You are on page 1of 49

DEVLET VE DEVRM ERIS YAYINLARI DRDNC BASKI DEVLET VE DEVRM V. . LENN Austos-Eyll 1917'de yazld.

lk kez, 1918 ylnda Zhizn Znaniye yaynland. ["Devlet ve htill", Bilim ve Sosyalizm Yaynlar, Aralk 1978, Altnc Bask] Eri Yaynlar tarafndan dzenlenmitir, 2003. erisyay@kurtuluscephesi.com http://www.kurtuluscephesi.com http://www.kurtuluscephesi.org http://www.kurtuluscephesi.net NDEKLER 7 Birinci Baskya nsz 9 kinci Baskya nsz 13 BLM I - SINIFLI TOPLUM VE DEyLET 13 1. Uzlamaz Snf elikilerinin rn Olarak Devlet 16 2. zel Silahl Adam Mfrezeleri, Hapishaneler vb. 19 3. Ezilen Snfn Smrlmesi Aleti Olarak Devlet 22 4. Devletin "Snmesi" ve Zora Dayanan Devrim 29 BLM II - DEVLET VE DEVRM. 1848-1851 YILLARI DENEY 29 1. Devrimin ngn 33 2. Bir Devrim Bilanosu 38 3. Marx 1852'de Sorunu Nasl Koyuyordu 41 BLM III - DEVLET VE DEVRM. PARS KOMN DENEYM (1871). MARKS'IN ZMLEMES 41 1. Komnclerin Giriimi Neden tr 45 2. Yklan Devlet Makinesini Neyle Deitirmeli? 49 3. Parlamentarizmin Ortadan Kaldnlmas 54 4. Ulus Birliinin rgtlenmesi 57 5. Asalak Devletin Yklmas 60 BLM IV - DEVAM. ENGELSN TAMAMLAYICI 60 1. "Konut Sorunu" 63 2. Anaristler ile Polemik 67 3. Bebel'e Mektup 69 4. Erfurt Program Tasansnn Eletirisi 76 5. Marks'n Sava'nn 1891 nsz 81 6. Engels ve Demokrasinin Almas 84 BLM V - DEVLETN SNMESNN EKONOMK TEMELLER 84 1. Marks Sorun Koyar 87 2. Kapitalizmden Komnizme Gei 91 3. Komnist Toplumun Birinci Evresi 94 4. Komnist Toplumun st Evresi 102 BLM VI - MARKSZMN OPORTNSTLER TARAFINDAN ALALTILMASI 103 1. Plekhanov'un Anaristler ile Polemii 104 2. Kautsky'nin Oportnistler ile Polemii 110 3. Kautsk y'nin Pannekoek ile Polemii 119 Birinci Baskya Sonsz 120 Aklayc Notlar BRNC BASKIYA ONSOZ Devlet sorunu, gnmzde, teorik bakmdan olsun, siyasal ve pratik bakmdan olsun, zel bir em kazanyor. Emperyalist sava, tekelci kapitalizmin tekelci devlet kapitalizmi dur umuna dnme srecini byk lde hzlandrp younlatrd. Gl kapitalist topluluklar kaynaan devletin alan ynlar zerindeki korkun basks, kendini gitgide daha ok g keler -"cephe gerileri"nden sz ediyoruz bu lkelerin-, iiler iin askeri angarya kampla r haline geliyorlar. Uzayan savan saysz korkunluk ve ykmlar ynlarn durumunu dayanlmaz bir hale geti artryor. Uluslararas proleter devrim aka olgunlayor. Bu devrimin devlet karsnda

pratik bir nem kazanyor, [sayfa 9] Onlarca yllk grece ban bir evrim boyunca birikmi buV. I. Lenin 7 Devlet ve Devrin lunan oportnizm eleri tm dnyann resmi sosyalist partileri iinde egemen durumda olan sosyal-ovenizm akm yaratmtr. Bu akm (Rusya'da Plekhanov, Potressov, Brekovskaya, R -vi, sonra az-buuk rtl bir biimde ereteli, emov ve hempa-lan; Almanya'da Scheideman ien, David ve bakalar; Fransa ve Belika'da Renandel, Guesde, Vandervelde; ngiltere'd e Hynd-man ve Fabianlar121 vb. vb.) szde sosyalist, pratikte oven olan bu akm, "sos yalizm nderleri"nin yalnzca "kendi" ulusal burjuvazilerinin deil, aynca "kendi" dev letlerinin de karlanna alaka ayak uydurmalanyla belirlenir, nk byk, devletler deni letlerin ou, uzun zamandr, birok kk ve gsz halklar smrp kleletiriyorlar. Em bu trden bir yamann srdrlmesi ve paylalmas iin yaplan bir boumadr. alan y nin, zel olarak emperyalist burjuvazinin basksndan kurtarma savam, "devlet" zerindek portnist nyarglara kar bir savam olmakszn, olanakszdr. Her eyden nce Marx ve Engels'in devlet zerindeki retilerini inceleyecek ve zellikle b retinin unutulmu ya da opor-tnistlerce arptlm ynleri zerinde duracaz. Sonra, ptmalarn bata gelen, krkleyicisi, bugnk sava srasnda utan verici bir siyasal bat . Enternasyonalin (1889-1914) en nl nderi Kari Kautsky'yi inceleyeceiz. Son olarak, 1905 ve zellikle 1917 Rus devrimleri deneyinden kartlmas gereken en nemli sonular o koyacaz. u anda (1917 Austosunun ba), 1917 [sayfa o] devriminin [ubat Devrimi -.] inin birinci evresini tamamladn gryoruz; ama genel olarak, bu devrimin tm, ancak ve k, emperyalist savan douraca proleter sosyalist devrimler zincirinin bir halkas olara kavranabilir. yleyse, proleter sosyalist devrimin devlet karsndaki tutumu yalnzca pr atik siyasal bir nem kazanmakla kalmaz, aynca ivedi bir gncellik niteliine de brnr; lnda szkonusu olan, ynlan, ok yakn bir gelecekte sermaye boyunduruundan kurtulmak i malar gereken ey zerinde aydnlatmaktr. Yazar Austos 1917 V. I. Lenin Devlet ve Devrin KNC BASKIYA ONSOZ Bu ikinci bask, birinci basknn hemen hemen tpksdr. Yalnzca, II. blme nc parag Yazar Moskova. 17 Aralk 1918 [sayfau V. i. Lenin 9 Devlet ve Devrin DEVLET VE DEVRM"1 BOLUM I SINIFLI TOPLUM VE DEVLET 1. UZLAMAZ SINIF ELKLERNN URUNU OLARAK DEVLET Tarihte devrimci dnrlerin retileri ile, kurtulular iin savam veren ezilen snfl ileri bana birok kez gelen ey bugn de Marx retisinin bana geliyor. Egemen snflar devrimcileri ard arkas gelmez kyclklarla dllendirirler; retilerini, en vahi d in, en takn yalan ve karaalma kampanyalanyla karlarlar. lmlerinden sonra, byk devr i zararsz ikonlar durumuna getirmeye, sz uygun derse, azizletirmeye, ezilen snflan " elli etmek" ve onlar aldatmak iin adlarn bir ayla (hle) ile sslemeye alrlar. Byl rimci retileri ieriinden yoksunlatnlr, deerden drlr ve devrimci keskinlii gid ve ii hareketi oportnistleri, bugn ite marksizmi "evcilletirme" biimi zerinde birl ar. retinin devrimci yan ve devrimci ruhu unutuluyor, siliniyor [sayfa 13] ve deitiri liyor. Burjuvazi iin kabul V. i. Lenin 13 Devlet ve Devrin edilebilir ya da yle grnen eyler, n plana kanlyor ve vlyor. Bugn btn sosyal- "marksist"tirler. Ve daha dne dek marksizmin kkn kazma iinde uzmanlam burjuva Alma nleri, imdi bir soygun savann yrtlmesi iin son derece iyi rgtlenmi o ii sendik "ulusal-Alman" Marx'tan gitgide daha sk szediyorlar! Bu durum karsnda, marksizmin arptlmalannn bu grlmemi yayl karsnda, grevim vlet zerindeki retisini yeniden kurmaktr. Bunun iin, Marx ve Engels'in kendi yaptlar n bir dizi uzun alnt, zorunlu. Bu uzun alntlarn aklamay arlatracaklar ve onu d a getirmeye hi de yardmc olmayacaklar kukusuz. Ama bunu yapmamak da kesinlikle olanak sz. Okuyucunun, bilimsel sosyalizmin kurucularnn btn grlerini ve bu grlerin geli abilmesi iin, ve bu grlerin bugn egemen bulunan "kautskizm" tarafndan nasl arptld elere dayanarak gsterilmesi ve ortaya konmas iin de, Marx ve Engels'in devlet konus undaki yaptlarnn btn paralan ya da hi deilse btn canalc paralar, olabildiinc

e aktanlmaldr. Friedrich Engels'in altnc bir basks 1894'te Stuttgart'da yaynlanm b ve en yaygn yapt olan Ailenin, zel Mlkiyetin ve Devletin Kkeni'nden balayalm. Aktar Almanca asllan-na gre evirmemiz gerekecek; nk Rusa eviriler, ok sayda olmalarna ik ya da ok kusurludurlar, [sayfa 14] Engels, tarihsel zmlemesinden sonular kartrken yle der: "Devlet topluma dardan dayatlm bir erklik deildir. Hegel'in ileri srd gibi, 'ahl 'akln imgesi ve gereklii' de deildir. Devlet, daha ok, toplumun, gelimesinin belirli ir aamasndaki bir rndr; bu toplumun, nlemekte yetersiz olduu uzlamaz kartlklar kendi kendisiyle zlmez bir eliki iine girdiinin itirafdr. Ama, kartlklarn, yan lara sahip snflarn, kendilerini ve toplumu, ksr bir savam iinde eritip bitirmemeler grnte toplumun stnde yer alan atmay hafifletmesi, "dzen" snrlan iinde tutmas k gereksinimi kendini kabul ettirir; ite 14 V. i. Lenin Devlet ve Devrin toplumdan doan, ama onun stnde yer alan ve ona gitgide yabanclaan bu erklik, devletti r" (6. Almanca bask, s. 177-178)[31 Burada, marksizmin, devletin tarihsel rol ve anlam zerindeki temel dn tm aklyl i bulunuyor. Devlet, snf elikilerinin uzlamaz olmalan olgusunun rn ve belirtisidir e snflar arasndaki elimelerin uzlamas nesnel olarak olanakl deilse, orada devlet o . Ve tersine; devletin varl da, snf elikilerinin uzlamaz olduklann tantlar. Marksizmin, iki ana izgi izleyen arptlmas ite bu zsel ve temel nokta zerinde balar Bir yanda, kar klmas olanaksz tarihsel olgulann basks altnda, nerede snf elik varsa, ancak orada devletin varolduunu kabul etmek zorunda kalan burjuva ve zellik le kk-burjuva ideologlar, devlet'i snflann [sayfa s bir uzlama organ olarak ortaya biimde, Marx' "tashih" ederler. Marx'a gre, eer snflararas uzlama olanakl olsayd e ortaya kabilir, ne de ayakta kalabilirdi. Bol bol Marx'tan szeden hamkafa profesrl er ve gazete yazarlarna gre, devletin rol, snflar uzlatrmaktr. Marx'a gre, devlet gemenlii organ, bir snfn bir baka snf zerindeki bask organdr; snflar arasnda bu basky yasallatnp pekitiren bir "dzen"in kurulmasdr. Kk-burjuva siyasetilerin kansna gre, dzen, snflarn uzlamasdr, yoksa bir snf zilmesi deil; atmay hafifletmek demek, uzlatrmak demektir, yoksa baskclar devirme veren ezilen snflarn elinden baz sava ara ve yntemlerini ekip almak deil. Bylece, 1917 devriminde [ubat Devrimi -.], devletin anlam ve rol sorunu, pratik bakmd n ivedi bir eylem sorunu, stelik bir yn eylemi sorunu olarak tm geniliiyle ortaya Devrimci-Sosyalistler ile Meneviklerin hepsi, hemen ve gzlerini krpmadan, snflarn dev et tarafndan "uzlatrlmas" kk-burjuva teorisine drtelle sanldlar. Bu iki partideki adamlannn saysz karar ve makalelerinin hepsi, bu kk-burjuva ve hamkafa "uzlama" teor nin etkisini tar. Devletin, kendi kartyla (kendisine kart olan snfla) uzlamas ol li bir snfn egemenlik organ olmas, kk-burjuva demokrasisinin hibir zaman anlaV. i. Lenin 15 Devlet ve Devrin yamad bir eydir. Bizim Devrimci-Sosyalistlerimizle Menevikler-imizin devlet karsnda lar [sayfa i6] tutum, onlarn hi de sosyalist deil (bunu biz Bolevikler, hep tantladk szde-sosyalist laf ebelii merakls kk-burjuva demokratlan olduklann gsteren en ak biridir. te yanda, marksizmin ok daha ince olan "kautskist" arptlmas var. Burada "teorik olara ", ne devletin bir snf egemenlii organ olduuna kar klr, ne de snflar arasndak olduuna. Ama u olgu gzden kanlr ya da st rtlr. Eer devlet, snflar arasndaki duu gereinden doduysa, eer toplumun zerinde ve "ona gitgide yabanclaan" bir iktidar aktr ki, yalnzca zora dayanan bir devrim olmakszn deil, ayrca egemen snf tarafn lunan ve iinde o "yabanc" niteliin maddeletii devlet iktidan aygt da ortadan kaldr ezilen snfn kurtuluu olanakszdr. Teorik bakmdan kendi bana ak olan bu sonucu, da ceimiz gibi, Marx, devrimin grevlerinin somut tarihsel zmlemesinden yetkin bir belgin likle karmtr. Ve ite Kaustky'nin ... unutup arptt ey de bu sonutur-aklamamz olarak gstereceiz. 2. ZEL SLAHLI ADAM MFREZELER, HAPSHANELER vb. "... Devlet, eski gentilice rgtlenmeye gre, ilkin uyruklan-nn topraa gre datlmasy enir..." diye devam eder En-gels. Bu dalm bize "doal" grnr, ama airetler ya da klanlar biimindeki eski rgtlenmeye klu bir savam gerektirmitir, [sayfa 17] "... kinci olarak, bizzat silahl g halinde rgtlenen halkla artk dorudan doruya ayn

an bir kamu gcnn kuruluu gelir. Bu zel kamu gc zorunludur; nk, snflara blnmed k bir silahl rgtlenmesi olanaksz duruma gelmitir... Bu kamu gc her devlette vardr; a silahl adamlardan deil, ama maddi eklentilerinden de, gentilice toplumun bilmedii hapishaneler ve her trl ceza kurumlarndan da 16 V. i. Lenin Devlet ve Devrin bileir..." Engels, toplumdan doan, ama onun stnde yer alan ve gitgide ona yabanclaan ve devlet d enilen bu "g" kavramn gelitirir. Bu g balca neye dayanr? Elleri altnda hapishane unan zel silahl adam mfrezelerine. zel silahl adam mfrezelerinden szetme hakkna sahibiz; nk her devlete zg kamu gc a, "halkn zerkli silahl rgtlenmesi" ile, "artk dorudan doruya ayn ey deildir". Btn byk devrimci dnrler gibi, Engels de, bilinli iilerin dikkatini, egemen hamka kkate deer ve en allm grnen, yalnzca kat deil, talam denebilecek nyarglar ey zerine ekmeye alr. Srekli ordu ve polis, devlet iktidarnn balca g aletler asl olabilirdi? Engels'in seslendii ve yakndan ne bir tek byk devrim yaam ve ne de grm olan 19. Y rupallannn byk ounluu iin, baka trl olamazd. Onlar, "halkn zerkli silahl rg hi mi hi anlayamazdlar. Toplumun zerinde yer alan ve ona [sayfa s yabanclaan zel dam mfrezeleri (polis, srekli ordu) zorunluluunun neden ortaya kt sorusunu, Bat Av leri ve Rusya'daki hamkafalar, toplumsal yaamn artan karmakln, grevlerin aynmasn ak, Spencer ya da Mihaylosvki'den alnm iki- tmce ile yantlama eilimindedirler. Bu anmsatma "bilimsel" bir grne sahiptir; ama asl nemli olan, zseli: toplumun, bir amanszca dman snflar biimindeki blnn glgede brakarak bilisiz halk iyice uyut Toplumun bu snflara bln olmasayd, "halkn zerkli silahl rgtlenmesi", sopalarla maymun srsnn ilkel rgtlenmesi, ya da ilkel ya da klanlar biiminde birlemi in-sanla l rgtlenmesinden, karmaklyla, tekniinin yksek dzeyiyle vb. ayrlrd; ama olanakl Oysa bu olanakszdr; nk uygar toplum, dman snflar biiminde ve stelik "zerkli sil alarnda silahl bir savama yolaabilecek, amanszca dman snflar biiminde blnmt bir g, zel silahl adam mfrezeleri meydana gelir; ve her devrim, devlet aygtn ykar durumda bir snflar savam rnei verir, egemen snfn kendisine hizmet V. i. Lenin 1 7 Devlet ve Devrin eden silahl adam mfrezelerini yeniden kurmak, ezilen snfnsa, smrclere deil, smr etmeye yetenekli bu tr yeni bir rgt kurmak iin nasl abaladklann bize en ak bir b ir. Aktarlan parada, Engels, her byk devrimin pratik olarak, somut olarak ve bir yn eyle [sayfa 19] lsnde ortaya koyduu sorunu, yani "zel" silahl adam mfrezeleri ve "halkn silahl rgtlenmesi" arasndaki, ilikiler sorununu, teorik olarak koyuyor. Bu sorunun, A vrupa ve Rus devrimleri deneyiyle somut olarak nasl aydnlandn greceiz. Ama, gene Engels'in aklamasna dnelim. Engels, bazan, rnein Kuzey Amerika'nn baz bl de, bu kamu gcnn gsz olduunu (Kuzey Amerika'nn, em-peryalizm-ncesi dnemde, zgr eleri -kapitalist toplumda ok ender bir istisna- szkonusudur), ama, genel bir biimd e, glendiini gsterir. "... devlet iindeki snf elikileri belirginletii ve snrda devletler daha byk ve bir duruma geldii lde, onun da gc artar - daha ok, snf savamlan ve fetih rekabet gcn, tm toplumu, hatta devleti yutmakla tehdit edecek derecede artrm bulunduklan bug rupamz dnelim..." Bu satrlar, en ge 90 yllarnn balarnda yazlmtr. Engels'in tarihini tar. Bu ada, emperyalizme yneli -trstlerin mutlak egemenlii, byk bankala , byk smrge politikas vb.- Fransa'da yeni balamt; Kuzey Amerika ve Almanya'da hen ereydi. O, zamandan beri, "fetihler rekabeti" bir dev adm att; yle ki, 1910'dan az s onra yeryz "rakip fatihler", yani byk soyguncu devletler arasnda tamamen paylalm b rdu. O zamandan beri, askeri ve bahri silahlanma korkun bir biimde artt; ve ngiltere 'nin ya da Almanya'nn dnya zerindeki egemenlii [sayfa 20] ve ganimet paylamak iin yap n 1914-1917 apul sava srasnda, agzl bir devlet iktidar, toplumun btn glerini " ede ki, btnsel bir ykm eiinde bulunuluyor. Engels, daha 1891'de "fetihler rekabeti"nin, byk devletlerin d politikasndaki belliba ayrdedici izgilerden biri olduunu gstermesini bilmiti. Oysa, 1914-1917'de, ar derec einle18 V. i. Lenin Devlet ve Devrin

mi bulunan bu rekabet, emperyalist savaa yolat bir anda, sosyal-ovenizm kopuklan, "y savunmas", "cumhuriyetin ve devrimin korunmas" vb. zerindeki parlak szlerle, "kendi " burjuvazilerinin soyguncu karlannn korunmasn maskeliyorlar! 3. EZLEN SINIFIN SMRLMES ALET OLARAK DEVLET Toplumun stnde yer alan zel bir kamu gcn beslemek iin, vergiler ve devlet borlan ge hale gelir. Engels yle yazar: "Kamu gcn ve vergileri detme hakkn kullanan memurlar, toplumun organlar olarak, topl n stnde yer alrlar. Gentilice rgtlenme organlarna gsterilen iten gelme sayg, memur r da bu saygnn gsterildiini varsaysak bile, onlara yetmez ... onlann yetkesini, onlar bir kutsallk ve zel bir dokunulmazlk kazandran olaanst yasalarla salama balamak g .. En deersiz polis memuru, gentilice toplumdaki btn organlarn birarada sahip oldukl arndan ok 'yetke' sahibidir; ama en gl prens, en byk devlet adam, ya da uygarln 21] askeri efi, en kk gentilice efin mazhar olduu iten gelme ve sz gtrmez saygy .." Devlet iktidan organlan olarak memurlann ayrcalkl durumu sorunu, bylece konmu bulunuy or. Aslolan, onlar toplum stne koyan eyin ne olduunu bilmektir. Pratikte bu teori sor ununun, Paris Komn tarafndan 1871'de nasl zlm ve Kautsky tarafndan 1912'de gerici y iinde nasl grltye getirilmi olduunu greceiz. "Devlet, snf kartlklann frenleme gereksiniminden doduuna, ama ayn zamanda, bu sn asnda doduuna gre, kural olarak en gl snfn, ekonomik bakmdan egemen olan ve bunu siyasal bakmdan da egemen snf durumuna gelen ve bylece ezilen snf boyunduruk altnd mak ve smrmek iin yeni aralar kazanan snfn devletidir..." Antik devletle feodal devl klelerle serilerin smrlmesi organ oldular; ama yalnzca onlar deil, "modern temsili let de, cretli emein sermaye tarafndan smrlmesi aletidir. Bununla birlikte istisna V. i. Lenin 19 Devlet ve Devrin olarak, savam durumundaki snflarn denge tutmaya ok yaklatklar yle baz dnemler o t gc szde arac olarak, bir zaman iin bu snflara kar belirli bir bamszlk durumu ani, 17. ve 18. Yzyllann mutlak hkmdarlklar gibi, Fransa'da Birinci ve kinci imparat uun bonapartizmi gibi, Almanya'da Bismarck gibi. Buna, Sovyetlerin, kk-burjuva demokratlar tarafndan ynetilmeleri nedeniyle henz gs karlk burjuvazinin de Sovyetleri [sayfa 22] datmak iin henz yeterince gl olmad rimci proletaryay ezmeye baladktan sonra, Cumhuriyeti Rusya'daki Kerenski hkmeti gibi diye ekleyeceiz. Engels, "zenginlik, iktidann demokratik cumhuriyette, dolayl ama bir o kadar da gve nli bir biimde gsteriyor" diye srdrr; yle ki: ilk olarak, "memurlann dpedz rvet erika), ikinci olarak da, "hkmetle borsa arasndaki balama" (Fransa ve Amerika) aracyl . Bugn, hangisi olursa olsun, btn demokratik cumhuriyetlerde, emperyalizm ve bankalar egemenlii, zenginliin snrsz gcn savunmak ve kullanmak iin yararlanlan bu iki ara ir sanat haline getirecek derecede "gelitirdi". Eer, rnein Rusya Demokratik Cumhuriy etinin daha ilk aylarnda, "sosyalistler"in -Devrimci-Sosyalistler ve Menevikler- b urjuvazi ile koalisyon hkmeti iindeki evliliklerinin, deyim yerindeyse, balay srasnda Bay Palinski, kapitalistleri tedirgin etmeyi ve onlarn tekerine ta koymay, askeri s ipariler yoluyla devlet hazinesini soymalarn engellemeyi gzeten btn nlemleri baltala ve daha sonra bakanlktan ayrlm (ve elbette yerine tastamam ayn bir baka Palinski ge an Bay Palinski, eer kapitalistler tarafndan ylda 120.000 ruble tutan bir arpalkla "d endirilmi" ise, bu nedir? Dolaysz ya da dolayl rvet mi? Yoksa hkmetle kapitalist sen alar [trstler] arasnda bir balama, ya da "yalnzca" dosta ilikiler mi? emov ve eret in, Avksentiev ve Skobelevlerin oynadklan rol nedir? Devlet hazinesine el atan mi lyonerlerin "dolaysz" balaklan mdrlar, yoksa sadece dolayl balaklar m? [sayfa 23] Artk siyasal mekanizmann bu tr eksikliklerine ve kapitalizmin siyasal zarfndaki kusu rlara baml olmad iin, "zenginlik" in snrsz gc demokratik cumhuriyette daha gve 20 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Demokratik cumhuriyet, kapitalizmin olanakl olan en iyi politik biimidir; nk sermaye, demokratik cumhuriyeti (Palinski, ger-nov, ereteli ve hempalar araclyla) ele geir sonra, iktidarn yle salam, yle gvenli bir biimde kurar ki, burjuva demokratik cumhur tindeki hibir kii, kurum ya da parti deiiklii, onu sarsamaz. Ayrca genel oy hakkn burjuvazinin egemenlik aleti olarak nitelendirdii zaman, Engels

'in bsbtn kesin ve ak olduunu da belirtmek gerekir. Alman sosyal-demokrasisinin uzun eneyini aka hesaba katan Engels, "genel oy hakk... ii snfnn olgunluunu lmeyi s edir. Bugnk devlet iinde bundan daha ok hibir ey olamaz ve hibir zaman da olmayacakt er. Bizim Devrimci-Sosyalistlerimizle Meneviklerimiz gibi kk-burjuva demokratlar, tpk ik kardeleri olan Bat Avrupa sosyal-oven ve oportnistlerinin tm gibi, genel oy hakkndan daha ok" bir ey beklerler. Genel oy hakknn, "bugnk devlet iinde", emekiler ounlu ini gerekten dile getirmeye ve bu iradenin yerine getirilmesini salamaya yetenekli olduu dnn paylar ve bu yanl dn halka da alarlar. Burada, yalnzca, Engels'in ak, belgin ve somut aklamasnn, "resmi" (yani oportnist) list partilerin propaganda ve ajitasyonunda her [sayfa 24] an deitirilip arptldna i derek, bu yanl dnn altn izmekten baka bir ey yapamayz. Marx ve Engels'in "bugn grleri zerindeki aklamamzn devam, Engels'in burada rtt anlayn btn yanl Engels, en tannm yaptnda [Ailenin, zel Mlkiyetin ve Devletin Kkeni -.] grlerini mde yle zetler: "Demek ki, devlet dnlemeyecek bir zamandan beri varolan bir ey deildir. lerini onsu , hibir devlet ve devlet erklii dn bulunmayan toplumlar olmutur. Toplumun snflara zorunlu olarak bal olan belirli bir ekonomik gelime aamasnda, bu blnme, devleti bir runluluk durumuna getirdi. imdi, retimde, bu snflann varlnn yalnzca bir zorunluluk an kmakla kalmayp, retim iin gerek bir engel de olduu bir gelime aamasna hzl ad V. i. Lenin 21 Devlet ve Devrin la yaklayoruz. Bu snflar, vaktiyle ne kadar kanlmaz bir biimde ortaya ktlarsa, o bir biimde ortadan kalkacaklardr. Onlarla birlikte, devlet de, kanlmaz bir biimde, y kolur. reticilerin zgr ve eiti bir birlik temeli zerinde retimi yeniden dzenleyecek toplum, tm devlet makinesini, bundan byle kendisine lyk olan yere, bir kenara ataca ktr: sr- antika mzesine, knk ve tun baltann yanna..." ada sosyal-demokrasinin jistasyon yaznnda bu alntya pek rastlanmaz. Rastland zaman da, bu metni, sanki bir i nnde eilmek istercesine, yani u "tm devlet makinesinin sr- antika mzesine atlmas yfa 25] devrimin genilik ve derinlii zerinde en kk bir dnme abas olmakszn, Eng yg gstermek iin aktardklar grlr. Hatta ou zaman onlarda, Engels'in devlet makines sylemek istedii ey, pek de anlalma benzemez. 4. DEVLETN "SNMES" VE ZORA DAYANAN DEVRM Engels'in, devletin "snmesi" zerindeki formlleri ylesine yaygn, ylesine yinelenen, op rtnist salal uzlamac marksiz-min allm sahteciliinin temelinde ne yattn yles dir ki, onlar zerinde uzun uzun durmak gerekir. Bu formllerin karld paray tm ola : "Proletarya devlet iktidarn ele geirir ve retim ara-lann nce devlet mlkiyeti durumu Ama, bunu yapmakla, proletarya olarak kendi kendini ortadan kaldnr, btn snf ayrmlar snf kartlklann, ve ayn biimde, devlet olarak devleti de ortadan kaldrr. Snf ka mlenen daha nceki toplumun devlete, yani her durumda, smrc snfn kendi d retim ko yleyse zellikle smrlen snf varolan retim biimi (klelik, toprak klelii, cretl rilmi bask koullan iinde tutmak iin kurduu bir rgte gereksinimi vard. Devlet, tm resmi temsilcisi, onun gzle grlr bir kurul biimindeki bireimiydi, ama bu, tm toplumu aman iin, kendi bana temsil eden snfn devleti: ilk ada 22 V. i. Lenin Devlet ve Devrin kle sahibi yurttalarn, orta ada feodal soyluluun, [sayfa 26] amzda burjuvazinin d duu lde byleydi. Sonunda gerekten tm toplumun temsilcisi durumuna geldii zaman, ken ndini gereksiz klar. Bask altnda tutulacak hibir toplumsal snf kalmaynca, snf egem retimdeki gncel anari zerine kurulu bireysel yaama savam ile birlikte, bunlardan d ve arlklar da ortadan kalknca, artk bir bask altnda tutulacak hibir ey yok demekt bir bask iktidar, bir devlet, zorunlu olmaktan kar. Devletin gerekten tm toplumun tem ilcisi olarak grnd ilk eylem -retim aralarna toplum adna elkonmas-, ayn zamanda e zg son eylemidir de. Devlet iktidarnn toplumsal ilikilere karmas, bir alandan son r bakasnda gereksiz duruma gelir ve sonra kendiliinden uykuya dalar. Kiilerin hkmeti erini, eylerin idaresi ve retim ilemlerinin ynetimine brakr. Devlet 'ilga' edilmez, s r. 'zgr halk devleti' zerindeki kof tmcenin, ajitasyon arac olarak geici doruluu ba olduu kadar, bilimsel dn olarak kesin yetersizlii bakmndan da deerlendirilmesini; b gibi, anarist denilen kimselerin, devletin bugnden yanna ortadan kaldrlmas yolundaki istemlerinin deerlendirilmesini de, ite bu salar" (Anti-Dhring; "Bay Eugen Dhring Bil

imi Altst Ediyor", 3. Almanca bask, s. 301-303).[41 Yanlgya dmekten ekinmeksizin sy ilir ki, Engels'in dnce zenginlii bakmndan ok dikkate deer bu yazs, bugnk sosya de, Marx'a gre devletin ortadan "kaldnlmas" yolundaki anarist retinin tersine, "snme nin doruluu yolundaki bilgiden baka bir sosyalist [sayfa 27] dnce izi brakmamtr. bu biimde gdkletirmek, onu oportnizme indirgemek demektir; nk, bylesine bir "yoru onra, bulank, yava, eit, kerteli, sramasz-patlamasz, devrimsiz bir deiiklik dnc ir ey kalmaz. Devletin "snmesi" kavram, ynlar arasnda genellikle yaygn bulunan gnl e, hi kuku yok ki, devrimin uyutulmas, hatta yadsnmasdr. Oysa, bylesine bir "yorum", marksizmin, yalnzca burjuvazi iin yararl, ve teorik olar ak, rnein Engels'in in extenso aktardV. i. Lenin 23 Devlet ve Devrin mz "varg" lannda belirtilmi bulunan balca koul ve dncelerin unutulmas zerine k ptlmalanndan biri olmaktan baka bir ey deildir. Birinci olarak: Usavurmasnn banda, Engels, proletaryann devlet iktidarn eline geire "bylece devlet olarak devleti ortadan kaldrdn" syler. Bunun ne anlama geldiini d mamtr". ounlukla, ya bunun anlam hi anlalmyor, ya da burada, Engels bakmndan, " eveklik" gibi bir ey grlyor. Gereklikte, bu szler proleter devrimlerin en byklerin inin deneyini, sras gelince, zerinde uzun uzun duracamz 1871 Paris Komn deneyini, k ile getirirler. Engels burada, proletarya devrimiyle burjuvazinin devletinin "ortadan kaldrlma"snda n szeder; oysa "snme" zerine syledii eyler, sosyalist devrimden sonra, proleter devle ten ne kalmsa onunla ilgilidir. Engels'e gre, burjuva devlet "snmez"; devrim srasnda roletarya tarafndan "ortadan kaldrlr". Bu devrimden sonra snen [sayfa 28] ey, prolete devlet, baka bir deyile, bir yar-devlettir. kinci olarak: Devlet "zel bir bask gcdr". Engels'in bu hayranlk verici ve son derece rin tanmlamas burada en yetkin bir aklkla dile getirilmitir. Bundan u sonu kar: p ya kar burjuvazi tarafndan milyonlarca emekiye kar bir avu zengin tarafndan kullan "zel bask gc" yerine, burjuvaziye kar proletarya tarafndan uygulanan bir "zel bask oletarya diktatoras) gemesi gerekir. "Devletin devlet olarak ortadan kalkmas"nn anla m, ite budur. Ve toplum adna retim aralanna elkoma "eylenV'inin de anlam budur. Kendi iinden anlalr ki, bir "zel gcn" (burjuvazinin devleti) bir baka "zel gle" (prole eti) bylesine bir yer deitirmesi hibir zaman "snme" biiminde olamaz. nc olarak: Bu "snme", ya da daha renkli bir deyimle, bu "uykuya dalma"y, Engels, hib anlam belirsizliine yer vermeksizin, "devlet tarafndan, toplumun tm adna retim arala elkoma"dan sonraki, yani sosyalist devrimden sonraki dneme erteliyor. Hepimiz bil iriz ki, "devlet"in o andaki siyasal biimi en tam demokrasidir. Ama, marksizmi ut anp sklmadan arptan oportnistlerden hibirinin aklna gelmez ki, bu durumda Engels'te nusu olan ey demokrasinin "uykuya dalma"s ve "snme"sidir. 24 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Bu, ilk bakta ok garip grnr. Bununla birlikte, bu ancak demokrasinin de bir devlet ol uu ve bunun sonucu, devlet yokolduu zaman, ayn biimde demokrasinin de yokolaca gere yen biri iin "anlalmaz" bir eydir. Burjuva devleti [sayfa 29] ancak devrim "ortadan kaldrabilir". Genel olarak devlet, yani en tam demokrasi ise, ancak "snebilir". Drdnc olarak: Engels, nl "devlet sner" tezini formle ederken, bu tezin hem oportnis , hem de anaristlere kar yneltildiini somut bir biimde gsterir. Ve Engels'te asl n an ey, onun "devletin snmesi" tezinden karlm bulunan ve oportnistleri hedef alan so Devletin "snmesi" konusunda bir ey okumu, ya da bundan szedildiini duymu 10.000 kiid 9990'nn, Engels'in bu tezin sonularn yalnzca anaristlere kar yneltmediini ya hi , ya da artk unutmu olduklar zerine bahse girilebilir. Ve geri kalan on kiinin dokuzu da, "zgr halk devleti"nin ne-mene bir ey olduunu, ve bu belgiye saldrmakla, neden op ortnistlere de saldrlm bulunulduunu kukusuz bilmez. Tarihi byle yazyorlar! Byk d i, egemen hamkafala aktrmadan, yava yava, byle uyduruyorlar. Anaristlere kar olan kez ele alnm, bayalatnlm, en dar dnceli bir biimde kafalara sokulmutur; bir Oportnistlere kar olan sonu ise, karanlkta kalm ve "unu-tulmu"tur! "zgr halk devleti", 70 yllannda Alman sosyal-demokratlan-nn programnda yazl bir iste ve onlar arasnda gnlk bir forml durumuna gelmiti. Herhangi bir siyasal ierikten yoks n olan bu belgi, demokrasi kavramnn kk-burjuvaca ve tumturakl bir evirisinden baka iermez. Demokratik cumhuriyete yasal bir antrmada [sayfa 30] bulunulduu lde, Engel itasyon amacyla, "bir zaman iin", bu belgiyi "dorulama"ya hazrd. Ama bu bir oportnist

belgiydi; nk yalnzca burjuva demokrasisini allayp pullamaya ynelmekle kalmyor, ayrc el olarak her tr devlete kar yneltilmi sosyalist eletiri konusunda da bir anlama yete sizliini gsteriyordu. Biz, proletarya iin, kapitalist rejimde en iyi devlet biimi ol arak demokratik cumhuriyetten yanayz; ama unutmaya da hakkmz yoktur ki, hatta en de mokratik burjuva cumhuriyetinde bile, halkn nasibi, cretli klelikten baka bir ey V. i. Lenin 25 Devlet ve Devrin deildir. Sonra, her devlet, ezilen snfa kar yneltilmi "zel bir bask gc"dr. O ha let, ne zgrdr, ne de halk devleti. Bunun byle olduunu, Marx ve Engels, 70 yllarnda, ti arkadalanna birok kez aklamlardr. Beinci olarak: Engels'in, devletin snmesi konusunda bir usavurma bulunduunu herkesi n anmsad bu ayn yapt, zora dayanan devrimin nemi zerine bir baka usavurma da ier yanan devrimin oynad tarihsel role verdii deer, Engels'te zora dayanan devrimin gerek bir vgs durumuna dnr. Ama bunu "kimse anmsamaz"; gnmzn sosyalist partilerinde, tmek, hatta bunu dnmek, usulden deildir; ynlar arasndaki gnlk propaganda ve ajita u dnler hibir rol oynamaz. Oysa, bu dnler, devletin "snmesi" dnyle birlikte, uy uturur ve ona zlmezce-sine bal bulunurlar. te Engels'in bu usavurmas: "... Ama zor, tarihte, baka bir rol (ktlk kayna olmaktan baka bir rol), 'devrimci bi ol' [sayfa 31] de oynar-m; Marx'n szlerine gre, barnda yeni bir toplum tayan her e lumun ebesiymi; toplumsal hareketin, sayesinde donmu ve lm siyasal biimleri altettii paralad aletmi, - bunlardan Bay Dhring'de tek sz bile yok. ktisadi smr rejimini n, zorun belki de -ne yazk ki!- zorunlu olacan i ekmeler ve inlemeler iinde kabul ed nk her zor kullanm, onu kullanann ahlkn bozar. Ve bu, her muzaffer devrimin sonuc lan yksek bir ahlki ve entelektel atlm karsnda ileri srlr! Halka belki de zorla ilebilecek zorlu bir atmann, hi deilse Otuz Yl Sava utancndan sonra ulusal bilinc unan klelik ruhunun kkn kazma stnlne sahip bulunduu Almanya'da ileri srlr! De gsz vaiz anlay, kendini tarihin grd en devrimci partiye zorla kabul ettirme sevd nti-Dh-ring, 3. Almanca bask, s. 193, 2. ksm, IV. blmn sonu.) Engels'in 1878'den 1894'e, yani ta lmne dek Alman sos-yal-demokratlanna durmamacasna yapt, bu zora dayanan de26 V. i. Lenin Devlet ve Devrin vrim vgsyle, devletin, "snmesi" teorisi, ayn reti iinde nasl badatrlabilir? ounlukla, bu dncelerden bazan biri, bazan teki, keyfi olarak (ya da iktidar sahipleri in houna gidecek biimde) ele alnarak, ampirik ya da sofistik bir yntemle, eklektik b ir biimde badatrlrlar ve yzde-doksandokuz -eer daha fazla deilse-n plana konan e . Diyalektiin yerine eklektizm geer: marksizm karsnda, gnmzn resmi sosyal-demokrat en allm, en yaygn olan eydir bu. Byle [sayfa 32] bir yerine geirme elbette bir yen ldir: Ayn ey, klsik Yunan felsefesi tarihinde de grlebilir. Marksizmin oportnist arp da diyalektiin eklektik arptmas, ynlan en byk kolaylkla aldatan arptmadr; ekle tc bir doygunluk verir; srecin btn ynlerini, btn gelime eilimlerini, btn elii saba katyormu gibi grnr; ama aslnda, toplumun gelimesi zerine hibir tutarl ve dev mez. Marx ve Engels'in zora dayanan devrimin kanlmazl yolundaki retileri, yukarda syled aklamamzn devamnda ayrntlaryla gstereceimiz gibi, burjuva devletle ilgilidir. Bu let, proleter devlete (proletarya diktatorasna) yerini "snme" yoluyla deil, genel k ural olarak, ancak ve ancak zora dayanan bir devrimle brakafr///r. Engels'in zora dayanan devrime yapt vg, Marx'n birok bildirimi ile tam bir uygunluk halindedir. (Z dayanan devrimin kanlmazln yrek pekliiyle, aka iln eden Felsefenin Sefaleti v sto'nun vargsn anmsayalm; otuz yl kadar daha sonra, 1875'te, Marx'n Gotha Program'n tnist ieriini yerin dibine batrd Got-ha Programnn Eletirisi'm anmsayalm)151. Bu tutkunluk" bir tumturakllk, geici bir polemik hevesi sonucu deildir. Tm Marx ve Engel s retisinin temelinde, bu zora dayanan devrim dnn -ve bu dnn ta kendisini- siste ra alama zorunluluu yatar. Bugn ar basan sosyal-oven ve kautskist eilimlerin bu r neti, kendini, apak bir biimde, her iki eilim yandalannca da, bu propagandann, bu aji as-yonun [sayfa 33] unutuluunda gsterir. Zora dayanan devrim olmakszn, burjuva devlet yerine proleter devleti geirmek olanak szdr. Proleter devletin kaldnlmas, yani tm devletin kaldrlmas ise, ancak "snme" yo lanakldr. V. i. Lenin 27 Devlet ve Devrin

Marx ve Engels her devrimci durumu ayr ayr irdeleyip, her devrim deneyinden kanlan d ersleri zmleyerek, bu grleri ayrntl ve somut bir biimde gelitirmilerdir. imdi nemli blmne geliyoruz, [sayfa 34] 28 V. I. Lenin Devlet ve Devrim BOLUM II DEVLET VE DEVRM 1848-1851 YILLARI DENEY 1. DEVRMN ONGUNU Olgunluk dnemine varm marksizmin ilk yaptlar, Felsefenin Sefaleti ve Komnist Manifest , tam da 1848 devriminin n-gnnde yaynlandlar. Bundan tr, bu yaptlarda, marksizmin lkelerinin aklanmasnn yansra, belirli bir lde, o zamann somut devrimci durumunun buluyoruz. yleyse, kanmca en iyisi bu yaptlann yazarlarnn, 1848-1851 yllar deneyinde az sonular karmalanndan hemen nce, devlet zerine sylediklerini zmlemektir. Marks, Felsefenin Sefaleti'nde yle yazar: "... i snf, kendi geliim hareketi iinde, eski uygar toplumun yerine, snflan ve on az kartlklarn dtalayacak bir birlik koyacaktr ve bu anlamyla, siyasal iktidar diye artk kalmayacaktr, nk siyasal iktidar, uygar toplumdaki uzlamaz kartln resmi [sa umundan baka bir ey deildir" (Almanca V. i. Lenin 29 Devlet ve Devrin 1885 basks, s. 182)[61 Bu genel aklama ile, snflarn kalkmasndan sonra devletin yokoluu dn zerine, Mark arafndan bundan birka ay sonra, Kasm 1847'de yazlan Komnist Manifesto 'da verilmi bul nan aklamay karlatrmak retici bir eydir. "... Proletaryann gelimesinin en genel aamalarn anlatrken, imdiki toplumun iinde y k st rtl i sava, bu savan aka devrime dkld ve burjuvazinin zora bavurula ann egemenliinin temelini hazrlad noktaya dek izledik... " "Yukarda grdk ki, ii snfnn devriminde ilk aama, proletaryay egemen snf durumuna c szcne: ykseltmek) "ve demokrasiyi kurmaktr". "Proletarya, politik stnlnden, sermayeyi burjuvaziden dilim dilim koparp almak iin, ralann devletin, yani egemen snf olarak rgtlenmi proletaryann elinde toplamak ve ol iince hzla, retici glerin miktarn artrmak iin yararlanacaktr" (1906 tarihli Alman k, s. 31, 37)m Burada, marksizmin devlet konusundaki en ilgin ve en nemli dnlerinden biri, (Marks ve Engels'in Paris Komn'nden sonra dile getirecekleri gibi) "proletarya diktatoras" dn rmle edilmi bulunuyor. Gene burada, son derecede ilgin ve marksizmin "unutulmu szleri " arasnda olan bir devlet tanm buluyoruz: "Devlet, yani egemen snf olarak rgtlenmi tarya." Bu devlet tanm, resmi sosyal-demokrat partilerde [sayfa 36] egemen olan propaganda ve ajitasyon yaznnda hibir zaman yo-rumlanmamtr. Dahas: Bu tanm reformizm ile ta zlamaz trden olduu iin, dpedz unutulmutur; nk, "demokrasinin ban evrimi" zeri rglar ve kk-burjuva kuruntular ile taban tabana atr. Proletaryann devlete gereksinimi vardr - btn oportnistler, btn sosyal-ovenler ve b kistler, Marks'n retisinin byle olduunu syleyerek, bunu yinelerler; ama eklemeyi "unu urlar" ki, Marks'a gre, ilkin proletaryaya, ancak "snme" yolunda, yani hemen snmeye balam ve snmeden edemeyecek 30 V. i. Lenin Devlet ve Devrin biimde kurulmu bir devlet gerekir. kinci olarak, emekilerin, "egemen snf olarak rgt proletarya" olan bir "devlet"e gereksinimleri vardr. Devlet zel bir iktidar rgtdr: belirli bir snfn srtn yere getirmeye ynelik bir z oletaryann yenmek zorunda olduu snf hangisidir? Elbette yalnzca smrcler snf, ya Emekilerin yalnzca smrclerin direncini bastrmak iin devlete gereksinimleri vardr: bu basky ynetme, onu pratik olarak gerekletirme iini, sonuna dek devrimci tek snf o , burjuvaziyi iktidardan tamamen kovmak iin, ona kar savamda btn emekileri ve btn birletirmeye yetenekli tek snf olarak, yalnzca ve yalnzca proletarya yapabilir. Smrc snflann siyasal egemenlie olan gereksinimleri smry srdrmek, yani halkn b znln bencil karlann savunmak iindir. Smrlen [sayfa 37] snflann siyasal egemenl imleri ise, her trl smry bsbtn ortadan kaldrmak, yani modem kleciler olan byk iyle kapitalistler aznlna kar halkn byk ounluunun karlarn savunmak iindir. Kk-burjuva demokratlar, snflar savam yerine, snflara-ras uyuma zerindeki dle

yalistler, sosyalist dnm de, smrc snf egemenliinin alaa-edilmesi biiminde d incine sahip ounlua banl bir boyunemesi biiminde, bir tr d olarak tasarlyorlard yer alan bir devlet kavramna sk skya bal bu kk-burjuva topya, rnein 1848 ve 18 leri tarihinin gsterdii gibi, rnein 19. Yzyl sonu ve 20. Yzyl banda, ngiltere'de , talya'da ve baka lkelerde burjuva hkmetlere "sosyalist" katlma deneyinin gsterdii , pratik olarak, emeki snflarn karlarna ihanet sonucunu verdi. Rusya'da Devrimci-Sosyalist ve Menevik partiler tarafndan gnmzde yeniden canlandrlm an bu kk-burjuva sosyalizmine kar mr boyunca savaan Marks, siyasal iktidar retisi t retisine ulamak iin, snflar savam retisini tutarl bir biimde gelitirmitir. Burjuva egemenlii ancak proletarya tarafndan alaa edilebilir; proletarya, ekonomik va rlk koullar bu alaa etme iini hazrlayan ve ona bu ii baarma olanan ve gcn v V. i. Lenin 31 Devlet ve Devrin nftr. Burjuvazi, kyllk ve btn kk-burjuva katmanlar bler ve datrken, proletar , birletirir ve rgtler. Byk retimde oynad ekonomik rol nedeniyle, proletarya, [say burjuvazinin ounlukla proleterlerden daha ok smrp ezdii ve kurtululan iin bamsz eneksiz bulunan btn alan ve smrlen ynlarn yolgstericisi olmaya yetenekli tek s Marks tarafndan devlete ve sosyalist devrime uygulanm bulunan snflar savam retisi bir biimde proletaryann siyasal egemenliinin, diktatorasnn, yani onun kimseyle payla ad ve dorudan doruya ynlarn silahl gcne dayanan bir iktidarn kabul edilmesine cak, eer proletarya burjuvazinin kanlmaz ve umutsuz direncini bastrmaya, ve btn emek smrlen ynlan yeni bir ekonomik rejim iin rgtlemeye yetenekli egemen snf durumun ebilir. Proletaryann, smrclerin direncini bastrmak iin olduu kadar, nfusun byk ynn role-terler- sosyalist ekonominin "kurulmas" iinde ynetmek iin de devlet iktidarna, m erkezi bir g rgtne, bir zor rgtne gereksinimi vardr. Marksizm, ii partisini eiterek, iktidar almaya ve btn halk sosyalizme gtrmeye, yen ejimi ynetip rgtlemeye, burjuvazi olmakszn ve burjuvaziye kar kendi toplumsal yaamdzenlenmesi iin, btn emeki ve smrlenlerin eiticisi, yolgstericisi ve nderi olmay bir proletarya ncsn eitir. Yrrlkte bulunan oportnizm ise, tersine, ii partisi i mu, kapitalist rejime kendini olduka iyi bir biimde "uydurmu" ve bir tabak mercimek iin kardelerinin davasn satan, yani burjuvaziye kar savamda halkn devrimci nderle 39] rollerinden cayan yksek cretli emekilerin temsilcilerini eitir. "Devlet, yani egemen snf olarak rgtlenmi proletarya", -Marks' in bu teorisi, proletar yann tarihteki devrimci rol zerindeki tm retisine skskya baldr. Bu roln vard atoras, proletaryann siyasal egemenliidir. Ama, eer proletaryann, burjuvaziye kar devlete zel zor rgt olarak gereksinimi varsa aman ortaya bir sorun kar: 32 V. i. Lenin Devlet ve Devrin byle bir rgt, daha nce burjuvazinin kendisi iin oluturduu devlet makinesi knlm, p dan dnlebilir mi? Komnist Manifesto bizi ite bu soruna gtrr; ve Marks 1848-1851 de neyini zetlerken, ite bu sorundan szeder. 2. BR DEVRM BLANOSU Louis Bonaparte'm 18 Brumairei'nde bizi burada uratran devlet sorununu ileyen Marks, 1848 -1851 devriminin bilanosunu yle kanr: "... Ama devrim, ii sonuna dek gtrr. O, araftan ancak henz geiyor. ini yntemle yr lk 1851'e dek" (Louis Bonaparte'm hkmet darbesi tarihi), "hazrlklarnn ancak yansn d, imdi de teki yarsn tamamlyor. Devrim, parlamenter iktidar sonradan devirebilmek ilkin yetkinletiriyor. Bir kez bu eree varldktan sonra, yrtme gcn yetkinletiriyor yaln biimine indirgiyor, btn ykm glerini onun zerinde toplayabilmek iin" (altn sitemleri ona yneltiyor. Ve, hazrlk almasnn ikinci yansn tamamlad zaman, Avrup ak ve [sayfa 40] bayram edecek: "yi kazmsn, koca kstebek!.." "Engin askeri ve brokratik rgt ile, karmak ve yapay devlet makinesi, yarm milyon ki memur ordusu ve beyz bin kiilik br ordusu ile, Fransz toplumunun bedenini bir zar gib saran ve onun btn gzeneklerini tkayan korkun bir asalak gvde olan bu yrtme gc, m llk dneminde, devrilmesine yardm ettii feodalitenin sona eriinde kuruldu." Byk Frans vrimi, hkmet iktidarnn merkezilemesini, "ama ayn zamanda, geniliini, niteliklerini gtn da" gelitirdi. "Napoleon, bu devlet mekanizmasn yetkinletirme iini tamamlad." ari ve Temmuz monarisi, "bu mekanizmaya daha byk bir iblm eklemekten baka bir ey .."

"... Sonunda, parlamanter cumhuriyet kendini, devrime kar savamnda, hkmet iktidarn aralarn ve merkezilemesini, kendi bastrma nlemleriyle, pekitirmek zorunda grd. B devrimler, bu V. i. Lenin 33 Devlet ve Devrin makineyi kracak yerde, daha da yetkinletirmekten baka bir ey yapmadlar." (Altn biz .) "ktidar iin ardarda savaan partiler, bu engin devlet yapsnn fethini, kazanann ba len ganimeti saydlar" {Louis Bona-parte'n 18 Brumairei, 4. Almanca bask, Hamburg 19 07, s. 98-99).[81 Bu ilgin zette, marksizm devlet sorununun henz ok soyut bir biimde, en genel kavram v e terimlerle konmu bulunduu Komnist Manifesto'ya gre, byk bir ilerleme gsterir. Bura sorun, somut bir biimde konmutur ve sonu son derece ak, kesin, pratik olarak elle tu tulur bir durumdadr: nceki btn devrimler devlet makinesini [sayfa 4i yetkinletirmil glendirmilerdir; oysa, onu krmak, ykmak gerekir. Marksist devlet retisindeki en nemli, en zsel ey, ite bu sonutur. Ve egemen resmi so l-demokrat partiler tarafndan yalnzca bsbtn unutulmakla kalmayp, ayrca II. Enternasy al'in en gzde teorisyeni Kari Kautsky tarafndan (daha ilerde greceimiz gibi) aka ar lan, ite bu zsel eydir. Komnist Manifesto, devletin bir snf egemenlii organ olduunu gsteren tarihten dersler ve u zorunlu sonuca ular: Proletarya, siyasal iktidan ele geirmeden, siyasal egemen liini kurup "egemen snf olarak rgtlenmi proletarya" devleti durumuna ykselmeden, bur aziyi alaa edemez; ve, snf elikilerinin varolmad bir toplumda devlet yararsz ve duruma geleceinden, bu proletarya devleti, daha yengi kazand andan itibaren, snmeye balayacaktr. Tarihsel gelime bakmndan, burjuva devlet yerine proleter devletin bu gei in neye dayanacan bilme sorunu, burada (Komnist, Manifesto'da) henz konmamtr. Marks bu sorunu 1852'de koyar ve zer. Ve, kendi diyalektik materyalizm felsefesine bal kalarak, 1848-1851 byk devrim yl-lannn tarihsel deneyimine dayanr. Bu temel ze , Marks'n retisi, her zaman olduu gibi, yaanm deneyin, derin bir felsefi gr ve ge ih bilgisiyle aydnlatlm bir bilanosunu karr. Devlet sorunu somut bir biimde konmutur: Burjuva devlet, yani burjuvazinin egemenl ii iin zorunlu devlet makinesi, tarihsel bakmdan, nasl domutur? Bu devlet makinesi, b rjuva [sayfa 42] devrimleri srasnda ve ezilen snflann bamszlk hareketleriyle att evrime, ne gibi dnmlere uramtr? 34 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Proletaryann bu devlet karsndaki grevleri nelerdir? Burjuva topluma zg merkezi devlet iktidar, mutlakyetin k dneminde ortaya kmtr esinin en ayr-dedici iki kurumu: brokrasi ve srekli ordudur. Marks ve Engels, yaptla nnda birok kez, bu kurumlan burjuvaziye balayan binlerce ban szn ederler. Her iini i, bu ball aklkla ve gze arpar bir biimde gsterir. i snf, kazk yiye yiye ii snf, bu ban kanlmazln aklayan bilimi, kk-burjuva demokratlarn, onda onu "genel olarak" kabul etmek gibi daha da byk bir hafiflie dmedike, bilisizlik ve afiflik yznden yadsdklan bu bilimi, byk bir kolaylkla kavrar ve iyice sindirir. Brokrasi ve srekli ordu, burjuva toplum, gvdesi zerindeki "asalak"lar, bu toplumu ble n i elikilerin dourduu, ama onun canalc gzeneklerini "tkayan" asalaklardr. Bugn l-demokrasi akm iinde ar basan kautskist oportnizm, asalak bir organ olarak dnlen t teorisinin, salt anarizme zg bir ey olduunu kabul eder. Marksizmin bu arptlmas, zmi, "yurt savunmas" kavramna sarlarak emperyalist sava hakl gstermek gibi grlmemi iine atan kk-burju-valar iin elbette son derece elverilidir; ama, onlar iin elveril akla, sz gtrmez bir arptlma olmaktan da geri kalmaz. Feodalitenin batndan beri Avrupa'nn sahne [sayfa 43] olduu saysz burjuva devrimleri unca, bu brokratik ve askeri aygt, gelimeye, yetkinlemeye, salamlamaya devam eder. K anaatlarn, kk tecimenlerin vb. yksek katmanlarna, sahiplerini halkn stne karan rahat ve saygn grevler datan bu aygt aracyla, zellikle kk-burjuvazi byk burjuva lmi ve ona bamllatrlmtr. Rusya'da 27 ubat 1917'yi izleyen alt ay iinde olup bi ktiyle daha ok yz-Karalar'a (banaz gericiler) aynlm bulunan memurluk grevleri, Kadetl rin, Meneviklerin ve Devrimci-Sosyalistlerin ganimeti durumuna geldi. Gerekten artk ciddi reformlar dnlmyor, hepsinin "Kurucu Meclis'e dek", Kurucu Meclis'in de yava ya a, sava sonuna dek ertelenmesine allyordu! Ama, ganimeti paylamak, bol paral bakan lk, genel valilik vb., vb. makamlanna kurulmak iin zaman yoktur ve hibir Kurucu Mec lis beklenmemitir! Hkmet deiiklikleri oyunu,

V. i. Lenin 35 Devlet ve Devrin aslnda, lke lsnde, btn merkezi ve yerel ynetimlerde, yukardan aa yaplan bu ya aylamnn dile gelmesinden baka bir ey deildi. Sonu, alt ay sonraki nesnel sonu -27 'den 27 Austos 1917'ye dek- yadsnamaz: Reformlar ertelenmi, ynetsel arpalklar paylal paylam "yanllk"lar birka yeniden-paylamla dzeltilmitir. Ama, brokratik aygtn, eitli burjuva ve kk-burjuva partiler arasnda (rnein Rusya' , Devrimci-Sosyalistler ve Menevikler arasnda) her "yeniden datmnda", bata proletary lmak zere, ezilmi snflara, tm burjuva [sayfa 44] topluma kar nlenemez dmanlklan iimde kendini gsterir. Btn burjuva partiler, hatta "devrimci-demokratlar" da iinde, e n demokratik olanlar iin bile, devrimci proletaryaya kar basky artrma, bastna aygt evlet makinesini glendirme zorunluluu, bundan doar. Olaylann bu ak, devrimi devlet i danna kar, "btn ykm glerini toplamaya" zorlar; ona devlet makinesini iyiletirme de ine ykma, yoketme grevini ykler. Sorunu bu trl koymaya gtren ey mantksal tmdengelimler deil, olaylann gerek gelime 1851 yllannn yaanm deneyidir. Marks'n tarihsel deney verilerine ne derecede sksky 52'de, paralanmas gereken bu devlet makinesinin ne ile deitirilecei somut sorununu he nz koymam olmasyla anlalr. Deney, tarihin daha sonra, 1871'de gndeme koyaca bu so vermek iin gerekli gereci, o srada henz salamamt. 1852 de, doal bilimlere zg beli yalnzca proleter devrimin, devlet iktidarna kar "btn ykm glerini toplama", devle ini "paralama" grevine yanat sylenebilirdi. Belki Marks'n deney, gzlem ve varglarn genellemenin ve bunlar bu yllk (1848-1851 tarihinin snrlar tesine uygulamann doru olup olmad sorulacak. Bu sorunu zmlemek s' in bir gzlemini anmsatalm. Olgularn incelenmesine daha sonra geeriz. Engels, 18 Brumaire'm 3. basksnn nsznde, yle yazyordu: "Fransa, snf savamlarnn, her seferinde, baka herhangi bir yerde olduundan daha ok, 45] kesin karara dek srdrld, ve bu bakmdan snf savamlannn iinde getikleri ve nnn zetlen36 V. i. Lenin Devlet ve Devrin dikleri deiken siyasal biimlerin en belirgin snrlan ile belirdikleri lkedir. Ortaad dalizmin merkezi, Rnesanstan sonra soydan geme kralln klasik lkesi olan Fransa, Byk iminde feodalizmi ykt ve burjuvazinin egemenliine, Avrupa'da baka hibir lkenin eriem klasik bir saflk nitelii verdi. Ayn biimde, egemen burjuvaziye kar devrimci proletar ann savam da, bu lkede, baka lkelerde bilinmeyen keskin biimlere brnr." (1907 ba 871'den buyana Fransz proletaryasnn devrimci savamnda bir kesinti olduuna gre, bu s em eskimi bulunuyor. Bununla birlikte, bu kesinti, nice uzun srerse srsn, yarnn prole er devriminde, snf savamn sonuna dek gtren klasik snf savam lkesi olarak Fran erme olanan hi de dtalamaz. Ama ileri lkelerin 19. Yzyl sonu ve 20. Yzyl bandaki tarihi zerine topluca bir gz i. Greceiz ki, daha yava olmak zere, ok daha geni bir alanda, ok deiik biimler al e meydana gelmitir; bir yanda, cumhuriyeti lkelerde (Fransa, Amerika, svire) olduu k r, kralc lkelerde de (ngiltere, bir dereceye dek Almanya, talya, skandinav lkeleri vb ) "parlamenter bir iktidar"n hazrlanmas; ve te yanda, burjuva dzenin temelleri olduu ibi kalmak zere, ynetsel arpalklan kendi aralarnda paylam ve yeniden-paylam bulun rjuva ve kk-burjuva partiler arasndaki [sayfa 46] iktidar savam; son olarak da, "yr , bu gcn brokratik ve askeri aygtnn yetkinletirilip salamlatrlmas. Bu zelliklerin, genel olarak kapitalist devletlerin tm modem evriminin egemen orta k zellikleri olduuna hi kuku yok. Fransa, 1848'den 1851'e dek, ylda, kapitalist dn e zg bir gelime srecini, aamalarn hzla ardarda gelii iinde, ak ve derli-toplu bi rdi. Emperyalizm -banka sermayesi a, dev kapitalist tekeller a, tekelci kapitalizmin bym uyla tekelci devlet kapitalizmi durumuna dnt a- krallkla ynetilen lkelerde oldu cumhuriyetlerde de, daha zel bir biimde, "devlet makinesi"nin olaanst glendiini, o okratik ve askeri aygtnn proletaryann artan bir ezilmesiyle ballk iinde, grlmeV. i. Lenin 37 Devlet ve Devrin mi biimde genilediini gsterir. Bugn, dnya tarihi, hi kuku yok ki, 1852'de olduundan ok daha geni bir lde, devlet nin "yklma"s ereiyle, proleter devrimini "tm gleri toplama"sna gtryor. Proletarya onun yerine ne koyacak? Paris Komn, bu konuda en retici belgelerden birin i verir.

3. MARX 1852'DE SORUNU NASIL KOYUYORDU* Mehring, 19O7'deyVeueZetf'ta[91(XXV, 2, 164), Marks'n Wey-demeyer'e yazd 5 Mart 1852 tarihli bir mektuptan paralar yaynlamt. Bu [sayfa 47] mektupta, baka birok dikkate gzlem arasnda, u gzlem de var: "Bana ilikin olarak, ne modern toplumdaki snflarn varln, ne de aralanndaki savam refi benimdir. Benden ok nce, burjuva tarihiler bu snflar savamnn tarihsel geliim lemi ve burjuva iktisatlar bunun ekonomik anatomisini dile getirmi bulunuyorlard. Ben im yeni olarak yaptm ey: 1) Snflarn varlnn, retimin tarihsel gelime evrelerind Entvvicklungspasen der Produktion) baka bir eye bal olmadn; 2) Snflar savamn roletarya diktatorasna gtrdn; 3) Bu dikta-torann kendisinin de btn snflarn ort e snfsz bir toplumun kurulmasna geiten baka bir ey oluturmadn tantlamak oldu. rks, nce, kendi retisini burjuvazinin en bilgili ve en kavrayl dnrlerinin retil emelden ayran eyin ne olduunu, sonra da, kendi devlet retisinin zn hayranlk verici likle aklamay baarmtr. Marks'n retisinin z, snflar savamdr. Durmadan sylenen ve durmadan yazlan ey, u deildir. Ve, marksizmin oportnist arptmalar, onu burjuvazi iin kabul edilebilir bir duruma getirmeye ynelen arptmalar, kolayca bu yanllktan kaynaklanrlar. nk snfla ks tarafndan deil, ama Marks'tan nce burjuvazi tarafndan ortaya * Bu para, ikinci bask srasnda eklenmitir. 38 V. i. Lenin Devlet ve Devrin konmutur; ve bu reti, genel olarak, burjuvazi iin kabul edilebilir bir retidir. Yaln snflar savamn kabul eden biri, bundan tr bir [sayfa 48] marksist deildir; henz nin, burjuva politikasnn erevesinden kmam biri olabilir. Mark-sizmi snflar sava gemek, onun kolunu kanadn krpmak, bozmak, onu burjuvazi iin kabul edilebilir bir eye indirgemek demektir. Snflar savamnn kabuln, proletarya dik-tatorasnn kabulne dek ii bir marksisttir ancak. Mark-sisti baya kk (ve byk) burjuvadan temelden ayrdeden budur. Marksizmin gerekten anlalp kabul edildiini, ite bu denekta ile snamak gerek upa tarihi, ii snfn bu soruna pratik olarak yanamaya gtrnce, btn oportnist ve e birlikte, btn "kautskist"lerin de (yani reformizmle marksizm arasnda duraksayanla nn da) acnas hamkafalar ve kk-burjuva demokratlar olarak, proletarya diktatorasnn ya ar olarak ortaya kmalar, hi de alacak bir ey deildir. Kautsky'nin, 1918 Austos'u u yaptn ilk basksndan ok zaman sonra yaynlanan Proletarya Diktatoras bror, marksi ikiyzllkle szde kabul eden, ama zde alaka ondan cayan kk-burjuva arptmasna bi baknz: Proletarya Devrimi ve Dnek Kautsky, Petrograd ve Moskova, 1918). ada oportnizm, en byk temsilcisinin, eski-marksist Kari Kautsky'nin kiiliinde, burj avrannn Marks tarafndan ortaya konmu olan ayrdedici zelliine tam bir uygunluk gst ar savamn ancak burjuva ilikiler snn iinde kabul eder. (Burjuva ilikiler snr i rak", snflar savamn kabul etmeye raz olmayan bir tek bilgili liberal yoktur!) [sayfa ] Oportnizm, snflar savamnn kabuln, zsel olan eye dek, kapitalizmden komnizme ge rjuvazinin alaa edilmesi ve bsbtn ortadan kaldrlmas dnemine dek geniletmez. Ger em, zorunlu olarak, son derece keskin biimlere brnm ve o zamana dek grlmemi yeinli snflar savamnn damgasn tar. yleyse, bu dnemin devleti, zorunlu olarak, yeni bi l olarak proleterler ve mlkszlerden yana) demokratik ve yeni bir biimde (burjuvaziy e kar) diktatoryal olmak zorundadr. Devam edelim. Marks'n devlet retisinin zn, bir snfn V. i. Lenin 39 Devlet ve Devrin diktatorasnn, yalnzca genel olarak btn snfl toplumlar iin, yanzca burjuvaziyi dev an proletarya iin deil, ama kapitalizmi "snfsz toplum" dan, komnizmden ayran tm bir hsel dnem iin de zorunlu olduunu anlayanlar, yalnz onlar, iyice kavramlardr. Burjuva vlet biimleri son derece eitlidirler, ama zleri birdir: Btn bu devletler, son zmle ya da bu biimde, ama zorunlu olarak, bir burjuvazi dktatorasdr. Elbette kapitalizmde n komnizme gei de, siyasal biimler bakmndan byk bir bolluk ve geni bir eitlilik geri kalamaz; ama hepsinin z, zorunlu olarak bir olacaktr: Proletarya diktatoras. [s ayfa 50] 40 V. i. Lenin Devlet ve Devrin BLM III DEVLET VE DEVRM

PARS KOMN DENEYM (1871) MARKS'IN ZMLEMES 1. KOMNCLERN GRM NEDEN TR KAHRAMANCADIR? Komn'den birka ay nce, 1870 sonbahannda, Marks'n, Paris iilerine hkmeti herhangi bi irme giriiminin, umutsuzluk tarafndan esinlenen bir budalalk olabileceini gstermeyi a malayan bir uyarda bulunduu bilinir. Ama, 1871 Martnda, kesin sava iilere dayatlp, bunu kabul ettikten sonra, ayaklanma bir olgu haline gelince, uygun olmayan koul lara karn, Marks, proletarya devrimini byk bir cokunlukla selamlad. 1905 Kasmnda ya , iileri ve kylleri savama srkleyen, ama 1905 Aralndan sonra, liberallerle birli a sanlnmamalyd" diye haykran, marksizmin ackl bir ne sahip Rus dnei Plekha-nov'un "srasz" bir hareketi bilgilikle yarglamakta diretmedi. Marks, ayrca, kendi deyimiyle "cennetin zaptna [sayfa sn V. I. Lenin 41 Devlet ve Devrin kan" komnclerin kahramanlna hayranlkla da yetinmedi. Ereine ulamam da olsa, y eketinde, Marks ok nemli bir tarihsel deney, dnya proleter devriminde ileriye doru k esin bir adm, yzlerce program ve usyrtmeden ok daha nemli gerek bir ilerleme gryor deneyi zmlemek, ondan taktik dersleri karmak, teorisini sk bir eletiriden geirmek n yararlanmak: Marks'n kendisi iin saptad grev, ite budur. Marks, Komnist Manifesto'da yaplmasn zorunlu grd tek "dzeltme"yi, Parisli komncl ci deneyinden esinlenerek yapmtr. Komnist Manifesto'nun yeni bir Almanca basks iin, iki yazar tarafndan imzalanm son Haziran 1872 tarihini tar. Kari Marks ve Friedrick Engels bu nszde, Komnist Manifesto programnn "baz aynntlannn artk eskimi" olduunu aklarlar. Ve devam ederler ki: "Paris Komn, zellikle bir eyi, 'ii snfnn hazr bir devlet makinesini ele geirip abna kullanmakla yetinemiyeceini' tantlamtr."'101 Bu alntda trnak iine alnm son szler, yazarlar tarafndan Marks'n Fransa'da Sav yleyse, Marks ve Engels, Paris Komn'nn bellibal, temel derslerinden birine o kadar b ir nem veriyorlard ki, onu zsel bir dzeltme olarak Komnist Manifesto'ya sokmulardr. Son derece zellik belirtici bir ey: te tam da bu zsel dzeltme oportnistler tarafnda ve Komnist Manifesto okuyucularnn [sayfa 52] onda-dokuzu, hatta yzde-doksando-kuzu kukusuz bunun anlamn bilmez. Biraz daha ilerde, zel olarak arptmalara ayrlm bir b ptmadan aynntl olarak szedeceiz. imdilik, Marks'n tarafmzdan aktarlan nl forml , onun iktidar ele geirmeye deil, szde yava bir evrim dnne arlk verdii yolunda ek, bize yetsin. Aslnda, Marks'n dn bunun tam kartdr. Marks'n dn, ii snfnn "hazr devle nu ele geirmekle yetinmemek zorunda olduu yolundadr. 12 Nisan 1871 gn, yani tam da Komn srasnda Marks, 42 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Kugelmann'a yle yazyordu: "... Benim 18. Brumaire'm son blmnde, eer yeniden okursan grecein gibi, Fransa'da gel cek devrim giriiminin, imdiye dek olduu gibi artk brokratik ve askeri makineyi baka e lere geirmeye deil, onu ykmaya dayanmas gerekeceini belirtiyorum (ykmaya szcnn a afndan izilmitir; asl metinde, szck zerbrechendir). Kta zerinde gerekten halk he ilk kouludur bu. Kahraman Parisli arkada-lanmzn giritikleri ey de, ite budur." (Neue it, XX, I, 1901-1902, s. 709). {Marks'tan Kugelmann'aMektuplar'm biri benim tara fmdan dzenlenmi ve nsz yazlm en az iki Rusa basks vardr). "Brokratik ve askeri makineyi ykmak": Marksizmin, devrim srasnda proletaryann devlet karsndaki grevleri zerine balca dersi bu birka szckte ksaca dile getirilmi bulu rksizmin Kautsky' ye borlu bulunduumuz [sayfa 53] temel "yorumu" ile yalnzca tamame n unutulmu olmakla kalmayan, ama aka arptlm da olan ey, ite bu derstir! Marks'n szn ettii 18. Brumaire'dek\ paraya gelince, onu yukarda tmyle aktarm bulu Marks'n bu parasnda, zerinde zellikle durulmas gereken iki nokta var. nce, kard a'yla snrlandnyor. Bu, 1871'de, ngiltere henz salt kapitalist, ama hem militarizmi, h em de, geni bir lde, brokrasisi olmayan bir lke rneiyken, anlalr bir eydi. Bund imin, hatta halk devriminin olanakl grnd, ve, gerekten "hazr devlet makinesi"nin n makszzzn da bu iin olanakl olduu ngiltere iin, Marks bir aynklama yapyordu. Bugn, 1917'de, birinci byk emperyalist sava anda, Marks'n bu snrlamas artk gee rika gibi ngiltere de, Anglosakson zgrlnn (militarizm ve brokratizm yokluu) dnyad

byk ve son temsilcileri de, her eyi kendilerine bamllatran ve her eyi kendi arl zen askeri ve brokratik kurumlann aalk ve kanl Avrupai batakl iine boy-luboyunca di, Amerika'da olduu gibi ngiltere'de de, "her gerek halk devriminin ilk koulu", (bu ndan byle btn emperyalist lkelerde olduu gibi, bu lkelerde de, 1914' ten 1917'ye V. i. Lenin 43 Devlet ve Devrin dek, "Avrupai" bir yetkinlie eritirilmi olan) "hazr devlet makinesini" paralamak, ykm ktr. kinci olarak, zerinde zel bir dikkatle durulmas gereken ey, Marks'n askeri ve brokra devlet makinesinin yklmas "her gerek halk devriminin [sayfa 54] ilk kouludur" biimin eki o ok derin dncesidir. Bu "halk" devrimi kavram Marks'n aznda artc grnebi ekhanov'un mezleriyle Menevikler, yani Struve'nin u marksist geinen raklar, Marks' ekl bir "dil srmesi" olarak nitelendirebilirler. Onlar marksizmi ylesine yavanca libe ral bir retiye indirgemilerdir ki, onlar iin, burjuva devrimi ve proleter devrimi an titezi dnda hibir ey yoktur; stelik bu antitezi de en skolastik bir biimde anlarlar. rnek olarak 20. Yzyl devrimleri alnrsa, Portekiz ve Trk devrimlerini [1908 devrimi ka tediliyor -.] burjuva devrimleri olarak kabul etmek besbelli kanlmaz bir ey olacaktr. Ama bu devrimlerin her ikisi de "halk" devrimi deildir; nk halk ynlar, halkn geni dine zg ekonomik ve siyasal istemlerle, etkin, bamsz ve hissedilir bir biimde, bu dev imler iinde grnmezler. Buna karlk, 1905-1907 Rus burjuva devrimi, Portekiz ve Trk de mlerinin, zaman zaman kazandklan kadar "parlak" baarlar kazanm olmakszn, sz gtrme rek halk" devrimi oldu. nk halk ynlar, halk ounluu, halkn bask ve smr altn umsal katmanlan, kendiliklerinden ayaklanm ve devrimin tm gidii zerinde, kendi istekl erinin yklmakta olan eski toplum yerine kendi gnllerince yeni bir toplum kurma giriim lerinin izini brakmlardr. 1871'de, proletarya Avrupa ktas lkelerinden hi birinde halk ounluunu oluturmuyordu. im, ancak proletarya ve kylleri kapsayarak "halk" devrimi olabilir ve ounluu gerekten [sayfa 55] harekete srkleyebilirdi. Halk, ite bu iki snftan oluuyordu. Bu iki snf, atik ve askeri makine" onlan horlad, ezdii, smrd iin birlemiti. "Halk"n, halk e kyl ounluunun kar, gerekten bu makineyi paralamak 'ta, onu ykmakta'dr; yoksul terler arasndaki zgr balamann "ilk koulu" budur; ve bu balama olmakszn, salam d z, sosyalist dnm olmaz. Paris Komn, bilindii gibi, bu balamaya yolayordu. Trl i ve d nedenlerle ereine 44 V. I. Lenin Devlet ve Devrin yleyse, Marks, "gerek bir halk devrimi"nden szederken, (sk sk szn ettii) kk-bur iklerini asla unut-makszn, 1871 Avrupa'snda kta devletlerinin oundaki gerek snf il i en byk bir kesinlikle hesaba katyordu. te yandan, devlet makinesinin "yklmas"nn, llerin karlan tarafndan zorlandn; devlet makinesinin iileri ve kylleri birleti rtak bir grev verdiini saptyordu: Bu "asalak"n ortadan kaldnlmas ve yeni bir eyle de lmesi. Ama neyle? 2. YIKILAN DEVLET MAKNESN NEYLE DETRMEL? Marks, bu soruya, 1847'de Komnist Manifesto'da., henz yalnzca tamamen soyut, ya da daha ok sorunlan belirten, ama zm yollarn gstermeyen bir yant veriyordu. Devleti "p aryann egemen snf olarak rgtlenmesi" ile, "demokrasinin [sayfa 56] fethi" ile deitir : Komnist Manifesto'nun yant, buydu. Proletaryann bir egemen snf olarak rgtlenmesinin hangi somut biimleri alabilecei, bu enmenin, demokrasinin en tam, en tutarl fethiyle hangi belirli biimde uyuabilecei so rusuna yant, Marks, topyaya dmeden, yn hareketi deneyinden bekliyordu. Komn deneyi ne kadar snrl olursa olsun, Marks bu deneyi Fransa'da Sava'nda ok dik ir zmlemeden geirir. Bu yazdan belli bal paralan aktaralm: 19. Yzylda, "srekli ordu, polis, brokrasi, din ve yksek ynetim adamlar gibi her yerd azr olan rgenlikleri ile birlikte", ortaa tarafndan iletilen "merkezi devlet iktidar" gelimiti. Sermaye ile emek arasndaki snf kartlnn gelimesi nedeniyle, "devlet ik toplumsal kleletirme ereiyle rgtlenmi bir kamu gc, bir snf egemenlii aygt nite Snflar savamnda bir ilerlemeyi gsteren her devrimden sonra, devlet iktidarnn salt nitelii gitgide daha ak bir biimde ortaya kyordu". 1848-1849 devriminden sonra, devl iktidan, "sermayenin emee kar ulusal sava silah," durumuna gelir. kinci imparatorluk, bu silah daha da glendirmekten baka bir ey yapmaz. "mparatorluun dolaysz antitezi, Komn oldu." Komn,

V. I. Lenin 45 Devlet ve Devrin "snf egemenliinin yalnzca monarik biimini deil, snf egemenliinin ta kendisini ort mas gereken bir cumhuriyetin" "olumlu biimiydi..." Proleter sosyalist cumhuriyetin bu "olumlu" [sayfa 57] biimi aka neye dayanyordu? Kur maya balad devlet nasl bir eydi? "... Komnn ilk kararnamesi... srekli ordunun orta drlmas ve onun yerine silahlanm halkn konmas oldu..." Bu istem, imdi, sosyalist olduunu syleyen btn partilerin programlarnda yer alyor. Am u partilerin programlarnn ka para ettiini, en iyi, 27 ubat Devriminden hemen sonra, b u isteme uymay kabul etmemi bulunan bizim Devrimci-Sosyalistlerimizle Meneviklerimi zin tutumu gsterir! "...Komn, kentin eitli ilelerinden genel oyla seilmi belediye meclisi yelerinden olu Bu yeler sorumlu ve her an grevden geri alnabilirdiler. yelerinin ou doal olarak ya r, ya da ii snfnn nl temsilcileriydiler..." "... Merkezi hkmetin aleti olmaya devam edecek yerde, polis, politik niteliklerind en hemen yoksun brakld ve Komn' n 'sorumlu ve her an grevden geri alnabilir' bir ale durumuna dntrld... Ynetimin btn teki kollarndaki memurlar iin de ayn ey oldu. en alt basamaa dek, kamu grevi, ii cretleri karl grlecekti. Devlet kodamanlann t ve temsil denekleri, bu kodamanlarn kendisiyle birlikte, yokoldu... Eski hkmet ikt idannn maddi aletleri olan srekli ordu ve polis ortadan kaldrldktan sonra, Komn manev bask aracn, papazlarn iktidann ykma iine giriti... Adalet grevlileri yalanc ba sunlatnldlar... seilir, sorumlu ve geri alnabilir olacaklard...""11 Bylece, Komn, srekli orduyu ortadan [sayfa 58] kaldrma, istisnasz btn memurlarn se ibana gelme ve her an iten geri alnabilme ynteminin kabul yoluyla, "yalnzca" daha t r demokrasi kurarak, yklm devlet makinesini deitirmie benziyordu. Ne var ki, bu "yal ", aslnda devsel bir yapt oluturur: kurumlann adamakll farkl baka kurumlarla deiti . 46 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Bu bir "niceliin nitelie dnm" durumunun ta kendisidir: Bylece, tasarlanmas olanakl ve en yntemli biimde gereklemi bulunan demokrasi, burjuva demokrasisinden proletarya demokrasisi durumuna gelir; devlet (belirli bir snf bask altnda tutmaya yarayan zel g urumundan, asl anlamyla, artk devlet olmayan bir ey durumuna dnr. Ama bu byledir diye, burjuvaziyi yenmek ve direncini krmak zorunluluu da ortadan ka lkmaz. Komn, zellikle bu zorunlulukla kar karyayd; ve, Komn'n bozguna urama neden biri de, bu ii gereince gzpek bir biimde yapmam olmasdr. Ama burada, bask altnda tk klecilik, serflik ve cretli klelik alannda her zaman olduu gibi, nfusun aznl Ama, kendisini bask altnda tutanlar kendisi yendii anda da, halk ounluunun "zel bi k gc"ne artk gereksinimi yoktur! te bu anlamdadr ki, devlet snmeye balar. Ayrcal ncalkl memurlar, srekli ordu efleri) zel kurumlan yerine, bu ileri ounluun doruda grebilir; ve devlet gcnn grevleri halkn tm tarafndan ne lde yerine getirilirse de zorunlu olmaktan kar. Bu bakmdan, Komn tarafndan alnan ve [sayfa 59] Marks'n nemle belirttii nlemlerden b on derece dikkate deer: btn temsil deneklerinin, memur zmresine tannm btn parasal n kaldrlmas; btn memur aylklarnn "ii cretleri" dzeyine indirilmesi. Burjuva dem proletarya demokrasisine, ezenlerin demokrasisinden ezilen snflarn demokrasisine, b elirli bir snf bask altnda tutmaya yarayan "zel g" olarak devletten, halk ounluu erin genel iktidar tarafndan baskclar zerinde uygulanan baskya dn, en gze arpar urada ortaya kar. Ve, ite tam da devlet, sorunuyla ilgili belki bu en arpc ve en nem nokta zerindedir ki, Marks'n rettii eyler, en ok unutulan eyler olmutur. Basitlet alarda -sayszdr bunlar- bundan hi szedilmez. nanlan devlet dini haline geldikten son ilkel Hristiyanln "saflklann", devrimci demokratik ruhuyla birlikte unutmu bulunan tiyanlar gibi, bu nokta zerinde bir "saflk"m gibi susmak, "usuldendir". Yksek devlet memurlan aylklannn indirimi, "yalnzca" saf, ilkel bir demokratizm istem iymi gibi grnr. Modern oportnizmin "kuruculanndan" biri, eski sosyal-demokrat Ed. Ber nstein, "ilV. I. Lenin 47 Devlet ve Devrin kel" demokratizme kar yavan burjuva alaylarn yinelemeyi alkanlk haline getirmiti. B tnistler gibi, gnmzn btn kautskitsleri gibi, o da, ilk olarak "ilkel" demokratizme b rli lde bir "dn" olmakszn, kapitalizmden sosyalizme gemenin olanaksz olduunu ( t grevlerinin ounluk tarafndan, halkn tm tarafndan yaplmas baka trl nasl olan

ikinci olarak, [sayfa 6o kapitalizm ve kapitalist kltr zerine dayanm "ilkel demokrat zm"in, eski, ya da kapitalizm-ncesi alarn ilkel demokratizmi olmadn, hi mi hi anl talist kltr, byk retimi, fabrikalar, demiryollarn, postay, telefona vb. yaratmt el zerinde, eski "devlet iktidar" grevlerinin byk ounluu ylesine basitletirilmi asit kayt-kuyut, denetim ilemlerine indirgenebilmilerdir ki, ilkretimden gemi buluna erkes bu ileri yapabilir; basit bir "ii creti" ile btn bu iler pekala yaplabilir; bu ilerden her tr ayrcalkl, "hiyerarik" nitelik kaldrlabilir (kaldnlma-ldr da). stisnasz btn memurlann her ie seimle gelip, her an grevden geri alnabilmelerinin ol olmas, aylklarnn normal bir "ii creti" dzeyine indirilmesi gibi, iilerle kyl o derecede dayank duruma getiren bu basit ve "anlalmas kolay" demokratik nlemler, ayn anda kapitalizmden sosyalizme gtren kpr iini de grrler. Bu nlemler, devletin yenide nmesine, toplumun salt politik yeniden-rgtlenmesine ilikindirler; ama elbette tm anl am ve tm deerlerini, ancak "mlkszletiricilerin mlkszletirilmesi" nin gereklemesin azrlanmasna balandklar zaman, yani retim aralar zerindeki kapitalist zel mlkiyet t mlkiyet durumuna dnmesiyle kazanrlar. Marks, "Komn, iki byk masraf kaynan, srekli ordu ve memurculuu ortadan kaldrarak, va devrimlerin belgisi olan ucuz hkmeti gerekletirdi" diye yazyordu, [sayfa 6i Kk-burjuvazinin btn teki tabakalar gibi kylln de yalnzca ok kk bir aznl , "baar kazanr"; yani yalnzca baz bireyler, ya ense-ku-lak yerinde kiiler, burjuvalar durumuna, ya da gvenceli ve ayrcalkl memurlar durumuna gelirler. Kylln varolduu b st lkelerde (ve bu lkeler ounluktadrlar), kyllerin 48 V. i. Lenin Devlet ve Devrin byk ounluu, hkmet tarafndan ezilir ve hkmeti alaa etme zlemini tar; "ucuz" grevin stesinden yalnzca proletarya gelebilir; ve bunu yaparak, ayn zamanda devletin sosyalist yeniden-rgtlenmesine doru da bir adm atm olur. 3. PARLAMENTARZMN ORTADAN KALDIRILMASI Marks, yle yazyordu: "Komn, parlamenter bir rgt deil, ayn zamanda hem yrtmeci hem de yasamac, hareketli de olmak zorundayd." "Genel oy hakk, her ya da alt ylda bir parlamentoda halk ynetici snfn hangi yes l edece-i'ni ve ayaklar altna alacan (verund zertreteri) kararlatrmak yerine, komnl linde rgtlenmi halka -herhangi bir iverenin kiisel seimi gibi-, bu iletmeler [komnl n iiler, gzlemciler, muhasebeciler bulmaya yaramalyd." Parlamentarizmin 1871'de formle edilmi bulunan bu ilgin eletirisi de, sosyal-ovenizm ve oportnizmin egemenlii nedeniyle, bugn marksizmin "unutulmu szleri" arasnda bulunur Profesyonel bakan ve parlamenterler, proletarya [sayfa 62] dmanlan ve "pratik" so syalistler parlamentarizmi eletirme iini artk bsbtn anaristlere brakm bulunuyorla enle de, artc bir mantkla, parlamentarizmin her eletirisini, "anaristlikle nitelend rlar!! Scheidemann, David, Legien, Sembat, Renaudel, Hender-son, Vandervelde, St auning, Branting, Bissolati ve hempalar gibi "sosyalist"leri grerek midesi bulanan "ileri" parlamenter lkelerdeki proletaryann, aslnda oportnizmin ikiz kardei olan ana rko-sendikalizme gitgide daha ok yaknlk gstermesine amamak gerekir. Ama, Marks iin devrimci diyalektik, bugn moda olan bu bo lafazanlktan, Plekhanof, Ka utsky ve bakalannn ocuk oyunca haline getirdikleri bu sama gevezelikten bambaka bir . Marks, zellikle, koullann devrim iin uygun olmad durumlarda, burjuva parlamentarizm "ahr"ndan yararlanmaktaki yetersizlii yznden, anarizmle aray iyice am; ama ayn V. i. Lenin 49 Devlet ve Devrin parlamentarizmin gerekten proleter ve devrimci bir eletirisini yapmay da bilmiti. Belirli bir sre iin parlamentoda halk, ynetici snfn hangi blmnn ayaklar altna a , dnem dnem karar vermek: yalnzca anayasal parlamenter krallklarda deil, en demokrati k cumhuriyetlerde de burjuva parlamentarizminin gerek z budur. Ama, devlet sorunu, proletaryann bu alandaki grevleri bakmndan konur ve parlamentari zm devlet kurumlarndan biri olarak kabul edilirse, bu takdirde parlamentarizmden kurtulmann yolu nedir? Ondan nasl vazgeilebilir? unu tekrar ve tekrar sylemek zorundayz: [sayfa 63] Marks'n, Komn' inceleyerek kard dersler kadar unutulmutur ki, gnmzn "sosyal-de lizm haini okuyunuz), parlamentarizmin anarist ya da gerici eletirisinden baka bir eletirisini anlama yeteneinden adamakll yoksundur. Geri parlamentarizmden kurtulma yolu, temsili rgenlikle-ri ve seim ilkesini ykmaya d

eil, laf deirmenleri olan bu temsili rgenlikleri "hareketli" kurumlar durumuna dntrm dayanr. "Komn, parlamenter bir rgt deil, ayn zamanda hem yr-tmeci, hem de yasamac etli bir gvde olmak zorundayd." "Parlamenter olmayan, ama hareketli" bir rgenlik, ite tam da acl parlamenterler ile s osyal demokrasinin parlamenter "ku-ukuu" larnn anlayaca bir sz! Amerika'dan svire' nsa' dan ngiltere'ye, Norve'e vb. dek, herhangi bir parlamenter lkeyi dnnz; asl "d ileri hep kulislerde grlr; bu iler hep devlet daireleri, bakanlklar, kurmay kurullar rafndan yrtlr. Parlamentolarda, yalnzca '"saf halk" aldatma ereiyle, gevezelikten b r ey yaplmaz. Bu o kadar dorudur ki, burjuva demokratik cumhuriyet olan Rus Cumhuri yetinde bile, hatta gerek bir parlamento kuracak zaman bulmadan nce, parlamentarizm in btn bu kusurlar hemen ortaya kt. rm burjuva dar-kafallnn kahramanlar -S mov ve Avk-sentiyevler-, en iren burjuva parlamentarizmi rneine gre ksr sz deirmen virdikleri Sovyetleri bile bozmay baardlar. Sovyetlerde, "sosyalist" bakan baylar, laf ebelikleri ve karar tasarla-nyla, saf kylleri aldatyorlar. Hkmet [sayfa 64] iind e, bir yandan 50 V. i. Lenin Devlet ve Devrin "ya taba"nn, yani kazanl ve saygn arpalklann evresine, srayla, olabildiince ok alist ve Menevikleri oturtmak, te yandan da, halkn "dikkatini datmak" iin srekli bir un oynanyor. Bu arada, kurmay kurullannda, bakanlklarda, "devlet ii" "grlyor!". Ynetici partinin "Devrimci-Sosyalistler"in organ Diyelo Namda bir bayazsnda "herkes"i kendini politik fuha verdii "kibar sosyete" deki insanlarn o esiz itenliiyle, henz zamanlarda itiraf ediyordu ki, hatta "sosyalistler"e (szc balaynz) ait olan bakan bile, tm eski brokratik aygt z bakmndan ayn kalmtr, gemite olduu gibi iler ve tam bir "zgrlk" iinde baltalar. Ama bu itiraf olmakszn bile, Devrimci-Sosyalistlerle Meneviklerin hkmete katlmalan yks, bunun byle olduunun somut kant deil midir? B in olan ey, Kadetlerle birlikte hkmette yer alan er-nov, Rusanov, Zenzinov efendiler ile Diyelo Naroda'nm teki yazar-lannn, "onlarda", onlann bakanlklarnda, her eyin eski si gibi gittiini, nemsiz bir ey gibi aka ve yzleri kzarmadan anlatacak kadar kstah eleridir!! Saf kyly aldatmak iin devrimci demokratik lafazanlk, kapitalistleri "keyif ten drtke etmek" iin brokratik ve krtasiyeci hinoluhinlikler: ite "namuslu" koalisy iyz. Burjuva toplumun iliklerine dek rm, satlk parlamen-tarizmi yerine, Komn, dnce z urmaca halinde yozlamad rgenlikleri koyar. Bu rgenliklerde, dnce zgrl ve tart nde [sayfa 65] yoz-lamaz: nk parlamenterler (bu rgtlere seilenler) kendileri alma nn kendileri uygulamak, bu yasalann etkilerini kendileri denetlemek, bunlar zerine , semenlerine kar, dorudan kendileri yant vermek zorundadrlar. Temsili rgenlikler ka ama, zel sistem olarak, yasama ve yrtme arasndaki iblm olarak, milletvekilleri iin durum olarak parlamentarizm artk yoktur. Bir demokrasiyi, hatta bir proletarya de mokrasisini, temsili rgenlikler olmakszn dnemeyiz; ama, eer bizim iin burjuva toplu eletirisi bo bir sz deilse, eer bizim burjuvaziyi alaa etme isteimiz, Menevik ve -Sosyalistlerde olduu gibi, Scheidemann'lar ve Legien'lerde, Sembat'lar ve Van-de rvelde'lerde olduu gibi, iilerin oylarn avlamaya zg "seimV. i. Lenin 51 Devlet ve Devrin lik" bir sz deil de ciddi ve iten bir istekse, demokrasiyi parlamen-tarizm olmakszn d iliriz ve dnmek zorundayz da. Marks'n, Komn iin olduu gibi, proletarya demokrasisi iin de gerekli olan bu idari per sonelin grevlerinden szederken, karlatrma terimi olarak "herhangi bir iverenin" pers li terimini kullanmas, yani "iileri, gzetimcileri ve muhasebecileri" ile olaan bir ka pitalist iletmeyi almas, son derece anlamldr. Marks'ta topyacln zerresi yoktur; o tepeden trnaa "yeni" bir toplum tasarlamaz, tepe trnaa "yeni" bir toplum tretmez. Hayr, o yalnzca yeni toplumun eskisinin iinden dou eski toplumdan yeni topluma gei biimlerini, doal bir tarih sreci olarak irdeler. Som ut proleter yn hareketi deneyini ele alr ve ondan [sayfa 66] pratik dersler karmaya arks, Komn "okulundan ders alr"; tpk btn byk devrimci dnrlerin, ("silaha sanln khanov, ya da "bir snf, kendi zlemlerini kendisi snrlandrmasn bilmelidir" diyen er ei) hibir zaman bilgie bir "ahlak" asndan yanamakszn, ezilen snf hareketlerinin ders almakta duraksamadklar gibi. Memurculuu birdenbire, her yerde ve bsbtn ortadan kaldrmak szkonusu edilemez. Bu bir pyadr. Ama, giderek tm memurculuun ortadan kalkmasn salayacak yeni bir ynetim makine

in vakit geirmeksizin kurulmasna balamak iin, eski ynetim makinesini hemen paralamak ir topya deil, Komn deneyinin ta kendisi, devrimci proletaryann geciktirilmez, ivedi grevinin ta kendisidir. Kapitalizm ynetsel "devlet" grevlerini basitletirir; bu da, "tepeden buyurma yntemle ri"nin yadsnmasn, ve, her eyin toplumun tm adna, "iilere, gzetimcilere, muhasebec ren bir proleterler (egemen snf) rgtne balanmasn salar. Biz topyac deiliz. Tm ynetim makinesinden, btn devlet basamaklarndan bir anda vazge hayal" etmiyoruz; proletarya diktatorasna den grevlerin anlalmamasna dayanan bu anar dler, marksizme adamakll yabancdr; ve gerekte, sosyalist devrimi insanlarn deiece dek ertelemekten baka bir ie yaramaz. Bize gelince, biz, sosyalist devrimi, astn ste bamllndan, denetimden, "gzetimci ve muhasebecilerden" vazgemeyecek olan bugnk in yapmak istiyoruz. 52 V. i. Lenin Devlet ve Devrin [sayfa 67] Ama, buyruu altna girilmesi gereken ey btn smrlenlerin, btn emekilerin silahl yadr. Devlet memurlarna zg "tepeden buyurma yntemleri"ni, daha bugnden kentli halkn yetkinlikle yapabilecei, dolaysyla "ii cretleri" karl pekala yaplabilecek olan e, basit bir "gzetim ve muhasebe" uygulamasyla deitirmeye, daha imdiden, bugnden yann , balanabilir ve balanmaldr da. Biz iiler, kapitalizm tarafndan daha nce yaratlm bulunan eyi hareket noktas alp, neyimize dayanarak, sert bir disiplin, silahl iilerin devlet iktidar tarafndan koruna n demirden bir disiplin kurarak, byk retimi, biz kendimiz rgtleyeceiz; devlet memurla (elbette her tr ve her dzeydeki uz-manlan yerinde tutarak), ynergelerimizin basit u ygulayclar rolne, sorumlu, geri alnmas olanakl ve mtevaz bir para alan "gzetimcil asebeciler" durumuna indirgeyeceiz: te bizim proleterce grevimiz budur; ite proleter devrimi yaparken, kendisinden balanmas olanakl ve kendisinden balanmas gereken ey bud r. Byk retim temeline dayanan bu ilk nlemler, kendiliinden, tm memurculuun kerte ker "snme"sine; gitgide basitleen gzetim ve muhasebe grevlerinin, zamanla bir alkanlk du una gelmek ve ensonu zel bir kategorideki bireylerin zel grevleri olarak ortadan ka lkmak zere, bunlarn srayla herkes tarafndan yaplaca bir dzenin -trnak iinde olmay li klelie hi benzemiyen bir dzenin- kerte kerte kurulmasna gtrecektir, [sayfa 68] 70 yllarnn nkteci bir Alman sosyal-demokrat Posta'nm rnek bir sosyalist iletme oldu lemiti. Bundan daha doru bir ey yoktur. Posta bugn Kapitalist devlet tekeli rneine g gtlenmi bir iletmedir. Emperyalizm, btn trstleri gitgide bu tipten rgtler durumuna bunalm ve a "basit" emekiler, bu tip rgtlerde burjuva brokrasisinin penesinde kvr Ama toplumsal ynetim mekanizmas, bu rgtlerde daha imdiden hazr durumdadr. Kapitalist bir kez alaa edildikten, bu smrclerin direnci silahl iilerin demir penesiyle k atik devlet makinesi bir kez paralandktan sonra, karmzda, teknik bakmdan harikulade a alanm, "asalaklk"tan kurtulmu, ve birlemi iilerin, teknisyenler, gzeV. i. Lenin 53 Devlet ve Devrin timciler, muhasebeciler altrarak, hepsinin emeini, tpk tm "kamu" memurlar gibi, bi yle deyerek, kendi balanna pekala iletebilecekleri bir mekanizma var demektir. Btn tr tler konusunda hemen gerekletirilmesi olanakl, pratik, somut ve Komn tarafndan (zelli le devlet rgtlenmesi alannda) pratik olarak, daha nce balatlm olan deneyi hesaba ka , emekileri smrden kurtarmaya yetenekli grev, ite budur. Ulusal ekonominin tmnn, posta gibi, teknisyenlerin, gzetimcilerin, muhasebecilerin, silahl proletaryann denetim ve ynetimi altndaki btn memurlar gibi, "ii cretleri"ni bir aylk alacaklar biimde rgtlenmesi: vedi ereimiz, ite budur. te gereksindiimi onun ekonomik temeli. te bir yandan parlamentarizm ortadan kaldrlrken, bir yandan da temsili [sayfa 69] rgenliklerin korunmasnn verecei sonu; ite alan snflan, bu r urjuvazi tarafndan bozulmasndan kurtaracak olan ey. 4. ULUS BRLNN RGTLENMES "...Komn'n gelitirme zaman bulamad ksa bir ulusal rgtlenme taslanda, hatta en k yasal rgtlenme biiminin Komn olmas gerektii aka sylenmitir..." Ayn biimde, Par gasyonu"nu seecek olanlar da, komnlerdir. "... Henz merkezi bir hkmete kalm bulunan, sayca az, ama nemli grevler, yanll lendii gibi, ortadan kaldrlmamak, ama komn memurlarna, yani skskya sorumlu memurla lmeliydi..." "...Ulusun birlii paralanmamal, tersine, komnal kurulu aracyla rgtlendirilmeliydi;

birlii, bu birliin cisimlemesi olduunu ileri sren, ama asalak bir urdan baka bir ey ad halde, ulustan bamsz ve ondan stn olmak isteyen devlet gcnn paralanmas yolu k durumuna gelmeliydi... nemli olan, eski hkmet iktidannn salt bastna nitelikteki organlannn budanmas, kesilip atlmasyd; bu iktidann yasal grevleri, toplumun stnde yer ri sren 54 V. i. Lenin Devlet ve Devrin bir otoriteden sklp alnmal ve toplumun sorumlu grevlerine verilmeliydi." Marks'n bu dncelerini ada sosyal-demokrasi oportnistlerinin ne derece anlamadklann k istemediklerini demek belki daha doru olur- en iyi gsteren ey, dnek Bernstein'a [s ayfa 7o] Erostrat'vari* bir n kazandran kitaptr: Sosyalizmin nclleri ve sosyal-demokr asinin grevleri. Tam da Marks'n yukarda aktarm bulunduumuz paras konusunda, Bemstein yazyordu: ... bu program "siyasal ierii bakmndan, btn ana izgilerinde, Proudhon'un alizmiyle arpc bir benzerlik gs-terir... Marks ile 'kk-burjuva' Proudhon arasnda [B ein, dalga gemek iin, 'kk-burjuva'y trnak iinde yazyor] teki btn ayrlklara ka nde ki gr biimleri birbirine son derece benzemektedir." Kukusuz, diye devam eden Bems tein, belediyelerin nemi byr, ama "demokrasinin ilk grevinin, modem devletlerin, Mar ks ve Proudhon'un tasarladklan bu kalk [Auflsung, harfi harfine: gerek ve mecaz anlam a dalma) ve rgtlenmelerindeki bu tam deiiklik [Umvandlung, deiim]: yani btn o es emsil biimlerinin tamamen yokolacaklar biimde, kendileri de komnler delegelerinden o luacak blge ya da il meclisleri delegelerinden bir ulusal meclis kurulmas olduu, ban a kukulu grnyor" (Bernstein, ayn yapt, 1899 Almanca basks, s. 134 ve 136). te dpedz alacak bir ey: Marks'n "asalak devlet iktidarnn yklmas" zerindeki g ederalizmiyle kartrmak! Ama bu bir rastlant sonucu deildir; nk Marks'n burada, fed i merkeziyetilie kart olarak ele almak yle dursun, btn burjuva lkelerde [sayfa 711 n eski burjuva devletten szettii, oportnistin aklna bile gelmez. Oportnistin aklna, evresinde, kendi kk-burjuva hamka-falk ve "reformist" durgunluk o mnda grd eyden, yani yalnzca "belediyeler"den baka bir ey gelmez! Proletarya devri lince, oportnist onu dnmeyi bile unutmutur. Bu glntr. Ama bu nokta zerinde Bernstein ile tartl* Erostrat, n kazanmak iin, M.. 356'da, dnyann yedi harikasndan biri saylan Efes'tek iana tapnan yakan kiinin addr. slam tarihinde, n kazanmak iin zemzem kuyusuna ie Bevvab da, bu trden nller arasnda saylr, -. V. i. Lenin 55 Devlet ve Devrin mam olmas da ilgintir. Biroklan, zellikle Rus yazarlan arasnda Plekhanov, Bat Avrup arlan arasnda Kautsky; Bemstein' rtmlerdir; ama ikisi de, Marks'n Bernstein tarafn rptlmas zerine hibir ey sylememilerdir. Oportnist, devrimci olarak dnmeyi ve devrim dnmeyi ylesine unutmutur ki, anarizmi u Proudhon ile bylesine kantrd Marks'ta "federalizm" grr. Ve Ortodoks marksist-ler larn ve devrimci marksizm retisini savunmak istediklerini ileri sren Kautsky de, Plek hanov da, bu konuda susarlar. Burada, marksizm ile anarizm arasnda, oportnistleri o lduu kadar kautskistleri de belirleyen ve zerinde konumak zorunda kalacamz ayrm zer o ar gr yoksulluunun kklerinden biri gze, arpar. Marks'n, Komn " deneyi zerine aktarm bulunduumuz dncelerinde, federalizmin izi bil r. Marks, Proudhon ile, yalnzca oportnist Bemstein'in ayrmsamad bir nokta zerinde uz Bemstein'in onlar uzlam grd yerde ise, Marks, Proudhon ile uzlamazlk iindedir. Marks, Proudhon ile u anlamda uzlar ki, her ikisi de gncel devlet makinesinin "yklma" dan [sayfa 72] yanadrlar. Marksizmin anarizm ile (Bakunin ile olduu gibi Proudhon i le de) bu benzemesini ne oportnistler grmek isterler, ne de kaustkistler; nk onlar, b nokta zerinde, marksizmden uzaklamlardr. Marks, federalizm konusunda (proletarya diktatorasndan ayr olarak), Proudhon ve Ba kunin ile uzlamazlk iindedir. Federalizm ilkeleri, anarizmin kk-burjuva dnlerinde s, merkeziyetidir. Ve ondan aktarlan paralarda, merkeziyetilie en kk bir aykrlk nzca devlete kar bo bir kk-burjuva "inan" ile dolu kimseler, burjuva devlet makines yklmasn merkeziyetiliin yklmas olarak anlayabilirler! Ama proletarya ve yoksul kyller, eer devlet gcn ellerine alr, komnler iinde tamame biimde rgtlenir ve sermayeyi vurmak, kapitalistlerin direncini krmak, demiryollarnn, fabrikalarn, topran vb. zel mlkiyetini ulusun tmne, toplumun tmne devretmek iin, n eylemini bir-letirirlerse, bu, merkeziyetilik olmayacak mdr? Bu, en tutarl demokrat ik merkeziyetilik, stelik de proleter bir merkeziyetilik olmayacak mdr?

56 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Bemstein, zgr onaya dayanan bir merkeziyetilik olanan, komnlerin ulus olarak zgrce rleme olanan, proleter komnlerin burjuva egemenliini ve burjuva devlet makinesini yk ereiyle gnll kaynama olanan tasarlamaya yetenekli deildir. Her hamkafa gibi, Bemst merkeziyetilii, ancak tepeden, brokrasi ve militarizm tarafndan dayatlarak ayakta tu tulabilen bir ey olarak dnr, [sayfa 73] Marks, retisinin bu arptlma olanan sanki nceden grm gibi, Komn' ulusun birli iktidan ortadan kaldrmak istemi olmakla sulamann, bile bile bir yanllk yapmak oldu llikle belirtir. Marks, askeri, brokratik burjuva merkeziyetiliine kar, bilinli, demo ratik proleter merkezi-yetliini koymak iin, o "ulus birliini rgtleme" deyimini zelli kullanr. Ama ... iitmek istemiyenden daha kt sar yoktur. Ve ada sosyal-demokrasi oportnistl devlet iktidarnn yklmasndan, bu asalan kesilip almasndan szedilmesini, hi mi h yorlar. 5. ASALAK DEVLETN YIKILMASI Marks'n bu konuyla ilgili paralarn daha nce aktarmtk; imdi onlar tamamlyacaz. u: "Genellikle, tamamen yeni tarihsel kurululann yazgs, haksz yere, kendileriyle az-buuk bir benzerlik gsterdikleri toplumsal yaamn daha eski, hatta kaybolup gitmi biimlerin in kopyas olarak kabul edilmektir. Bylece, acl devlet iktidarn paralayan (brichi) b i Komn'de de, ortaa komnlerinin, bir canlan... Mon-tesquieu ve Girondin'lerin dler un bir kk devletler federasyonu ... merkeziyetiliin anlklanna kar eski savamn mek istendi..." "...Komnal kurulu, o zamana dek toplumun srtndan geinen ve onun zgr hareketini ktr asalak ur tarafndan, yani devlet [sayfa 74] tarafndan sahip klan btn gleri, toplum ye geri verecekti. Yalnz bu olgudan dolay, komnal kurulu, Fransa'nn yeniden-canlanmas hareket noktas olabilirdi..." V. i. Lenin 57 Devlet ve Devrin "...Komnal kurulu, tanm reticilerini kentlerin entelektel ynetimi altna koyacak onlar , kent iilerinin kiiliinde, karlarnn doal koruyuculann bulma gvencesini getirece aroluu bile, apak bir ey olarak, belediye zgrln ieriyordu; ama bu zgrlk, art an devlet iktidar iin bir engel deildi." "Devlet iktidannn", bu "asalak urun yklmas"; bu iktidarn "budanmas", "yklmas", "ar an kaldrlm bulunan devlet iktidar" -Komn deneyini deerlendiren ve zmleyen Marks, ite bu terimlerle szeder. Btn bunlar, yanm yzyldan daha az bir sre nce yazld; ve bugn, arptlmam bir mar lmak ve onu geni halk ynlarnn bilincine yerletirmek iin, arkeolojik kazlara girim yor. Marks'n, yaam olduu son byk devrim zerindeki gzlemlerinden kard sonular nn yeni bir byk devrimler a balad anda unutulmu bulunuyor. "...Komn'n konusu olduu yorumlarn ve ondan yana olduunu syleyen karlann okluu, b erinin o zamana dek vurguyu bastrma zerine koymu bulunmalanna karn, onun yaylmaya ok verili bir siyasal biim olduunu gsterir. Onun gerek gizi, udur: zsel olarak bir ii reticilerin, temellkler snfna kar snf savamnn sonucu, emein iktisadi kurtu yfa 75] salayan ensonu bulunmu siyasal biimdi o..." "Bu son koul olmakszn, komnal kurulu olanaksz bir ey ve bir aldatmaca olurdu..." i lumun sosyalist yeniden-rgtlenmesinin olumas gereken siyasal biimleri "kefetmek" iin pyaclar byk abalar gstermilerdi. Anaristler, siyasal biimler sorununu toptan bir ya mlard. ada sosyal-demokrasi oportnistleri, burjuva parlamenter demokratik devletin s sal biimlerini, almamas gereken bir snr olarak kabul etmiler ve, bu biimleri paral en her giriime anarizm adn vererek, bu "model" nnde secdeye kapana kapana alnlarn Marks, tm sosyalizm ve siyasal savam tarihinden, devle58 V. i. Lenin Devlet ve Devrin tin ortadan kalkmas gerektii ve bu ortadan kalkn gei biiminin de (devletten devletana gei), "egemen snf olarak rgtlenmi proletarya" olaca sonucunu karmtr. Bu g mleri'ne gelince, Marks onlan kefetmek iin kendini yormad. Yalnzca Fransa tarihini gz lemlemek, onu zmlemek, ve 1851 ylnn kendisini gtrd: "olaylar burjuva devlet maki sna doru yneliyor", sonucunu karmakla yetindi. Ve, proletaryann devrimci yn hareketi patlak verdii zaman, bu hareketin baanszlna

pak gszlne karn, Marks, onun ortaya koyduu biimleri irdelemeye koyulur. Komn, emein ekonomik kurtuluunu gerekletirmeyi saklamak iin proleter devrim tarafnda ensonu bulunmu" olan biimdir. Komn, proleter devrim tarafndan, burjuva devlet makinesini paralamak iin yaplm ilk [ fa 76] giriimdir; paralanm olan eyin yerine gemesi olanakl ve gerekli olan, "ensonu unmu" olan siyasal biimdir. Daha ilerde, 1905 ve 1917 Rus devrimlerinin, ayn bir ereve ve baka koullar iinde Komn yaptn srdrp Marks'n dahice tarihsel zmlemesini doruladklarn greceiz, [sayf V. i. Lenin 59 Devlet ve Devrin BLM IV DEVAM. ENGELS'N TAMAMLAYICI AIKLAMALARI Komn deneyiminin nemi zerine syleneceklerin zn Marks sylemitir. Engels, Marks'n g arglann aklayarak, birok kez bu konu zerine gelmi ve bazan sorunun baka ynlerini ir gllk ve ylesine bir zgelikle aydnlatmtr ki, bu aklamalar zerinde zel olara 1. "KONUT SORUNU" Engels, daha konut sorununu inceleyen yaptnda (1872), devrimin devlet karsndaki grevl ri zerinde her duruunda, Komn deneyimini hesaba katar. Bu somut konu zerinde, bir ya ndan, proleter devletle bugnk devlet arasndaki -her iki durumda da devletten szedilm esi olanan salayan- benzer izgilerin, te yandan da, onlan birbirinden ayran ve devle ortadan kalkmasna [sayfa 78] geii gsteren izgilerin nasl aka ortaya ktklarn 60 V. i. Lenin Devlet ve Devrin grmek ok ilgintir. "yleyse, konut sorununu nasl zmeli? Bu sorun, bugnk toplum iinde, btn teki toplum lar nasl zmlenirse, yle zmlenir: arz ve talep arasnda, kerte kerte bir ekonomik de arak. Ama, sorunun durmadan yeniden-konulmasna engel olmayan bu zm, aslnda bir zm d . Bir toplumsal devrimin bu sorunu ne biimde zebilecei sorununa gelince, bu yalnzca o devrimin iinde oluaca koullara deil, ama en nemlilerinden biri kent ile ky arasnd rtadan kalkmas olan ok daha geni sorunlara da baldr. Gelecekteki toplumun rgtlenmes opik sistemler kurmakla uramayacamza gre, bu konu zerinde daha fazla durmamz, yarar aktan da te bir ey olabilir. uras kesindir ki, byk kentlerde, daha imdiden, usa uygu ir biimde kullanlmak kouluyla, btn gerek 'konut darl'm hemen nlemeye yetecek kada ardr. Tabii bu i ancak bugnk mlk sahiplerinin mlkszletirilmesiyle, evsiz-bark-sz, vlerinde balk istifi gibi yaayan emekiler tarafndan binalannn igaliyle yaplabilir; v proletaryann siyasal iktidan elde edecei andan itibaren kamu yararnn gerektirdii bu n em, bugn konutlar devlet tarafndan ne kadar kolay kamulatnlyor ve sava salmasna [tek fi harbiye] tabi tutulabiliyorsa, o kadar kolay gerekleecektir" (1887, Almanca bas k, s. 22).[131 Burada devlet iktidarnn bir biim deiiklii deil, yalnzca devlet etki ierii dnlyor. Bugnk devlet, konutlan kamulatrma ve sava salmas iine alma buyr m [sayfa 79] bakmndan, proleter devlet de konutlarn sava salmas iine alnmasn ve bi kamulatnlmasn "buyuracaktr". Ama eski yrtme aygtnn, yani burjuvaziye bal brokr r devletin eilimlerini uygulamaya elverisiz olaca da aktr. "...Belirtmek gerekir ki, btn alma aletlerinin, btn sanayinin alan nfus tarafnd llk' proudhoncu 'satn-alma'nn tamamen kartdr. Pro-udhoncu zme gre her ii, evi tlerinin sahibi haline gelir. teki zme greyse, 'alan V. i. Lenin 61 Devlet ve Devrin nfus', evlerin, fabrikalann ve alma aletlerinin kolektif mlk sahibi olarak kalr; ve h olmazsa bir gei dnemi sresince, karl denmeksizin, bunlarn kullanmn bireylere a kolay kolay brakmaz. Tpk toprak mlkiyetinin ortadan kalkmasnn, toprak rantnn orta alkmas deil, deiik bir biim altnda da olsa, topluma maledilmesi demek olduu gibi. De ki, btn alma aralarnn alan nfus tarafndan gerek temellk, kiralama ve kiray ortadan kaldrmaz" (s. 68). Burada yle bir deinilen sorunu, devletin snmesinin ekonomik temelleri sorununu, bund an sonraki blmde inceleyeceiz. Engels proleter devletin, "hi olmazsa bir gei dnemi s nce", kira denmeksizin konutlar "kolay kolay" datamayacan syleyerek, dncesini b dile getiriyor. Tm halkn mlk olan konutlarn kira karl u ya da bu aileye kiralanm n baz kurallarn konmasn ve belirli bir denetimi gerektirdii gibi, bu kira-bedelinin t oplanmasn da gerektirir. Btn bunlar, belirli [sayfa so bir devlet biimini gerektirir, ama ayrcalkl bir durumdan yararlanan memurlarla birlikte, zel bir askeri ve brokratik aygt hi mi hi gerektirmez. Oysa, konutlann parasz salanabilecei bir duruma gei, d

tamamen "snmesi"ne baldr. Engels bu arada, blanquistlerin, Komn'den sonra ve Komn deneyiminin etkisi altnda k alarak, marksizmin ilkesel tutumunu benimsemelerinden szederken, onlann bu tutumu nu sz arasnda yle tanmlar: "... Snflann ve snflarla birlikte devletin ortadan kalkmasna gei olarak, proletaryan yasal eylem ve dikta-toras zorunluluu..." (s. 55). Szckler zerinde eletiri heveslileri, ya da "marksizmin ykcs" burjuvalar, "devletin an kalkmas"nn bu kabul ile, anarist olarak grlen bu formln, Anti-Dhring'm yukarda lunan parasndaki yadsnmas arasnda belki bir eliki greceklerdir. Oportnistlerin Eng e anaristler arasnda saydk-lann grmekte alacak bir ey yoktur; enternasyonalistleri le sulamak, gnmzde, sosyal-ovenler arasnda gitgide yaylan bir alkanlktr. 62 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Snflarn ortadan kalkmasyla devletin ortadan kalkmas da gerekleecektir; marksizmin he aman rettii ey budur. Anti-Dhring'm "devletin snmesi" zerindeki nl paras, anari tin ortadan kaldnlmasndan yana olduklan iin deil, devletin ortadan kalkmasnn "bugnde anna" olanakl olduunu t-ledikleri iin sular. Bugn, hkmferma olan "sosyal-demokrat" reti, devletin ortadan kalkmas sorununda, marks zmin anarizm karsndaki tutumunu adamakll [sayfas] arptt iin, burada Marks ve E tler ile baz polemiklerini anmsatmak ok yararl olacak. 2. ANARSTLER LE POLEMK Bu polemik 1873'e dek, kar. Marks ve Engels, bu tarihte "otonomist" (zerki, muhtariy eti), ya da, "anti-otoriter" (tepeden inmecilie kar) proudhonculara kar sosyalist bir alyan derlemesinde baz yazlar yaynlamlard; bu yazlarn Almanca evirisi, Neue Zeit'\ cak 1913' te kt. Marks, anaristlerle ve onlarn siyaseti yadsmalaryla alay ederek, yle yazyordu: "... Eer ii snfnn siyasal savam devrimci biimlere brnrse, eer burjuvazinin d r kendi devrimci diktatoralann kurarlarsa, ilkelere kar korkun bir su ilemi olurlar; ilahlan brakmak ve devleti ortadan kaldrmak yerine, gnlk sefil ve kaba gereksinimler ini karlamak ve burjuvazinin direncini krmak iin, devlete devrimci ve geici bir biim erirler..." [NeueZeit, 1913-1914, 32. yl, c. 1, s. 40). Marks, anaristleri rtt zama lnzca devletin bu "o biim ortadan kaldrlmas"na kar kyordu! Devletin snflara bir ca ya da snflann ortadan kalkmasyla ortadan kalkaca dnne deil, iiler adna si mi zordan, yani "burjuvazinin direncini krmaya" yarayacak devlet'ten yararlanmann o las bir yadsnmasna kar kyordu. Marks, anarizme kars savamnn gerek anlamnn ar-ptlmamas iin, proletarya iin z n "devrimci ve geici biimi" ni kesin [sayfa 82] olarak belirtir. Proletaryann, yalnz ca V. i. Lenin 63 Devlet ve Devrin bir zaman iin devlete gereksinimi vardr. Erek olarak devletin ortadan kalkmas konus unda anaristlerle en kk bir uzlamazlk iinde deiliz. Biz, bu eree erimek iin, sm iktidar aletlerinin, devlet gc aralarnn, devlet iktidan yntemlerinin geici olarak nlmasnn zorunlu olduunu sylyoruz; tpk, snflan ortadan kaldrmak iin, ezilen sn sn kurmann kanlmaz bir ey olduunu sylediimiz gibi. Marks, sorunun anaristlere ka sin, en ak biimini seer: kapitalistlerin boyunduruundan kurtulduktan sonra, iilerin lahlar brakmalar" m gerekir, yoksa kapitalistlerin direnlerini krmak iin bu silahlan lara kar kullanmalan m? yle olunca, eer bir snf bir baka snfa kar sistemli olar llanrsa, bu, devletin "geici bir biimi" deildir de nedir? Her sosyal-demokrat kendikendine sorsun: anaristler ile polemikte, devlet sorunun u, kendisi byle mi koyuyordu? II. Enternasyonal'deki resmi sosyalist partilerin e zici ounluu, bu sorunu byle mi koyuyordu? Engels, ayn dnleri, ok daha ayrntl ve daha da popler bir biimde aklar. Her eyd ilerine "anti-otori-ter" unvann veren, yani her tr otoriteyi, her tr astlk-stlk (hiy ri) ilikisini, her tr iktidan yadsyan prudonculardaki dn kan-kln alaya alr. B emiryolunu, ak denizdeki bir gemiyi alnz, der Engels; belirli bir astlk-stlk ilikis ni belirli bir otorite ya da iktidar olmakszn, makinelerin kullanlmasna ve birok insa nn yntemli olarak [sayfa 83] ibirliine dayanan bu karmak teknik yaplardan hibirinin sine olanak olmad apak ortada deil midir? Ve yle yazar: "... En ar anti-otoriterlerin karsna bu kantlarla ksam, u tek yantn arkasna s

burada bizim, delegelerimize vereceimiz bir otorite sz-konusu deildir, biz onlara yalnzca belirli bir grev veriyoruz...' Bu adamlar, bir eyin adn deitirerek, o eyin sini de deitirebileceklerini sanyorlar..." Engels, otorite ve zerkliin grece kavramla olduklann; uygulama alanlannn, toplumsal evrimin deiik evrelerine gre deitiini; bu amlar mutlak eyler olarak kabul etmenin samaln gsterdikten; ve bunlara makinelerin nld alann ve 64 V. i. Lenin Devlet ve Devrin byk sanayinin gitgide genilediini de ekledikten sonra, otorite zerindeki genel dnce n devlet sorununa geer. "... Eer zerkiler, diye yazar, gelecein toplumsal rgtlenmesinin, otoriteye ancak o za ann retim koullar tarafndan izilen snrlar iinde gzyumacan sylemekle yetinsele bilirdik; ama onlar otoriteyi zorunlu duruma sokan btn gereklere gzlerini yumuyorlar ve otorite szcne kar lgnca bir savam yrtyorlar. "Anti-otoriterler neden siyasal otoriteyi, devleti knamakla yetinmezler? Gelecekt eki toplumsal devrimden sonra, devletin ve, onunla birlikte, siyasal otoritenin ortadan kalkacan; yani kamu grevlerinin siyasal niteliklerini yitireceklerini, ve to plum karlann gzeten basit ynetsel grevler durumuna dneceklerini kabul etmek iin b 4] sosyalistler birleirler. Ama anti-otoriterler, siyasal devletin, hatta kendisi ni yaratm olan toplumsal koullar ortadan kalkmadan nce hemen ortadan kalkmasn isterle . Toplumsal devrimin ilk iinin, otoritenin ortadan kaldnlmas olmasn isterler. "Bu baylar hi devrim grmler midir yaamlarnda? Devrim her halde, olanakl olan en otor r eydir. Devrim, nfusun bir ksmnn, tfek, sng ve top gibi, sz uygun derse, otorit llanarak, kendi iradesini nfusun teki ksmna zorla kabul ettirdii bir eylemdir. Yenen taraf, egemenliini silahlarnn gericilerde uyandrd korkuyla srdrmek zorundadr. Ee burjuvaziye kar, silahlanm bir halkn otoritesini kullanmasayd, bir gnden fazla tutu ilir miydi? Tersine, onu bu otoriteyi ok az kullanm olmakla kna-yamaz myz? yleyse, i yden biri: ya anti-otoriterler ne dediklerini kendileri de bilmiyorlar, bu durum da, karklk yaratmaktan baka bir ey yapmyorlar; ya da biliyorlar, bu durumda proletar davasna ihanet ediyorlar. Bylece, bu her iki durumda da, yalnzca gericiliin deirmenin e su tayorlar." (s. 39). Bu parada, devletin snmesi srasnda siyaset ve iktisat arasndaki ilikiler sorunuyla bi likte incelenmesi uygun olan sorunV. i. Lenin 65 Devlet ve Devrin lara deinilmi bulunuluyor (bu konu, bundan sonraki blmde incelenecektir): Kamu grevle rinin, siyasal grevler durumundan yaln ynetsel grevler durumuna dnm sorunu gibi; " devlet" sorunu gibi. Yanl anlalmaya ok elverili bulunan bu son deyim, aslnda devlet snme srecine bir antrmadr: bir an gelir ki, snme yolunda olan devlet artk siyasal o n bir devlet olarak adlandnlabilir. [sayfa 85] Engels'in bu parasnda bulunan en dik kate deer ey, onun, sorunu anaristlere karkoyu biimidir. Engels'in mezi olmak iste yal-demokratlar, 1873'ten buyana, anaristlerle milyonlarca kez tartmlardr, ama gerek ur ki, bu ii marksistlerin yapabilecei ve yapmalan gerektii gibi yapmamlardr. Anaris rde, devletin ortadan kalkmas dn, kark ve devrimci olmayan bir durumdadr: te Eng byle koyuyordu. Akas, anaristlerin grmek istemedikleri ey devrimdir; devrimin dou esi, zorla, otoriteyle ve devlet gcyle ilgili zgl grevleridir. Bugnk sosyal-demokratlar iin anarizmin eletirisi, alld zere, u katksz kkiz devleti kabul ediyoruz, anaristler etmiyor!" Kukusuz bylesine bir bayalk, dnces dar kt, devrimcilii ne kadar yetersiz olursa olsun, iilerde bir irenme duygusu uyandr aktan geri kalmaz. Engels'in dedii bakadr: o, devletin ortadan kalkmasn, btn sosyali erin, sosyalist devrimin bir sonucu olarak kabul ettiklerini belirtir. Sonra da somut devrim sorununu, yani sosyal-demokratlann, sz uygun derse, "irdeleme" iini yal nzca anaristlere brakarak, oportnizm gerei, alld zere bir yana attklar sorunu Engels, boay boynuzlarndan yakalar: Komn, devletin devrimci iktidarndan, yani egemen snf olarak silahlanm, rgtlenmi proletaryadan, daha ok yararlanmamak myd? Her tan altndan kan resmi,sosyal-demokrasi, ya yalnzca hamkafa sarakas, ya da en iyi aslkla, u "sonra grrz" biimindeki kaamakl [sayfa 86] safsatayla, proletaryann dev omut grevleri sorununu genellikle geitiriyordu. Ve anaristler, bu sosyal-demokrasini n grevini yapmadn, iilerin devrimci eitimi grevini yapmadn sylemekte yerden g ls, proletaryann, ayn zamanda hem bankalar hem de devletle ilgili olarak yapmak zo runda olduu eyi ve bunu nasl yapmas

66 V. i. Lenin Devlet ve Devrin gerektiini, en somut bir biim de irdelemek iin, son proleter devrim deneyinden yara rlanmtr. 3. BEBEL'E MEKTUP Marks ve Engels'in yaptlannda bulduumuz devletle ilgili en dikkate deer dncelerden bi i -eer en dikkate deeri deilse- Engels'in Bebel'e yazd, 18-22 Mart 1878 tarihli mektu un aadaki parasndadr. Ayra iinde belirtelim ki, bizim bildiimize gre, bu mektup i Bebel'in 191 l'de km olan anlannn (Yaammdan Anlar) II. cildinde yer almtr, yan esinden otuzalt yl sonra. Engels, Bebel'e, Gotha program taslan eletirmek iin yazyordu (ayn program, Bracke'y d nl mektubunda, Marks da eletirdi). zellikle devlet sorunundan szederek, Engels, rdu: "... zgr halk devleti zgr bir devlet olmu. zgr bir devlet, bu szlerin dilbilimsel a gre yurttalar karsnda zgr bir devlet, yani despotik hkmetli bir devlettir. Devle i btn bu gevezelikleri, zellikle, gerek anlamda artk bir devlet olmayan Komn' den son a, brakmak yerinde olurdu. Her ne kadar daha nce Marks'n [sayfa 87] Proudhon'a kar ya zd kitap (Felsefenin Selfaleti.-) daha sonra Komnist Manifesto, sosyalist toplumsal r ejimin kurulmasyla, devletin, kendiliinden dalp (sich auflsi) ortadan kalkacan a de, anaristler halk devleti'm yeterince kafamza kaktlar. Devlet, proletaryann, dmanl nna kar kuvvete dayanarak basky rgtlemek iin, savamda, devrimde kullanmak zorunda geici bir kurumdan baka bir ey olmadna gre, zgr bir halk devletinden szetmek ada ir eydir: proletarya devrimden sonra da devlete gereksinim duya-caksa, bunu zgrlk adn a deil, dmanlarn bask altnda tutmak iin duyacaktr. Ve, zgrlkten szet-menin ola let, devlet olarak varolmaktan kar. Bundan dolay, devlet szcnn yerine, biz her yerd anszca 'komn' szcn ok iyi V. i. Lenin 67 Devlet ve Devrin karlayan o nefis eski Almanca szcn, 'ortaklk' (Ge-meinvesen) szcnn konmasn lnn 321-322. sayfalar). Bu mektubun, Marks tarafndan bundan ancak birka hafta sonra yazlan bir mektupta (Ma rks'n mektubu 5 Mays 1875 tarihlidir) eletirilen parti programn konu edindii ve o zam n Engels'in Londra'da Marks'la birlikte yaad gzden kanlmamak gerekir. Bundan dolay, tmcede, "biz" diyerek Engels, hi kuku yok ki, hem kendi adna hem de Marks adna, Alman ii partisi bakanna, devlet szcn programdan karma ve onun yerine "ortaklk" szc lunur. Eer kendilerine bylesine bir program deiiklii nerilsey-di, oportnistlerin koutuna g sayfa 88] modern "marksizm" nderlerinin, bu "anarizm"e kar nasl hrladklann duyardk Varsn hrlasnlar. Bundan dolay burjuvazi onlara vg yadracak. Bize gelince, biz iimizi srdreceiz. Geree daha yakn olmak, marksizmi her trl arp rak yeniden kurmak, ii snfn kurtanc savam iinde daha iyi ynetmek iin, partimiz geirirken, Marks ve Engels'in dnn Bolevikler arasnda hasm bulmayaca kesindir. Ya acak terim bakmndan glkle karlalacan sanyoruz. Almancada, "ortaklk" anlamna e Engels, bunlardan kendibana, ayr bir ortakl deil, bir btn, bir ortaklklar sist tenini seiyor. Rusada bu szck yoktur; ve belki de, baz zrlerine karn, Franszca "k gerekecektir. "Komn, artk gerek anlamda bir devlet deildi", -Engels'in, teorik bakmdan ok nemli ol kesinlemesi, ite budur. Kendinden nceki aklamadan sonra, bu kesinlemede anlalmayacak ibir ey yoktur. Komn, artk nfusun ounluunu deil, bir aznl (smrcleri) ezmes ktan kyordu; burjuva devlet makinesini paralamt; zel bir bastrma gc yerine, sahn labalnn kendisi giriyordu. Btn bunlar, szcn gerek anlamnda devlete aykr eyle vam etseydi, Komn iinde varln srdrmekte olan devlet kalntlan kendiliklerinden "s Komn, kurum-lann "kaldrma" gereksinimini duymazd: Bu kurumlar, artk yapa68 V. i. Lenin Devlet ve Devrin cak hibir eyleri kalmad lde, ilemez olurlard, [sayfa 89] "Anaristler 'halk devleti'ni kafamza kaktlar." Engels, byle sylerken, zellikle Bakuni 'i ve onun Alman sosyal-demokratlar-na kar saldnlann kasteder. Engels, "halk devleti" nin, tpk "zgr halk devleti" gibi, bir anlamszl, sosyalizme bir ayknl olmas l ul eder.. Alman sosyal-de-mokratlannn anaristlere kar savamlanndaki yanllklan gide bu savam ilkeleri bakmndan doru bir savam durumuna getirmeye, onu "devlet" zerinde

tnist nyarglardan kurtarmaya alr. Ama heyhat! Engels'in mektubu otuzalt yl boyunca mecede gizli kalmtr. Hatta bu mektubun yaynlanmasndan sonra bile, Engels'in o zamanki uyanlarnn nedeni olan yanllklan, gerekte Kautsky'nin yinelemekte direndiini daha a eiz. Bebel 21 Eyll 1875'te, bir mektupla Engels'e yant verir. Bu mektupta baka eyler arasn da, Engels'in program taslan zerindeki grn "tamamen paylatn" ve Liebknecht'i f knam olduunu bildirir. (Bebel'in Anlan, Almanca bask, c. II, s. 334) Ama, eer Bebel Ereklerimiz adl brorne bakarsak, orada, devlet zerine kesin olarak yanl dnceler "Bir snfn egemenlii zerine kurulmu olan devlet halk devleti durumuna dntrlmelidi Zie-le, Almanca bask, 1886, s. 14). te, Bebel'in brornn dokuzuncu (dokuzuncu!) basksnda yer alm olan ey! Engels'in d rlar bir ekmece iine tklp kaldna, ve, yaamn kendisi, zamanla devrim "alkanl sosyal-demokrasisinin, [sayfa %] devlet zerine o kadar inatla yinelenen oportnist dnlerin etkisinde kalm olmasnda alacak hibir ey yoktur. 4. ERFURT PROGRAM TASARISININ ELETRS Marksizmin devlet retisi zmlenirken, Engels tarafndan 29 Haziran 1891'de Kautsky'ye g erilen -ve Neue Zeit'te ancak on yl sonra yaynlanm bulunan- Erfurt program tasars ele risinin'151 sz edilmeden geilemez; nk bu yaz, zellikle sosyal-demokrasinin devlet gili sorunlardaki oportnist dnV. i. Lenin 69 Devlet ve Devrin lerinin eletirisine ayrlmtr. Engels'in modem kapitalizmdeki dnmleri nasl bir dikkat ve nasl bir dnce derinliiy ni, ve bylece, emperyalist amzn sorunlarn, belirli bir lde, nasl sezebildiini k sorunlar zerinde ok deerli bir bilgi verdiini de bu arada belirtelim. Bu bilgi udur : Program tasarsnda kapitalizmi belirlemek iin kullanlm bulunulan "plan yokluu" (Pla sigkeit) szckleri konusunda, Engels, yle yazar: "Eer hisse senetli irketlerden, koca sanayi kollarn egemenlii altna alan ve tekellet n trstlere geersek, bunun yalnzca zel retimin deil 'plan yokluu'nun da sonu olduunu (Neue Zeit, 20. yl, 1901-1902, c. I. s. 8). Burada, modern kapitalizmin, yani emperyalizmin, teorik deerlendirmesinde varolan en nemli eyi, yani, kapitalizmin tekelci kapitalizm durumuna dnt gzlemini buluyor un altn izmek gerekir; nk, tekelci kapitalizmin, ya da tekelci devlet kapitalizminin, artk kapitalizm [sayfa 9i olmadn, bundan byle, "devlet sosyalizmi" olarak nitelendi ileceini vb. ileri sren burjuva reformist nermesi, en yaygn yanl dnce durumundadr ki, trstler, ne imdiye dek tam bir planlama yapmlardr, ne de yapabilirler. Bununla b irlikte, belirli bir planlamay da uygularlar; sermaye babalar, retim hacmini ulusal , hatta uluslararas lekte nceden hesaplar ve bu retimi bir plana gre dzenlerler, ama ne de kapitalist rejim iinde kalrz; geri onun yeni bir evresinde, ama yadsnmaz bir bi mde kapitalist rejim iinde. Bu kapitalizmin sosyalizme "yakn" olduu gerei, proletarya nn gerek temsilcileri iin, sosyalist devrimin yaknl, kolayl, olanak ve ivedilii kant oluturmaldr; yoksa, btn reformistlerin yapt gibi, hibir zaman bu devrimin ya kapitalizmin allanp pullanmas giriimlerine gzyummak iin kullanlan bir kant deil. Ama imdi gene devlet sorununa dnelim. Engels, burada: 1) Cumhuriyet sorunu zerine, 2) ulusal sorunla devlet rgt arasnda varolan iliki zerine, 3) yerel ynetsel zerklik e olmak zere, son derece deerli gsterge veriyor. Cumhuriyet sorununu, Engels, Erfurt program tasars eletirisinin ekseni durumuna get irmitir. Ve, Erfurt programnn, tm 70 V. i. Lenin Devlet ve Devrin uluslararas sosyal-demokrasi iinde kazand nem anmsanr da, bu programn tm II. Ente 'e rnek olduu dnlrse, abartmakszn, Engels'in burada tm II. Enternasyonal oportni dii sylenebilir. "Tasannn siyasal istemler blmnde byk bir eksiklik var", diye yazar Engels, "asl syl i [sayfa 92] gerekli olan ey sylenmemi bulunuyor." (alt Engels tarafndan izilmitir). Engels, sonra Alman anayasasnn, uyarnca sylemek gerekirse, 1850 an gerici anayasasn usya anayasasnn -.) bir kopyas olduunu, Reichstag'n, Wilhelm Liebknecht'in deyimine g , "mutlakiyetin (ap arasndaki -.) asma yapra"ndan baka bir ey olmadn ve "alm rumuna dnm"n -kk devletlerin ve bir kk Alman devletleri konfederasyonunun varl ayasa temeli zerinde- gerekletirmek istemenin, "aka sama" bir tutum olduunu gsteri Almanya'da, cumhuriyet isteminin, programa yasal olarak yazlamyacan ok iyi bilen Enge

s, "ona (bu konuya) dokunmak tehlikeli olurdu" diyecekler. Bununla birlikte, Eng els, "herkes"in yetindii bu apak dnce ile yetinmez. yle srdrr: "Ama ne olursa olsun, olaylar ileri doru zorlanmaldr. Bunun ne kadar gerekli olduunu , bugn sosyal-de-mokrat basnn byk bir blmnde yaylmaya (enreis-sende) balayan opor terir. Partinin, sosyalistlere kar yasann yenilenmesi korkusu iinde, ya da bu yasa yr lkteyken mevsimsiz olarak yaylm baz dnleri anmsayarak, imdi, btn istemlerini ba irmek iin, Almanya'da yrrlkteki yasal dzeni yeterli olarak kabul etmesi isteniyor..." Alman sosyal-demokratlarnn olaanst yasann yenilenmesi korkusuyla hareket etmeleri, E gels'in birinci plana koyduu ve duraksamakszn oportnizm olarak sulad, zsel bir olg lmanya'da ne cumhuriyet ne de zgrlk olduu [sayfa 93] iin, "ban" bir yol dlemenin, kesinlikle aykn bir ey olduunu syler. Engels, elini-kolunu balamamak iin, hayli sakn Cumhuriyetin, ya da ok byk zgrln varolduu (lkelerde, sosyalizme doru ban bir abileceim" V. i. Lenin 71 Devlet ve Devrin (yalnzca "tasarlamak"!) kabul eder. Ama Almanya'da, diye yineler, "... hkmetin gcnn h men her eye yettii Reichstag ve btn teki temsili kurumlann gerek bir gleri olmad , byle eyler ilan etmek ve stelik bunu bir zorunluluk da olmadan yapmak mutla-kiyet in (ap arasndaki -.) asma yapran kaldrmak ve onun plakln kendi vcuduyla rtm Mutlakiyetin plakln rtenler, aslnda, byk ounluklar iinde, bu bilgileri "knk an) Alman sosyal-demokrat partisinin resmi nderleridir. "Bylesine bir siyasa, uzun erimde, partiyi yanl bir yola srklemekten baka bir sonu v ez. Genel ve soyut siyasal sorunlar birinci plana konur, ve bylece, ilk nemli olay larda, ilk siyasal bunalmda kendiliinden gndeme giren en ivedi somut sorunlar sakla nr. Bundan, karar annda partinin fenersiz yakalanmas ve nemli noktalar zerinde, bu so runlann hi tartlmam olmas yznden, kanklk, ve birlik yokluunun egemen olmasnda r?... "Geici gnlk karlar karsnda byk temel dncelerin bu unutuluu, bu geici baarl nraki sonulann hesaba katmadan geici baarlar yresinde giriilen bu savam, hareketin ugne feda edilerek bu yzst brakl, -btn bun-lann belki [sayfa 94] namuslu drtle bunlar oportnizmdir ve oportnizm olarak kalr. Oysa, 'namuslu' oportnizm, belki de btn oportnizmlerin en tehlikelisidir... "Partimizin ve ii snfnn, egemenlie ancak demokratik bir cumhuriyet biimi altnda ul son derece ak bir eydir. Demokratik cumhuriyet, byk Fransz Devriminin daha nce gst lduu gibi, proletarya diktatorasnn da zgl biimidir..." Engels burada, Marks'n btn mz bir izgi gibi iaretleyen o temel dn, yani demokratik cumhuriyetin proletarya dik asna gtren en ksa yol olduu dnn zellikle belirgin bir duruma koyarak, yeniden el ir 72 V. i. Lenin Devlet ve Devrin cumhuriyet, sermaye egemenliini, dolaysyla ynlann ezilmesini ve snflar savamn h adan kaldrmad halde, kanlmaz bir biimde, savamn genilemesine, gelimesine, depr le ki, ezilen ynlann canalc karlann karlama olana bir kez ortaya ktktan sonr ve yalnzca proletarya diktatorasnda, bu ynlarn proletarya tarafndan ynetiminde ger Tm II. Enternasyonal iin, bunlar da marksizmin "unutulmu szleri"dir; ve bu unutu Men vik partisi tarihinde, 1917 Rus devriminin (ubat Devrimi -.) ilk alt ay srasnda ok b rgin bir biimde ortaya km bulunuyor. Federatif cumhuriyeti, nfusun ulusal bileimiyle ilikili olarak ele alan Engels, yle y azar: "Neyi gerekletirmek gerekir bugnk Almanya'da (gerici kralc anayasas ve Almanya'nn k tler biiminde, daha az gerici olmayan, [sayfa 95] 'prusyaclk' zelliklerini bir btn ol uran bir Almanya iinde eritecek yerde, devam ettiren blnmesiyle birlikte)? Bana kalr sa, proletarya, bir ve blnmez cumhuriyetten baka bir biimden yararlanamaz. Birleik De vletlerin engin topraklan zerinde, federatif cumhuriyet, bundan byle douda bir enge l olmaya balamasna karn, bugn de, tm bakmndan, bir zorunluluktur. Federatif cumhur ki ada zerinde drt ulusun yaad, ve tek parlamentoya karn, bugn bile yanyana far arolduu ngiltere'de bir ilerleme oluturabilir. Kk svire' de, bu lke yalnzca Avrup er sistemi iinde salt pasif bir ye olmakla yetindii iin, federatif cumhuriyet uzun z amandan beri gzyumulmas olanakl bir engel oluturuyor. svire tr bir federatif rgtl anya iin byk bir gerileme oluturabilir. Federal bir devleti merkeziyeti bir devletten iki nokta ayrdeder: nce, her federe devletin, her kanton'un, kendi z yurttalk ve cez

a yasalarna kendi z tzel (adli) rgtne sahip olmas; sonra da, halk meclisinin yansr da kk her kanton'un kanton olarak oy verdii bir federe devletler temsilcileri mecli sinin varl." Federal devlet Almanya'da tamamen merkeziyeti bir devlete geii oluturur e 1866 ve 1870'te yaplm olan "yukardan aa devrimi" geriletmek deil, tersine, onu "a kar bir hareket"le tamamlamak gerekir. Engels, devlet biimleriyle ilgilenmeyi yararsz bulmak yle V. i. Lenin 73 Devlet ve Devrin dursun, tersine, zerinde durulan geici biimin hareket ve var noktalarn, her belirli um iinde, bu durumun tarihsel ve somut zelliklerine gre belirlemek iin, geici biimler [sayfa 96] byk bir zenle zmlemeye alr. Engels de, tpk Marks gibi, proletarya ve proleter devrim asndan, demokratik merkeziye tilii, bir ve blnmez cumhuriyeti savunur. Federatif cumhuriyeti, ya bir istisna ve g elimeye bir engel olarak, ya da monariden merkeziletirilmi cumhuriyete bir gei olarak ama baz koullarda bir "ilerleme" olarak dnr. Ve bu zel koullar arasnda, ulusal so k planda yer verir. Marks'ta olduu gibi Engels'te de, her ikisi de kk devletlerin gerici niteliini ve baz somut durumlarda bu gerici nitelii gizlemek iin ulusal sorundan yararlanlmasn amanszc eletirmi olmalanna karn, yaptlarnn hibir yerinde, bir istek belirtisi halinde de o ulusal sorunun neminin kmsendii, geitirildii grlmez; oysa Hollandal ve Polonyal "kendi" kk devletlerinin dar burjuva milliyetiliine kar son derece hakl savamdan e, ou kez ulusal sorunun nemini kmseme, onu geitirme hatasn iliyorlar. Hatta, corafi koullann, dil birliinin ve yzlerce yllk tarihin, lkenin kk paralar ilgili olarak ulusal soruna "son vermesi" gerekir gibi grnen ngitere'de bile, Engel s, ulusal sorunun henz bir sonuca balanmam olmas ak gereini hesaba katar; ve bu y eral cumhuriyeti bir "ilerleme" olarak dnr. Kukusuz, bunda ne federal cumhuriyetin ku surlarn eletirmekten, ne de birlii, demokratik ve merkeziyeti cumhuriyet yaranna prop aganda ve kararl savamdan bir vazgeme belirtisi vardr. Ama bu demokratik merkeziyetilii, Engels, hibir zaman, burjuva ve aralarnda anaristle rin [sayfa 97] de bulunduu kk-burjuva ideologlarn ona verdikleri brokratik anlamda an amaz. Engels bakmndan, merkeziyetilik, "komnler" ve blgelerin devlet birliini tamamen kendi istekleriyle savunmalan kouluyla, her tr brokratizm ve her tr yukardan "buyurm a"y sz gtrmez biimde ortadan kaldran geni bir yerel ynetsel zerklilii hi mi hi Devlet zerine, marksist bir programn temelinde bulunmas gereken grlerini gelitirerek ... O halde, merkezci cumhuri74 V. i. Lenin Devlet ve Devrin yet" diye yazar Engels. "Ama, 1798'de kurulmu, imparatorsuz imparatorluktan baka b ir ey olmayan bugnk Fransz cumhuriyeti anlamnda deil. 1792'den 1798'e dek, her Frans li, her komn (Gemeinde), Amerikan rneine gre, tam ynetsel zerkliliine sahipti. Bizim tpatp sahip olmamz gereken ey, budur. Bu zerkliliin nasl rgtleneceini ve brokra azgeilebileceini, Amerika ve birinci Fransz cumhuriyeti bize gstermi bulunuyor; ve bu gn de, Avustralya, Kanada ve teki ngiliz smrgeleri bize ayn eyi gsterir. Bylesine sel ve komnal zerklilik, rnein Kanton'un Bund (yani konfederal devletin tm -L.) kar ama ayn zamanda il (Bezirk) ve komn karsnda da, gerekten ok bamsz bulunduu svi den ok daha fazla zgrlk kaldnr. Kantonal hkmetler, illerin genel yneticilerini (Bez tatthalter) ve valilerini atarlar; bu yntem ngilizce konuulan lkelerde hi bilinmez, v e biz de, gelecekte, Prusyal Landrate ve Regierungsrte'lerden (komiserler, ynetim ev resinin polis efleri, yneticiler ve genel olarak yukandan atanan memurlar -L.) kur tulmakta ne kadar kararlysak, [sayfa 98] bu yntemden kurtulmakta da o kadar kararl olmalyz." Bundan dolay, Engels, programn zerklilikle ilgili maddesinin yle formle e sini nerir: "il, ile ve bucaklarda genel oyla seilmi memurlar aracyla, tam zerk ynet Devlet tarafndan atanm btn, yerel ve blgesel otoritelerin ortadan kaldrlmas." Kerenski ve teki "sosyalist" bakanlar hkmeti tarafndan yasaklanan Pravda'da1161 (28 Mays 1917 tarihli 68. saysnda), bizim szde devrimci bir szde demokrasinin szde sosyal st temsilcilerinin bu noktada -tabii yalnzca bu noktada deil, nerde o gnler-demokra tizm'den gze batar bir biimde aynldklann gstermek frsatn daha nce bulmutum. "Koal la emperyalist burjuvaziye balanm bulunan adamlarn, bu sylenenlere sar kal-malannda almayacak bir ey yoktur. Engels'in zellikle kk-burjuva demokratlar arasnda ok yaygn bulunan bir nyargy, o anarak, yetkin bir belginlikle rttn belirtmek byk bir nem tar. Bu nyargya gr

mhuriyet, merkezi bir cumhuriyetten daha ok zgrlk ierir. Bu, yanltr. Engels tarafn nusu edilen, 1792-1798 merkezi Fransz cumhuriyeti ve federatif svire cumhuriyeti il e ilgili olgular, bu sav rtr. Gerekten de demokratik V. i. Lenin 75 Devlet ve Devrin merkezi cumhuriyet, federatif cumhuriyetten daha ok zgrlk saklyordu. Baka bir deyile arihin grd azami yerel, blgesel vb. zgrlkler, federatif cumhuriyet tarafndan deil cumhuriyet tarafndan salanmtr. Partimiz, tm federatif ve merkezi cumhuriyet [sayfa 99] sorunuyla yerel, ynetsel ze rklilik sorununa olduu gibi, bu olguya da, propaganda ve ajitasyonunda yeterince dikkat gstermemi ve gene de gstermemektedir. 5. MARKS'IN SAVA'ININ 1891 NSZ Engels, Fransa'da Sava'n nc basksna yazd nszde -18 Mart 1891 tarihini tay ue Zeit'ta baslan nsz'171 -, devlet karsndaki tutum zerine ok yararl baz dncel den kan dersleri dikkate deer bir belirginlikle zetler. Yazarn Komn'den ayran yirmi emin tm deneyi ile zenginlemi bulunan bu zet, zellikle Almanya'da ok yaygn olan "dev e duyulan bo inan"a kar yneltilmitir ve hakl olarak bu sorun zerinde marksizmin son bi kabul edilebilir. Fransa'da, her devrimden sonra, iiler silahlanmlardr, diye belirtir Engels; "yleyse, ktidarda bulunan burjuvalar iin, iilerin silahszlandnlmas ilk grevdi. Bundan tr, pahasna baarlan her devrimden sonra, iilerin yenilgisiyle biten yeni bir sava patlar" .. Burjuva devrimler deneyinin bilanosu, anlaml olduu kadar zldr de. Sorunun temeli -dev et sorununda da olduu gibi (ezilen snfn elinde silah var m?)- yetkin bir biimde kavra mtr. Kk-burjuva demokratlan gibi, burjuva ideolojisi etkisinde kalan profesrler de, kla, bu temel zerinde hi sz etmezler. 1917 Rus devriminde (ubat Devrimi -.), burjuva devrimlerin bu gizemini arada bir aklama vncesi (bir Cavaignac vncesi), "Kendisi de m rksist" olan, [sayfa oo "menevik" ereteli'ye dt. ereteli, 11 Haziran'daki "tarihsel vinde, burjuvazinin Petrog-rad iilerini silahszlandrmaya kararl olduunu aklama sak lundu; bu karar, aka, ayn zamanda kendi karar olarak ve daha genel biimde, bir "devl zorunluluu olarak sunuyordu! 76 V. i. Lenin Devlet ve Devrin ereteli tarafndan 11 Haziran'da verilen tarihsel sylev, 1917 devriminin btn tarihiler iin, kukusuz, ereteli efendi tarafndan ynetilen Devrimci-Sosyalistler ve Menevikler lounun, devrimci proletaryaya kar, nasl burjuvaziden yana ktn en iyi gsteren rn olacaktr. Engels'in, gene devlet sorununa bal bir baka dncesi de, dinle ilgilidir. Alman sosyal demokrasisinin, kangren yaylp gitgide daha ok oportnistletike, kendini nl, "din ze orundur" formlnn yanl ve burjuvaca bir yorumuna gitgide daha fazla kaptrd bilinir. ii gibi, bu forml, din sanki devrimci proletaryann partisi iinde de zel bir sorunmu g bi yorumlanyordu!! Engels, proletaryann devrimci programna bu kesin ihanete kar isyan etti. 1891'de, partisi iinde ancak ok gsz oportnizm tohumlar gzlemleyebilen Engels rini ar bir sakncayla aklyordu: "Komn'de hemen hemen salt iiler, ya da iilerin nl temsilcileri yer alyorlard; bu y an kararlar aka proleter bir nitelik tayordu. Komn, ya devlete gre dinin zel bir so n baka bir ey olmad ilkesinin gereklemesi gibi, cumhuriyeti burjuvazinin dpedz ko savsaklad, ama ii snfnn zgr eylemi [sayfa o iin zorunlu bir temel oluturan ya da dorudan doruya ii ya-ranna alnm, bir yandan da, eski toplumsal dzende derin r aan kararlan resmen yaynlyordu..." Engels, "devlete gre" szcklerinin altn zellik r; byle yapmakla, dinin partiye gre zel sorun olduunu bildiren ve bylece devrimci pro letaryann partisini, hibir din olmamasn kabul etmek isteyen, ama partinin: halk alkla n din afyonu ile savama grevinden eleken en baya kk-burjuva "zgr dnm dzeyin dorudan bir vuru indiriyordu. Bu partinin 1914'teki utan verici batksnn nedenlerini aratran Alman sosyal-demokrasis nin gelecekteki tarihisi, bu sorun zerine, bu partinin ideolojik nderi Kautsky'nin yazlanndaki, oportnizme kapy ardna dek aan kaamakl bildirimlerinden, partinin 1913' s-von-Kirche Bevegung (Kiliseden ayrlma hareketi) karsndaki tutumuna dek, ykl ve ilg elgeler bulacaktr. V. i. Lenin 77 Devlet ve Devrin Ama imdi, Komn'den yirmi yl sonra, savam iindeki proletaryaya Komn'n salad ders

in nasl zetlediini grelim. te ilk plana koyduklar: "...nceki merkezi hkmetin bastna gcne, Na-poleon tarafndan 1798'de kurulmu, ondan s da, gnl borcu ile, her yeni hkmet tarafndan yeniden ele alnp kartlanna kar kulla du, siyasi polis ve brokrasiye gelince, Paris'te alaa edilmi bulunduu gibi, her yerde alaa edilmesi gereken ey, ite bu gcn ta kendisiydi." [sayfa 102] "Komn, ii snfnn bir kez iktidara getikten sonra, eski devlet makinesi ile ynetmeyi eceini hemen kabul etmek zorunda kald; daha yeni elde etmi bulunduu kendi z egemenlii i yeniden yitirmemek iin, bu ii snf, bir yandan, o zamana dek kendisine kar kullan n eski bask makinesini yok etmek, ama, te yandan, kendi z vekil ve memurlarna kar da, onlarn her zaman ve istisnasz geri alnabilir ol-duklann aklayarak, nlem almak zorund .." Engels, gene ve hep belirtir ki, yalnz monari rejiminde deil, demokratik cumhur iyette de devlet, devlet, olarak, kalr; yani, memurlar "toplumun hizmetkarlan" dur umundan toplumun efendileri durumuna dntrmek olan balca ayrdedici niteliini korur. "... Balangta toplumun hizmetkarlan olan devlet ve devlet rgenliklerinin toplumun ef endileri durumuna, nceki tm rejimlerde kanlmaz olan bu dnmn nlemek iin, Komn nd, ilk olarak, btn ynetsel, tzel ve eitsel ilerde grevlendirilecek kimselerin, bu ilgili herkesin oy verdii seimlerle seilmesi ve tabii btn grevlilerin, ayn ilgilile her an geri alnabilmesi yntemini kabul etti. Ve ikinci olarak, en aasndan en yksei grevler iin, ancak iilerin ald kadar bir para dedi. dedii en yksek grevli cre Bylece, stelik temsili ku* Bu para, nominal kurdan 2.400 ruble dolaylarndadr, cari kurdan ise 6.000 ruble 78 V. i. Lenin Devlet ve Devrin rullar delegelerinin [sayfa 103] emredici vekaletleri** bir yana, makam ve ikbal avclna bir son veriliyordu..." Engels, burada tutarl demokrasinin bir yandan sosyalizme dnt, te yandan da sosyaliz rektirdii o ilgin snra vanyor. Gerekten, devletin ortadan kalkmas iin, devlet hizmet inin byk ounluk tarafndan, giderek tm halk tarafndan yaplabilecek kadar basit kayt ve denetim ilemlerine dnmesi gerekir. Ve, ikbal avclnn tamamen ortadan kalkmas is hizmetindeki "onursal!" grevlerin, en zgr kapitalist lkelerde bile sk sk olduu gibi anka ve anonim irketlerdeki yksek kazanl mevkilere erimek iin basamak hizmeti grmekt asna baldr. Ama Engels, rnein, uluslarn kendi yazglann kendileri belirleme hakk konusunda baz ma istlerin dtkleri yanlgya dmez. Baz marksistler, bu hak kapitalist rejimde gerekle aksz bir haktr, sosyalist rejimdeyse gereksiz bir duruma gelir, derler. Grnte akllc a aslnda yanl olan bu dnce, btn demokratik kurumlara, bu arada memurlarn mtevaz abilir; nk skskya tutarl bir demokratizm, kapitalist rejimde gereklemesi olanaks sosyalist rejimdeyse, tm demokrasi snerek son bulacaktr. Bu safsata, u eski akaya benzer: Sandan bir kl dklr-se, insan dazlak olur mu? Demokrasiyi sonuna dek gelitirmek, bu gelimenin biimlerini aratrmak, bu biimleri prat n [sayfa 104] deneyinden geirmek vb.: toplumsal devrim savamnn en nemli grevlerinden ri de budur. Tek bana alnd zaman, hangisi olursa olsun, hibir demokratizm sosyalizmi amaz; ama gerek yaamda, demokratizm hibir zaman "tek bana" deil, "tmn iinde" alna okratizm bir yandan ekonomik gelimenin etkisine urayacak, ama bir yandan da, dnmn uy onomi zerinde etkide bulunacaktr vb.. Yaayan tarihin diyalektii byledir. Engels, devam eder: kadar tutar. Devletin tm bakmndan en ok 6.000 ruble -yeterli tutar- yerine rnein bel yelerde 9.000 rublelik maalar neren Bolevikler, balanmaz bir yanllkta bulunuyorlar ** Emredici vekalet. Seilenin, kendisine vekalet verenlerin ynergesi ynnde davrand, de oy kulland siyasal temsil sistemi, -. V. i. Lenin 79 Devlet ve Devrin "...imdiye dek olan biimiyle devlet gcnn bu paralanmas (Sprengung) ve yerini, yeni, kten demokratik bir iktidara brakmas, Sava'm nc blmnde ayrntl bir biimde b a anlatlan eylerden birka zerinde burada ksaca durmak zorunluydu; nk, Almanya' da bo inan felsefeden ortak bilince, burjuvazinin, hatta birok iinin ortak bilincine gem bulunuyor. Filozoflann kafasnda devlet, 'dnn gereklemesi' ya da Tannnn dnya zerin enliinin felsefe diline aktarlm biimidir; sonsuz doruluk ve adaletin gerekletii, y reklemesi gereken alandr. Devlete ve devlete ilikin her eye kar duyulan, ve beikten beri, tm toplumun btn il

btn ortak karlannn, imdiye dek olduundan, yani devlet ve onun gereince yerlemi ot tarafndan ekilip evrildiklerinden baka trl ekilip evrilemeyeceklerini dnmeye al o bo inana dayal sayg da ite buradan gelir. Ve soydan geme kralla beslenen gvenden lup da, artk demokratik cumhuriyet zerine ant imekten aas kurtarmad [sayfa o5] z bir adm atld sanlr. Ama, gereklikte, devlet bir snfn bir baka snf bask alt r makineden baka bir ey deildir; ve bu, krallkta ne kadar byleyse, demokratik cumhuri yette de o kadar byledir; bu konuda sylenebilecek en hafif ey, devletin snf egemenlii savamnda yenen proletarya tarafndan devralnm ve tpk Komn gibi, yeni ve zgr topl iinde yetimi bir kuak, tm bu devlet hurdasndan kurtulacak duruma gelinceye dek, en za arl ynlerini hemen ve en yksek derecede budamaktan kendini alamayaca bir ktlk oldu Engels, kralln yerine cumhuriyeti geirecekleri srada, genel olarak devlet sorununda s osyalizmin ilkelerini unutmamalar iin Almanlan uyanr. Engels'in uyarmalar, bugn, doru dan doruya, "koalisyon" uygulamalarnda devlete ilikin bo inanlarn, devlete kar bo ayal sayglarn aa vuran ereteli ve 80 V. i. Lenin Devlet ve Devrin ernov efendilere ynelmi bir ders gibi grnmektedir. ki gzlem daha: 1) Engels, tpk bir krallkta olduu "kadar", demokratik bir cumhuriyette de, devletin "bir snfn bir baka snf bask altnda tutmasna yarayan bir makine"den b olmadn sylerken, bu szleriyle hibir zaman, baz anaristlerin "tedris ettikleri" gib biiminin yle ya da byle olmasnn proletarya bakmndan nem tamadn anlatmak iste bask altnda tutmann daha geni, daha zgr, daha ak bir biimi, proletaryann genel ol n ortadan kalkmas iin yrtt savam byk lde kolaylatnr. [sayfa 106] 2) Neden btn bu devlet hurdasndan yalnz yeni bir kuak kurtulabilecektir? Bu sorun, im i szn edeceimiz demokrasinin almas sorununa balanr. 6. ENGELS VE DEMOKRASNN AILMASI Engels, "sosyal-demokrat" adlandrmasnn bilimsel yanlln gsterirken, bu nokta zeri aklamtr. 1870 yllarnda, en bata "uluslararas" konulara olmak zere, eitli konulara aynlm yaz eydana gelen derlemenin {Internationales aus dem Volksstaat),* 3 Ocak 1894 tarih li nsznde, yani lmnden bir buuk yl nce, Engels, yazlarnda "sosyal-demokrat" dei cn kullandn, nk bu dnemde, Fransa'da prudoncularn, Almanya'da lasalclarn ken okrat dediklerini yazar. Ve yle srdrr: "... Marks iin de, benim iin de, kendi z grmz dile getirmek iin bu kadar esnek bi kullanmakta kesin bir olanakszlk vard. Bugn durum deimitir; ve bu szck ("sosyal de ), gene de elverisiz (unpassend) kalmasna karn, ekonomik program yalnzca genel olarak sosyalist deil, aka komnist olan bir parti iin, son siyasal erei tm devletin, dolay mokrasinin ortadan kaldrlmas olan bir parti iin, gerektiinde pekl kullanlabilir (ma siereri). Ayrca, gerek (alt Engels tarafndan izilmitir) siyasal partile* MVolksstaat (halk devleti) iinde ele alnm uluslararas nitelikte konular. V. i. Lenin 81 Devlet ve Devrin rin adlan hibir zaman [sayfa 107] kendilerine tam olarak uymaz; parti geliir, ad ol duu gibi kalr." Diyalektiki Engels, yaamnn son gnlerinde de, diyalektie bal kalr. Marks ve ben, de i iin kusursuz, bilimsel bakmdan doru bir ada sahiptik, ama o zamanlar gerek prolete r partisi, yani proleter yn partisi yoktu. imdi (19. Yzyln sonu), gerek bir parti v ma ad bilimsel bakmdan doru deil. Ne kar; bu ad "kullanlabilir"; yeter ki parti geli yeter ki, adnn bilimsel bakmdan doru olmad aklndan kmasn ve onu doru ynde gel Belki aka yapmay seven biri, biz Bolevikleri de, Engels gibi avutmaya kalkabilir: G erek bir partiye sahibiz; hayran olunacak biimde geliiyor; yleyse, u sama ve barbar " olevik" szc 1903 Brksel-Londra kongresinde ounluu kazanm olmamz gibi tamamen ra olgudan baka bir ey anlatmamasna karn, pekl "kullanlabilir"... Cumhuriyetiler ve " i" kk-burjuva demokrasisi tarafndan Temmuz-Austos 1917'de partimize yaplan kyclkl k" szcn halkn gznde o kadar onurlu bir duruma getirdii u anda; bu kyclklarn, afndan gerek gelimesi iinde baarlan engin tarihsel ilerlemenin bir belirtisi olduu a, belki ben bile, Nisan'da yapm olduum neriyi, partimizin adn deitirme nerisini, meye ekinebilirim. Belki, arkadalara bir "komp-romi" (uzlama) nerebilirim: "Bolevikle r" szcn ayra iinde koruyarak, partimize Komnist Parti adn vermek biiminde bir ko Ama partinin adlandrlma sorunu devrimci [sayfa os proletaryann devlet karsndaki tut orununun yannda son derece nemsiz kalr.

Devlet zerindeki allm dncelerde, Engels'in burada sz edilen nsznde dikkati e bulunduumuz yanlgya gerekten sk sk dlyor; devletin ortadan kalkmasnn, demokrasi n kalkmas olduu; devletin snmesinin, demokrasinin de snmesi demek olduu sk sk unutul r. Byle bir sav, ilk bakta ok tuhaf ve anlalmaz grnr; belki de aznln ounlua bo mad bir toplumsal dzenin kurulmasn istediimize inananlar kacaktr; 82 V. i. Lenin Devlet ve Devrin nk, eninde sonunda, demokrasi bu ilkenin kabul demek deil midir? Hayr. Demokrasi ile aznln ounlua boyunemesi zde eyler deildir. Demokrasi, azn abul eden, tanyan bir devlettir; baka bir deyile, demokrasi, bir snf tarafndan bir ba snfa, nfusun bir blm tarafndan nfusun bir baka blmne kar, sistemli zor uygul an bir rgttr. Biz, devletin, yani tm rgtlenmi ve sistemli zorun, genel olarak insanlar zerinde uygu lanan her tr zorun ortadan kalkmasn son erek olarak alyoruz. Biz, aznln ounlua b kesine uyulmayaca bir toplumsal dzenin kagelmesini beklemiyoruz. Ama biz, sosyalizmi yrekten dileyerek inanyoruz ki, sosyalizm, evrimi iinde komnizme varacak, ve sonu ola rak, insanlara kar zora bavurma zorunluluu, bir insann bir baka insana, nfusun bir b sun teki blmne boyu-neme zorunluluu [sayfa 109] bsbtn oltadan kalkacaktr; nk i boyuneme olmakszn, toplum halinde yaamann yaln koullanna uymaya alacaklardr. Engels, ite bu alma esinin altn izmek iin, "yeni ve zgr toplumsal koullar iind okratik cumhuri-yetinki de iinde, her trl devletten, "btn bu devlet hurdasndan kurtul cak durumda" olacak bir yeni kuak'tan szeder. Bu noktay aydnlatmak iin, devletin snmesinin ekonomik temellerini zmlemek gerekir, [ fa o V. i. Lenin 83 Devlet ve Devrin BOLUM V DEVLETN SNMESNN EKONOMK TEMELLER Bu sorunun en derinletirilmi irdelemesi, Marks'in Gotha Programnn Eletirisi'nde yapm duu irdelemedir (Bracke'ye, 5 Mays 1875 tarihli mektup, ancak 1891'de Neue Zeit IX , I'de baslm ve bir Rusa evirisi de yaynlanmtr). Bu ilgin yaptn, lasal-cln n polemik yn, yaptn olumlu ynn, yani, komnizmin gelimesi ile devletin snmesi aras likinin zmlenmesini, deyim yerindeyse, glgede brakmtr. 1. MARKS SORUNU NASIL KOYAR Marks'n Bracke'ye yazd 5 Mays 1875 tarihli mektup ile Engels'in Bebel'e yazd, yukar elenmi bulunan 28 Mart 1878 tarihli mektup kabaca karlatnlrsa, Marks'n Engels'ten da "devleti", ve bu iki yazann devlet zerindeki dnceleri arasndaki ayrmn ok belirgin nlabilir. [sayfa 84 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Engels, Bebel'i, devlet zerindeki btn gevezelii kesmeye, programdan devlet szcnn b erine "ortaklk" szcnn konmasna anr; Komn'n artk gerek anlamda bir devlet olma er. Buna karlk, Marks da, "komnist toplumun gelecekteki devleti"nden szetmeye dek gid er, yani komnist rejimde bile devletin zorunluluunu kabul etmie benzer. Ama bu gr biimi adamakll yanl olacaktr. Daha dikkatli bir inceleme, Marks ve Engel vlet ve devletin snmesi zerindeki dncelerinin adamakll uyumlulatn ve Marks'tan min, salt snme yolundaki devlete uygun dtn gsterir. Zorunlu olarak uzun sreli bir sre oluturaca iin, bu gelecekteki "snme" zamann eli e belirlemenin szkonusu olamayaca aktr. Marks ve Engels arasnda gze arpan aynm, i konular ve izledikleri erekler arasndaki ayrmla aklanabilir. Engels'in niyeti, devl et zerindeki (Lasalle tarafndan nemli lde paylalm olan) yaygn nyarglarn tm s keskin bir biimde Bebel'e gstermekti. Marks ise bu soruna ancak yle bir deinip geiyo du; nk onun dikkatini bir baka konu ekiyordu: komnist toplumun evrimi. Marks'n tm teorisi, evrim teorisinin, en tutarl, en tam, en dnlm ve zl biimiyle e uygulanmasdr. yleyse, Marks'n, bu teoriyi kapitalizmin yakn batksna olduu gibi, g kteki komnizmin gelecekteki evrimine de uygulama sorununu dnme zorunda kalmasnda anla mayacak bir ey yoktur, [sayfa 112] Gelecekteki komnizmin gelecekteki evrimi sorunu, hangi verilere dayanarak konulab ilir?

Komnizmin kapitalizmden doduu, tarihsel olarak kapitalizmden itibaren gelitii, kapita lizm tarafndan oluturulan bir toplumsal gcn etkisinden sonuland olgusuna dayanarak. s'ta bir topyalar tretme, bilinemeyecek bir ey zerine bo eyler tasarlama giriiminin bile bulunmaz. Marks, komnizm sorununu, bir doa bilimcinin, rnein kkeni ve deiiklik inin yn bilinen yeni bir biyolojik trn evrim sorununu koyaca gibi koyar. Her eyden nce, Marks, devlet ve toplum arasndaki ilikiler V. i. Lenin 85 Devlet ve Devrin sorununda Gotha program tarafndan getirilen kankl ortadan kaldnr. Marks, yle yazar: "... 'gncel toplum', ortaa elerinden az ok arnm her lkenin zel tarihsel evrimi t k deiiklie uratlm, az ok gelimi, btn uygar lkelerde varolan kapitalist toplumd t' ise, tersine, snr ile birlikte deiir. Prusya-Alman mparatorluunda svire'dekinden , ngiltere'de Birleik-Devletler'dekinden baka. yleyse 'gncel devlet' bir yapntdr. "Bununla birlikte, biimlerindeki byk eitlilie karn, eitli uygar lkelerdeki eit hepsinde ortak olan ey udur ki, hepsi de, kapitalist adan az ok gelimi bulunan moder urjuva toplum temeline dayanrlar. Bundan tr, baz zsel nitelikler, hepsinde ortaktr. anlamda, bugn kendisine kk hizmeti gren burjuva toplumunun varolmaktan kaca gelecek kartlk [sayfa 113] iinde, trsel bir deyim olarak, "gncel devlet"ten szedilebilir. "yleyse, ortaya u sorun kyor. Komnist bir toplumda, devlet nasl bir dnme urayac eyile: bu toplumda, devletin gncel grevlerine benzer hangi grevler kalacak? Bu sorun u yalnzca bilim yantlayabilir; ve sorun, halk szcn devlet szc ile bin trl birl rmak bile ilerletilemeyecek-tir."[181 "Halk devleti" zerindeki btn gevezelikleri bylece alaya aldktan sonra, Marks, sorunun nasl konmas gerektiini gsterir; ve ancak salam bilimsel verilere dayanarak bu soruna bilimsel bir yant verilebileceini belirterek, bir eit uyarmada bulunur. Btn evrim teorisi tarafndan ve genellikle bilim tarafndan amaz bir biimde ortaya kon ilk nokta -topyaclarn unutmu bulunduklar ve sosyalist devrimden korkan oportnistlerin bugn unuttuklan nokta,- tarihsel bakmdan, hi kukusuz, kapitalizmden komnizme zel bir ei aamasnn ya da evresinin varolmas gerektiidir. 86 V. i. Lenin Devlet ve Devrin 2. KAPTALZMDEN KOMNZME GE "... Kapitalist toplum ile komnist toplum arasnda -diye srdrr Marks,- kapitalist topl umdan komnist topluma devrimci dnm dnemi yer alr. Bu dneme, devletin proletaryann i diktatorasndan baka bir ey olamayaca bir siyasal gei dnemi karlk der..." Bu sonu, Marks'ta, proletaryann bugnk kapitalist toplumda oynad roln zmlemesine, n gelimesiyle ilgili verilere ve proletaryayla [sayfa 114] burjuvazinin kart karlar a asndaki uzlamazla dayanr. Eskiden, sorun yle konuyordu: proletarya, kurtuluunu salamak iin, burjuvaziyi alaa , siyasal iktidar fethetmek, devrimci diktatorasn kurmak zorundadr. imdi, sorun biraz baka trl konuyor: komnizme doru giden kapitalist toplumdan komnist pluma gei, "siyasal bir gei dnemi" olmakszn olanakszdr; ve bu dnemin devleti de, ann devrimci diktatorasndan baka birey olamaz. O halde, bu diktatorayla demokrasi arasndaki ilikiler nelerdir? Komnist Manifesto'nun u iki kavram, "proletaryann egemen snf durumuna dnm" ve "d fethi" kavram-lann, aka birbirine yaklatrdn grm bulunuyoruz. Buraya dek syle nin, kapitalizmden komnizme gei srasnda urad deiikliklerin daha doru bir biimd i salar. En elverili gelime koullar iinde dnlen kapitalist toplum, demokratik cumhuriyet bi z ok tam bir demokrasi grnmndedir. Ama bu demokrasi, hep kapitalist smrnn dar er almtr; bu yzden, sonuta hep aznlk iin, yalnzca varlkl snflar, yalnzca zenginl si olarak kalr. zgrlk, eski Yunan cumhuriyetlerinde neydiyse, kapitalist toplumda da , aa-yukan o kalr: kle sahipleri iin bir zgrlk. Kapitalist smr sonucu, bugnn sulluk ve sefalet yznden ylesine bunalm, ylesine bitkin bir durumda bulunuyorlar ki, demokrasiye bo veriyorlar", "siyasaya [sayfa 115] bo veriyorlar" ve, olaylarn olaan, dingin ak iinde, nV. i. Lenin 87 Devlet ve Devrin fsun byk ounluu siyasal ve toplumsal yaamn dna atlm bulunuyor. Bu sylenenlerin doruluunu, belki de en iyi biimde, Almanya gsteriyor, nk bu lkede, al yasallk, yarm yzyllk bir sre (1871-1914) boyunca, artc bir sabr ve sreklili

bu dnem boyunca, sosyal-demokrasi "ya-sallktan yararlanmak" ve iileri, dnyann hibir rinde grlmemi bir genilikte, bir siyasal parti olarak rgtlemek iin, teki lkelerde rdan daha ounu yapmasn bilmitir. Peki, siyasal bakmdan bilinli ve etkin olan bu cretli klelerin -kapitalist toplumda gzlemlenen en yksek- oran nedir? 15 milyon cretli ii zerinden bir milyon sosyal-demo t parti yesi! 15 milyon zerinden 3 milyon sendikal! ok kk bir aznlk iin demokrasi; zenginler iin demokrasi: kapitalist toplumun demokra ite budur. Kapitalist demokrasi mekanizmas daha yakndan incelendiinde, her yerde, s eim yasasnn "kk" (szde kk) aynntlannda (oturma koullan, kadnlara oy hakk tan kurullann ileyiinde, toplanma hakkna konulan fiili engellerde (kamu yaplan "sefille r"in toplant yeri deildir), gnlk basnn kapitaliste rgtlenmesinde vb., vb. -her yer okratizme snrlama stne snrlama konduu grlecektir. Yoksullar iin bu snrlamalar, dtalamalar, engeller, zellikle ne kendileri yoksulluk ekmi, ne de ezilen snflar y akndan tanm bulunan kimselerin gzne kk grnrler -ve burjuva [sayfa i6] gazete y rnn onda dokuzunun, hatta yzde doksan dokuzunun da durumu budur,- ama, hepsi birara ya gelince, bu kstlamalar yoksullar siyasetten, demokrasiye etkin katlmdan dtalar, u latrrlar. Marks, Komn deneyi zerine yapt zmlemede, "ezilenlere, dnem dnem, ezenler snfn asndan, birka yl iin, parlamentoda kendilerini kimin temsil edeceini ve ayaklar altna alacan kararlatrma izni verilir!" dedii zaman, kapitalist demokrasinin bu zsel zell etkin bir biimde kavramtr. Ama, bu -kanlmaz biimde dar, yoksullar sinsice ezen, ve sonu olarak ikiyzl ve yalan italist demokrasiden balayarak ilerlemek, burjuva profesrlerle kk-burjuva oportnistV. I. Lenin Devlet ve Devrin lerin ileri srdkleri gibi, dolambasz, dosdoru ve atmasz bir biimde "gitgide daha r demokrasi"ye gtrmez. Hayr. leriye, yani komnizme doru gidi, proletarya diktatoras la yaplr; baka trl, yaplamaz, nk smrc kapitalistlerin direncini krabilecek ba ktur. Oysa, proletarya diktatoras, yani ezilen snflar ncsnn, ezenlerin srtn yere getirm men snf olarak rgtlenmesi, demokrasinin yaln bir genilemesiyle yetinemez. lk kez ola zenginler iin deil, yoksullar iin, halk iin demokrasi durumuna gelmi bulunan demokra sideki nemli bir genileme ile birlikte, proletarya diktatoras, ezenler, smrenler, yan i kapitalistler iin bir dizi snrlamalar da getirir. nsanl cretli klelikten kurtarm unlann srtn yere getirmek zorundayz; bu adamlann direncini zorla [sayfa i7] krmak ger kir; ve basknn olduu yerde, zgrln olmad, demokrasinin olmad apak bir eydir Engels, okurun anmsayaca gibi: "...proletarya devlete hala gereksinim duyduu srece, b unu hi de zgrlk iin deil, ama dmanlarna kar bastrmay rgtlemek iin duyar. Ve kl duruma geldii gn, devlet, devlet olarak varolmaktan kar," dedii Bebel'e mektubunda bunu hayranla deer bir biimde dile getirmitir. Halkn engin ounluu iin demokrasi ve smrcler iin zora dayanan bastrma, yani demok ma; kapitalizmden komnizme gei srasnda demokrasinin urad deiiklik, ite byle bi Ancak komnist toplumda, kapitalistlerin direnci kesin olarak knld, kapitalistler orta dan kalkt ve snflar yokolduu (yani toplumsal retim aralaryla ilikileri bakmndan arasndaki ayrm silindii) zaman, ancak o zamandr ki, "devlet ortadan kalkar ve zgrlk szetmek olanakl duruma gelir". Ancak ve ancak o zaman gerekten tam, gerekten hibir i stisna tanmayan bir demokrasi olanakl duruma gelecek ve uygulanacaktr. Ancak ve anc ak o zaman demokrasi snmeye balayacaktr -u basit nedenle ki, kapitalist klelikten, ka pitalist smrnn saysz korkunluk, yabanllk, samalk ve alaklklarndan kurtuldukta , toplum biiminde yaamann yzyllardan beri bilinen, binyllar boyunca btn trel buyru yinelenen yaln ku-rallanna uymaya ve, hibir zor, hibir bask, hibir bamllk olV. i. Lenin 89 Devlet ve Devrin makszn, devlet ad verilen o zel [sayfa s bask aygt olmakszn uymaya, yava yava "Devlet sner" deyimi, ok baanl bir deyimdir, nk, ayn zamanda srecin hem kertelilik de kendiliindenliini dile getirir. Byle bir sonuca ancak alkanlk yolaabilir ve kuk o yolaacaktr, nk, smr olmad, fke uyandran, honutsuzluk ve bakaldrmaya yol a r ey olmad zaman, insanlarn, toplum biiminde yaamann zorunlu kurallarna uymaya ne olaylkla altklann evremizde binlerce ve binlerce kez gryoruz. Demek ki, kapitalist toplumda, yalnzca kolu kanad krplm, sefil, bozulmu bir demokras , yalnzca zenginler iin, aznlk iin bir demokrasiye sahip bulunuruz. Proletarya diktat oras, yani komnizme gei dnemi, ilk kez olarak smrc bir aznln bask altna aln

uk iin bir demokrasi gerekletirecektir. Ancak komnizm, gerekten tam bir demokrasiyi g erekletirmeye yeteneklidir; ve demokrasi ne kadar tam olursa, o kadar gereksiz bir duruma gelecek ve kendiliinden snecektir. Baka bir deyile: kapitalist rejimde, szcn gerek anlamnda devlete, yani bir snfn znln ounluu bask altnda tutmasna yarayan zel bir makineye sahip bulunuruz. Anlam i, smrlen bir ounlua kar smrc bir aznlk tarafndan uygulanan sistemli baskn , byk bir kandkclk ister; insanln, klelik, serflik ve cretlilik rejimleri altnd m ederken, iinden getii kan deryalarn gerektirir, [sayfa 119] Sonra, kapitalizmden komnizme gei dneminde, bastrma gene zorunludur; ama bu kez smr ir ounluk tarafndan smrc bir aznla kar uygulanr. zel aygt, zel bastrma mak ene zorunludur, ama bu artk gerek anlamda bir devlet deil, bir gei devletidir; nk d i kleleri tarafndan smrc bir aznla kar uygulanan bastrma, grece yle kolay, y bir eydir ki, kle, serf ve cretli ii ayaklanmalarnn bastrlmasndan ok daha az kan , insanla ok daha ucuza malolacaktr. Bu bastrma, demokrasinin o kadar byk bir halk a yaylmasyla badaan bir eydir ki, zel bir bastrma makinesi zorunluluu or90 V. i. Lenin Devlet ve Devrin tadan kalkmaya balar. Smrcler, ok karmak ve bu ie aynl-m bir makine olmakszn, yere getirecek durumda deildirler; oysa halk, ok yaln bir "makine" ile bile hemen h emen "makine"siz, zel aygtsz, yalnzca silahlanm ynlarn rgtlenmesi ile (bir nce Asker Temsilcileri Sovyetleri gibi diyeceiz), smrclerin srtn yere getirebilir. Ensonu, ancak komnizm, devleti bsbtn gereksizletirir; nk o zaman, srt yere getiri imse, hibir snf anlamnda "hi kimse" yoktur; nfusun belirli bir blmne kar sisteml artk yoktur. Biz topyac deiliz ve bireysel anhklarn olanakl ve kanlmaz eyler ol an yadsmyoruz; ama bu arlklar bastrmann zorunlu olduunu da yadsmyoruz. Nedir ki , bunun iin zel bir makine, zel bir bastrma aygt hi de gerekli deildir; silahlanm rhangi bir uygar insan [sayfa 120] topluluunun, hatta bugnk toplumda bile, dven insan an ayrmas, ya da bir kadna kt davranlmas-na gzyummamas kadar yaln ve kolay bir bi evi kendisi stlenecektir. Sonra, biliyoruz ki, toplum iinde yaama kurallarna bir sal dr oluturan anhklarn derindeki toplumsal nedeni, yoksullua, sefalete adanm ynla Bu temel neden, bir kez ortadan kaldnldktan sonra, anlklar kukusuz "snme"ye balayac dr. Hangi hz ve hangi srayla, onu bilmiyoruz; ama biliyoruz ki, sneceklerdir. Ve, bu arlklarla birlikte, devlet de snecektir. Marks, topyaya dmeden, bu gelecek konusunda imdiden tanmlanabilecek eyi, yani: komni toplumun alt ve st evresi (derece, aama) arasndaki aynm en ayrntl bir biimde tanml 3. KOMNST TOPLUMUN BRNC EVRES Gotha Programnn Eletirisi''nde, Marks, Lassalle'n, sosyalist rejimde iinin, emeinin danmam" rnn, ya da "tm rnn" alaca yolundaki dncesini inceden inceye rtr tmnden, bir yedeklik fonu, retimi artrmaya ayrlm bir fon, "ypranm" makinelerin d ne aynlm bir fon vb. karmak gerekir. Sonra, tketim nesnelerinden de: ynetim giderleri okullar hastaneler, yallk yurtlan vb. V. i. Lenin 91 Devlet ve Devrin iin bir fon karmak gerekir. Lassalle'n ("emeinin tm rn iiye" biimindeki), bulank, karanlk ve genel forml y 11 Marks, sosyalist toplumun ileri nasl yneteceini aklkla gsterir. Marks, kapitaliz arolmayaca bir toplumdaki yaama koullarnn somut zmlemesine giriir ve dncesini "Burada (ii partisi programnn incelenmesinde) uratmz ey, kendine zg temeller nduu biimiyle deil, tersine, kapitalist toplumdan km bulunduu biimiyle bir komnis ur; o halde, ekonomik, trel, entelektel, btn ilikilerinde, henz barndan kt esk rini tayan bir toplum." te kapitalizmin banndan henz km bulunan ve btn alanlarda eski toplumun izlerini t ist toplumu, Marks, komnist toplumun "birinci", ya da alt evresi olarak adlan-dnr. retim aralar, daha imdiden, artk bireylerin zel mlkiyetinde deildir. Tm toplumun m lumsal bakmdan gerekli almann belirli bir parasn tamamlayan her toplum yesi, toplu alad almann niceliini gsteren bir bono alr. Bu bono ile, kamusal tketim nesnele , almasna denk den bir nicelikte rn almak hakkn elde eder. Sonu olarak, toplumsa alma tutan ktktan sonra, her ii, toplumdan, ona vermi olduu kadann alr. "Eitl denebilir buna. Ama, (ounlukla sosyalizm denilen ve Marks'in komnizmin birinci evre si adn verdii) bu toplumsal dzenden szeden Lassalle, bu dzende "hakkaniyetli blm" k rn zerinde herkesin eit hakk" olduunu sylerken yanlr ve Marks bu yanlmann ned

ayfa 122] Marks, "eit hak" der; gerekten, burada eit hak vardr; ama burada szkonusu olan ey, he "burjuva hukuku"dur; her hukuk gibi, eitsizlii ngerektiren burjuva hukuku. Her huk uk, farkl insanlara, gerekte ne zde ne de eit olan farkl insanlara, tek bir kuraln u lanmasna dayanr. Bundan tr, "eit hak", aslnda eitlie bir saldr, bir adaletsizlik Gerekte, herkes toplumsal rnden, kendisi tarafndan salanan toplumsal 92 V. i. Lenin Devlet ve Devrin almann eit bir paras iin, (yukarda belirtilen karmalarla) eit bir pay alr. Oysa, bireyler birbirine eit deillerdir: biri daha gl, teki daha gszdr; biri evli dir; birinin ocuu ok, tekinin azdr vb.. "... Emek eitliinde ve dolaysyla toplumsal tketim fonuna katlma eitliinde, demek ki gerekte tekinden ok alr, biri tekinden daha zengindir vb.. Btn bu sakncalardan ka hakkn eit deil eitsiz olmas gerekirdi" diye balar Marks. yleyse komnizmin ilk evresi, adalet ve eitlii gerekletiremez; zenginlik bakmndan in r arasndaki farkllklar, hem de haksz farkllklar srecektir; ama insann insan tarafn si de olanaksz olacaktr, nk retim aralar, yani fabrikalar, makineler, toprak vb. z zel mlkiyet olarak, egemenlik kurulamayacaktr. Lassalle'n genel olarak "eitlik" ve " adalet" zerindeki kark ve kk-burjuva formln rterek, Marks, yalnz retim aral maledilmesi "hakszln" ykmakla balamak zorunda olan, ama teki hakszl: tketim n reksinimlere gre deil) "emee gre" blm hakszln birdenbire [sayfa 123] ykmakta komnist toplumun gelime akn gsterir. Baya iktisatlar, ve onlar arasnda, "bizim" Tugan (Tugan Baranovski .) dahil, burjuva rofesrler, sosyalistleri sk sk insanlar arasndaki eitsizlii unutmak ve onun ortadan k ldnlmasn "dlemek" ile knarlar. Bu knamann ancak ve ancak, burjuva ideolog baylarn izliini tantlad, grlyor. Marks, yalnzca insanlar arasndaki kanlmaz eitsizlii deil, retim aralarnn tm to haline dnmnn (szcn allm anlamnda "sosyalizm"in), tekbana blmdeki kusu n olmakta devam eden "burjuva hukuku"nun eitsizliini ortadan kaldrmayaca gereini de, hesaba katar. "... Ama, diye srdrr Marks, bu kusurlar, uzun ve sancl bir doum dneminden sonra, kap list toplumdan henz km, bulunduu biimiyle, komnist toplumun birinci evresinde kan ir. Hukuk, ekonomik durum ve ona karlk den uygarlk derecesinden hibir zaman daha yk lamaz..." V. i. Lenin 93 Devlet ve Devrin Demek ki, komnist toplumun (genellikle sosyalizm ad verilen) birinci evresinde, "b urjuva hukuku" tamamen deil, ancak ksmen, ancak ekonomik devrimin yaplm bulunduu l i ancak retim aralaryla ilgili olarak yrrlkten kaldrlmtr. "Burjuva hukuku", bire aralan zerindeki zel mlkiyetini tanyordu. Sosyalizm retim aralann ortaklaa bir m line getirir. te bu lde, ama ancak bu lde "burjuva hukuku" yrrlkten kaldnlm o Ama bunun dnda, rnlerin blm ve almann toplum yeleri arasndaki dalmnn d a hukuku) yrrlkte kalr. "almayan yemez": Bu sosyalist ilke, imdiden (Komnist toplu evresinde -.) gereklemitir; "eit nicelikte emee, eit nicelikte rn": bu teki sosy e de, imdiden gereklemitir. Bununla birlikte, bu henz komnizm deildir, ve henz, ei an insanlara eit olmayan (gerekte eit olmayan) bir emek tutar iin, eit bir nicelikte veren "burjuva hukuku"nu ortadan kaldrmaz. te bu bir "saknca"dr, der Marks; ama bu saknca, komnizmin ilk evresinde kanlmaz bi nk, kapitalizm ykldktan hemen sonra, insanlarn, hibir tr hukuk kural olmakszn emen renecekleri, topyaya dmeden dnlemez; kald ki, kapitalizmin ortadan kalk, liin ekonomik ncllerini hemencecik vermez. Oysa "burjuva hukuku" kurallarndan baka kural yoktur. Bir yandan retim aralannn ortaklaa mlkiyetini korurken, bir yandan da emek eitliini lerin blmndeki eitlii korumakla ykml bir devletin zorunluluu, bu nedenle srer. Bundan byle, kapitalistler olmad, snflar ve dolaysyla tepesine binilecek bir snf vlet sner. Ama, edimsel eitsizlii onaylayan "burjuva hukuku" korunmaya devam edildiine gre, dev let henz bsbtn yokolmamtr. Devletin bsbtn snmesi iin, tam komnizmin gereklem 125] 4. KOMNST TOPLUMUN ST EVRES Marks, devam eder:

"... Komnist toplumun yksek bir evresinde, birey94 V. i. Lenin Devlet ve Devrin lerin iblmne kleletirici bamll ve, onunla birlikte, kol ve kafa emei arasndak n, almann yalnzca bir yaama arac olmaktan kp, bir ilk dirimsel gereksinim durumun zaman; bireylerin okynl gelimesi ile birlikte, retim glerinin de artaca ve btn k ginlik kaynak-lannn bollukla fkraca zaman; ancak o zaman burjuva hukukunun snrl uf n olarak alabilecek ve toplum, bayraklan stne 'herkesten yeteneine gre, herkese gerek inimine gre!' diye yazabilecektir..." Acmasz alaylaryla "zgrlk" ve "devlet" szckle daki o sama birlemeyi toz eden Engels'in dncelerinin tm doruluunu ancak imdi deer liriz. Devlet varolduka, zgrlk yoktur. zgrlk olaca zaman, devlet olmayacaktr. Devletin bsbtn snmesinin ekonomik temeli, kafa emeiyle kol emei arasndaki tm kart ak ve, dolaysyla, ada toplumsal eitsizliin, yalnz retim aralannn toplumsallamas listlerin mlkszletirilmesinin hibir biimde kkn hemen kurutamayaca balca kaynakl kolacak kadar yksek bir gelime derecesine erimi komnizmdir. Bu mlkszletirme, retim glerinde byk bir gelimeyi olanakl duruma getirecektir. Ve, zmin daha imdiden bu gelimeyi ne kadar engellediini ve u anda eriilmi bulunulan ac a 126] teknik sayesinde ne byk bir gelime salanabileceini grdkten sonra, kapitalistl n mlkszletirilmesinin toplumdaki retim glerinde zorunlu olarak byk bir gelime sonu receini mutlak bir kesinlikle ileri srme hakkna sahip bulunuyoruz. Ama bu gelimenin hz ne olacak, iblmnn son bulmasna, kafa ve kol emei arasndaki kartln ortadan dirimsel gereksinim" durumuna dnmne ne zaman ulaacak; ite bunu bilmiyoruz ve bilemey de. Bundan tr, bu srecin sresini, komnizmin st evresinin gelime hzna balln beli mhlet ya da somut biimleri sorununu tamamen askda brakarak, devletin kanlmaz snmesi baka bir eyden szetme hakkna sahip bulunmuyoruz. nk bu tr sorunlar zmemizi sala iler yoktur. V. i. Lenin 95 Devlet ve Devrin Toplum, "herkesten yeteneklerine gre, "herkese gereksinimlerine gre" ilkesini gerek letirmi olaca zaman, yani, insanlar, yeteneklerine gre isteye isteye alacak kadar t iinde yaamann temel kurallarna uymaya alacaklan, ve emeklerinin bunu salayacak kada tken bir duruma gelecei zaman, devlet bsbtn snebilecektir. Bir Shylock* agzll il dan yanm saat ok alm olmayaym? Sakn ondan dk cret alm olmayaym?" biiminde h burjuva hukukunun snrl ufku" o zaman alm olacaktr. rnlerin blm, herkese veri n tayna balanmasn artk gerektirmeyecek, herkes [sayfa 127] "gereksinimlerine gre" zg alacaktr. Burjuva adan, bylesine bir toplumsal rejimi "topyann dik ls" gzyle grmek ve, her a hi bakmakszn, toplumdan istedii kadar yer mantar, otomobil, piyano vb. alma hakk va eden sosyalistlerle alay etmek kolaydr. Bugn de, burjuva "lim"lerinin ou bu gibi alay larla yetinir, bylece bilgisizliklerini ve kapitalizmin karc savunucusu anlaylarn o koyarlar. Bilgisizliklerini ortaya koyarlar; nk, komnizmin st evresinin gerekleeceini "vaat e hibir sosyalistin aklna gelmemitir; byk sosyalistler tarafndan bu evrenin gereklee nceden sezilmesine gelince, bu sezgi, bugnknden farkl bir emek retkenlii, ve bugnn ialosvki'nin seminaristleri'191 gibi, kamu servetlerini "yok yere sap savurmaya ve olanaksz istemeye" yetenekli ortalama insann yokolmasn ngerektirir. Komnizmin "st" evresinin gelmesini beklerken, sosyalistler toplumdan ve devletten, alma ve tketim ls zerinde en sk denetimi uygulamalann isterler; bu denetim kap mlkszletirilmesinden, iilerin kapitalistler zerindeki denetiminden balamal, ve, mem devleti tarafndan deil, silahl iiler devleti tarafndan uygulanmaldr. Burjuva ideologlan (ve onlann ereteliller, emov'lar ve hempalar gibi kuyrukulan) tar afndan kapitalizmin karc savunusu, uzak bir gelecek zerindeki tartmalar ve bo szle gnk * Shylock, Shakespeare'in "Venedik Taciri" adl komedisinin agzl ve acmasz tefecisidir -. 96 V. i. Lenin Devlet ve Devrin siyasann ivedi gncel sorununu: kapitalistlerin mlkszletirilmesi, btn yurttalarn [s 8] tek bir byk "kartePin, yani tm devletin emeki ve grevlileri haline dnm; ve tm n her iinin, gerekten demokratik bir devlete, i ve Asker Temsilcileri Sovyetleri Devl

etine balanmas sorununu elabukluuna getirmeye dayanr. Gerekte, bir bilgi profesr, sonra hamkafa bir burjuva; daha sonra da ereteli'ler ve e mov'lar, saduyuya aykr topyalardan, Boleviklerin demagojik vaatlerinden, sosyalizmi " yerletir-me"nin olanakszlndan szettikleri zaman, komnizmin, genel olarak onu "yerle k" olanaksz olduu iin, kimsenin hibir zaman "yerletirme"yi ne vaat ettii hatta ne de asarlad bu st aama ya da evresinin ta kendisini dnrler. Burada, "Sosyal-demokrat" adnn yerinde kullanlmam olmas zerine daha nce Engels'ten lm bulunan parada deinilip geilen bir soruna, sosyalizm ile komnizm arasndaki bilims ayrm sorununa geliyoruz. Siyasal adan komnizmin ilk ya da alt evresiyle st evresi ara sndaki ayrm, elbette zamanla nem kazanacaktr; ama bugn, kapitalist rejimde, bunu soru n yapmak gln bir ey olur; ve belki yalnzca birka anarist bunu birinci plana koyabili tutalm ki anaristler arasnda, Kropotkin'le-rin, Grave'larn, Cornelissen'lerin ve ana rizmin br "yldzlarnn, sosyal-oven haline, ya da onur ve vicdann koruyan ender ana biri olan Gay'in deyimine gre, siper-anaristleri durumuna "Plekhanov' vari" deiimin den sonra, hibir ey renmemi kimseler kalm olsun). Ama sosyalizm ile komnizm arasndaki bilimsel ayrm aktr. Genel olarak sosyalizm diye a landnlan eyi, Marks, komnist toplumun "birinci" [sayfa 129] ya da alt evresi olarak adlandrmtr. retim aralan ortaklaa mlkiyet durumuna geldii lde, bunun tam komn k kouluyla, "komnizm" szc bu evre iin de kullanlabilir. Marks'n aklamalannn by a, materyalist diyalektii, evrim teorisini, tutarl biimde uygulamak, ve komnizmi, ka pitalizmden balayarak gelien bir ey olarak dnmektir. (Sosyalizm nedir, komnizm nedir ibi) "uydurulmu", skolastik ve yapay tanmlamalarla, kuru szck ekimeleriyle yetinme ye ine, Marks, komnizmin ekonomik olgunluk aamalar denebilecek eyi zmler. V. i. Lenin 97 Devlet ve Devrin Komnizm, ilk evresinde, ilk aamasnda, ekonomik bakmdan, henz adamakll olgun, gelenek in ya da kapitalizmin kaln-tlanndan henz bsbtn kurtulmu olamaz. Bu yzden, komnist , bu rejimin ilk evresinde, "burjuva hukukunun snrl ufku" korunur; bu ilgin olayn ned eni budur. Kukusuz, burjuva hukuku, tketim nesnelerinin blm bakmndan, zorunlu olar burjuva devlet'e dayanr; nk, koyduu kurallara uymaya zorlamaya yetenekli bir aygt olm kszn, hukuk hibir ey deildir. Bundan u sonu kar ki, komnist rejimde, belirli bir zaman boyunca, yalnzca burjuva huk k deil, burjuva devlet de srer - ama burjuvazisiz burjuva devlet! Bu sylenen eyi bir paradoks, ya da dpedz diyalektik bir zek oyununa benzeyebilir; zat en, marksizmin o derin zn azck da olsa irdeleme zahmetine mrlerinde hi katlanmam onu ou kez bir paradoks ya da diyalektik bir zek oyunu olarak knarlar, [sayfa 130] Gerekte, doada olsun toplumda olsun, gemiin imdiki zamanda sren kalntlarn, yaam da gsterir. Ve Marks, bir "burjuva" hukuk parasn komnizm iine asla keyfi olarak soku mamtr; o, kapitalizmin barndan km bir toplumda, ekonomik ve siyasal bakmdan kan aptamaktan baka birey yapmamtr. i snfnn, kurtuluu iin, kapitalistlere kar yrtt savam iinde, demokrasinin krasi hibir zaman alamayacak bir snr da deildir; o yalnzca, feodaliteden kapitalizme kapitalizmden de komnizme giden yol zerinde bir evredir. Demokrasi, eitlik demektir. Proletaryann, snflarn ortadan kalkmas anlamnda almak ko a, eitlik ve eitlik slogan iin savamnn tad ok byk nem kolay anlalr. Ama k anlamna gelir. Ve, btn toplum yelerinin retim aralar mlkiyetine gre eitlii, ya ii, cret eitlii gerekleir gereklemez, biimsel eitlikten gerek eitlie, yani "he lerine gre, herkese gereksinimlerine gre" ilkesinin gereklemesine gemek iin, insanl tamamlanmas gereken yeni bir ilerleme sorununun dikildii grlecektir. nsanlk bu yce e doru hangi evrelerden, hangi pratik nlemlerden geerek gidecektir, bilmiyoruz, bilem eyiz de. 98 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Ama nemli olan, sosyalizmin l, donmu, deimez bir ey olduu yolundaki yaygn burjuva iinde saklad byk yalan grmektir; oysa gereklikte, toplumsal ve zel yaamn btn imsel, gerek bir yn niteliine sahip ve, nce [sayfa 131] ounluun, sonra da tm nfu r ilerleme hareketi, yalnzca sosyalizm ile balayacaktr. Demokrasi bir devlet biimidir, eitli devlet biimlerinden biridir. yleyse, her devlet gibi, demokrasi de, zorun, rgtlenmi olarak, sistemli biimde insanlara uygulanmasdr. ir yan, bu. Ama, te yandan, demokrasi yurttalar arasndaki eitliin, herkese eit olara devletin biimini belirleme ve onu ynetme hakknn resmen tannmas anlamna da gelir. yl

bundan u sonu kar ki, demokrasi, gelimesinin belirli bir aamasnda, nce, proletaryay evrimci anti-kapitalist snf birletirir, sonra da, onun, cumhuriyeti de olsa, burjuva devlet makinesini, yani srekli orduyu, polisi, brokrasiyi ykmasn, paralamasn, yery lip atmasn ve onlar yerine milise katlan silahl ii ynlar, sonra kerteli olarak, t i altnda, daha demokratik, ama gene de bir devlet makinesi olmaktan geri kalmayan bir devlet makinesini geirmesini salar. Burada, "nicelik nitelie dnr": bu aamaya eritikten sonra demokratizm, burjuva toplum esinden kar ve sosyalizme doru evrimlenmeye, sosyalizme dnmeye balar. Eer herkes ge devlet yntemine katlrsa, kapitalizm artk tutunamaz. Ve kapitalizmin gelimesi de, ken di payna, "herkes"in devlet ynetimine gerekten katlabilmesi iin zorunlu nclleri olu . Bu ncller iinde, tekiler arasnda, en ileri kapitalist lkelerin birou tarafndan d den gerekletirilmi bulunan genel eitim, sonra sosyalize edilmi engin ve karmak posta emiryollan, byk fabrikalar, byk ticaret, bankalar vb., vb. [sayfa 132] aygt tarafnda milyonlarca iinin "disiplin bakmndan eitimi ve yetitirilmesi" vardr. Bu tr ekonomik ncllerle, kapitalistler ve memurlar alaa edildikten sonra, retim ve b timi, emein ve rnlerin kayd iin, bugnden yarna, pekl silahl iiler, tm silahl e geirilebilir. (Kayt ve denetim sorunu ile, mhendis, tanm uzman vb. gibi bilimsel b ir formasyona sahip personel sorununu birbirine kartrmamak gerekir: bugn kapitalistl erin V. i. Lenin 99 Devlet ve Devrin buyruu altnda alan bu baylar, yarn silahl iilerin buyruu altnda daha da iyi al Kayt ve denetim: komnist toplumun, ilk evresinde, hem "yoluna konmas", hem de dzenli ilemesi iin zsel olan, ite budur. Burada, btn yurttalar, silahl iiler tarafndan n devletin cretli grevlileri durumuna dnrler. Btn yurttalar bir tek devlet "kartel bir tek tm halk "kartel"inin grevlileri ve iileri olurlar. nemli olan, herkesin eit b r aba gstermesini, alma kurallanna tastamam uymasn ve eit bir cret almasn salam aki kayt ve denetim, bu ileri en yaln gzetim ve yazma ilemlerine, ve bunlara karlk buz-lann teslimine, her eyi, okur-yazar ve aritmetiin drt ilemini bilir herhangi bir inin yapabilecei bir duruma indirgemi bulunan kapitalizm tarafndan son derece yahnl atrlmtr. * Halk ounluu, bu kayt iine, (bundan [sayfa 133] byle grevli durumuna dnm olan) k e, kapitalist alkanlklann koruyacak olan aydn baylann bu denetimi iine kendisi ve her yerde giriecei zaman, o zaman bu denetim gerekten evrensel, genel ve ulusal bir den etim olacak ve hangi biimde olursa olsun, hi kimse kendini bundan kurtaramayacak, "artk yapacak hibir ey kalmayacaktr". Toplumun tm, alma ve cret eitliiyle, artk bir tek bro ve bir tek atelyeden baka acaktr. Ama, proletaryann kapitalistleri yenip smrcleri alaa ettikten sonra toplumun tmne "atelye" disiplini, bizim iin asla ne lk ne de son erektir; bu yalnzca, toplumu kapi talist smrnn bayalk ve alaklklanndan tamamen kurtarmak ve ileriye doru srekli gi amak iin zorunlu bir basamaktr. Toplumun btn yeleri, ya da hi olmazsa bunlann byk bir ounluu, devleti kendileri y dii, ii kendi ellerine ald, son derece kk kapitalist aznl zerinde, kapitalist a istekli kk beyler ve kapitalizm tarafndan iyiden iyiye bozulmu iiler zerinde dene "rgtledii" * Devlet, balca grevlerini, iilerin kendileri tarafndan yaplan bylesine bir kayt v bir denetime indirgedii zaman, "siyasal devlet" olmaktan kar: "kamu grevleri siyasal niteliklerini yitirir ve basit ynetsel grevler durumuna dnrler." (Baknz: Yukarda, paragraf 2, s. 85. "Engels'in Anaristler ile Polemii") 100 V. i. Lenin Devlet ve Devrin andan balayarak, genel olarak her trl ynetim zorunluluu ortadan kalkmaya balar. Demok asi ne kadar tam ise, gereksiz duruma gelecei an da o kadar yakndr. Silahl iiler tara dan kurulan "devlet" ne kadar demokratik ise, ne kadar "artk gerek anlamda bir dev let deil" ise, tm devlet de o kadar abuk snmeye balar. Gerekte, herkesin toplumsal retimi kendisi ynetmeyi renecei ve gerekten ynetecei [ 34] zaman, herkesin kayt-kuyut ilerine ve asalaklann, haramzadelerin, katlann ve ba pitalizm gelenekleri koruyucular"nn kayt ve denetimine kendileri giriecei zaman, tm h lk tarafndan uygulanan bu kayt ve bu denetimden paay kurtarmak, her halde ylesine ina nlmaz bir glkte ve ylesine ender bir istisna durumunda olacaktr ki, bu kayt ve denet

en kurtulma abas her halde yle abuk ve yle sert bir ceza gerektirecektir ki, (silahl er pratik bir yaam anlayna sahiptirler; onlar duygusal kk entelekteller deildirler dileriyle alay edilmesine asla izin vermeyeceklerdir), tm insan toplumunun yaln am a zsel kurallarna uyma zorunluluu, abucak bir alkanlk durumuna gelecektir. Komnist toplumun birinci evresinden st evresine, ve, sonu olarak, devletin tamamen snmesine geii salayacak kap, o zaman ardna dek alacaktr, [sayfa 135] V. i. Lenin 101 Devlet ve Devrin BLM VI MARKSZMN OPORTNSTLER TARAFINDAN ALALTILMASI Devletin toplumsal devrim ve toplumsal devrimin de devlet karsndaki tutumu sorunu, aynca genel olarak devrim sorunu gibi, II. Enternasyonal'in (1889-1914) en gzde t eorisyen ve yazarlarn ok az ilgilendirdi. Ama, II. Enternasyonal'in 1914'te batmasna yolaan oportnizmin kerteli gelimesi iinde en belirleyici olan ey, hatta bu sorun ken disini apak bir biimde ortaya koyduu zaman bile, evresinden dolaarak gemeye allm bilmezlikten gelinmesiydi. Genel olarak, proleter devrimin devlet karsndaki tutumu sorununun savsaklanmas eiliminin, oportnizm iin elverili olan ve onu besleyen bu eil min, marksiz-min arptlmas ve btnsel alaltlmas sonucunu verdii sylenebilir. Bu ackl sreci, ksaca da olsa belirlemek iin, marksizmin en gzde teorisyenlerini, Plek anov ve Kautski'yi ele alalm, [sayfa 136] 102 V. i. Lenin Devlet ve Devrin 1. PLEKHANOV'UN ANARSTLER LE POLEM Plekhanov, anarizmin sosyalizm karsndaki tutumuna, 1894'te Almanca yaynlanan zel bir ror ayrmtr: Anarizm ve Sosyalizm. Plekhanov bu konuyu, anarizmde kar savamda en gncel, en ivedi ve siyasal bakmdan en sorunu, yani, devrimin devlet karsndaki tutumu ve genel olarak devlet sorununu tam amen atlayarak inceleme cambazln gstermitir! Bror iki blmdr: biri, Stimer'in, P . dnlerinin evrimi zerine deerli bir dokmantasyon kapsayan tarihsel-yaznsal bir bl bir anaristi bir hayduttan ayrdetmenin olanakszl zerine, ktnn kts usyrtmele ham-kafa bir blm. Konulann bu badam, Plekhanov'un Rusya'nn devrim ncesi ve devrimci dnemi srasndaki liinin en elenceli ve en zellik belirtici yandr. Plekhanov, 1915'ten 1917'ye dek, ite byle grnd: siyasette burjuvazinin ardndan srklenen yar-doktriner, yar-hamkafa. Marks ve Engels'in, anaristlerle yaptklar tartmalarda, devrimin devlet karsndaki tu erine grlerini, zellikle ve byk bir zenle belirtmeye altklann grdk. Marks'in irisi'm 1891'de yaynlad zaman, Engels yle yazmt: "O anda bizler (yani Marks ve Eng ternasyonal'in1201 (Birinci Enternasyonal) La Haye Kongresinden ancak iki yl sonr a, Bakunin ve anaristlerle savan gbeinde bulunuyorduk." Anaristler, Paris Komn'n, kendi retilerini dorulayan, sz uygun derse, "kendilerin olarak gstermeye almlardr, [sayfa 137] Ama onlar, Komn'n verdii derslerden de, M omn zerindeki zmlemesinden de hibir ey anlamamlardr. Eski devlet makinesini para li midir ve onu neyle deitirmek gerekir, gibi somut siyasal sorunlar zerinde, anaris tler, yaklak biimde de olsa, gerei yanstan hibir ey sylememilerdir. Ama "anarizm ve sosyalizm" konusunu, devlet sorununu tamamen atlayarak, marksizmi n Komn'den nce ve Komn'den sonraki tm gelimesini dikkate almakszn incelemek, kanl iimde oportnizme sapmak demektir. nk oportnizm V. i. Lenin 103 Devlet ve Devrin iin zellikle gerekli olan ey, az nce belirttiimiz iki sorunun hi konmam olmasdr. bile, oportnizm iin bir yengidir. 2. KAUTSKY'NN OPORTNSTLER LE POLEM Kautsky'nin yaptlan, Rusaya, baka hibir dile olmad kadar ok evrilmitir. Baz Alma mokratlarnn, aka yollu, Kautsky'nin Rusya'da Almanya'dan ok okunduunu sylemeleri bou deildir. (Ayra iinde belirtelim ki, bu akada, bu akay yapanlann aklna bile gelmeyen in bir tarihsel gerek pay vardr. Rus iileri, 1905'te, dnyann en iyi sosyal-demokrat en iyi yaptlann, o zamana dek grlmemi miktarda smarlayp, bu yaptlann teki lkeler lerini ve asllarn ok sayda elde ederek, daha ileri bir komu lkenin hatn saylr den sz yerindeyse, hzl bir tempoyla bizim proleter hareketimizin gen topra zerine aktard ) Kautsky, bizde, marksizm zerine popler aklamasyla, ve zellikle, bata Bernstein olmak

ayfa m zere, oportnistlere kar at tartma dolaysyla tannr. Bununla birlikte, en, ama 1914-1915 byk bunalm srasnda Kautsky'nin o son derece utan verici kafa kar yal-ovenizmin savunmasna nasl kayabildii zmlenmek istenirse, zerinde durulmas gere gerek var. Bu gerek, oportnizmin Fransa (Millerand ve Jaures) ve Almanya'daki (Ber nstein) en gzde temsilcilerine kar kmadan nce, Kautsky'nin ok byk kararszlklar g 1901-1902 arasnda Stuttgart'ta kan ve devrimci proleter dnleri savunan marksist Zary m] gazetesi, Kautsky ile tartmak, ve, onun 1900 Paris Sosyalist Enternasyonal Kong resine'221 nerdii melez, kaamakl ve oportnistlerle uzlac karar tasansn "lastikli arak adlandrmak zorunda kalmt. Kari Kautsky'nin, Bernstein'a kar savama girimeden az olmayan duraksamalarn gsteren mektuplar da Almanya'da yaynlanm bulunuyor. ok daha nemli bir ey de udur: imdi, Kautsky'nin marksizm karsndaki son ihanetinin t ni irdelerken, onun oportnistlerle yapt tartmada, zellikle devlet sorununda, sorunu ma ve inceleme biiminde oportnizme doru srekli bir sapma saptyoruz. 104 V. i. Lenin Devlet ve Devrin Kautsky'nin oportnizme kar ilk nemli yaptn, Bernstein ve Sosyal-Demokrat Program adl abn alalm. Kautsky, bu kitapta Bernstein' inceden inceye rtr. Ama ilgin olan udur Bernstein, onu Erostrat biimi nlletiren Sosyalizmin nclleri adl kitabnda, marksizmi nkicilik" ile sular. (O zamandan bu yana, Rusya'daki oportnistler ve liberal burju valar tarafndan, [sayfa 139] marksizmin devrimci temsilcilerine, Boleviklere kar bin kez ileri srlen sulamadr bu.) Ad geen kitabnda, Bernstein, Marks'n Fransa'da Sa ellikle durur; grdmz gibi, Marks'n Komn'den kan dersler zerine grn, Proud-ho irmeye, zdeletirmeye alr. Bemstein'in zellikle dikkatini eken ey, Komnist Manife 2 nsznde Marks'n altn izmi olduu sonutur. Marks bu nszde yle der: "i snf i ele geirmek ve onu kendi hesabna kullanmakla yetinemez." Bu forml, Bemstein'in o kadar "houna gider" ki, bunu tamamen arptlm oportnist bir a a yorumlayarak, kitabnda en az kez yineler. Oysa grm olduumuz gibi, Marks, ii snf, tm devlet makinesini paralamak, ykmak, b (Sprengung, patlama, -deyim Engels'indir) zorundadr demek ister. Oysa, Bern-stein 'a gre, Marks bu szcklerle, ii snfn, iktidar ele geiri srasnda, ok devrimci uyarm oluyordu. Marks'n dncesinin bundan daha baya, daha utan verici bir arptlmas dnlemezdi. Ve Kautsky, bu "berntaynclk" o inceden inceye rtmesinde nasl davranmtr? Kautsky, oportnistler tarafndan marksizmin bu noktasnda yolalan arptmay derinliine eden kanmtr. Yalnzca, Marks' a gre, ii snfnn devlet makinesini olduu gibi ele eyeceini, ama genel olarak onun zerinde egemenlik kurabileceini dorulayarak, Marks'n ava'ma Engels'in yazd nszden yukanda sz geen paray aktarm, ve baka hi [sayfa r. Bernstein, Marks'a gerek dncesinin tam tersini mi maletmi, Marks 1852'den balayara proleter devrime devlet makinesini "paralamak" grevini mi vermi, -btn bunlar zerine autsky tek sz sylemez. Bunun sonucu, proleter devrimin grevleri sorununda markV. i. Lenin 105 Devlet ve Devrin sizmi oportnizmden temelden ayran ey, Kautsky tarafndan ela-bukluuyla yokedilmi olur Kautsky, Bernstein'a "kar" yle yazar: "Proletarya diktatora-s sorununun zm iini b inlikle, gelecee brakabiliriz" (Almanca bask, s. 172). Bu, Bernstein'a kar bir polemik deil, aslnda ona verilmi bir dn, oportnizm karsn nemedir; nk u anda, oportnistler, proleter devrimin grevleriyle ilgili en nemli sor nn "byk bir dinginlikle gelecee braklmas"ndan baka bir ey istemiyorlar. 1852'den 1891'e dek, krk yl boyunca, Marks ve Engels, proletaryaya devlet makinesi ni paralamak zorunda olduunu rettiler. Ve Kautsky, 1899'da oportnistlerin bu noktada marksizme dpedz ihanetleri karsnda, bu makinenin paralanmas gerekli mi, deil mi sor elabukluuna getirip, onun yerine bu paralama iinin somut biimleri sorununu koyarak, bu somut biimleri nceden bilemeyeceimiz yolundaki o "sz gtrmez" (ve ksr) hamkafa ge asna snr! Proletarya partisinin, ii snfn devrime hazrlama grevi karsndaki tutumlarnda, Ma ky arasnda derin bir uurum vardr. Kautsky'nin bir sonraki yaptn, gene byk lde oportnizmin yanllarn rtmeye ayr yaptn ele alalm. Bu, Toplumsal Devrim zerindeki brordr. Yazar, bu yaptta, konu ol kle "proleter devrim" ve "proleter rejim" sorunlann almtr. Kautsky, nice deerli dnl eri srer bu brorde; ama devlet sorununa gelince, ite o konuda susar. Brorn her yerin

devlet iktidarnn fethinden szedilir, ama ite o kadar; yani, devlet makinesi yklmaksz tidann fethini kabul ettiine gre, yazar, oportnistlere dn veren bir forml semitir. \872'de Komnist Manifesto'nun programnda bulunup da "eskimi" olarak iln ettii eyi, K utsky, 1902'de diriltir. Bror, "toplumsal devrimin biimleri ve silahlan"na zel bir blm ayrr. Bu blmde, hem yn grevi, hem i sava, hem de "modern bir byk devletin, brokrasi ve ordu gibi egemen letleri" incelenir; ama Komn'n daha nce iilere verdii dersler zerine tek szck bile z. Engels'in, devlet konusundaki "bo inana dayal" saygya kar herkesten ok Al106 V. i. Lenin Devlet ve Devrin man sosyalistlerini uyarm olmas, kukusuz bir rastlant deildir. Kautsky sorunu yle sunar: muzaffer proletarya "demokratik programn gerekletirecektir" ardndan, bu programn maddelerinin aklanmas gelir. Burjuva demokrasisi yerine prolete r demokrasisinin gemesi zerine 1871'in yeni olarak getirdii eye gelince, bundan tek bir sz etmez. Kautsky, "ciddi" grnl ba-yalklann arkasna snr, yle: "ktidara, gncel rejimin koullan iinde gemeyeceimiz kendiliinden anlalr. Devrimin bugnk siyasal ve toplumsal yapmz [sayfa 142] deitirmeye zaman olacak, uzun soluklu, rin savamlan nge-rektirir." Bu elbette "kendiliinden anlalr"; tpk atlann yulaf yemeleri ve Volga'nin Hazar Denizi e dklmesi gibi. Ne var ki, "ok derin" bir savam zerine bo ve tumturakl bir tmce ya evrimci proletarya iin canalc bir sorunun, yapaca devrimdeki "derinlik"in, daha nceki proleter-olmayan devrimlerden farkl olarak, devlet ve demokrasiye gre neye dayand so rununun batan savulmas da canskc bir eydir. Bu sorunu batan savarak, Kautsky, gerekte bu ok nemli nokta zerinde oportnizme bir d rir: ona szde korkun bir sava aar, "devrim dn"nn nemini belirtir (ama devrimden rsleri iiler arasnda yaymaktan korktuu zaman bu "dn" ka para eder); ya "her eyden imci idealizm" der, ya da, ngiliz iilerinin bugn "artk kk-burjuvalar-dan baka bir larn" bildirir. Kautsky, yle yazar: "Sosyalist toplumda ok eitli iletme biimleri bira-rada bulunabilirler: brokratik(??), trade-unioncu [sen-dikalist -.] kooperatif bireysei ... rnein, demiryollan gibi, bro kratik(??) bir rgtten vazgeemeyecek iletmeler vardr. Burada, demokratik rgtlenme, u ebilir: iiler, alma rejimini dzenlemek ve brokratik aygtn ileyiini denetlemekle parlamento oluturacak delegeleri seebilirler. Baz iletmeler ii sendikalanna verilebi irler; bazlan da koope-rasyon ilkesine dayanabilirler" (Cenevre'de 1903'te yaynlan m Rusa eviri, s. 148 ve 115). V. i. Lenin 107 Devlet ve Devrin Bu gr biimi yanltr; Marks ve Engels'in, [sayfa 143] Komn' den kan derslerden esin 1870 ve 1880 yllan arasnda yaptklan aklamalara gre bir gerilemeyi gsterir. Szde "brokratik" bir rgt zorunluluu bakmndan, de-miryollanyla genel olarak btn by sanayi iletmeleri arasnda, herhangi bir fabrika, herhangi bir byk maaza, herhangi bi r byk kapitalist tarm iletmesi arasnda hibir ayrm yoktur. Btn bu iletmelerde, tek ir disiplin, herkesin kendi iini zamannda yapmasnda ok byk bir titizlik ister; tersi urumda tm iletme durur, ya da makineler bozulur, rnler ziyan olur. Btn bu iletmelerd er, elbette "bir tr parlamento oluturacak olan delegeleri seeceklerdir". Ama burada nemli olan nokta, bu "bir tr parlamento"nun, burjuva parlamenter kuruml ar anlamnda bir parlamento olmayacadr. Burada nemli olan nokta, bu "bir tr parlament un, dncesi burjuva parlamentarizminin erevesini amayan Kaut-sky'nin dnd gibi, " nlemek ve brokratik aygtn ileyiini denetlemek" ile yetinmeyeceidir. Kuku yok ki, sos ist toplumda, ii temsilcilerden kurulu "bir tr parlamento", "alma rejimini dzenleyec ve aygt'n ileyiini denetleyecektir"; ama ite bu aygt, "brokratik" olmayacaktr. i l iktidar ele geirdikten sonra, eski brokratik aygt paralayacak, temellerine dek yka , onda ta stnde ta brakmayacak ve onu ii ve grevlileri kapsayan yeni bir aygtla de erdir. Bu ii ve grevlilerin brokrat durumuna gelmelerini engellemek iin, Marks ve Eng els tarafndan enine boyuna incelenmi olan nlemler hemen [sayfa 144] alnacaktr: 1) Her ie seimle gelme, ama her an grevden geri alnabilme; 2) inin aldndan yksek olmay 3) Herkesin denetim ve gzetim ilerini yapabilmesi, yani herkesin bir zaman iin "bro krat" durumuna gelmesi ve bu yzden kimsenin "brokrat" olamamas iin gerekli nlemlerin hemen alnmas. Kautsky, Marks'n u szlerinin anlamn hi dnmemitir: "Komn parlamenter bir rgenlik nda hem yrt-meci, hem yasamac, hareketli bir gvdeydi."

Kautsky, -{halk iin olmayan) demokrasiyi {halka kar olan) brokrasiye balayan- burjuva parlamentarizmi ile, brokrasiyi kknden kazyacak nlemleri hemen alacak, ve, bu nlemle i sonu108 V. i. Lenin Devlet ve Devrin na dek, brokratizmin tamamen yklmasna ve halk iin bir demokrasinin tamamen kurulmasna dek uygulayacak olan proleter demokratizm arasndaki aynm hi mi hi anlamamtr. Kautsky, burada, baka biroklar gibi, devlet karsnda "bo inana dayanan bir sayg"nn, na dayanan" bir brokratizm "sayg"snn kantn verir. Kautsky'nin oportnistlere kar son ve en yetkin yaptna, ktidar Yolu adl brorne ge a bu brorn Rusas yaynlanmad, nk Rusya'da gericiliin en gl olduu bir zamanda, bir ilerleme gsterir; nk, ne Bernstein'a kar yneltilen 1899 bror gibi genel olara i program inceler, ne de 1902'deki Toplumsal Devrim bror gibi gerekleme andan ba oplumsal devrimin grevlerini; bizi "devrimler a"nn baladn kabule zorlayan somut k eler, [sayfa 145] Yazar, aka, genel olarak snf elikilerinin yeinlemesinden ve bu bakmdan zellikle l oynayan emperyalizmden szeder. Bat Avrupa iin " 1789'dan 1871 'e dek uzanan devri mci dnem"den sonra, 1905 yl, Dou iin benzer bir dnem aar. Dnya sava korkun bir h roletarya iin artk zamansz bir devrim szkonusu olamaz." "Devrimci dneme girmi bulunuy ruz......Devrimci a balyor." Son derece ak szler. Kautsky'nin bu bror, Alman sos-yal-demokrasisinin emperyalist sa atan nce olmaya sz verdii ey ile, sava patladktan sonra (Kautsky ile birlikte) dt bir karlatrma yaplmasn olanakl duruma getirir. Kautsky, irdelenen brorde yle y durum, bir tehlike ieriyor: bu tehlike, bizim (biz, Alman sosyal-demokratlan), k olaylkla gerekte olduumuzdan daha lml sanlmamzdr." Ama Alman Sosyal-Demokrat Parti gerekte, grndnden ok daha lml ve ok daha oportnist olduu ortaya km bulunu Devrimler ann baladn ylesine bir kesinlikle iln ettikten sonra, kendisinin de s llikle "siyasal devrim" sorununun zmlenmesine ayrlm bulunan bir brorde, Kautsky'nin let sorununu gene bsbtn bir yana brakmas ok dikkat ekicidir. Btn bu sorunu geitirme abalannn, btn bu susma V. i. Lenin 109 Devlet ve Devrin ve eveleme-gevelemelerin kanlmaz sonucu, birazdan zerinde duracamz gibi, oportnizme bir katlma olmutur. Alman sosyal-demokrasisi, Kautsky'nin azyla, sanki yle haykryordu: devrimci grleri yorum (1899); proleter toplumsal devrimin [sayfa i46] kanlmaz bir ey olduunu kabul ed iyorum (1902); yeni bir toplumsal devrimler ann baladn kabul ediyorum (1909). Ama, er devrimin devlet karsndaki grevleri sorunu ortaya kar kmaz, Marks'n daha 1852'de ye gre bir gerileme yapyorum (1912). Kautsky'nin Pannekoek'le tartmas srasnda, sorun ite byle aka ortaya konmu olur. 3. KAUTSKY'NN PANNEKOEK LE POLEM Kautsky'nin hasm olan Pannekoek, saflarnda Rosa Luxem-bourg, Kari Radek ve daha bak alann toplayan "radikal sol" eilimin temsilcilerinden biriydi. Devrimci taktik nere n radikal sollar, Kautsky'nin ilkelerden yoksun "merkezci" bir tutum kabul ettiin i ve marksizmle oportnizm arasnda sallandn kabul etmekte birleiyorlard. Haksz yere st ad verilen "merkezci" ya da "kautskist" denilen eilim tm irkin yoksulluuyla ortaya knca, bu deerlendirmenin doruluunu sava tamamen tantlad. Pannekoek, baka eyler arasnda devlet sorununu da inceleyen "Yn Eylemi ve Devrim" {Neu Zeit, 1912, XXX, 2) adl yazsnda Kautsky' nin durumunu "pasif bir radikalizm" olara k, "hareketsiz bir bekleme teorisi" olarak tanmlyordu. "Kautsky devrim srecini grmek istemiyor" (s. 616). Pannekoek, sorunu bu biimde koyarak, bizi ilgilendiren konu ya, proleter devrimin devlet karsndaki grevleri konusuna deiniyordu: "Proletaryann savam, diye yazyordu Pannekoek, yalnzca burjuvaziye kar devlet iktida ir savam deildir; ayn zamanda devlet [sayfa 147] iktidanna kar bir savamdr da... P devrim, devlet gcnn aletlerini paralamaya ve onlan proletarya gcnn aletleriyle orta kaldrmaya (Auflsung, harfiyen: yoketmek, datmak) dayanr... Savam, ancak nihai sonu a, ancak devlet rgt tamamen ykld anda biter. ounluk rgt, egemen aznlk rgt 110 V. i. Lenin Devlet ve Devrin stnln tantlar" (s. 548). Pannekoek'n dncesini brndrd formlde byk yanllar var. Bununla birlikte dn

ye altn grmek ilgintir. Kautsky, yle yazar: "imdiye dek, sosyal-demokratlarla anaristler arasndaki kartlk, sosyal-demokratlann de let iktidarn ele geirmek, anaristlerinse onu ykmak istemelerinden ibaretti. Pannekoek ikisini birden istiyor" (s. 724). Pannekoek'n aklamas, aklk ve belirginlikten yoksu r (yazsnn, zerinde durulan konuyla ilgili olmayan baka yanllarn bir yana brakyor utsky, Pannekoek tarafndan ortaya konmu bulunan ilke sorununu ele alm, ve bu ok nemli ilke sorununda, oportnizmin gbeine gemek iin, marksizm konumlarn bsbtn brakmt syal-demokratlarla anaristler arasnda kurduu ayrm tamamen yanltr; marksizm kesin ola arptlm ve alaltlmtr. Marksistleri anaristlerden ayrdeden eyler unlardr: 1) Marksistler, devleti tamamen ortadan kaldrmak istemekte devam ederek, bunun an cak [sayfa i48] sosyalist devrimle snflarn ortadan kalkmasndan sonra, devletin yokol masna gtren sosyalizmin kuruluu sonucu olarak, gerekleebilir bir ey olduuna inanrl ristlerse, bunu olanakl duruma getiren koullan an-lamakszn, devletin bugnden yanna ta amen ortadan kalkmasn isterler. 2) Marksistler, proletarya iin, siyasal iktidan ele geirdikten sonra, eski devlet makinesini tamamen ykmann ve onu silahl iilerin Komn rneine gre rgtlenmesine day ir devlet makinesiyle deitirmenin zorunlu bir ey olduunu sylerler; anaristler ise, de let makinesinin yklmasndan yana olmakla birlikte, proletaryann onu ne ile deitirecei ve devrimci iktidar nasl kullanacan ancak ok belirsiz bir biimde dnrler; onlar d annn devrimci proletarya tarafndan kullanlmasn yadsmaya dek, devrimci diktatoray yad a dek giderler. 3) Marksistler, acl devletten yararlanarak, proletaryann devrime hazrlanmasn isterl anaristler ise byle bir davrana kardrlar. Bu polemikte, Pannekoek, Kautsky'ye kar marksizmi temsil V. i. Lenin 111 Devlet ve Devrin etmitir; nk Marks, aka, proletaryann devlet iktidann ele geirmekle yetinemeyecei vlet aygtnn yalnzca baka ellere gemekle kalmamas anlamnda), ama bu aygt krmak, p onu bir yenisiyle deitirmek zorunda da olduunu retmitir. Kautsky, oportnizm yaranna marksizmi brakr; nk devlet makinesinin paralanmasn, opo r iin kabul olanaksz olan bu eyi apak bir biimde elabukluuna getirir, ve bylece o re devletin "fethi"ni basit bir ounluk [sayfa 149] salamak olarak yorumlama olanan ve en bir kaamak yolu brakr. Marksizmin bu arptlmasn gzlerden saklamak iin, Kautsky, iyi bir amlayc olarak da 'n bir "alnt"sndan yola kar. Marks, 1850'de "devletin elleri arasnda kararl bir g s"n neriyordu. Buna dayanarak Kautsky bayram eder: Pannekoek "merkeziyetilii" ykmak i temiyor muydu? Basit bir hokkabazlk; merkeziyetilie ye tutulan federasyon zerindeki grlerinde, mar ile prudonculuu zdele-tiren Bemstein' in oyununu anmsatan basit bir hokkabazlk. Kautsky'nin "alnt"s, orbaya dm saa benzer. Merkeziyetilik, eski devlet makinesiyl bi, yenisiyle de olanakldr. Eer iiler, kendi silahl glerini zgrce birletirirlers eziyetilik olacaktr; ama bu merkeziyetilik, merkezi devlet aygtnn, srekli ordunun, p sin, brokrasinin "tamamen yklmas" zerine dayanacaktr. Kautsky, Marks ve Engels'in Kom erine iyi bilinen dncelerini atlayarak, sorunla hibir ilgisi olmayan bir alnty bulup acak kadar drstle aykr bir biimde davranr. Ve, yle yazar: "... Acaba Pannekoek memurlann kamu grevlerini mi ortadan kaldrmak istiyordu? Ama devlet ynetimi yle dursun, biz ne parti ne de sendikalar rgtnde memurlardan vazgeebi iz. Programmz, devlet memur-lannn kaldrlmasn deil, halk tarafndan seilmelerini is i bizde szkonusu olan ey 'gelecein devle-ti'ndeki ynetim aygtnn hangi biime brnec k deil, bizim siyasal savammzn devlet iktidann, [sayfa 150] biz bu iktidar ele gei ce, ykp ykmayacan (auflsung, harfiyen: yokedecek, datacak) bil112 V. i. Lenin Devlet ve Devrin mektir ['biz bu iktidar ele geirmeden nce'nin alt Kaut-sky tarafndan izilmitir]. Mem anyla birlikte ortadan kaldrlabilecek bakanlk hangisidir? (Kautsky, eitim, adalet, m aliye, savunma bakanlklarn sayar.) Hayr, gncel bakanlklann iinde, hkmete kar ola avammz tarafndan ortadan kaldrlacak tek bakanlk yoktur... Yanl anlamalardan kan iyorum: szkonusu olan, muzaffer sosyal-demokrasinin "gelecekteki devlet"e hangi b iimi vereceini bilmek szkonusu olan, bizim muhalefetimizin devleti nasl dntreceini

tir" (s. 725). te bu gerek bir hokkabazlktr. Pannekoek, belgin devrim sorununu koyuyordu. Yazsnn b arlan paralar bunu aka gsterir. Kautsky, "muhalefet" sorununa srayarak, devrimci ba e, oportnist bak asn koymaktan baka bir ey yapmaz. Usyrtmesi yle zetlenebilir iktidarn elde edilmesinden sonra, bir are dnlecek. Devrim yokoluyorl Oportnistlerin tedii eyin ta kendisidir bu. Szkonusu olan ey, ne muhalefet, ne de genel olarak siyasal savamdr; szkonusu olan ey edz devrimdir. Devrim de una dayanr: Proletarya, "ynetim aygt"n ve tm devlet aygt nun yerine silahl iiler tarafndan oluturulan bir yenisini koyar. Kautsky, "bakanlklar iin "bo inana dayal bir sayg" gsteriyor; ama ii ve asker temsilcilerinin egemen ve derece gl Sovyetleri yannda ve bu Sovyetlere bal [sayfa s] uzmanlardan kurulu komi ar, neden bu bakanlklar yerine gemesinler? nemli olan, "bakanlklarn kalp kalmayacan, ya da bun-lann "uzman komisyonlan", ya da rgtlerle deitirilip deitirilmeyeceim bilmek deildir; bunun hibir nemi yoktur. n (binlerce bala burjuvaziye bal ve tamamen grenek ve tutuculuk etkisinde bulunan) esk i devlet makinesinin korunup korunmayaca, ya da yklp bir yenisiyle deitirilip deit eceidir. Devrim, yeni snfn eski devlet makinesi yardmyla buyurup ynetmesine deil, a ki devlet makinesini paraladktan sonra, yeni bir makine yardmyla buyurup ynetmesine y olamaldr: Kautsky'nin elabukluuna getirdii, ya da hi anlamad ey, ite marksizmin Memurlara ilikin sorusu aka gsterir ki, Kautsky ne KoV. i. Lenin 113 Devlet ve Devrin mn'den kan dersleri anlamtr ne de Marks'n retisini. "... Biz ne parti, ne de sendi de memurlardan vazgeebiliriz..." Biz, kapitalist rejimde, burjuvazinin egemenlii altnda, memurlardan vazgeemeyiz. Pr oletarya, kapitalizm tarafndan ezilmi, alan ynlar kleletirilmitir. Kapitalist re rasi, ynlann cretli klelii, yoksulluk ve sefaletinin yaratt bu evre iinde daralm atlanmtr. te bu nedenle, ama yalnzca bu nedenle, bizim siyasal ve sendikal rgtleriki memurlar kapitalist evre tarafndan bozulmulardr (ya da daha dorusu bozulmaya eilim idirler) ve brokratlar durumuna, yani ayrcalkl, ynlardan kopmu ve onlar zerinde ye kimseler durumuna dnme eilimini gsterirler, [sayfa 152] Brokratizmin z, ite buradadr. Kapitalistler mlkszle-tirilmedike, burjuvazi alaa roletarya memurlarnn bile belirli lde "brokratlamalar" kanlmaz bir eydir. Kautsky, ksacas, yle der: mademki, seilmi kamu grevlileri olacak, yleyse sosyalist de de memurlar ve bir brokrasi olacaktr! te yanl olan da budur. Marks, Komn rneiyl itir ki, kamu grevlileri, sosyalist rejimde, seimle i bana gelmeleri bir yana, ayrca r an grevden geri alnabildikleri, ayrca maalar ortalama bir ii creti dzeyine indir e stelik, parlamenter kurulular yerine "hareketli", "ayn zamanda hem yr-tmeci hem de yasamac" topluluklar getii lde, "brokrat" olmaktan, "memur" olmaktan karlar. Gerekte, Kautsky'nin Pannekoek'e kar tm kantlamas, hele zellikle, parti rgtlerinde sendikal rgtlerde olsun, memurlardan vazgeemeyeceimiz yolundaki o hayranlk verici ka nt, onun, Bernstein'n genel olarak marksizme kar eski "kantlar"n benimsediini gst stein, Sosyalizmin nclleri adl dneklik kitabnda, "ilkel" demokrasi dnne kar, "do mokratizm" dedii: emredici veklete, cretsiz memuriyete, iktidarsz merkezi temsile vb . kar, savaa giriir. Bu "ilkel" demokrasinin baarszln tantlamak iin, Bernstein n/onlannn, kan-koca Webb'ler tarafndan yorumlanan deneyinden yardm umar. Szmona "tam bir zgrlk iinde" (Almanca bask, s. 137) evrimlenmi bulunan trade-unionlar, gelimeler n yetmi yl iinde, ilkel demokrasinin etkisizliine inanmlarm da onun 114 V. i. Lenin Devlet ve Devrin yerine brokratizme bal bildiimiz [sayfa 153] parlamentarizmi geir-milermi. Gerekte, trade-unionlar, "tam bir zgrlk iinde" deil, ama, egemen ktle, zora, yala llarn "yksek" ynetimden elenmesine dnler verilmesinden, kukusuz "kanlamaya-cak" ol bir kapitalist klelik iinde gelimilerdir. Sosyalist rejimde, "ilkel" demokrasinin bi rok ynleri zorunlu olarak yeniden canlanacaktr; nk, uygar toplumlann tarihinde ilk ke olarak, halk yn, yalnzca oylama ve seimlere deil, gnlk ynetime de zerkli bir ka ykselecektir. Sosyalist rejimde herkes srayla ynetecek, ve kimsenin ynetmemesine abuc ak alacaktr. Dahice zmleme ve eletiri zeks ile, Marks, Komn'n pratik nlemlerinde, oportnistler r ve burjuvaziyle kesin olarak bozumay reddetmeleri yznden, o kadar korktuklan ve kab ul etmek istemedikleri; anaristlerinse, ya ar ivecenlikleri, ya da byk toplumsal dn

ilerinde olutuklar koullar genel olarak anlayamaylar yznden grmek istemedikleri grmtr. Hamkafalk iliklerine ilemi ve, aslnda devrime ve onun yaratc gcne inanma evrimden d patlayan (bizim Menevikler ile Devrimci-Sosyalist-lerin de dlerinin patla d gibi) oportnist: "Eski devlet makinesini ykmay dnmemeli bile; bakanlardan ve mem n nasl vazgeebiliriz?" diye usyrtr. Anarist ise: "Yalnzca eski devlet makinesini ykmay dnmek gerekir; daha nceki prolet vrimlerden kan somut dersleri derinletirmek ve yklan eyin yerine neyin ve nasl konac k yararszdr" diye usyrtr (anaristlerin [sayfa 154] en iyisi elbette, yoksa Kropotkin e hempalarn izleyerek, burjuvazinin ardndan srkleneni deil); bu nedenle, anarist, so , gzpek, sert, ama ayn zamanda yn hareketinin pratik koullarn da hesaba katan devr r etkinlie deil, umutsuzluk taktiine varr. Marks, bu iki yanlgdan da kanmay -bir yandan, eski devlet makinesinin btnsel yklma byk gzpeklii gstermeyi, te yandan sorunu somut bir biimde koymay- retir: Komn, mokrasi salamaya ve brokratiz-min kkn kazmaya ynelen u u nlemleri alarak, birka ni, proleter, u ve u biimde davranan bir devlet makinesi V. i. Lenin 115 Devlet ve Devrin kurmaya balayabilmitir. yleyse, Komnclerden devrimci gz-peklii renelim, onlarn p rinde, pratik bakmdan ivedi ve hemen gerekletirilmesi olanakl bir nlemler tasla grm ; brokratizmi bsbtn ykmaya, ancak byle, bu yolu izleyerek ulaabiliriz. Sosyalizm, ignn ksaltarak, ynlar yeni bir yaama ykselterek, halkn byk blmn grevleri" yapmasn salayan koullara kavuturacaktr -brokratizmin bu yklmas olana an ey, ite budur. Ve genel olarak, her trl devletin bsbtn snmesine yolaacak olan budur. "... Yn grevinin rol, diye srdrr Kautsky, hibir zaman devlet iktidarn ykmak dei hkmeti belli bir sorun zerinde dnlere hazrlamak, ya da proletaryaya dman bir hkm , proletaryann gereksinimlerini karlamaya alan [entgegenkom-mende) bir hkmet geirm ilir... Ama bu (yani proletaryann [sayfa 155] kendine dman hkmet zerindeki zaferi), h ir zaman ve hibir durumda, devlet iktidarnn yklmasna gtremez; bundan, devlet iktida gler dengesinin belli bir yer deitirmesinden (Verschiebung) baka bir sonu kamaz... e, bizim siyasal savammzn erei, gene gemite olduu gibi, parlamentoda ounluun ka let iktidarnn ele geirilmesi ve parlamentonun hkmetin efendisi durumuna dntrlmesi alr." (s. 726, 727, 732). te, en ar ve en yavan oportnizm; szde devrimci kalarak, gerekte devrimden vazgemenin kendisi. Kautsky'nin dncesi, "proletaryann gereksinimlerini karlamaya alan bir h e gitmez, Komnist Manifesto'nun "proletaryann egemen snf olarak rgtlenmesini iln ett 847'ye gre, ham-kafala doru atlm bir geri admdr bu. Bylece Kautsky, hepsi de "proletaryann gereksinimlerini karlamaya alan" bir hkmet a oybirlikli olan Scheidemann' lar, Plekhanov'lar, Vandervelde'ler ile ok sevdii " birlik"i gerekletirme dzeyine decektir. Bize gelince, biz bu sosyalizm dnekleriyle selam-sabah 116 V. i. Lenin Devlet ve Devrin kesecek ve, silahl proletaryann kendisinin hkmet durumuna gelmesi ereiyle, tm eski de let makinesinin yklmas iin savaacaz. "ki byk ayrm" dr bu. Kautsky, hepsi de oportnistler tarafndan kabul edilebilecek, hibiri parlamenter bur juva cumhuriyet erevesi dna kmayan ok soylu erekler olan, "devlet iktidar iinde g nin bir yer deitirmesi" iin, "parlamentoda ounluun kazanlmas ve parlamentonun hkm fa i56] dedii dedik efendisi durumuna dntrlmesi" iin savamaktan daha iyi bir ey is Legien ve David'lerin, Plekhanov, Potresov, ereteli ve emov'lann o ho arkada toplul uu iinde kalacaktr. Bize gelince, biz oportnistlerle selam-sabah keseceiz; ve bilinli proletarya, "gler gesinde bir yer deitirmek" iin deil, ama burjuvazinin alaa edilmesi iin, burjuva pa ntarizmi-nin yklmas iin, Komn tipi bir demokratik cumhuriyet ya da bir i ve Asker T cileri Sovyetleri Cumhuriyeti iin, proletaryann devrimci diktatoras iin, savamda tm izimle birlikte olacaktr. Uluslararas sosyalizm, Kautsky akmndan daha sada yer alan akmlar da kapsar: Almanya'd Aylk Sosyalist Defterler[23] (Legien, David, Kolbe ve skandinavyal Staunning ve Br anting dahil, daha biroklar); Fransa ve Belika'da Jaures yandalar ve Vandervelde; [ta ya'da -.] Turati, Treves, ve talyan partisi sa kanadnn teki temsilcileri; ngiltere'd abian'lar ve "bamszlar" (gerekte her zaman liberallerin egemenlii altnda bulunan "Ind

-pendent Labour Party")1241 vb.. Parlamenter etkinlik iinde ve parti yaynlannda nem li ve ounlukla egemen bir rol oynayan btn bu baylar, proletarya diktatorasn aka ya e klk deitirmemi bir oportnizm uygularlar. Bu baylara gre, proletarya "diktatora" s okrasiyle eliir! Gerekte, bu efendileri kk-burjuva demokratlardan ayrdeden ciddi hi yoktur, [sayfa 157] Bundan dolay, II. Enternasyonal'in, resmi temsilcilerinin byk ounluu bakmndan, boyd a oportnizme batt sonucunu kartmakta haklyz. Komn deneyi yalnzca unutulmakla kalm zulmutur da. i ynlarna, harekete gemek, V. i. Lenin 117 Devlet ve Devrin eski devlet makinesini paralayp onun yerine bir yenisini koymak, ve bylece, kendi s iyasal egemenliklerini toplumun sosyalist dnmnn temeli yapmak gerekecei ann yaklat yerine, bunun tam tersi telkin ediliyor, ve "iktidann fethi" oportnizme binlerce gedik ak kalacak biimde sunulmu bulunuyordu. Proleter devrimin devlet karsndaki tutumu sorununun arptlmas ve bu sorun yresindeki u komplosu, emperyalist yarma sonucu glendirilmi bir askeri aygtla donatlm bulunan lerin, ngiltere ya da Almanya'dan, ngiliz mali sermayesi ya da Alman mali sermayes inden hangisinin dnya zerinde egemen olacan kararlatrmak iin, milyonlarca insan yo ava canavarlar durumuna gelmi bulunduklar bir srada, byk bir rol oynamaktan geri ka d.* [sayfa ss * Elyazmasnda daha sonra unlar yazldr: BLM VII 1905 ve 1917 RUS DEVRMLER DENEYM Bu blmn balnda belirtilen konu o kadar genitir ki, bu konuda ciltlerce kitap yazla yazlmaktadr da. Bu brorde, elbette ki, kazanlan deneyimin, devrim srasnda proletarya evlet iktidan karsndaki grevleriyle dorudan ilgili en nemli dersleriyle yetinmemiz ge ekecektir. (Elyazmas burada biter.) 118 V. i. Lenin Devlet ve Devrin BRNC BASKIYA SONSOZ Bu bror 1917 Austos ve Eyllnde yazlmtr. Son blmn, "1905 ve 1917 Rus Devrimleri VII. blmn plann daha nce kararlatrmtm. Ama, balk dnda, 1917 Ekim Devrimini devrim tarafndan "engellenmi" olarak, bu blmn bir tek satnn bile yazacak vaktim olm Bylesine bir "engel"den yalnzca kvan duyulabilir. Ama bu brorn ("1905 ve 1917 Rus De mleri Deneyimi"ne ayrlm) ikinci fasikl, kukusuz ok daha sonraya braklacak; "bir de neyi" yapmak, o konuda yazmaktan daha gzel ve daha yararldr. Yazar Petrograd V. I. Lenin Devlet ve Devrim 119 AIKLAYICI NOTLAR 111 Devlet ve Devrim, Lenin tarafndan, 1917 Austos-Eyll aylar iinde yazlmtr. Lenin nn ikinci yansndan itibaren, devlet sorunun teorik bir irdeleme zorunluluunu belirt iyordu. Gene bu dnemde, Genlik Enternasyonali balkl bir yaz yazd (bk: Eserler, c. 23 . 179-183). Bu yazda, Bukharin'in devlet sorunu zerindeki anti-marksist tutumunu e letiriyor ve marksizmin devlet karsndaki tutumu zerine ayrntl bir yaz yazmay vaad Kollontay'a yazd 17 ubat 1917 tarihli bir mektupta, Lenin, bu sorun zerine gerekli d okmantasyon toplama iini hemen hemen tamamladn bildirir. Bu mektupta szkonusu edilen Marksizm ve Devlet baln tayan mavi kapl bir defter iine ince ve sk bir yazyla k geretir. Kari Marks ve Friedrich Engels'in yaptlanndan alnm alntlar, Kautsky, Pannek ve Bernstein'n kitaplanndan alnm paralar, Lenin'in eletirici dnceleri, kard erle birlikte, bu defterde biraraya getirilmitir. Devlet ve Devrim yedi blmden meydana gelecekti; ama VII. blm, "1905 ve 1917 Rus Devr imleri Deneyimi" hi yazlmad; bu blmden, yalnzca inceden inceye hazrlanm bir plan k Lenin toplu yaptlan, XXI, 1933, s. 25-26). Yaptnn yaynlanmasyla ilgili olarak yaync derdii bir mektupta, Lenin "... eer yedinci blm iin fazla gecikmise, ya da bu blm k azla kalnlatracaksa, ilk alt blmn ayr olarak, birinci fasikl olarak yaynlanmas g yazmt. Elyazmasnn ilk sayfasnda "F.F. vanovski" takma ad bulunur. Lenin, kitabn bu takma ad tnda yaynlamay dnyordu: yoksa Geici Hkmet 120 V. i. Lenin Devlet ve Devrin kitab toplatabilirdi. Yapt ancak 1918'de yaynlanabildi iin takma ada gerek kalmad. Ki

tabn, ikinci blme Lenin tarafndan eklenmi yeni bir paray, "Marks Sorunu 1852'de Nas uyordu?" adl paray da ieren bir ikinci basks, 1919'da yaynlanmtr. [21 Fabian'lar, ngiltere'de bir entelektel burjuvalar grubu tarafndan kurulmu (1884) , ar derecede reformist ve oportnist "Fabian Dernei" yeleri. Demee, kesin arpmala a dayanan sakntl taktii nedeniyle, kendisine Cunctator (uygun zaman bekleyerek oyala yan) lkab taklan Romain Fabius'un ad verilmiti. Lenin, Fabian Dernei iin, bu demek " rtnizmin ve liberal ii politikasnn en yetkin davurumu"ydu der. Fabian'lar, proletary savamndan saptnyor, kapitalizmden sosyalizme reformlar yardmyla, bar, kerteli bi veriyorlard. Emperyalist dnya sava srasnda (1914-1918), Fabianlar sosyal-ovenizm tut nu benimsediler. Fabian'lann iyzn anlamak iin, Lenin'in yaptlannda zellikle u yazl mak gerekir: "J. Becker, J. Dietzgen, F. Engels, K. Marks, vb. den, F. A. Sorge ve baka kimselere Mektuplar" adl kitabn Rusa evirisine "nsz"; Rus Devriminde Sosyalokrasinin Tarmsal Program"; "ngiliz Banl ve ngilizlerin Teori Holanmazl." [31 Baknz: F. Engels, Ailenin, zel Mlkiyetin ve Devletin Kkeni, Sol Yaynlan, Ankara 1 76, s. 217. [41 Baknz: F. Engels, Anti-Dhring, Sol Yaynlar, Ankara 1977 s. 443-444. [51 Gotha Program, 1875 Gotha Kongresinde, o zamana kadar ayn kalm Eisenachlarla Lass alleclann birlemesi srasnda kabul edilen Alman Sosyalist i Partisi program. Bu prog yiden iyiye oportnist bir nitelik tayordu; nk btn nemli sorunlar zerinde Eisenach eclara dn vermi ve Lassalle'n formllerini kabul etmilerdi. Marks ve Engels, Gotha Pr amn sk bir eletiriden geirdiler. [61 Baknz: K. Marks, Felsefenin Sefaleti, Sol Yaynlan, Ankara 1975, s. 182-183. [71 Baknz: K. Marks - F. Engels, Komnist Manifesto, Bilim ve Sosyalizm Yaynlan, Anka ra, 1976, s. 8. [sl Baknz: K. Marks, Louis Bonapart'n 18 Brumaire'i. Sol Yaynlan, Ankara 1976, s. 12 9-130. [91 Die Neue Zeit [Yeni Zamanlar], Alman Sosyal-Demokrasisinin organ; Stuttgart't a 1883-1923 arasnda yaynlanm bulunan dergi. Neue Zeit, 1885-1895 arasnda, Engels'in y azlann yaynlamtr. Bu yazlar, dergi yazarlarna ounlukla yol gsteriyor, ve Marksiz n zaman, onlan acmaszca eletiriyordu. Engels'in lmnden sonra, 90 yllannn ikinci yar tibaren, dergi sistemli olarak revizyonist yazlar yaynlad. Emperyalist dnya sava (191 -1918) srasnda, merkezci, Kautskist bir tutumu benimsedi ve sosyal-ovenleri destekl edi. [101 Baknz: K. Marks - F. Engels, Komnist Manifesto, Bilim ve Sosyalizm Yaynlan, Ank ara, 1976, s. 51. [nl Baknz: K. Marks, Fransa'da Sava. 1871, Marks, Engels, Lenin: V. i. Lenin 121 Devlet ve Devrin Paris Komn zerine iinde, Sol Yaynlan, 1977 Ankara, s. 99-100 [121 Dielo Namda [Halkn Davas], Devrimci-Sosyalist Partinin gnlk gazetesi. Birka kez ad deitirerek. Mart 1917'den Haziran 1918'e kadar Petrograd'da yaynland. Ekim 1918'd e Samara'da ( say) ve Mart 1919'da Moskova'da (on say) yeniden yaynland. Sonra karmci faaliyeti yznden yasakland. [131 Baknz: F. Engels, Konut Sorunu, Odak Yaynlan, Ankara, 1974. s. 41. [141 Burada u makaleler sz konusudur: K. Marks: Politik Aldrmazlk; F. Engels: Otorit e zerine. [151 Erfurt Program. Alman sosyal-demokrasisinin, 1875 Gotha Programnn yerine gemek z ere, 1891 Ekiminde Erfurt Kongresinde kabul edilen program. Erfurt programnn yanllkla Engels tarafndan, 1891 Sosyal-Demo-krat Program Tasla Eletirisine Katk'da eletirilmi . (Baknz: Marks-Engels, Gotha ve Erfurt Programlarnn Eletirileri. Sol Yaynlan, Ankara ) [i6] Pravda [Gerek], Petersburg'da yaynlanan ve Petersburg iilerinin giriimiyle Nisan 1912'de kurulan yasal gnlk Bolevik gazete. Pravda, iiler tarafndan, toplanan parayla kan bir ii yn gazetesi-ydi. Gazete yre bir ii muhabir ve yazarlar evresi olutu. Bir ylda, gazete 11.000 ii mektubu yaynlan vda ortalama olarak gnde 40.000 basyordu ve gnlk tirajnn 60.000'e ykseldii aylar da ur. Yurt dnda bulunan Lenin, Pravda'y ynetiyor, yaz kuruluna hemen her gn yazyor, ona d ifler veriyor, Partinin en gl yazarlann gazete yresinde topluyordu. Pravda, srekli ol rak polis kovuturmasna uruyordu. kt ilk yl iinde, 46 kez topland ve yazarlarna azarlar, toplam olarak, 47,5 ay hapiste kald. ki yl ay iinde Pravda, ar hkmeti ta

sekiz kez yasakland, ama her seferinde yeni bir ad altnda, yeniden yaynland: Raboaya Pravda [i Gerei], Sovernaya Pravda [Kuzey Gerei], Pravda Truda [ Genei], ZaPravd roletarskayaPravda [Proleter Gerei], Put Pravdi [Gerek Yolu], Raboi [i], Trudovaya P da [alma Gerei], 8 (21) Temmuz 1914'te, Birinci Dnya Sava ngnnde gazete yasaklan yeniden yaynlanmas, ancak ubat Devriminden sonra mmkn oldu. 5 (18) Mart 1917'den itib aren R.S.D..P. [Rusya So-syal-Demokrat i Partisi'nin organ olarak kmaya balad. Len 8) Nisan'da, yurt dndan dnte, yaz kuruluna girdi ve gazetenin ynetimini eline ald. Temmuz 1917'de Pravda idarehanesi, harpokulu rencileri ve Kazaklar tarafndan ykld. 1 17 Temmuz-Ekim dnemi iinde, geici hkmetin kovuturmasna hedef olan Pravda birka kez rdi ve Listok Pravdi [Gerek Yapra], Proletari [Proleter], Raboi [i], Raboi Put [ ar altnda yaynland. 27 Ekim'den (9 Kasm'dan) itibaren, gazete eski adn ald. [171 Burada szkonusu olan Marks'n Fransa'da Sava'ma Engels tarafndan yazlan nszd aris Komn zerine, Ayn yapt. [1S1 Baknz: K. Marks ve F. Engels, Gotha ve Erfurt Programlarnn Eletirisi, Sol Yaynla Ankara 1976, s. 40-41. 122 V. i. Lenin Devlet ve Devrin [191 Seminaristler, Rus yazan N. Pomialovski ayn ad tayan romannda, Seminaristleri an latr. [201 1. Enternasyonal'in La Haye Kongresi, 2-7 Eyll 1872'de topland. Marks ve Enge ls bu kongrede hazr bulundular. 65 delege katld. Gndemde balca u konular yer alyord nel kurulun haklar; proletaryann siyasal eylemi. almalar, Bakunincilere kar sert bir vam havas iinde geti. Kongre, Genel Kurulun haklann geniletmeyi kararlatrd. "Prol iyasal eylemi" ile ilgili olarak, kararnda, proletaryann toplumsal devriminin yeng isini salamak iin kendi z partisini kurmak zorunda olduu ve byk grevinin siyasal ikt rn fethi olduunu iln etti. Bu kongrede, Bakunin ve Guillaume, bozguncu ve proletary a dman yeni bir partinin kuruculan olarak, Entemasyonel'den karlmlardr. [211 Zarya [afak], skra [Kvlcm] gazetesi yaz kurulu tarafndan Stuttgart'ta 1901-1902 asnda yaynlanan siyasal ve bilimsel marksist dergi. fasikl halinde 4 say kt. Zary n'in u yazlann yaynlad: "Rastgele Notlar", "Zemstvo palavraclar ve liberalizm Anniba eri", "Tanmsal sorun ve Marks'n eletiricileri"nin ilk drt blm ("Tanmsal sorunda elet ci baylar" balyla), "Rus Sosyal-Demokrasisinin tarmsal program." [221 Burada, 23-27 Eyll 1900'de Paris'te toplanan II. Enternasyonal'in beinci dnya sosyalist kongresi szkonusudur. Bu kongrede 791 delege hazr bulunuyordu. Rus deleg asyonu 23 yeden kuruluydu. Kongre, temel sorun -siyasal iktidann proletarya tarafn dan fethi- zerine, ounlukla, Lenin'in szn ettii karan, yani Kautsky tarafndan neri ortnistlere kar uzlac" karar kabul etti. Kongre aynca, btn lkelerin sosyalist par katlaca ve sekretaryasnn Bruxelles'de bulunaca bir enternasyonal sosyalist Bro'nun lmasn da kararlatrd. [231 Sozialistische Monatshefle [Aylk sosyalist defterler]. Alman sosyal-demokras isi oportnistlerinin balca organ ve enternasyonal oportnizmin organlanndan biri olan dergi, emperyalist dnya sava srasnda (1914 -1918), bu dergi sosyal-oven bir tutumu be imsedi: 1897-1933 arasnda Berlin'de yaynland. [241 Independent Labour Party [Bamsz i Partisi] 1893'te kuruldu. Banda James Keir H ve Ramsay Macdonald gibi kimseler bulunuyordu. Burjuva partilere kar siyasal bamszlk an dem vuran I.L.P., gerekte "sosyalizmden bamsz, ama liberalizme bamlyd" (Lenin). yalist dnya sava srasnda (1914 -1918), I.L.P. nce savaa kar bir bildiri yaynlad 914). Sonra, 1915 ubatnda, Londra'da toplanan Antant lkeleri sosyalistleri konferan snda, bamszlar bu konferansta kabul edilen sosyal-oven karara katldlar. O zamandan b , bamszlann efleri, bar szleri byk bir almla sralamay srdrerek, sosyal-ov r. 1919'da Komnist Enternasyonalin kurulmasndan sonra, I.L.P. yneticileri, sola kay an partili ynlarn basksyla II. Enternasyonalden ekilme karar aldlar. Bamszlar, uncu denilen Enternasyonal'e katldlar; sonra bu enternasyonalin dalmas zerine, yenide II. Enternasyonale girdiler. V. i. Lenin 123 Devlet ve Devrin