yaratan "dehet yaratc" terr yoluyla gerekletirilen iktidar ele geirme giriimi, g ir eydi, oysa bu kk akov'un "kztnc" terr sadece glntr, zellikle bunu vasat klemeye kalkt zaman. "Eer skra", diye yazyor Nadejdin, "o kitabilik havasndan bir kurtulsayd, bunlarn [rn kra n 7'de yaynlanan bir iinin mektubu, vb. gibi olaylarn] "saldnnn" yakn, pek yak u gsteren belirtiler olduunu ve u anda [aynen byle!] Rusya apnda bir gazeteye bal b en szetmenin masaba dnceler ve masaba eylemler yaymak olduunu grrd. "Ne akl al r yandan kztrc terr ve "ortalama insanlar rgt" savunuluyor ve bu yaplrken "daha evresinde, rnein yerel gazeteler evresinde biraraya gelmenin "ok daha kolay" olduu i eri srlyor; te yandan, btn Rusya iin bir rgtten "u anda" szetmenin, masaba d ddia olunuyor, yani, daha ak sylemek gerekirse, "u anda" artk ok ge kalnd sylen rel gazetelerin geni bir biimde rgtlendirilmesi"nden ne haber - bunun iin de artk ok deil mi sevgili L. Nadejdin? skra'mn grn ve taktik izgisini bununla kyaslaynz; k ir ortalama insanlar rgtnden ve yerel gazetelerin yaygn bir biimde yaynlanmasndan s k, ekonomizme kaplan ardna kadar amak olur. Btn Rusya'y kapsayan tek bir devrimciler den szetmeliyiz; ve kt zerinde deil de gerek saldn balayncaya dek bundan szetmek aman ge kalnm olunmayacaktr, [sayfa 210] "Evet", diye devam ediyor Nadejdin, "rgtlenme konusunda durumumuz hi de parlak deild ir; evet, skra, sava glerimizin byk ksm gnlllerden ve isyanclardan meydana gelm n tamamen hakldr. ... Glerimizin durumunu soukkanllkla doru olarak deerlendirmemiz r ey. Ama, ynlarn hi de bizim malmz olmadn ve bu yzden de askeri harekta ne z sormayacaklann, kendiliklerinden 'harekete geeceklerini' unutmak niye. ... Kalaba ln kendisi ilkel ykc gcyle harekete getii zaman, saflanna hep son dereV. i. Lenin 167 Ne Yapmal? ce sistemli rgtlenmeyi sokmaya altmz, ama bir trl baaramadmz 'dzenli birli onlan safd edebilir." (italikler bizim.) alas bir mantk! Asl "ynlar bizim malmz olmad" iindir ki ani bir "saldn" kon ei yoktur, bu sama bir davrantr; nk, saldr, dzenli birliklerin hareketidir ve y tlm olamaz. Kalabaln dzenli birliklerin stesinden gelmesi ve onlan safd etmesi m r ki, srekli birlikler arasnda "son derece sistemli rgtlendirme" almamzla kendilii a mutlaka "yeti-meliyiz", nk bu rgtlendirme iini ne kadar ok "baanrsak" dzenli bi kalabalk tarafndan safd edilmeyip ileriye doru kalabaln banda yrmesi anslar yanlmaktadr, nk, sistemli rgtlenme srasnda, birliklerin onlan ynlardan tecrit uratn sanmaktadr, oysa gerekte birlikler, tamamyla ok ynl ve her eyi kucaklaya syonla, yani ynlann ilkel ykc gcyle devrimciler rgtnn bilinli ykc gcn bi btn halinde birletiren bir alma ierisinde bulunmaktadrlar. Siz, baylar, kendi suun sna ykleme abasndasnz. [sayfa 21u nk programna terr sokarak bir terristler rg Svoboda grubunun kendisidir, ve byle bir rgt, ne yazk ki henz bizim malmz olmayan v e yazk ki mcadeleye nerede ve nasl girieceklerini henz bizden sormayan, ya da pek sey rek soran ynlarla birliklerimizin daha sk balar kurmasn gerekten nlerdi. Ve Nadejdin, skra'y korkutmaya alarak, "Devrimin kendisinin de geldiini gremeyeceiz ye yazyor, "nasl ki, bizi hazrlksz yakalayan son olaylarn geldiini grmedikse." Bu t ukanya aktarlan szlerle birlikte ele alndnda, Svoboda'nm icat ettii "devrimin arifes samaln aka gsterir.* Aka konduunda, bu zel "gr", tartmak ve hazrlanmak rmektedir. "Kitabiliin" ok deerli muhalifi, eer durum buysa, "Teori** ve Taktik Soru n* Devrimin Arifesi, s. 62. ** Bu arada belirtelim ki, Teori Sorunlarna Bak adl yaptnda, Nadejdin, belki de "devr min arifesi gr"nden gelen ve pek tuhaf olan u pasaj dnda, teori sorunlarnn 168 V. i. Lenin Ne Yapmal? lan" zerine 132 sayfalk bir bror yazmann ne deeri vard? Onun yerine, iinde "Vurun K

rna!" zet arsnn bulunduu 132.000 bildiri yaynlamak "devrimin arifesi grne" dah maz myd? skra gibi ulus lsnde bir siyasal ajitasyonu, [sayfa 212] programlarnn, taktiklerinin rgtsel almalarnn temel ta yapanlar, devrimin geldiini nceden grememe tehlikesi irmi olanlardr. Bugn Rusya'da bir utan bir uca Rusya apndaki gazeteden yaylan balan ekle uraanlar, sadece, ilkyaz olaylann nceden grmekle kalmadlar, stelik bize, bu ola rn geldiini nceden haber verme olanan saladlar. Onlar, skra, n 13 ve 14'te anlat ri81 de nceden grdler, ve bununla da yetinmeyip, kendiliinden ayaklanan ynlarn yard nn ve, ayn zamanda, gazete araclyla, Rusya'daki btn yoldalann gsteriler hakknda elerini ve elde edilen deneyimden yararlanmalann salamann kendi grevleri olduu bilinc iyle, bu gsterilere katldlar. Ve bu kimseler, eer mrleri yeterse, her eyden nce aji nda deneyim sahibi olmamz, her protesto hareketini (sosyal-demokratik biimde) deste kleme yeteneinde bulunmamz ve ayn zamanda kendiliinden hareketi dostlann hatalanndan ve dmanlann tuzaklanndan koruyarak ynetmemizi gerektiren devrimin de geldiini grecekl erdir. Bylece ortak gazete iin ortak almayla kurulacak olan btn Rusya iin bir gazetenin e e bir rgtlenme plan zerinde direnerek durmamzn sonuncu nedenine gelmi bulunuyoruz. A k byle bir rgttr ki, militan bir sosyal-demokrat esneklii, yani mcadelenin en eitli l deien koullarna hemen uyma yeteneini, "bir yandan sayca stn olan ve glertartlmasna hemen hemen hi bir katkda bulunmamtr: "Bir btn olarak berntaynclk ini yitirmektedir, nasl ki, Bay Struve'nin imdiden gnn doldurduunu Bay Adamovi'in ta yp tantlamamas, ya da tersine, Bay Struve, Bay Adamovi'in iddiasn rterek istifa ed mesi sorunu da bizim iin artk nemini yitirmise -bu, gerekten hi bir eyi deitirmez, im saati gelip atmtr." [s. 110]. Nadejdin'in teoriyi umursamazln bundan daha ak-s bir rnek bulunamaz. Biz "devrimin arifesi"ni iln ettik, onun iin Ortodokslarn enind e sonunda eletiricileri mevzilerinden srp atmay baarp baaramamalar "gerekten hi b rmez"! Bizim ukal, eletiricilerin pratik mevzilerine kar kararl bir savaa giriebilme iin, onlarla olan teorik mcadelemizin sonularna asl devrim srasnda muhta olacam ir! V. i. Lenin 169 Ne Yapmal? ini bir noktada toplam bulunan bir dmanla ak alanda savatan kanrken, te yandan d eteneksizliinden yararlanarak en az bekledii yerde ve anda ona kar saldnya geme"* yet neini salayacaktr, [sayfa 213] Parti rgtn kurarken sadece patlamalara ve sokak at ya da "tekdze gnlk mcadelenin ilerleyiine" gvenmek byk hata olur. Biz her zaman gn malyz ve her zaman her eye hazr olmalyz, nk ok kez patlama dnemleri ile durgun d birinin yerini ne zaman alacan nceden kestirmek hemen hemen olanakszdr. Bu deimeler en grebildiimiz hallerde de, bu ngrden rgtmz yeniden kurmak iin yararlananlayz; r lkede byle deiiklikler alacak bir hzla meydana gelir ve bazan bu deiiklikler, erinin** bir gecelik basknyla olur. Ve devrimin kendisi de (grne gre Nadejdin'lerin d gibi) tek bir hareket olarak deil, azok gl patlamalar dneminin azok mutlak durg dnemlerinin dizi halinde birbirinin yerini almas olarak dnlmelidir. Bundan tr, pa yleminin balca ierii, bu eylemin younlama noktas, en gl patlama dneminde olduu n dnemde de mmkn ve mutlaka gerekli alma olmaldr, yani Rusya'nn bir ucundan bir uc biriyle balantl, yaamn btn ynlerini aydnlatan, ve ynlarn olabildiince geni k asal ajitasyon almas olmaldr. Ama yle bir alma, bugnn Rusya'snda, sk sk yay gazete olmadan dnlemez. Bu [sayfa 214] gazete evresinde kurulacak olan rgt, buna ka bulunanlarn (szcn geni anlamyla, yani gazete iin alanlann tmnn) rgt, her emlerinde * skra, n 4, "Nereden Balamal". "Devrimin arifesi grn benimsemeyen devrimci eitim uzunluundan tr hi istiflerini bozmuyorlar", diye yazyor Nadejdin [s. 62]. Bu konuyla ilgili olarak unu belirteceiz: ok uzun srecek bir alma iin siyasal taktikler ve bir me plan izemez ve ayn zamanda bu alma sreci iersinde partimizin olaylarn geliimin annda yerini almakta ve grevini yerine getirmekte hazrlkl olmasn salayamazsak - e ramazsak, zavall siyaset maceraclarndan baka bir ey olmadmz tantlarz. Ancak dn ine sosyal-demokrat demeye balayan Nadejdin'dir ki, sosyal-demokrasinin amacnn btn in sanln yaam koullarn kkten deitirmek olduunu ve bu yzden bir sosyal-demokrat ii unu karsnda "istifini bozamayacan" unutabilir. ** Lenin, arlk polisini betimlemek iin yenieri szcn kullanmtr. -Ed. 1 70 V. i. Lenin Ne Yapmal?

partinin onurunu, saygnln ve yrekliliini korumaktan, ulus apndaki silahl ayaklanm ya, zamann saptamaya ve gerekletirmeye kadar her eye hazr olacaktr. Rusya'da pek olaan bir durumu gznzn nne getiriniz: bir ya da birka yrede yoldalar lis tarafndan toplanmasn. Btn yerel rgtleri birletiren tek bir ortak, dzenli eylem da, bu gibi basknlar, ok kez almalarn aylarca durmas sonucunu vermektedir. Ama eer el rgtlerin ortak bir eylemi olsayd, o zaman, ok nemli bir tutuklama halinde bile, ik i- enerjik kii birka hafta iinde ortak merkezle ve, bildiimiz gibi, imdi bile hzla n fkran yeni genlik evreleriyle ba kurabilirdi. Ve arasra tutuklamalarla darbelenen ak eylem herkese bilindiinde, yeni evrelerin ortaya kp merkezle balant kurmalar da l olurdu. te yandan, gznzn nne bir halk ayaklanmasn getirin. Bu konuda dnmemiz ve buna ha tii konusunda herhalde artk herkes gr birlii iinde olacaktr. Ama nasl? Merkez komi aklanmay hazrlama amacyla, elbette btn yrelere ajanlar atayamaz. Bir merkez komitesin sahip bu-lunsaydk bile, Rusya'daki bugnk koullar altnda bu komite bu gibi atamalarla kesinlikle hi bir ey baaramazd. Ama ortak gazetenin kurulmas ve datlmas srasnda nlar a,* ayaklanma ansnn yaplmasn [sayfa 215] "oturup beklemek" zorunda kalmaz, bi anma durumunda en yksek basan olasln gvence altna alacak dzenli eylemi yrtebilir eylem, bir ayaklanma iin ok nemli olan ve bizim alan ynlarn en geni katlar ve onutsuz olan btn toplumsal katlarla olan balarmz glendirirdi. Genel siyasal durumu r biimde deerlendirme yeteneini, ve bunun sonucu olarak * Eyvah, eyvah! Martinov'un demokratik kulaklarn onca trmalayan o "ajanlar" szcn ge an kardm! Bu szcn 1870'lerin kahramanlarn gcendirmedii halde, 1890'larn amatrl irdiine ayorum. Ben bu szc seviyorum, nk btn ajanlarn dncelerini ve eyleml davay aka ve kesin olarak gsteriyor, ve eer bu szcn yerine bir bakasn koymak , sevebileceim tek szck, akla belirli bir kitabilii ve belirsizlii getirmeseydi, "kat kda bulunanlar" olurdu. Bize gerekli olan ey, askeri bir ajanlar rgtdr. Ne var ki, bo amanlarn "karlkl olarak birbirlerine generallik bahetmek" ile geirmeyi pek seven [ e yurtdndaki] saysz Martinov'lar, "pasaport ajan" demektense, "Devrimcilere Pasaport alayan zel Daire Bakan", vb. demeyi yeleyebilirler. V. i. Lenin 1 71 Ne Yapmal? da, bir ayaklanma iin uygun an seme yeteneini gelitirmeye hizmet edecek olan ite bu e lemdir. Btn yerel rgtleri, Rusya'nn tamamn harekete geiren ayn siyasal sorunlara, a ve sonulara ayn anda tepki gsterme ve byle "olaylara" olabildiince gl, uyumlu ve bir biimde tepki gsterme bakmndan eitecek olan ite bu eylemlerdir; nk bir ayaklan tm halkn hkmete kar en gl, en uyumlu ve en uygun "yant"dr. Son olarak, batan btn devrimci rgtleri birbirleriyle en srekli, ve ayn zamanda da en gizli balara sah olma bakmndan eitecek, bylelikle gerek parti birliini yaratacak olan ite bu eylemler ; nk byle balar olmakszn, ayaklanmann plann kolektif olarak tartmak ve ayaklanm zorunlu hazrlk nlemlerini, en sk bir gizlilik iinde tutulmas gereken nlemleri alma nakszdr. Tek szckle, "btn Rusya iin bir siyasal gazete plan", (gerei kadar dnmemi olanlar gmacla ve kitabilie saplanm masaba [sayfa 216] almas yrtenlerin emeinin rn plan, gnlk olaan almay bir an bile unutmadan ayaklanmaya hemen btn ynlerden haz iin en pratik plandr, [sayfa 217] 172 V. I. Lenin Ne Yapmal? SONU Rus sosyal-demokrasisinin tarihi, snrlar belli dneme ayrlr: Birinci dnem, on yl kapsar, aa yukar 1884'ten 1894'e kadar. Bu dnem, sosyal-demokra teori ve programnn ykselme, ve peki-me dnemiydi. Yeni akmn Rusya'daki yandalar sa d. Sosyal-demokrasi bir ii snf hareketi olmakszn varln srdryordu, ve bir siy gelimesinin reym aamasndayd. kinci dnem, ya da drt yl kapsar - 1894-1898. Bu dnemde sosyal-demokrasi, sahnede, oplumsal hareket olarak, halk ynlarnn bir atlm olarak, bir [sayfa 218] siyasal part rak grnd. Bu, hareketin ocukluk ve delikanllk dnemidir. Aydn tabaka narodizme kar tme ve iilerin arasna gitme genel abas iindeydiler; iiler de grev hareketine katlm V. i. Lenin 1 73 Ne Yapmal? cokusu iinde. Hareket byk ilerlemeler kaydetti. Liderlerin ounluu, Bay N. Mihaylovsk e bir eit doal snr gibi grnen "otuzbe yana" henz varmam olan genlerdi. Genli pratik almaya hazrlkl deildiler ve alacak bir hz-la sahneden uzaklatlar. Ama

nin kapsam ok geniti. Biroklar devrimciler olarak dnmeye Narodnaya Vofya yanda ol rd. Hemen hepsi, genliklerinde terrist kahramanlara hayranlk duymulard. O kahramanlk leneklerinin byleyici etkisinden kurtulmak iin bir mcadele gerekti, ve bu mcadeleye, Narodnaya Volya'ya sadk kalmaya kararl ve gen sosyal-demokratlarn derin bir sayg duyd uklar kimselerle olan kiisel ilikilerin kesilmesi elik etti. Bu mcadele, gen liderler , kendi kendilerini eitmeye, her eilimdeki gizli yazn okumaya, ve legal narodizmin s orunlarn yakndan incelemeye zorlad. Bu mcadelede eitilen sosyal-demokratlar ne yoUann ydnlatan marksist teoriyi, ne de otokrasiyi devirme grevini "bir an bile" unutmada n ii snf hareketi iine girdiler. 1898 ilkyaznda partinin kurulmas, bu dnemin sosya ratlannn en arpc ve ayn zamanda da sonuncu hareketi oldu. nc dnem, grdmz gibi, 1897'de hazrlanmt ve 1898' de kesin olarak kinci Dneme Bu, bir blnme, dalma ve yalpalama dnemiydi. Delikanllk andaki bir gencin sesi at byle, bu dnemde Rus sosyal-demokrasisinin sesi de atallat, falsolu sesler karmaya ba bir yandan, Bay Struve ve Bay Prokopovi'in, Bulgakov ve Berd-yaev'in yazlan, te ya ndan V. -n ve R. M.'ninkiler, [sayfa 219] B. Kriev-ski ve Martinov'unkiler. Ama he rbiri bir yanda dolap duran ve gerileyenler, yalnzca liderlerdi; hareketin kendisi bymeye devam etti ve dev admlarla ilerledi. Proleter mcadele, iilerin yeni katlarna e btn Rusya'ya yayld; ayn zamanda, dolayl olarak, renciler arasnda ve nfusun tek arasnda demokratik ruhun canlanmasn tevik etti. Ama liderlerin siyasal bilinci, ken diliinden kabarmann genilii ve gc karsnda boyu-nedi; sosyal-demokratlar arasnda egemen hale gelmiti - hemen hemen sadece "legal" marksist yaznla yetimi militan tip i. Ynlann kendiliindenlii, liderlerden daha ok siyasal bilin istedike, bu tip, daha etersizleti. Liderler, sadece teori bakmndan ("eletiri zgrl") ve pratik bakmdan ( 1 74 V. i. Lenin Ne Yapmal? lik") geri kalmakla kalmadlar, geri kalmlklarn bir sr grkemli savlar ileri srerek meye altlar. Sosyal-demokrasi legal yaznda Brentano yandalar tarafndan ve illegal y da kuyrukular tarafndan trade-union culuk derekesine drlyordu. zellikle sosyal-demo arn "ilkel yntemleri" sosyalist olmayan devrimci eilimlerin yeniden canlanmas sonucu nu verince, Credo program uygulanmaya balanyordu. Eer okur, Raboeye Dyelo gibi bir gazete zerinde gereinden fazla durduum iin beni kna , kendisine unu syleyeceim: Raboeye Dyelo bu nc dnemin "ruhunu" en belirgin biimd ttii iin "tarihsel" bir nem kazanmt.* Dankl ve yalpalamay, [sayfa 220] "eleti mizme" ve terrizme dnlerde bulunmaya hazr oluu temsil edebilecek olan tutarl R. M. de , esen rzgara gre yn deitiren Krievski'ler ve Martinov'lard. Bu dnemin karakteristi ii, baz "mutlak" hayranlarnn pratik almaya kmseme ile bakmalar deildir, tam ter tikilikle teoriye kar tam bir umursamazln bileimidir. Teoriyi bayalatrma giriim min kahramanlarnn asl tasas "byk laflar" dorudan doruya reddetme deildi. Bilimsel m, btn halinde bir devrimci doktrin olmaktan kt, her yeni kan Alman ders kitabnn i serbeste" sulandrd bir bulama haline geldi; "snf mcadelesi" slogan daha geni ve k bir eyleme tevik eden bir etken olmaktan kt, "iktisadi mcadele siyasal mcadeleye ko maz balarla bal bulunduuna" gre, bir eit merhem grevini yerine getirdi; parti dn an bir rgtn yaratlmas iin bir ar olmuyor, tersine, bir tr "devrimci brokrasili" tik" biimlerle ocuka oynamay hakl gstermek iin kullanlyordu. nc dnemin ne zaman sona ereceini ve "bir ok belirtinin mjdeledii" drdnc dnemin can bilemeyiz. Gemiten bugne ve ksmen de gelecee gei halindeyiz. Ama btn gcm c dnem, mi* u Alman ataszyle de yant verebilirdim: Den Sack Schlgt man, den Esel meint man [Ee semerini dvyorsun]. Sadece Raboeye Dyelo deil, moda olan "eletiri"ye tutulan pratik iindeki militanlarn ve teorisyenlerin geni bir yn da moda olan "eletiricilik"e kap kendiliindenlik sorununu zemiyorlar ve siyasal ve rgtsel grevlerimizin sosyal-demokra anlayndan trade-unioncu anlaya sapyorlard. V. i. Lenin 1 75 Ne Yapmal? litan marksizmin pekimesine yolaacak, Rus sosyal-demokrasisi bunalmdan tam ergenlik ana erimi olarak kacak ve oportnist artnn "nbetini" en devrimci snfn gerek "Nbetin devralnmas" arsnda bulunma anlamnda ve yukarda akladklarmz zetleyere na u ksa yant veriyoruz: nc Dneme Son Verin, [sayfa 221] 176 V. I. Lenin Ne Yapmal?

EK SKRA'YIRABOEYEDYELO LE BRLETRME GRM Bizim iin geriye, Raboeye Dyelo ile olan rgtsel ilikilerinde sk-ra'nm benimsedii ve li uygulad taktikleri anlatmak kalyor. Bu taktikler skra, n l'de, "Yurtd Rus Sosya -ratlar Birliindeki Blnme" balkl makalede* tam olarak aklanmtr. Biz daha batan, irinci Kongresinde partinin yurtd temsilcisi olarak tannan gerek Yurtd Rus Sosyal-D ratlar Birliinin iki rgt halinde blnd; partinin temsili sorununun Paris'teki Ulusla Kongre'de, Rusya'y Uluslararas Sosyalist Bro'da82 temsil etmek zere [sayfa 222] blnm n Yurtd Birliin her iki kesiminden birer kii olmak zere iki yenin seilmesi ile anca i ve koullu olarak zmlenmi ve hl askda duran bir sorun olduu grn benimsedik. * Bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 378-79. - Ed. V. i. Lenin 1 77 Ne Yapmal? boeye Dyelo'nun temelde yanl olduunu iln ettik; ilke olarak kesinlikle Emein Kurtulu rubunun yannda yer aldk ve ayn zamanda blnmenin ayrntlarna girmeyi reddederek Yurtd yapt hizmetleri yalnzca pratik alma asndan dikkate aldk.* Bunun sonucu olarak, bizim politikamz, bir lde, bir bekleme politikasyd. Ekonomizmin n kararl muhaliflerinin Yurtd Birlik ile birlikte alabileceini, nk bu rgtn te ulardaki temel sorunlar zerine szmona bamsz bir tutum almakszn Emein Kurtuluu gru ke olarak fikir birlii iinde olduunu iln ettiini syleyerek, Rus Sosyal-Demokratlannn uu arasnda egemen olan grlere dn verdik. Takndmz tutumun doruluu, skra'nm bi 0) hemen ayn zamanda, yenin, Birlikten aynlarak "Uzlatrma Grubu"nu kurmalaryla ve rgtlere uzlama grmelerinde arac olarak yardmc olacaklarn bildir-meleriyle dolay tantland., 1 skra rgtnn yurtd kesimine, 2 devrimci Sotsial-Demokrat rgte,83 v lerden ilk ikisi derhal bunu kabul ettiklerini bildirdiler; ncs ise neriyi geri evir Geen ylki "Birlik" Konferansnda bir konumac, bu olgulara deindiinde, Yurtd Birli urulu yelerinden birinin bu nerinin reddedilmesinin yalnzca Yurtd Birliin Uzlatrma un bileiminden honut olmayna dayandn aklad [sayfa 223] dorudur. Bu aklamay ev saymakla birlikte, bunun yetersiz bir aklama olduunu sylemekten de geri duramam; n iki rgtn grmelere balamay kabul ettiini bilen Yurtd Birlik, onlara bir baka ar a dorudan doruya yanaabilirdi. 1901 ilkyaznda, hem Zarya (n 1, Nisan) ve hem de skra (n 4, Mays)** Raboeye Dyelo ile ak polemie girdiler. skra zellikle Raboeye Dyelo'nun "Tarihsel Bir Dn" adl makale d; Raboeye Dyelo, Nisan ekinde, yani ilkyaz olaylarndan sonra, terr sorunu konusunda ve o sra biroklarnn kapldklar * Bizim blnme konusundaki yargmz yalnzca konuya ilikin yaznn incelenmesine deil, sinin yurtdndan derledikleri bilgilere dayandrlmt. ** Bkz: Collected Works, Vol. 5, 3-24. -Ed. 1 78 V. i. Lenin Ne Yapmal? "kan" arlar konusunda istikrarszlk gstermiti. Polemiklere karn, Yurtd Birlik, r" grubu84 araclyla uzlama grmelerinin balamasna raz oldu. Ad geen rgtn a yaplan ilk konferans, Yurtd Birliin ki Konferans adl brorde, ve Yurtd Devrim irlik" Konferans Belgeleri adl brorde yaynladklar ok ayrntl bir "ilkelerde gr rinde bir anlama tasla hazrlad. Bu ilkelerde gr birliinin (ou kez Haziran Konferans Kararlar olarak adlandrlr) i enel olarak oportnizmin, zel olarak da Rus oportnizminin her trl belirtisinin en kesi n bir biimde reddini birlemenin mutlak koulu yaptmz en ak bir biimde ortaya koym adde yledir: "Proleter snf mcadelesi ierisine oportnizmi sokma yolundaki btn giri fadesini ekonomizmde, bemtaynclkta, millerandclk-ta, vb. bulan giriimleri- reddederiz " "Sosyal-demokrat eylemlerin alanna ... devrimci marksizmin btn hasmlanna kar ideolo ik mcadele de [sayfa 224] dahildir" (4, c); "rgt ve ajitasyon eyleminin her alannda, Sosyal-Demokrasi, Rus proletaryasnn ivedi grevinin otokrasiyi devirmek olduunu bir an iin bile unutmamaldr" (5, a); "... ajitasyon [ama -.] yalnzca cretli-emek ile serm ye arasndaki gnlk mcadele temeli zerinde deil" (5, b); "... yalnzca iktisadi mcadel ksmi siyasal istemler uruna mcadele diye bir aama... tanmyoruz" (5, c); "... hareketi gelikin olmayan biimlerinin ... ilkelliini ve darln ilkeselletiren eilimlerin ele ini, hareket iin nemli gryoruz" (5, d). Harekete tamamen yabanc olan ve bu kararlan b irazck olsun dikkatlice okuyan bir kimse bile, bu kararlann formle edililerinden de anlayacaktr ki, bunlar oportnist ve ekonomist olanlara, otokrasiyi devirme grevini bir an iin bile olsa unutanlara, aamalar teorisini kabul edenlere, darl ilke dzeyine

ranlara, vb. kar yneltilmitir. Emein Kurtuluu grubu, Zarya ve skra tarafndan Ra-bo lo'ya kar yrtlen polemikleri yle byle bilen bir kimse bile, bu kararlann Raboeye D n iine dm olduu hatalar bir bir rttnden bir an iin olsun kuku duyamaz. Yurtd ik" Konferansnda kalkp da, Raboeye Dyelo, n 10'daki makalelerin Yurtd Birliin gste i "tarihsel dnn" sonucu olmayp, kararn ar "soyutluV. i. Lenin 1 79 Ne Yapmal? u"nun sonucu olduunu iln ettiinde,* konumaclardan biri bu iddiay, hakl olarak, alay Soyut olmak bir yana, bu karar-lann inanlmaz lde somut olduunu sylemiti: bunlarn "b ni yakalamaya alt" ilk bakta grlebilirdi. Bu szler, konferansta ok tipik bir olaya yolat. Bir yandan Krievski, bunun bizim kt etlerimizi aa [sayfa 225] vuran ("tuzak kurmak") bir dil srmesi olduu inancyla, "yak mak" szcne sanlarak, dokunakl bir biimde yle haykrd: "Kimi yakalamaya alyorla e "Evet kimi?" diyerek, bu soruya Plehanov da katld. Krievski ise bunu, "Kavrama ye teneinden yoksun olan Yolda Plehanov'a yardmc olaym" diyerek yantlad. "Kendisine un aym ki, bu tuzak Raboeye Dyelo'nun Ya-zkurulu iin kurulmutu [glmeler], ama biz bu t akalanmadk!" (Soldan: "Daha da kt ya!") te yandan, Borba grubunun (uzlatrc bir grup yesi, Yurtd Birliin kararlarda yapt deiikliklere kar karak ve bizim konumac "yakalamak" szcnn, besbelli ki, polemiin harareti ierisinde kazara sylendiini il Kendi payma ben, bu szn sorumlusunun bu "savunma"y hi de ho karlayacan sanmyoru yakalamaya almak" szcklerinin "aka olarak sylenmi gerek szler" olduunu dnyor o'yu her zaman istikrarszlkla ve yalpalamakla suladk, ve yalpalamaya bir son vermek iin doal olarak, onu yakalamaya almak zorundaydk. Bunda en ufak bir kt niyet belirt oktur, nk ilkelerde istikrarszlk sorununu tartmaktaydk. Ve Yurtd Birlii ylesin mde yakaladk ki,** bizzat [sayfa 226] Krievski ve Birliin Ynetim Kurulu yelerinden bi ri daha, Haziran kararlann im* Bu iddia ki Konferans'ta da yinelenmektedir [s. 25]. ** Gerekten de yle. Haziran kararlarnn giriinde, Rus Sosyal-Demokrasisinin bir btn o ak her zaman Emein Kurtuluu grubunun ilkelerine bal kalm olduunu ve Yurtd Birlii ellikle yayn ve rgtlenme faaliyeti olduunu syledik. Bir baka deyile, bizim "yakalama altmz yalpalamalar tamamen brakmas kouluyla, gemii unutmaya ve Yurtd Birli lmalarn [dava iin] yararlln kabul etmeye tamamen hazr olduumuzu ifade ettik. Haz arn okuyan herhangi bir tarafsz kimse, bunlar ancak byle yorumlayacaktr. Eer Yurtd ekonomizme doru yapt yeni dnle [n 10'daki makalelerinde ve yapt deiikliklerde en olduktan sonra, yapt hizmetler konusunda sylediklerimizden tr imdi bizi yalancl sa [iki Konferans, s. 30], o zaman byle bir sulama elbette ki ancak bir glmseme uyan drabilir. 180 V. i. Lenin Ne Yapmal? zaladlar. Raboeye Dyelo, n 10'daki makaleler (bizim yoldalarmz bu sayy ilk kez Konferans iin klerinde, toplantlar balamazdan birka gn nce grmlerdi), ilkyaz ile sonyaz arasndak Yurtd Birlikte yeni bir dnm yer alm olduunu aka gsteriyordu: ekonomistler bi rmiler ve esen her "rzgra" gre yn deitiren yazkurulu, gene "en nde gelen berntayn letiri zgrl"n savunmaya, "kendiliindenlii" savunmaya ve Martinov'un azndan siyas izin alann "kstlama teorisini" (szmona bu etkiyi daha da karmaklatrma amacyla) v iriilmiti. Parvus' un, bir oportnisti herhangi bir formlle yakalamann zor olduu yolun aki o ok yerinde gzlemi doru kmt. Bir oportnist her formle kolayca imzasn atar, laylkla terkeder, nk oportnizm demek, kesin ve salam ilkelere sahip olmamak demektir. Oportnistler, bugn oportnizmi getirme yolundaki btn giriimleri reddetmiler, her trl detmiler, "otokrasiyi devirme grevini bir an iin olsa bile unutmamaya" ve "ajitasyo nu yalnzca cretli-emek ile sermaye arasndaki gnlk mcadele temeli zerinde" yrtmeye, b. ciddi olarak sz vermilerdir. Ama yarn az deitirecekler ve kendiliindenlii ve te mcadelenin ilerlemesini savunma, elle tutulur sonular vaadeden istemler lehinde ko numa bahanesiyle eski hilelerine dneceklerdir. n 10'daki makalelerde, "Yurtd Birliin gemite, ne de imdi, konferansta kabul edilen taslan genel ilkelerine ters den herha bir sapma grmedii" yolundaki iddiasn srdrmekle (ki Konferans, s. 26), Yurtd Birl olsa, anlamazlk konusundaki temel noktalar anlamakta tam bir yeteneksizlik [sayfa 2 27] ya da isteksizlik gstermi olmaktadr. Raboeye Dyelo, n 10'dan sonra, ancak tek bir ey yapabilirdik: Yurtd Birliin btn y bu makalelerle ve yazkuru-luyla gr birlii iinde olup olmadn anlamak zere, genel

k. Yurtd Birlik bizden zellikle bu yzden honut deildir ve bizi kendi saflar arasna ohumlar ekmekle, baka insanlarn ilerine burnumuzu sokmakla, vb. sulamaktadr. Bu sula ar elbette ki temelden yoksundurlar, nk ne kadar hafif olursa olsun, esen her rzgra g e "yn deitiren" seimle ibana gelmi bir yazkurulunda, her ey rzgrn ynne bal V. i. Lenin 181 Ne Yapmal? dr, ve biz bu ynn ne olduunu birlemek niyetinde olan rgt yeleri dnda kimsenin bu antlarda tanmladk. Yurtd Birlik adna Haziran kararlannda yaplmak istenen deiiklik anlamaya varma yolundaki son umutlar da ald gtrd. Bu deiiklikler ekonomizme doru y ni dnn ve Birlik yelerinin ounluunun Raboeye Dyelo, n 10 ile gr birlii iinde kantdr. Bu deiiklikler, oportnizmin belirtilerine yaplan atftan "ekonomizm" szc anlamnn mulak olduu" gerekesiyle; ama durum buysa, o zaman yaplmas gereken tek ey, ygn hatann niteliinin daha kesin bir biimde tanmlanmasyd), ve "mil-lerandclk" szc Krievski bunu Raboeye Dyelo, n 2-3, s. 83-84'te, ve daha ak olarak Vonvrts'la* savunm u). Haziran kararlarnn, Sosyal-Demokrasinin grevinin "siyasal, iktisadi ve toplumsa l basknn btn biimlerine kar proleter mcadelenin her belirtisine nderlik etmek", b mcadelenin btn [sayfa 228] bu belirtilerine sistem ve birlik kazandrmak olduunu kesin likle belirtmesine karn, Yurtd Birlik tmyle gereksiz olan u szleri eklemitir: "k le, yn hareketinin gl bir drtdr" (kendi bana alndnda, bu iddiaya kar k yanl yorumlara frsat yaratmamazlk da edemez). Dahas, hem "bir an iin bile" (otokrasiy devirme amacn unutmak) szcklerinin kartlmasyla ve hem de "iktisadi mcadele, yn sal mcadele iine ekmenin en geni uygulanabilirlie sahip aralardr" szcklerinin ekl , Haziran kararlarnda "politika"nn dpedz daraltlmas bile nerilmiti. Byle dzeltmel mesi zerine, bizim konumaclanmz, yeniden ekonomizme dnen ve kendileri iin yalpalama de etmek iin uraan kimselerle grmeleri srdrmenin bir yaran olmayaca dncesiyle, pei sra, sz almay doal olarak reddettiler. "skra'nm anlama iin engel olarak grd ey, Raboeye Dyelo'nun bamsz niteliinin ve masyd, ki Birlik bunun ilerideki anlamamzn dayankllnn sine qua non'u** * Bu konuda bir polemik Vonvrts'm imdiki editr Kautsky ile Zarya'nm Yazkurulu arasnda balad. Rus okurunu bu tartma konusunda bilgi sahibi klmakta kusur etmeyeceiz.85 ** Kanlmaz koulu, olmaz-sa-olmaz. -. 182 V. i. Lenin Ne Yapmal? olacan dnyordu" [ki Konferans, s. 25). Bundan daha yanl bir ey olamaz. Bizim Rab un zerkliine kar hi bir zaman planmz olmad.* "Bamsz nitelik"ten kast, teori ve i ilkesel sorunlar konusunda bamszlksa, biz gerekten de onun bamsz niteliini tanm kle reddettik. Haziran kararlan byle bir bamsz nitelii kesinlikle reddetmektedir, nk bir "bamsz nitelik", uygulamada, daha nce de iaret ettiimiz [sayfa 229] gibi, her za an, aramzda hkm srmekte bulunan ve parti asndan kabul , edilemez olan blnml b yalpalamalar anlamna gelmitir. Raboeye Dyelo, n 10'daki makaleler, getirdii "deiikli r" ile birlikte, onun bu trden bamsz niteliini korumak dileinde olduunu aka gste ir dilek doal ve kanlmaz olarak bir kopua ve sava ilnna yolamtr. Ama Raboeye D ini belirli yaznsal ilevlere vermesi anlamnda, onun "bamsz nite-lii"ni tanmaya hepi azrdk. Bu ilevlerin doru-drst datlmas, doal olarak, unlar gerektiriyordu: 1 t 2 siyasal bir gazete, ve 3 herkese anlalabilir makale derlemeleri ve brorler. Raboe elo, Haziran kararlarnn hedefledii hatalarn btn btn terketmeyi itenlikle istedii le bir ilev datmna rza gstererek tantlayabilirdi. Ancak byle bir ilev datmyd adan kaldnr, dayankl bir anlama yaplmasn etkin olarak gvence altna alr, ve ayn z hareketimizin yeniden canlanmasnn ve yeni baarlar elde etmesinin temeli olabilirdi. Devrimci eilim ile oportnist eilim arasndaki nihai kopua "rgtsel" koullann deil, o lerin oportnizmin bamsz niteliini pekitirmek ve Krievski'lerin ve Martinov'larn tez le kafa kankl yaratmay srdrmek istemelerinin neden olduu konusunda u anda hi bir -Demokrat kuku duyamaz. [sayfa 230] * Yani eer, birlemi olan rgtlerin ortak bir st konsey kurmalarna ilikin yazkurulla ki gr al-verii, zerkliin snrlandrlmas olarak grlmyorsa. Ama Haziranda, Rabo u. V. i. Lenin 183 Ne Yapmal? NE YAPMALP'YA LKN BR DZELTME Ne Yapmal? kitapnn 141. sayfasnda* szn ettiim Uzlatrma Grubu, yurtd sosyalgiriiminde kendilerinin oynadklar rol konusunda anlattklanmda u dzeltmeyi yapma-m i

diler: "1900'n sonunda, Yurtd Birlikten, bu grubun yesinden yalnzca biri ayrld; e, 1901'de, ancak, Uzlatrma Grubunun nerdii ve Yurtd skra rgt ve devrimci Sotsia gt ile ya-placak bir konferans konusunda Birliin rzasn almann olanakszlndan emin onra, ayrldlar. Yurtd Birliin [sayfa 2311 Ynetim Kurulu, Uzlatrma Grubunu olutura arac olarak hareket etmeye * Bu kitabn 223-224. sayfalarna baknz. -Ed. 184 V. i. Lenin Ne Yapmal? "yetkili olmadklar"n ileri srerek, ilkin bu neriyi reddetti ve Yurtd sk-ra rgt iki iine girmek istediini belirtti. Ama ok gemeden, Yurtd Birliin Ynetim Kurulu, ubuna, Birlik iindeki blnme konusundaki raporu ieren skra'nm ilk saysnn kmasndan arn deitirdiini ve artk skra ile iliki kurmak istemediini bildirdi. Bunun ardndan iin Ynetim Kurulu yelerinden birinin, Birliin bir konferansa raz olmayna yalnzca U rubunun bileiminden honut olmaynn neden olduu yolundaki szleri nasl aklanabilir? Ynetim Kurulunun geen yln Haziranndaki konferansa nasl olup da rza gsterdiini ak n lde zor olduu dorudur; nk skra'nm ilk saysndaki makale, geerliliini hl ko td Birlie kar olan 'olumsuz' tutumu, her ikisi de Haziran Konferans ncesinde km m ilk saysnda ve skra n 4'te daha da gl bir biimde ifade ediliyordu." skra, n 19, 1 Nisan 1902 N. LENN V. I. Lenin Ne Yapmal? 185 AIKLAYICI NOTLAR 1 Ne Yapmal? Hareketimizin Canala Sorunlar, 1901'in sonunda ve 1902'nin banda yazlm Lenin /Ve Yapmal'nm bir tasla olarak adlandrd "Ekonomizmin Sa-vunuculanyla Bir Konu dl makalesini daha sonradan skra, n 12'de (Aralk), yaynlad. nsz ubat 1902'de yazd Mart balannda Dietz tarafndan Stuttgart'ta yaynland. Yayn duyurusu skra'nm 10 Mart 19 2 tarihli 18. saysnda baslmt. Ne Yapmal?, Rusya'da ii snfnn devrimci bir marksist partisi iin verilen mcadelede nist skra eiliminin RSDP'nin komite ve rgtlerinde ve 1903 Kongresinde zafere ulamasn emli bir rol oynad. Kitap, 1902 ve 1903'te, Rusya'daki Sosyal-Demokrat rgtler arasnda yaygn bir biimde da Kiev, Moskova, St. Petersburg, Nijni-Novgorod, Kazan, Odessa ve baka kentlerdeki polis basknlarnda ve tutuklamalarda ele gemitir. Ne Yapmal?, 1907'de, baz deiikliklerle Oniki Yl adl derlemede yeniden basld. Bundan aki btn basklar, 1907 basks da gznnde tutularak yapld. 2 Nereden Balamal, ilk kez, skra, n 4'n bayazs olarak yaynland. O sra Rusya'daki okrat hareketin kar karya olduu en nemli sorunlara yantlar getiriyordu - siyasal aji yonun nitelii ve temel ierii, btn 186 V. i. Lenin Ne Yapmal? Rusya'y kapsayan militan bir marksist partiyi rgtleme grevi ve kurma plan. Lenin bu m akaleyi, daha sonradan Ne Yapmal? adl kitap olarak ortaya kan plann tasla olarak adl mtr. Bu makale devrimci sosyal-demokratlar iin bir program niteliindeydi ve hem Rusya'd a, hem de yurtdnda geni bir biimde datlmt. Yerel sosyal-demokrat rgtler bunu e ayn bir bror olarak yeniden yaynlamlard. Sibirya Sosyal-Demokrat Birlii bu brord 0 adet bastrm ve btn Sibirya'ya datmt. Bror aynca Rjev'de de baslm ve Sarato vgorod, Ufa ve teki kentlerde datlmt. 3 skra ("Kvlcm"). - Lenin'in 1900 ylnda kurmu olduu, btn Rusya iin ilk illegal g azete, ekonomistlerin yenilmesinde, dank haldeki sosyal-demokrat gruplarn birletirilm esinde ve Rus Sosyal-Demokrat i Partisinin kinci Kongresinin hazrlanmasnda kesin ve e kin bir rol oynad. Polis basksndan tr, arlk Rusyas iinde bir devrimci gazetenin yaynlanmas olanaks ya'da srgndeyken, Lenin, yurtdnda bir gazetenin yaynlanmas plann btn ayrntlany iriti. Lenin'in skra'smm ilk says 11 (24) Aralk 1900'de Leipzig'de kt. Bundan sonra Mnih't emmuz 1902'den sonra) Londra'da ve 1903 ilkyazndan balayarak da Cenevre'de yaynland. skra'nm yazkurulunda V. . Lenin, G. V. Plehanov, Y. O. Martov, P. B. Akselrod, A. N . Potresov ve V. . Zasuli vard. lk gnlerde sekreteri . G. Smdo-vi-Leman idi. Daha so , 1901 ilkyaznda N. K. Krupskaya, yazkurulu sekreteri oldu; Krupskaya, ayn zamanda s

kra'nm Rusya'daki sosyal-demokrat rgtlerle yazmalarn da ynetiyordu. Lenin, fiilen ya ulu bakan ve skra'nm btn eylemlerinin yneticisiydi. skra'da yazd yazlar, partini a, Rus proletaryasnn snf mcadelesiyle ilgili btn temel sorunlan ve uluslararas sahn bellibal olaylan ele alr. skra'nm izgisini benimseyen RSDP gruplan ve komiteleri, St. Peters-burg, ve Moskova ve amara da dahil olmak zere, Rusya'nn birok kentinde kuruldu. skra rgtleri, Lenin'in eittii profesyonel devrimciler tarafndan kuruluyor ve onlann y timi altnda alyordu. (N. E. Bauman, . V. Babuekin, S. . Gusev, M. . Kalinin, G. M. janovski bunlar arasndayd). Lenin'in giriimiyle ve onun dorudan katlmasyla skra'nm yazkurulu, partinin program ta lan hazrlad (gazetenin 21. saysnda yaynlanmtr) ve 1903 Temmuz-Austosunda toplan ongresi dzenlendi. O zamana kadar Rusya'daki yerel sosyal-demokrat rgtlerin ounluu skra ile iliki kurmu Onun taktiklerini, programn ve rgtlenme plann benimsiyorlar ve skra'y yolgsterici olarak kabul ediyorlard. kinci Kongre, zel bir kararla, partiyi kurma urundaki mcadel ede oynam olduu nemli rol kaydetti ve skra'y RSDP'nin merkez organ olarak kabul et kinci Kongre, Lenin, Plehanov ve Martov'u, skra'nm yazkurulu olarak semiti. Eski alt azkurulu yesinin yazkurulunda kalmas gerektiinde direnen Martov, kongrenin kararlanna karn, skra yazkurulunda almay kabul etmedi ve gazetenin 45-51. saylar Lenin ve P arafndan yaynland. V. i. Lenin 187 Ne Yapmal? Bundan sonra Plehanov, meneviklerden yana bir tutuma brnd ve parti kongresinin grevde n uzaklatrm olduu btn eski menevik yazkurulu yelerinin kurula alnmalann istedi. raz olmad ve 19 Ekim (1 Kasm) 1903'te yazkurulu yeliinden ekildi; merkez komitesine di ve menevik oportnistlere kar buradan mcadele etti. skra'nm 52. saysn tek bana aynlad. 13 (26) Kasm 1903'te kendi bana hareket eden ve Kongreye meydan okuyan Plehan ov, eski menevik yeleri yazkuruluna ald. skra'nm 52. saysndan itibaren menevikler, kendi organlan haline getirdiler. Artk bolevik eski-/sfcra'nn yerini, menevik yer-skr almt. 4 Yurtd sosyal-demokrat rgtler - Rus Sosyal-Demokratlar Birlii, Bund'un Yurtd Kom yurtd Sotsial-Demokrat rgt, yurtd skra ve Zarya rgt- arasndaki grmeler, Bor leme konusunda bir anlamaya varmak zere 1901'in ilkyaznda ve yaznda yrtlmtr. Bu silcileri, kongreye hazrlk yapmak zere Haziran'da Cenevre'de bir konferans topladlar ("Haziran" ya da "Cenevre" Konferans olarak bilinir). Bu konferans, btn Sosyal-Dem okrat rgtlerin pekitirilmesini kabul eden ve her boydan ve soydan oportnizmi -ekonom iz-mi, berntayncl, millerandcl, vb.- mahkum eden bir karar (bir ilke anlamas) ha s Sosyal-Demokratlar Birliinin ve onun organ Raboeye Dyelo'nun oportnizme doru yapt dn, birlii salama giriiminin baanszln nceden belirlemi oldu. Yurtd RSDP rgtlerinin Birlik Konferans 21 ve 22 Eyll (4 ve 5 Ekim) 1901'de Zrih'te d. Konferansa skra ve Zarya rgtnden alt temsilci (Lenin, Krupskaya, Martov ve bakala aralannda Emein Kurtuluu grubundan yenin de bulunduu (Plehanov, Akselrod ve Zasuli) tsial-Demokrat rgtnden sekiz ye, Rus Sosyal-Demokratlar Birliinin (aralannda Yurtd Komitesi'nin be yesinin de yer ald) onalt yesi ve Borba grubundan da ye katld. rey ad ile katlm bulunan Lenin, gndemin birinci maddesi zerine ateli bir konuma yap er Konusundaki Anlama ve Editrlere Talimat" {Collected Works, Vol. 5, s. 225-29). Bu, Lenin'in yurtd Rus sosyal-demokratlan arasnda ilk kez aka ortaya kyd. Rus lar Birliinin nc Kongresinde Haziran Karan zerinde yaplan oportnist deiiklikler v er konferansta akland. Bunun zerine, konferansn devrimci kesimi {skra ve Zarya ve Sot ial-Demokrat rgtlerinin yeleri) birlemenin olanaksz olduunu syleyerek konferans ter iler. Bu rgtler Lenin'in giriimiyle Yurtd Rus Devrimci Sosyal-Demokratlar Birlii ola birletiler. 5 Raboeye Dyelo ("i Davas") - Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birliinin organ olara 899'dan ubat 1902'ye kadar Cenevre'de dzensiz aralklarla kan ekonomist bir dergi. Top lam olarak oniki says kmtr. Ekonomistleri, ya da Rusya dndaki Raboeye Dyelo yand getiren bir merkezdi. Dergi, Bemstein'n ve Rus sosyal-demokratlann taktiksel sor unlanna ve rgtsel grevlerine kar oportnist bir tutum taknmt. Proletaryann siyasa i ekonomik mcadeleye baml klmay ngren oportnist dnceyi yayyor, ii snf har feti haline getiriyor ve partinin nder roln reddediyordu. Raboeye Dyelo yandalan 188 V. i. Lenin Ne Yapmal?

1903'teki kinci Kongrede partinin an sa oportnist kanadn temsil etmekteydi. 6 Raboaya Gazeta - Sosyal-demokratlann Kiev grubunun illegal organ; yneticileri ara snda B. L. Eidelmann, P. L. Tuapski, N. A. Vigdarik vard. Yalnzca iki says kmtr 1897'de ve 2. say da ayn yln Aralk aynda (Kasm tarihini tayordu). Tuapski yurtd ulunun talimat uyannca G. V. Plehanov'u ve Emein Kurtuluu grubunun teki yelerini 1. s aynn ieriinden haberdar etti ve gazeteye yaz yazmak konusunda onlardan sz ald; Emei tuluu grubuyla kurulan bu balant sonucu gazetenin 2. says daha belirgin bir siyasal i rik kazand. Raboaya Gazeta evresinde bir grup oluturan sosyal-demokratlar, Mart 1898 'de toplanan RS-DP Birinci Kongresi iin hazrlklara giritiler. Kongre sonrasnda Merkez Komitesi ve Raboaya Gazeta yneticileri tutuklandlar ve matbaalar tahrip edildiinden 3 . say hi bir zaman kamad. 7 Lasalalar ve Ayzenahlar - 1860'larda ve 1870'lerin balarnda, Alman ii snf hareke inde, taktik sorunlar ve o zamanlar Almanya'nn en ivedi sorunu olan Almanya'nn bir letirilmesi konusunda iddetli bir mcadeleye girmi olan iki parti. Lasalclar, Alman k rjuva sosyalisti Ferdi-nand Lassalle'n yandalar ve 1863'te Leipzig'de yaplan ii derne leri kongresinde kurulan Alman ileri Genel Birliinin yeleri. Lassalle, birliin ilk ba ndr ve programn ve taktik ilkelerini koymutur. Gnlk politikalarnda Lassalle ve onun yicileri Bismarck'n Byk G politikasn desteklediler. 27 Ocak 1865'te Marx'a, Engels, snel olarak bu bir alaklk ve Prusyallar lehine tm ii snf hareketine ihanetti" diye u. Hem Marx, hem Engels, lasalcln teorisini, taktiklerini ve rgtsel ilkelerini sert b r biimde eletirmiler, bunu Alman ii snf hareketi iinde oportnist bir eilim olara d. Ayzenahlar, 1869'da Eisenach'ta yaplan al kongresinde kurulan Alman Sosyal-Demokrat tisinin yeleri. Bunlann liderleri, ideolojik olarak Marx ve Engels'in etkisi altnd a bulunan August Bebel ve Wilhelm Liebknecht idi. Parti, programnda, kendini Ulus lararas i Birliinin bir blm olarak grdn ve onun amalarn paylatn syly i sayesinde ayzenahlar, lasalc Alman ileri Genel Birliinden daha tutarl devrimci bi izlediler. Bundan tr de, Almanya'nn birletirilmesi asndan "demokratik ve proleter olu ve prusyacla, bis-markla ve milliyetilie her trl dne kar mcadeleyi" des n, Collected Works, vol. 19, s. 298.) 1871'de Alman mparatorluunun yaratlmas, lasalclarla ayzenahlar arasndaki taktiklere n balca anlamazl ortadan kaldrd, ve 1875'te ii snf hareketinin bymesi ve hk i, Gotha Kongresinde, daha sonra Alman Sosyal-Demokrat Partisi diye adlandrlan tek bir Alman Sosyalist i Partisinde birletiler. 8 Guesdciler ve olanaklar - Fransz sosyalist hareketinde, Fransz i Partisinin, St. E nne Kongresinde blnerek iki ayn parti oluturulmasndan sonra, ortaya kan devrimci ve o ortnist eilim. Guesdciler, sol-marksist akm oluturan ve proletaryann bamsz deV. i. Lenin 189 Ne Yapmal? vrimci bir politika izlemesini savunan Jules Guesde ve Paul Lafargue'n yandalan id iler. Guesdciler, Fransz i Partisi adn korudular ve teorik blm Marx tarafndan yaz in Havre programna bal kaldlar. Fransa'nn sanayi merkezlerinde byk etkinlikleri vard iiler arasndaki ileri unsurla-n birletirmilerdi. 1901'de guesdciler, Fransz Sosyalist Partisini kurdular. Olanaklar (P. Bruss, B. Malon ve tekiler), proletaryay devrimci mcadeleden saptrmaya bir kk-burjuva reformcu akm temsil ediyorlard. Olanaklar, iilerin Sosyal-Devrimc ni kurdular. Emek hareketinin sosyalist amalann geri plana iterek ve iilerin mcadeles ini, gerekletirilmesi olanakl (adn da burdan almaktadr) eylerle snrlamakta srar e oletaryann devrimci bir programa ve taktiklere gereksinme duymadn sylyorlard. Bunla stei en ok lkenin iktisadi ynden geri kesimlerinden ve iilerin siyasal ynden daha az limi kesimlerinden grdler. 1902'de olanaklar ve teki reformcu gruplar, Jean Jaures'n liderlik ettii Fransz Sosyalist Partisini kurdular. 1905'te bu parti, Fransz Sosyal ist Partisi ile birleti ve Sosyalist Partiyi oluturdu. Birinci Dnya Sava srasnda Guesde, Sembat ve partinin teki liderleri, sosyal-oven bir tum taknarak, ii snfna ihanet ettiler. 9 Fabiyanlar - 1884'te kurulan reformcu Fabiyan Derneinin yeleri. Demek, adn Anibal ile kesin bir atmaya girmekten saknmak istemesi ve oyalayc taktikler kullanmasndan etator (oyalayc) adyla bilinen Romal asker Fabius Maximus'tan almtr. Demein yeleri larak burjuva aydnlar, bilim adamlan, yazarlar ve politikaclar idi (rnein, Sidney ve Beatrice Webb, Bemard Shaw, Ramsay MacDonald). Fabiyanlar, proletaryann snf mcadeles

ine ve sosyalist devrime gerek olmadn sylyorlar, kapitalizmden sosyalizme geiin k formlar yoluyla gerekleebileceini ileri sryorlard. Lenin, fabiyancl "an bir opo larak deerlendirdi. 1900'de Fabiyan Demei, i Partisinin bir blm haline geldi. Fabiy syalizmi, bugnk i Partisinin hl teorik kaynaklarndan biri olmaktadr. 10 Sosyal-Demokrat Federasyon - 1884'te kurulmutur. Bu federasyonun nderleri arasn da reformistler (Hyndmann ve yandalar), anaristler ve marksizm yandalan devrimci sos yal-demokratlar (Harry Quelch, Tom Mann, Edvvard Aveling, Eleanor Marx ve dierler i) vard; bu son grup ngiltere'deki sosyalist hareketin sol kanadndan oluuyordu. Enge ls, Sosyal-Demokrat Federasyonu, dogmaclk ve sekterlikle, Britanya'daki ynsal ii sn etiyle ba kurmamakla ve bu hareketin kendine zg zelliklerini dikkate almamakla sulaya rak sert bir biimde eletirmitir. Bu federasyon 1907'de Sosyal-Demokrat Parti adn alm 1911'de Bamsz i Partisinin sol unsur-lanyla birlikte Britanya Sosyalist Partisini ku mutur; 1920'de bu partinin yelerinin birou Byk Britanya Komnist Partisinin kurulmas rdmc olmulardr. 11 Namdnaya Volya ("Halkn radesi") - Bu grup Zemlya i Volya'nm blnmesi zerine 1879 A stosunda narodnik terrclerin gizli bir siyasal rgt olarak kuruldu. A. . Zelyabov, A. . Mihaylov, M. F. Frolenko, N. A. Morozov, Vera Figner, Sofya Perovskaya, A. A. Kviyatkovski ve daha baka kiileri kapsayan bir yksek komitenin ynetimindeydi. 190 V. i. Lenin Ne Yapmal? Narodnaya Volya, bir yandan narodnik topik sosyalist fikirlere inanrken, temel ama olarak mutlakiyetin yklmas ve siyasal zgrln elde edilmesi iin siyasal mcadelenin anyordu. Lenin yle yazmt: "Narodnaya Volya yeleri, siyasal mcadeleye girerek ileriy bir adm atmlardr, ama bu mcadeleyi, sosyalizmle birletirmeyi baaramamlardr." (Se rks, Vol. 8, s. 72.) Narodnaya Volya, arlk mutlakiyetine kar kahramanca bir sava verdi. Ama "aktif kahrama nlar ve "pasif halk ynlan yanl teorisini izleyerek, toplumu yeniden kurmay, halkn ka lmakszn, srf kendi abasyla ve bireyci terrizmle gerekletirmeyi umdu. kinci Aleksan art 1881'de katledilmesinden sonra, vahiyane misillemelerle ve lm cezalanyla, hkmet, bu grubun varlna son verdi. 1880'ler boyunca rgt yeniden canlandrma giriimleri baa Narodnaya Volya'nin yanlglann, topik programn eletirirken Lenin, bu grubun yelerini ar kiisel kar gtmeyen abalann, tekniklerini ve gayet salam biimde merkeziletiril aygyla anmtr. 12 Bakanlklk (millerandizm) -Adn, 1899'da Fransa'daki gerici burjuva hkmetine ticar kan olarak katlan Fransz sosyalist-reformist Millerand'dan alan oportnist bir akm. Mi llerand'n burjuva hkmetine girmesi, oportnist sosyal-demokrat nderlerin izledikleri s ibirlii politikasnn, bu nderlerin devrimci mcadeleyi reddedilerinin ve emeki halka etlerinin bir rnei olmutur. 13 Rus Eletiricileri - Marx'n devrimci retisini legal basnda eletiren ve berntayncl ir tutum taknan "legal marksistler" (Struve, Bulgakov, Berdyaev, ve tekiler) 14 Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birlii - 1894'te Emein Kurtuluu grubunun giriimiyle elerinin grubun programn kabul etmeleri kouluyla kurulmutu. Birliin yaynlann yaynla enmitir. Mart 1895'te grup, kendi basmevini birliin hizmetine vermitir. RSDP'nin Mart 1899'de yaplan Birinci Kongresi, Birlii, partinin yurtd temsilcisi olar k kabul etmitir. Zamanla oportnistler (ekonomistler ya da "genler") birlik iinde ege men oldular. Bunlar sosyal-demokrasinin ivedi amac olarak siyasal zgrln kazanlmasn n Kongre manifestosunu onaylamay kabul etmediler. Kasm 1898'de Birlik ilk kongresi ni, Emein Kurtuluu grubunun Birliin yaynlarn Rabotnik'in 5-6. saylar ve Lenin'in ya asn grubun stlendii Rus Sosyal-Demokratlarmm Grevi ve Yeni Fabrika Yasas adl kitap kalanlar yaynlamay kabul etmediini iln ettii bu kongreyi, Zrih'te yapt. Nisan 1899' rlik, ekonomist bir dergi olan Ra-boeye Dyelo'yu yaynlamaya balad. Birlik, Bemstein' a, millerandclara ve teki oportnistlere kar sempati duyduunu aklad. Birliin ieri ele, kinci Kongresine kadar ve kinci Kongre srasnda da srdrld. Bu kongre, Nisan 190 Cenevre'de yaplmt. Emein Kurtuluu grubu ve onun yandalan, kongreyi terkettiler ve ba tsial-Demokrat rgt kurdular. RSDP kinci Kongresinde Birliin temsilcileri {Raboeye Dyelo'nun izleyicileri) son der ece an bir oportnist tutum takndlar ve Kongre, Yurtd V. i. Lenin 191 Ne Yapmal? Rus Devrimci Sosyal-Demokratlar Birliini partinin yurtd biricik rgt olarak kabul edi kongreyi terkettiler. Kongre, Birlii datt.

15 Zarya. - 1901 ve 1902'de Stuttgart'ta skra yazarlar tarafndan yaynlanan marksist bir bilimsel ve siyasal dergi. Tmyle drt ( kitap) say yaynland. Dergi, uluslararas revizyonizmi ve Rus revizyonizmini eletirdi ve mark-sizmin teor ik ilkelerini savundu. Lenin'in bu konularla ilgili makalelerini yaynlad: Zemstvo ke ncecileri ve Liberalizm Aniballeri, Tarm Sorunu zerine "Eletirmen" Baylar (Tarm Soru nu ve "Marx'n Eletirmenleri"n\n ilk drt blm), Rus Sosyal-Demokrasisinin Tarm Program Plehanov'un Eletirmenlerimizin Eletirisi. Blm 1, Marx'n Toplumsal Gelime Teorisinin E etirmeni Olarak B. Struve, Kant'a Kar Kant ya da Herr Bernstein'n Manevi Vasiyetname si, ve teki yaptlar. 16 Montagne ve Gironde - 18. yzyl sonundaki Fransz burjuva devrimi srasnda burjuvazin in iki ayr siyasal gruplamasna verilen adlard. Montagne -jakobenler- zamann devrimci snf olan burjuvazinin, mut-lakiyete ve feodali zme son verilmesini savunan daha kararl temsilcilerine verilen add. Jakobenlerin t ersine, jirondenler, devrim ile kar-devrim arasnda yalpalyorlar ve monariyle pazarla riiyorlard. Lenin sosyal-demokrasi iindeki oportnist akm "sosyalist Gironde" ve devrimci sosyaldemokratlar da proleter jakobenler, "Montagne" diye adlandrmtr. RSDP'nin Bolevik ve vik diye ikiye ayrlmasndan sonra, Lenin meneviklerin Rusya'daki ii snf hareketi ii ironden akm olduunu sk sk vurgulamtr. 17 Bezzaglavtsi {Bez Zaglaviya adl dergiden gelmektedir) - 1905-07 Devriminin ala l dneminde Rus burjuva aydnlannn (S. N. Prokopovi, Y. D. Kaskova, V. Y. Boguarski, V . Portugulov, V. V. Kijnyakov ve tekiler) kurmu olduklan yan-kadet, yar-menevik bir grup. Adlann ondan aldklan haftalk siyasal dergi Bez Zaglaviya, Prokopovi'in ynetimin de, Ocak 1906'dan Mays 1906'ya kadar St. Petersburg'da yaynlanmtr; daha sonralan ise Bez Zaglavtsi sol-kadet Tovari'e balanmlardr. Grnteki yanszlklarnn ardna gizl iberalizminin ve oportnizmin aleti olmular, uluslararas ve Rus sosyal-demokrasisi ie risindeki revizyonizmi desteklemilerdir. 18 Almanya Sosyalist i Partisinin bir kongresi 27-29 Mays 1877 tarihlerinde Gotha'da topland. Kongre, parti basn sorununu tartt sra, baz delegeler (Most, Vahlteich) Dhring'e kar yazd makaleleri basan, Partinin merkez organ Vonvrts'a sansr koymaya ama yenilgiye uradlar (bu makaleler kitap halinde, Anti-Dhring. Bay Eugen Dhring Bil imi Altst Ediyor bal altnda 1878'de yaynlanmtr); polemiklerinin sertlii yznden k istenen sansr giriimi de yenilgiye uratld. Bununla birlikte, Kongre, siyasal nedenl erle, teorik sorunlara ilikin tartmalarn gazetenin kendisinde deil, bu gazetenin ekin de srdrlmesine karar verdi. 19 Vonvrts - Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Merkez organ, gnlk bir gazete. Wilhelm Liebknecht'in ve tekilerin ynetimi altnda 1876'da Leipzig'de kurulmutur. Sosyalistl ere Kar Yasa uyannca 1878'de yasaklanm, ama Ocak 1891'de Berliner Volksblatt'm devam olarak Berlin'de tekrar yayna 192 V. i. Lenin Ne Yapmal? balamtr. Engels bu gazetenin stunlannda oportnizmin btn belirtilerine kar mcadel ma 1890'lann sonlannda, Engels'in lmnden sonra, gazete partinin sa kanadnn eline gem bundan sonra da Alman sosyal-demokrat hareketine ve kinci Enternasyonale egemen olan oportnistlerin yazlarn dzenli olarak basmaya balamtr. Vonvrts, RSDP ierisi me ve revizyonizme kar verilen mcadelede ilkin ekonomistleri; Parti iindeki blnmeden onra da menevikleri desteklemitir. 1905-07 Devriminin yenilgisini izleyen gericili k yllarnda Trotski'nin iftiralarla dolu yazlan-na yer vermi, Lenin'e ve boleviklere T rotski'yi tekzip etmelerine ve parti iinde olup bitenleri nesnel bir biimde yanstma lanna olanak tanmamtr. Birinci Dnya Sava srasnda Vonvrts sosyal-oven bir tutum taknmtr. Rusya'daki By t Devriminden sonra ise anti-so-vyet propagandann balca kaynaklanndan biri olmutur. 1933'te yaynna son vermitir. 20 Katheder-Sosyalistler (krs sosyalistleri) - 1870'lerde ve 1880'lerde Almanya'da ortaya km olan burjuva ekonomi politiinde bir akm. Kathe-der-sosyalistler, niversit slerinden, sosyalizm kisvesi altnda, liberal burjuva dnmcln savunmulardr. Bunl etinin snflann stnde bir kurum olduunu, kapitalistlerin karlann zedelemeden iiler erini mmkn olduu kadar karlayarak "sosyalizmi" yava yava getirebileceini ve karla uzlatrabileceini iddia ediyorlard. Ka-theder-sosyalistlerin grlerini Rusya'da "lega arksistler" savundular.

21 Nozdriyov - Gogol'un l Canlar adl yaptnn, gittii her yerde skan-dallara yolamakl r kahraman. 22 Hanover karar - 9-14 Ekim 1899 tarihinde toplanan Alman Sosyal-Demokrat Partis inin Hanover Kongresinde kabul edilen "Partinin Temel Grlerine ve Taktiklerine Yapla n Saldnlar" balkl karar. Bu soruna ilikin resmi raporu August Bebel sundu. Kongredeki ounluk, sosyal-demokrasinin teorik ve taktik temellerini gzden geirme giriimlerini r eddeden Bebel'in nerdii karar onaylad. Ama karar Alman sosyal-demokrasisi iindeki rev izyonistlerden szetmedii iin Bemstein ve yandalan da bu karara oy verdiler. 23 Lbeck karar - Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Lbeck Kongresi tarafndan alnm (22Eyll 1901) ve esas olarak Eduard Bemstein'a kar yneltilmiti. E. Bernstein, 1899 Hanov er Kongresinin ardndan sosyal-demokrasinin program ve taktiklerine kar ynelttii saldn an srdrmekle kalmam, bunlan artrm ve bunlar parti dndaki evrelere tamt. Ta rafndan nerilip delegelerin byk bir ounluu tarafndan kabul edilen kararda Bemstein' aysz bir uyanda bulunulmutu. Ama revizyonist propagandann parti yelii ile badaamayac unu ilke olarak ortaya konulmamtr. 24 Alman Sosyal-Demokrat Partisi Stuttgart Kongresi (3-8 Ekim 1898) Alman Sosyal -Demokrat Partisi iinde revizyonizm sorununu tartan ilk kongre oldu. Kongrede (katlm am olan) Bernstein'n kongreye gndermi olduu bir yazs okundu; burada daha nceki bir esinde ortaya koymu olduu oportnist grler geniletiliyor ve savunuluyordu. Ama Kongre Bernstein'n muhalifleri arasnda bir birlik yoktu. Bazlar (Bebel, Kautsky ve V. i. Lenin 193 Ne Yapmal? tekiler) Bernstein'n hatalarna kar ideolojik bir mcadele verilmesini ve bu hatalarn irilmesini istiyorlar ama Bemstein'a kar rgtsel nlemler alnmasna kar kyorlard. 'un ban ektii tekiler (aznlk) ise, berntayncla kar daha gl bir mcadeleyi 25 Burada deinilen deyim, Zarya'nm Nisan 1901 tarihli 1. saysnda yaynlanm olan ve A. N. Potresov (Starover) tarafndan yazlm olan "Ne Oldu?" balkl yazda yer almaktadr. 26 Kendini Beenmi Yazar, Maksim Gorki'nin yklerinden birinin baldr. 2727 Lenin, burada, K. Tlin takma adyla yaynlanm olan "Narodiz-min Ekonomik erii ve n Bay Struve'nin Kitabndaki Eletirisi" (Marksiz-min Burjuva Yaznnda Yansmas) balkl makalesine deiniyor. Bu makale Ekonomik Gelimemizin Nitelendirilmesi in Malzeme adl d erleme {Collected Works, Vol. 1, s. 333-507) iinde yaynlanmtr. Bu derleme, Nisan 1895 tarihinde 2.000 adet olarak legal bir basme-vinde basl-d; arlk hkmeti bu kitabn datmn yasaklad, bir yl boyunca datmdan alkoydu ve sonra da cak 100 adedi bu imhadan kurtulmu ve bunlar St. Petersburg ve teki kentlerdeki sos yal-demo-kratlar arasnda elaltndan datlmtr. 28 Edvvard Bemstein'n Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der S ozialdemokratie adl kitab Rusya'da, 1901'de eitli balklar altnda yaynlanmtr: (1) ateryalizm, St. Petersburg. (2) Toplumsal Sorunlar, Moskova. (3) Sosyalizmin Sor unlar ve Sosyal-Demokrasinin Grevleri, Moskova. 29 Zubatov - Kendi giriimiyle 1901-03 yllannda bir "polis sosyalizmi" politikas izl eyen, jandarma albay ve Moskova Gizli Polis efi. "Polis Sosyalizmi" politikas, iileri otokrasiye kar siyasal mcadeleden saptrmak amacyla legal ii rgtleri kurulmasndan . Bu rgtler araclyla Zubatov, ii snf hareketini salt ekonomik hedeflerin gerekl eltme giriiminde bulundu. ilere arlk hkmetinin onlara ekonomik koullann iyiletir tmeye hazr olduu telkin ediliyordu. Zubatovculuun gerici nitelii, alan ynlar, otokrasiye kar mcadelenin iine ekme rinden yararlanan devrimci sosyal-demokratlar tarafndan aa kartld. Daha sonralan Le n de yazd gibi: "Bylece Zubatov hareketi kendi snrlarn amakta ve polisin karla-n sinin desteklenmesi iin, iilerin siyasal bilincinin yozlatrlmas iin polis tarafnda n bu hareket, otokrasiye kar dnmekte, proleter snf mcadelesinin bir patlamas haline mektedir" ("St. Petersburg Grevi", Toplu Yazlar, Cilt 8, 1964 basks). 1903'teki devrimci hareketin etkisi altnda ar hkmeti Zubatov rgtlerini datmak zorun ld. 30 Rus Sosyal-Demokratlarnn Protestosu, Lenin'in 1899'da srgnde olduu sra yazlmt otesto" ekonomist grubun manifestosu Credo'ya kar yazlmt. "Protesto", Lenin'in Minusinsk blgesindeki Yermakovskoye kynde toplad ve onyedi marks st srgnn katld bir konferansta tartlm ve 194 V. i. Lenin Ne Yapmal? oybirlii ile onaylanmt. Turlihansk ve Orlov'daki (Vyatka Guberniyas) srgnler de bu p

estoya imza atmlardr. Lenin bu "Protesto"yu yurtdna, Emein Kurtuluu grubuna gndermitir. 1900'n balannda, V. Plehanov tarafndan Raboeye Dyelo editrleri iin Vademecum'da yaynlanmtr. 31 Byloye - esas olarak narodizmin tarihine ve ilk toplumsal hareketlere deinen b ir dergi; V. L. Burtsev tarafndan kurulmutur. 1900'den 1904'e kadar dergi Londra'd a, ve 1906 ve 1907'de de V. Y. Boguarski ve P. Y. ogolev ynetiminde St. Petersburg'd a yaynland. 1907'de derginin yaynlanmas arlk hkmeti tarafndan yasaklanmtr. 1908 arlanndan Burtsev dergiyi Paris'te karmaya balad ve bu yayn 1912'ye kadar srd. Dergi Rusya'da yaynlanmas 1917'de balad ve 1926'ya kadar srd. Ekim Devriminden sonra dergi i P. Y. ogolev ynetmitir. 32 Raboeye Dyelo Editrleri iin Vademecum. Emein Kurtuluu grubu tarafndan yaynlanan b malzeme derlemesi, G. V. Plehanov'un nszyle (Cenevre, ubat 1900), RSDP iindeki oport me, ve zellikle de Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birliinin ekonomizmine ve onun organ aboeye Dyelo'ya kar yneltilmiti. 33 Profession de foi (ament, program) - 1899 ylnn sonunda kurulmu bulunan RSDP Kiev K mitesinin oportnist grlerini sergileyen bir bildiri. Bu bildirinin Credo ile ortak yn ktu. Lenin bu belgeyi, "Profession de foi zerine" balkl makalesinde eletirmitir {Coll cted Works, Vol. 4, s. 286-96). 34 Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birliinin nc Kongresi, 1901 Eyll aynn ikinci ya yapld. Kongre, Haziran 1901'de yaplan Cenevre Konferansnn hazrlad yurtd Rus sos gtlerin birletirilmesine ilikin anlama taslana deiiklikler ve ekler getirdi. Kongre izyonistleri yreklendiren Raboeye Dyelo yneticilerine verilen talimatlar onaylad. Kon gre kararlan, Birlik nderlerine egemen olan oportnist eilimi ve bunlann Haziran Kon feransnn kararlanna uymaya niyetli olmadklann gsterdi. 35 Alman Sosyalist i Partisinin Gotha Program, iki Alman sosyalist partisini, August Bebel ve Wilhelm Liebknecht (bunlarn her ikisi de Marx ve Engels'in ideolojik et kisi altnda idiler) liderliindeki ayzenahlar ile lasalclan birletiren 1875'teki Gotha Kongresinde kabul edilmitir. Program, nitelii ynnden semeci ve oportnist bir programd bellibal sorunlarda ayzenahlar, lasalclara dn vermiler ve lasalclarn formlasyonl milerdi. Marx ve Engels, Gotha Programnn taslan, 1863 Eisenach Program ile karlat r adm olduunu syleyerek iddetle eletirdiler. (Marx ve Engels, Gotha ve Erfurt Program Eletirisi, Sol Yaynlan, Ankara 1976.) 6 Lenin burada P. B. Akselrod'un 1898'de Cenevre'de yaynlanm olan Rus Sosyal-Demokr atlarnm Bugnk Grevleri ve Taktikleri Sorunu balkl kitapna deiniyor. 37 Lenin, 1896'da St. Petersburg iilerinin yn grevlerine atfta bulunuyor. Grev, 23 Ma ta Kalinkin Fabrikasnda balad ve ksa zamanda St. Petersburg'un teki btn bellibal e dokuma fabrikalanna ve daha V. i. Lenin 195 Ne Yapmal? sonra da makine imalt iletmelerine, lastik iletmelerine, kt fabrikalarna ve eker f anna yayld. Bu grev St. Petersburg iilerinin smrclere kar ilk ortak eylemleri idi 0 ii greve gitmiti. Grev, St. Petersburg i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birlii tarafndan ynetilmiti , ortak mcadele yrtmeleri iin arlar yapan bildiriler yaynlad. alma gnnn on-b i, daha yksek cret, cretlerin zamannda denmesini, vb., kapsayan grevcilerin ana istem lerini basp datt. Grevin haberleri darda byk etki yaratt. St. Petersburg proletaryasnn grevleri, Mosko ve Rusya'nn teki yerlerindeki ii snf hareketine bir drt verdi ve ar hkmetinin f nn gzden geirmesini ve 2 (14) Haziran 1897'de alma gnn onbir-buuk saate indiren b masn hzlandrmaya zorlad. Lenin, bu grevlerin "ii hareketinin giderek ykseldii bir ettiklerini" yazmtr. (V. . Lenin, Collected Works, Vol. 13, s. 84.) 38 i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birlii, St. Petersburg'un 20 marksist ii evr 1895 gznde Lenin tarafndan kurulan rgt. Demokratik merkeziyetilik ilkeleri zerinde k isiplin kurallar ile kurulan rgtn banda Lenin'in liderliini yapt Merkez Grup bulu Bu rgt Rusya'da, sosyalizmi ii snf hareketine sokan ilk rgt oldu. ilerin ekonom iin mcadelesini arla kar siyasal mcadele ile birletirdi. Birlik iiler iin bildi yaynlad. Bunlar, bir ii siyasal gazetesi olan Raboeye Dyelo'nun yaynna da yolgster k eden Lenin tarafndan kaleme alnyordu. Birliin etkinlii St. Petersburg'un ok teleri kadar ulamt. Lenin'in giriimi ile ii evreleri, Moskova, Kiev, Ekaterinoslav ve Rusya'nn teki kasab ve blgelerindeki Mcadele Birlikleri ierisinde birletiler.

8-9 (20-21) Aralk 1895 gecesi Lenin ve Birliin teki yelerinin ounluu tutukland ve R Dyelo'nun ilk saysna elkondu. Hapisanede Lenin, ifreli mektup ve brorlerle Birliin eylemlerine yolgsterdi ve onlara yardmc oldu. Hapisanede (bugne kadar daha bulunamam olan) Grevler zerine adl bir ki ve Sosyal-Demokrat Partinin Program in Taslak ve Aklama'y da yazd. Lenin'in szleriyle Birlik, ii snf hareketine destek salayacak ve proletaryann snf ne yolgsterecek devrimci bir partinin ekirdei idi. 1898'in ikinci yarsnda ekonomistle r Birlik iinde arlk kazandlar. Gazeteleri Raboaya Mysl araclyla Rusya'da sendika rnetayncl yaydlar. Tutuklamadan kaan Birliin eski yeleri, Lenin'in Birlik gelenein . Bunlar 1898'de RSDP'nin Birinci Kongresinin hazrlanmasna yardmc oldular ve Kongrede n sonra yaynlanan manifestoyu hazrladlar. 39 Lenin'in Raboeye Dyelo gazetesi iin yazm olduu "Rus ilerine" balkl bayaz bu Russkaya Starina - M. . Semevski tarafndan kurulmu tarih konusundaki makalelere yer veren aylk bir dergi; 1870'ten 1918'e kadar St. Petersburg'da yaynlanmtr. Bu dergi, Rus devlet adamlanna ve kltr dnyasnn nce gelenlerinin anlarna, gnlklerine, notlan tuplanna ve teki eitli bel196 V. i. Lenin Ne Yapmal? gelere olduka geni yer vermitir. 40 27 Nisan (9 Mays) 1895'te Yaroslavl'da Byk Tekstil Fabrikasndaki grevcilere kar ba klar. cretlerde kesinti yaplmasna kar bir protesto an-s ile greve 4.000'den fazla Lenin'in bu grevle ilgili makalesi bugne kadar bulunamamtr. 41 S. Petersburgski Rabopi Listok, i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birliinin organ says kt. -1. say .ubat (Ocak tarihini tayordu) 1897'de ve 2. says Cenevre'de Ey aynland. Gazete, iileri ekonomik mcadelelerini geni siyasal istemlerle biletirmeye ve bir ii tisinin gerekliliine arlk vermelerine aryordu. 42 Lenin'in szn ettii zel toplant, St. Petersburg'da 14 ve 17 ubat (26 ubat-1 Mart) tarihleri arasnda yapld. Toplantya V. . Lenin, A. A. Vaneyev, G. M. Krjijanovski ve t. Petersburg i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birliinin teki yeleri, yani Sibirya en nce hapisten salverilen Birliin "eski" yeleri ile Lenin'in tutuklanmasndan sonra B irliin liderliini stlenen "genler" katlmlard. 43 "Listok" Rabotnika, Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birliinin {uni-ori) gazetesi, 1 896'dan 1898'e kadar Cenevre'de dzensiz olarak yaynlanmtr. Tamamo on say yaynlanmt saylan Emein Kurtuluu grubu tarafndan hazrlanmtr. Birliin League) yelerinin ounluu ekonomizme ynelince Emein Kurtuluu grubu, Birlii hazrlamay kabul etmemi ve 8 ve 9. saylan (Kasm 1898) ekonomistler tarafndan yaynlanm 44 K /. -V. P. vanin. 45 arlk jandarmalan mavi niforma giyerlerdi. 46 Avusturya Sosyal-Demokrat Partisinin Viyana Kongresi, 2-6 Kasm 1901'de yapld ve bu kongre 1888 Heinfeld programnn yerine yeni bir program kabul etti. Bu yeni pro gramn tasla 1899 Brnn Kongresinde atanan zel bir komisyon (V. Adler ve tekiler) taraf an hazrland, program berntayncla byk dnler vermiti. 47 Hirsch-Duncker sendikalar, burjuva lerici Partinin yeleri olan Hirsch ve Duncker tarafndan Almanya'da 1868'de kurulan reformcu sendikalar. Emekle sermaye arasndak i "uyum" teorisine bal kalarak Hirsch-Duncker sendika-lannn vaftiz babalan kaplann i re olduu kadar kapitalistlere de atlar ve grev mcadelelerinin amasz mcadeleler oldu leri srdler. Bunlar, iilerin kapitalizmin boyunduruundan, kapitalist toplumun ierisin e burjuva yasalan ve sendika rgtleri yoluyla kurtanlacan sylyorlard. Onlara gre se rn asl ilevleri, iiler ile kapitalistler arasnda ve mali kaynaklann birikiminde arac tmektir. Grevlere kar olumsuz bir tutum taknarak Hirsch-Duncker sendikalan, gerekte, grev-kncl grevini yerine getiriyorlard. Eylemleri, karlkl yardm derneklerinde a younlamt. Mays 1933'e kadar varlklann srdren Hirsch-Duncker sendikalan Almanya' zaman ii snf hareketi ierisinde nemli bir rol oynamamlardr. 1933'te bu sendikann st "ii cephesine" katldlar. 48 i Snfnn z Kurtuluu grubu, 1898 sonyaznda St. Petersburg'da ortaya km ve an abilen kk bir ekonomist gruptu. Bu V. i. Lenin 197 Ne Yapmal? grup Mart 1899 tarihli bir manifesto yaynlayarak (Temmuz 1899'da Nakanune adl derg ide baslmtr) tzn duyurmu ve iilere seslenen birka duyuru karmtr.

49 Nakanune - E. A. Serebriakov tarafndan kartlan ve Narodnik grleri savunan aylk azete, Ocak 1889'dan ubat 1902'ye kadar Rusa olarak Londra'da yaynlanmtr, 37 says eitli kk-burjuva partilerin ve eilimlerin temsilcilerini biraraya getiren bir merkez olmutur. 50 Emein Kurtuluu grubu ile Raboeye Dyelo editrleri arasndaki polemik Nisan 1899'da, Lenin'in Rus Sosyal-Demokratlarnn Grevleri (Cenevre 1898) balkl kitapna ilikin irmenin bu gazetenin 1. saysnda baslmas zerine kmt. Raboeye Dyelo editrleri Yur mokratlar Birliinin oportnist bir nitelik tadn ve Rusya'daki so-syal-demokrat rgt de ekonomistlerin etkilerinin artmakta olduunu reddediyorlar ve yazdklar deerlendirm ede "kitapn z ile Raboeye Dyelo'nun yayn programnn tam bir uyum iinde olduunu v elrod'un hangi 'gen' yoldalardan szettiirii" bilmediklerini sylyorlard. Austos 1899'da Raboeye Dyelo editrlerine yazd mektubunda Ak-selrod, devrimci sosyal-d mokratlann Lenin'in kitapn da anahatlar verilen konumlanyla Rusya ve yurtd oportni konumlanyla bir tutma abasnn aslnda temelden yoksun olduunu gstermitir. Raboeye Dy le olan bu polemik daha sonra skra ve Zarya'nm stunlarnda srdrlmtr. 51 Sz edilen illegal organ, Sosyalistlere Kar Yasann yrrlkte olduu sra Alman Sos rat Partisinin merkez organyd; 28 Eyll 1879'dan 22 Eyll 1888'e kadar Zrih'te, ve 1 Ek im 1888'den 27 Eyll 1890'a kadar da Londra'da yaynlanmtr. 1879 ve 1880'de gazete Geor g von Vollmar, ve Ocak 1881'den sonra da o yllarda Engels'in etkisi altnda bulunan Eduard Bernstein tarafndan ynetilmitir. Engels'in ideolojik nderlii Der Sozial demok rat' marksist bir izgiye oturtmutur. Sosyalistlere Kar Yasann yrrle girmesinden h a yaratlm olan kafa karklnn stesinden gelmi olan Alman iileri ynnn sava m tayordu; Der Sozial demokrat, baz hatalara karn, devrimci taktikleri savunmu ve Alm n Sosyal-Demokrat gleri toparlamakta ve rgtlemede ok nemli bir rol oynamtr. Sosyal Kar Yasa kaldrlnca, Der Sozial demokrat da yaynna son verdi ve Vonurts gazetesi te partinin merkez organ oldu. 52 G. V. Plehanov, St. Petersburg'da 1895'te legal olarak yaynlanan Birci Tarih T eorisinin Gelimesi adl yaptn N. Beltov takma adyla yaynlamt. 53 Zarya'nm 1. saysnda (Nisan 1901) yaynlanm ve ekonomistlerin kendiliinden hareketl re olan tutkunluklanyla alay eden "Modern Rus Sosyalistinin lhisi" adl hicivin bir msra. Bu "ilhi" Nartsis Tuporilov imzasyla Mar-tov tarafndan yazlmt. 54 Zemskiye Naalniki (krsal ynetici). - Toprakbeylerinin kyller zerindeki yetkilerini artrmak zere 1899'da arlk hkmeti tarafndan kurulmu olan ynetsel bir makam. Krsal yerel toprak soylular arasndan atanyor ve kendilerine yalnzca ynetsel deil, kyller uklamak ve ar cezalara arptrmak da dahil geni yargsal yetkiler de veriliyordu. 198 V. i. Lenin Ne Yapmal? 55 Bund - Litvanya, Polonya ve Rusya Genel Yahudi ileri Birlii, 1897'de Vilno'da top lanan Yahudi sosyal-demokrat grubunun bir kongresinde kuruldu, daha ok Rusya'nn ba t blgelerindeki yar-proleter Yahudi zanaatlarnn bir birliiydi. Bund, RSDP'nin biri gresinde (Mart 1898) partiye, zellikle Yahudi proleterlerini ilgilendiren sorunla rda bamsz olan zerk bir rgt olarak katld. Bund, Rus ii snf hareketine milliyeti ve aynlk eilimleri getirdi. Nisan 1901'deki esinde RSDP'nin birinci kongresinde benimsenen zerklik ilikilerinin, federal ilkele re dayanan bir iliki ile deitirilmesi konusunda karar alnd. Bund'un bu kongresinde, a yn zamanda, "geni yn-lan harekete ekmenin en iyi yolunun ekonomik mcadele olduu" yo siyasal mcadelenin yntemleri ile ilgili bir karar da yaynland. Partinin ikinci kong resinde Bund delegeleri, rgtlerinin, Rusya'daki Yahudi proletaryann biricik temsilc isi olarak tannmasnda direndiler. Kongre, bu rgtsel milliyetilii reddetti ve bunun z ne Bund, partiden ayrld. 1906'da drdnc (Birlik) kongresinde alnan bir kararla Bund, R DP'ye yeniden girdi. Bundcular parti iersinde daima oportnist kanad (ekonomistler, m enevikler, tasfiyeciler) desteklediler ve boleviklere kar mcadele yrttler. RSDP'ni lmakla birlikte Bund, burjuva-milliyeti nitelikte bir rgtt. Boleviklerin, uluslann ke ndi kaderlerini tayn etme isteini kapsayan programlanna kar Bund, kl-trel-ulusal zer k dileini ne srd. 1914-1919 Birinci Dnya Savanda bundcular sosyal-ovenist bir tutum imsediler. 1917'de Bund, kar-devrimci geici hkmeti destekledi ve Ekim Sosyalist Devri mi dmanlannn safnda yer ald. Yabanc askeri mdahaleler ve isava yllarnda, bundcu ar-devrimle ibirlii yaptlar. Ayn zamanda, Bund'un tabanndaki yeler arasnda Sovyet destekleme dorultusunda bir dn grld. Proleter iktidann, i kar-devrime ve d mda letii zaman, Bund, Sovyet dzenine kar mcadeleden vazgeti. 1921 Martnda, Bund kendin

e baz yeleri Bolevik Partisine girdi. 56 Rusya'da serfliin kaldrlmas kararnamesi (19 ubat 1861) gereince, ar hkmeti, ky terleri ve kanlanyla sulam olduklar kendi kyl topraklan" (Lenin) iin demede bulunmal lln koydu. Saptanan fiyatlar, kylye verilen topran gerek fiyatnn iki- katyd urdurulana kadar, kyller, toprak sahiplerine, toplam olarak, 2.000 milyon ruble dem ilerdi. 57 Burada sz edilen olaylar, ubat ve Mart 1901'de St. Petersburg'da, Moskova'da, Ki ev'de, Harkov'da, Kazan'da ve Rusya'nn teki kentlerinde yer alan ve rencilerle iileri girimi olduklan ynsal devrimci eylemlerdi: siyasal gsteriler, toplantlar, grevler. Akademik istemlerle balayan 1900-01'deki renci hareketi, otokrasinin gerici politik asna kar, devrimci siyasal eylem nitelii kazanmt; bu eylem, ilerici iiler tarafnd lendi ve Rus toplumunun btn katlan arasnda yanklar uyandrd. ubat ve Mart 1901'deki g ilerin ve grevlerin asl nedeni, renci toplantlanna katlmann cezas olarak, Kiev nive sinden 183 rencinin askere alnmasyd (bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 414-419). Hkme devrimci eylemlere katlanlara kar amansz bir saldrya geti; V. i. Lenin 199 Ne Yapmal? polis ve kazaklar gsterileri datt ve katlanlara saldrd; yzlerce renci tutukland den ve niversitelerden atld. 4 (17) Mart 1901'de, St. Petersburg'da, Kazan Katedral i nndeki meydanda yaplan gsteri, grlmemi bir vahetle datld. ubat-Mart olaylan, akta olan devrimci kabarmann belirtileriydiler; iilerin harekete siyasal sloganlarl a katlmalan ok byk bir nem tayordu. 58 Svoboda ("zgrlk") - Mays 1901'de E. O. Zelenski (Nadejdin) tarafndan kurulan ve " sosyalist-devrimci" grup Svoboda tarafndan svire'de yaynlanan bir dergi. Derginin ya lnzca iki says kmtr: n 1, 1901'de ve n 2, 1902'de. V. . Lenin, Svoboda grubunu, re, programlara, taktiklere ve rgtlere ve ne de kitleler iinde kklere sahip" olan o "kksz gruplamalar"dan biri olarak grmtr (bkz: "Maceraclk zerine", Toplu Yaptlar, 1964 basks). Yaynlarnda (Svoboda'nn yannda, grup, Devrimin Arifesi. Teori ve Taktik S runlarnn Dzensiz Bir Yeniden Gzden Geirilmesi, n 1; Otkliki gazete-dergisi, n 1; Nad in'in Rusya'da Devrimciliin Yeniden Douu adl programsal bror, vb. gibi eyler de yay Svoboda grubu, terrizm ve "ekonomizm" dncelerini savunmutur. St. Petersburg "ekonomis tler"i ile bir blok halinde skra'ya ve RSDP St. Petersburg komitesine kar kmtr. 19 rubun varl son bulmutur. 59 skra, n 7'deki (Austos 1901) mektup, St. Petersburglu bir dokumacdan gelmiti. Bu m ektup skra'nm "i Hareketi ve Fabrikalardan Mektuplar" adl kesiminde yaynland. Bu mek Lenin'in skra'smm ileri iiler arasndaki byk etkisini gsteriyordu. Mektupta yle de : "... skra'y birok ii arkadama gsterdim ve gazete okuna okuna bir paavra haline gel gene de bir hazine gibi saklyoruz. ... skra bizim davamz, kpeklerle deerlendirilemey cek ya da saatlerle llemeyecek olan tm Rusya'nn davasn ele alyor. ... Geen pazar g iiyi topladm ve onlara '"Nereden Balamal'y okudum. Akam ge saatlere kadar bu yazy r eyi nasl da iyi aklyor, nasl da sorunun zne giriyor. ... Ve skra'nza bir mektup yalnzca nasl balamamz deil, nasl yaamamz ve nasl lmemizi de retmenizi isteme 60 P. B. Akselrod'un yazd "Otokrasi ve Zemstvolar" adl makalede, ubat ve Mays 1901'd , skra, n" 2 ve 3'te yaynland. Struve'nin makalesinin skra'da ve S. Y. Witte'nin gen e "Otokrasi ve Zemstvolar" balkl "gizli raporu"nun Struve'nin yazd girile birlikte Z a'da yaynlanmas, skra ve Zarya yneticileri ile (Struve'nin ahsnda) "demokratik muhale et" arasndaki Ocak (1901) tarihli anlama gereince mmkn olmutu. Bu anlama, Plehanov'u estei ile Akselrod ve Zasuli tarafndan yaplm, Lenin ise buna kar kmt; anlama kyaznda sosyal-demo-kratlar ile burjuva demokratlan arasndaki ibirliinin srmesinin ol anaksz olduu anlald ve Struve ile kurulmu olan ittifak bozuldu. 61 Rossiya - Gazeteci A. V. Anfiteatrov ve V. M. Doroevi'in de katkla-nyla, G. P. S azanov'un ynetimi altnda, 1899'dan 1902'ye kadar St. Petersburg'da yaynlanm olan lml liberal gnlk gazete. Bu gazete Rus burjuva topluluu arasnda olduka geni bir okur y ipti. Gazete A. V. Amfiteatrov'un "Sayn Obmanov'lar" balkl makalesi yznden Ocak 1902' e arlk hkme200 V. i. Lenin Ne Yapmal? ti tarafndan kapatld. 62 Brentanoculuk - "Proletaryann devrimci olmayan snf mcadelesini kabul eden liberal bir burjuva retisi" {Collected Works, Vol. 28, "Proleter Devrimi ve Dnek Kautsky")

. Fabrika yasalan ve iilerin sendikalar iinde rgtlenmeleri yoluyla ii snfnn soru lizm erevesi ierisinde zlebileceini iddia eder. Bu ad, burjuva ekonomi politiinde K er-so-syalizminin nde gelen savunucularndan olan L. Brentano'dan gelmektedir. 63 St.-Petersburgskiye Vedomosti - 1703'te kurulan ilk Rus gazetesi Vedomosti'n in bir devam olarak 1728'de St. Petersburg'da kmaya balayan bir gazete. 1728'den 187 4'e kadar gazete, Bilimler Akademisi tarafndan, ve 1875'ten sonra da Eitim Bakanl tar afndan yaynland; yaynn 1917'nin sonuna dek srdrd. 64 Ruskiye Vedomosti. - 1863'ten itibaren Moskova'da yaynlanan bir gazete; lml libe ral aydnlarn grlerini yanstyordu. 1905'te anayasac-de-mokratlarn sa kanadnn org de teki kar-devrimci gazetelerle birlikte yaynna son verdi. 65 Sermayeye Kar Emek Grubu, 1899 ilkyaznda St. Petersburg'da V. A. Gutovski (daha sonralan Y. Mayevski ad altnda bir menevik olmutur) tarafndan kurulmutur. Grup, St. P tersburg'daki iilerle gl balar bulunmayan birka iiden ve aydndan oluuyordu; 189 n btn yelerinin tutuklanmasndan sonra dald. Bu grubun grleri ekonomistle-rinkine rup "Programmz" balkl bir bildiri basmtr. 66 Burada, Lenin'in 1901'de A. S. Martinov'la olan ilk karlamasna deiniliyor. 67 Struvecilik - Ba temsilcisi P. B. Struve olan legal marksizm. 68 Manisi vanovi ve Pulherya vanovna - Gogol'un Eski Zaman Toprak Sahipleri adl yaptn a anlatlan taral kk toprak sahibi bir ataerkil aile. 69 Lenin, St. Petersburg'da kendisinin ynettii ve "eski yeler" diye bilinen sosyal -demokrat evreye deiniyor; bu evre 1895'te kurulan i Snfnn Kurtuluu in Mcadel ni oluturmutur. 70 Zemlya i Volya ("Toprak ve zgrlk") - 1876 sonyaznda St. Petersburg'da devrimci n arodnikler tarafndan kurulan bir rgt. yeleri arasnda Mark ve Olga Natanson, G. V. Ple hanov, O. V. Aptekman, S. M. Karavinski, S. L. Perovskaya, A. D. ve A. F. Mihaylo v da vard. Zemlya i Volya grubu, Rusya'da kylleri balca devrimci g olarak gryor ve rla kar isyan ettirmeye alyordu. Bu rgtn mensuplar, birok Rus gubemiyasnda (i a, Voronej'de ve baka yerlerde, devrimci bir eylemi yrttler. Kyller arasnda ajitasyon amacyla rgtn yeleri, bata Volga boyu ve Rusya'nn verimli blgeleri olmak zere tanmsal alanlarda krsal "merkezler" kurdular. iler ve renciler a da altlar. Baz ii evreleriyle balar kurmalarna karn Zemlya i Volya tpk tek gibi, ii snfnn nc roln yadsdklan iin, ii snf hareketine nderlik edemedi a olsa devrimcilerin enerjisini gerek yoldan saptraca ve halkla olan balarn zayflat cei grnde olduklan iin, siyasal mcadelenin nemini anlayamadlar. V. i. Lenin 201 Ne Yapmal? Kyller arasndaki devrimci almalarn baarszla uramas ve hkmetin gittike arta , amalanna ulamak iin balca yol olarak siyasal terrizme dnmeye balad. Bu konuda ke amazlklar kt ve 1879 Hazirannda Zemlya i Volya ikiye blnd: Eski taktikleri destekl (ba Plehanov ekiyordu) omi Peredel (Genel Yeniden Datm) ad verilen bir rgt olut terrizmi savunanlar da (A. . Jelyabov ve tekiler) Namdnaya Volya'y kurdular. 71 Sosyalist Enternasyonalin 1900 Paris Kongresine Rus Sosyal-Demo-krat Hareket in Raporu, Raboeye Dyelo'nun yazkurulu tarafndan Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birlii a kongreye sunuldu ve Cenevre'de 1901'de ayn bir bror olarak yaynland. 72 Yujni Raboi ("Gney isi") (gizli haberlemelerde Yuri) - Rusya'nn gneyinde, 1900 s da, bu ad altnda bir gizli gazete etrafnda olumu sosyal-demokrat bir grup. Ekonomistlerin tersine, Yujni Raboi grubu proletaryann siyasal mcadelesini ve otokr asinin devrilmesini ba grev olarak kabul ediyordu. Terrizme kar idiler, devrimci bir yn hareketini gelitirme gereini savunuyorlar ve Rusya'nn gneyinde geni devrimci faa lerde bulunuyorlard. Ayn zamanda da, liberal burjuvazinin roln abartyorlar ve kyl ha etinin nemini grmezlikten geliyorlard. Btn devrimci sosyal-demokratlar skra etrafnd letirerek merkezi bir marksist parti kurma yolundaki skra planna kar olarak, Yujni Ra boi grubu, blgesel sosyal-demokrat birlikler yaratarak partiyi yenileme plann ne srd u plan uygulamak zere Aralk 1901'de Gney Rusya'daki parti komitelerinin ve rgtlerinin bir konferansn toplamak biiminde pratik bir giriimde bulunuldu: bu konferansta Yujni Raboi yayn organ olmak zere RSDP Gney Komiteleri ve rgtleri Birlii kuruldu. Ancak iimin uygulanamaz olduu ortaya kt (grubun btn rgtsel plannn uygulanamaz oluu gi lkyazndaki toplu tutuklamalann ardndan Birlik kt. Austos 1902'de, darda kalan Yujni yeleri, Rus sosyal-demokrasisinin birliini yeniden kurmak iin harcanacak ortak abal ar hakknda skra yazkurulu ile grmelere baladlar. Grubun skra ile dayanma iinde mesi, Rusya'daki sosyal-demokrat glerin salamlatnlmas asndan byk nem tayordu.

ni Raboi grubu, kinci Parti Kongresini toplayacak tertip komitesini kurmak zere, Ru sya'daki skra rgtne, St. Petersburg komitesine ve RSDP kuzey birliine katld ve sonr komitenin almalannda yer ald; ama, o dnemde bile, Yujni Raboi grubu, tutarl bir devr i tutum taknmay baaramad. RSDP'nin kinci kongresi, btn teki ayr bamsz sosyal-demokrat gruplar ve rgtler gi boi grubunun da datlmasn oylaryla kararlatrd. 73 Burada sz edilen yaynlar, Raboaya Mysl tarafndan yaynlanm olan Rusya'daki i in Sorular (1898) adl bildiri ve Rusya'da i Snfnn Durumuna ilikin Bilgi Toplamak (1899) adl kitapktr. ilerin alma ve yaam koullar konusunda, bildiride 17, kit yer alyordu. 74 1885 grev hareketi Vladimir, Moskova, Tver ve sanayi merkezi olan 202 V. i. Lenin Ne Yapmal? teki guberniyalardaki birok tekstil giriimcisini etkilemiti. Bunlardan en nls Ocak 1 'teki Savra Morozov fabrikasndaki grevdi (Morozov grevi). ilerin balca istemleri unl para cezalannn azaltlmas ve ii istihdam etme sistemine bir dzen getirilmesi. Bu grev yneten ileri iiler P. A. Moi-seyenko, L. vanov ve V. S. Volkov'du. Yaklak 8.000 ii atld Morozov grevi askeri birlikler tarafndan bastnld; greve katlan 33 ii mahkeme i ve 600' de ilerinden atldlar. 1885-86 grev hareketinin basks altnda arlk hkmet as Yasas olarak bilinen 3 (15) Haziran 1886 tarihli yasay kaldrmak zorunda kald. 75 Oniki Yl adl derlemede Lenin, Blm V'in A kesimini karm ve u notu koymutur: '"Kesim A.. 'Nereden Balamal' Makalesinden Kim Alnd', bu baskya alnmamtr, nk bu 'kumanda etme' vb., abalarna ilikin sorunlar zerine Raboeye Dyelo ve Bund ile yaplan bir polemikten ibarettir. teki eyler arasnda, bu kesim, Partinin Merkez Organn yenile meye ve bir 'yaznsal laboratuvar' kurmaya skra yelerini davet edenin (1898-99'da) B und'un kendisi olduunu sylyordu." 76 Bu dipnotu, Lenin, gizlilik kurallar gerei koymutur. Aslnda, olaylar, tarih srasn gre anlatlmaktadr. 77 Yurtd Rus Devrimci Sosyal-Demokrasi Birlii, Lenin'in giriimiyle Ekim 1901'de kuru lmutu. skra d rgt ve Emein Kurtuluu grubunu da ieren Sotsial-Demokrat rgt Birl Birliin kurulmasndan nce, Haziran 1901'de, Cenevre Konferansnda bu rgtleri Yurtd S emokratlar Birliine katma yolunda bir giriimde bulunulmutu. Bu konferansta Rusya'nn btn sosyal-demokrat glerini toparlama ve zellikle yurtdndaki btn sosyal-demokrat letirme gereksinmesini belirten ve oportnizmin btn tonlarn ve belirtilerini knayan b karar ("ilkeler zerindeki anlama") hazrlanmt. Birlemeye resmi biim, 21-22 Eyll (41901'de toplanan "Birlik" Kongresinde verilecekti. Birliin hl oportnist tutumuna bal kald, Kongrede aklk kazannca, Kongrenin devrimci kesimi {skra rgt ve Sotsial-Dem eleri), birlemeyi mmkn grmediklerini akladlar ve kongreyi terkettiler. Bundan ksa b sonra da bunun skra rgtnn yurtd kesimi olduu tznde belirtilen Yurtd Birli tdnda yaayan Rus sosyal-demokratlar arasndan skra yandalan edindi, skra'ya mali des bulundu, gazetenin Rusya'ya ulatnlmasn rgtledi ve herkese anlalabilir marksist li ayn yapt. Aralarnda Lenin'in Yoksul Kyllere'si de bulunan eitli bltenler ve bror RSDP'nin kinci Kongresi, Birlii, yurtdnda komite statsne sahip birleik parti rgt e bunun ancak parti merkez komitesince atanan kii ya da gruplar araclyla Rus sosyal-d emokrat harekete destek olabileceini belirtti. kinci Kongrenin ardndan menevikler, Birlik iinde mevzilendiler ve Lenin ve bolevikler e kar bir mcadeleye giritiler. Birliin Ekim 1903'teki kinci Konferansnda menevikler kinci Kongresi tarafndan onaylanm parti tzne kar ynelmi yeni bir tzk kabul e nra 1905'e V. i. Lenin 203 Ne Yapmal? kadar varolan Birlik, menevikliin bir kalesi haline geldi. 78 Lenin, burada, D. . Pisarev'in "Ham Dnce Gaflar" adl makalesine deiniyor. 79 "Listok" Raboego Dyela ("Raboeye Dyelo Eki") - Haziran 1900 ile Temmuz 1901 ar asnda, dzensiz aralarla, Cenevre'de sekiz say yaynlanmtr. 80 Lenin, Marx'n Louis Bonaparte'n 18 Brumaire'i adl yaptndan u pasaja atfta bulunu : "Hegel, bir yerde, yle bir gzlemde bulunur: btn tarihsel byk olaylar ve kiiler, h hemen iki kez yinelenir. Hegel eklemeyi unutmu: birinci kez trajedi olarak, ikinc i kez komedi olarak." (Bkz: Marx ve Engels, Seme Yaptlar, 1, Sol Yaynlan, Ankara 19 76, s. 477.) 81 Kasm ve Aralk 1901'de Rusya'da iilerin destekledii bir renci gsterileri dalgas

ijni-Novgorod'daki (Maksim Gorki'nin srgn edilmesi zerine balamt), Moskova'daki (N. Dobrolyubov'un ansna dzenlenen bir toplantnn yasaklanmas zerine balamt), ve Ekat aki gsterilere ve Kiev, Harkov, Moskova ve St. Petersburg'daki renci toplantla-nna v e huzursuzluklanna ilikin raporlar 20 Aralk 1901'de skra n 13'te ve 1 Ocak 1902'de sk ra n 14'te, "Toplumsal Yaammzdan" bal altnda yaynlanmt; skra n 13'te Lenin'i l makalesi ve skra n 14'te de Plehanov'un "Gsteriler zerine" adl makalesi de yer aly u. 82 Uluslararas Sosyalist Bro - kinci Enternasyonalin srekli yrtme kurulu ve haberle merkezi; bu bronun yeleri Enternasyonale dahil btn partilerin temsilcilerinden oluuyo rdu. G. V. Plehanov ve B. N. Krievski, Rus sosyal-demokratlarnn temsilcileri olarak seilmilerdi. Lenin 1905'ten sonra bu bronun RSDP'nin temsilcisi olarak yesi oldu. Bi rinci Dnya Sava srasnda bro, sosyal-oven bir tutum taknd ve bundan sonra da ulusla hareketinin birliini salayan bir organ olarak varl fiilen son buldu. 83 Devrimci Sotsial-Demokrat rgt, Yurtd Rus Sosyal-Demokratlar Birlii iinde blnm a (Mays 1900) Emein Kurtuluu grubu ve onun yandalan tarafndan kurulmutur. Ekim 1901'd , Lenin'in giriimiyle, bu rgt, Yurtd Devrimci Rus Sosyal-Demokrasi Birliini oluturm e yurtd skra rgt ile birlemitir. 84 1900'de Paris'te kurulan bu sosyal-demokrat grup, Mays 1901'de Borba ("Mcadele ") adn ald. Rus sosyal-demokrasisi iindeki devrimci ve oportnist akmlan uzlatrma am Borba grubu, 1901'de Cenevre'de toplanan ve yurtd sosyal-demokrat rgtleri -skra ve Z rya yazkurulu, Sotsial-Demokrat rgt, Yurtd Bund Komitesi ve Yurtd Rus Sosyal-Demo irlii- arasnda yaplan konferans toplad. Bu grup Ekim 1901'deki "Birlik" Konferansna d katld. Sosyal-demokrat gr ve taktiklerden aynld ve rgt dzenini bozucu faaliyetl e Rusya'daki sosyal-demokrat rgtlerle hi bir ilikide bulunmad iin, grubun ikinci ko e temsil edilmesine izin verilmedi. Grup kongre kararyla datld. 85 skra, n 18 (10 Mart 1902), "Parti Yaam" kesiminde "Zarya'nn Vonurts Editrleri il olemii" bal altnda tartmay zetleyen bir yaz yaynland. 204 V. i. Lenin Ne Yapmal? ADLAR DZN Adamovi (Vorovski, Vaklav V.) (1871-1923). - Bolevik Partisinin nde gelen bir kiisi ve edebiyat eletirmeni. 1901'de Struve'yi ve Bernstein'i devrimci adan eletiren bir makale yaynlamtr. Ekim Sosyalist Devrimi'nin ardndan diplomatik ilerle uramtr. Akselrod, Pavel Borisovi (1850-1928). - Meneviklerin nderlerinden. 1883'te Emein Kur tuluu grubunun kuruculanndan biriydi. 1900'den itibaren skra ve Zarya yazkurullarnn y siydi. kinci Parti Kongresinden sonra (1903), faal bir Menevik oldu. Aleksevev, Pyotr Alekseyevi (1849-1891). - 1870'lerde iiler arasnda etkin propaganda yapm nl bir devrimci ii; tutuklanm ve mahkemede arlk otokrasisinin devrilmesinin uunu belirten nl bir konuma yapmtr. Auer, gnaz (1846-1907). -Alman sosyal-demokrat, oportnist bir nder. B Bakimin, Mihail Atelsandrovi (1814-1876). - Rus devrimcisi; na-rodizmin ve anarizm in ideologlarndan. Birinci Enternasyonalde marksiz-min yeminli bir dman olarak harek et etmitir, blc eylemlerinden tr 1872 Lahey Kongresinde Enternasyonalden kartlm Ballhorn, Johann. - 16. yzylda bir Alman kitap yayncs. Bebel, August (1840-1913). - Alman sosyal-demokrat ve uluslararas ii snf hareketinin ruculanndan ve nde gelen nderlerinden. Alman ii hareketi ierisindeki revizyoniz-min v e reformizmin faal bir muhalifi. Belinski, Vissarion Grigoryevi (1811-1848). - Rus devrimci demokrat, eletirmen, yayn c ve materyalist filozof; Rusya'da toplumsal ve estetik dncenin gelitirilmesinde neml bir rol oynamtr. Beltov. - Bkz: Plehanov. Berdyaev, Nikolay Aleksandrovi (1874-1948). - dealist ve mistik filozof, marksizm dman, 1905'ten itibaren V. I. Lenin Ne Yapmal? 205 kadet. Berstein, Eduard (1850-1932). -Alman Sosyal-Demokrat Partisinin ve kinci Enternas yonalin an oportnist kanadnn nderi, revizyonizmin teo-risyeni. Brentano, Lujo (Ludwig Joseph) (1844-1931).-Alman burjuva iktisats, "Katheder-sosya

lizmi"nin balca temsilcilerinden biri, snf mcadelesinin yadsnmasn savunmu ve toplu ilerin kapitalizm altnda ortadan kaldnlmasnn ve reformist sendikalar kurarak ve fabr ika yasalan kartarak iilerle kapitalistlerin karlarnn uzlatrlmasnn olanakl ol . Bulgakov, Sergey Nikolayevi (18711944). - Rus gerici iktisats, idealist filozof. 190 5-07 devriminden sonra Anayasac Demokratlarla saf tutmu, felsefi mistisizm va'zetm i, kar-devrimci bir yayn olan Velkhi'de yazlar yazmtr. B-v (Savinkov, Boris Viktorovi.) (1879-1925). - Kk-burjuva Sosya-list-Devrimci Parti yesi. Sovyet hkmetine kar mcadele etmitir; birka kar-devrimci ayaklanma ve kompl . akov, Pyotr Nikiti (1844-1885). - Devrimci narodizmin ideologlann-dan, yaync ve eleti rmen. akov, devrimci narodizm akm iinde blan-kicilike yakn bir akmn ban ekmitir ln siyasal iktidar ele geirmesi, yeni bir devlet yaratmas ve devrimci reformlar yapma gereini savunmutur. Engels, Va-kov'un kk-burjuva grlerini eletirmitir. emievski, Nikolay Gavrilovi (1828-1889) - Rus devrimci demokrat. Rus sosyal-demokratlarnn nde gelen bir nceli; fe lsefi grleri, marksizm-ncesi materyalist felsefenin doruk noktasn temsil eder. D David, Eduard (1863-1930). - Alman Sosyal-Demokrat Partisi'nin sa kanat nderi, rev izyonist; Birinci Dnya Sava srasnda sosyal-oven olmutur. Duncker, Franz (1822-1888). -Alman burjuva politikacs ve yayncs; 1868'de Max Hirsch i le birlikte reformist sendikalar rgtlemitir. Dhring, Eugen (1833-1921). -Alman filozofu ve iktisats, kk-burjuva ideologu; felsefi i olguculuun, metafizik materyalizmin ve idealizmin semeci bir kanmn temsil ediyordu. Engels, Friedrich (1820-1895). Figner, Vera Nikolayevna (1852-1942). - Rus devrimci narodnii, Na-rodnaya Volya p artisinin yrtme komitesi yesi; 1884'te lm cezasna arptrlm, sonradan bu, mr boy ilmitir. 1905-07 Devriminden sonra yurtdnda yaamtr. 1915'te Rusya'ya geri dnm ve almtr. Fourier, Franois Marie Charles (1772-1873). - Fransz topyac sosyalist. Guesde, Jules (1845-1922). - Fran206 V. I. Lenin Ne Yapmal? sz sosyalist hareketinin ve kinci Enternasyonalin rgtleyicilerinden ve yneticilerinde n biri. Fransz Sosyalist Partisinin kurulmasna (1901) yardmc olmutur. Marksist dnce Fransa'da yaylmasna ve Fransz sosyalist hareketinin gelimesine ok emei gemitir, am ri ve taktiklerde sekter nitelikte hatalar yapmtr. Birinci Dnya Sava patlak verdiind osyal-oven grleri benimsemi ve Fransz burjuva hkmetinin bir yesi olmutur. H Halturin, Stepan Nikolayevi (1856-1882). - lk devrimci Rus iilerinden biri. 1878'de Rusya'daki ilk illegal devrimci siyasal ii rgtlerinden biri olan Rus ileri Kuzey Bir ni kurmutur. Bu Birlik kapatldnda, 1879'da, Narodnaya Volya partisine girmi ve birka rrist eyleme katlmtr. 1882'de tutuklanm ve lme mahkm edilmitir. Hasselmann, Wilhelm (d. 1844). -Alman sosyal-demokrat; lasalc Genel Alman i Birlii'ni nde gelen kiilerinden; 1880'de bir anarist olduu gerekesiyle Alman Sosyal-De-mokrat Partisi'nden kartlmtr. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich (1770-1831). - Byk Alman filozofu, nesnel idealist; Alman burjuvazisinin ideologu. Hegel'in tarihsel meziyeti, diyalektik materyali zmin kaynaklann-dan biri olan diyalektiin derin ve ay-nntl bir tahlilini yapm olmasd Herostratus. - M.. 356'da Diana Tapnan atee vermi olan bir Yunanl. Hertz, Friedrich Otto (d. 1878). -Avusturyal iktisat, sosyal-demokrat, revizyonist; 1899'da yaynlanm olan Sosyalizm Asndan Tarm Sorunlar adl kitabnda tarm sorunu konusundaki marksist reti usaya evrilmi olan bu kitap, marksizme kar mcadelelerinde Bulgakov ve teki burjuva m eretiler tarafndan geni bir biimde kullanlmtr. Herzen, Aleksandr vanovi (1812-1870). - Rus devrimci demokrat; materyalist filozof, yazar ve yaync. Hirsch, Max (1832-1905). -Alman iktisats ve yayncs, emek ile sermayenin uzlamas ilk dayanarak rgtlenen sendikalann kurucusu. Yaptlarnda proletaryann devrimci taktikleri ne kar reformizmi savunmutur.

Hchberg, Kart (1853-1885). - Alman sa kanat sosyal-demokrat, yaync, Sosyalistlere Kar asann yrrle girmesinden (1878) sonra, burjuvaziyle birlemeyi ve proletaryann karla aziye teslim etmeyi savunarak, partinin devrimci taktiklerine kar durmakta Bemstei n ve Schramm ile ibirlii yapmtr. I lovaiski, Dmitri vanovi (1832-1920). - Tarihi ve yaync, Devrim ncesi Rusya'snda ilk rtaokullardaki tarih ders kitaplannn yazan. Yazd tarih esas olarak arlann ve generall erin faaliyetlerini ele almaktayd. Jelyabov, Andrei vanovi (1850-1881). - Tannm bir Rus devrimcisi, devrimci narodnizmin nde gelen temsilcilerinden, Narodnaya Volya partisinin rgtleyicisi ve nderi. V. I. Lenin Ne Yapmal? 207 K Kar ay ev, Nikolai vanovi (1850-1931). - Liberal burjuva tarihisi ve yayncs. 1905'ten sonra Anayasac Demokrat Parti yesi; marksizmin dman. Katkov, Mihail Nikiforovi (1818-1887). - Gerici yaync; monarist gericilerin szcs dur na gelen Moskovskiye Vedemosti'nin (1863-87) yneticisi ve yaynlaycs. Katkov kendisi i n "otokrasinin sadk beki kpei" deyimini kullanmtr. Katkov'un ad en amansz monaris ikle birlikte anlr. Kautsky, Kari (1854-1938). - Alman kinci Enternasyonalin nderlerinden; balangta bir m arksist, oportnizmin en tehlikeli ve zararl tr olan merkezcilii (kautskicilik) -enter nasyonalizm konusunda laf kalabal ardna gizlenmi sosyal-ovenizm- savunarak bir marksi m dnei olmutur; gerici ultra-emperyalizm teorisinin yazar. Ekim Devrimine, ii snfn lne ve Sovyet ynetimine aka kar kmtr. Knight, Robert (1833-1911). - ngiliz sendika hareketinin nde gelen nderlerinden; 18 71-99'da Kazan Ya-pmclan Birliinin ve Kazan Yapmclar ve Gemi Yapmclar Birleik Bir kreteri. verenlere kar mcadeleyi iiler iin daha iyi maddi koullar elde etme mcade snrlayan klsik trade-unioncu\uun tipik bir temsilcisi. Krievski, Boris Naurnovi (1866-1919). - Rus sosyal-demokrat, yaync, ekonomist liderle rden biri. 1890'larn sonunda Yurtd Rus So-syal-Demokratlar Birlii'nin liderlerinden b iri. 1899'da Bernstein'n grlerini yayd Birliin dergisi Raboeye Dyelo'nun yneticisi. RSDP 'nin kinci Kongresinden hemen sonra sosyal-demokrat hareketten ay-nlmtr. Kuskova, Yekaterina Dmitriyevna (1869-1958). - Rus burjuva yayncs; Rus sosyal-demok rasisi iindeki eko-nomizmin nde gelen temsilcilerinden. Ekonomizmin oportnist nitel iini en canl bir biimde ortaya koyan, Credo'nun yazan. Daha sonralar Kadetlerin grn semitir; Ekim Devriminden sonra Sovyet hkmetinin dmanlanndan olmutur. Lafargue, Lama (1845-1911). -Fransiz ii snf hareketine katlanlardan, Marx'n kz ve fargue'n kars. Lassalle, Ferdinand (1825-1864). -Alman kk-burjuva sosyalisti; ii snf hareketini ol ynde etkileyen Alman ileri Genel Derneinin (1863) kurucularndan. Ama, bu dernein ba eilen Lassalle, rgt oportnist bir izgide ynetmitir. Teorik ve politik grleri Mar tarafndan sert bir biimde eletirilmitir. Lavrov, Pyotr Lavrovi (1823-1900). - Rus toplumbilimcisi ve yaync, devrimci narodiz min ideologu. Zemlya i Volya rgtnn, daha sonra da Narodnaya Volya partisinin yesi. Fe lsefe ve toplumbilim alannda semeci, insanln ilerlemesinin "akll bireylerin" eylemle e bal olduunu savunmutur. Liebknecht, Wilhelm (1826-1900). - Alman ve dnya ii snf hareketinin nce gelen bir ki Alman Sos-yal-Demokrat Partisinin kuruculann-dan ve nderlerinden. 18 75'ten yaa208 V. I. Lenin Ne Yapmal? minin son gnlerine kadar Alman Sos-yal-Demokrat Partisi Merkez Komitesi yesi ve bu partinin merkez organ Vonorts'm bayazar, Birinci Enternasyonalin almalarnda ve ki ernasyonalin kuruluunda etkin olmutur. Lomonosov, Mihail Vasilyevi (1711-1765). - Byk bir Rus materyalist bilim adam ve yaz ar; bir kyl ailesinden geliyordu. Rusya'nn ilk parlak bilim adamyd; bululanyla birok lgi daln zenginletirmitir. M Martinov, A. (Picker, AleksandrSi-moilovi) (1865-1935). - Rus sosyal-demokrasisi ierisinde ekonomizmin nde gelen bir temsilcisi; menevik, sonradan Komnist Partiye ka

tlmtr. Martov, L (ederbaum, Yuli Osi-povi) (1873-1923) - Menevik bir nder; gericilik (190710) ve devrimci ahlan yllar srasnda tasfiyeci. Birinci Dnya Sava srasnda merkez taknmtr. Ekim Devriminden sonra Sovyet ynetiminin dman olmu ve 1920'de yurtdna Marx,Karl (1818-1883). Mehring, Franz (1846-1919). -Alman Sosyal-Demokrat Partisinin nde gelen sol kanat nderlerinden; tarihi ve yaync, Alman Komnist Partisinin kuruculanndan. Meerski, Vladimir Petrovi (1839-1914). - Kara Yzler'in yayn organ Grozhdanin'in yayn erici bir yazar. Mihaylovski, Nikolai Konstantino-vi (1842-1904). - Rus sosyologu, yaync ve yaznsal e letirmen; liberal narodizmin nde gelen bir teorisyeni, sosyolojide znel okulun tems ilcisi. Marksizme kar amansz bir mcadeleye girierek 1892'de Russkoye Bogatstvo dergisini kar Mihaylov, Aleksandr Dmitriyevi (1855-1884). - Narodnaya Volya partisinin kurucula rndan ve bu partinin birka militan eyleminin rgtleyici-lerinden. 1880'de tutuklanm ve cezasna arptnlm, ama bu cezas krek cezasna evrilmitir. Mihaylov, Nikolai Nikolayevi (1870-1905). - Dii, ajan provokatr, yapt ihbarlar, St. ersburg'daki i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birlii'nin nderlerinden Lenin'in ve nmasna yolamtr; 1902'den itibaren Polis Bakanlnda almtr; 1905'te Sosyalist-De an ldrld. Millerand, Etienne-Alexandre (1859-1943). - Fransz devlet adam. 1880'Ierde bir kk-bur juva radikali idi; 1896'larda sosyalistlerden yana olmu ve Fransz sosyalist hareke ti iersindeki oportnist eilimin ban ekmitir. 1899'da gerici burjuva hkmetinde bak Miskin, Ippolit Nikiti (1848-1885). - Devrimci narodnik; 1875'te erni-evski'nin hap isaneden kamasn salamaya alm ama baaramayp tutuklanmtr. Most, Johann (1846-1906). - Alman anaristi. 1860'larda ii snf hareketine katld. 187 Sosyalistlere Kar Yasann yrrle girmesinden sonra ngiltere'ye gt ve 1882'de de an meyi srdrd, Amerika'ya gitti. Mhlberger, Arthur (1847-1907). -Alman kk-burjuva yayncs, prudoncu, meslei fiziki. V. I. Lenin Ne Yapmal? 209 N Nadejdin, L (Zelenski, Yevgen Osipovi) (1877-1905). - Siyasal faaliyetine Narodni k olarak balam, sonradan sosyal-demokratlara katlmtr. Yazlarnda ekonomistleri dest e ayn zamanda da "ynlan harekete geirmenin" etkin bir arac olarak terrizmi savunmut enin'in skra'sma kar kmtr. RSDP'nin kinci Kongresinden sonra menevik yaynlara y Nartsis, Tuporilov (Narcissus Blunt-Snout). - Bkz: Martov, L. O Ooen, Robert (1771-1858). -Byk ngiliz topyac sosyalisti. Ozerov, van Kristoforovi (1869-1942). - Burjuva iktisats; Moskova ve St. Petersburg n versitelerinde profesr. 1901-1902'de Zubatov'un ii snf hareketi iinde giritii prov taktiklerin etkin bir biimde desteklenmesi gerektiini savunmutur. Parvus (Helphand, A. L) (1869-1924) - Menevik; 1900'lere doru ve ondan sonraki dnem de Alman So-syal-Demokrat Partisinde alt. Birinci Dnya Savanda an-oven. Perovskaya, Sofya Lvovna (1853-1881). - Rus devrimcisi, narodnik; Rus imparatoru Aleksandr H'ye 1 Mart 1881 'de dzenlenen suikast giriimine faal olarak katlm ve bu y den de idam edilmitir. Pisarev, Dmitri vanovi (1840-1868). - nde gelen bir Rus devrimci demokrat, yaync ve e etirmen; materyalist filozof. Yazd makaleler Rus toplumundaki ilerici unsurlarn devrimci grlerinin biimlenmesine byk katkda bulunmu Plehanov, Georgi Valentinovi (1856-1918). - Rus ve dnya ii snf hareketinin nde gele kiisi. Rusya'da marksizmi ilk yayanlardan, Rusya'daki ilk marksist grup olan Emei n Kurtuluu grubunun kurucusu. kinci Parti Kongresinden (1903) sonra oportnizmle uzl amay savunmutur. Gericilik yllannda (1907-10) marksizmin mah revizyonuna ve tasfiyeci ie kar durmutur. Ekim Devrimine kar tutumu olumsuzdu, ama Sovyet ynetimine kar mc atlmamtr. Prokopovi, Sergei Nikolayevi (1871-1955). - Rus burjuva iktisats ve yayncs. Doksanl nunda ekonomizmin nde gelen temsilcilerinden ve Rusya'da berntayncln ilk savunucular n biriydi. 1906'da Anayasac Demokrat Partinin Merkez Komitesi yesi. Emek konusunda , bu sorunu berntaync liberal bir biimde ele alan birka kitap yazmtr.

Proudhon, Pierre Joseph (1809-1865). - Fransz yaync, iktisat ve sosyolog, kk-burjuv n ideologu, anarizmin kuruculanndan. Rittinghausen, Moritz (1814-1890). - Alman demokrat; 1848'de Marx'n ve Engels'in y aynlamakta olduklar Neue Rheinische Zeitung'a yazlar yazmtr. Birinci Enternasyonal y . R. M. - Ekonomist oportnist grleri aka ifade eden "Gerekliimiz" balkl makalenin ad. Rogagov, Dimitri Mihailovi (1851-1884). - Rus devrimci narodnik, Na210 V. I. Lenin Ne Yapmal? rodnaya Volya partisinin nde gelen kiilerinden; bu partinin dzenledii terrist eylemle rden birkana katlmtr. 18 76'da tutuklanm ve on yllk krek cezasna mahkm olmu v mokrat Partinin Merkez Komitesi yesi olmutur; Ekim Devriminden sonra bir Beyaz Mlte ci. Sedrin. - Bkz: Saltikov-Sedrin. Tlin, K. - Lenin'in takma ad. Saint-Simon, Claude Henri (1760-1826). - nde gelen Fransz topyac sosyalisti. Saltikov-Sedrin, Mihail Yevgrafo-vi (1826-1889). - Tannm bir Rus satir yazar, devrimc demokrat. Schramm, Kari August. - Alman sosyal-demokrat, reformist. Marksiz-mi eletirmitir; 1 880'lerde partiden ayrlmtr. Schulze-Delitzsch, Hermann (1808-1883). - Alman burjuva iktisats ve politikacs; 1860' larda burjuva lerici Partinin nderlerinden; kooperatif demekler kurarak iileri devri mci mcadeleden saptrmaya almtr. Schweitzer, Johann Baptist (1833-1875). - Alman lasalclarn nderi, Lassalle'n lmnden ra Alman Genel Emek Birliinin bakan; Bismarck'n Almanya'y Prusya hegemonyas altnda b etirme politikasn desteklemitir. Serebriakov, Esper Aleksandmvi (1854-1921). - Rus devrimci narodnik; Narodnaya Vo lya partisi yesi. 1883'te yurtdna gmtr. 1899-1902'de Londra'da Nakanune adl dergi Ekim Sosyalist Devriminden sonra Rusya'daki devrimci hareketin tarihi zerinde almtr Struve, Pyotr Berngardovi (1870-1944). - Rus burjuva iktisats ve yayncs; 1890'larda gal marksizm" savunucusu. Sonradan Anayasac DeVahlteich, KarlJulius (1839-1915). - Alman ayakkab yapmcs; sa kanat sosyal-demokrat; lasalc Genel Alman ileri Birlii'nin kuruculanndan ve ilk sekreteri. Sosyalistlere Kar asa yrrle girdiinde (1878); ii hareketine orada katld Birleik Devletler'e gm Vaneyev, Anatoli, Alekseyevi (1872-1899). - Rus devrimcisi, sosyal-demokrat, Leni n, Krjijanovski ve tekilerle birlikte i Snfnn Kurtuluu in Mcadele Birliinin M iydi. 1899'da ekonomist "Credo"ya kar bir protestonun hazrlanmasna katlmtr. Vasilyev, Nikita Vasilyevi (d. 1855). - Jandarma albay; Zubatov'un "polis sosyaliz minin savunucusu. V. .-a (vanin, Vladimir Pavlo-vi) (1869-1904). - Rus sosyal-demokrat, ekonomist, Rabo ye Dyelo'nun yneticilerinden. kinci Parti Kongresinden sonra menevik olmutur. Vollmar, Georg (1850-1922). -Almanya Sosyal-Demokrat Partisinin oportnist kanadnn nd erlerinden biri; gazeteci; reformizmin ve revizy-onizmin ideologlanndan. Vorms, Alfons Ernestovi (1868-1937). - Avukat, Moskova niversitesinde profesr, libe ral. 1901-02'de Zu-batov rgtlerinin toplantlannda konumalar yapmtr. V. V. (Vorontsov, Vasili Pavlovi) V. I. Lenin Ne Yapmal? 211 (1847-1918). - ktisat ve yaync; 1880'lerde ve 1890'larda liberal na-rodizmin ideologl anndan; Rusya'da Kapitalizmin Yazgs adl ve baka ki-taplann yazar; bu kitaplarda Rusya 'da kapitalizmin gelimekte olduunu yadsm ve kk meta retimini savunmutur. arlk h yaplmasn savunmu ve mark-sizme kesinlikle kar kmtr. W Webb, Sidney (1859-1947) ve Bea-trice (1858-1943). - ngiliz sosyologla-n; 1883-84 'te reformist Fabiyan Derneini kurmular, ii hareketinin tarihi konusunda kitaplar ya zmlardr. Birinci Dnya Sava srasnda sosyal-ovenizmi savunmulardr. Ekim Devriminde yetler Birlii'ne yaknlk duymulardr. Weitling, Wilhelm (1808-1871). -Alman ii snf hareketinin ilk aa-malannda nde gelen b kii, topik eitliki komnizmin bir teorisyeni.

Wilhelm II (1859-1941). - Almanya imparatoru ve Prusya kral (1888-1918). Witte, SergeiYulyevi (1849-1915). - Rus devlet adam; 1905-06'da Bakanlar Kurulu Bak an; liberal burjuvaziye baz nemsiz dnlerde ve vaatlerde bulunmu ve 1905-07 devrimini bastrmak iin halk amanszca ezmitir. Woltmann, Ludvig (1871-1907). - Gerici bir Alman toplumbilimcisi ve antropologu; iktisadi mcadelenin ii hareketinin esas grevi olduunu savunmutur. Irk teoriyi ve Al lusunun stnln savunmutur. Zasuli, Vera vanovna (1849-1919). - Rusya'daki narodnik ve daha sonra da sosyal-de mokrat hareketin etkin bir yesi. 1878'de St. Petersburg valisi Trepov'a suikast g iriiminde bulunmutur. 1883'te Rusya'daki ilk marksist rgt olan Emein Kurtuluu grubunu kuruluuna katlmtr. RSDP'nin kinci Kongresinde mene-viklere katlmtr. Zubatov, Sergey Vasilyevi (1864-1917). - Moskova gizli polis dairesi bakan yardmcs (1 899), sonra da bakan; zubatovculuun ya da "polis sosyalizminin akl hocas ve rgt-leyi i. ileri devrimci hareketten saptrabilmek iin jandarmann ve polisin himayesi altnda te ii rgtleri kurmutur. lk Zubatov rgt Moskova'da 1901'de kurulmutur, daha sonra erde de kurulmutur. Zubatovculuk byyen devrimci hareket tarafndan yklmtr. 212 V. I. Lenin Ne Yapmal?