^€

,

Manas'Destant,

Prof. Dr. Tuncer Gtilensoy

Akga! Yaymlan I 419 Destan / I

ISBN 975-338-404-r

@

Bu kitabrn biitiin haklan AkCaE A.g.'ne aittir.

Sayfa Diizeni / Akga!

Dizgi lnitesi

Kapak I Emin Bebek Bash I BaEer Matbaas 356 88 88 2002-Ankara

Genel Ytinetmen I Hilseyin Hiisnii Yaztct Yaym Ydnetmeni I Ahmet Tiilek

Akga{ BaumYaytm Pazarlama A.$. Tuna Cad.811 06420 Ktzilay - Ankara Tel: (312) 432 17 98 -433 86 5I

Faks:432 28 52

www.akcag.com.tr akcag@akcag.com.tr

I\{ANAS

DESTAI{I
(Tiirkiye Ttirkgesiyle)

hof.

Dr. Tuncer Giilensoy

t a
41

Prof. Dr, Tlrncer Giilensoy
1939 tarihinde Ugak'ta doldu. Babasmm memuriyeti sebebiyle ilkokulu Ugak, Ankara ve istanbul'da; ortaokulu istanbul, Zonguldak ve Eskigehir'de; liseyi ise Eskigehir ve Ugak'ta tamamladr. 1960-1961 itlretim yrlmda istanbul Universitesi Edebiyat Fakiiltesi Ttirkoloji Biiltimiine girdi ve 1962-1963 itlretim yrhndaAnkara Universitesi Dil ve Tarih-Colrafya Fakiiltesi IDTFC] Tiirk Dili ve Edebiyah Biiltimtinden mezun oldu. fiirk Ktiltiir0nii Aragtrma Ensti*ilmi Uzman" olarak gahgtr (1963-1970; 1972-1974). 196? yrhnda Prof. Dr. Ahmet tiisiinde TElvdR'in yamnda doktora gahgmasrna bagladr ve "Mo{ollann Gizti Tarihinde Hal Ekleri ve Cfinlede KullaruE $ekilleri" adh tezi ile "Edebiyat Doktoru" oldu. (1970)

::l

Ankara Universitesi DTFC Tiirk Dili ve Edebiyah Kiirsiisiine Dr. Asistan olarak atandr (Nisaq 1974). ABD'deki Texas Tech University (Lubbock-Texas)'ne misafir tilretim iiyes! olarak gitti ve Archive for Turkish Oral Narrative'de hof. Dr. Warren S. Walker ve Barbara K. Walker ile galqn (1976-1977). Ttirkiye'ye diindiikten sonra DTFC'de Eski Yazr ve Osmanhca ile Mololca Dersleri verdi. KiitiihyaYdresiAlrzlan (inceleme-Metinler-Stidtik) isimli teziyle dogent oldu (1980). Frat Universitesi Fen-Edebiyat Fakiiltesi Ttirk Dili ve Edebiyatr Biiliimiinde iinceleri misafir ii$etim iiyesi (1980-1986), daha sonra ise kadrolu dogent olarak gahgtr (1987-1989). Fuat Univenitesinde bulundulu yrllarda (1980-1989) Tiirk Dili ve Edebiyatr Biiliimii Bagkanhfr, Rektitrliik Tiirkge Biiliim BaEkanl{r ve Sosyal Bilimler Enstitiisii Miidiirliilii (1989-1998) rekttir yardrmcrhlr ve vekillili gdrevlerinde bulundu (190-1992). 198'den beri Krgrzistan-Titkiye Manas Univesitesi Tiirk Dili ve Edebiyatr Biiliimiine yiinetici misafir Olretim iiyesi olarak giirev yapmaktadr. hof. Dr. Tuncer Giilensoy, Folklor AraEtrma Kurumu (ihsan Hrnger Tiirk Folkloruna Hizmet Odiilii, 1986), Ttirkiye Yazarlar Birlili (Tiirk diline hizmet 6diilii, 1986) gibi geqitli kurum ve kuruluElardan gok sayrda iidtil almrgtr. Aynca, Krgrzistan-Tiirkiye Manas Universitesinde giirevli bulundulu 1998 (Kasm)-2fi)O (Afustos) yrllan arasnda yazdft; l. Krgrz Tiirkgesinin Grameri-I (Fonetik-Morfoloji)
2.

Krgrz Tiirkgesi Kavramlar Siizliifii,

3. Tiirkge-Krgzca/Kugrzca-Tiirkge Sdzliik, 4. Tiirkge-Krrg ncalKngrzca-Triirkge Gramer Terimleri Siizli.ifti,

Krgrz Kigi Adlan (kadrn-erkek) Stizliilii (Etimolojik), Krgrz Tiirkgesinin Latin Harfli imlA Krlavuzu (22 bin kelime) adh eserlerinden dolayr; I. Tiirk Halklanna Hizmet Odtilti lAlmatr-Kazakistan) II. $eref Odtilti ("Krgrz Tili" Koomu, Bigkek-Krgrzistan)
5. 6.

III. $eref Odiilii (Uluslararasr Ruhaniyet DerneEi) ile tidiillendirilmigtir.

hof.

Giilensoy; 76 Yiiksek Lisans,43 Doktora tilrencisinin tezlerini ydnetrniE olup, gegit-

ve sempozyumlarda sunulmug gok sayrda bilimsel bildiri yanrnda, geEitli dergi ve gazetelerde yayrnlanmrg makalelerinin sayrsr 1000'in tistiindedir.

li iiniversitelerde pek gok dErencisi/ttEretim iiyesi bulunmaktadr. Yurt drEr-yurt igi kongre

Yayrnlanmrg 26 kitabr bulanan hof. Giilensoy'un Altan Topgi, OtemiE HactlQingizname (Qa{atay Tiirkqesinden), Tiirkiye Afiulan Bibliyografyas ve Krgtz Tilrkgesi Gramerill isimli eserleri de basrm agamasrndadr. Prof. Giilensoy, Ealqkanh$ ve iiretkenlili kadar, gezmeye ve giirmeye olan merakr ile de dikkati geken bir insandr. Bu ballamda diinyamn birgok iilkesini ve iinemli merkezleri gezip gtirdiiliin0 belirnnek gerekecekth. Bu iilkelerden bazrlan gunlardr: ABD, Rusya, Almanya, Yugoslavya, Bulgaristan, Romanya, Belgika, Hollanda, Danimarka, Norveg, Gago[uzistan, Moldovya, Azerbaycan, Kazakistan, Pakistan, Afganistan, Krgrzistan, Ozebekistan, Krnm, Abu Dabi, Dubai, Mofolistan...

IqINDEKILER
ON sO2....,

cini$
MANAS / 9

Manasgrlar Kollan "MANAS" Adr U2erine................. Manas Destanmda Medeniyet Unsurlan MANAS (Tiirkiye Tiirkgesiyle Metin)
Manas Destanrnrn Ozeti ve

.................13 .................14

.................16 ........20
...........27 !

MANAS'rN DOGU$U / 29
II. BOLUM

I. BOLUM

.

ALMAMBET'rN rUuSruUAN OLUP ER KOKeo'yu TERK ETMESi VE MANAS'A KATILMASI / 35
M. BOLUM

MANAS ir,B nn KOKQO'NUN OoVu$u; MANAS ILE KANIKEY'IN EVLENMESI, OluwrU vE YENiDEN DiRiligi I ae
IV. BOLUM BOK MURUN / 163 V. BOLUM KOS KAM AN I22I

VII. BOLUM SEMETEY'iw UOGUSU VII. BOLUM SEMETEY /317

I

257

Ox soz
"Manas" adrm krk yrl6nce Tiirkoloji Olrenimine baglayrnca, bir ansiklopedi maddesi olarak gdrmiigtiim. O zamanlar Tiirkiye'de yayrmlanmrg tam bir Manas neqri yoktu. W. Radloff'un derledili Krrgrzca metnin Almanca terciimesi dikkate ahnarak, bir mezuniyet tezi yaprldrlrm biliyordum. Fakat, bu metin yayrmlanmamrqtr. Rahmetli Abdiilkadir iNAN'm negri de serbest terciime ve 6zet bir metindi.
Aradan yrllar gegti. Manas destarunm yazrlryrmn bininci yrh dolayrsryla

TURKSOY tarafindan yayrmlanan Emine GURSOY-Naskali ve TDK tarafindan yayrmlanan Naciye YTLDA negirleriyle Tiirkologlar igin yeni bir kapr aralandr. Geng Tiirkologlar, halkiyatgrlar, etnologlar ve amatdr aragtmcrlar bu

iki yeni neqrl kaynak alarak saynrz makale ve bildiri iirettiler. Fakat, o zamanlar, Ttirkiye'de Krgrz Tiirkgesini gok iyi bilen Ttirkologlar bulunmadrlr igin bu iki negir de tam anlamryla tenkit edilmemig, aktarmalarda g6riilen
yanlry ya da f.arkh anlamalar tizeridde durulmamrgtr.

Bu negirlerden sonra Manas'la ilgilenmeye, K. K. Yudahin'in iki cilttik "Ktrgtz Siizlti{ii"nin Rusga ve Tiirkge baSkrlannr esas alarak, metni yeni bir yorumla aktarmaya baglamrgtrm. Qahgma gok dikkat istedili igin yavag gidiyordu. qiinkii, bu destan, bir milletin duygusunu, felsefesini, tdresini, gelenek ve gdreneklerini; en dnemlisi dilini ruhunda yagatlyordu. Onun igin kelimelerin belirli sdzliik anlamlanmn yamnda niianslanm da yakalamak gerekiyordu. Destan, btitilntyle manzurnmuE gibi gdriintiyorsa da pek gok btiliimiinde tizellili de taqryordu. Nitekim, bunu iki sene kaldrfrm Krrgrzrstan'da
de

,

nesir

dinledilim Manasgrlarrn alzrndan da duyunca, aktarmama bu 6zelli[i
ta$ldlm.

Krgrz

Ttirkgesinden aktarmada sdzliiklerin yanrnda, Manas

Universitesindeki meslektaglanm Prof. Dr. Salican Cigitov, Prof. Dr. Kadirali Konkobayev gibi Kugrz Tiirkologlarmrn yorumlanndan da yararlandlm. Hatta Krrgrzistan-Tthkiye Manas Universitesinde llocahlrm yaptrlrm (Ekim 1998, Temmuz 2000) Tiirkoloji bdltimiintin sevgili ve unutamadrlrm Krrgrz d$rencileri de yardrmcr oldular. Pek gok kelimenin yorumunda onlann olurunu
aldrm.

8 / Manas Destani

Metni aktarrrken kafiyelere dikkat etmek gerekiyordu. Bunun igin
ydntemi uyguladrm:
1-

gu

Krgrz Ttirkgesi - Krgrz Ttirkgesi kafiye,

2-Krgtz Tiirkgesi - Tiirkiye Tiirkgesi kafiye, 3- Ttirkiye Tiirkgesi - Krgrz Tiirkgesi kafiye,
4- Tiirkiye Tiirkgesi

-

Tiirkiye Tiirkgesi kafiye.

Briylece destanm giir ruhu kaybolmayacakfl. Gereken yerlerde kafiye olugturan kelimeler dip notlan hAlinde agrklandrfr igin okuyucu ve ara$tmcl hemen bilgilendirildi. Aynca, kafiye kelimeleri giize de hitap etsin diye siyah dizildi.
Deyim, terim, kigi ve yer adlan ile bazr madde adlar: italik,

siyah-ita-

lik, ve siyah fontlarla gtisterildi. Manas'rn dizgisi de sabrr istiyordu. Kayseri'de edebiyat dlretmenlerinin olugturdulu Lagin dizgi evi operatdrleri bu zor igi de baqardrlar.
Kendileiine tegekkiir ediyorum.

W. Radloff varyantl esas alnarak kurulan bu metin, Naskali ve Yrldrz aktarmalanndan pek gok yerde farkhhklar gdstermektedir. Ama yine de benim yorumladrlrmdan farkh aktarrmlarrn yaprlabilecelini belirtmek isterim. Manas, kelime kelime araqtrnldrkga dolru metinler ve daha do!ru aktarmalar oftaya grkacak, bundan da Tiirk kiiltiirii kazanacakhr.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY tualft 2001, Girne

:l

ii
flj
t:

f,
i:i

Ii

hil
rrl,

{lt

biiyiik bir bdliimti manzumdur. elli iig bin mrsra olup. torunu SEYTEK hakkrndaki biiliimlerden ve yine MANAS dairesi iginde oldulu kabul edilen ER TO$TUK ile COLAY HAN destanlanndan ibarenir. Semetey bdliimlerinden olugmaktadr. 6teki destanlardan balrmsrz ve mrsra sayrsl itibariyle diinyanrn en btiytik destanrdrr. I. 3.GIRI$ MANAS Krrgrzlmn milli destam MANAS. beq yti. manzum bazr bdliimler anlatrlmaktadr. halklara. 7. ilgili olaylar SEMETEY bdliimiinde En eski Tthk destanlanndan. Kds Karnan. Manas'rn dopuEu. 4. MANAS'Ia hayatlarr anlatrlan gdgebe Krrgrzlar. Almambet'in Miisliiman olup Er-K6kg6'yti terk etmesi ve Manas'a katrlmasr. ya$ayan ve Krrgzlarca yagatrlan tek destandri. Radloff'un tespit etti$i MANAS varyantmda ise destan: 1. SEYTEK ile anlatrlmaktadrr. Giiniimiizde de bu Manas'tan. Destan. Manas ile Kamkey'in evlenmesi. 2. Krrgrzlann ig ve drq diigmanlan. dtinyayr zapt etrne. Bok Murun. 2. 5. 6. Manas ile Er-Krikgti'ntin ddviiEii. Fakat destan. kabile hayatr yagamaktaydrlar. Bu tizellifinden dolayr MANAS. 3. MANAS. mitolojisinden ve bozkrr kiiltiiriinden derin izler tagrmakla birlikte MANAS. oflu SEMETEY. dltimii ve yeniden diriligi. heniiz bir devlet kurma. Budist Kalmuk-Molollar. iilkelere hiikmetme gibi iilkiilere sahip olmayrp. Semetey'in dolugu. krsmen de Uygurlar ve Orta . Qinliler.

Tecik (Tacik) ka' vim adlarr ile yukanda belirttilimiz kigi adlarr Genel Tiirk Tarihi iginde yer alan tarih? ve cofrafi gergeklere uygundur. Boy-barak. Balk/Bahk (Belh).. Krrgrzlar arasrnda yaprlan kardeg kavgalarrnrn kanh sahneleri de srk ve geniq qekilde yer alr.. eEya. kendisine has deyiglerle yo!rulmug orijinal bir destandrr.. gibi bazr kahraman-alplerin hayatr ve dzellikleri O(uz Ka{an. Ak-tinke adh hanger tizel adlannr da gdrerek.. gibi colrafi adlar. gibi). milli dzellikleri itibAriyle gok renkli. . kahramanlann bazt . vb. ata siizleri gibi bilgilerin yamnda. $trqiit (Mangu). Erkeg (kegi halkr). fl. Alierkeg (kadrn). Orus (Rus). Oziibek (Ozbek).. Bar-kiil. bazt tabiat. etnografyasna (giyim-kugam. MANAS. Kdk-ala.. Acrbay. gibi pek gok kadrn ve erkek kahramanlann adlannr da belirtmesinden dolayr tinemlidir.''t!rygut*rt. Koyon-boz. korku ve heyecanlan galdaq roman anlafiqma benzer bir :l l . yakrn tarihe kadar yazrh eserlere sahip olmayan gtigebe Krgzlann hayatrnr btittin ytinleriyle aksettiren bir ansiklopedi nitelilindedir. deyimler. Bu arada. Ak-taygan. vb. edebiyat ve tarih malzemelerini de btinyesinde yaEatmaktadrr. Ak-albars ve Stit-bolot adh krhg. Krgrzlann folkloruna. Ak-ermen.-''". derin vatan ve millet sevgisinin giirsel soyldnigiyle dikkati geker. hayvanciltk.'i1 . MANAS ve etrafindaki yi[itlerin miicadele ettigi "kdfir"ler.. K6k-borguk. Ak-nakrg (kadrn). it (K6pek halkr).. Ak-bulung. Noygut. mutfak kiikiirii vb. Abrlay. Korcong-boz. Ak-ktyaz. deve ve at kogumlan. Dede Korkut. MANAS'Ia adr gegen Ag-maral. Fakat. Agr-min. Oyrot. gadtr hayatt. hayvan ve insan tasvirleri. Kurl-BaE. Akpay mamet. destanda. Tiirk Dili Tarihi igin gok delerli olah dil. indi (Hintli). Nayman. iimid.. Btittin bu savag sahneleri anlatrlrrken sihir ve bi)yilye balh masahmsr hayali tr sahnelere yer verilirse de destanrn gergekgi bir iisl0pla anlatrldrlr gtiriiliir. Ak-gumkar gibi kug. AlpamtE.. Kara-ker. Agrk. inanglanna. bu destan. Ayrrca: Abrlay. Oogan (Afgan). Becin. Akcermen.. Krtay. bit " Manas Ansiklopedisi" hazrrlamrglardr.. Baytitbttt gibi kiipek adlan) 6zel hayvan adlartnt ta$rmasr agrsrndan da bir ONOMASTIK hazinesidir. AkrlayA. Ak-otpok ve Kdk-ktibd adlt zrrh.0J1e ki. Agrk. oymakt cemaat adlan ile (Ak+ulpar. Kazak.. ttirelerine. Acrbay. A!rg. Nogoy. Bu bakrmdan. Aksaykal.. gelenek ve giireneklerine. Krl-ciren.l0 / Manas Destani Asya'da yaqayan titeki Tiirk boylarryla yaptrklan miicddeleler. Krrm. Kigi' boy. Abeke. Albay vb.{akrlay (kadrn).vb. Bu <izelliklerinden dolayr Krrgrzlar.Balakgan (Bedehgen). Molol asrlh Budist Kalmuklar ve Qinlilerdir. soy. Ki)ro{la gibi Tiirk destanlarrndaki kahraman-alplerin hayatr ve dzellikleriyle yakrndan benzerlik gdsterir.Klrgrzlarrn ad verrne g e I e n e ! ine verdikleri iinemin izlerini tespit edebiliyoruz. terimler.. bozkr hayatrna. gibi at. MANAS destamnda adr gegen Abeke.

Daha gok XIX. halktan ve mtinevverlerden gelen baslcrlar sonucunda Manas hakkrnda bilimsel araEtrmalar yaprlarak. (Dede Korkut. daha sonra. govenist (!). destandan pargalar . Destan. gelenek-gdrenek ve trirelerin. devrin Sovyet htiktimetini rahatsz etmig. gelinle kaynananrn. Atpamtg. 840 yrh civannda. Biiylece bu btiyiik destan. {€ X. yeniden tegekkiil etmiEtir. ddetlerin. 1952 yrhnda Bigkek (eski adr: Frunze)'de toplanan sdzde bir sempozyumla dh destandaki gayri insani (!). bu heyecanh duygularla yagatrlarak bugiine kadar getirilmigtir: milli ve dini duygulan beslemesi. Bu eserde Manas tarihi bir kiqi ve kahraman (alp) olarak gdsterilir. Krrgrzlann Yenisey rrmafr ile Minusinsk bozkrrlanndaki hayatlan srasrnda. Fakat. btiyiik bir devlet kurduklarr yrllarda.Prof. lg5l-1954 yrllan arasrnda. Manas iizerine gahgan bazr bilim adamlanna gdre MANAS destanr. bu destanda. Uygur Tiirkleri ve Qinlilerle yaptrklarr savaqlarda olugmaya baqlamrq. yiizyrlda yazrlmrg olan eseridir. anlatrlmasr ve basrlmasr yasaklanmr$tr. yelenle amcanrn. MANASQI. O{uz Ka{an vb. Destanrn biinyesine sonradan giren islAmi unsurlar Manas'ln orijinal yapnml ve btitiinltiEiinii bozmadrlr gibi.nlerini. ahldksrzhfrn ve zalimli$in tenkidini de sert bir ifdde ile yapabilmigtir. Ytizyrlda destana isldmi unsurlar girmiqtir.iytik bir ustahkla anlaulmrgtrr. kardegle kardegin. Krrgrzlar arasrndaki milliyet duygusunu da olumlu ydnde etkilemigtir. o devirde gdriilen sosyal hayatm bazr aksayan yd. {r Manas Destanr'ndan bahseden en eski kaynak Seyfeddin Molla'nrn Mecmu'a't-Tevdrih adh XVI. riminden ijnce ve sonra da ydnetime yaprlan dvgiilerle. banh tutmasl. Dr. feodal cemiyetin duygulanm aksettiren zuath krsrmlar (!) tespit Destarun edilerek kdtiilenmiqtir. XVI-XVII. gibi) titeki Tiirk destanlanyla birlikte okunmasr. 1917 Sovyet dev. yiizyrllardaki Krrgrzlar ile Kalmuklarrn veya Budist Kalmuk Molollan ve Qinlilerin Orta Asya'daki Miisliiman Tiirk kavimleriyle yaptrklan savaglar srasrnda btinyesine yeni unsurlan da alarak zenginlegmig. Tuncer GULENSOY / II gekilde ve bi. alplerle (Miisliiman kahramanlarla) kAfirler (Budist Kalmuk Molollar) arasmdaki savaglar ve kardeq kavgalan geklinde gtiriinen yeni bir gekil kazanmr$tr. kan ile kocamn biribirleriyle miicadelesi gok agft olarak. Baba ile olulun. hatta bazan dramatik bir gekilde if6de edilmigtir.

Manasgrlardan derlenmiE OI. yazma olarak bulunmaktadr' MANAS destam iizerine yaprlan en tinemli gahgmalardan birisi de Kazakyae. Kitaplannda "Kiikiitey Han'tn Agl" (yo! tdreni) adh lasmrm. TiAk dili ve ktiltiiriine biiytik hizmetleri bulunan. Semetey ve Seytek bdliimlerinin Krgrzlaun bu <iliimsiiz destamnr bilim diinyasrna ilk duyuran Kazak bilgini Qokan VELiHANOdTTU (1 835. istanbul 1992) adh eseri ilk cinemli negirdir. Emine GURSOY-NASKALI ta- i ir 1l .) :il1 I Bu neEirden yrllar sonra . Petersburg 1885) iginde Kugrzca-Rusga-Almanca olarak yayrmlarmgtr. (Ankara 1995. TURKSOY tarafindan btiytik boy ebatta.1 865)'dur. "Tgastvustuk" gibi biiyiik eserlerin ya%n Alman asrlh Rus Tiirkololu W. "Sibirya'dan". Murun. lgg5 yrhnda. AVEZOV.V" (St.nas Destant". 1864 ve 1869 yrllanndaki Krrgrzistan gezilerinde Manas'tan pargalarr derleyerek yaztya gegirmig ve bunlan "Tiirk Halk Edebiyatr Numfineleri. Orhun yazrtlanmn ilk *Ttirk Halk Edebiyatt okuyuculanndan ve 'Ttirk Lehgeleri Siizltilii" (4 cilt). Onun Kiiltiir Bakarnrlr yayrnlan arasrnda grkan "Manas'tan Segmeler" (Ankara 1973. ve II. Tiirkiye'de MANAS iizerine gahgan bilim adamlanmn baErnda Baqkurt Tiirkt asrlh tiirkolog Abdiilkadk iNAN gelir. Bugtin Kggrzistan'da yagayan Manasgrlardan pek golu bu destant ezbere okuyabilmektedir. C. Ozbekge ve Ttirkiye Tiirkgesine de aktanlmrgtu.279 s. rafindan yayrna hazrrlanan RADLOFF varyantr uMa. Krrgrzistan'da yaprlan derleme gahqmalarr sonucunda.{tiQ ayn varyant. Radloff. Qinggis Kafan'rn soyundan gelen bu Kazak prensi. 1862. Num0neleri" (10 cilt). 1861 yrhnda "Rus Co{rafya Cemiyetinin Yaztlarf' dergisinin I. Kiril harfleriyle Krgrzca-Latin harfleriyle Kugrzca-Ldtin harfleriyle Ttirkiye Tiirkgesi olmak tizere tig stitun halinde neqredilmigtir. Manas iizerine pek gok yayln ve derleme yaprlmrgtrr. 1856'da Krgrzistan'da yaptrlr seyahatte MANAS DESTANI'r derlemig.an ve bilim adamt Muhtar AVEZOV'undur. MANAS iizerine gahgan pek gok Kazak ve Krrgz bilim adamr bulurmaktadu. 1930 yrhndan beri yaptr$r gahgmalan otuz yrl devam ettirmiq ve destanrn halk arasrnda ya$ayan pek gok varyantml @taya grkarmrytr.12 / Manas Destani yayrmlanmrg. Bunlann yapmlg olduklan gahgmalardan bazrlan Kazakga. Rusga'ya gevirerek yayrmlamrgtr. daha sonra Bok pek gok varyantr derlenmigt#.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

I

13

Naciye Yllrdrz tarafrndan doktora tezi olarak haznlanan Radloff varyantl

daTDKtarafindan "Manas Destant (W. Radloffl ve Ktgtz Kiiltiirii ile itstti Tespit ve Tahliller" (Ankara 1995, 956 s.) adr ile
yayrmlanmrgtr.
1995 yrh Manas'rn yazilrgmm 1000. yrh olmasr dolayrsiyle Tiirkiye'de yaprlan gegitli bilimsel toplantrlarrn bildirileri de farkh adlar altrnda

yayrmlanmrgtr.
:t
tF

MANASqILAR
Manasgrlar, Manas destamn obuz gahp, tiirktiler sdyleyerek anlatan; el-

kol ve bag hareketleriyle MANAS, SEMETEY, SEYTEK, eR TO$TUK ve COLAY HAN gibi destan kahramanlannm konugmalanm yer ve olaya uygun olarak ses tonlannda canlandrran, "OZAN-A$IK-MEDDAH-AKTOR"
kangrmr meziyetleri btinyesinde toplayan sanatgrlardtr. Manasgrlar, ustalarrnrn yanrnda, iyi bir hikiyeci; iyi bir aktdr; iyi bir ttirkticii, iyi bir bestek6r ve gok baganh bir kompozitiir olarak yetiqmiqlerdir. Bu meziyetleri taqrmayan kimselere "manasgl" denilmez. Manas Destamnr gok iyi bilen Manasgtlara "NAGIZ (gergek) MANASQIT'; yanm bilenlere "$ALA (yan) MANASQI" adr verilir. "Nagrz Manasgr"lar destanm tamamrnr ddabr ve erkdm ile anlatrrlar ve Uq BIMJK KOLU da btitiin epizotlanyla, kesintisiz olarak, fakat ancak ALTI ayda sdyleyip tamamlayabilirler.

Bilinen en eski Manasgr KELDIBEK (1750- ?)tir. Oteki tanmmr$ Manasgrlardan bazrlan da gunlardr:

"Bahk" l6kaph BEKMURAT (?-1868), NAYMANBAY, AL QONBA$, TINIBEK, quVur, SAGIMBAY ORAKBAKOdLU ( 1 867- 1 930), SAYAK BAY KARALAYOGLU (1894-?), TOGOLOK MOLDO, $. RISMENDEYEV, C. KOCEKOV, B. SAZANOV. Kazak Manasgrlan arasrnda Cambil Cabayollu (1846-1945), Maykdt, Kulmambet, Siiyimbay, S. Mtirsekoy iinliilerdendir. Gtiniimiizde, Krrgrzistan ve Kazakistan'd'a MANAS'r yanm veya tam
olarak sdyleyebilen geng Manasgrlar bulunmaktadrr.
:NB

{r

rF

14

/

Manas Destant

MANAS DESTANININ OZETi VE KOLLARI Uq biiyiik "KOL"dan ibaret olan destamn, MANAS adrnt tagryan birinci btiliimti: Manas'rn dolumu, giig sahibi olarak kendisini tanrtmasl, Krgrzlar arasrndaki savaqlarda g6hret kazanmasr, Kalmuklara kargr elde ettili baganlar, Krrgrzlarr bir bayrak altrnda toplamasr, ilini dtipman istildsrndan kurtarmdsr gibi olaylardan olugmaktadrr.

"Kara Han'rn ollu YAKUP (Cakrp) Han ile Haydar Han'tn ktzr, kansr QIYRICI'nIn gocuklan olmaz. Baba Yakup bir gocuk vermesi igin Tannya yalvarn ve bir erkek gocuklan olur. Yeni dofan gocufa " diirt ulu peygamber" tarafindan MANAS adr verilir ve goculun geleceli hakkrnda kehanetler yaprlrr. Begikte iken konugmaya baqlayan Manas't Hrzu aleyhisselam korur; kdfirleri (Kalmuk ve Qinliler) yenecelini bildirir. Baba Yakup ollunun yetigmesi igin BAKAY'I giirevlendirir, ilerisi igin tasarlanan iki gdzann mAhiyeti anlatrlr; Manas gabucak biiyiir ve yilit bir delikanlt olur; Kaggar'da bulunan Qinlileri haraca ballayrp doluya siirer.

yo!

Bu briliimtn en giizel krsrmlan, Kiikiitey Han Agr (Kdkiitey Han'tn "matem" t6reni), Manas'ln yaralanmasr ve tiliimtiniin anlatrldrfr

pargalardn.

Manas, fOfqOfOZ ve KOZ-KAMAN tarafindan zehirlenerek tildtirtiltir. (Bu tiliim olayr, Radloff'un derledili varyantta, beginci bdliimde etraflr gekilde yeniden ele ahmp anlatrlrr.) Manas, destanda iig defa 6ltir: ilk defa, KOKQO ile savaguken, aldrlr yara onu dldiiriir; ikinci defa, zehirlenme neticesinde dliir; Ugiincii defa, geri ddnemeyecek qekilde iiliir.
Manas'rn tildiiriilmesinden sonra, Krrgrzlar arasrndaki ig gekiqmeler artar, iktidar miicddelesi yeniden baglar. Bu biiliimlerde htirriyet savaqlart motifinin daha zayrf oldufu gtiriiltir.

SEMETEY ve SEYTEK kollarrnda ise Krrgrzlar arasrndaki kardeg
kavgasrnrn derin izleri gtirtiliir. Milli miicddeleden gok gahsi kavgalar, hanlar ve beyler arasrndaki anlamstz ig savag anlatrlr.

SEMETEY'in adrnr alan yedinci bdl{imde Manas'rn kansr KANIve annesi QIYRIQI (veya QIYIRDI), ktigtik Semetey'i yanlanna alarak Buhara'ya, Manas'm kayrnatasr olan TEMIR HAN'a srlrnrlar. SemeKEY
tey, Buhara'da dayrsr ismail'in yamnda kim oldufunu bilmeden biiytir. Onddrt ya$ma geldifinde kim olduSunu Ofrenir. Babasr Manas'rn da vasiyeti tizerine TALAS'a geri dd,ner. Uzun mticddelelerden sonra, iktidan dedesi Temir Han ile amcalannui elinden alr. Buna ralmen Krrgrzlar arasrndaki beylik ve benlik

t. I I

I
t
t

I

prof. Dr. TuncerGULENSOY/

15

mticadeleleri bitmez, siirer gider. Bu miicAdeleler sonunda, akrabalanndan birisi olan il,ylS HAN, SEMETEY'i iildiiriir ve karrsr AY-QOROK'i de kendisine alrr. Bu bdltimiin asrl ba$ karakteri MANAS'rn karrsr, SEMETEy'in annesi KANIKEY ile SEYTEK'in annesi AY-QOROK'tiir. Her iki bdltimde de bag
roldeki kadmm intikam almasr incelenir.

SEYTEK kolu, Manas destammn iigiincii btiltimii olup, Seytek'in hayat'hikdyesinden ibarettii. Seytek de babasr SEMETEY gibi genglik ya$rna gelince, babasrmn kdtillerinden intikamrm alrr, iktidan eline gegirir, vzun zamandr esir olan dedesi Manas'rn kansr, biiytik nenesi KANIKEY'i de esaretten kurtarrr. Ug nesle uzanan destanda MANAS kurucu gdrevini g6riir, ollu SEMETEY iktidan tehlikeye sokar. SEMETEY'in oglu SEYTEK ise igleri yeniden diizene koyar. KANIKEY, ollu SEMETEY'i YAKUP'tan ue ooun o[ullarr ABEKE ili KOBO$'tin elinden kurrarrr, biiytik zorluklar sonucu seldmete grkanr.

Ancak, SEMETEY baEa gegtikten sonra igleri do!ru diizgiin yi[itlerini giicendirir ve uzaklagmalanna sebep olur. sonra, akrabasr UtrlUrOy'iin niganhsrm
gdtiiremez: rince, ddab, erkdn bilmedifi igin Manas'm

kagrnr..: Tdreleri yerine getkmez. Riiyasrnda uyanlmcaya kadar dlmiiq babasrnrn anlstna saygrda kusur eder. Semetey'in sonu kdtti olacaktr. semetey ile birlikte soyunun da sonu tehlikeye girmigtir. Semetey'i yenen ER-KIYAZ, Semetey'in yeni dofan oflu SEyTEK'i iildiirmek iizeredir. Trptr KANIKEY'in Semetey'i ahp kagrrarak kurtardrfr gibi bu sefer de AY-QOROK, * KUG(J- gekline girecelini ve babasr AKINIIAN ile yilitlerini galrraca$rnr siiyleyerek ER-KIYAZ'I tehdit eder ve SEYTEK'i kurtanr.

'

*

**
r0grUr
Bg iig biiytik hol drgrnda, Manas dairesi iginde kabul edilen ER ve coLAY HAN desranlan da vardr ki, bu son iki kol bazr bilim
adamlan tarafindan "mtistakil birer destan" olgrak kabul edilirler. Bazr bilim adamlanna gdre bu iki destan da MANAS'm birer epizotu olup, onun etrafinda olugmuglardr.

*

**

16

/

Manas Destant

MANAS AD.I UZERiNE
Diinyamn en uzun dCstanlanndan olan "MANAS", ktguTiirklerinin zenginbir dil hazinesi ve zengin bir dil hazinesi ve folklor-etnografya ansiklopedisidir. Manas, Ttirkiye Tiirkgesine ddrt kez aktanlmrqsa da heniiz genig half kitlelerine yayrlmrg defildir. Ttrkiye'deki Manasla ilgili yayrnlar gunlardr:
1) Abdulkadir INAN, Manas Destaru,Kiiltiir Bakanhlr yayrm.

2) Emine GURSOY - NASKALI, w. Radloff, Manas, Ankara 1995,
Ttirk soy Yay.
3) Naciye

YlLDlZ, Manas, TUrk Dil Kurumu Yay., Ankara

1996.

Manas Destanr hentiz dil$zellikleri bakrmrndan (fonetik, morfoloji, sentaks ve leksikoloji) araEtrnlmamrgtrr. Naciye YILDIZ tarafindan yaprlan doktora galrymasr folklor ve halk edebiyatr a[uhkhdr.

Manas'rn Naskali ve Yrldrz tarafindan Ttirkiye Ttirkgesine aktanlmrg olan metinleri, ne yazrk ki tam aktarma delild'ir. Naskali'nin negrindeki Tiirkiye Ttirkgesi karErhklann biiyiik bir bd,liimii Kugrzca Manas'm ttrm anlammr vermekten gok uzak olup, "serbest terciime" nitelilindedir. Bu aktarmada eserin giir dzellilini sa$layan "aliterasyonlar" ve "kafiye" dikkate ahnmadrlr igiii dest6ni duygu ve miizikal hava kaybolmugtur. Yrldrz'rn kurdulu Tiirkiye Ttirkgesiyle metin de Naskali'nin yaym gibi hatahdr. Krgzca metnin pek gok kelimesi ii2ellikle "deyimler" Tiirkiye Tiirkgesine aktanlrken asil anlamlarr ikinci plana itilmig ya da Krrgrzcalan iizerinde higbir agrklama yaprlmadan ve not diigtilmeden oldulu gibi verilmigtir. Bu yiizden metnin biitiiniindeki birlik kopmugtur. Hele "Manas destanrnrn yazthqrmn bininci yrh dolayrsryla Naskali negrine dayamlarak yazian makale ve bildiriler, bu negirdeki serbest 'laktarma ve yorumlar" ytiztinden mesajlanndan uzaklagmrglardr. Bu konu ayn bir bildiri ile gtindeme getirilmig ve tespit edilen aksakhklar ayr:ca sunulmuqtur.

*MANAS" adrnrn taqrdrlr anBurada igaret etmek istedi$imiz husus, lam ve kdkeni ile ilgilidir. "Manas" adrnrn ne anlama geldiline dair yeterli sdzliik bilgisine sahip de[iliz.
Tiirkge sdzliiklerde bu adla ilgili bilimsel kayrt yoktur. TDK tarafindan yayrnlanan "Tiirkge Sdzliik"te de kelimenin bambagka anlamr verilmektedir f,i
ii"
.i
1

(bk. C.II, s. 985a) Finli Tiirkolog Martti Rlisiinen'in

"Versuch

eines

?r

:

,trlilr

Prof. Dr. TuncerGULENSOY/ 17

Etymologisheen Wiirterbuch der Tiirksprachen" (Helsinki
etimolojik sdzliiliinde de bir bilgi yoktur.

1969) adh

"Maras" adrmn Sanskritge'de "gdniil" anlamrna geldifi; Budizm'de "eski bir ildh adt" oldufu; Do[u Tiirkistan'da " bir savag tanr$tntn adf ' (turgan ulmas, Uygurlar) olduSu hakkrnda bazr qifdhi bilgilerimiz varsa da kaynak gdsteremedilimiz igin yeterli delildir.

ilgili ciddi bilgi E. J. Eitel'in "Hand-Book four the student of CHINESE BADHISM" (Honkong-Shang hai: Lane, Crawford and co.,1870, s 7l) adh eserinde bulunmaktadr. Bu eserde: "MANAS. Lit The mind. The last of the 6 vidjgana or sensations also callet the 6 iyatana of organs. The mental faculties which constitute man as a moral and intelligent being. The Mongols explain the term "will or
Manas adr ile

desire" agrklanmasr bulunmaktadu. Aym sayfada verilen "MAnasa" adr ile ilgili bilgi de ifgi gekicidir:

"MANASA or.manasvin. Explained by lit. Produced by the mind (sc. lit. A large body. 1. The modern name (manasasarovira) of the like anciently called anavatapta. 2. a naga king, the guardian deiti of that lake."
Of Brahma), or by Manas adr ile ilgili olarak madde gdyledir:

Yukarrda yazrlanlarr "ansiklopedik bilgiler" de deiteklemektedir. "Ana Britannica" da (C.XXI, s. 401) yazrlan

"MANAS. (Sanskrit dilinde "diigiince"), Hint felsefesinde, biling dtizeyinde 6nce duygusal izlenimler arasrnda eqgiidtim saflayan insan "zihni."
insan bir geyi gdrdti$ii, duydulu ve kokladrlr zaman manas, birbiriyle zorunlu iligkisi bulunmayan bu iig farkh izlenimi bir ve aym nesneyle ilgili oldu[unun bilincine vanlmasrm sa$lar.

'Biiyiik Larousse"
giiyledir:

(C. XV, s.7742\ ansiklopedisindeki madde de

"MANAS. Dilgiince anlamrna gelen vg duyu verilerini, daha onlan birlegtirerek bilince sunmadan tince dtizenleme yetisini adlandrran Sanskritge sdzciik. Biitiin bigimleriyle Hindu gilesi, gok deligken olarak kabul edilen bu yetiyi egemenlik altrna alma gabasryla baqlar."

18./ Manas Destant

MANAS adr, yukanda ki.inyesini verdilimiz *CHINESE BUDHISM" stizliiliinde "mind" anlamlna verilmektedir. Bu kelimeyi Tiirkge'ye gevirecek olursak, "akrl, zihin, dimafi,fikir, kafa; zek6, idrak; Euur; kafah adarn" anlamlanyla kargrlandrlrnr g<iri.iriiz. Bunlar da ansiklopedilerde verilen "diigiince" stizciiltiniin e ganlamltsrdrr. Manas adl, "Manasse" geklinde kabile adr olarak tarihte ya$amrytr. "Maverai Urdiin"de yerleEmig bir v^hudi kabile olup israilolullarrnl olugturan 12 kabileden birisidir. Adrn. r aKub'un ollu Yusuf'un ktigiik olullan Manasse'den alan bu kabile Hz. Siileyman zamantnda ortadan kaybolmugtur." (bkz "Btiyiik Larousse", C.XV, s.7743; "Ana Britinnica", C.XK. s.402) 1604-1657 yrllan arasrnda yagamr$ olan "Manasse ben Israel" adh kiginin adr ile Bizansh tarihgi ve gair "Konstantions Manasses"in adtndaki "MANAS" kelimeleri bu adla ilgili olmahdrr. (a.g. yerler) MANAS adrnrn Bhutan vd Hindistan'da (Assam) rrmak adr olarak yaqadrfr bilinmektedir. "Biiytik r ?!'ousse", C.XV. s.7743)

ilgili tinemli yer adlan qunlardr: l) Manas .sanctuary: Hindistan'tn Assam btilgesinde Gahuati'nin batrsrnda 272km'hk do[a koruma alanr. 2) Manassarovar gtilil: Himalayalardaki yiiksek bir vadide 5600 m. yiikseklikte 560 km"lik bir gtil. Hindular ve Budistler tarafindan kutsal
Manas adr ile sayrlmrg Sanskritge eserlere konu olmuEtur. manastrr. Duv-arlannda dikkat gekici resimler bulunan kilise rulmuq olup,dnemli bir ktiltiir merkezi idi.

3) Manasrja manastrn: Srrbistan'da Dostopovag yakrnlannda eski kale XV. yiizyrlda kudoruk.

4) Manash: Himalayalann Nepal'deki kesiminde, 8156 m.lik
(bkz "Bi.iyiik Larousse", C.XV, s.7743)

MANAS adr Nilde'nin Bor ilgesinde "mayls bticelinin trrhl durumu" (bkz. Derleme Siizliilii, C.IX s. 3116 b) kullanrlmakta; bu siizciik TDK yaymt Ttirkge Stizliik'te "Krn kanatlanndan ergin evrede yapraklarr kurtguk dlesinde kiikleri kemirerek tarrm bitkilerine ve onnan alaglanna biiyiik zarar veren bir bdcek" (C.II, s. 985a) geklinde tanrmlanmaktadrr.
Bu sdzcti[iin:
a) Bok bdcefinin eEanlamltsr,

hof. Dr. TuncerGULENS0Y

I

19

sarr renkli ve beyaz hareli iri Mayrs bdcefi (Polyphylla fullo) adr ile ansiklopedilere girdifii gdriilmektedir. (bkz "Btiyiik Larousse", C. V, s.7743)

b) Genellikle krzrl

Manas adr, destanda agrkhkla anlatrlmaktadrr. Destanrn I. bdliimiindeki "Manasln do!uiu"; kahramamn nasrl do[dulunu ve kendisine nasd ad verildilini hikAye etmektedir. Agafrda gtiriileceli iizere, Manas dofdu$unda "beyaz eti pamuk gibi, kemikleri bakr gibi"dir. Onun dolumu gerefine bir ak krsrak kesilir; Cakrp (Yakup) Han ollunun adrnr DORT ULU PEYGAMr BERe *MANAS" koydurur. Manas ugurumun kenarrnda kundaklanrr; (erken) gtilmeye baglar ve begikte yatarken konugur.

Yukandaki bilgilerin rgrlrnda destandaki MANAS ud*rn Sanskritgeden Krgrz Tiakgesine gegmig tidiing bir kelime oldu$u ve"kafahlakilhlzeki adam" (ing. mind) anlamrnda kullanrldrlr anlaqrlmaktadr. Bu anlamda Tiirklerdeki ad verme geleneline uymaktadr.
Manas admrn Anadolu'nun Bor ilgesinde kullamlan "zararhbdcek" ve ansiklopedide belirtilen "may$ bdcefrilbokbdce$i" anlamryla higbir iligkisi

bulunmadrlr anlaqrlmaktadn.

"folklor" ve '5halk edebiyatr" konulanmn basit bir tasnifini gdyle yapabiliriz: destanda gdriilen I.20 / Manas Destanr MANAS NBSTiNT'NDA MEDENiYET UNSURLARI "Manas Destanl". vb. At kogumlan. Kadrn ve erkek giyim kugamlan. QeEitli ev 6let ve edavatlarr. tepe. 5. 3. IV. 4. Bu medeniyet unsurlarr ile Tiirkolojiyi gok yakrndan ilgilendiren "adbilim". 2. 2.Tdre . 4. 2. Bin yrlhk bir tarihi siireg igerisinde. tekerlemeler. 3. UNSURLAR V. 7. 553 bin mrira ile diinyanrn en uzun destanlan arasrnda yer almasrmn yanrnda. HAK EDEBiYATI UNSURLARI: 1. Mdniler. biiyiik bir "bozkr kiilttirii"niin izlerini de iginde ya$atmaktadrr. Ki$i ADLART: rr. gtil. 5. 6. Yiyecek ve igecekler. III. Toplum hayatrnm izlefi . Atastizleri. 1. Tiirktiler. 3. terimler. Savaq Aletleri. Deyimler. ova adlan) 2. ETNOGRAFiK UNSURLAR: l. Halk musikisi. vb. "etnografya". destanrn katmanlan arasrnda gtirtilen medeniyet unsurlan giizleri kamagtrracak niteliktedir. QoGRari aoun: Yer adlan (da!. akarsu adlan) l. vb. FOIKLORiK Halk oyunlan. { : I ill . Su adlan (deniz.Gelenek ve Grirenekler.

"hoca: Cangtr".hof. "falcr: Targil-tay". Kiik-teke. Kiqi adlarr verildikten sonra. Qal-kuyruk. zrrh: Ak-olpok. Too-toru. Manas'rn 1000 yrlhk siire igerisinde kag katmandan olugtufu. Ktirdnggii. Kambar-boz. sayfalannda "iizel isimler indeksi" bdltimiinde "kigi. krsrak. Kara-ker. Ancak. isimler indeksi" Carmo- AT: Ak-bangkrl. "krrk yardrmcr ruh:Ktrk Qilten". tizel ad tagryan /ttifek: Ak-kelte. Ak-borguk. "hazreti Er Nazart'. . Coor-ker.imlerde verilen adlann genel Tiirk tarihi igindeki yeri tirrimlidir. Tuncer GULENSoY / 2l Tiirkolog meslektagrmrz Emine Giirsoy-Naskali tarafindan yayma hazrrlanan "MANAS DESTANI" (Ankara 1995. "ktitii niyetli danrgman: Mengdibay". Tay-buural. Elimizde bulunan DORT "Kiteptegi Adam Attannrn Tizmesi". At. Qong-kara. Merdiyen. Ak-tulpar. Kara-aygrr. krhg: Stit-bolot" gibi madde adlan verilmigtir. Kdk-ala. Tiirksoy yayrnr) adh eserin 269-274. Bu adlarrn 553 bin mrsrahk MANAS Destanr igindeki sayrsr oldukga ciltlik SAGIMBAY OROZBAK UULU'nun varyantl Boyonga'nrn agrklamah bir indeksi olmadr$r igin bu konuda yeterli bilgiye sahip deliliz. bu katmanlann neler oldulu ve Krgrzlann devlet olduklan. kadrn ve erkek igin ttkahramantt. : KISRAK: Boz-bee XOpBf:Ak-taygan. Kdk-golok. "kadln kahlaman"l bazt 6zel durumlarda "dervig: Aykoco" "evliya: Baabedin". Ak-bungung. Dr. "goban: Tagga-bek". Kuu-gabdar. Ak-kula. kabarrk olmahdr. "Kiteptegi Etnonimoerdin Tizmesi" ve "Kiteptegi Toponimderdin Tizmesi" baghkh btili. kiipek ve kug adlarr da " Ozel iginde verilmigtir. sayfalan arasrnda verilen "Kiteptegi Ayrrm Stizd0rdin Tiigiindiirmdsi". IV. Bay-tdbtit "bekgi kdpe$i" KU$ (SUNGUR): Ak-gumkar TABiAT USru YARATIK: Cerin-sekirrpes adlan "Manas" iginde yer alan 6zel isimlerdir. yon. hanger: Ak-tinke. Manrker. Qarhk Rusyast hflkimiyetine girdikleri ve Rus komtinizminin esAreti altrnda bulunduklan ddnemlerde destana hangi mrsralann girdili araqtrrlmahdrr. Korcong-boz. Kart-ktirdng. "cadr kartst: Kuu-kempir". cildin 354-366. Bunun yanrnda. Gergi. Sur-kula. Koyon-boz. "silah yapan usta: Tiikiir usta"r "huri: Altmay" agrklamalan yaprlmrgtrr. genellikle.

Meseld: MANAS adrmn Anadolu'da kom. ama bu. hareketli bir destan oldulu igin bozku kiiltiirtiniin yerlegik unsurlannr pek fazla iglememektedir. Allah'a tdvbe deyip hig igime bakmadt! belini nh bolmadt. Derlerne Sdzlii{ii. s. Rus ilinde yagayrn. bulu grkar Erce (Krrg.T2 I Maras Destanr Radloff varyantrnda komiinizm ddnemine ait mrrsalar agrkga giirtilebilmektedir. Qryngt'yt alah. Mesela: "Rus milleti pek ctimerttir.yayla.lX. yazt ktgt oldu tam ondiirt yil. evliya rnezarlartna gitmedi. Qryng giizdii(ii sagmr. ova vb.3I16 b) MANAS. Bu arada. Mesel6. bu adlann titeki Tiirk yurtlanndaki. burada tekrarlamaya gerek gdriilmemiEtir. (IIl1780-1786) Rus iline giderseniz Ak Han ile yemek yiyin. Ni$de lli Bor kazasrnda "Mayrs bdce$inin trrtrl durumuna "manas" adrnr nverildiSini de hatnlamak isterim (bkz. adr olarak verilip verilmediSi ara$tmlmahdu. "MANAS"rn Radloff varyantmda gegen "Cofrafya isimleri" Emine GURSOY-NASKALi yayrnmrn 275-277. kaphcalarda gece yatmadt!" $ rUiti . Qryngr bana o{ul do$urmadr. Rakr igin. dzellikle Anadolu'da yagayan benzerleri iizerinde durulmasr gerektifini vurgulamak isterim. mezra. elmahkta yuvarlanmadt. "Manas'rn Dofugu" bdliimiintin 12-22. Qrkarrp elbisesini size verir.:bulka) igin su grkar" mrsralan destana eklenmig bir*yama" gibi durmaktadr. mrsralannda gegen gu sdzler "dofumla ilgili inanrglar" agrsmdan dikkat gekicidir: "QtyrtE'yt alahl ben bir gocuk iipmedim. taramadr. Ancak. sayfalannda agrklamah olarak verildiEi igin.gibi "sahte" siiylentilerin gergek MANAS'rn yaprsrndan gftanlmasr gerekmektedir. Bu varyantrn iginde zaman zamfit g6riilen etnografik ve folklorik unsurlar da oldukga dnemlidir.

heybe./ delikleri kug gdzii kadar kiigiik ak zrrhrn/ altrndan nakrgh yapttrdtft/ giimfi$ten nakrglar ditkttrdiigii) zrrhrnr giy-. kara kalpak. altm drgiilii sagakh kugak. (yakasr altrn yeni bakr." (455e) Yukandaki mrsralann Uygur Tiirklerinin yagayan "Ad toyu"na gok benzedili agrkga gdriilmektedir. (yakasr altrn. dolan ollunun adrnr/ diirt ulu peygambere/ "Manas" koydurdu. "ince. guvaldrz.Prof./ Yarkent'te4 gelen yedi elgil yemeli Qviip yiyip gitti. krmrz tulumu. kitap. som demir. ganak. bayrak. "siyah samur" kalpak. gizme. higbir tiifek kurgunu gegmez) zrrh (W1762-1765). yemeli takiben sa! kulalrna ezan okunduktan sonra "Besmele" ile sdylemektedir. "perginli. baq drtiisti. tiifek sagmasr. altrn taht. Manas'ta da bu gelenele benzer izler bulunmaktadrr: "Yakup Han. nakrg. Qin ipdfi. Tiirk kiiltiir Manas'ta zaman zamal mrsralara gizlenmiq olarak gegen gu sdzler. Bu tdre. krn. altrn tilgiilii.l "Manas" obur olacak!" deyip gitti. yatak. ipekli (kumag). yeni bakrr. kanst Qtyrlgr'dan/ gimdi bir oflan dofurttu. Kayseri'ye 40 sene 6nce yerleqmiq olan Uygur (DoEu'Ttirkistan) Tiirkleri tarafindan hdl6 siirdiirtilmektedir. ve medeniyet tarihi igin iinemlidir: begikte yat-.de Orta Asya Tiirk kavimleri arasrnda oldukga iinemlidir. . ipekten kalm yaygr.l . ak gadrr. makas. grkrtrh tulum./ Dilrt peygamber onu kucakladrr/ peygamber gocufu slnadr. demir tabanh iizengi. piring kaph ibrik. siingii. boz renkli" kese. ustura. Kalmuk hrrkasu bohga. diiEme. ince yaka.Qin'den gelen krrk elgi/ yemeklerden bol yiyip gitti./N ogay'dan gelen on elgi/ oturup eti yiyip gittirl "Manas korkung olacak!" deyip gitti./ Bir ak krsrak kestirdi. tokmak./ Ollunun yiiziine baktr. semdver. eyer vur-. Tuncer GULENSOY / 23 mrsralarr Klrgrz Tiirklerinin dolumla hakkrnda ip uglan vermektedir. kamgr./ Yakup Han. gini ganak. kazan asrp ateq yak-. sagakh kugak. pabug./ beyaz eti pamuk gibi. kara gelik krhg. sahtiyan. altrn baghk. Bunun igin de Krgrz kfilttir tarihinin iyi bilinmesi gerekir. siit kovalarr./ kemikleri bakrr gibi. krl zrrh. Miisltiman Tiirk boylanmn hemen hep sinde "AD TOYU" adr altrnda yemekli bir gdlen diizenlenmekte. yular. kadifeden kahn yaygr. Dr. gocula verilecek ad. ince kesilmig/ iki kanE <iriilmiiq/ altrn saph kamgr. hig ok iglemez.l *Manas Qinlileri krracak!" deyip gitti. ilgili gelenek-gtirenek ve tdreleri Do[umdan sonra gocu[a ad verme geleneli.

kaymak ekledi.r :.25) ipek ve kadifeden altrna kahn yaygrlar serdirdi. Bu konuda. eyer. tag (gibi sert) memeni gevgettim. eserin tamamrna dayanan iirnekli ve kargrlagtrmah bir araqtrma yaprlmasr gerekmektedir.l . sen ollunu drglama! [j Hrl lilt llli Eril Itiii .(Ill324) i.. (maden givili alaca) eyer (IV1580). baEr sorguglu (krz). deri elbise. ar karntnr geniglettim.: nil omurganl srzlattrm. Bakrn. ak gadrnnr kurdurdu. el lefeni. beline nigan kemeri ba!la-. Krrgrz Ttirklerinde de "alulanmasr Kiikgii ordusunu topladr. gereken kigi" olup. bunlardan bazrlandr.. "ak" Qayrak. semaveri ateEe koydu. * ' *{t Anneye olan sevgi ve saygr Manas'rn mrsralanndan gdyle tagmaktadu: On iki ay beni ta$rdrn. "ipekten tay" yulan. (suya) ak kuyruk gaydan saldr.vb. kenarh gini kise. "ak direkli" krzrl tu$. latrlmaktadr: $A1.24 / Manas Destanr "uzun iikgeli" gizme. Eimdi Almambet'e sundu. ciimertge gayl kaynafrp. (aynca) elma da koyup. en miikemmel gekilde itibar gdriir. altrnh kiirk. kundak. (onun tizerine) kaymak ahp kattr. kemer. kahn dtigek. (on iki krzrn elleriyle efirip drdtilii ipekli yular (II/1519-I521). giimiig kiipe. bir "gay ikraml" dahi nasrl an- Konuk (misafir).

. el f. Krgz Tiirklerinin zengin bozkrr kiiltiirii hakkrnda yukarrda girigte verdilimiz smrflamadan da gok fazla malzeme verecektir.. Sag iirgiilerinin giimrig stisti bir kacak Kuyru{una giimiig toka taktt. hakaret olmaz (II/834835). Saygr ve sevgi Manas'rn sattrlannda yagamaktadr: Uzaktan gelen misafire haztrltk yapmak (II/510-511). (IIi480) Bohgada elbisem gibi dostumsun. Riiya giirmek (IIl1132) ve falu kara Tiilek (IIl1159) sdzleri ilgi gekicidir. MANAS'rn 553 bin mrsrahk tamamrna dayah genig bir aragtrrma. elgiye zeval olmaz. kocakanlara kuyruk gi{netmek (II/709). ktz isteyene. Bozkrr hayatrnrn pek gok unsurunu destamn satrrlarrnm arasrndan segebilirsiniz.kiilmektedir. Giibe{inin kesildi{i yer neresi 0I/1802) sorusu dofum Adeti ile ilgili giizel bir ip ucudur.i izere. Bu araqtrrma en krsa zamanda yaprlarak Tiirk kiiltiiriiniin zenginlili ortaya konulmahdr.a{layry durmak (IIl5aO).. Dr. akrabana yamugak ol (II/1837). srizleri de Krrgrzlann dostlarrna verdikleri delerin izlerini taqlmaktadr. biricik dostum mrsralan Almambet'in alzrndan Ktikgd igin dd.vb. sagak kugakhlAziz hantn ofla (1111679-1680) olmak bir imtiyaz iqaretidir.. dizinin altrna bir yasttk dayadilar (lUI697).(lvl030-1033) sdzleri bir gelenefin izlerini yansrtmaktadn. krsa bir ara$trrma dahi. . Gdrtildtifi. Tuncer GULENSOY t 25 Bdylesine sevgi yahn arkadaqlar igin de duyulur: "Tendeki canrm. Kdkg6'niin: "Tende canrm gibi dostumsun.(Il/409) afzrmdaki dilim. Altrn iirgiilii. gibi sdzler destanrn satrrlan arasrnda yaqamaktadrr ki bu siizler Krgrz ttiresinin iqaretleridir.sofralar kurulsun. Aynca.. Sag iirgiilerinin alttn siisii bir kucak Kuyrupuna ay toka taktt. el le{eni hazrrlanstn (IIl984-985). biricik dostsm. Yazrmrzrh baqrnda de$indilimiz gibi.' Etnografik bilgiler baktmmdan MANAS oldukga zengindir.Prof. bize MANAS hakkrnda oldukga zengin bilgiler aktarmaktadr..

.

MANAS DESTANI -Ttirkiye Tiirkgesiyle- (METIN) .

.

bagrnda do[mugtu.Yakup Han: Kngrz Tiirkgesiyle Cakrp Kan. Yakup Han (Edyle s6yledi): "Qryng'yr (eg olarak) alah Ben birgocuk tipmedim. Aktarmamrzda Yakup siiylenigi kullamlmrgtrr. . (15) Allah'a tdvbe edip hig (bir) igime yararnadt! Belini srkrca germedi. y^z-kr$ (gelip gegti) tam on diirt yrl oldu. O bana yAr olsun! Qryngr'mn kamrnda ! (25) bir ollan var olsun! (Qryngr'mn) belini bir srkabilsem! . (10) Haydar Han'rn krzr Qryrrgr'yr (eg olarak) almrq idi. BOLUM MANAS'IN DOGU$U (1) Biiytin Han Yedi-Tdr'iin B0ytin Han'm o$u gayretli dolan Kara Han. Qryngr giizdii[ii sagrm (bir daha hig) taramadr.gdk lcaloE'lu Noygut'u yerle bir edip yoketse. Yakup Han. (Ben) Qryngr'yr alah (mevsimler doldu). Qryngr bana (bir) olul vermedi. Yakup Han. (20) (Qryngr) evliya mezanna gitmedi.uy a' nrn iistiinde Almatr'mn a$nnda ofuruyordu. Q ungar. (5) Kara Han'rn ollu gayrerli dolan Yakup Hanl idi. e lmahkta (yerlerde) belenmedi.' Qryngr'ya bir erkek gocuk dolurtabilsem! yamgh etik. Oda t.I. kap lrc alafia (yrkamp). gecelemedi Ey Ulu Tannm.

kura kargilt Kazak'ryerb biredipyoketse. yarah e Eekli.yip-Qip doymayan Krrgz'r yerle bir edf yoketseP' Yakup Han.i. y.. beyaz eti pamuk gibi. hcp aggdzlii. kemikleri baku eibi (idi) (40) (45) (O'nun dolumunun qerefine) Bir ak lusrak kestirdi. Kdfir ile Miisltiman (65) Manas'rn haberi duyuldu. Ddrt Peygambbr O'nu kucakladr (50) ve kiiqiik Mqnas'r smadilar. Nogay'dan gelen ON ELQi oturup (toy) eti yediler (ve) "Manas korkung olacak!" deyip gittiler. Miisliiman jrolunu agacaltm. de E ilmiE damlt Sartlan yerle bir edip yok etse.30 / Manas Destanl (30) kaEbagr eyerli.koydurdu. Yakup Han. ..gdk gapanh Hokand'r yerP bir edf yok etse. Qryngr'mn beline btr sodak ballattr ve O'ndan gimdi bir o$an dofurtru. do[an ollunun admr DORT ULU PEYGAMBER'e *MANAS. (35) giiriik b e ll e rne li. Manas kiikredi (ve daha) Begikte yatarken konugtu: * Ak sakal atcke Yakup Han. " Manas Qinlileri krracakl" deyip gitti(ler). Manas ugurum kenannda kundaklandr. arasmda. (Yakup Han) oflunun yiiziine baktr. (60) Bu Baybige Qryrrgr Manas'r alaca beEipe beledi Manas'r Htzr korudu. Yarkent'ten gelen YEDI ELqi (ad toyu) yemefi(ni) yiyip tiverek "Manas obur gtkacaft!" deyip gitti(ler) (55) Qin'den geten KIRK ELQi (ad toyu yemelini) bolca yiyip.

giimiigten nak4lar diiktiirdti$ii (80) arhrm giyince. . Tor-aygrr'r agaca[lm! Sarl-kaykan'r basaca!lm ! Temirlik'i agacaflm !" dedi. . .r. dedi. Medine'den yol ahp. dolamp ! (90) Ulu Buhara'dan irkegtiii'dengegecelim! dedi. (tirgtileri). (75) getiripeyervurdurdu: yakast alfin. Dr. (105) Kum-bulun'a gelecelim! Almah'yr aEacalrm! Bana kapryr kaldrrdrfrnda. Yakup Han (gtiyle) seslendi: "Bay'ln o$u Bakay Han! Beri gel (g6yle dur) karErma! (Birqeyler) sOyleyeyim dikil baErma. Tuncer GULENSOY / 3t (70) Kdfrin malrru sagacalrm. yeni bakr. "$emey ile Klzll-car ortasrndAki Klr-kegtifi'yti. efilerek gegip grkacalrm! . Kifiri siirgiin krlacafrm. altrndan nakrglar yaptrdrlr. BeE-tehek'ten agarak Beycin'deki Konur-bay'a vanp vuruEaca$rm! dedi.Prof. " Ak tenge dolu hazinesini agacalrm ! (95) Kalmuk'unmalrrusagacafrm! Uzun-bulak'r agacalrm ! Kebes-bulak'a ulagaca$lm !" dedi. MiislUman (igin) kurmlug olacalrm!" (dedi) Yakup Han bu siizii duyunca alaca bagh yorga a:. turgay (kuEu) giizii glbi kiigtik ak zrrhrnr. (100) yiizerek gegecelim! Beg-terek'ten dolarup.' Kopoluu'yu gegecefim. (85) Benim er Matas oflum Ata binecefim! Uza$a sefer edecefim.

Havva: Kng.. BakaY! Bahaeddin baErnda Koca Hrar dibinde (olsun).. birlikte olup "haydi yiirii!" de (ey) Bakay! Adem2 atanln.. Bakay! (olsun). Bakay! qenesinde sakal bitince. Adem: Kug.Bakay! ... BakaY! Sol yanrm Koca Hzr Benim ollum Manas.t f. ieiiii rrri 2.i '. :. (125) bilmediliniiilretip.. Buka etken.. (120) $u Manas (adh) gocu$uma kazan agrp. Bakay! (135) Biiyiiyiip adam (yerine) girince. ' . Ooba.. Bakay! At bagr kadar (biiyiik)6 Kur'in'rnvar. ateq yaktp.. yamnda birlikte yiirii (ey) Bakay. Atlan dinlendiriP. Atr yelesinden tutup binince.4Bakay! (130) kollasm. Sa! yanrna Oysul-ata'yr bola et. kiirk. BakaY! O'na binecek (a0 bul.'. yanlna yoldag ol (ey) BakaY gtirmedilini giisterip. At bagrnday.. Bakay! O'na giyecek ton5 bul. . at bagr kadar {biiytik): Krrg.. : . bola et-: Krg. 6. (115) genig ili'yi gemi ile gegecelim Genig Kulca'yr dolamp agacaflm! Koco qehrini basacalrm! KorguE'tan dolanacalrm! " dedi.32 | Manas Destanr (110) Medine gtiliinden dolaqrP GeniE ili'den'gegerek Qong Buura nehriboYunca Altr gtin yatacafrm!" dedi. 4. Adam. ton: Elbise. 3. Hawa3 anamn doldulu yeri bildir ona. 5.

8. kunkap: ipekli kumag. Yakup Tanrll0 izin verirse (onlan) yeneriz Yakup! (150-165) On yaErnda ok atan. Ktyamet colun. 10. Buhara'dan seksen haytalll bin (top) krnkapl2 getirdi. Kuday (< Fars. Yakup! Mtisliiman yolunu agahm. Turfan'daki Qinli'yi Aksu'ya do!ru pUsktirttii. . 9. Kaggar'daki Qinli'yi grkardr. geng kahraman er Manas. baytal: Genq krsrak. Bakay!" Bay'rn ollu bu Bakay dedi ki: (145) "Makuldiir. 12. baE ilstiine. yiz (BiRiNci BOr-UMUN soNU) 7. Tann: Kug. Bakay! Yrlkrmm iginde boz (at) ol. Koy baEnday. koyun sayrsr kadar: Krrg. Yakup! Beycing yolunu tutahm.Prof. Bakay! Manas ile kryamete kadar dost kal. Bakay! ona KryAmei alimetlerinis tilret. Tuncer GULENSOY / 33 (140) Koyun sayrsr kadarT kitabrn var. Turfan 'a siirdii. on dtirdiine girince gehirler fethedip han olan Yakup'un ollu geng Manas. Hudd). Beycin: Pekin. Hokand'dan altmq aygr tay getirdi. Yakup! Atlanahm. Dr. uzaklagahm. ll. krydmet alAmetleri: Krrg.

.

:.:1 tr. kablan. .li .iiig . Kara Nogay Camgrrgr.tr. ditrt anqh Oyrot Diinyamn dtirt bir yam.i. . Argaluu Mazar Hazret'in (15) Allah'rndan olmugtu. hl yakah Oyrot: Diinyanrn tek hdkiml 15. Ug atanrn Miisliiman (olan) o[ullan (20) suyun bagmdan gtigiip kagh.. . kendi atasr Haydar Han. krl yakah Oyrot'un. Sarr Nogay Er Manas. i r:ir:r c':l.i:".:.3i r-:g!--il. Almambet diinyaya geldiginde Ala-da! korkudanefildi.xrr. su su iken.vt: .. kaplan: Krrg...:ri. 14.: . (10) Ffltiha duasryla. biiti. bir alzdan okumasryla.: 13.in evliydmn toplamp. BOLUM ALMAMBET'iN MUsLUnatr oLUp nn xOxgO'yU tnnr nrumsi vE MANAS'A KATTLMAsI i (l) Yer yer iken.{. .u.r)! . akan su(lar) korkudan kurudu.}i .i::.i! :{. alh atanm ofullan kdfu.i :.rir:i. arka atasr Kambar-Han.{li . (5) Dtirt arrEh Oyrot'un13. kaplanls (gibi) do$an Almambet biitiin evliydmn toplamp.i. tig atanm olullan Miisliiman imig.\ili e:)ji*g . 14 Altm iirgiilii piiskiillii kuEakh Kara Han'rn oflu.

. ilg Mij\lilmarun ortasmda duruP il tutalm!" dedi. Haberciyi yakalaYahm. ayaklan perdeli kaz2o kovaladr. ollu geng Manas.i f' . ordu ktikreyip Yiiriisiin! Giirz sallar gibi grnlaYarak.36 / Manas Destant (25) tekl6dolan Er Kiikgii. giik ala boyunlu suna: Ktrg." ]l iliitl 16. kara tdbiil Bulandl.rl . Solunda durdufum Camglrgt. ." Tan artarmadanrlT (45) '' giineE krzanp do{madanl8 yurdunun insanlanm bir araya topladr: "Atrlmr$ ok gibi vtnlaYarak. Kiikgti bu s0zii siiYleYince (30) Ona "Kara NogaY Camgugr Kiirmiintii-$atuu'yu gegti!" diye bir "$imdi bu yerden giigiiP gitti. il srrunna varallm. 19. tan afarmadan: Krg. haber geldi' ili vadisine dolru indi." . cargak taman kas. Atrmrn bagrm buramam. s6zden mand gtkarahm!" (55) Ktikgii bu siizleri stiyledikten-^sonra kara ya{u (afi) Bulan'ale bindi. . (35) tam etli. yiiksek ve iistiin d.o{an Yakup Han'rn Ak-kula ile su ayaprndan gegti geliyor. 18. 21. hdrgiicii biiyiik. aylangas. kara yalrz (at) Bulan'a: Krrg.: 1= :. 20. $imdi bu yerde duramam. kiin karartp grkkan. 17.'. giilde kug kovaladt. . kiik ala moyun sono. tan afarrp atkan. giineq krzanp dofmadan: Krrg. ayaklan perdeli kaz: Krg. (50) halk giirleyip yiirtstin! Krzrl ateg (gibi) yanan OYrot'un.1.!" Kiikqit dedi ki: (40) "Safrnda durdu[um Manas Han. ' . "Biz. yattk yeleli. . gdk ala hoyunlu suna2l kovaladr. tek: Krrg.

iyi misin? demigtim. ItL. Kdkgti giiyle cevap verdi: "Bu sdzlerin (anlamrm) bilmiprum!" (90) Bu cevap iizerine Almambet: *Altay Akay. . baErnda kara btirkle: Krrg. Yah nedt bilmiyorum. * Bigik solonl" diye. (85) "Yabt " KalakaY kaEkat" diYe. Almambet Ktikgti' yii gtiriince: * Altay Altay!" diye bafrrdr. Yabr!" diye. Dr. Ktikgii onu gtiriince korktu. K0kgti!" (dedi). * Isrk-ktil'tin bagrndan atlanrp kogmaya bagladr. Tuncer GULENSOY / 37 (60) Kam ateg gibi krzgrn iken Is* ktil'iin krytsrna vardr. Yabr. " Kalakay kaEkal" diye. deyince. Kalak ay nedir bilmiyorum. "Yabt (70) Miindii Miindii!" diye grlrdr. ^ Akay Altay!" diye. (80) "Atrnrn bagrnr burdur. Arkadaki da$lardan. kaldaygan kara b0riik. " Bigik solon!" diye seslendi " Kiikgti durup g0yle cevaP verdi: (75) Altay nedir bilmiyorum. baludr. bagrnda kara btirkle22 (65) ansran grkrp geldi. Kcikgd'niin yamna vanp.l" diye haYkr&. 22. kaplan (gibi) doEan Almambet. deyince hAlin nasrldrr? demiEtim Yabt yabt.Prof. Kaplan (gibi) do[an Almambet. Kdkgii gel kargrmda durdur." Kaplan (gibi) dolan Almambet.

hllefi altrn tu! gelir: Krrg.: l niai:n !1i rrra lr'iri.' I 26. deyince ttiriin23 var mr? demigtim.cep: Krrg.':h . Allahu Teala ay'r g6kyiiziinde ryrldatlr.i . aygrfr altrn tuu kelet.!ir"riiri *':ri:.*i".nril. moyloon 25. eder hepsi yedi giin. Bigik solon. altma yaygrlar dii$etti. 27. sakahmr koydursam. Hiliti altrn tu!27 gelir.t t:i.atis rlill:r* ::riiv. torii: Bey.j s\r-ri. makas: Krrg.r. ipek ile kadifeden.p. $. deyince kalanm var prr? demiqtim.' E. Makasrn2S vardr yarunda.:ri. iiiililil .']. kendisiyle26 sekiz giin. kiikiil < Mololca. dedin ki Almambet: . Ozii minen. Kur'6n'ln vardrr boynunda. kendisiyle: Krrg. Krg. Kitkg6 ak gadtnm kurdurdu. 23. 24.. (110) Cennet'e girilir dediler.{ . rgrlryla yeryiiziinii rsrtu!" (115) Sonra. kikiil IQrg. Usturan vardr cebinde.}* :r.. 29.r{r>v.I'Ben bryrlrmr oydursam.29 (120) Kitabrn vardr koynunda.rli:.1*!.g.38 / Manas Destanr (95) Kalakay kagka. Getir Kur'0n' rm gtireyim ! (125) Ag kitabrm okuyayrm!" Kiikg0 ordusunu topladr. Hz.i. 28.r. . Bu diinyadan giigiip de <iteki diinyaya gitmek igin (100) bagka yol var mrdr?" (105) Kdkgii durup Eunlan stiyledi: "Bryr!rn124 oydursan sakalmr koydursan Kikiiliinii2s krphnan bagrndan kalpak diilmesini g*arnsan.. I I h E .: Ll Lt.irrr:.. r*rrY . aldl . diikOrt.i. Alu bdltik kara kol gelir.i I(rg.i:iji . Giinegi giikyiiziinde rErlatrr. o cuma ile bu cumaya. bryrk 'iit:tlin:'b l"x*i:i. {.

bryrlrm oyuver sakalmr koyuver (150) kakiiliinukrptmp. KurtAn'rmr tamrsrn!" Kaplan (gibi) doEan Almambet. kutsal kitabr aqarak. Tuncer GULENSOY / 39 (130) Semdveri3o atege koydu. igine elma. semiver: Krrg. 30.Prof. Sonra Almambet'e sundu. Kara Han'm er ollu kaplan (gibi) doEan Almambet: "Ben Miisliiman olayrm!" dedi. . (135) (iistiine) peker katfl. Getir Kur'in'rm g6reyim! Ag kitabrm okuyayrm! (manisrm) anlarsam (gayrnr) igerim. (140) sakahm koyuk defil. Almambet gayr almadr: "Benim bryr$rm oyuk deSil. (o zaman) kitabrmr okursun. saglannt krptndr. k a y m a ktan ahp doldurdu. sakahnt koydu. ak kuyruk (adh) gaydan (suya) saldt. Oniine koydu (ve) (160) Kur'in'r yardrm gilrmeden okudu. . mamoor < Rusga. biiylece gayr kaynattr. yanma geker koydu. Dr. arahksz kitap okudu. Anlamazsan nasrl igerim!?" Er K6k9ti kalkp dedi ki: (145) ) "K"r"-Han'rn balasr kaplan (gibi) dofan Almambet. (155) bryr[rmoydu. kalpalrn siisiinii aldrnver.

parayr helillagrp alahm! : b #. aiama dil koyaytm. ganak. (=kase). tag gini: Krrg. ayak: Kadeh. k0kiirtiktO. ay rgrlr32 gibi solayrm. 31. kendi yurduma varayrm. Siiylemek istedilim dilim bir.40 / Manas Destanr (165) Almambet'e tag giniye3r (gay) koydu. gii[s0mde: Krg. (185) . Almambet gayr igtikten sonra. giden bir ayak senin olsun!" (175) Ay rgr[r gibi soldu. ay carrlr. (170) senin ile dost olayrm ondan sonra (gayrm) igerim!" dedi. ay rqrfr: Krg. dedi. $imdi ben ilime diineyim. halkrm sOziimii dinlemezse. altr oluilu Oyrot'u. tuilkrmlakonugayrm: yurduma anlataylm. gil . Haydar Han ollu Er Ktikgii kucaklagrp dost oldu. (190) ak'tenge pulunu sagaylm. tag 32. mah hel6l krlayrm Parayr kalrda kaydettirip. "Gtilstime can koyayrm. krzrl ateq gibi yanan Oyrot'un hakamm iildiirtip kagaylm! Halkrn sdziimti dinlerse. 34. 33. (180) drrup Ktikgii'ye Etiyle stiyledi: "Gtifstimds34 camm bir. Almambet gayr (yine) almadr. korkudan su boyunca kagan iig ata olullu Miisliiman (195) igine girip varayrm! Mah sayrp yazayrm. O zaman K0kg0 qtiyle cevap verdi: "gelen bu ayalCS benim olsun. O zaman Almambet gayr igti.

gergek diinya orada! O diinya igin bu diinyada (205) (210) (215) iyili[i do!rulu[u ti$enelim! 'Kul hiivallahti Ehad' Kur'6n dilini bilelim. . babam!" dedi. kayadan. egki. yumurtadan ak idi o. 35. Kll-ciren (adh atrna) bindi. elini veren adam yok(tu). (225) Bu yerlerde duramam ben. Tahtrnda (oturan) Kara Han ilini yurdunu topladt tahtrndan kalkrp giiyle stiyledi: (235) * Arkafs ke aynlmaz kayadan. babasrmn yurduna dtindii Babasrmn evine girince Almambet "Sel0miinaleyktim. 37. Seldm verince Almambet. gitef6 aynlmaz ne anadan3T ne yuvadan. kegi: Krrg. Mekke ile cennetin (220) ortasrnr alallm! bizMiisliiman olahm! aramzda g6riigiin. ayala kalkan adam yok(tu). Dr. ana: Krg. diigmamrun kargrsrna gelip gath. Krg. ktl ztrhmgiyindi. arkar: Da! koyunu. Almambet ategin bagrna gegip qiiyle stiyledi. atrmrn bagrnr buramam ben. 36.Prof. "Dolmaz olup kalsaydrn! bagaramadan kurusaydrn! yalan diinya burada. Tuncer GULENSOY / 41 (200) Miisliiman kavim ile geginip gidelim!" Almambet atma bindi. ne atadan ne yuvadan. (230) halkrmn yanlna. yann gelin anlanm." Kaplan (gibi) doEan Almambet evden drqan grktr. ene.

(275) Altrn tahtrmn iistiinde oturan babasmn huzuruna vardr. . ben yerlere inemem. Biirkiiti. ordu: Krrg. (255) ben sizden aynlamam. 38. " (265) alh kol(dan) ordu38 giiriindii.. Krtay'm krk b0liik ordusu.i balrtmadan alrrrz. (Bu ordular) Almambet'in yolunu kollamayabagladrlar." Yurdun halkr Ka$an'a gtiyle s6yledi. suyun bagma koyarlz!" Han o zarnan (giiyle) cevap verdi: "(Ey) s* orman gibi gok halkrm. Rus'un on btiliik ordusu gOriindii.kumdu o.42 I Manas Destanr (240) Ana rahminde tek idi o! Kan Almambe. (an) Ktl-ciren'e bindi. kara kol. eli yok oldu atasmm. gOriindii. SelAm verince Almambet. (baba) evine do!ru (at) siirdii. "SelAmiinaleykiim ! " dedi. Rus'un ordusu on biiliik asker (iginden) gegip gitti Almambet. Han bagrm kara mr olsun?" (260) HilAUi altm tu{ gtiriindii. bu Almambet (adh) ollumu (245) Bir (daha) g6ziime g0srerme.g biricik ollum. (250) "Okumuzu sessizce salanz. erken yaglandrr dldiir (beni) gekip firlath[rm okumdu o. katr s.tr[rm b. bana nasrl bdyle dedin? srk ormanh btitiin yurdum. kapryr kendim agamam. (270) ktl ztrhlnlgydr. Tan a$anp annca giineE doSup gthnca kaplan (gibi) doEan Almambet. altmdan yaprlmrg taht(rm)dan. Krtay'rn ordusu krrk bltik asker.

atekem s6ziimii almadr: 'O dtinya ile bu dtinyaya iyilik (nasrl) yaprlrr bilemem 39. Sdylesem de olmadr. Keseceksen igte bag! Dtikeceksen igte kan!" Kara Han bu sdzleri sdyleyip. (300) Ben Miisliiman olamam. kaplan (gibi) do$an Almambet atasrnr tutup (gtiyle) dedi: (285) "Do[urttufun iyilik evldttan yoksun olasrn (Onu) uguramadan kuruyup kalasrn ! O diinya ile bu diinya (igin) yaprp gidelim! ! (290) Ktl gibi ince ktal canlara "Kul hiivallahii Ehad" Kur'f.. I. kapryr kendi agarken. gok siiz stiyleyip yalvardrm: O diinya ile bu diinya (igin) iyilik yaprlaca[rm bilelim.t :l '5 I j : hof. Dr. (315) BizMtisltman olahm! de. TuncerGOLENSOY/ 43 (280) Altrndan yaprlmrg altrn tahttan (yere) indi atasr. anasrna do!ru saldrrdr. (310) anasrna yeti$erek (qiiyle) dedi: "Atam ile siiylegtim.i... Kaplan (gibi) dofan Almambet. Mekke ile Cennet'in39 ortasrm alamam.-i _r. . (305) kara bedevi (atrna) binip.n dilini bilelim.tim. Biz Miisliiman olahm! KAfrin kalanr olacaprna. krhcrm krmndan sr)rmp. Miisliimamn kulu olahm!" (295) Atasr durup qtiyle dedi: "O diinya ile bu dtinyaya (nasil) iyilik yaprlacafmr bilemem. evden grkrp uzaklagtr.. Cennel Krrg.. gdle do[ru at siirdii. Benigt). Beygt (<Fars.

41.u 40. 42.44 / Manas Destanr (320) Mekke ile cennetin ortasrm alamarp. ktl ztrhmr kugandr. unutma bizi!" O zaman Almambet (Eiiyle) siiyledi: * (335) . . (bir) tepede Krtay'rn4o Ku krrk kol askeri duruyordu. ben Miisliiman olamam!" dedi. Gdzden uak tutup. (350) Kaplan (gibi) dolan Almambet kara polat4z ktlrcnr bir hamlede krmndan g*anp. dar kur s a { tnt g e ni S I et tim. Orus: Rus. atekemden aynlmam! Oniinde adam olmasrn! Ardrna kimseyi koymasrn! Benden tince sen vanrsan. Miisliimana ktile olur (yaganm)!" Almambet anasrndan aynhp Krl-Ciren (adh atrna) bindi. krzrl kor (gibi) yanan Oyrot'un kalamm rildtirtip kagarlm! Kdfire kagan olmakransa. aga$rsrnda Orus'un4l on kol askeri yer almrgtr. (. Krzrl kor (gibi) yanan gok sayrda Oyrot. On iki ay beni (kamrnda) ragrdrn (325) omurgamsulattrm. ben de giderim. Ktay: Qin. (340) Ak tenge paraml sagartm.345) Almambet qimdi (atrm siiriip) gitti. tag (gibi) memeni yumuSattrml Sen ollunu drglama! (330) Anasr olluna (giiyle) s<iyledi: " Kara-han giderse. polat (<Fars): Qelik. Atekemin siizii bu idi. bir vurarak geri koydu.

Krg. . 4T. Dr.l4. (360) Savurup vurdu kabrndan. Orus'tan gftm4 idi! Almambet batr dedi ki: Oteki diinya igin bu dUnyada (375) iyilik yaprp varayrm.. grup grup: Krg. Uzun bacakh4T Almambet 43. krsa: Tilki. . Bir yaman darbe indirdi. (370) Bagma de[nek deymeyen Qdl yerinin ktrsasr43 Bir Eok cinin mirzasl. Iirg. diirkiin diirkiin. krzrl korlu: Krrg. Kara diEi deve gokse giirmeyen. Kzrl kor gibi yanan gok sayrda Oyrot (askeri). iistii drtiilmiiq kiiz gibi (etrafa) savrulup yatrp kaldrlar. goktuu. sdzleriyle halkr darmadalrn eden Kalamn ollu Karaga (adh birisi) vardr. bir saf duran Kalmuk'a Krhcrm tuttu saprndan. Seni bir (tek) Tann'dan bir dileyip salmasam. Kula atlarnt kovalayrp kagmadrm. Kilgaaa ktztl canrma KryAmeti dileyip varayrm! Klzll korlu4s Oyrot'un (380) Alaca (atlanm) ahp kagmadrm. 46.. 45." (385) Almambet batr btiyle stiyleyip Oyrot'a dolru (atrm) stirdii.! Medine'nin sararmr$ sahrasrna Bir defa indirip almasam.. Alhn (gibi) kakiilii dalgalanan. krzrl kor (gibi yanan) biitiin Oyrot (halkr) grup grup6 oldu. Tuncer GULENSOY / 45 (355) ortasrndanyararak gegip gitti Almambet Kolordunun golunu gegip gidince. (365) (Almambet) bir btilii$Un baqrnda durmugtu.tzunbaiakh: Krrg. anErn uzun. kilga: Azac*..Prof.

tek dostum. krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'u dofuya do!ru siirdti. gO[iis: Krg. tek dostum. 53. sank: Krrg. bayrak gtinderi: Krg.. Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'u doluyaa8 dolru siirdii! "kapatrlmrE kalan cennetin (395) (400) kaprsmr agan Er Kogoy. 48. nayza. ! sol ete{ini sol tar$a (420) firlanp afip ktstrdr.. Melekler yardrmcr olsun! . "Giifsiimdekisl camm. bolkup ahp. ballamp kalan pazann yolunu agan Er Kogoy! Namusun duruyor baErnda. firlatarak: Krg. (410) dilcifimdekis2 siiziim. kdmdkdy. ruhun duruyor karErnda! (seni) ruhlann korusun! Meleklerin yardrmcr olsun! Qa$rran sesin ezcn gibi. dofu: Krg. Hocam bagrnda sank49 kazan gibi. ktikiiriik. dilcik Krg. Kiikgti!" diye ba[rdr. (405) Ruhlar (seni) desteklesin!" Almambet bayrak giinderiniso yerden kaprp. 50.46 I Manas Destanr (390) bayrak gdnderini yerden kaprp.Hocam! Melekler yardrmcr olsun. kargr: Krrg.. pegi sra talcip etti. celek. sol elindeki kargryr54 sol elinden brrakrp saf eline aldr (ve) "Ktikg6. 49. 51. selde. (Ey) Yaradamm! Sana ne yaptrm? (Ey) kudretlim! Sana ne ettim?" Almambet bu etelini bu tarafa fulataraks3 krshrdr. 52. 54. . kin grgrg. kula atlanm kovalayrp kagmadrm. (415) Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un alaca atlanm ahp kagmadrm.

aklan da! gibi yrldr. sular bulamp halk yatlnca. 56. Manas'rn savat naraslss saylsrz askerin balrnqrnr56 Almambet batrr haykrdr. uraan. sdlimen geldim. Almambet. dostum. dostum! Halkm sdziimii dinlemedi. Manas'rn r0hu alzrna girdi. Yer ortasrndaki gtik tepeye atasr5g Kambar Han. savag narasr: Krrg.Prof. Er k0kg0. Bugiinlerdeo karErlaEtrlr yerinde Er Kiikgti'yti giirdii[tinde. . Kdkgd'niin meleli baskrn yapu. yiiriik Krg. ile (430) sayrsrz K a lp atn tepinmesini Krl-ciren (adl) yiiriiksT atr. oz babasr Haydar Han. bafrng: Krg. Dr. bugiinlerde: Krrg. dostum? -Sa! seldmet dtindiim. Tuncer GULENSAY I 47 (425. ulu ata: Krrg. Haydar. dostum! -6zlem dolu. 60. kolsuz htrkasm'S ak tenge aftgcsrm (435) krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un kalarum iildiirtip kagtr! Ay rgrlr boz oldu. ev gibi krldr. kiinmiin iin. ar['ata. I I : haykrrdr. 59. Haydar Han'rn balasr biricik dolan Er Kiikgii. 58. krzrl kor (gibi yanan) Oyrot'un (445) i tiliileri (tizerinden) at ko$turup geqri. ulu (450) Er Ktikgii de geldi. dostum! (455) -Aleykiimselim. sagtr. Almambet batrr (gOyle) dedi: "-Sel6miinaleykiim. 57. kolsuz hrrka: Krg. buudan. krykrra!/krykrrrk. baya. dosfum! -SaE selimet ddndtin mii. Ak$arn olup gtin batrnca. grkart:u^. 55.han ollu Han Kiikgii ile kucaklaErp dost oldu- (440) "Ben Mtisliiman oldum!" dedi.

Yifidim! Qok kalabahk bir Nayman yurdundan. Kocakanya63 kuyruk yafu gi$neteyim. Yifit! Kara-Han'rnbalasr. don: Elbise. biitiin yurdunu bay62 krlayrm. Etizel elbise: Krre. mav: YaE. 67. tek hiirsiiclti deve: Krrs. kete. 69. . kocfuan: Kue. ktilelerim sOziimii dinlemedi. dostum! Ak tenge paramr (bu ufurda) sagtrm. iizii geldi evime.e. dostum! (Beni) iyi a[rrlayrp. nar. Celine64 giizet elbise65 giydireyim. dostum. iglerimi yoluna koyup geri dtineyim. zild iirtl e r i baY laEtvtP. viEil Krs. Hamm tildiiriip kagacaftm.Yifidim bizden bir qeY Yok. (470) tamamiyle bir yurdunu bay kilaytm! Dostum. dostum!" . kan bahast66 vermeyeyim. hetrir: KFg. yilidim. 20. dostum. ' 64. Fan bahdsr: Krrg. Krp. dostum.TT.Kvi. Ak-kryaz ile KOk'krYaz. ktirk. li'elin. ftempir. to"n'.yifidim' Kaplan (gibi) doEan Almambet. (480) K6kgd kalkrp g6Yle cevaP verdi: "G6!siimde(ki) canrm (gibi) dostumsun' bohgadaki donum6s (gibi) dostumsun. gadtnn baca deli\ine kadar may basaytm. dostum.48 / Manas Destanr (460) annem s6ziimii dinlemedi." kara suu. H0n). dostum! (475) Er dldiirsen. dostum! (465) Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un. (bana) itina et. coro. tek hdrgiigtii deve67 (ildiirsem. dostum ! . Yii'idim6e nehirdeTo (hig) gemi yok. dostum. dostum! Zay:frrrr may6l krlayrm dostum. 63. yifidim' "Deferini bilir!" deyip alan. yifidim.isin. dostum.'hun (<Fars. yaptrlrm gdrevi yapmayaylm. 68. selin: Krs. 62. yurdum sdziimii dinlemedi ka$anrm stiziimii dinlemedi. 65.. (4S5) 61. bai:7. para vermeyeyim. Kre. 66. dostum.

'pek'guzel: Krrg. giin krzanp grkrnca. 77. kar iistline kan damlasa. siiildsiin. de! (510) Uzaktan konuk geldi. bet: Yiiz. oradan kalkrp buraya gOgsiin de. giide riTa gibi titreyen. 80. Kng. buruksu-. giideri: Krg. yi$idim. oekcok Krrs. "Pek giizel!"1z deyip alan. siiliin: 78. bir yandan iibtir yana dtinerek yatsaTS giizel kokan. .Krg. 75. 74. Milhm6n). bagqr yaptr.Prof. ugu(l) cerden. konulun geldilini haber verdiler. Krg. kiidiirii (: tilkiden bir parga biiytik olan yabanl hayvan. de!" Haydar Han'rn ollu Er-ktikgd. konuk Krg. . bu yerden: Krg. 71. sepilenmiE deri gibi /colsan Buuday-bek'e. giizel koku sag-: Krrg. 73. krk yilidini Krrlrngal'r yamna ahp. iti yiEit eve giderek. oorcrn. 76. de! uzaktan konuk8l geldi. de! Atekem Haydar-han'a sOyleyin. (500) siitiinT6 gibi gerilip. tGrg. de! Konulu rahat ettirsin. bir yandan tibiir yana ddnerek yatsa.). Tan alanp atrnca. kiiymdnsii. kurt yavrusu gibi uluyan: Krrg. kiigiikiittiiy gnkrldAlan. (515) konakladrklan yere hareket etti. erin-: tembellik et-. kardan ap-ak eti vat. ilerleyip (bir yere) konsun. kurt yavrusu gibi aluyanT. TuncerG(iLENSOY/ 49 (490) pek gok7l biiyiik bir Nayman yurdundan yigidim. (495) kandan knil betJ3 var. giizel koku saganTg Ak-erkeg'e ikisine de haber verin. yiSidim (505) bu yerdenso g(igsiin. sdylenen siize erinipTT giiliince kiirek gibi disleri parhyor. kar iistiine kar yalsa. beyman/meyman (<Fars. 79. Dr. 72. 81. olo'o suluu.

sahtiyandan yaptrdl. 92. tabaklanmtg meginden diktfudi. iki kege (gadrrda). Qin ipe[inden87 ordtirdii. "Kiiniikii' 1niin85 siisleri giizel olsun!" deyip.laraf tur-. 89. 83. ustuu: Siwi uclu. Eki kiizi tiirt kel-. saba: Biiyiik krmrz tulirmir. 93 Sepilenmig deri gibi kokan Buuday-bek. ' uu!/ uuk.iik'demir oarcasri Krrs.Krg. . crkta. kdn6k0: Siit kovasr. " Kamalar giizel olsun!" diye.' 88. gadr kubbesinin direkleriniss gtirstn. u gtuuE 9 (540) sabasrn gdrsiin. rs'tuu: islenmis. (525) Seksen iple pek gok tayr stra srra bafla&. 91. KlrE. gtizlerini dtirt agrp92 biiylece bahp durdular. Bin kulunu82 altrnrg iple. Krg. crn cibek. 9?drr'kribbesin'in'direkleri: Kug. (535) "Tay yulartnrn alt kwmf6 giizel olsun deyip. 93. 6hkrp dur-: 84. 85. gttilerini ddrf aq'-. Klre. 82. "ScDc'mrn84 siisleri giizel olsun!" deyip. 90. iiziik: Tuurduk'un bir parQa yukansrndan gegen 87. kulun: Tay. sra ile ba!la&. Qadrnn iiziikiS3 salrrunca sepilenmiE deri gibi kokan Bwday-bek (ile) giizel kokan Ak-erkeg (530) kadrnlantopladr. g6gii burdan yola diizdii. Krrg. (545) "Almambet ne zaman gelecek?" diye. biiyiik demir pargastndan9r ddktiirdii. Krrg. som temir. Koy unun se mi zi ni kestirdi. Kol l<avugturup durdular. bii. ovada (bir yere) kondu. Cin'ioeEi: Krrs.50 / Manas Destanr (520) iki yilit gadrn gdzdti. kalaylatrp koydurdu.KrE. Krs. 86. hvnulannrn alt krsmr: Krre. rgtuugo "Tolonadt giizel olsun!" deyip.

uain bacakh: Kr-rs. bagrmrza blr\gelse: Krrg. (sevgili) balir: Krrg. altrn pbncemfi: Krre.Prof. Krrkkiginin iginden uzun bacakhs Almambet kol boyu loo y$kseliyordu. cok belboo. sepilenmig deri kokan Buuday-bek giizel kokan Ak-erkeg. ikisi geliyordu. kol bovu: Krre. piiskfflltilusakh: Krre. . cfiisman: Krrs. (onunla) yalmz savagacak er kigidir. (560) Kdkgti ile Almambet. Dr.1 lii alh uzun adrmh Oyrot'un (575) azizkalanrnrn o!lu. o srrada94 "Almambet geldi!" deyince. l0l . sel6m almak sizde yok: selim size buyurulmuq. gizlice bak-: Krig. . kOtiinii 9. iiy doo kelse. 102. piiskiitlti kuEalsplo2 Kara-han'rn (sevgili) 5u1urt lo3 kaplan (gibi) dolan Almambet! (580) selAm vermek bizde yok. Krs. hl yakah Oyrot'un laymetli o!lu. co-o.. 103. Ak-erkeg'in kadrm (qiiyle) siiyledi: ile : (570) "Ddrt uzun adtmh Oyrot'txr efendisinin oflu. Bagrmrza bir ig gelsegS yalmz baErna halledecek er kigidir!" Krk goro geliyordu. o srrada: 95. alirn avdar.g6 Ak-erkeg'in kadrm dedi ki: "Qadrnmrzrn dibine dtigmangT gelse. b'oti. ikisi birliktees iki taraftan gizlicebaktrlar.'I(an 6ovu. Tuncer GULENSOY / 5l (550) Ak-erkeg'in gadrnndaoturuyorken. " tatay!" feryadr bize buyurulmug. srkalap kara-. 100. alnn pergemlilot . kapr eqiline grkrp beklediler. (565) Eve yaklaEmca. (555) Krrk goronun cintinde. arlsln uzun. ikisi birlikte: 96. ' 97. 98. Kre. Okttd / ek0ii. Atrnrn bagm burdur tam kargrma durdur!" 94. osondo.

108. beyim? dizinin ig yanmtl 1l kug pengesi ili-suyu'nun (kenannda) gezinen.beyim. l07. (bir) kug sahp. -vakala-: IGrd. Krzrl-su gukurunda: Krrg. l12. l(X.attan indi: Kug. beyim. beyim. viiriik at: Klrs.. krzrl suudun oyunda. zerAfet: Krg. beyim! (600) Orada bir atmr tufrnu$tum. attan tiigii kaldr 110.52 | Manas Destanr (535) Krl-ciren gibi yiirtik atmlB yulanm los Ak-erkeg yakaladr 16 atm baEmt burdu. bey(i)l. gengel. Bir yrlkryr almrqtr. (610) ' (615) Nerede bir boynuz grktr.6urdu: SvirEi. I l3 beyi*.ta: golbrr). kug pengesi: Krrg. beYim? Zarafetinrr4 neden yok oldu beyim? Uzaktan gelen konulum. beyim. l14. trrm*la-: Krg. 109. beYim! giinde bir atrm yakalanm. giinde bir sefer yaparsln. beyim. Ak-erkeg'in kadrnr gtiyle dedi: (595) "Krzrl-su gukurundall0 beyim. I 12 trmrklayan. beyim! nerede bir boynuz gktl. (onu) kagmaya zorladrn. . Krtaylardan Er-Agrq. I13. atrm bir durup ben alsam. attan (590) indi. beyim? giinde (bfu) it sahp. karrira-.lD da! gibi (yaptlt) olan Kiikgti-han "Benim atrmr almadr!" diye kut. gilbrr (Manas. krymet bilen olmaz mr?" "Soy-sopunu bilen Ak-erkeg. iginde bir srkrni mr olur. ugul cerde. beyim. buudan. 105. burada: Krg. fular: Krrg. beYim! (605) '. attndan inmedi. beyim. lo7 Uzun bacakh Almambet 6uru6ulo8 durdu. taktm. ne oldufunu bilmez mi?" 106. orada bir atrm tuffnuqtum. sldlr -. Peginden grkrp kovaladrn. lll . dizinin Qi yant: Krrg. beYim! O zaman dedin ki K0kg6-han: "De$er bilen Ak-erkeg. beYim! nerede bir boynuz grktr.

tung ibri$ir2o ahp (650) elinizi yrkayrn nakryh ibri{i121 ahp. ll7. l2l . I16. gini fincan{ yiik burcundan grkarrp verdi. cdmert davramp lte gayr kaynattr.kgti ile Almambet. elmadan aldr. bediirliiii kumgan.GBLE{{}ft S (620) Da! gibi (ulu) olan Kdkgti-han.:_. Krg. ategi alevlendirip: Krrg. eyerinin 0zerinde do!rulup attan indi: Krrg. eyerinin iizerinde dodrulup attan indi. giizel kokan Ak-erkeg. bu ikisi. 120. sarhog olacaklar!" diye. .uS ga&nn kaprstm agrverdi. Dr. l19. Tmcer. tonkoyrip attan diigtii. evin igine girdi gitti. "Sarhog etmeyen gaylan. kaymaktan (da) ahp koydu. nakrEh ibrik Krrg. (645) sarhoglu$u giderir!" diye sundu. giizel kokan Ak-erkeg ateEi alevlendirip. . gaydan verip igirdi. grndlrma: $arap tulumlannda Srngrrdayan kiigiik demir gubuklar. gini fincan: Krrg. tung ibrik: Krrg. - -'_. kanttan ahp (igine) kattr. Prof. (635) (igine) ak-kuyruk (adh) gayr saldr.. ytiztintizii yftaym! Koyunun semizini kessinler! Uzaktan gelen Almambet'e ll5. O zaman Ktikgii Edyle dedi: "Sepilenmig deri kokan Buuday-bek. gtrtl giigdk. Eekerden koydu. kololuu kumgan. Kiikgii ile Almambet-batrr' rn dniine koyup buaktr. ll8. 17 (630) Birisi (arak) koyup verdi. (640) "Kd. Giizel kokan Ak-erkeg. martuulap. t l8 semaveri ocala koydu. ctimert davramp: Krg. Birisi (arah) sunup verdi. (625) grndrmail 16 tulum(la). (ona) bir tulum cralr verdi. ottu cagrp ciberip.

krsrr krrsak: tuu bee. kbyu yeleli: Krrg. Seksen kazrla sayrsrz kulunu .-n: 124. (685) hangi ig atrnrnl26 kalabahk yrlkrmn arasmda iiteye beriye dolagtr(lrm bilmiyordu). tokir Kri tolimak calduu. (kargrsrnda) el ba[layrp (divan) durdular. toprak sagrp kogturdu. Koyunun semizini kesip soydular. (onu) ahp igeri lioydular Tung ibrik alry eline su diiktiiler. (Yatmadan) yataEmr rsrttrlar. (670) ondan sonral2a kaprdan grktrlar. Bahadrr dolan btiyiik Kiikgti. 127. ahp vann igeri sokun!" Sepilenmig deri kokan Buuday-bek ile giizel kokan Ak-erkeg. (665) nahEh ibrik atrp yiiziine su diif. iq atr: Krrg. .Kiirtingii (adh) ata binmiqti. onilan sonri: Kris. birisi kapryr agnrz2 (660) dipei diiSekl2s serdi. Tan alanp atlnca. (konufiu g0tiirdiiler). suaya koyup balladr. l!Q. I25. koyu yelelil2T tor aygtrlarm alaca beygir ktimeleri iginde P. lfi:lew Krs' esik ar' at.54 / Manas Destanl (655) kol baflayry durunuz! Konuk ka[am Syuk qadra. uzun ayakh Ktirdngii. (675) . giin krzanp grkrnca Almambet diigekten kalktr. (680) altmrg kazr[a bin kulunu balladr. im. Almambet' in kargrsrnda K0k9d duruyordu.tiiler. Hangi trsrr hsrapt2s kesecelini bilmiyor(du).

Her geyi uygun krldrlarly. Kdkgd (bu krsraklara) yakrnlaqrp geldili zaman.ii$iner33 kadar ya! doldurdu. (710) kocakanya kuyruk yalr giynetti. ziifiirtleri Geline serpug giydirdi. temene. Han Almambet-batr'rn bagrm onunla selimladr. Tuncer GULENSOY / 55 (690) gayet ktigiik i1i 1tro1l28 va61. yukandaki alastan yuvarlak 135. Krg. t30.Prof. l3l. sormadan Eecer32 iyi mi olacak. Biitiin yurdu bay krldr. l?3. (715) K6kgti'ntin tistiinde oldu. Ktikgti'niin kargrsmda yfiriiyen krk qoro (bunu) krskandr. birinin takrtrs dilerinden aynlmca ls (695) Han Kdkgii bu iki krsrafr kestirdi. Dr. srnktarrnrn iisr ugranyla rutulan. Krzrl kor (gibi yanan) Oyrot'u (700) ahp buraya getirdi. (705) gadrnn tiind. sormadan. Kiikgti'nitn zayrf (halkrm) yallandrdr. 133:f. Biirkiit kugunun tepelifini dtizeltti. giindiiz onun yiiriidiilii yer. 5"6u1131 Almambet-batr bdyle yaptr. kdk. (bu krsraklar) gaprazvanr2g durdular.4. gaprazviri: Krrg. arkl-terki. telegeyin tetis krl-. 129. kargrhkh tepigtiler. gayet kiigiik iki krsrak: Krg. g u valdumr3s gelikten yapfilar.iihflt-iH'kubbesinin Parga. birinin takrtrsr digerinden aynhnca: ikisi birbirinden 6ynhnca. btitiin yurdu zen ginlegtirdi. sebatlr: Krrg. . guvaldu: her geyi uygun krl-: Krg. eki biiykiil bee. Gtin berbat mr olacak. 13. Han Almambet-batr'rn gece yatacafr yeri zenginlegtirdi Haydar-han'rn alnn tahtrmn <iniinde oldu.

(735) ulu a$asrAk-kryaz. kukrmrzdan gong137 oldu. Batrr dolan Kiikgti Han. tengsinip. (730) .firi yanmdan grkanp atsrn!" dediler. Kdk-kryaz adh goro dedi ki: "Ben de giiriip duyuyorum. k6fi rden grkary Almambet. beyimize derikr36 oldu. o da hamna sdyledi: "(Bunlan) ben de biliyorum. Tan afanp atanda. Buuday-bek'ingadrnnda konuk (olup) uyuyordu.56 / Manas Destanr (720) "Uzaktan gelen Almambet. (Ama) Kiikg6-han'a stiylersem. dnlerine oturup durdular. Buuday-bek ile kalkanda. : itlr. (725) 6uri1138 iEler yapmasrn! Uzaktan gelen kf. Bir gece Han Ktikgd. krk yi[it btiyle konuqtular. Ak-arkeg'in dtigeline Almambet girmeyi diigiiniiyor!" dedi. (750) bagkasr s0yler diye duruyorum!" Sepilenmig deri kokan Buuday-bek. l k t l! il kensinip. kiigiik inisi Kiik-kryaz gorolarur yahgilan gelip ak gadva girdiler. (740) ' (745) Ak-kryaz goro dedi ki: "Yukandan I39 gelip kiigtimseyiplaO krrk gorodan btyiimseyip Tann'mn yiicelttili lal Efendime denk batrnmrn kadrm ettilila2 lAlmambet). giin krzanp glkanda. hr F'i . .

bay kil .mav krl . baglan : kaytttrm. ongor Eumduk kep. (bu) Ktik-kryaz adb goronun.: Krg. lazrl kor (gibi) yanan OYrot'un yiiziinde bir kdtiiliik sakhyorl4s (gibi) giirdiim. olmadrk sOzler: Krrg. Dr. !il:. geline k e t e 146 bagtattnn. btittin yurdunu baY krldrm. kocakarrya kuyruk yaP gidnettim. (765) "Bu Almambet (adh) batn beyim Ktikg6 ga[rdr!" dedi.: Semiz et-.: dir. Krre.l4 fakir halkr bay lcldrm. 145. l48. 147 . kiiriin'. (onu da) parga parga kesip yok edeyim!" Kiik-kryaz adh goro vardr. al'atekem: Kudretli babam. KrV. (O da) "aleykiim selim!" (diye cevap verdi). Almambet. iingii bozuk 149. ka[anr 6ldiiriildiiEii zatnan. I. {l ij. ii. ak teneei Giimiis sikke. .Prof. KrrE. giiziinde bir k0ttiliik sakhyor (gibi) gtirdiim. "Selimiin aleykiim!" dedi. "(Peki) varayrm!" dedi." Kiikgii o zaman dedin ki: "Almambet'i galrnn gelsin! Bu yaptrlrmn cezaslm vereYim! (760) (E!er) Ak-erkeg suglu ise. (775) zU$iirtleri bayttttm. yapacafrm dedi[im vazifemi yapmadrm mr? benim hangi yerimde eksiklik buldun? (7S0) Gegenlerde ti ihr $t 1i.: Zengin et-. yaiumde birXtttiiliik sakla .: (785) ek tengel47 paramr sagarken. yiiziinde bir kittiiliik saklamyor (gibi) gtiriiniiyor' giiztinde bfu ktttiiliik saklamyor (gibi) giirtiniiyor' olmadrk s6zler149 sOylemig olmah! 143.. kefe: Serpus. yalnrz gelen Kdk-kryaz'rn. l$. (770) zaytflan may krldrm. 145 gadtnn tiindiigiine kadar may krldtm.KrE. TuncerGULENSOY / 57 (755) "Kadtn krskangh$r ile siiyliiyor!" (diye diiqiineceli igin) sdylemekten vazgegtim. 146. KrrE. (Sonra) Almambet Haydar-han'a (diinerek): " Al'atekem 143 Haydar-han.

oturacak yer veren treyl5s yok(tu). l5l. Daha 0nceki (her) geliginde. Ayala kalkan goro yok(tu). "Aleykiimseldmlf' (diyecek) yok(tu). gizlice: Krrg. gorolar hayktrorolrl 53 ayafia lcalkartar &. gelir sana sOyferim: y:rman sdz ol'ursa. 153. yegil otlarla kaph lst (yerlere) girdi. dar gegitlerden grktr. (atmm toynaklanndan) ombo-dombu (diye) sesler grkartrp. hl zrhrru giydi. haykrrarak: Krrg.icetsz (igeri) eirdi. Krl-ciren adh atrna bindi. Han Krikgd'niin gadnna (800) ' (805) vanp attan aga[rya indi. ongdolop oltura berigi. derim (795) dert etme. Eizf. . "Aleykiim" ile igleri yok(tu).58 / Manas Destam (790) Hayrrh 162l5o olursa. oradan tlteye giderim. sel6m verip (igeri) gidi. giptep. sa! tarafina oturturdu. sa! seldmet ol. sa! tarafina oturtup: Krrg.l54 Kaplan (gibi) doSan Almambet. cakErluktuu kep. kaplan (gibi) dofan Almambet. 154. Almambet gadra her giriginde. beyleri bu K<ikgri (de O'nu) (810) . sa$rcakla kal. bu ocalrn kargnrna oturup kaldr Almambet. 152. Orada oturan Han Ktikgd uzafim$ oldu$u ayalrm toparlamadr. tdrti. (815) "Sel0miinaleykiim!" dese. bey: Kug. yegil otlarla kaph: Krg. igte o. (820) yrmulu gdziinii agmadr. 150. kdktiiii. duu dep. hayrrh sOz: Krg.ateEin baqrna. Kara Han'rn balast. 155. derim!" Kaplan (gibi) dolan Almamber. (atrm yaydan fulamrg) ok gibi selirtip gitti.

l' tek bilinen Tann'ya (850) (hig) Eiipheyle bakmadrn mr? inat 16l efendim var idi. ar[aml63 yok. bozamn iEi bozulsun ktitii kigi yanlsrn! (835) (840) (845) "(Ey) rl rl . don bana gereksiz!" dedi. yiizlerinde kitttiliik saklamyordu. "Bagka ne alrrsa alsrn!" diye. 158. brgalr ahp kruna koydu. tarbaybr? (: bu delil mi. Tuncer GULENSOY / 59 (825) Qorolara baktr. sdyledi. 16l . denk et-: Krrs." 159. Ak-kyaz goro gdyle stiyledi: "Bugtinkti aldrlm sana iyidir. 160. gara: Qare. 156. igte bu ya!). " . at istesin!" diye. ApEr 1*u1ul57 bulunan K0k-kryaz dedi ki: sen uzaktan gelip hava atanlss krrk goroya caka satan Tann'nm beyim ile yiikseltti!i denk ettilirse ii. 164. Krr[. donumun yamanacak yeri yok. 157. 163. oolukma (Manas5ta : ulukmil. giyim istesin!" diye siiyledi. "Giyecek gerek olursa. (kendini) sana vermedi mi? (sen) mutlululu iildiiren yiSit bir eftssint"r62 Almambet (bu sdz iizerine) gtiyle dedi: "Tann istedi. ekE/ake: Amci "yagqa biiyiik erke!-e hitap tarzr".Prof. argam: Qaresizfikl Krg. (830) verileni bana iyi "At gerek olursa. q0pheyle baktradrn mr?: Krg. Dr. hiv-a at-: Krrg. Krrs. s0yledi. Oddsii-. Y ere arkrterkirs6 gizdi. siiyledi. b66diisit-. asaEr tarafta: Krgi fiimiingii cakta. O vakit Almambet giiyle cevap verdi: "At(rmr) kogacak yeri(m) yok. 162. at bana gereksiz. g0zlerinde kOtiiltik saklamyordu. Krg. irnir Krrs. efendimin inadrru ls (855) ahp g6tiirmeye geldin sen! Ak-erkeg'in kadmmr istedin. Kudret istedi garaml64 yok: arkr-terki: Caoraz. 'Diledi[i her geyi alsrn!" diye.

kele.60 / Manas Destanr (860) veriverin burayal65 araktant"166 Arak ahp geldiler. dameah: Krri. kongur salkrn. 6el alaga (= bir at donu).): Ekmek. vulaf: 172. Almambet b_atr Eunu sOyledi: (870) "Ben at istiyorum. Kaplan (gibi) dolan Almambet be$ kadehl67 dolusu igti. (875) (8S0) aldatmak igin. Krrs. baslansrcr. baktr toynok(h) (atr) (885) Ktik-ala'yr ver bineyim! Kttk-kiibit (adh arhrm) ver giyeyim! Kara samur katpafiI76 baqrma versin gegireyim! dkgesi yiiksek kdk cekeyilTT ver. (bir de) giyecek gerek bana! damgahdanl6s begi yot beyli alagal69 (donlumun) giizeli yok: amnmqlardan altrsr yok. kad6h: Krs. 165. 170. 177 . sulfiu. samur kalpak Krrg. terlemeyen: Krrg. 176. ala galbrrt cas: Yer yer kann erimesinden olugan agrkhk. Kvg. tmr.rakr. kogturun yalnrz ala galbtrt cas172 ile geldin yalmz sonbahardaki hafif serinlikh173 gtiz ile krk adam boyun var idi. arak: lcki. Kris. kig telpek. beleeliiii. terdebes. O zaman KOkgii dedi ki: (865) "At gerek olursa. elbise iste al!" dedi. "Elbise gerek olursa. kiik ceke: Bir gegit krymetli ayakkabr. 167. c*nEr ilkbfiann . yulaflTo yok! Almrq idi qeref ile altmrt dokuz mal ile. (fakat. Krig. beylialaqa: Krrg. bu agrklftlann ortaya l73. 174. 168. Krrg. veriverin buraya: Krrg. krl kuyrukl 175. ' Tekegi'nin terlemeyen 175 altm bilek. nanl<Fars. 165. yemletin yalnrz yetmig batman nanl7l ile.ionE'ahardaki hafif derin"lik: Krrg. l7l. Almambet at iste al!" dedi. bir) ince kuyruklur14 taynyok idi. 169. ince kuyruklu: Krrg.

s lall (915) ffl. ces tuyak. hangi sar'ala(yr istiyorsun?)" O zamanda Almambet-batrr qdyle dedi: " Gdfisiimde carum bir". 180.i 1t! Thnn'nm yiikseltti!i beyim ile denk ettili ffi. lM. yiyecek hususunda kanaatkdr at. rengine galar beyaz. (895) sarr alaca atrm sayrsrz. mustakka tuugan.n (920) ffi ti iii iir ij' Kdk-ala'yr bu diliyor. K0k-ala'ru ver! Bineyim! Kiik-kiibii'nii ver! Giyeyim! "Rica et!" diyorsan."178 atrm pek gok. (o atrn) lagmr sana kim verir? San-ala'yr bu istiyor? (o atrn) budunu sana kim verir? (atrn) bagrna kamgr (vurun) tirkiitiin.). krrk goroya caka satan. kr: Krrg. hangi Kdk-ala. yularh: Krrg. ayalrmagegireyim! "iste!" diyorsan. budur istelim!" : il {tr . kiil rengi kula. obur: Krg. t. oktoluu / noktoluu (<Mo!olca: nokta). (900) 'A[amda dilim bir" . kula: Dayamkh. Konurbay o6urtst krr182 (at) idi. O zaman Kiikgii gtiyle cevap verdi: "(Ey) uzaklardan gelip hava atan..sorgok. Lu1u180 tay idi.Prof. yiiksek da! yaylasrnda dolmug: Krg. 182. Krrg. bohga iginde elbisem br! sdylemeyince bilemezsin. dostum. hangi. gal (: Kiil . 183.' 179. Tekegi. dilediklerim bunlar! Ktikgii (de) kalhp Eunlan stiyledi: " 11111-". istediklerim bunlar! "Dile!" diyorsan. kdk ala: Agrk mavi benekleri olan. dostum! yularhda179 mahm bir. 178. bakrr toynak: Krrg. l8l. ni . ili!. iiteki Tekegi'nin terlemeyen Attm bilek. Dr. Krg. TunceTGULENSOY/ 6l (890) . (bohgayr) agmayrnca giiremezsin (905) en baqmdan stiyleyeyim! (910) i Tekegi-mergen geng idi. hangi.ts3 yiiksek da! yaylasrnda dolmug 184 Kiik-ala'm. bahr toynak.

it Kiikgii! Sakahn dolsun bit Kiikgti Kaburgandaki bitler duysun. Almambet. yakrn atan Haydar-han. (bu) Kalmuk neden gitmez?'. (aun) krgrnr sana kim verdi? Sar'ala'yr bu (kigi) istiyor. it (gibi) gider. it Ktikgti! Sakahn dolsun bit. Kcikgd! A!il a[rl koyununu it bassrn. (935) deliqik dolan Er-Kdkgii. yakrndaki ki giler gtiriiyorlar. kal!. (e[er) vermezsen. kahrol!: Krrg. Almambet. (960) "Atanln mezan. K6k-ala'yr bu (kiqi) isriyor. budunu sana kim verdi? "Qrk!" deyince. kahrol!185 Haydar-han' rn Kdk-kiibti(sti) heybende duruyor mu? uzaktaki kigiler hissediyor. (940) 'Verdim!" diye. alzrndan grkarsana! Kara samur kalpalrn heybende duruyor mu? Ben alsam onu olmaz mr? Ben giysem onu olmaz mr? (945) Kiikgii o zaman qtiyle dedi: "Uzaklardan gelip hava atan.62 I Manas Destanr (925) yakasmr srkr yakalayrn! "Qrk!" deyipce. beren . Haydar-han'rn balasr. Almambet duran araktan beg kadeh igiverdi. it (gibi) gider. krrk goroya caka satan. 185. Hep birlikte havlayan itler duysun! Atanln mezan. Tann'mn yiiceltti[i benim ile denk ettifi. . (bu) Kalmuk nigin gitmiyor? Uzun ayakh Almambet giiliimseyerek gOyle cevap verdi: ' (950) ' (955) . (930) sonra kalkrp qunlan siiyledi: "Ar!r bir atan Kambar-han.

hof. Tuncer GULENS'OY I 63 (965) ap$ aranr bit bassrn! Kebigini 186 dikmezsem. Krre. cele: Ugldn iki kazrliballlnarak gerilen. soogatka karmap ber-. koc"akan: Rrre. (97s) kiigtik krzrn biiyiigii. tokmak Krrel kiincdk. dobulbag / doolbaE: Ahcr kuEla avlanrrken kullamlan kiigiik davul. vamactan asaEr: Krs. (onlann) ortasrnda bulunan (980) altr yagrndaki Ktirpii-can'r ince bile$inden 193 tutmazsam MANAS adh beyime av etinden hediye vermezsem.. ranrran rp. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! 186.Cy llb. . tiis. siiriip gdtiirmezsem. (eeO) gay yatalmdaki yrlkrm. gilmardan'r galmazsam. yeni gelininle yatmazsam. obanrn drs tarafindan tuurduk gegerek obayr kufatan qerit qeklindeki 133:. 190. Dr. iiztk'iin birleqti[i yerin bir pargh fukansrndan sus. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! itkbahar merasmdaki yrlkrnr. taylan ve buzalrlan ballamak iginkul- Krrg. taksim etsem.Krrg. l9l . keinoir.. (970) kaprsrmntokmafrm. eikimsieen. kendiiri beEbn"en: Kfre. t dt d g dliitsg b oz g adv rn yamagtan agalr 190 diigtrmezsem. l95. 188.3ff?i#"jlff:'fl ln.igfi. DAVULBA$'rma196 vurup.l88 krhg ile koparmazsam. kebic: Pabuc. 189. korkutup kagrrmazsam. 187. kamgr atarakl92 (avr.lg4 (e8s) benim Almambet (denen) adrm kurusun! Kna cele'yi195 P"rlO almazsam Uzun c elka' yr sarmazsam. kendini be[enenl9l erlerini. senin kocakanyrl8T ripmezsem krhcm yere gakmazsam. "Almambet" (denilen) adrm kurusun! Ulu kran kiigiilti. ile Krg. etinden lediye'ver-: Kug. etsem-: kamsrga senep krl -1= L"*n'ra g<ire paylaqtrr-). tOtOgd: Krrnirzr ve bayaz keee parQalanndan dikilen.

Qadrnnda sagmr yrkayan Ak-erkeg'e gOyle stiyledi "At. mandili: Kadrn baE iirtiisii. - kuna. ayar (KS. gdnlii uzalr gdren: Krrg. Kalabahk Naymanlann (bulundufu) pek gok gadr(lar arasmdan) "Kadrini bilin!" deyip alan pek gok 199 Nayman yurdundan (1010) "Qok giizel!"2m deyip alan Kara-gag'rn gadrnnda Ak-erkeg sagrnr ykryordu.ta: buruksurgan). nwndiliyiM 197. Krrg. g0nlii cetik (Manas'ta : qetik). Ersiz kalan Kara-gag'rn digleri krnlmrg2ot iO'. kog 198. giizel kokan: Krrg. . buruksuugan (Manas. 201 . 204. I. ?-05. ogolo suluu." Giizel kokan2o5 Ak-erkeg. 203. Sa!-esen: Krrg. ayag (KS. (1015) (Fakat) giinlii uza$r gtiren2uidi. oorgun kdp. gok giizel: Krg.63). diqleri krnlmrE: Krrg. 2@. basiretli dost igin nedir ki? elbise. rica ile vermedilin Kdk-ala'yr.I. yemin: Krrg. Almambet (atmr) siiriip grkrp gitti. dost: Krrg. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! (1000) Sa!-esenle7 ol Ktikgti sa! ol! Y"*in198 senin boynuna. basiretli2o3 dost2& igin nedir ki? (1020) Kara-han'm balasr kaplan (gibi) dolan Almambet kalkmrg gidiyor. 200. (adh) atma bindi.64 / Manas Destanr (995) YalvartrpvermedilinKdk-ala'yr (senin) altrndan ahp binmezsem. pek gok: Krg. 64). 199. basiretli: Krrg. 206. ktl ztrhmgiydr. ben andrmdan kurnrldum! " Krl-ciren (1005) Kaplan (gibi) dolan Almambet. tiEi ketik. siiriip grkanp binmezsem. ant gert.

TuncerGULENSOY/ 65 (1025) ahp bagrna giydi. 213. (1030) Altrndan sag ballanm bir kucak kuymfuna ay tol<a takn. 209.Prof. 2ll. (1055) sen dahi Kiik-kiibti'yii giyin de git. ttteki: Krg. dost! selima karErhk vermek bizde yok. astrnan krya bas-. Almambet. kiirek gibi digleri parladr krmrldayrnca. (1035) kurt enili gibi uluyup. Almambet!" Atrmn baEmr burdu. Sagmrn sa! tarafim alarak gtiziintn sa! tistiine2oT gevirdi. Kiik-ala'ya bin de git! Gitsen dahi. soganguk: Qocuk doEurmamq kadrn. Sagrmn sol tarafim alarak giiziiniin sol iistiine gevirdi. 61sh2l3 yerde durdu. it yavrusu gibi titreyip. gdztiniin sa! iistii: Krg. yolunu kes-: Krrg. Krg. qimdi egile grktr. . dost! atrmn bagrnr buruver. taze kuzular gibi2oS 1o1o16o209 " solango|r2lo "* t s1e16u2ll (1040) Han balasr Ak-erkeg. (sen) bu yerde duruver! Ben beyime gideyim. ogo. torol-: Biiyii-. ong geke. orol-: Qele gekline koy-. . Kng. Ak-erkeg gadra gelip girdi: 20l. 210. Giimiiqten sag ballanm bir kucak kuyruluna giineS toka taktu. (1050) Kdk-ala'yr isteyip giireyim! Kdk-kiibti (adh arhr) isteyip giireyim! Gitsen dahi. Almambet. 212. taze kuzular gibi: Krg. Almambet gibi batrnn yolunu L"sstsk2l2 Ak-erkeg (ona) giiyle siiyledi: (1045) "Selim demek sizde yok. Dr. Almambet. ?fi. misk gibi kokular sagtr. giiliince. Krg. iag kozuday.

66 / Manas Destanr (1060) Er Kdkgii beyim. ktip yrlkrdan oldun. ey! Erli$in vardr. daf srrtr: Krrs. 217 3li: lililltd J"tf. (1085) yrldzm sa! omuzuna koymugtur! Da! srtrm22o dolagmcaya kadar. bugiin tath siizlerle avutarak2l9 (stiyle) burada kalsrn! Yarrn aym sekizi. Kahrol!:-Krrs. 216.Krr[. yalnrz tiine. _bel gibi krzrl sOltit biter I I bir egin Tann (sana) yardtmcrdr: gadumr(n etrafint dolagrncaya kadar. Bugiin ayrn yedisi. 1080. kdk olaralikalmrqtrr. aldao soolao.). kil!.(<tiin+e-) 218. oldukga gok2l5 (attan) aynldrn! giin sayarak otursam. (Onun) peginden g*mrg gidiyor. (1070) 1iip216 sayarak otursam. sekizinde bir gadrnndan siiriip grkannca. yldrzm baganp almrEtrr.cak: Yiin. tiiokii. Krg. becen v-e tiinek (<tiin+e-k) kelimelerinde ^-_ . bel avlanal 4l . tath stizlerldavutarak: Krre. (1075) can meleklen'min hepsi.'i*lx#lf. hay v a n me I e kl e r i min hepsi. Almambet gidip vannca. (1080) Senin soyun-sopun2l7 1u6to1run2l8 . Bir yrlkryr sakrnayrm! "derken. kaprdan grkarak baksam (ki). Krdu : fhzrr (al6yhissel6m). soyun-soDun: Krs.lg: estengke menen ising cok' 219.bilgin yok. Kne. ' . 220. fiin': Gece (Noc Bu krilime Tiirkiye Tiirkcesinde unirtulmus. yann ayln sekizi.. 2n. Kdk-ala'yr verrnezsen. higbir geyle il'gin yok!2ta (bir) at yiiziinden dostluk bozulur mu? (bir) don yiiziinden dostluk bozulur mu? (1065) Ktik-ala'yr sakrnayrm! derken. Almambet'in geldili aydan bugiine kadarken. i& (1090) gadrr gibi krzrl sOliit grkar Koca Kldrr22l (sana) yardrmcrdrr! Bashlm yer bak olur dayana[rn tek Tann'ya cakz2 olur! Kaplan (gibi) doEan Almambet.

Prof. Dr. TuncerGULENSOy I 67

(1095) tath s<izlerle avutarak (siiyle) burada kalsrn!"
O zaman Er-Kiikg6, (sen) giiyle dedin:

"Kdk-ala'yr vbremem,

Kdk-kiib'yii iirtemem, gidersen, riziin gidersin!"
(1100) Ondan sonra Ak-erkeg cevap verdi: "Kdk-ala'yr sakmayrm!" derken,
gok yrlkrdan oldun,

"Bir yrlkryr sakrnayrm!" derken,
oldukga gok (attan) aynldrn.

(1105) Rica edip verrnezsen Kdk-ala'yr,
altrndan

alr

Almambat.

isteyince verrnezsen Kcik-ala'yr, siiriikleyip grkanr Almambet, avuglanru birbirine vurup223
(1
1

10)

krgrm yere koyup224 (oturursun!)" O vakit Er-ktikgii, (sen) q6yle dedin:

"Kiik-ala'yr (ona) verin!
Kdk-kiibtt'yii giydirin! Almambet'i ahp getirin!" Qorolar2s gelip dediler ki: "Almambet (adh o) Kalmuk, sarhoq oldu, bir dikigte beE @ardak) igti, daha sonra beE daha igti, ata binerken beg daha igti,

(l I 15)

(1120) Almambet (adh o) Kalmuk sarhog oldu! (bir) k0knar'rn226 gtilgesine
yatrp kaldr Almambet oradan kalkrp gelir." O zaman Ak-erkeg dedi ki:

(1125) "Bu txiyle Kalmuk de!ildir!"
(Qadrr) kapsmr agrp baktrlrnda227 Ak-erkeg, Almambet gekip gitmigti "Ktik-ala'yr ahp getirecekler!" sanmrgtr; gok beklemekten usanm4tr Almamhit.

223. avuglannl birbirine vurup: Krrg. alakanm gak koyup.

?#:

226. kitk-nair: Kre. Eareav.

[lif'"ili[!

feJw'

xoe.'xiitiit

cerge tak koyup.

2Z7.Krg. bak: ffaf.

68

/

Manas Destanr

(l 130) Kdk-ala'yr

ahp getirmeyince, Krl-ciren (adfr) atrna binip, Manas'tn yamna gitmigti. Yakup'un ollu er Manas,

o gece bir diig gtirdii, ateg etrafinda pek gok giE gtirdii.

(1135) ertesi sabah kalkrnca, gorolanm ga!u&: "Kuk'ln bagr Kr!il'rm! B oz-golok' a binen Qabay'rn!
Yedi-su'da yemek yiyen

"

(1140) ey, srrta atrlmrq olan (palto)228 Slrgak'rm Kiik-gebig' e binen Sereg'im Kutunay'rn Kuu-cigit, kurnaz $un-cigit!

kak[(lii) Yag-uul, (l 145) Bay'rn ollu Bakay'nn! Ak-balta olluBolot'um!
da[rmk
B

eyke gorom, Cayzan'rn!
- s ti

Ak
(

ii

k'tin229 balasr!

I

l50)

DaS(lar)rn Biirkiit-batrr' tm 2s, su(lar)rn Sazan-batlr'tm231
yeniden232 atrlan Kan-keldi'm feldket getiren 233 Can-keldi'm

Iraman'rn lrgr-uul Yrtrlam y.rmayan,
(1

!234

155) bozulam diizelten,
tu6t 6i1623s Acrbay! Kene'in ollu Ken Canbay, alolh dolan Er Qanbay ! P11s1236 kara T0liig'iim!

srta atrlmrg olan (palto): Krrg. celbegey. 229. Krg ak-stiOk: Asilzide. 230. Itug. Biirkiit Karakug. 231. Krrg. Sazan: Sazan bah!r..
?2,8.

?32. yeniden'. Kug. kayta. 233. fel6ket getiren: Kug kara coltoy. 234.Krg. rrgr: Kahramanhk destam s6yleyen; gAir. 235. tatb dilli: Krg. cat* tildiiii. 236. falct: Krrg. tOlgiigii.

Prof. Dr. TuncerGULENS0Y

I

69

(1160)

krk goronln biil6g'tm!238' Kazak'tan gelen Kolmon-bet, Klrglz'dan gelen Calman'bet! Kdfir ile Miisltiman segme239 kvan'lar?&
Hediyem23T

(1165) elim ile yurdumdan segilmiq yilitler Karabaytr24l Kazanat
hepinizde zzamat242 gece tilkinin izini bulur yamlmadan
(1

170) taylak'rm243 gzzl'um, Tdriikiiy
karanhkla

karsak'rn4 izini yamlmadan
!

bulan

Kaplan' rm, t aylak' wr, Ennl'um
Atakem YakuP-baY'a siiYleYin!

(1175) Ben ateg etrafinda Eig gtirdtim, Ben gok giizel (bir) diig gOrdiim
Etini ikram etsin! Krmram ikram etsin!

:

Diig(iimii) Yoran kiEiYe

(l180)

ben miijdesini vereyim"! dedi.

Bozulam diizelten,

Yrrtrlam yamayan, Tath dilli ActbaY (ata binip) y0nelip (1185) Yakup-bay'a geldiler. "seldmiinaleykiim Yakup-bay, atam!", "AleykiimselAm AcrbaY, balam!"

Altrn tahtrn iistiinden
Yakup-bay agalr indi, Bagrnda kalpa$r yok bag agrk, (1190) ayalrnda kepig?as yok yahn ayak tisttinde gepkeni Yok gaPansrz

indi ocak bagrna, Bu ocafrn kargrsrnda

Yakup-bay

oturuYordu.

237 . hedry e:

Krg..iibiil gii.

238. Krg. b0l6g;Ozel iyn; diEer. 239. weme: Krg. (mecazi) kargap algan. 2n.KIiq-. kran: Cevik. qiilesen.

Ul

M2. Kfis. azamat : Azamet. 2A.KnE. tavlak: iki vasrna sirmis zm.rrE ka'rsak: Boikri tilkisi.
245.

.KEE. karabayrr: SaftanTtirtmen atr ile adi attan dolan.
deve vawusu.

Krg.

kepig : Deri gizme.

70

/

Manas Destanl

(1195) Acrbay gora gdyle dedi: *Melek gibi beyime
belge verilip kalmrgtrr,

azametli beyime igaret verilip kalmrgtrr!

(1200) Beyim Manas bu gece ateg etrafindd Eig giirmiig, gok giizel2a6 Oir) diig gdrmiig, "Etini (sofraya) getirsinler,
Krmrzrm ikram etsinler!" dedi.

(1205) " Diig yoran kiqiye (hediye) vereyim,
dtigiimii do!ru yorarsa! "dedi,

Okt&47 dan seqme mal vereyim Bohgadan segme don vereyim, dedi.

Diiltinii kiitii yorarsa, (1210) O$lu gider Urum'a krzr gider Krnm'a!" Acrbay yenidbn2as Manas'a diindil: *Atekeme sdyleyip geldim!" dedi. "Etini sofraya koyacaklar, (1215). Klmrzmr ikram edecekler!" Batu Manas ayala kalkarak
"Agrn kapryr! diye, stiyledi.
Manas-han evden grktr.

Ak-kula'ya (L220) " udalasr yiiksek,2s0 sai.nst algak"
Sabrrsu
doPan2a9

cesur do !,an25 I Ak-kula'ya; krsa yeleli, oldukga zayf rlgigekici Ak-kula; higbir attan geri kalmayan,

(1225) ayalrna yuvarlak

.

no7252

gaktrmayan,

(iEte bu) Ak-kula'ya bindi.

Bu Qinli ustanrn

(bir zamanlar) zahmetle yaptrfr;

tu Rus ustamn (da) 2fi.9*.
A7.Krg okto: Yular [< Mofolca: nokta].
?!!. cesuidoian: Kug. dktdm fuugan."
?5l2. nal;

giizel: Kug. ogolo (KS. II, 58?: ogolo ele gakgl: gayret iyi).

24E. yeniden: Krrg. kayta. 249. sabrrslz doEan: Krrs.

tikiim tuupan. 250. crdalasr ytlksek, siEnsr alcak: Krrg. iirkiipii biyik, ceeri bas. Krrgltuyak.-

(1230)

daha

bu

iyi yaptr[r; Kalmak ustanln,

mrnltryla garkr stiyleyerek yaptrlr, pistonlu
tiife[in253 sagmast 6o7r,*ron254

(1235) pt11"2ss mermisi erigmeyen; Ustiindeki Ak-olpok adh ak zrrlu giydi.
K0rniir bu lunmadrlrndan
su

iginden gegilmez srk orman256 yok edilen257 / at' a258 su yetmedi[inden,

(1240) sdluk prnar2se kuruttuklan;
e$eler dayan madr$rndan, otuz e$eyi diizledikleri; krgl* vaktine kalanda, karrn ya!1260 ile bumban

(1245) en iyi (adamlann) gelip sardrklan;
yazhk vaktine kalanda yeqil,26l srk ve yiiksek262 otlara.yaydrklan giiglii dursun diye,
insan karunr

(1250) sivrisinek263 hortumu ile katrp
(su verdikleri) krhcrm beline kuEamp,

Yakup-bay'a (dofru) seyirtti. O'nu gtiren yurt halkr, "babasr Yakup-han'r mr iildiirecek,

(1255) ya da anasr Qakan baybige'yi mi?" dediler.
Yurdun biitiin insanlan, Manas'rn peqine diigttiler,
vanp Yakup-bay'rn gadrnna girdiler.

"Karlrtrkh her yere bat'ayak26 koy!" dedi. ttfek Krrg. barang (<Fars.). 254. sagmasr batmayan: Krrg. ogl patmagan. 255. Krrg. kelte: Bir nevi eski zaman tiifefi olup, Semetey Bahardrr'rn tiifelinin adr da "Ak Kelte" dir. 256. iginden gegilmez srk orman: Krrg. kdngkd tokoy. E7 . yok edilen: Krg. coyulgan. 258. Krrg. sufah Hayvanlara su igirilen yer, yalak. 259. prnar: Krrg. bagat. 260. kann ya!r: Krg. kazr.
?53. pistonlu 261. yegil: Krg. kOk. 262. sft ve yiiksek: Krrg. giber. 263. sivrisinek: Krg. girkey. 264. Krg. bat'ayak: Kadeh.

72

I

Manas Destanr

(1260) Bat'ayak'r igti. Fatiha o1u6o265'
Fatiha tamamhnsrn, oturunuz!" dedi. Sonra.Manas (gunlan) sdyledi: "Elim ile yurdum var, (bir de) segme erenler266

(1265) Kafu ile Mtisliiman
(hepsi) segme krranlar26T melekli dziime belge verdi bir agikl2ot (azbeline) dziime

(1270') ikaz verdin tiziime!
gece yafip diiE gtirdtim, gayet iyi26e diig giirdiim diigtimii do$ru yorarsan,

okto'dmt segme mal veririm! (1275) Bu Krtay ustasrrun
zahmet ile yaptrfr, Bu Orus ustasmrn

'

diigiinerek yaptrgl,

pistonlu tiifertin mermisi batmayan
-. iistiimdeki

(1280) kelte (tttfepin) mermisi defmeyen,

Alglpok

(zrrhrmr)

bunu goztp2To vereyim ben! diigtimii 166i271 yorarsan

ollungiderUrum'4 (1285) krzn gider Knm'a,
bagrm koyun gibi keserim,

kamm su gibi dtikerim!" lgki igerken yedi$i et ile

igtifi krmrzr kusup grkardr. (1290) Buyurttaki insanlar (gok) korktular. Yolu iyi olan gtisterildi; yagr biiytik olanlara niyet etti:
battr dofan er Manas, has g elilcten2T2 1t1"tnt
255. Fdtiha oku-:

266. secme erenler: Kre. ekceo alean. 267. seqme kuramlar: Kirg. tialgap-algan krran.

Krs. bata krl-.

TQ.elypt iyi: Krlgl Ogolo zlu. cozuoi lllrs. u€crD.
271 .

268. isikar: Krrs. Avan-

gaksay.

ktittii

Kughizrili.

2i72.has gelik: Kug. kara bolod.

Prof.

r)r.TlEclh.nwl?l

(1295) tutup yakaladr saprndan,
gekip grkar& kmmdan; atasrna iinden saldrrmaya niyet etti. Bozulam diizelten, yrrfllant yamayan,

(1300) tath dilli Acrbay,
Acrbay ayala kalktr. Beyine bakarak giiyle dedi: "dla-da!'r ag, beyim, alar su273 ili'yi geg, beyim,

(1305) deniz (gibi) ili'ye ulramadan geg, beyim, detuP14 fii'ye dal, beyim! Diig'tinii siiyle duyahm beYim
Diigiiniip bulahm sevinci, beyim! Olse de Acrbay iiliir, beyim! (1310) (diiEii) yorsa da Acrbay yorar, beyim, Korkan yurdun yiirefi, bir hopladr, (bir) durdu (Ondan sonra) Manas gunlan stiyledi: "Ak-kula' ya binmiEtim,

s'

F
f;'

W

(1315) gece yatarken diiEiimde Ak-taygan' r cetelep2T, Ak-gumkar' r bdpi)16p276
Ben sefere grkmrEtrm,

ffi
#
,r.il

Kolumdaki Ak-$umkar,

277

ti

(1320) Ak-qumkar'tmr ugurunca,
kanath bilinen kuglann hePsi ayalrmrn dibinde kmldt (bu) ne demek oluyor? Ardrmdaki Ak-taygan,

(1325) Ak-taygan't sahnca, d6rt ayakh kayberen278
ayalrmrn altrnda tiliiP gitti, (bu) ne demek oluyor? Acrbay gora cevap verdi:

273. akar su: Kug. agtn suu. TI4. det'tn:. Krg. tereng.

/76.KrE. biiptiliip:
277 -

275

. Kts.. ceteleo: YedeEe altp.

ak-sumkar: Ak sunsur. iZS. kay1ereni Krrg. Kayrp eien

Kri.

Ahcr-kugu trtipii btipii diye ga[[mak'

hdmisi; bu gibi hayvanlann genel adt.).

/

kayberen

/

kayrp (=DaEh gevig getiren hayvanlann

FAtiha'sr ile Fdtiha'n denk. ayalrna gelip knlsa. . 279. kolundaki Ak-Eumkar. imah siiZ: Kue. !!1. imah sdz28o siiyleyeyim. ili suyunu gegeyim. biriniz aya[a kalkrp da. (1345) krymetli Han'm balasr gadmna konuk olacak mr? ardrndaki Ak-taygan. candlrinaktuu keo. Aceke'nin bagmt all8 Tath dilli Aceke'm (1360) bildim mi (senin) diigiinii?" O zaman Manas bunlan siiyledi: " Konguroolu-bay'rn (o$lu) KoE-abrg. Sagrnr al: Krrgl baEin ft. babasr ile baban denk. kep (< Fars. beyim. beyim. kindye ile s0yTiiyorum: Klrg. vanrira al: Krie. kanath biitiin ku$larm hepsi.haslnsa al] 283. (1340) Ak-qumkar'rm ugursan. 280. Aceke'yi yarunaal!& Dtigiinii yanhg yordumsa. beyim 'Hikmet' deyip sdz279 s0yleyeyim. Sen bu sefere grksan. krymetli Han'rn balasr peginden cesaretlenen delil mi? (1355) Diigiinii do!ru yordumsa. Krg. (1335) kinaye ile sdyliiyorum2sl Ak-taygan'mr cetelep. Ak-taygan'r koyversen dtirt ayakh kayberen'm (1350) (aya[rmn) alhnda dliifii ' buburt ile baban denk. 282.). Ak-olpok (adh) arhrmr ahp.74 | Manas Destanr (1330) "Ala-da!'r agayrm. canrlitatrp dagr aytam. Fitiha'sr ile Fdtiha'n denk. Ak-$umkar'mr bdpdldp. Deniz (gibi) ili'ye u[ramadan gegeyim. sdzl.

O zaman Manas qdYle sbYledi: "Bozulanr diizelten. iots: "Bir yagrnCa deve yavrusu" demek olup "okEama" siizii olarak kullanllu. yuflaru Yamayan (1375) tath dilli AcrbaY ferigteli dziime. tiniiie: Krg. Krrg. ktiP Yrlkrmn iginde 284. Krre. aldrna. Tuncer GULENSOY I 75 (1365) Aceke'nin iistiine.l . Krg. Angtuu: Geniq admb. (erkeklerde) lag iirgiisii. 28?.rtr (1385) Aziz-han'rn balast Kara-han'tn 6o16' 3Y290 kaplan (gibi) do$an Almambet yiiziinil bize geviriP ruhlan bu Yana gtinderdi! (1390) halk (buraYa) geliYor. Aydar: Pergem. . 286. altm aydar' 1t 288 gok belb?iii'liFe ii. Dr. Aziz-han'm balasr. 285. bulduk ur-: (eskiden) Tam itaat gOstermek. 289. DOKaZ DEFA BaLDUK URdu284 (1370) Manas-han'rn 6ntine285 gidip oturdu. Qok belbd6: Sagakh kugak. Krrg. ti .hof. 288. belge verdilini belli et telkin verdi!"in belli et! olacaklan Oziime telkin verdifini belli et! (1380) Dort artgtuu?86 Oyrot'un. kil-yakalig7 Oyrot'un # krymetli balast. ahp vanp giydirin! Aceke'm gelsin Yamma!" dedi' Aceke oldu$u Yerden aYafa kalktr. kll yakah: Krrg. Krr!. diigman gibi geliYor hayret! diigmanhlrm bilemedim. Gdlde Yatan ktiP Yrlkr. Krl-cagaluu. 290.

301 . ile beslenniek: Kue. 0opton. baEirsaEr buvru: Kr?s. 291 D4. 29E.. kirEtop. krsa tiiylii: Krg. 304.Kre. kacli . yrtm yaprp: Krg. no ut1u29l yaranidr ukum ile 1v16v4'uP92 Kambar-boz'un aygrr siir0siinden Qifter gifter2e3 ahp gelin! (1400) Bu atekem Yakup-bay'r oniki kulag ip ile bir baflaup getirin.Jrabirha). namuslu: Krrg. duru su. yetmiq kulun tildiiriip hububat yemi ite bestedi$i^ir29S Tay-buural Tay-buural'r ahp gtittir! (1410) ' kabargasP96 httr ktur297 Kara dag gahst2es 1gibi1 Ord&ee dikerse. tiieiiirsiiz. orilo: Hamn kirarsahr. ttikEnmeilen: Krrs. 298. biliniz! B a Pr sa P iyr i-buyrtF 00 lcaska-s u' yu30t (ilgilig konso) tiikenmeden3o2 (1415) benim Qozf -kara'mtahp giitiir! ' tavEan yanakh.k e p' iri halkn (elinden) ahp giitiir! Tokomon'un ?orr'sunu y$tn yaprp3M ahp gdtiir! . 3(2. klsk-a suui Berrakl teiriz. Ak niyet / neet. 303. D2. kurban kesilecek atr g'iittiriip koyuverin ! (1405) Birini ahp getirin! Altmrg kulun2% oldtiriip yem verdipimiz Tay-buural. tav. kabursa:'Krrs.Kara daE cahs'i: Krrs: kara too karagan.76 / Manas Destanr (1395) atasmrn Fdtiha'sr. 297 . ukum ile tukuit: Soy sop. 2!]6.buclr. Klttr Frur: Kire. Iiinfi"taykr.Kre. icesisi. (1420) benim Koyon-boz ala'mr ahp g0ttir! Kalkaman'rn K ar a . Krig. eEe dig(i) Kiik-ala' yr ahp gdtiir! yiiriirken gevik hareket eden. iff . 300. hub-ubat vemi 293. kabrrsa ( < MoE. cemdemek. hsa tilylii3o3 kadife gibi. gifter qifter: Kug. Rulun: Siifemeh 295.

yular yakrp: Krrg. frr li Qatkal (suyun)'dan yukanya grkrp. atrn.:l iij $i. Kara-buura beline Qirnag (da!rm) agarak indiler. sert (at): Krrg. hayrrh stiz: Krrg. krmrzr guhadan yular: Krg. Dr. cakElhktuu kep. bolot. tars. 313. Mangalan'a vardrlar.hof. kittii sdz: Krrg. gul: Krg. :r' (1445) giln ktzanp g*tr{t zaman buradan giigttiler. sabatileyin:"Krg'. camandrktuu kep. 308. 3O7. 311. kecim. 314. ona diigmanhk yapmayrz. soorusl caypoo 310. kdtii stiz3t3 olsa. salnsr yara olmasrn: Krg. 306. Sabahleyin 3 16 g(igerek.' . (ok) firlatrp3l5 gtiriiltii g*ararak ordu ytrtdii tsl* galan bir (ok) atry giirleyerek ordu yiiriidii. erteng minen. 309. Sar'ala'y (1440) Su ayalr Korkurt'tan Mangalan'a yiiriidii. 305. colbors.3 16. (1450) yiikselerek grktrlar. noktoloy / yular: nokto. manattan nokto. 315. kapla71310 derisinden gul3 (1430) iistiine I I . {b W . bagrna ktrmtzt guhadan yutat308 taktran " sadnst yara olmasm1"3o9 6it" Orttlxen. Tan adanp atfidt. kaplan: Krrg. gdtiir! Hayrh sdz3l2 olsa. o yerde konakladrlar. siddetli takrtr: Kus. topal: Krrg. da! belini agrp agalrya indiler. caypoo. . 312. boloo. (1435) ona diiqmanhk yapanz!" $iddetli tahrnsla 1" 6.il Kara-buura ovastna gelip konakladrlar. TuncerGULENSOY t 77 (1425) "Aya$r topa!305 olur!"diye yular taktfo6 kogmayr ii[reten "baglan sert @tfo7 olur!" diye. firlatro: Krre.

Demir tabanh ilzengiye3zl basmadan srgrayrp (ata) bindi. giin krzanp grktrlr zaman. 319. san vadi: Krg. bolca gayr kaynatrp yalnrz bana veriniz! ileriye gideyim. (1470) ilimi dolagrp geleyim. Celgek'in san vadisine3l7 gelip kondular Tan afanp attrlr. ee-nc oEul: Krre. . 318.i11i. 5). cavma-ktikiil. AEamara'mn Kum-bel'den Ak-kula'ya ba$layrp Agamara'nrn Kum-bel'den takke gibi Kara-tag.iemir taman iizdngii. etrafinr dikkatlice gtizledi. (1485) belge veren igeretten: burada yok tiyle (bir) gey!" Manas'rn kaglan gank tdi. at eyerleven: Krre. daErmk k6kiillii: Kus. it . Orada higbir gey gti'riinmtyordu. cas-uuli boz uul. san talaa. saldr. g dz tiniin y a s fi { t nda duru yordu 317. deniir ta6anh iize"ngi: Krrg. kirpi{i uzun idi. toltucu. (1480) Manas gelip bakrndr. Kara-ta$'rn tisttinde . "Melekli iiz[ime.322 Merke'nin (147 baqmr kesti.78 / Manas Destanr (1455) Talas boyuna grktrlar. srgrayrp bindi: Krgl rrgrm-mindi. 321 . (1465) kaymaktan (da) aLp koyunuz. 322. ilkemi dolagrp geliyim!" dedi. (iEine) hrtcnw gaydan sahmz. (1460) Manas qunlan stiyledi: " Dadmtk 2o2. 3Z':_. kanttan ahp katrnrz.318 geng ofiul3|e. at eyerleyen320 geng o$ul semaveri ateg (iizerine) koyunuz. dtirt tarafim taradr.

buldursun. 32 Alnn y ilz g iz gil e r i nn ryrpr (1500) Miisliimana benzer g6riiniiyordu. (1505) EteEinden tutup gabuk atasrm sorayrm! Yakasrndan tutup acele atasrnl sorayrm! Manas (atrm) geri siirdii. (1510) demir tabanh iizengiye basmadan (atrna) srgrayrp bindi. 324. Dr. 325. kdfire benzer giirfinmeR: Krrg.iyordu. giidOii: Atr ytiriimeye tegvik igin haykrmak. karang-surang. hl urhtn giymiE. ansr uzun. Krl-ciren'ine binmig.i: (1515) "Bu K0kgii'den kagahdan beri gdztime (b6yle) hayal-meyal bir gey gtiriinmemigti. 327 . 328. uzun b ac akh 323 Almambet. kaprrga gal6 kiiriiniiii. Krk goroma vara)nm. iig yagrna basmrg deve: Krg. (1495) Sdlilkiitii-sdlpiitii ata binmig gidiyordu. kunan. atrm t*iyle strmezdi.Prof. Krrg. kamgr: Krrg. TuncerGULENSOY I 79 (1490) Agamara'mn altrnda. Ata bindifi kryafeti kdfire benzer gtiriini. DtEmanca gelse idi. uzun bacakh: Krrs. Hayal-meyal bir gey giiziiktii ve hemen kayboldr. Manas (atrna) g iiitdpls2s deyip siirdii. Ak-ermen frmaEr) boyunca yiiriiyor. . Almambet'in giiziine hayal-meyal 326 (bir gey) g<iriindi. BeS yagmdaki devenin derisinden 323. 3Zi. (ki onunla vurulunca) insamn kulalr sa$rrlagryordu. hayal-meyal: Kug. kavmime stiyleyip (onlan) g6reyim. (1520) Ben oraya (bir) gideyim!" 0E yagrna basmry olan deve327 derisinden yaprlmrg kamgryf28 eline ahp salladr.

(1 550) Ak-kula'nrn izlerinin ' yeni at izi oldulunu bildi. s e E il mi E3 ilim ile yurdumdan. 332.80 / Manas Destanr ' (1525) yaprlmrg (ince) kamgryr iki kanE driilmiis altm saph cikih kamg (ile) Krl-ciren' in tolors uk' una329 yukan do!ru vurdu. Almambet gidip duruyordu. orduya haber salmrz.gorom. Almambet attan yere indi. gorom. kalgap kalgan. 334. gorom.goFD. Kqg tolorsuk: (Krg.e eti yanldr. kiik ceke: Bir geEit krymetli ayakkabr. bir parmak geni$liEi!3z kuguk geldi! Biiyle bir ayak izinin yamnda bir atrn (ayak) izi de vardr. giikii) " ayk kemid}" ile (gryrak = baldvtrun gift kemiklerinin bfry ii !il' Krrg. 335 segilip gelmig: Krrg. 333. etrafim gizlice kollayrp. Manas gorolanmn (yamna vardt). Kaba etinin alt krsmrna (1530) dofru salladr. (1535) iki tarafim gtizleyip. (1545) geri gdttiriip bastudr. (atrmn toyna[r da) bir parmak kiigiik geldi. Krl-ciren'i ileri gtitiiriip (o izin iizerine) bastrrdr. 331. ekgep algan. 329 .bir parmak geniglifi: Krrg. bir miiddet 6nce: Krg. 3 a kranlar. (Olgiip baktr).. taygan. cangrdan. (1540) (gtirdiilii o gizmenin) izine bastr. segilip gelmiE3 3 5 erenler. AEmara'mn Kum-bel'ine fulayarak trrmandr. Krg. bir elisi. 330. gorom. . bir 0kgesi bir kanq (olan) td&-ceke'nin33t izini gtirdii. tay gibi taz. a^rr33o gibi srrtr kamburlaEtr. . bu kigi benden iki parmak uzun er imig!" Bir miiddet tincd33 bastr$r bu yerde. "Kim olursa olsun. onlara gtiyle stiyledi: (1555) Kafir ile Miisliiman. tazt. segilmig: Krrg. )r birleqtiren kemikqik.

(1595) hana sbziiniizti siiyleseniz. yol gdstersem. (1590) hana sOziimii stiyliiyorum. s ?i altrn gizgili nur ytizii. gorom! attan (inip) yaya olunuz.) "Aleykiim selAm!" dedi. kayrp arayan olsan. gorom! Evleri dik kurunuz. nereden geliyorsun sen? " (diye sordu). 337. koktu. . arkasrna gadr dikiniz. 16 kd t ii . kdfire benzer gdriiniiyor. dafderesi: Krg. gorom!" Almambet orduyu dad deresines3T girdii dere (boyunca) yiiriidii. endamh. 338. (1585) (Almambet." O zamanda ath kiEi cevap verdi: "Hanh yerden gelseniz. "Yolcu olsan. giizel. TunceTGULENSOY I 8l (1560) yurda haber saltnlz. (1570) benden yukan konsunlar. mal gdstersem. gomm! (1575) Orudu'nun Oniine altr kigi gegsin. Krrg. yakyklt. gorom. gorom. o yerden (buraya) yayan getirin. beyli yerden gelseniz. _ : Krl-ciren'in rahvan ytirtiyiigii ile. Han'rm Manas 0teki bigdreyiz biz.: ! hof. Beyli yerden geliyorum. gorom. gorom? Gdriintiqtinden bilemedim. DiiEmanca niyetlerle mi geliyor. gorom! Halkrmdan (biri) gibi mi geliyor. beye sOziiniizii sbyleseniz. gorom. "Hanh yerden geliyorum. gorom.s ii I p ?i t ii. yakalayrp yine sahverdi! Altr kiEi seldm verdi: "SelAmiinaleykiim! " dediler. 6teki gibi: Krg. gorom? Benden agafrya konan btitiin halk. (1565) (bir) Mtsliimana benziyor. gibi338 336. gorom. gorom ata biniE kelbeti336. gdrdii. dik olup durunuz. (1580) ugan bir turgay (kugu) nu. gorom. tigindey.q . Dr. gorom. Beye sOziimii s6yltiyorum. gorom. kelbet: Krhk.

: B\* ffi. O zaman Almambet. ikjsi. ffi ffii: ffi$ asil dolan Almambet geldi o yerde durdu. F*. [1'' beye sdziiniizti siiyleyiniz. Acrbay gunlan siiyledi: "Yolcu olsan. (1610) nasil yiiz yiize gdrtigecek? diye.:' tr. Almambet ile M anas.82 / Manas Destam (1600) sizler hamn ugafr. . kayrp arayan olsan mal gdstersem. yol gdstersem. (1635) Biz onun hizmetk6nyrz. Han'h yerden geliyorum. . Biz onun hizmetinde bulunan adamlanyrz. herkes merak etti. #L E." Yulanndan ya(aladr. H. Beyli yerden geliyorsanu. . "Aleykiimseldm!" dedi bu. Ak gadrnn kapnrmn iiniine Almambet yeti$ip varmr$tr. dedi ki: "Ben kayrp arayan delil. Kaplan (gibi) dolan Almambet Butkup aldr grlbrn (1605) gukup al&dizgini ' yahgrnrn yakasrndan bastrnp. yol sormaya geliyorum. (yamna) atla varmak iyi olmaz. kaprya gtup qtiyle siiyledi: (1615) "Seldmiinaleykiim!". Tath dilli Acrbay. (1630) Han'a sdziiniizii sOyleyiniz. (1625) siiziimii Han'ma sOyleyece[im: beyli yerden geliyorum. . (1620) Nereden geliyorsun sen?" . yolcuyum. Hammrz Manas iEte orada duruyor. Beyim Manas iEte orada duruyor!" Atmm baErm burdu. sdziimii beyine siiyleyece$im!" Acrbay o zamai dedi ki: "Han'h yerden geliyorsanrz. . yamaru tepsetip uzaklagrp gitti.

ret. O zaman Manas ona gdyle dedi: (1655) "Bu taraftan (sen ey) yolcu s 616kdtii.ie$. Tuncer GULENSOY / g3 (1640) Kil-ciren'in dizginini srmsrkr tutup dedi ki: "Kuday istedi. (attan) atladr. Babamn adr kim olur? Anamn adr kim olur?" Asil dolan Almamber. KrE.?'it53ffi . Dr.s.*xH. "'. arfiam yok. altn gray 3a I nur yiiziin (1660) (bir) Miisliiman gibi giiriiniiyordu. (yere) indi Almambet. Tath dilli Acrbay. Manas. y3 . sa! mrsrn?" "Aleykiimseldm!" diye cevap verdi. garam yok! " 340 Kll-ciren'in dizginini (1645) firlatrp. Manas'a ddnerek E6yle dedi: (1665) "Kuday istedi arfam yok. caiam cok:-cirem iok- #l:f. Lik: Tek horEiialii erkek deve. 340. Manas? Ben deve(ler) iginde ns1342 i6im (1670) Ben yerimde senin gibi var idim: nar iginde liiktr43 idim ben yerimde kiip idim Altr boylu Oyrot'un aknn'rnrn balasr. kl yakah Oyrot'un kugaldaa ktytnnn34 balasr. (1675) dtirt boylu Oyrot'un ldrdsiintin balasr.t*111'u"""'!i. at iisttinde oturan gdvden (bir) kdfiri andmyordu. Krrs. Uzun hacakh Almambet (1650) e$ilerek (gadra) girdi: "Seldmiinaleykiim!" dedi. argam cok: eiiciim vok.erkekerdeiirgii.Prof. sagakh 339.'*'#T"ffig*r.339 Kudret istedi. 167 l. garam yok. KrrE.. alfi aydafas. elilerek kapryr agtr..iffft Frft f i1fiiffi #'J"?'$#:fr .s iilpdtii (gelirken) "Han Manas-batlr. Kudret istedi. Manas! Igittifini btiyle mi duymugtun. #.

Krg. (1710) Ozaman Manas qdylededi: "H0rgiiEii yiiksek. (Onun da) arkasrna tay-kuvrul'u koyunuz! baE krhp dokuz (atr) Eekip giitiirsiin! Ak-kula'yr Y7. gtnm349 alsrn giiziine!" Asil dolan Almambet'in gtnm aldt gdziine. . kuvvetli dofan Ak-kula. (hep) s e g ilmiS ktranlar I (1695) itim ite yurdumdan (hep) ez iyi347 erenler Kara-han'm balasr ey Han Almambet batrra O zaman Gelip (siz de seldm) durun! (1700) Semaveri ate$e koyun! . Ak-kula'y baE krhp Onun arka tarafina (1715) Sar'ala'yr koyunuz! .1696. ve el ayasrndaki ufak gizgiler. 1706. Ekgep algan 348. (1685) gtirdiiliinii btiyle mi gdrmtigttin.84 / Manas Destanr (1680) Aziz Han'rn balasr. en iyi:Krg. Manas. (1590) elini bana ver!" Giiriigmeye bagladrlar. Manas? Ben Han Almambet (iEte) benim!" Manas kalkrp dedi ki: "Kara-han'm balasr Han Almambet sen isen. Kara-han'rn balasr. naar aldt a[zma. Krg. Manas ona griyle dedi: "Kafir ile Mtisliiman. uyuklamak. srrtr. algak. Qrrrm al-: Uyku kestirmek. (iqine) kaymaktan ahp sahn! (iistiine) kanttan ahp ekleyin! cdmertge gayr kaynatrp Almambet'e verin! (1705) Naafas alsm alzrna. parmaklann igindeki 349. kaplan dolan'batudan Han Almambet gftmrgur! iqittigimi biiyle mi duymugtun. 1705. Naar: Derideki gizgiler.

BoI kisc:'foz. Kirg.o fu o umu getinn Almambet'in tisttine Ahp bagtanbaqa koyunuz! Giyip gelsin Olpok'u. Asil do[an Almambet verilenleri almadr.Prof. Krrg. sert mrzrak (1730) Alaq'tan ahp getirdilim kds Eegetiss2 boE kise'yi3s3 takrp gelsin beline! Kara renkli samur kalpak Bagrna ahp koyunuz! (1735) Giyip gelsin Almambet! Vardrlr (her) memlekete.1723. gdyle dedi: (17 45) " Sar'ala'ya binerim ben. at grkacak! Kiigiiciik goro('ya). Ak-kula'n dursun 6ztinde. Kiis cbse: KaloaEr kalkrk olan civi. KiiF ceke:'Bir iesit krvmetli avakkabr. Karagay nayza. don g*acak! 350. 1129: tsiiknar kargr. gorom. 353. (1750) kendisine kurban oldulum Kuday'a. Srrgak. 355. kak ziimgii 352. stiylendi$i gibi krldilar. iki o[ul. Kairg: Ar$rnrn ddrtrc biri uzunluk dlgiisii. Olursa olsun!" Manas batr siiyledi: " Serek. l7sj. Kre. gorom. sisara tasrmak icin kullamlrdr. gitti[i (her) daflrk yere deyip gelsin Almambet. kav gakmak 354. arpa ile bu$daya. gorom. Kara-han'rn balasr (1755) kaplan (gibi) dolan Almambet'e dokuz tane at bulup at yanfl hazrlayn! Ak-sakal' a. gorom. Dr. binip gelsin 6uu6on' u35o Benim Ak. . 3!!. (17 25) { Kiiknar kargr3sl. Beleri krhp coluna. meginden yaprlrr ve kuEala ballanr. Krg. 356. gorom.kesb (kise. Buudan: Yiirtik at. 1731. Lhg. Krrs.).. "Veririm!" deyip eline. hazrrlayrp yakrirai Krig. Tuncer GULENSOY / 85 (1720) vardrlr (her) memlekete. sert mrzrak: Krrg. haztrl ay ry y ol una 3 56. GittiEi (her) dalhk yere Almambet'i haber verin! okgesi kang3s4 kdk ceke'yi3s5 (1740) giyip gelsin ayafrna" Siiyledili gibi yaptrlar.

gorom! " S0ylendili gibi_yatrlar: " inatg tekeyi3s1 yabani 1"1r"358 gibi korkutan. uzun gS ve sefer srrasrnda kullanrlair litigiit kege ev.176y'. %2.1781. gorom! Aladan bayta1359 kessin de. gorom. Krg. baba. heniiz kullamlmamrg olan geng krsrak. Cel. gorom (1765) beybaban Yakup-bay'a stiyleyin. Krrl. At gap-. vel-: 365. (1775) tiniinde kargrlamaya grkrp gelsin de. baba.k kerme'yt36l gersin de. "Han ordo'sunda rahattrr. Yakup-bay'a ulaqtr. Han ordo'stn6"365 rahat mr. too teke.. "SelAmiinaleyktim. 359. 357. qorom! uzak illkelerdeki3ff insanlan toplasrn de. baba! (Beni) beyim Manas giinderdi. 35E. inatgr teke: Krg. mavi bitli. baba. 1771.1767.86 / Manas Destanr (1760) Kara-han'm balasr Han Almambet bu ise bir seldmlayaliir. gorom!" iki goro hareket edip. I(lr. Kre. gorom. y av r um !"363 (1780) "Erkenden geldik (biz). 364. 367.1789. 1782. eve ulagana kadar at yangtrraca$rmr goroft."hrzh kosmak"- .1779. Han Almambet geldi. Kerme: Atlan ballamak igin iki gah arasrna gerilen urgan. Almambet gibi batra.Krg.gorom. baba?" . Kagrp geldi tragum4367 6"6u1 (1790) Kara elli. Kaplan (gibi) do$an Almambet. Yeniden hediyeler hazrlansm. "Aleyktimsel dm. atabinip yeldik3e biz.. Agrgr curt. 1766. Aladan baytal kessin dedi. 363. baba.s i)y iing ii 19366 baba ! Kara-han'rn balasr. gorom. %l . "Uzak iilkelerdeki insanlan toplasrn!"dedi. at ko$lan yap-: Krg. gorom. ' o yerden at kogulan yapakrf62. baba. Kdk teke. yavrum. Krs. halk da giikiir ediyor mu. Orto: Hanrn karareah. 366. baba. baba. Siiyiincii-siiyiincii: Sevincli haber setirene veril6n hedive. gorom! Kemeke'nin bagrna.'yabanl teke: Krrg. (1770) krrk ata bayge diksnde. yavrum!" "Ey s iiyting ii . gorom. 1786. mustuluk. Koi: Ifreti k69e 6v. Krg. baba. uzak tilke: Krg. Aladan baytal: Ala renkli. Botom. baba!". (1785) Halk(r) da Etikiir ediyor. baba. ffi.1769. yawum: Krg.

Almambet'in Krl-ciren'i Ak-kula'mn'tintine gegti. Almambe t' in soluk bakrglanna dayanamayrp. Serilip yarulr genig lrtig'in bagrdr: Krg. eiibek: Kre.kttirdl9r. *Gdbek kesilen yerlerin. babam. Altmrg ala-bag cygrr siiriisii.l . . fr Krl irtig'ten yukan grktr.hof. yawum. Manas ondan sonra aflnt hzla siirdt. serilip yatttflt genis irtig'in baEdtf69. babam! Yakup-bay (da) bunlan s6yledi: (1800) "Atanm do[du[u yer nerede. Ktildiiy grktr iizerine et suyu dOkmek. Kengirsip caktan keng 370.jt. (grktoo: biryiyecelin . yavrum? Giibe{inrp68 kesildili yer nerede. yavruni. Ananrn doldulu yer nerede. yavrum (1815) Altmrg tay haarla. krrk kermc'yi gersin!" dedi. baba.370 iizerine gdl gibi et suyu di. kirimizin ykan&$ yerleri. (1810) Kebes Dall'nrn beri yant. TuncerGfiLENSOY/ 87 (1795) "Kemeke'nin bagrna. l8l l. baba "Oradan at yan$r yapahm!" dedi. Ertigtin bag krl-. yavrum?" O zaman iki olul cevap verdi: (1805) "G0belimizin kesildifi yerleri. ele. yavrum. yavrum! Altmrg tay haarla. yavrum kiri yrkanan yerlerin. $ ii' Yetmig celeye bin kulanu (1825) sra sra baflattr. yavrum. yavrum. yavrum!" (1820) Cakrp-bay (oradan) inip gtigtti. GogUp yiiriiyup tiikendin. (1830) krk ata fitil verdi. Dr. babam. teoe eibi et vrE-: Kre. Tepe gibi et ygdr&. yawum Kirini ilk yrkadrfirn yer nerede. 368. ili krk (tane) kaak gaktrrdr. 1826. biz bilmiyoruz!" dediler. yavrum! Doru alaca aygr siiriisii. yavrum! Onlan kestirip sen al. 369. 1802.). Kemege'nin bagrna i. diiz (bir) ovaya kondu. T0b6ddv etti krl-. baba.1827. ii2erine gof glbi et-suyu diik-i Krrg. kindik. "Krrk ata bayge diksin!" dedi. 371. yavrum. Altmrg celeyebnkulunt fazlaca ba$lattr. yavrum! Onlan kestirip sen al.

Qakantm'm semsert duran ak memesine. Almambet atrndan indi. Manas. O zaman Almambet dedi ki: (1850) "Annenin ak memesinden siit akryor. (1845) Manas da attan inmiqti. (Biraz sonra) Almambet giirtndil. senin ile kardeg olayrm! (1860) Qtrgap-kulop yattiar. Bir emgelinden ben emeyim! Belimi kn gibi srmsrkr ballayrn! (1855) Yakup-bay'dan dofayrm! ''Bir emge$ini Almambet emdi. *** (iKiNci BoLT}MUN soNU) . bir emQe[ini (de) Manas emdi! Ondan sonra evine vardrlar. Manas'tn " uran" firthaykrnyordu! (1840) YakrnlaErp gelince. ince kuwetli ve titrek bir ahnfi halinde ahyordu. Manas-han ! Bir emgef inden sen emesin. Manas'a yakrgrr (gekilde) geliyor. (annesi) Qakanrm Baybige. ikisi 6z kardeq oldular.88 / Manas Destam (1835) yagh giifsii ytiksek al at. iiniine karElamak igin geldi. Ak-kula uzun adrmlarla kogmaya bagladr. Manas ile Almambet. o anda siit dolmug. Manas alundaki atr brrakrverince.

374. 376. algayrp31 2 ata binende. Olultu ve YENiDEN niniligi (l) Manas Manas olanda. Kug. buyurdulu zaman yutuyor. kugalrna balladrlr bel oldu: Krrg. Ak-padigah halklannrn Midesine ag doldurdu.Kng. Manas idin'e konanda. (20) her (emri) Manas tutuyor. " Ak-kula'mn a[anr yrtanm tii nd iik' 1637 4 g ab u u' nu?1 5 kargt ile diirterim.trI. kulu kdleyi iirkiiten. alga-: Bacaklannr aprgmak (algayrp binmek. gok vurugup diiEman krran.IN KANIKEY iln nvlnnunsi. Kug. . atka min-: Bacaklarrnr aptgarak 373. kegine buugan bel boldu. BOLUM MANAs iLE ER KOKqO'NUx n0vugU. eSi$inin engsesi'ni 376 372. kuga[ma bafla&fi bel oldu373 Ak-padiEah eline batr Manas el oldu. tiindiik: Obamn.). uza[a sefer edende. Ak-padigah denende (15) batu Manas baq koydu. uuk'lun iist uglanyla tutulan. egiginin engsesi: Kaprmn iist siivesi. cabuu (: tiindiik cabuu) Obamn duman delilini Ortmek igin kullanrlan kege. yukandaki ahqap dairesi. (5) bu dtinyayr korkutan. midesine ag koyan Ak-padigah denende Ezga Manas bag koyarr (10) Bastrlr yolu oyup duran. MANAS. 375.

ince bilelaen tutanm. yerinde saymak. Manas Orus'u kovalayrp yenmiyordu! TobryEaF83 (ile) siirii toplandr (45) . kengeg: Mtigavere. Krg.90 / Manas Destanr (25) ' (30) krhcrmladdndtirtiriim.g un lkurgal€78 yrkanm! turna tiiyleri ile stislenmif79 bukrzr tutup olco380 ederim.J<lbrra -: A$rr ve tembel etmek. otsuz. Krrg.Orus'tan bagka bu yurdu Manas kengegne3S4 topladr.. gup-gungkurqak : Temelinden. yeng: kol. karkaruluu. Coloy'u yolda ragralan385 hbtnPa1386 candt ba g tapan387 Krtay'dan da[ srn burunlu Konur-bay 378. Orus'tan bagka milletler Manas'a gelip bag vurdu: (50) dal iisttinde badam yok. Krg. 383. Ak-tepe'ye grkrp taE vurdu. yen. tahF77 krhp sdndiiriiriim. egit. !ry" ttiyleri ile siislenmig: Krg. soot.olco: {9. tagta-: Atmak. ta$tan driilmQg duvan. . Ak-cebe38 I giyse. 381. takr: Qrplak. Savagra veya avda ganimet [<Mo[olci. yeng oldu. deng: Denk. (rmrn) krgrna atanm! Q iildiire gen $iirgtit'ii (35) batrr Manas iirkiittii! Bulutlar gibi boqandr. 377. frg. bagta-: Baga gegmek. J85. toburgak: Iyi ve iri at.. Giineg gabucak vannca batlr Manas rica etti. 382. savag atr. : I f I l E t 387. giira. (40) Ak-padigah denilen Manas ile deng3& ol&tr Ak-kula'ya binip gelmiyordu. bitkisiz. Krrg. Krg. cebe: Krg. danrgma. 386. kumdan yaprlmrg duvan gup .Kng. olcay]. 1Z?. Srg. l' :. Krg. 3&4. Manas'a itiraz edecek adam yok.

celmegen. Ak-padiEah'a vanp h0rmet ettin! (601 r\k bayrak (ile) krzrl tu!. karkara: Turna kugu. Manas'rn batrh$ yiirekte. goronun (hep) giiglendi biledi! Karkara'nrn388 1-ro"t (70) her tiirlii alp'm sarcsr389 alp (ile) deltJr kengeE toplayan. Ak-kiib6'ye ok iglemez! Binek au Srgrayrp bindili Kara. Klzll-bag yurduna azap verdin. Sart'rn yurdunu sagtrdm. sara: Segme. panlu. hiicuma haznlandr krk y iir e d i. Kalga yurdunu lcagtrdm. Krg. htzlr koSmayan. hrzh kogmayan: Krg.iga{pdm. Tuncer GULENSOY / 91 (55) Sra sra dizdi bu Manas. Manas ata konah. kiilpOng. rgrfrndan ay korktu. giydili nrh Ak-kiib6.3% batlr Manas'rn oniine (75) do!'ru adam gelmedi. 389. Ak-kula'ya at erigmez. Ay buluta saklandr. krk yilidin yiikseldi Acrbay gorona ba{vdtn. Dr. en iyi.ker (85) basnlr yolu lcarayerl Manas Manas olah. Ak-kula'ya at erigmez. (iizerinde) ak bayralrn giilii deldi. panltnndan3gl giineg korktu. Ak-kiib6'ye ok iglemez! 388. Krg. 390. Krg. Manas'a kary kamq sallayanl Asil ata binse. 391.Prof. Giineg buluta saklandr! (80) Ak-kula. . (65) krhcrvar bilekte. Almambet.

kulca . at siiriisii. " Ak-colbors'u yakalayayrm!" dedin.). Manas'a kamgr vuracak kigi nerede var? Ak-kula atrm tok oldu: Ak-padigah beni arkaladrktan sonra. ata sunaytml atr azrlrm Kiiriinggii (adh) yiiriik Ak-padiEah'a armalan edeyim.92 / Manas Destanr (90) Ata bindin. Ak-padigah (benimle) gdriigtiikten sonra. airna-: Srk srk ve yiiksek sesle kiqnemek. er Manas. "Karh dallardayatrp mal topladrm. " Er Ktikgii'ye diigmanga davranayrm!'. kiik alah kiip yrlkr: Teni lekeli 393. dedin. rtoo. bana siiylenecek sdz nerede var? (l15) Avladrlrm arkal .Krg. "Buzlu yamaglarda yatrp mal topladrm. benimle vurugacak krgi yok oldu. Krrg. ]!!. ciirgdndiiii 1= 5u$tn" oyan glgirilmig olan. ben. Kanlkey refah gOrsiin!" diye. "Yavagca yolrma gideyim!" dedin.oyan: Krg. Ak-padiEah benimle giiriigtiikten sonra. " Kdkgii'niin kik alah k6p yrlkts61392 (95) eyersiz rolrlrorr393 yapahm! yerinde duramayan kulunlannr suvanp geleyim! Aunapan3% aygnru yaban hayvanrna salaytmt (100) acr acr kiqneyen krsra$rnr tayr yokken sa{aytm! sra sra konup gelen Kiikgii'yti aynca sayrp alaym! Donunu don yapayrm. (105) afina yiik vuraytm. (120) batlr Manas!'. nakkare: ytik beygiri: Krrg. 392. oyanh. Ak-padiqah Ala-da!'dan biiytiktiir. Bayramda at oyanrs395 alaym (110) ' Ak-padigah'rn dedilini yapayrm! Panldayrn yazdavar. . 395. geyik'tir .

(135) ganimet olarak ahp gelirim! Almambet gibi goroma. 3g9. Harpte veya avda elde edilen ganimet veya etten hediye. sooga soogat:. terkisi: Krg. kryaluu cer. Baqrm koyun gibi keserim! kanmr kara su gibi dtikerim! giyecelini giyecek ederim. biiyiik pargasrm sen al! (155) Altmrg ala yiirtik (at) var.Prof. eqit biiliigiip alahm! (150) Takip ettilin yedi yrlkr ile. Dr.I. bu Manas'r gaSndr: "Stirdtfiin altr yrlkr siiriisiinii. kancrga. dereli tepeli yer: Krg.. . ceen ayak: Kabile ziyafetlerinde (ceen= yefen) lere iizel ikram. rloo. ak-sakalh babana (bir) krsmrnr al! Yetmiq ala yiiriik (daha) var. ona soo[at398 veririm Kiikgii'niin gok ala yrlkrsr var. ek olarak (bunlan da hep) sen al!" 3!)6. "y. 197). 'in amcasrndan yahut dedesinden canr istedifi gibi ikram edilme veya siiriiden istedili atr segme hakkr (KS. (140) ipekten yapilmrg yulartm eyer terkimi3g bagladrm peEimden gelen Ktikg0'ye kargr durup dd'liigiiriim!" Altrndaki Kiiriinggii ile (145) Kiikgii geldi peqinden. hepsini derip-toplayrp siirdiim. 398. Tuncer GULENSAY I 93 (125) fukaram sefa strstn!" diye. egit btiliigtip alahm! Doksan doru yiirtik (at) var. nakkarer Kug. egit olarak paylaqahm. 'Ceen aYak'*400 4. Alp'lar toplamp gelende. yiik beygiri. / q00. Krrg. giilenlerde ceenKrg. 397. eqit olarak phylagahm. krrk gorom sefa stirsiin!" diye. atrrtt yiik beygiri39T yapanm! (130) turna tiiylii hzlarsx ince bileklerinden yakalanm. " Dereli tepeli396 yerdenyrlkr aldrm.

(Ben) aym gdrtigte olamam! Ben paylagamam."6t'^405 yvyr- lQl. (170) mal igin ikimiz de iilelim! On dtirmdr$l gtittiren ate$ sagan kara mtlndrmrM *i senin eline vereyim! Avuglayrp kurgun koyup al! (175) Tabakrabak barut$ koyupall El kadar ak dtigiimti tiylece agrp vereyim! Miluk ile atrp vur! Beni vurup tildtrlirsen. tiifek ile atrgahm. gelip al! Giiciin yetmezse. 6lene dek tutugahm. ' (165) eqit btiliiqtip alamam.94 / Manas Destanr (160) Manas. milnk ile atrEahm (1e0) krhg ile vurugahm" krhcrndan korkmuyorum! vuru$san da korkmuyorum. zorbahlrna katlanmam!" Ondan sonra Manas gtiyle stiyledi: "Artrk senden korkmuyorum. (185) vuru$ursan vurugahm.- . (180) . KuSaklaM srkrlmrg belim var. komgunun iti gibi vinileyip kal!" "Mal igin 6len it.].baniq Krg. bu yrlkrmr al giiriir! Eler beni dldtiremezsen. Manas. kiibii. 405. kugak: Kiig. Srrhma giydiEim . cebe: Krrg. Kre. doldurma. diirmiitfiifelin yemi. vuru$amn vurusup. Ir<"e. mrltrk: Tiifek. dan [<Fars. 404.l{I2. . kesine. Kiikgii'yedediki: "ikimizden birimiz (tilmeli).. birimiz kalmilr. sana bir gey veremem! Giiciin varsa. 191.

Aydar-han o$u Er Ktikgii. kulgun.. (220) sana dogru kamgr Salladrm mr? sert (bir) stiz stiyledim mi? Koyver artrk yakamr! Sen her zaman Er Manas'srn!. bu taraftan grktr.r diirmdr gdfliren. Mal igin iilecek olduk! (230) "Koy! Koy!" dedim. (210) Sonunda Ktikgii yalvardr: "Koyver artrk yakamr! yukanya gektin sen. Ben her zaman Er Kiikgii! (225) it gibi olup bo$ugursak. s6ylenmeyecek stizlerini sOylemediler. . atlarup gtktl Manas. agalrya diigtirdii. Tuncer GULENSOY I 95 (195) Ak-kula'srnabindi. kiile gibi olup dtivtigiirsek. Dr. yukan gtitiirdii. (205) ikisi geldi bdliir bii[tire. krk goromu krdrn sen! kaymm ile diiliigtip. aqalrya bastrn sen. (sanki) Elmah-da!'r devire! Yakasrndan yapglp. Ak-kiib0'siinii giydi. (200) guhffi ebisesini giydi. benim stiziimti dinlemedin ! " Onil.Prof. ate$ sagan milnk'nr Manas'm eline verdi. k6tii gtihretli olmaz mrylz? ikimizden birimiz. guha: Krg. ikisi karEr kargrya geldiler. O taraftan grktr Er Manas. yapmadrn. kanm ile vuru$tun "Ofken artrk yatrgsrn!" "Hiddetin bitsin!" dedim. (215) yrlkmr derip aldm sen. 406.

Manas. Manas. adr Spiraca olan bir a!ag. ikimizden biri (iiliir) Manas. "tars!" diye tiifelini patlattr. 409. "Tars!" diye tiifelini bogalttr! Kiikgii'niin atr Kiiriinggii bu Kiikgti'yilkaldrnp (240) toz-duman (iginde) kayboldu! Btiylece Kiikgtt sr oldu! kurgun Kiikgti'ye deyememigti! Tam karqrda Ktikgii durup. . Manas. 6o11408 olup dimdik dur. Babamrn ollu yalmz ben idim. Ak-k6bd! (255) . (sagma) Manas'rn yiireline deldi. iilmesin!" ! Ktikg0.sagma koydu. 191. Manas? tetik geken bu parmalrm. O'nu oradan gtitiiriip ahp kagtr. Krg.96 / Manas Destanr (235) (bir) tabak (da) barut koydu. kagrp gitsen olmaz mrydr. (265) ' Sen teksin. iipgii: giyime diilme yerine dikilen a!ag. Avug dolusu. (245) (250) srla balla iipgiilein. Manas. (onu) tutsun. Agrkyerin kalmasrn! mermiyi yamhp salmasln Manas. 5"g.M ecelin oku delende. Manas! Ben sana takrr taku atayrm! srkr ilikle diifmelerini. Kiikgd arkasmdan ba$rdr: "Er (olarak) yalnrz sen idin. niqangahr (iyi) gOriir bu giiziim. . Manas. tatuu. dost: Krrg. ben de tekim Manas. kahkaha ile giildii: "Ateg sagan kara mrltrkr. ' (260) O zaman bindili Ak-kuta. tabrlgr: Latince 4{X. benim elime ver! Tabak tabak barut koyayrm avug dolusu sagma salaym! Tabilp(ya)M budak ol.

415. Hoca!" demekten Kuday oldum sanmrgtrm. Ey Kuday'rm. Kuday!" deyince. hasrr yaprlan sert bir or. Taylak. Manas? Qmr denen (bir) grmm var. colbors: Kaplan. Yaratan Tann'nrn sevgisine (sr[rndr).416 Coypur. Krrg. iyle-: Sepilemek. "Kuday.Prof. iki o!ul! Geceleyin tilkinin izini bulan Tiirsiin. Manas!" O zaman. "Hoca. . srkrp sana igireyim. ey Koco'm. yolbars 414. (285) "Allah!" deyip atrna atladr. gok uzaklara do!ru siirdii. ne yapayrm? (300) Karanlftta kabr-kubullr'koEarken karsak'm4ls izini kagrrmaz Kaman. sdnmiiq ategi canlandrran. Kug. giy: Ytiksek. dan: ing 1<fars. iki o$ul! 410. colbars. ak pamula sarmalanm4 bir darr'm var. Krg. / Krg. (275) ak pamula sarmalanmrq bir sarr'm var.1. Kuday oldum sanmrEtrm. Emanet camma sabr koy! (295) Aygtr geneli. Ak-padigah'm huzuruna grktr. vticuduna melhem siireyim! iyilegtirip koyvereyim ! (280) Yolda boguna 6liip kalrsrn. Krg. kaman: Yabanidomuz. yarah olan Manas. bozkr tilkisi. TuncerGOLENSOY/ 97 (270) ba$lamp kalsa olmaz mrydr. yolbarsar3 gibi bOliiren Aclbay'r. karsak: Kar tilkisi. Krg. Dr. ne yapayrm? ya[macr bir kaplan gibi Almambet'i. Kuday bagka delil mi?" Kuday da defil bu Manas (290) Kuday'r aldr a[zrna. giyalo tyleyen4ll 6ir) 4orr'^412 vzv 6len canhyr kanlandrran. kabrr-kubur: Ayakkabmrn grkardrlr ses. 412. 413. 416. kara dilli. 4ll.

kmrndaki krhcmr gekip grkardr. (325) emanet (canrma) sabrr koy!" ' (330) Kiikgti dizgine yap4rp: "Dur.98 / Manas Destanr (305) Elim. Giikytizti bulutlu giiniin altrnda. goronun en y. Qalbay'la yanyana yiiriiyen Balbay'rm Kiik-serek ile Slrgak'nn! Altmrgaltr mal dostum. efilip (Ak-ku la'yr) gtirtince. iistiine de Kdkgii'yii kaldrnp. sonra yere dtigtiiler. (320) azabrm nasrl gekeyim? Yer altmdan gegerek.rmam Yer alhndan geldim ben. dura-dur. Suyun kunduz batrn! Krk (315) Tazbaymat. Manas'r yukan kaldrrdr. semaverde gay kaynat!' Yirmi giinde. Obtir dtinyaya varanda. Seyit.: ar) . dur Manas! Duruver. demetlenmig kuru otlar iistiinde. yirmi gecede.' (335) Dizgini kavramrE olan Kiikg0 atr durdurmuqtu. Krk goromu o yollarda bulamazsam. sanhp ugugtular. iki o!ul! ! Kiildiir'iin ollu Qalbay'rm. (O zaman) Kttkgii attan inip kagrr! Kiikgii'niin bindi$i Kiiriinggii (adh belinin iizerinden (ikiye) yanldr. dur Manas!" (deyip). Manas. o an Olsem olmaz mr? Ey Allahrm. (340) dizgini srmsrkr tutan Ktikgd'yii krhcr ile vurdu. Ak-kula'mn afzr yanldr. duruver! Dur. (310) mal dostumun iginde kryametlik Kara-toko can dostum! GitEUn yrldrz batn. ey Hocam. yurt ucuna ererek.

Kng. anne(m) Bagdr-diiiil ot baybigea I gOyle sorar iiniinde: 7 (370) "Da! gibi Manas nerede?" der.Prof. yamagtaki karakuE gibi. jazaplanma.. Dr. garip kaldrn! Ddrt bacalrmn dtirt derisi Ayaklanna ganktr!" Krk gorosuyla birlikte yrlkrmrn ariasrndan gitti. hatun. 417 . Boz-adr da$rnrn tepesinin iistiinde Kuday Tann gibi Almambet yalkryr siiriip giirtirdii." " Kalgar'rn yurdunu inleteyim. Ben dOniiyorum bu yoldan. . (360) "Yrlkrm alnp gidesin vanp evime yetesin! Atekem ak sakalh Yakup-bay. Kokand'm yurduna g6zdalr vereyim. Kr yeleli erkek kurt gibi. Padigahrm! Krzrl- baE yurdunu krrayrm. (380) iifkelenme Manas'a! Krtay yurdunu krayrm. gazaplanma Manas'a! Sart'rn yurdunu savuraylm. Almambet. sdliitiin kiikiinii yarayrm: Ak-padiEah ulu'mla ben karqrlagrp geleyim! (375) Ak-padigah ulu'nun dediklerini yapayrm!. Allah'a yaaktr (atrn) d6* butu sana drirt gtin aztktv! (bu) ditrt butu kavurup yiyiver gitsin ey Ktikgii! (350) Kiiriinggii (adh) atrn 6ldti. baybige: ilk kadrn. (365) konuk alu seni dniinde krz kardeqim Kardrgag konuk alrr seni dniinde. ev sahibesi. Tuncer GULENSOY I 99 (345) "Senitildiirmekisteseydim. Yolbars gibi btigiiren (355) Acrbay yrlkryr siiriip gdtiirdii. siiriiyti geri gekip gitttirdii.

419. nar: Tek hcirgiiglii deve. istedi[inde. i 418. Tekegi'den genlik ile aldrlr. btitiin varhklan bir sOziimle boyun eldireyim! A r { t m ak ugrt4 18 toplayayrm. kara kuyruk nar423 ile balah dilber cariye il42a o Kiik-ala'yr Almambet istedi. ulu han'rm.417. 422. (395) ter kokusu salan Coloy'u onu vanp alayrm. ona ben kendim boyun efdirdim! Tekegi'nin yiiksek salnh Ktik-ala'yr istedilinde vermedi. onu vanp alayrm! Kara orman'daa2o el yapan AlrE ile KocoE var: (405) onu vanp alayrm! . Krtaylar'dan diiz burunlualg Kongur-bay onu gidip (esir) alayrm. ablEka. 6teki vermedi.416: Krg.. 4?fi. Padigah'dan izin alayrm! Yedi yrl yayan yaprldak. kocakan: Krrg. kempir. balah dilber cAriye ile: Krrg. argrmak at : Asil at. Kuday'rn tek eri denilen bir olul Ttigttik. Canlan. Car Kemer'in arasr ihtiyar42 I (ile ) kocakanmn422 balasr dokuz olulun en giigliisti (410) Eleman-bay'rn ollu Er Ttigtiik. kara tokoy. (400) kan kokusu salan Coloy'u. 421 . (415) altmrg dokuz mal ile. Tacik yurdunu derip toplayayrm! Ak'kula atrmr sefere hazrrlayayrm! (390) .kara orman: Kug.ihtiyar: Krrg. Kug. diiz burunlu: Krg. hiddetlenme $anas'a! Ak-padigali. balaluu cuban keng-minen. 423. iEte :. yetmig alp'r 0ldiiriip.100 / Manas Destanr (385) Hintlininyurdunuinleteyim. krr murunduu. . 424.

gahErp ldyrkiyle gekip aldrm. kiingliim kaldl . Tuncer GULENSOY / l0l (420) Almambet danlmrg 6teki Kiikgii'niin 6zii tiltinen " Kiik-ala'yr ona vermedim!. 425. murdar 6lse. Dr. it ile kuga yem! (ben) bir Ktik-alaga kadar olamadrm mr? G dnliim so dud4425 K0kgii'den Ben Manas'a varrnasam. Er Kiikgii rle vuruEup. Nogaylar'dan Er Camgrrg Sultan var. Er Ktikg0'niin yrlkrsrm aldrm ben. Tekegi'yi kiigiiltiiyorsun. bir kazan et. bdyle zorbahk yapmadrm!" Al mambet kalkrp haykrdr: "Kendi kendini biiyiitiiyorsun. vanp yoldag olmasam! Manas'rn siizlerini etraflrca diigiiniip. ona yoldag olurum.hof. Tekegi'den oynat oynayrp aldrm. (425) oynag (ile) oynayp aldrm. atlamp sefere grktrlrmda!" " Almambet igin yiiriidiim ben. igi bok. (430) . (435) ' bana neyi yapacaksrn? "Kadrn ahp verdim! "deyip. gdnltim so[udu: Krrg. Ben atlamp Oylece giderim. "geri diinmem (o) kadrna. (455) dolru siizlerini uygun bulup. onda kalan bir kadm (var) ben denklikte egitim!" (440) Seninle (bir) yerde birlekte otursam (da) _ (445) Kdk-ala'yrvermezsin! Kiik-ala tok mudur? Ben bir yrlkr kadar yok muyum? Benim (igin) yaya yiirtisiin der misin? YiirUrken Olsiin der misin? (450) Bir atr benden nasrl esirgersin? Kiik-ala'mn drqr tiiy. temiz tilse. kadrn yolda olur bala belde olur.

430 426. kiirOng. Sakrn bana danlma! (490) Atr olmayana at versen. giysisi olmayana giyecek versen aqr olmayana a$ versen. kuqalrn boldulu bel oldum. koo: Derin hendek. Krg. . yolunda 1roo427 da yok Ak-padiqah kavmiyle Savagtllrn coo42E da yok (480) Manas Ak-padigah tiniinde . koyu al: Krg. coo: D0gman. (ag) kamrna ag koydum herkesin bagrna saE (= sag) koydum! Ak-padiqah eline ben kbndim saldrmadrm."6. nerede kamgm dermansrz? Ytiriisen. Klzll-bag yurduna eziyet verdim. (465) Tacik'in elini yere serdim! Ak-padigah eline ' (470) adn tilylti Orus'a. kdtiirOr: Yiikseltir. (475) Ey kaplan gibi padigahm. Ak-padigah (ona) qiiyle cevap verdi: "Oteki alp'lann hepsine yapacalrnr yap!" ($ry) fazla varhlrm atma! Ak-padigah yurduna soylu Manas saldrrma! Akhnr kagrnp saldrnrsan. Ak-pafi[ah eline savagmadan el oldum! . g0Esii olan ciittiliir. 430.42e seni Kuday i61i. derin gukur. 4D . 4Tl . Hintlinin yurdunu aflattrm.l@ / Manas Deslanr (460) ktileler gibi bogugup. 42E Krg. ciit0l6r : OtsUrrir. Krg. Manas gikAyetini stiyledi.Kng. koyu ala26 atr iildtirdiim! Krtay'r krdrin gegirdim.

Krrg. Kuday Ak-padigah'r gtiglii kdm4! Hiddetlensem korkuturum. AgrE ile Kogog'u Oniime katrp gelende. arkadan gelen siirgiine vurup salanda. bu diinyaya kulak asma! (500) Benim dedilimden gagma! Benim bu s6ziimii unutursan. Yakup-bay. (530) Camgugr'yr yalvartrp gelende. krk goro eve gelende (520) (sen) tig ay gdriinmedin. 431. bir dizgin Manas'rn kendi eline veririm!" (515) Manas yurduna vardrktan babasr sonra. Tuncer GULENSOY / 103 (495) buyuran yemek agata143l Kuday ytiz yrl yagatar. Ayu-kem ile Boo-bekl riniime katrp gelende. sana uzun yag verir. Manas'rn! Biitiin diinyayr yiineten Ak-padigah denileni (505) Ala-da! gibi Er Manas (510) Padigah ile soydaq olsan ay gibi kaErmr gererim! Ak-padiqah ben ulu Kuday 'iilgen' yarattt. atrn hepsini alanda. agat-: Birisinin alzma lokmayr bizzat kendi eliyle koyarak ikram etmek.hof. Dr. Coloy'u yoldan grkaranda. Kltay yurduna eziyet gektiririm! iki kayrg. dniine vanp Manas'r kargrladr: "Ala-da! gibi (ytce) Manas'rm. Ateqin etrafina baE verir. . nerelerde yiiriidiin kulun' um?" Asil dolan Er Manas (babasrnrn) dntinde durup gdyle dedi: "Han babam Yakup-bay (525) Kiikgti'niin yilkrsmr kovalayrp alanda. Kltay'r krnp gegirende. geng dliirsiin.

dua: Krrg. 435. 434. . t6g6riik: Diinyamn d0rt k0gesi. batr (<Arapga. karasu: Yer alu sulanyla beslenen gay. alundan kumas dokudum. 433. ur.437 ganimelS I 46^ 1ro1o d*. "Ak-kula atrn tok olsun! (545) Benden (ve) senden ulu kimse yok olsun! Sana targr kamg sallayan olursa Ak-padigah oldukga bagrm koyun gibi kesip al! Kamm kara su432 gibi diikiip al! I\{anas sen korkutup aldm" (550) Tdgiirdka$ iikelerinhepsini "Ak-padigah'm iilkesine sakm Manas el stirme! Ey Manas'lm. ganimet: Krrg. 439. (540) alp'lann hepsini bir stiztime boyun eldirdim. koyun. olco [<Mo!olca. anladrn mr? (555) Benim iilkeme el stirersen. eskisi gibi: Krrg. 437. bayagrday.434 garpay'3s Manas'r!" Higbir alp'tan korkmam ben. tala: Bozku." 436. (hig) hz gtifiiisiie gwrrcdiml $oorok'un krzr Akrlayl a 432. 1 i I . 440. 6o". eskisi gibia36 diigman peginden kogmam ben! Kaylp'm krzr Kara-btiliik' U (560) yakalayrp aldrm taladan.562.104 / Manas Destanr i. Krrg. giiEiis: Krg. Er Ktik-koyon (il.e) Bay-mamat(r) yamma katrp gelende iEte o Ak-kula atr sefere hazrrladrm. Krg. 43E. korgon. FAtiha).439' (higbir) krzla olmadrm."ileng sdzlerinin bir pargasr gibi kullamlu. olcay]. kale: Kug.Kng.i (535) Egig ile SegiE'i ba$ayrp ahp gglende. garp: Krg. Ak-padigah ulu'ya vanp akil danrqtrm.

hor krlj: Hakir edi-. asil afi geri bastrn. 441 . dur biraz Sen kara samar bdrkiinti kar kllmrysrn. balrdr sesi bofuldu biittin koyunlan yaya giiden (575) (bir) kel gobana rastladr.{-{. ala:-Rezil ofmug.K$8.Mz gok Yakup-bay. " .Prof. 446.43 (580) karanhktanasrl4 ytiriiyorsun? Sen rilti bdrkiini lslatrp gece nasrl yiiriiyorsun? Batlr Manas ollum var. Krz giifsiinii giireyim! " (570) Atlanlp grku. Koyun gobam kel. Atlanrparzl isteyin: Kirg.44l atlamp (o) krzr (bana) isteyin! Ben yahgi kadrn alayrm. 445. Krs. Dr. neden yiire$ini hor kllmrysrn. Krrg. bu Manas'rn varhlrnda (585) attan inip yaya oldun mu? atrnr izleyip yUriidiin mii? Bu Manas'rn varhfrnda elbiseye muhtag oldun mu? Elbise isteyip yiiriidtin mii? (590) Batlr ag Manas'm varh$nda oldun mu? dilenip geldin mi? "YaYa giden ala'sln!445 Beni nerede gdren bala'sln? aga muhtag (595) "Yakup-bay. 2148. argrmak atl tistettin. altanrp klstr istetkin.kl. {. koyun gtittiim seni iinceden gdrmedim.hk kryafet: Krrg. giizellilinden 48 tamdrm. Tuncer GULENSOY / 105 (565) Han atam Yakup-han. giizellik: Krrg. burak: Yiiriik af. kaitio. krz bulmaya koyuldu. ara$tmp dolagtr yad elleri. . 442. kelbet. burak'la6 iintinii iEittim rrak'tan krlft kryafetin denw tamdrm.M3. 47. sumbat / srmbat. asil atr geri bastrn: Krrg. davet etti: "Ey Yakup-bay. 14d.

a5o kiiyiitdpast suluu katm alfrga.ar crrgaldr kiirgiigd: Her zevki tatmak isterdim. crrgalandr galgrgir: (refah) iginde galgr gahp. ahnca. NiEanh krzr niganh delikanh srracl ile ziyaret etmek ve onun yanrnda gece- t. geceyi yanrnda ge. gtiyle dedi: ateke. 'Duasrna doydum !" dedi. . Krz bulamadrm bu yerde. Aga muhtag olmadrm. Batlr Manas bu balam. 450. (hig) at isteriredim.. (615) ar crr[aldr kiirgiigti !'as2 Ak-kult bana krzr atlr:.Krg kiiytilii-: lemek. Krg. 4JJ. "Crr$apandr gal[rga. toklumu tutup keseyim! (630) Sana pigirip vereyim! Hayu duam verip git! Krzrn adrm biliyorum. 452. cort-: Av va da diisman ardrnda kosmak. ak sakal (babasrndan) at aldr. I . Temir-han'rn lzr Kanrkey Manas'a denk krzdrr O: 2149. istetti. zar: Kuvveth.rlri 106 I Manas Destam (600) "Batlr Manas'tn vadt[rnda attan yere inrgedim. Krr!. bir tek boz toklum var. (605) elbiseye muhtaE olmadrm. 45l. _Krrg. igerime tuz istedi Manas'rn almasr igin krz istedi. aq dilenip gelmedim.girdilim giizel kadrn i Krre. tilki b0rkiim rslandr. elbise isteyip gelmedim. "Btitiin cortkonwn$g koydum !" dedi. (620) kara samur bdrlnm karlandt. Ak-padi$ah'rn huzuruna (610) Manas vanp dua aldr. Neden camma zal53 hldtm'tKoyuncu bu sdzii igitince.r tistetti. rrgathktan aldr[rm. 1- (625) Yakup-bay'a "Ey Yakup-bay.

kendi babasr Yakup-han. Temirkandm tilin siiiiliip turugu. Temir-han ona verecek beylik.Prof. iyi gelin olurdu. kaynatasr Yakup-han'a yaklErr. Hayr duasmr verdi. bakrkargr gibi hafifleyip alhndan s()ykd454 taklgrr."gocuklannr ve akrabalannr evlendirmek iuretiyle akraba olmak". . . vernez ise olur bozucu. igte o yerde hazu ol!" demiEti. diiniir ol-: Krrg. (640) kaym ana Bagdr-diitiliit baybige giimiig kiipe taklErrdr. Kug.' Baybige'ye yaklErrdr.ik kiipeler. Krr sakalh Mengdi-bay. 455. (665) uzaktan Yakup'u giirdii (ve) ata binip selirtti. senin basfilm yolu derin sel gukuru yaprp Manas ile Temir-han. Temir-han'a vardr. (645) igte o Temir-han'rn elinde. (650) krr sakalh Mengdi-bay. kaynatasr Temir-han. ahliksrz dolmug kuldur! Temir-han ile Yakup-han diiniir o tdukl6616u 456 Manas'la kucaklagrrken (655) MengAi-bay bozmaya kalkrr. Yakup-han'a gtiyle dedi: 454. kudalaq. Temir Han'rn dili ile konuqur. siiykii: B0yi. Tuncer GULENSOY / lO7 (635) batakhk sazr gibi sahmr. gok giizel bir gelin olurdu! Kugalr sarmalanmrg belinde. 456. Temir-han'rn dili ile konugur: Krrg. Dr. Yakup'un yanrna geldi.455 gu akan suyu siiziicii. (660) iigii gimdi dtiEman olur.

460 bufday ile mtsrr kangrk (undan) ekme{i koynundd6t. 'l Manas'a giizel bir galdr-guldur kz istedim.1. (685) ' .'.f?xi:. 6l 291.457 458 (675) Alt dudalm krzrl yiiztn sararmrg. dilini kimsenin bilrnedili (700) Krtay'm yurdunu gezip Orada bir kz bulamadrm. $ooruk'un kra Nakrlay'r ganimet aldr kaleden. inatg eEegini asil at gibi metheden. Kayrp'rnkrzr Kara-biiriik'ii ' yakalayrp aldr bozkrrda. inatg egelini asil it giui metheden: K*g.704.*r$n mal*f[nr*:n. bulday ile mrsr kanqik (undan) ekmeli loynundaiKrrg i i:) I . 45e.l rl . krgrn mah krnlan rjj ::1 ' iil 'i ' (690) aghktan rtrrap gekerek yiiriiyen defilim.. sen yazrn dtigmanrn aldrlr zayf diigmiig ihtiyar degil misin.H13:1"?fr 1I[""?i19ii3"tffigtu". krzlarla evlenmemig.t1*459 (680) aghktan r?trrap gekerek ytriiyen ihtiyar defil misin? siirdiiltin mah kaybedip sadaka istemeye mi geldin?" "Ben yazrn diigmamn aldr$r zayrfl amrg dilenci delilim. i (670) "Sen aygag atrnr yorarak.7agrra nani t oynunTa- I .l i. kazmaya sdliitten sap takan.f 1. krgrn mah 1t. ayalrna altrn gank sararak. sen yaqlnm? nereye varacaksrn.i] : . i3i:l[. siiriimii kaybedip sadaka istemeye gelmedim. krgrn mahi cu"t otup (cut= dondan ve yem krthlrndan kiitle . sen yaghsm? gatlamrq. Benim batlr Manas balam var.Siil :l . sdyleyen dolagtrm.ker egegin argrmak attay maktagan. nereden geliyorsun. diinyanrn dtirt bucafrm dolaqrp. ':r : ll rti (695) krz g6Ssiinii gtirmemig! A y g a $ atrmr dizginledim.ij l(ts / Manas Destanr I :r' .

batlr Manas olluma oradan giizel (krz) bulamadrm. . su bagmda gadrn olan. Hint yurdunu gezip dolagtrm. orada (da) giizel (krz) bulamadrm! Allah Kuday yardrmryla Ak-padigah varhlryla. Klzrl-bag yurdunu gezdim dolaqtrm. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. Kalga'nm yurdunu gezip dolagtrm. Sart'rn yurdunu gezip dolaEtrm. cenkdeg. Tuncer GULENSOY / t09 (705) anadut(la) Eapa'il boynunda. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. batrr Manas olluma (715) orada (da) giizel (krz) bulamadrm. boyuna denkmiE: Krrg. yuvarlak kalpak. (710) domuzun butunu kesip ahp eyerine ballayan. (720) (725) orada (da) giizel (krz) bulamadrm. cebe glyse. gadrn bagrnda krsralr olan. boyuna denkmiq. Manas'a siiz sOyleyecek kigi yok idi! Temir-han denilen bir han varmlg. aqa sahnacak tuzu varmt{. Alp'm yurdunu dolandrm.hof. kalk* biiriiklii Kalmak'rn yurdunu gezip dolaEtrm. (730) Kazak'rn yurdunu gezip dolaEhm. Tacik'in yurdunu gezip dolagtrm. kiir6kii kiyse. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. cebe giyse. Kanlkey denilen ktzt varmry.462 o Kanlkey denilen krz bu Manas'a denkmig. Dr. ak sakaldan ad alan (735) Padigah'danbat'alan (740) Ak-kula atr tok olan! Ak-padiqah'dan dua aldrktan sonra. 462. Krrgrz'rn yurdunu gezip dolagtrm. Calpak-da!'a g*rp yaylayan. orada (da) giizel (krz) bulamadrm.

F- I i i-" b (760) ji E. boz tepenin baErnda i !- . r . F-: ak-sakalh yakup. dtiniir: Krrg. B'1 Fi- t: a .'l Mengdi-bay. Temir-han'rn evine I gelince attan indi. 'Dtnyadan gok alp'r F. "K6k_ala sakalh Mengdi-bay: ara bozmak igin dolan kul. bindili atr ddndtirdii.biri <iteki iiyelere boza pigirerek ikram .: :::.l: :: l yapanm!" dese giicii var! batlr Manas ollu var! Sa! yandaki goro'lar.han (var) [ :. bozguncululuna girmiyorum Sa! taraftaki Q oro. K6k_ata sakat! . :' Ntl ii. b6yle zorluk olurmu? Biiyiik nehrin bagrndan geri gevir! eli bog gelen diiniirii kdlelerine d<ivdtir!" F.l ilt {r: 5. 3.e diintir olmaya geldim!. gergekten yakup-han o ise.lar465 I ri :il' E.2.. srrtrna yiiklenmig puluau yok kullanacak kutuyok. '. (770) . t: s [. diyor.16$.: ' rtr (765) O zaman Temir_han gciyle s6yledi: . cuueu.lar. l (775) :.. 'll I l0 / Manas Destant (745) Kanrkey'e ii i dtiniil63 olarak geldim!..lar. ts. l1. F1 I' t. :l 'r.r: . 465' Krrg' goro: l' Birtaklmdrrki onun iiyelerinden eder. pul : para. *. ti.1. ill & F.] i1." ri 'l .r nl. Kanlkey.unun kaErnda. Biiyle horluk olur mu.t Frl Eir. ..l (750) Temir-han'aEunlan stiyledi: "Krzmayasrn Temir-han. avul.i'ill I (755) ardmdan gelen mah yok. sol kaprdaki goro..'r FL 'Ara binip geldim!" diyor. 463. batrr Manas o$lu var! Bagma giydili bOrkii var. r i. ahndan indirip alrruz! i. E"' E.'-'-""". Bu takrmrn iiyesi. ernuOug. {i ri u. $ . sol yandaki goro...

(810) O'na ne istedi$ini sordu: " Ala-da! gibi Yakup-han.Prof. (Jzerine gorba ddktilmtiE ufak dofranmr$ etten ibaret olan yemek (KS. Erkenden kalku (o). tath sriz sOylerse.Krg. (805) onine demir ledenikoydalu. yolunu qa$rrmr$ (gibi) nasrl yiiriiyorsun? K6k-ala sakal Mengdi-bay arabozmak igin dolan kigidu. (795) gtineg sabah dolanda. Tuncer GULENSOY / 1l I (780) Aya$ yere defmesin! Atmdan indirip ahn! (Altma) kahn dtigekler serin! Biiytik koyundan ag piqirip narrn466 getidp veriniz! (785) BaytaXa'T krsraktan krmrzr. 467. baytal: Heniiz kulunlamamrg olan . Krg. uyandrnp ahp sorun! Al atrna bindirip ahp tepeye gftayrm! Giizel. 466. bil. kiitti cevap vereyim! Sdylenildili gibi yaptrlar. Susuzlulunu iyice kandrnp. balla kanEnnmz! gmlayan kise gini ayak elilerek ayat sununuz! Susuzlulunu giizelce kandrnp (790) (altrna) kaln dtigek seriniz! OrttisUnti sessizce Ort[niiz! Rahatga uyutup koyunuz! Tan alanp atanda obadan yildrz batanda. Dr. yiiziinii-elini yrkadr. narln: 582). geng krsrak. Yakup-han'rn yamna yaklagan Temir-han. beklenilen yere vardr. kaba stiz siiylerse. (800) giizel cevap vereyim! Kdtii. II.

giizel (bir) krz bulamadrm! Yaratanrn hoguna gider. tadar mrsrn sen bu tuzu? (835)- ' (840) verirmisin Manas'a ktzt?" Temir-han kalkrp buna q6yle cevap verdi. kuyrulunu baflayrp: Krrg. {!tl kiipe kulafrnda: Krg. makrhgr cakkrday. . butu gatal. de[il mi? Senin balan bu Manas Qok yalmacr delil mi? Ak-kula'run kuy rufiunu ba llay tp. iiliilmeye yakrgan: Krrg. kuyrulunu buudat.469 bana iyi gelin olacak gibi. diintir olmaya geldim ben. (825) insanlann bu yurtlannr onun hepsini gezip dolaqtrm: Batrr Manas ofluma boylu. "Ey Yakup-han.a.it' I :i l 1 : 1. (830) l I :l f . ktttii ktttti stiz stiyledi. danlma! Senin balan bu Manas dtiniirii ile kovalagrvereyim demez mi? (845) Dostu ile dolagrvereyim demez mi? Kanndagr ile kaprEryor.. Kanrkey (adh bir) klzrn varmrq: " elgilige dliim yok. ll2 / Manas Destanr (815) "Sazhfa at kogturup girme!" der. 470. . attrn iymek kakkrday.+. (820) gelip seninle raruEmak istedim!'. benim sOziimii igitirsen baEr kara. O zaman Yakup-han Eriyle siiyledi: "Benim geldilim yolumu soruyorsan.468 kaynatasr ben Yakup |giilmeye yahEan.1 .beylilimi verrneyen dd bozucudur. 19. Bozgunculu$una girmedim. alnn kiipe kula{md. benim duran. diiniir c tilii ! e zul iim y o k ! " Kanrkey'e geldim ben.a70 469.

battr' lar ile kargrlagrp. . yakav agtk olarak riizgara gtkmayan4T3 (865) yel yiiztinii gtirmemig geceden kalan aqr yemeyen.Kanrkey yalnrz tiindiift'ten giin giiren Su igen (860) bir tiitiik'tena72 yorga att^n iizenle segilmiq boz (atlara) binen. altrnlar ile kaprgrp. koE-koyunrlTl kovalayrp. bir alp'm elinde tiltip kalmaz mr? Benim biricik krzrm . Dr. celbegey celge gkpagan. (855) yakasr alfin ak kiibii'sinii grtlak grrtlala geldili diigmana yrttnyor. biricik krzrm Kanlkey kara(lar) giyip kalmaz mr? Yalmacrhktan vazgegsin ! (870) Ondan soma krzrmr vereyim. Arak'tan tizenle segilmiq bal igen. (880) Ala-da! gibi (yiice) Yakup-han. Atrqkarun474 koydursun ! ry k a n na75 koydursun ! S ay t g k a n nq6 koydursun! Ondan sonra lurmr vereyim! Qab . Yakup-han hrslandr.Prof. asil kzrmr (ona) vermem!" Alagtk gibi (iri) Yakup-han. tifkesi yaman geldi: " Temir-han. at yanqrndan vaz gegmezse mrzraklagmaktan y az gegmezse. Tuncer GOLENSOY / I 13 (850) biittinyrlkryr. (875) Atrg yangrndan vaz gegmezse. ey Temir-han benim gukur igindeki kurumug drgkrmr kepiren. gtiftis gererek gelen Ak-kula'yr (tistiine) ahlan oklardan kagrnyor.

l] r. 479. akrtmah. . ditkmeli oyan: Krrg.ilr . .l :r' : . isteyip vermedilin Kanlkey. esash: 477 . [rl fii . f.hayvan. atrnrn krgrna b-indirip: Klrg.')' bile [i ndet477 yakalayacak . '. . ir. olco cesrr.t atdip.1 . Parlakhk yayda var krzrm bana verrnezsen '(kagarak) yerin kayda485 ysl?- (905) O zaman Temir-han da gtiyle dedi: "$aka stiyledim. rilt 4. Krrg. ll (895) o zaman giiciin neye yeter? D d kme tj''X *-:..1 . Krg.. ac bilek.t I I ltlt i lrl li oy an48o ftaEfta slndg4S I Ak-padigah eli ile br)16(82 baEkasrnda dikkatli segipa83 tot1r484 yaranda Ak-padiqah (bana) dua et!" deyip.:: .f. Orus'tan bagka bu yurdu Ak-padigahrm ona yerdi de. harp esiri: Krrg. krsrm. btiltik.isSliiii iE*.Kog. l 'l ** ..:1]. it:l (890) haykrnp Manas (mrzrafrm) saplayacak. yakup-bay. latife ettim..r:l. 485. dikkatli segip: Kirg.ii :..:'1.biiliik: 4M. kagka : Alnrnda b6yaz lekesi "olan. da$ srtrrun tepesine grkacak. : i:t.iia [3t rlt . fri. I 14 / Manas Destanr .' ff atmm kt7tna bi ndi r ipa78 harp esirlTg yapacak. yakup-bay! Ay karanhk. i nc e . at kiitiinii sahgr. bafudrlmda.fl . ince bilek: Krg. 480.i. ---J'- 483.itiptiil.r. 1. tiin: Gece.. " (900) Ay gibi ftagrnr gerdi de. vanp haber verrnezsem! sazhla hrzla k'og Temir-han ! Manas krzrldan bayrak agacak.. tiin486 idi kadrn ile gocu[un (910) l bir araya geldifi giin idi Kadrmmla damgayrm! (Ku) balamla konugayrm! Afamta gdriigeyim! Ondan sonra geleyim i 4?. kayd-a: Nerede. 486. ben Manas'a varmazsam! ":rl. kuvmaluu ciisiln. . 478. '.. (885) :r. 1l! . Parqa. 5"g..

Krg. burada bekle. ara bozmak igin dofan kul imig. Yalntz (bagma) Manas'r vurarrm. o (da) beni bozmazsa! Gtiriigiip geleyim. yanyana dizip srk kaleler kuranm (945) kendim tetikte duranm! Asil (aun) a$zrnr yrtanm.H . (920) koyun baqr kadar giimtigtiir "Verme !" diye kaqr gftan bozufu. Yakup-han! Deminki kdk-ala sakal(h) Mengdi-ba y ara bozmak igin dolmug kigidir Padiqaha verilecek geyler : at bagr kadar altrndr. "Sazhla bir ip ger!"dedi. kendi evine topladr: (930) "Diin gelen Ala-da! gibi Yakup-bay'dr. "Bir tek oplum Manas'a Kanlkey (adh) krzrnt ver!"dedi. gtiyle dedi: "Ardrndan gelen mah yok. 488. Temir-han ! " 487 . cakrlar. acele yerinden kalku. Tuncer GtiLENSoY / I 15 I j (915) (Sen) burada bekle. atrnr yiik hayvanr krlanm. at(h) g6rderip gafrrttr. Sen akhm mr kaybettin? Akan suyun bagrnr burarlm. Yakup-han!" (Kamgryr atrn) kalgasrna vurup gitti. Muteber kigiler: Krrg. . karrst to1t1r487 hanlanm. Nasrl hareket edelim muteber kiEiler'!"a88 (935) Ktik-ala sakal Mengdi Bay ki. yiikleyip getirdili pulu yok: (940) "yalmz atryla gelen Yakup'a ona krzrmr vereyim!" diyorsun. Dr. korkma. (925) bay tu{la beyleiin.q hof. karrsr sahk: Kolun dirsekten omuza kadar olan lusmr sarktk. korkma.

kiik-ala sakalh (adam) sen qiiyle dur. kanst sahk han ben gdyle durayrm. Bir kiirk adr. kamrg gibi krvrnp.hanlar (ile) bagr tuplu'beyler Mengdi-bay'a dediler ki: " Temir-han'rn nimetlerine doymadrn. barga: Diba kumaE. (955) bozgunculu$unukoymadrn. Krg. Krymetli bir kumE. balkl: Krymetli bir kumag. terdik. 490. 491 .I 16 I Manas Destanr (950) Mengdi-bay bu siizleri sdyleyince. 2. Barga4eo 11" 611o'^asL altrna serip koyunuz! guulu^492 g" 6u1a's493 bacaklanna sanmz! Barga ile balklnr (980) altlrrra tegelt/e4 seiniz! Arakrya bal katrp altrndan yaprlmrg kadehe. 493. . tak kdtiir-. Ak-padiqah ilinden (960) ondan baEka bu ilini Manas saman gibi savurup. bagr turtfu (bey) gtiyle durun. cesaret taslayan yi[itlerimi. 494. onu koyup sununuz! Sofralan seriniz! 489. kanst sahk. buulum : I . batrrlrk taslayan yi$itlerimi hepsini krnp gegirir! (970) '. (9?5) Yakup-han'r galrnp getidniz! Ayalrm yere de[irmeyiniz yukarrya kotay ve gabuk kaldtrnnaSg Han tahtrna g*anp (altrna) kahn ddgek seriniz. buta: Bir kumag adr. turna tiiyleriyle siislenmiE kularr yakalayrp ganimet yaptr. Kug. 492. yukanya kolay ve gabuk kaldu-: Krrg. telelti: Krrg. (965) (Ak) duvakh gelinleri yakalayrp ganimet yaptr.

Oniine vanp sununuz! 497 A I n nh kiir klein dokuzunu ona giydirip veriniz! (990) " Temir-han'rn krzrna Cakrp-han diiniir oldu!" deyip. krzrmr vermem!" dedi. Tuncer GULENSOY / I 17 (985) QilapEn\4e5getiriniz Erik4% ile kuru iiziimii.Prof. (yamna) gidip Manas'a Etiyle dedi: "Av ve diigman ardrndan kogturmaktan vazgegeceksin!" (1010) "Av ve diigman ardrndan koEturmayr buakmazsan.erik: Krg. 'j 4%.i . 497.6riik. Dr. (1005) daha pek qok mal verildi. ona yara$rr olundu.7 :l 495. Yakup-bay geri dtintip vardr Manas'a. gukuru doldurun! " (1000) "Develeri ahp gelsin!" : (Daha) pek gok mal getirmez mi? Bulsa siiriip gelmez mi? Bulmazsa iiylece tite gitmez mi?" Sdylendili gibi yaprldr. aldrna banp tartrngar. . glapgm: El legeni. bUtfln yurt hayret etsin! "On gukuru doldurun!" "Yrlkryr siirtip gelsin!" (995) "Kuk gukuru doldurun!" "Koyunlan siiriip gelsin!" "Yiiz gukuru doldurun!" "Sr[rrlan ahp gelsin!" "D0rt. "Krk gorona haber sal! yolbars gibi ktikreyen Almambet'e haber sal! (1015) (hemen) gahp kagrran kaplan gibi Aclbay'a haber sal! Boz-adlr ulu dafrnrn heybeti gibi iistiindeki Kuday Tengri gibi ' Manas burada durasrn. iiniine vanp sununuz: Krrg. . Krg.

enenmiq Krrg. 501 . yorulmam4 ak "enenmemiq develer"e 4. karagay nayza kolgo alah.-calmanrg. Yakup-bay'rn evine (1035) Manas baga gegip geldi Gelip evde attan indi: "Hangi yol ile gidelim? Birisi yaman sdz sOyler Birisi yahgr stiz sciyler. @. kQknq)rargrmr elim6 alalyrm: Krrg. eie ackrfir$olan-yrrtrcr Eayvan qekli vermek. 5{D. enenmis deve: Krrs.: Sirratrna.j . parlak siinderime davanro: Krrs. karagav navza koleo 503. Krrg. " miluk'sm patlatrp parlak gtinderime dayamp5ol (1045) kdkrwr l<argrmtelime alayrmls@ gaddarlagrp (oraya) varaylm yalm krhg baflayrp calmamsrt'o3 varayrm! Yahqrlar canlanna veda etsin! (1050) Yamanlan mallanna veda etsin!" Stiylenilenleri yaptrlar. yamanlan yamanlagrp ahnz! Dolma tiifek. Krglz yrlkrlanm stirdiilet yaElanmamrg kara "enenmemig develer"sge. (sen) ytiz ytlkr (getir)! Denk tuffir[um krk goro krkrmz da bir tiiriiags krkrmz krkar yiiz yrlkr getirin! vadileria9 doldurmaz mr? (1030) Kuk vadiyi doldurmaz mr? Yiiz vadiyi doldurmaz mr? Dtirt vadiyi doldurmaz mr? Hepsine haber saldr. atan. srrduu celek siiiiliio. kiiknarkarsrmr elime alavrm: Krrs. 504.ll8 / Manas Destanl (1020) Ak-padigah ulu'ya kendin gidip varastn' sdyleneni yap'astn!" Manas gorolannt gafrrdr: "Almambet. (1040) yahgrlan yahgrl*la ahnz. 1048.: tu 4l . (sen) yiiz yrlkr (getir)! (1025) Actbay.

508. dilde: Altrn. alun. Krg. TuncerGULENSOY/ 119 "sizler yola grkrmz! Ben Ak-kula'mr kogturup Ak-han'a vanp geleyim! Ondan cevap alayrm! (1060) Altmdan kumas dokutayrm Ak-padiqah uludan 'vanp tiliit alayrm! 505 Ak-kula'sm I uzun adtmlarla ka gturup tine dolru hrzla siirdiifii bagrm krsrp. akganr kogo ahp grk!. tatminkar buldum siiztinti uygun buldum iiziinii. baldrz: Krrg. Manas gimdi vardr. sol yandaki tirnek kigiler ak heybelei agnrz! AlnnditddM grkanmz! (1080) Akqalan birleqtirini2ls0T Manas kaynnv50E vannca. Kug. (1075) zarif buldum siiziinii! Sa! yandaki gorolar. arrm arrm ciigiirtiip. yengeleri. nasrl olacak. altrn sikke ahp geldi. 5O7. 506. Padigahrm?" "Tebrikler olsun sana. Hamnkrzr Kanrkey'i (1070) gimdi almaya vanyorum. . (1055) aaklan gorolar yiikledi: Dr. (1065) Ak-padigah ulu'ya. giimiig akgalan (1085) onlara versin er Manas!" Siiyleneni yaptilar: Sa! kaprdaki ddrt goro. kayrn: Kan ya da koca tarafindan akraba. gelince. Ak-padiph'a gtiyle dedi: "Sii[iidiin ktiktinden yarryorum. sol kaprdaki ddrt timek ki$i. baldrz. uzun adrmlarla kogturup: Kug. 505. 509. bal&zlarfD vannca.hof. Akgalan birlegtiriniz!: Krrg.

l r'l .l ii ll 510 . atlan! Temir-han ! lt . Ma nas'r giiriir gdrmez. O zaman krrk goro dedi ki: "Nereden geldin sen Manas? Kl"lgtk gibi krul mtzrad. kiiyO. Ak-padigah giiriip aldr. altrn. " Baldtzlanvannca. Temir-han'a i (1125) ara bozmaya gitti. yengeleri erigince.I I 1.m sallayrp Qinlilerle mi savagrp geldin? (1100) Gtivers to senin gibi olur mu? Ktiknar gibi mtlnk asrnrp Kalmak'r kovalayrp mr geldin? Giivey senin gibi olur mu? sada{mt ardtna kuganry (1105) Sart'r kovalaytp mr geldin? Gtivey senin gibi olur mu?" "T0vbe Tengri Kuday'a. j'l ')t tl (1115) baldrzlar i:]i +tl 'i i ' 6ntinde agrversin.r Altrn-giimiig akgayr fazlasryla verdi Manas'a! risiiyledilimi yap!" dedi.giivey: Krrg. t l 120 / Manas Destam (1090) altrn giimiiE akgalan getirip verdiler Manas'a. Ak sancak (ile) tug geldi. Ak-kula ile bu Manas (1095) onlara yetigip geldi. Yahgr giirdii Manas'r! ! I . Temir-han'a giiyle stiyledi: "Atlan. koEturup.j. yengeler bir araya gelince. ' .t. " Ayrl'rna gidip vannca.l I 1 (l 1 l0) . ulaErnca. Bu Manas'rn liuk gorosu. gtimiig akgadan (l120) baldzlanna versin!" "Yengelerine versin!". orta yola gelince. dedi Kdk sakalh" Mengdi-bay. il) $ji . dalgalannntug geldi.

daha yrllo getiriniz!" Manas bozktr'as| yalmz indi. tez atfant (1140) Manas ile krk qoroyu ikiye biiliip alahm! (btiylece) kargaga krlallm! " Temir-han (ona) gtiyle cevap verdi: "Fesata ben giremem! ' (1145) vanp gOriip gelsinler!" " Temir-han'n kolday. kahm: Hediye. Krrg. goro geliyor. "Tarbaza"mn alzrnda patlahhyor biitiin tiifekler! Temir-han. I {l. ':l .hof. "Srk duvarlar tireyim!" dedim.. tala. i*i t] fri' . ahp geldili L1r*'1513 tl: (1155) "Stiriiniizii toplayrp ahnrz! Dtirt vadiye sallnrz! DOrt vadi dolar ise. !!f t" bitti sizin kahm'rnrz dtirt vadi dolmaz ise. 't $' 5ll. (1160) senin kahm'rn bitmezse. 514. . Kiik-ala sakal Mengdi-bay Manas'rn . Kug... bozkr: Krrg. birlikte yiiriiyen yolday krk . . Temir-han ! O g[n dedifimi yapmadm. 512.srr gabuk atlan.. ceri maygkan kol keldi. h U' rIi rt&. Tuncer GULENSOY / l2l (l 130) yer titreten ordu geldi. "Nehrin bagrnr burayrm!" dedim.: s ffi 513. llli.i krk gorosunu ' {. yer titreten ordu geldi. Krg. (l150) - krrk ytz yrlkryr siiriip getiriyor. "Bunlar hangi yrlkrlar?" "Yakup'un iilkeye saldrlr alrm'ft2 Kanrkey'e krk goronun. (1135) "Yanyana gtiglendirip koyayrm!" dedim. sdyledilim s6zlerimi dinlemedin. Dr. alrrn: Harag.i* (drgan) firlayrp gtirdiiler (ki).

(1170) arakryla kangtrnlmrg bal igip. l. Manas lcara baE cildh yay'r gerip fulatrverdi. (1180) "Arslan Manas ne oldu?" diye gelir idi yanrma: Arkamda . Krk goro eve girince. E: F F . agltk susuzluk gekmediler. tiivbe! dniimde bir afabeyim var olsaydr. " Manas yalmz kaldr!" deyip gelir idi diintp dolagrp.o-515 var olsaydr. ini: Kiigiik erkek kardeE. gtn srcalrnda "Manas susuzluktan tiltip gidecekti!" "Atadan yalnrz dofmasaydl. li=l 515." (llS5)' Manas arakrya bal katrp. tulumrndtki suyunu kendisi koyup igti. Manas bozkrrda kaldr. bu Manas'ln yamnda (1195) karabaEh &iEi yok. :i : Krk goro ata bindi. Namaz ktldt oturup.122 I Manas Destanr (l 165) ak saray eve gdfiirdii. diirt ayakh it de yok. t6vbe! Adrm "Manas" koymasaydt. gok acrlar gekti Manas. Bu Manas'rn yamnda kara bagh adam (ile) dOrt ayakh it (bile) yoktu. (l190) Altmrg ah mal dostu. Kaprya gftrp baksa. yalruz kaldr bozknda. Kng. . kaprsrnr kilitlqyip koydu. mal dostunun iginde Kara-toko can dostu. (t 175) Srcak Temmuz (ayrnda).

Krg. (1205) diht ayakh it de yok. tanap: l/6 hektar. . beyimiz Manas bizi dldiirmez mi? Bizi dldiiriip yok etmez mi? Qabukslo atlamn. sizleri iildtirmem! OtaUgiintizti de giirmeyeyim! Akh size vereyim! (1230) DiiEman yerinden gekeyim! Altmrg tanap. Dr. Tuncer GULENSOY / 123 (1200) iqmeden kalan krrk goro. (1210) vanp cevap verelim!" Birinin atrna iiteki binip kogturdu.l7 ak ga&n gti[e yiikseltip kurdular. . 516. korkup qtiyle dediler: "Bu Manastrn yanrnda kara bagh kigi yok.Prof. birinin elbisesini 6teki giyip kogturdu: (1215) "Yemek yemedik tag yedik. 517. Manas yalruz oturdu. kuk goro! Biz Manas'a varahm. Hakan'rn iki kanath kaprsmda Kara moo ile ag yedik. ' Giindiiz korkup gelmediler. yemek tadrna bakmadan kalan krrk goro. gabuk: Krrg. yaptrlrmut bafrglar mrsrn? Akar su gibi (gtiglii) Manas sugumuzu bafrqlar mrsrn? Kesici olsun baymzt! (1225) Dtikiicii olsun kammrzr!" Manas giilerek dedi ki: "Krk goro(m). lldam. bey kaprsrm bekitip bekitip de ag yedik! (1220) Ala-da! gibi Manas han.

tal. Kamkey'in evine gelince. 526 taba[a koyunuz ! akgayr dniine koyunuz!" Sdyleneni yaptrlar. . 519 tirtiin-: Krsl camrn-. (1260) Gecenin karanhlrnda saklanrp gittiler. su:ru. 529. "Kanlkey'in koynuna .i t!l 518. 6o7t.tg?i-5"c'':nak siiltit afaEr: Krrg. kadife: Krrs. kamgr talalmam4528 sd diit' a{ac16529 i: !i.*il'g. E: :l' F tI r. su gibi beyaz bet'ini klLzaftip. 526.l -l 1 ri 124 / Manas Destanr (1235) baldrzlar ile yengeler karanhk giik$lUnde kumaEa Lu6i1"sl8 ekleyip drtiinup5l9 inc i-boncuk' a52o mer carf 2 I katrp takrmp. mercan: Klre. "Gece gelip gatrnca. malrur bir tavrrla gezinip Manas'rn yamna geldi krz..-uda523. (1240) yavagga 524basrp. 524.r (Manas'r) yatrrahm! "dediler. 5u1rtur525 gibi boynunu vzattp. iki yakrn yengesis2T "Gece geldi!" deyip.'Sltksuri Anas radorno denilen kara iirdefi.: (1255) Acrbay akga ddktii. 521 . llJ. bakr: Krrs. pudra' y a522 411 523 tcrp siiriiniip. 520. 522.oudra: Krrs. at ballanmayan ahra (Manas) atrnr da ballayrp koydu. $r$. Ona kendim vannca. makmal. inci boncu[: Krs. Bir kenara oturdu. Ak-padigah ulu'ya. . miscengge' 333 : i:: . f. : ir. bermet. (1245) basrp geldi yamna.lr !i. yavasca: I(rrs. akrrrn.l E. (1250) altrn giimiig akgayr yiikleyip verdi padigahrm. alhk: Krrslenitik.

Kre. girdi yattr. . 535 . ttm6. gilztinii agrp firladr. Jadrratnav.533 on prtu'ru534 (127 H 5) grkrrdatmadan535 96zdii. hat 538. bttl6k ki$.krz vataEr: Krre. [<Ara'pca]. Alaca saph aE bryapn eline ahp gtiyle dedi: (1285) "Atekem Temir-han'rt at bad. .Krrg. Kug. Ktz yatallna536 y*"Stp.od cakalay.- 537. diid:me: Krrs. Tuncer GULENSOY / 125 fl il 5 { fl (1265) kamgnmr takrp gegti.yanr:. Kfs. yabancr u6rtt538 yat olmaz. 534. srkirdatidadan: Klrs.530 kugunu kondurup gegti. Yabanciadam: Krg.lanamaz ahtnna at ba$layan kimdir? Kamg tahlmaz sd$iidiilrc kamgr asan kimdir? (1290) kuq konmaz tuur'wa kug konduran kimdir? Kdsemdeki san baldan tadrp gegen kimdir? Balh genE ktsrak ktmtzl"ndan (1295) r*u*rX-r$ gibi igen kimdir?" "Yazrlan her gey haf37 olmaz. (1270) KAsedeki san bah tadrp gegti.l s rl H !E :! g bir parga kopanp yedi. toocuiKemik diiEme. Ate gin y anmdakis3 | 1ro"r' 6*t532 f. tuur: Ahcr kusun oturduEu t0nek.539. 536. 530. cfrrincak t6sdk. 533.Kak.Prof. _qt"fir. !1! 532. Toburgaks3g ile at siiriip sayrsrz ytlkr (ve) ktsrak siiriip. Yer yata(nda btiziilmiig yatan (ktza) rt i! g r Manas beg sarildr. toburgak: Savag atr. kazr: Kann ya[r. xmektup" hat:'Kri. Dr. kug konmamtQ tuur' s. if. s il iE g Balh geng krrsak krmrzrndan susamrg gibi ahp yuttu. (1280) Temir-han krzr Kanrkey uykusundan uyanlp. Otuz dii$me.J .

(1325) Bey balast nazhsrn. koyun gobant kulun adt var. salladr: Krg.54l nazh nazh stiyleyesin. erke. (1305) yrlkrsma hizmet eden o yrlkrsrna bakan "Manas" adh kulu var (idi)! Koyunlanmrzr giiden. (1310) Onun adr da "Manas"drr! Deve giiden (bir) kulu var (onun) adr da "Manas"drr! Hangi Manas'srn (ne) bileyim? Hemen grk. (1335) O zaman Manas Edyle haykrrdr: "Eyersiz grplak olayrm! Kadrnsrz bekdr olayrm! Altr bttluk yrlkryr kovalamazsam. 541. ak bilelini kesiverdi! Eteklerini biirtip topladr. Krrg. O zaman Manas gdyle sciyledi: "Vay Kanlkey. Atekem Temir-han'm " (1330) Kanrkey (brga[r) salladrs42 ' (Manas'rn) alaca baldr. iEte o Manas benim!" "Sen hangi Manas'srn bilemem ben! Atekem Temir-han'm bu diinyasr yar idi. nazh: Krrg. Han balast nazltsut. nazh nazh stiyleyesin! Vay Kamkey ne yaptyorsun?" Abalak saph bu bryadt krmndan gekip grkard. ne yapryorsun? . 542. . "Manas" koynumdan! (1315) Kolunu gek boynumdant abalak saph ak tinte'yiffi 'ag yiirek'e saplasam!" Abalak saphk ak tinte'yr (1320) kmmdan gekip qrkardr. abalak saph ak tinte: Da! koyununun boynuzundan yapilmtq ak saph hanger. siirtip beri almazsam 54O. yenlerini diiriip topladr. giltep iydi.126 / Manas Destanr (1300) derin vadiyi dolduran.

(1350) atlan! atlan! gabuk bin! "Yahgr gtizel bir krz buldum! Ala-da!'a koqahm! Altr Mliik yrlkryr siirelim! Siiriip titeye verelim! (1355) siiriip beri alahm Eline (bir) sopa verelim. krsrak pegine salanm! Kara yiizlii sana gcisteririm! (1345) Yolbars gibi biiliiren. kara bet. ata binin! Yakup-bay'rn yilkrsmr Ahp buraya getiriniz! Yirmi gorom atlamp 543. ku yeleli "biiril" gibi! Kiildir ollu Qalbay'rm. D1. Kug. kara yiizlti: Krrg. veriniz! (1370) Kara yiizlii sana gdsteririm! Yirmi gorom. kagkulak: Porsuk. TuncerGULENSOy I tn (1340) Kara yiizlii5a3 sana gOsteririm! Eline sopa veririm. atlan! atlan! Almambet. 544 Yamagtaki tur " OrrOO' Eibi. koyun pegine salahm! Qok allatrp koyahm! Oylece <iciinii alaylm! (1360) Eyersiz grplak olayrm! Kadrnsrz bekdr olayrm! Onu kucaklamaktansa.Prof. Krg. 544. keriiii: Otla drttilen daf yamacr. . kuruyup kalayrm! (Onu) almadan zayrflayrp halsiz dtiEeyim! KaEkuloPsas 56ii var mr (sende)? (1365) Han-Temir'in ildcr var mrym4? Ezip igime veriniz! Ezip drgrma stiriiniiz! Arakr'ya bal kangtrnp onu igeyim. 545. koyun pegine salanm.

:t i :IJ I Vay Kanrkey. devene bakan kulunun adrm "Manas" koymugsun. yenilmez: Krrg. trmalryla yere vurmak (at hakknda).) Kanath at. yava$ga siiriip "gapgrp-549 yaparsa. (1380) halkrn en giizeli denilen hakrn yenilmez krzr imiq. erke. nazh (1323): Krg. ne yaptyorsun? (1395) Bey balasr Stmanl<srn. 550. devletine doymuEsun. ktiskti il-. . tulpar: l.Manas Destanr (1375) Temir Han'myilkrsmr buraya ahp geliniz! Krzrm dikkafalr 546 yetigtiren./.1 mr? Han balasr Kantkey.:11 547. gmanki krE. yemini birlikte sahp vermigsin.kangkrldagan it. gapgrp: On ayafryla. H *l gt t{ 128'. 548. 6o9rrr*7 Vryaklama shkin yat! (1400) Ben sen adamrn /arktna varrrm.755 1. birisi yaralanmasrn! iki Eunkar yavrusunu (1390) bir tiinele koymugsun. farkrna var-: Krrg. doolu. Kara-deve'nin ollu Kart Manas. yrlkr bakan kulunun ' ' .ss2 hangi Manas'trr bilirim! Temir-han olah. 546. yem (igin) dalagmazlar mr? Birisi yaralanmaz 1. dikkafah: Krg.:il i'ii. 2) Savag atl. 1 ii.l . Krrg. grmanksso (bir gocuk gibi) konug!" Kanrkey krz Etiyle s6yledi: " Vryaklayan . . Krrg. kalapa. "Sabrrh ol... cenggisiz.:ti. iilkenin en giizeli denilen iilkenin yenilmezs4T krzr imiq. Manas-han !" Kaynanasr gtlyle haykudr: "iki tulpaf4s taymr (1385) bir ahra ballayrp koymugsun. 551. yiiriik at. . vryaklayan it: Krrg. (1405) adrnr "Manas" koymugsun.ln [. her zevke doymugsun. 549.l iilii :iilll :1. 552.

yrlksmr yollara siirdiiler. (gimdi) biz ne yapalrrn? Altmrq tanafss ak gadr (1435) at bulusuna dayanamayrp gdkyiiziine grkmry ak gadr!" "Ak tag ile bashnp koy! ikiniz birlikte olunuz. darrya (<Farsga. 554. yi[itlerim! Ag iken gdriigme yapilmaz. Krg. (1. Yirmi goro Yakup-han' rn yrlkrsrm ahp geldi. (1425) yam nehif53 (ve) giilsv (olup) iki yolu vardr. gdl: . yilitlerim. 555 . atrn bulusuna dayanamayrp giikyiiztine grkrp gini "Bahadrr Manas. kdknar mrzra[r savurdu Manas'rn stiziinii kadrn gevirdi! (1420) Kuk goro geceleyin atlandu yirmi goro Temir-han'n yrlkrsrm altp geldi. tok olanlardan iyiJikirler da$ar! Yukan tarafta kara tug556 Temir-han'm tu[u de[il mi? 553. Tuncer GULENSAY I ln (1410) o Manas'r bilmiyonrm!" Qrylrdr-bay'm oflu gergek Manas. (1415) altrndan kumaE dokumug "Ak-padiEah" denen (kigiye). nehir: Kug. Dr. Tan atrp uyandrktan sonra. yilitlerim. iti (1430) altmrg tanap akgadu. deryi). Yakup'un o$lu geng Manas. ktil.kara tuu. 556.140) ya$ doSayrp doyunuz.Prof. yattr uyuyup kaldr. onun igine diigmanl* salmry! Bolluk igindeki yurduma bag olmug. kara tu!: Krg. ikiniz vanp bir krsrak kesiniz. sonra vanp akil damEan. tanap: l/6 hektar. Krg.

iki olul Atlamp yola grktr. 558. Yakup-han'rn ordusunu bozdu! Temir-han'a hiicum etti.'t' . iki ogul. Almambet gibi haykrnp saldrrdr. grrga: Tuza[a veya oltaya konulan yem. noolan : Bir tiA kumag. Krg. Serek ile Srrgak (da) l 1 l i (1465) 'atlamp yola grktr! Krk goronun en yamanl Taz-baymat efendisi susadr[rnda attan inip gay kaynath. bana tek (bir) kurgun (ve) grgas. trll . il 557. Yakup'un ilini ben vurayrm!" Ala-da! gibi Almambet. I i (1470) Acrbay gibi haykrnp saldrrdr. (1455) feldket mermisini atamaz. sorua o da ata bindi. Elim (ve) Seyit. hepsini yenip yere serdi! (1475) Yakup ollu bu Manas "Efendi Kanrkey" diye yiiriiyiip Temir-han'rn yurdunda Kanrkey'i gekip alahm. Manas'a hediye krlahm. pistonlu tiifek ile ateg edemez. (1460) karanhkta baskrn yapan karsadn izini (bulmakta) yamlmaz Kaman (ve) Coypur.s atamaz. rtl.I 1 130 I Manas Destanr I I (1445) AgaSr taraftaki ktztl tu! Yakup-Han'r4 tuEu degil mi? Gunegin bumu bit<itaiginOe noolandan'ST yaprlmrE ak goynesi(mi) yakasr agrk olarak giyip I i i I (1450) yiiriiyerek tepeye grkayrm! Yakup ile Temir-han yalruz bir o$ul ile cesaret edemez. Krg. Akilh dofan Acrbay.

Dr. Hepsi toplamp geldikten sonra. = . (1505) Kendim elgi olarak geldim!" Krrk krz ile atlamp.€ . Tuncer GULENSOY / l3l :5 fl ..j . Krrg.1 -E Kanrkey (1485) bagma gelecelini bildi.. 562. ahp (buraya) getiriyor! Ummadrfr yerden (6niine) gkrmz. '-r:{ j . ipekten segme elbiseler giydi. tanmmr$ Tacikler "Kasfi alahm!" deyip yiirtidiiler..: F ::l H (1480) adi halk. kara dil(li).f 'H . durun krrk goro! (1500) Siz karasrnr456ben tdrdlxt Elinizi yakamdan tutturmam! Krk goroya krk krz ben ahp varaylm. beklenilmeyen yer: Krrg.!t :5 segme bir boz yiirtik ata bindi. nahit Krrg.: -5 iE . nnhifsse .. Kanrkey. rS !il riE 'tr hof. 561 . Qtup geldi Karukey.a j Altrnay gibi ablasrm (1490) Almambet ata bindirdi. siiliingkii. b e kl e ni lm e y e n y e r dens62 gdrdii (1510) hrk goroya giiyle dedi: "$u gelen yiizii kara ka&n dep:ilmi? Krk iginden ktrk hzr segmiq. size kendimi armalan ettim. kara: Krg. = . Karanhkta yol bulan Aygr yanak(h). Temir-han'rn krzr Kanlkey Krk goroya gunlan siiyledi: "Durun. 560.f. Kanrkey elbisesini giyindi. kaprs cer. Ayrp-Han'm (bir) krzr vardr. arakrdan segme aE igti.tdrii: Han soyu.j :: dolan Acrbay O da bir krzr ahna bindirdi. (1495) Manas'rn krrk gorosu (da) kuk krzr atrna bindirip aldr. 559. . Kara gdzlii kart Manas. kara "halk".

ahmak: Krre. 571 . sahp lietti. (1545) altr kttk salmrg gibi. " I kufruk krllan bol ve dalrmk olan: Krrg. esir kllahm! (O) nazh Kanrkey'in o zaman gtinlii daralsrn! (1525) $imdi kalgasr ve arkasr eyersiz at iistiinde yara olsun! (O) nazh Kanrkey'in gimdi (akh bagma) gelsin!" Yukanya grkrp gitti. l. 570. iyi kalpl. gadrra ulaEtr. Giifiisleri kiiniiksTo gibi.z. 566. 4asd gukura diiqtii? $imdi daha ileri vardr. Manas'a yalvardr: " Giivercitf6. iyi kalpli: K-ng. saksdEan: Krrsl saslskan. .132 / Manas Destaru (1515) (yakalayrp) ganimet olarak getiriniz! Krkga&rdihp kurunuz! (igine) krrk diigek seriniz! Asil atrn afzrm agahm!563 Hepsini bir arada katahm ! (1520) ince bileklerinden tutahm ! Atlann kgna atallm! Ganimet.5s Kanrkey. dilini kes!" Bu Manas (da O)na giiyle cevap verdi: . liiiniik : Kova.gagry.1 o7r ( "Saksa$an ugup saraya kondu. gagmp kaldr Almambet Almambet giizel krz yok mu? 563. asil atrn aEzrnd acahm: argrmak oosrn cayalr. d'(l)dti(y) )o).Krrg_. rldiy sahp 567. a.a !!J.i: Rirs.l .. kiingiilgiik. liara'bet. ttiytinii kes ! (1535) Kara yiizlii gok konuEursa. (1530) agalrya inip gitti.ti :illr . kara viizli. 5€. nasrl gukura diigtii? Giivercin ugup mavi eve kondu.ll . uy kuymulgak. Kus. kuyruk killan bol ve dadmtk olansTl Sar'ala. 1540) krk Al mam bet'in gadrnna gelince.s'e baybak.i. kara krz oturmuqtu. guvercln: in"ip giui: . ugarsa. dilini kes! Saksa !. tiiytinii kes! Kara yiizlii566 gok konugursa. Kre. Iana. 568. o11568 baybak.ans67 ugarsa. Kosurckon.

ecem. Giizleri agrk olan it bakamaz. krsrak salrhp stt verince. Benim atam Temir-Han (1555) itisi uir do[mug. ben denk atamn gocu[u deniz gibi kryrm galkalanryor. giizel yiiziinti giistersene. Dr. Ak yiiztinii gevirsene ! Deligmekten vazgegsene! Sagrm rig belikli 6rsene! Agrk al ytiztinii.slz onun yerine ahEamam. diiEmam bet bakamaz. Almambet'ten bagka yilit yok!" (1580) "(Birbirine) denk atalann gocufuyuz. gok konugan Almambet! Sa! yamnda bahadu yok. denkliline ahErnm. (1585) "Krsraklan alrla koy!" dersin. (1575) gegitler agan Almambet. Saldrsa. nurlu benzini (1560) Almambet gtintin! O Almambet haykrsa. ecem. Tuncer GULENSoY / I33 (1550) Dikkatle segip ahp geliniz! Temir-Han'rn kra Kanlkey vardrn Altlnay'rn yaruna: "Senin atan Aytp-han. Bu kulun beni ktigiimser. kuynrk krllan bol ve da[rmk olan Sar'ala. (1565) (at) hrsrzrndan yiiriik at aldt! Ktik-ala sakal Mengdi-Bay Manas'a kargr (savaqrrken) iildti! Sallam vticudunu ileri grkarsana. . ben ne yapayrm?" Manas'rn tiziinden daha er. dliitler veren Almambet. (1570) "Saflam vticudumu giistermem. ahqamadr[rmda baEanh olmadtm 572. Senden aEa$ kalamam! Geceleyin siirii gelince.Prof. giizel yiiztimii gOstermem ! Bu kulunu ben kiigtimsesem. Destanda: deniz ! gibi ktytm galkalanryor.

kegiler dizisi. Sevgili ablacrlrm. benim enigtem Manas'tan ondan akrl danrgayrm!" (1600) "Brak goculum sorma! iyilifi tutarsa. (1610) su gibi parlak ytiziinti krzartrp. bunu brak!. "Kalk krmrz koy!" desem. Kanrkey (1620) tepesi aqrk gdk vursun. (1605) onun igin gtinliin kalmasrn! Ey Altrnay. kaz palan gibi panldayrp. Almambet'e giirtinsen! Sana konuk geldifinde. . (1595) o $eye ahgamam. ' ben. desen. (1615) "Haydi bana ktmtz koy!" desem. ktttiiliiEii tutarsa.134 / Manas Destam (1590) "Cele'den573 krsrak sa[!" eve konuk geldiginae. "Kalk ktmtz koy!" desen. ddgiimii yer vursun! SaEm iig driik yapt Almambet'e gergek hAlinle giirtin! " "Ay gibi parlak giiriiniiriim. 573. "Ahp gelip sun!" desen. iki kazrla baflanarak. "Cele'ye baflr krsralr sa[!" desem. "Biribirine balh koyunlan sa!!" desem. Krg. giizel kardeEim. Gtizel sdzlerini (etrafa) sag! Nurtopu (gibi) giizellilinle panldasan! "Suftszr" (tirdefi) gibi boynunu uzatlp. kogok: Birbirlerinin boyunlanna ballanmrg olan koyunlar. iyi stizler stiyler size. duradr! Altrndan kiipe takaym. cele: Uglan ip. ktitti sdzler siiyler size. taylan ve buzalrlan baflamak rgm gorev yapan 574. Krrg.

gimdi zenginlikte yan gtrlar (1630) hazinelerini o*aya yrfidtklannda. kiingiiliik: Bir gtiniin uzunlu[u. "Altmrg deve ahp gel!" dedi. tiiggtiliik: Sabahtan ii$eye kadar ytiriimekle kat edilecek mesafe. 578. sanatr sandan iitiiptiir. ciik "Kege evin bir Krg. Tuncer GULENSOY / 135 (1625) Giin gibi parlak giiriiniiriim! Donup kalsrn Almambet. dtiniip evine geldi.Prof. deveye yiiktidi 577 yiikledi. Temir-han!" (1650) kiingiililk'tens7B fii1tiil. igitmigti Mengdi-bay. Ilreti kege ev. koyun gibi kiigiimsedi. hesapsrz goktur: 576. Dr. kdgesinde toplantlmrl olan yorganlar. Otuzuna altrn. I. Temir-han! Yagh babast Yakup'a tutup kzrm vermeyesin! Ayrp-Han'rn verdifi hesapsrz goktur575 (190) akgasr bine yakrndr. koE: 577. Temir-han'rn yamna gidip. konuEan dilini koparttr. " 575. Krg. (KS. yii[: Krg. Krg. gagrnp kalsm Almambet!" Aylp-Han ileTemir-Han. yastrklar vb. 579. giimiig (1655) yiikleyip. ayaklanna dolasm. . ahp getir! Otuzuna kadife rle ipe!\ yiikleyip. Er Manas'a krz verirken.i1r's57e ktzlrrr giiveyinin (kiiyiine) gtinderip koydu. diin senin krzrn Kanrkey Manas'a ktitii sdzler stiyleyip yurda akrn yaptr da bozulmug yrkrlmrg kaldt da! (1645) Atlara kog'unu570 yiikledi. Ona Oliim ver. 236: ciik. ahp getir! Bttttlum" (kumaEr) ile "Buta"'kumaglnl. 2). Temir-han'a (giiyle) dedi: (1635) "Kuday alsm. Krg.

Sd. qg-kaPkak'rn aYznda.nu aynca yiikieyip getir! I nc i . alu kaap galkalayn! (1690) Bunu Manas'a verelim!" (Biiyle) haber salmryu. ktzil mcrcan. 0y-kaylng'rn boyunda. (bunlara) haber verdi: "Arakrya bal koyup. onu ytikleyip gelmezsen. akinci "Yiiziine takrversin!" onu yiikleyip geldi. oy: Qukur. o. verdi$in sdzii tutmazsan. Ala-kiik salcalh Mengdi-bay.ylenileni yaptr: Kbk-ala sakal Mengd i -bay (1675) altrn ile giimtigii.136 / Manas Destam (1660) altrn ile giimiigii atma nal vursup. Gdrtnme sen giiziime.ahp 'Bu Kalmuk'un beri yam. KaprEmaya hazrr ohirdu dizinin alnna ddgek koydular. onu yiikleyip geldi. 580 Ukiirgii (suyu) boyunda. (1680) Doksan deveyi yukletip. Krg. Miisliimanlann iite tarafrnda. eyvah! Manas gdriindii! Altna kilim serdiler. yana$ma takrp siislenir. gidip evine vardr. (1695) ak gadmntdiktircli. Ktikgti-k0z ile Kamang-k6z (1635) (adh) hrsrzlann evi vardr. (1670) hig yaklagma Oziime!" Yeniden geri dtindii. . . (1665) onu aynca yiikleyip getir! Krik-ala sal<alh Men gdi-bay.b o rrc uk ile merc ant. . 580. gelip yola diigtti.

iki o[ul. (1715) Elim ile Seyit. Yilitlerini galndt Er Manas sdyledili birinsEr sii. Dr. sayun kanduzu batrnm. Almambet sen de diri kal! Ulkeiginde e$encem. birin: Tek. boz yeleli erkek bdrii gibi. Taylak. (1730) onlardan biri hayana kalsm goronun en "yamanl" Taz Baymat. Takanan diiqtii bu Manas! Serek ile bu Strgak. Tuncer G{ILENSOY / 137 (1700) tek dizinin fistiine oturdu.li (1710) Acrbay diri kalasm! San otla ilrtiilii da{ yanwct gibi. Agu oldulunu bilmedi. yaftr. aygr yanak. (1705) geride kalmrg idi. onlardan biri (hayatta) kalsm! Karanhkta " kabt-kubar" yiirtiyen. 583. onlardan biri hayana kalsrn! (1725) Kiildiir oflu Qalbay'rm. gilin: Kesken. 'onlardan biri hayatta kalsrn! Gdpiin Krk yildtzrbatrnm. koktuu. "Uykum geldi!" deyip.hof. iki o!ul. 582. . Krg. Coypur. iki o!ul. Qalbay ollu Albay'rm. kara: Kotii. tcaraSs d{. susadrlrnda attan inip gay kaynat! Qukurasao dolup kalahm. 5M. koyun dliimti geldi mi? Krg.z aygtr yanak gilinsE2 s6z. 581. (1720) onlardan biri (hayatta) kalsm! * Geceleyin diibilrii -dilbiirii" yilriiyen tilkinin izini ( gdriinc e ) yarulmayan Tiirsiin. " katsak"tn izini (gtirtince) yamlmayan Kaman.gukur: Krg. Krg.

586 "Babanrn k6riit587 Sart o[lu ona girsek ne yapar? Kaz gibi badrarak konugan.: (1740) tilmeyip nasrl diri kalmrq. 'lti 585.:l. Kug. (1755).ii I 138 / Manas Destanr . Krk gbronun "yaman"lan Sirek ile bu Srrgak l. sakrn oraya gitmeyin! (1765) Kalga'mn yurdunu vurdum." tanas'rn gdlsiinden cam grkrp gitti. babaun kirti.T.'l l"yapar? O zaman dedin ki er Manas: "Siiyledi[im gibi yaprmz! . yilkt iililmii gely'i mi? Kuk qorunun hepsini Tann almrgfir. 587.: Methetmek.1:'Jr'$*:f . (1745) egelini koyu doru at gibi maktayan. I ' . gay yatafr: Krrg.bir siivme tabirdir. sakm oraya gitmeyin! Tacik'in yurdunu kudrm.1760) sti'vledrEffi"r'ltrj*-avtnzl Rus'a gider vanrsrn! Sart'rn yurduna sefer agtrm.crlga.. . l . dilini kimsenin bilmedili (1750) Krtay'a gitsek ne yapar? Yassr Tortat'ta yazlanan domuzun budunu terkilere ba$ayan Kalmuk'a gitsek ne yapar? Biiyilk ince burunlu. rnakta. (1735) Qay yatalrnasss 6o1up yarahm. 'li :r'ir i l. gukur gdzlii :.r?J:. 586. takm oraya gitmeyin! Krtay'rn yurdunu krrdrm.. Kalgak'a gitsek ne yapar? . I . . . .' l. Krk goro (ona) giiyle dedi: "Canr saklayan yeri sdyle de git! kivmaslnl stiftite saplayan.

iisttine giineg vurmasrn (diyerek). Almambet gibi bafrran (1790) Acrbay gibi haykuan Er Manas gibi kiikreyen!" Manas'rn sinek gibi canr gitti. Rus'tan girip. Tuncer GULENSOY / 139 (1770) sakrn oraya gitmeyin! Ak-padigah biiyiik (devlet). Ona gidip bag e!in! Tepesinden. gergek evine gitti.Prof. (1805) Manas't nbuta koydular. zayf gidip semiren! (1780) Ne etse ustaca idi. Bu[u igip suyu grksa. Dokaz giin (orada) yatn: Doksan do{urmug tlsrat kestiler altr giin (orada) yattr altmrg dolurmuE krsrak kesti (1800) altmh elbisesini. dokuzlu$t halkma hediye verdi. sarkan sag brrakan sagmr sarktttp koyanl (1775) Nereye girse doyan! Fakir gelip zengin olart. Mezara sere yaptiar. (1795) Gdk-saray gibi (mezar) yapn. Dr. a9 gidip kamr doyan. 6n krsmrna yerden su gegirmesin. akgasmr verse. Rus'un yurdu iyilik yeridir. Rus'tan yatacalrn yer al! Rakr igip bufu grksa. Ak-saray gibi (ev) yapn. bolca idi. . mezata yatnp koydular. yer ahmz! Ak-han'a vanp gorba igin (1785) Giyimini grkanp verir. yahnayak gelip. giyinen. drg yiiziinii giimiigle kapladtlar . Kdknqr'dan derin tabut yapurdrlar ig yiiziinil alttnla.

Yakup. Yakup! Ktitti kaderini stiyleme. Yakup-han! Altm4 ala yiiriik atr tiniine kat Yakup-han! (1820) Yetmig ceyldn @ibi) yiirtik an yine al. Yakup-han! . Yakup-han' m. biricik Manas tildil!" diye (sen) zayrf diigme. Yakup! Sadalrm beline kugan. Yahgilar evden grkmasm.yanma geldiler. . akrabana yahqr olursun! asrp (1840) "Evet. titeki yrlkm rilkenince. buradan halkrn gOgiince yanan ocalrn siiniince (l 825) buradan halkrn gtigiince. kendini gdzden mahrum etme. (gdkte) yrldrz(larj batsrn. Krk goronun'yahErsr akrl veren Almambet. (1815) Yakup-han'a (giiyle) dedi: "Doksan doru yiiriik atr eyerlet. yutrk putrk elbiseyle dolaqma. Yakup sallam rut giinliinii. diiEmam kara koyun gibi balla. kalsn! Yamanlar sana yaklagsrn! . Yakup. Yakup-han! Manas'rn varhlrndaki gibi sertleq!" Bay'rn ollu Bakay da. kamrm aclktrrma. Yakup! (kabzast) lqikrurdan tiifedini (omuzuna) sertlifini brakma! Diigmana kargr kaba olursun. Yakup. Yakup! ( 1 830) Biricik Manas'rm iildii!"deyip. gok konugan Almambet. Yakup. Yakup! (1835) Krhcmr gaprazballa. Keng Talas gibi yerinden.140 / Manas Destam (1810) Krk goro ata binip. sallam balla belini. Yakup. (1845) Yakup-han'a (gdyle) dedi: "Akrabamn da! gibi (olmasrm) saila.

"Krymetli biricik Manas 6ldii!" diye. hiiziinlenme Yakup-bay ! Haramhfa yOnelmezsen! . Tuncer GULENSOY / l4l (1850) Bu stizlerimi unutma. Dr. Manas ile ayru kucakta yatan. kugu ugur! Qonoylu rl gibi yola gevir. (1855) Manas'rn kanndaEr Kardrgag garip olup kalmasm! Anasr Bagdr-d0iiltit baybige Kuil keklik gibi sekerek Sart bagalrm dermesin! (1860) Han babasr Yakup-han. bir tiitiiktenden su igen. Senin o$un Manas'tn alfrmg altr yorgun dostu. tepedeki meclisi da[ttma Manas'rn varh[rndaki gibi yap! Manas'rn varhfrndaki gibi devir stir! (1885) iti saltver. (1865) Acrbay gibi itibarh (kigi) var. Soorungu. (1870) yorgun dostunun iginde Ahiretlik Kara-toko can dostu! Ak-borguk atrm yanma al! Krk goronun birini seg Ay knS(h) crim seg! (1875) Krk goronun yahgrsrm seg! Giigerken deveni aydasln ottakta krsraklannt baylasrn.Prof. Yakup! Btu tiindiilaen giin igen. kara dahq o yifitin de var. Sart hasadrnt bigmesin! ktg yuknn yilrilyilp Manas dlmiiE olsa (da) Almambet gibi bahr var. Konuk gelip konunca. aynr memeden emigen. el baflayrp divan dursan! (1880) Evne diiEek kursun! Tiir'den dtiEek kaldrtma. toy kugu gibi bag agafi.

(1910) diiniirlerin mah bir. iki o!ul. Seyit. ! (1900) onlann giinlii kalmasrn! Kiildiir'iin oflu Qalbay'rm. tiyle delil mi. ahbaplann cam bir. Ulkeleri (zaptetmek igin). birlikte stirdiiniiz (1. Krkr (da) birer bey gibi. onun gcinlii kalmasrn. tiiriisii (1925) krrkr (da) bir suyun bagrnda yaylayan stra srra krsraklan ba$ayan porselen. Bay'rn olluna dedi ki: "Manas ve kunan tay ile kurdagl (1915) tel kuzu gibi tengdegi Irmakta gegit arasa bir aradm. ikimiz (bir) avulda konahm. cilAh kdse. Otekilerle edemezsen. "Acrbay' m_ gOnlii kalmasrn Elim. Yakup-bay?" Manas'rn babasr Yakup-bay. birlikte at stirdiiniiz. Da! gegidini aEsa bir agtrn. stiyledili kaldr Manas'a! Yrlkryr stirerken.142 / Manas Destanr (1890) Biiliiciiltik eylemezsen! Seni giyecekgiz komayz! Aghk gektirmeyiz! BOlticiiliik yapma! B0liiciiliik yaprp slzlatma. yokuE yukan destek deyip.920) tozu kaldr Manas'a. (1895) Almambet'i hrrslatma. grnayak (ile) doldurup arakr sunduran kenarlan ince san ayak (ile) . genlik giirtilttisii kaldr Manas'a! ' Manas'rn birlikte yiiriiyen kuk gorosu. (1905) eskisi gibi olahm! Manas'ln varhlmdaki gibi refah! Bu diinyada siizlegtilimiz gibi Kryamette (de) birbirimize yardrm edelim. atasr baEka istek deyip.

gidin mirza (gibi) yagaym! Padigahrm Manas dldiikten sonra. giyeceli elbisesi bitince.hof. (1960) evine vanp yere yat! Manas'rm Olse. bagrm var. altrnh parlak rgrfrm var Yakup-han denilen iintm var! Kulun. gok kalabahk.. (1935) ben nereden konuE isteyeyim? Ben (hep) bu yerlerde yattrm. gagalamrg olmayrn! . Manas'rn oturdulu (bu) yerden ayrllmam bu sriziimden kayrllmam (1945) Bakay o zaman dedi ki: "Krrk goro krrk suyun bagrnda krrkr da bey olmug yatarlar. ondan sonra istemeye varaylm. saylsrz diigman (1955) yrlkrna hiicum edip almasrn! Ozti yaya kalmasrn! Benim sana sOyleyecelim igte budur!" Yakup o zaman (gtiyle) dedi: "Almambet'i iqittin mi. Manas'rn mah azahnca. Dr. Yaghhlrnda Yakup-han. (1950) sen kendine sahip ol! N0betgileri srkga sal itibanna sahip ol. arkasr yok aramasam. besideki hayvammrz azabllrca. sayrsrz. "Arslan Manas iildii!" deyip. yiyeceli ttikenince. Tuncer GULENSOY / 143 (1930) elilerek arakr sunup Yiyecekleri su gibi akrtrp. cinceki gibi olamaz! Batrr Manas Oliince. ag ve zayrflan koruyan. "Batr Manas iildii!" deyip. taylm sayrsrz. (1965) gidin yiiriik atlara binin! Kul ve baytrm. . (1940) igece[i.

144 / Manas Destanr (1970) iki kayrE (ile) bir dizgini. Yakup. Yakup-han'a (gdyle) dedi: "Dedilini yapayrm. (2000) Bay'rn ollu bu Bakay. benim iiliitlerimi almadln. gorom! Hayran kaldrm siiziine. altn verseler. O zaman (gityle) dedi Yakup'a: "Benim sdyledilimde olmadrn Yakup. gok konugan Almambet. gorom! ' Razr oldum iiziine. senin sdzlerini anhyoruz. almaym! Benimle denk gdriinen kigiyi Bakay'rn g6nliinii krmaym!" (1985) Kuk goronun yahgsr. Yakup-han.gororn! (1995) Sen afrlasan Bakay denen kanfrde Kuday alrrlar bereketli barrfrde. bir alzmr tutmuyorsun. Her kondulunuz yerde kalarak! Ondan sonra refah iginde yagaymrz!" Yakup ile denk olan. dedilini yapryoruz!" (1980) O zaman Yakup (gttyle) stiyledin: "Ben gerefim ile yaqayaca$rm. Bay Bakay'r a[ulayayrm (1990) Bakay'm giinliinii alayrm! ' O zaman Yakup-han (gdyle) dedi: "Bu yakryu erlifine. Yakup! (2005) Burak atr baflryorsun. o yerde (ben) ne yapayrm? Giizel boyum denkleEip . o zaman gerek olursam. yagh Bakay'averin! Qok sdylenen iifiitleri Acrbay'a verin! Atlamp dtigmana saldrrmayr (1975) Almambet'e tilretin! Anladrn mr benim dedigimi?" 'Yahgr stiyledin. bir stiziimti dinlemedin.

' (2040) "Toprala ekin atayrm!" dedi. Manas'rn bulup verdi[i bu mah. Sart ekinini bigeyim" dedi. Dr. Manas'm azabr gok kiitii gegti. "Qiftgilik yapayrm!" dedi. Savag atma binsem. . Aylar aylan kovaladr. anneci[i Bagdr-dOiiliit baybige keklik gibi seterek. (2035) Yaglandrlrm bu galrmda atr nereden bulayrm?" dedi. (2045) Sart baqa[rm derdi. "Ak-kula'sr uygundur! " deyip. (2020) $erefli Yakup-han'da hig yok. Toy kuqu gibi bag agalr krg yukan yiiriiyiip. azahp gitti. eziyet ederim!" (2015) $erefli Yakup-han hig olam yok. han babasr Yakup-Han altrn sandrk btikiilse. Alada! gibi (yiice) Yakup-han Giinler giinleri kovaladr.Prof. Yakup-han Sart ora!ryla ekin bigti. Gegirir bu Manas'r!" Ala-da! gibi (ytce) Yakup-han. Arslan dofan Manas'm Bir rOhuna srlrnayrm. Manas'rn babasr Yakup-Han "Her geyi iiveyim" dedi. ipek gibi sagr yiin oldu. (2030) ri. "Toy kugu gibi bag agalr krg yukan yiirtiyiip. "Krk goroyu giiz0m gdrtir!" dedi. eziyet ederim.ikendi. Tuncer GULENSOY I l4S (2010) krk goro ile kengegip asil ata binsem. (2025) miikemmel dolan Manas'rn acsr gok k6tii gegti. Kanndaqr Kardrgag bir tiindiik'ten giin gdren bir tiitiik'den su igen. "Cammr nasrl koruyayrm? Mah nereden bulaym?" dedi.

iigiinii Kamkey koruyup yoruldu. Giindtiz sarayrn dibinde. " Kaz gibi iitiip kaz tuttu. (2075) gece sarayrn dibinde. Ak-kula tasvir (gibi) olup kalmrqtr. acr acr balrnp sarayrn dibinde (kendini) korudu. siirdiiriip mallanm drgan salan. odun tagrdr. (2065) Sevilen camm eline alan. (2085) Ak-kula ruh gibi olup gitti. (2060) $oorok'unkrzr Aktlayl aldrn iig kaleden harp ganimeti! Senin ahp mahm taqtdr[rn. giindiiz szrayrn dibinde. * Kert!" edip kuru ot yemedi. yanmtokog nan ahp (2070) yaglamp giden Yakup-Bay.16 / Manas Destanl (2050) kuuray derip. " yaglanmrg Bagdr-dtitilirtbaybige. " Ktlt" edip. (2080) Manas'rn mezannda yatryordu. Gece sarayrn dibinde. . "Annecilim Bagdr-dti6l0t baybige yaqlandrpr ga[rnda nasrl seni kollayaym? (2055) Kaplan dolan Manas'rm geri dtinmedi bu yere Manas'tmm aldt[t Kaylp-han kra Kara Bdriik'ti almrgtr harp ganimetinden. Manas'rn bindifi afi Ak-kula. kaburgasr kara sinek gibi kurudu. GOle bakrp kiqnedi.*u gekti. GiimiiE caloo takrlmrg Manas'rn Ak-sungur'u. .l. Altrn boo ballanmrg. bir yudum su igmedi. Temir-Han'rn krzt Kantkey (bir) gobana varmtqtr!" Bir kaynatrm gay igip. altrnh kalbini eline alan. kiifr oldu.

krk memeli Manas'rn kiipeli Ak-taygan vardr. (2120) hazret(in) krzr Altmay. Dr. (2105) titredi yiireklerin hepsi. gd. (2100) iig tepe gibi yrldr. yahgrmn iti o ise sahibini dirilt gel! (2115) Yamarun atr o ise. kumlukta kulan digledli. yamamn iti o ise. gtikyiiziine bakrp. (2095) sivri kulakh. ip-ince bacak olup kurudu o tigiiniin feryidrndan. giizel hatun olsun o alp'a! Ustiinde ak saray gibi kubbesi. yamamn kuqu o ise.Prof. yahqrnrn kugu o ise.kyiiziine bakrp acr acr 6ttil. Ku[u gibi 6tiip kulu yakaladm. "Ne kadar dertli bu it dyle? Ne kadar dertli bu kug tiyle? Ne kadar dertli bu at dyle?" Tann ta'alA gdnderdi. giindiiz sarayln bagrnda. iig tepe gibi yr$dr. tepede arkar digledi. gagalayrp yem (gibi) yemedi. aln kanath ak ordo ev olsun! Qabuk vann!" dedi. iigiinii de dldiirtip gel! Ba$nna bastrlr kara tag. Tuncer GULENSOY / 147 (2090) Ku$u gibi 6tiip kuEu rurtu. (21 10) (bir) meleli giirevlendirdi: "Yahgrmn atr o ise. . ddnip kufiu digledi. acr acr uludu. melekler sordu: Sen hangi itin kuqusun? riaz gibi iitiip kaz yakaladm. (2125) Qabucak vanp ulaEfi. baqrna gegip yem (gibi) yemedi.

Kardtgag'm ipek gibi sagr yiin oldu. Bu Manas'rn varltlrnda. y alnrz " t ii n d. kanatlann kupllu* olmugsun. hangi itin kugu idin? Sen hangi itin atr idin? (2L35) " Krlt!" edip su igmedin. yakasr agrk olarak riizgira grkmadr. ben feryat edip sarayrn dibinde saklandrm Bagdr-DOiiliit baybige (2165) krzrl keklik gibi sekiyor. Onu giirdiim. geceden kalma yemek yemedi.148 / Manas Destanr (2130) iig tepe gibi yaptrn. (igim) yandt! (2160) Onun igin kederlendim!" Ak-kula da gelip gdyle dedi: "Kaburgamr kara sinekler emdi. onu gOrdiim. "it" demeyin efendime! . Sart baEalrm gok derdi. gimdi yem de ypmiyorsun. igim yan&! Onun igin alladrm. (2155) geceleri kapr eqiline (bile) grkmadr. dtiniip Ug tepe "&ufu" diqlemig. . $imdi yem de yemiyorsun! (2145) Hangi itin iti idin?" O zaman sungar gOyle dedi: "it" demeyigi (benim) efendime! Ben Manas'rn kugu idim. Qah grpt derip kiile oldu. " Kert!" edip ot yemedin kaburgalanm kara sinekler emdi! Hangi itin atr idin? Sen hangi itin kugu idin? (2140) Kumdan kulan diglemig tepeden " arkari' diglemig. (2150) kardeEi Kardrgag. gibi yr[mrqsm. ruzgir serinlili (nedir) gtirmedi. ' bir tek " tiitiik"ten su igti. iik" ten giineg giirdii.

' onu giirdtim. Dr. "it" demeyin efendime. (2200) sabahleyin atlanrp. kumda " kula. TuncerGULENSOY/ 149 (2170) Ben Manas'rn atr idim!" ' (Kiipefi) Ak-taygan gelip tepede "arkar" digledim.hof." (2185) G0kteki melek Manas'rn (mezan) bagrndaki kitdbeyi gimdi gelip diirtiikledi. (av hayvam) iizerine it gdnderip.k ii b ii' sinii giydi. Ben Manas'rn iti idim. dtnyaya gelen kiqilerden. ak gdlstine el attr. kuq sahp. Manas kuguna buyruk verip g6nderdi. donip "ka{u" diEledim Etiyle dedi: (2175) iig tepe gibi ev yaptrm.n" diqledim. Ak saray gibi ev oldu. da! srrtrna doffu yol aldr. igim yan&! Onun igin alladrm. Ak-Kula'sma bindi. . A k . ba$nndaki kara tag QlgO) Ezrethtzr Altrnay gok giizel oldu! Manas (aya!a) kalktr dirilip. Manas'm tild[Sfinii bilen yok! O zaman Manas dirildikten sonra (2205) giyece[ini kiE gtirdii " Temir-han'rn lcrzr Kamkey uykuya yatrp dii$ gitrdii! Qok konugan kara yiizii hrghrarak korkup (ve) . kilrcrm (beline) eapraz bafladr (2195) Ak-gumkannr eline aldr! Manas itine buyruk verip giinderdi. Kzil keklik gibi sekerek (2180) Sart ba$alrru gok derdi. onlan gilneyip yemedim! giikyiiziine bakrp uluyorum! Annecili Bagdr-Dtitiliit baybige.

dirilip geliyor olmastn?" O zaman Yakup-Han (gtiyle) dedi: " "K[k goroya haber sal. . iki defil. o diigiim opkon diiE. Bagdr-Diidltit baybige onunla rsrmp yiiriidii! (2240) Padigahrm Manas dirilip. (2225) (bagka) bir dah(da) krvnhp guneqin gtiztnii aldr! Giineg srcak olunca. kol gibi kavak g*ryordu. yeryiiziinii drttii! Yer soluk olunca. gUliimseyip Kamkey (2230) giilgelikte yiiriidti! ' Bir dah eEilip. (2235) bir dah e[ilip. akar su gibi (co{an) Manas'tn dalgalanarak geldi$ini.150 / Manas Destanr (2210) hrnldayrp g0yle'dedi: "Benim babacrErm ile anneci[im. (2220) Bununla temiz dilelim oluyor demek: Occlr bagmda bir kavak. gii[iin g0ziinii ald. (2215) ytirelimin baErnr kopkon dtig! ay karanhlrnda gece idi. bir mi idi? Gece yatrp diig gtirdtim. balam! Ala-Too gibi (dodan) Manas'm (2245) dirilip geldi[ini. selvi gibi senin Manas'rn sahnarak geldilini. giilgelenip yiiriidii. ay tepeden doluyordu! Giin karanhk giin idi. Ala-too gibi (do!an) Yakup-Han. Bir dah krvnhp ayrn gOziinii aldr. onun gtilgesinde yiiriidii. giin tepeden doluyordu.

balam!" O zaman Kantkey (Etiyle) dedi: (2255) "Ak-Kula gitti yok oldu. (2280) Ak-Kula yok yrlkrda. goculu Olen Manas'rn goculu gibi gtiriinen Ak-$umkar yok ttinekte. Ak-Kula'sr da yok. Ak-Taygan gitti yok oldu. teselli olan (bunlar idi) giinltime! Ak-kula senden aynldrm. Manas'm inisi gibi gciriinen (2285) Ak-Taygan yok evinde! Tdr0sii Manas iildtkten sonra. Ala-Too gibi (do$an) Yakup-Han. Ak-$umkar gici yok oldu. Manas'rn tam kendisi gibi gdriinen. o yrlkrya varsa. TunceTGULENSOY/ I5l (2250) deniz gibi senin Manas'rn.Prof. Ak-Borguk'a bindi. Ak-Taygan'r da yok (olmugtu). galkalamp geldiSini Diigiin diig olmasm! gergek olsun. geri dtiniip evine geldi. B agdr-Dtidliit baybige: (2275) "Manas-Bay dlmemiE olsa (bile). gimdi 0ldiiliinii siiyleyeyim! Krk goro bizden aynlan. Eimdi iildii Manas'rm. Dr. Bu nasrl bir srr oldu? Ak-Borguk'u eyerle bin! (2260) Al yilkr igine (bir) bak! Ak-Kulayok oldu! Ak-$umkar tiinelinden yok oldu! Ak-Taygan ininden yok oldu! Bu n3srl bir su oldu? (2265) Manas'rn kiimbetini giirtip gelsene! Ala-Too gibi (do$an) Yakup-han. ' (2270) Ak-$umkar'r da yok. gimdi h6lim ne olacak? .

152 / Manas Destant (2290) Balasr gibi giirtinen Ak-$umkar'dan aynldrm.. (2295) gimdi hAlim ne olacak? Yiiziimden agalrya do!ru benim akan gtiz prnanm. . gimdi hdlim ne olacak? Kardepi yerine gegen Ak-Taygan senden aynldrm. Ak-kula seni nerede bulayrm? Manas gdgiip gittikten sonra. srtma yiizlerce yiikti yiikledim.krk gorom benden ay. kuk goro bundan aynldl gimdi hAlim ne olacak? Ay karanhlr gecede yaElamp giden gtinliinde (2310) gtiglii tazr gafrnda..nlmrg. Yaglanmaya baElamrg Baybige'nin sfima yiizlerce yiik yiikledin. Doru gobur aygudan toruul binek atr dofmaz.. ellerimde tuttulum giftkandilli ryftm! (2300) ilinden halkrm giigmeyen! geceleyin yaksam siinmeyen bakrp duran karalIm yamp duran glraftm bu Manas'rm da yok! (2305) Manas g69iip gittikten sonra. bu Manas gibi gdriinen. elilmez mege alactmt (2320) yansmdan biikiiverdin. Ey Ak-Taygan seni ne yapayrm? Elilmeyen kaym alacrm (2325) tam ortadan btikiiverdin. Han Manas'dan aynhp. kanadrmdan aynldrm.1 . Yaglanrp giden Yakup-Han. (2315) . ' seksene yagrm ulaqtrlr giln. kurnrlmuE oldulu giin.

izine basrp yol yiiriidiim. ytnlerinden elbise giydim iigii gu diinyadan vaz gegse (2365) igime hgak vururnm. (2350) Ak-Taygan yok tasmasmda onu nereden bulacafrz? $imdi hdlimiz ne olacak? $imdi igimiz ne olacak? Kanadtmdan aynhp. Manas'm ardrndan giderim! " saraydan yuvarlamp 0liiriim. Ak-$umkar yok ttinekte. (2355) Han Manas'tan aynhp. garip olup yiiriidiiliimde. (234 ) aygr yanak.Prof. Bd$iirtiisii yolbars gibi Almambet'e (do!ru) gini. Dr. Ugtinii bir yerden 6yle ahp getirin! (2360) Panltrsrnda rgrk giirdiim. Tuncer GULENSOY / 153 (2330) doksanma ulaqan Yakup'tan (artrk) Manas gibi er do!maz!" "Yaglamp giden Yakup-han. Manas gibi gdrtinen Ak-Kula'yr giirse gdziim panldar. Manas'rn yaruna giderim!" Almambet ile Acrbay . Acrbay'a (dofru) gitti. "Ak-kula yok yrlkrda. Ak-Borguk'a binsene! Krrk goronun yaruna var! (2335) Ak-$umkar'rn adrm stiylesene! Ak-Kula'mn admt siiylesene! Ak-Taygan'rn adrm sOylesene! Manas'a Tann yAr mldr? Kuk goronun akhnda (2340) Manas batrr var mdr? Kalplerinde Manas var mrdr?" Atlamp grktr Yakup-bay. onu nereden bulaca[rz. kara dilli. aydrnhlrnda yemek yedim.

Serek ile Srrgak'r. "Ey Baybige ne yapahm? (2375) Krk goronun hepsini ziyaret ettim. (2390) Serek ile Sugak'rn. onun evini tagtadr . onu atlandrnp aldr. Bakay'a vardm mr? Vanp haber verdin mi?" (2385) "Hayrr haber vermedim. Dtirdti bir gibi oldu." O iigiine varrp gel. onu atlandmp aldl. Bakay-Han'a geldi: bal iginde maktanan. ' gu tiEiinti ahp gel. Bakay'r da ahp gel! Aman de! Cammrzr verelim. tiliitleri kayboldu. Manas igin bag koymuyorlar. Manas'rn altmrg ab mal dostu. . Bagdr-Dtidltit Baybige geldi. (2400) Ahiretlik Kara-Toko can dosru. Kara-Toko can dostu. B agdr-Dti'Oltit baybige. birinden biri trp gEabayt. Q4O5) Bay'rn oflu Bakay Sart.' onlan atlara bindirip aldr. R0huna ag koymuyorlar! Hepsini unutup gitmigler!" O zaman Baybige qiiyle dedi: (2380) "Ala-Too gibi (dpEan) Yakup-Han. Allayrp geri dtindti yhkup-han. mal dostunun iginde. Serek ile Sugak'r. sarhog olunca atlanan. vanp haber verip gel! Burunlan btiziildii.154 I Manas Destanr Q370) diinyay Erpgabayt. Manas'rn mezanna vanp gelelim!" (2395) Yakup-bay yine geri d6ndii.

Sirek ile Srgak'tm (2435) Kara-Toko geldilinde. iki o!ul. maktanan. ikisi birlikte geldi atlantp! Ktik-Borguk (adh) atr yel gibi koqtu Manas'rn Kara-Toko can dosfu o da ne zarnan gelecek? (2420) Bay'rn oflu Bakay. Altrn verse mi. gimdiye kadar gelmedi. bir oraya varahm! A[ag altma inelim! .Prof. hrqkrrarak a$ryor. sarhog olunca atlanan. tecriibeli (bir) itE[t vereyim! Krk goronun en yamam Taz-Baymat. gtiz yaqrndan gdl oldu. Tuncer GULENSOY / 155 (2410) Bay'rn o$u Bakay Sart Manas'rn mezanna bagtadl Bal igince. Dr. bindifi at yelmedi. Seyit. Attan inip gay kaynat! (2440) Altrnh bakrr gibi biilelim ! $imdi vanp gelelim! Manas'rn mezannl gdrelim! Krrk goro ile Manas-Han at yan$tmp oynayan (2445) gayrn kaynalmda oturahm! ' Gtilgelikte uzanahm! Meydanda kavak ormam var. (2430) Ala-Too gibi (do!an) Manas'tan? Kara-toko can dostu Manas'tn gdnlii kaldr mr? Elim. Bakay geldin ata binip! (2415) Serek ile Srrgak. dlen Manas kin besledi! Altmrgaltr mal dostu. Manas susayrp geldi[inde. (2425) mal dostunun iginde ahiretlik Kara-Toko can dostu.

Manas'rn rOhuna balrglayrp Kur'f. gdkyUziine dg$ru kurahm. inci ile mercan gerdanhlr takrmp. ev durur Ak-Kula'ya benzeyen bir at. (2465) vanp oraya kondu. giin dedifinde giizellili yok. kadife ahp giydirip Manas'rn bagrru yaslayrp. (2485) "diba" kumag ile "balkr!"a Manas'r da beleyip koymugtu. (247 arpayla kiEmig diilmiiEtii. "Serek'i ata bindirdi. (2480) "trir" kaprsrndan agtr Manas orada yatryordu! Beline kadar diigek koymuElardr.n'r okuyup "kulhiivallahii" diyelim Ayete'l-ktrsii imandr ! (2460) namazda hep okuyup stiyleyelim! Ak-Kula ulurlu mu acaba? Ak-Taigan u[urlu mu acaba?" Ak-$umkar ulurlu mu acaba?" Bakay'm s6yledilini yaptr. ay dedi[inde adr yok. al0ndan yem teknesi yapmrl. (2470) Manas'rn tiirbesi yok olmugtu ' 5) tiirbesinin yerinde sarayr yok.156 / Manas Destanr (2450) Altrug kanath ak gadrn. . tahtrna "tor(i" oturtahm! Ala-Too gibi (do!an) Yakup'u yaglansa dahi Hanlul&np l<oyalrm^l (2455) Ak-boz krsralr keselim. Ak-Kula duruyordu afuda! Ak-$umkar duruyordu tiinekte! Ak-Taygan duruyordu l<argt da Serek basrp geldi." Manas'ln mezanmn baElna tiirbesinin kaElna Serek yetigip geldi.

(2510) yaglamp giden Bakay'rn dile[ini HudA verdi ytriidU. toy yaprp Bay'rn ollu Bakay'r (2505) dttrt bir yanp bag yaprp her dileli yerine gelsin! Yaqlarup giden Bakay-Han Manas ile yanyana otursun! Ay gibi kaslanru gatarak. giinlii sevingle doldu "Ey Hudam!. (2495) Ak-Kula ile Ak $umkar Manas'rn dirildigi gtn (=gergek) olsa. kalk Manas! Bagdr-Diidltit baybiqe. kalk. Ey Tannm! [Koroson] kilrcma ktn olsa. Manas. (2525) sarhog olunca ata binen. Manas. asil ata binip (onu) yoran.hof. develerden dokuzunu alayrm (2500) yrlkrlardan dokuzunu alayrm! Krk goronun bagr sayrp. (2515) Ellerini agry hayrr-dua alsm! Dirilip "dem" yesin! Dirilip gelen Er-Manas binlerce yrl yagasrn! $imdi Serek seslendi: (2520) "Babacrfm geldi. Manas. her bir dokuzu "Dilek lul!" deyip salayrm! At yanstup. Bay'rn oflu Bakay geldi. Manas! Krk goron geldi. Dr. koyunlardan dokuzunu alayrm. Manas! . yolu agrl&! dnceden 6len bu Manas dirilerek Bakay'a kavuqtu. Manas! artrk yerinden kalk. kalk. Manas. Manas! Bal igince 6!iinen. Manas! anacrlm geldi. ineklerden dokuzunu alayrm. Yakup-han gibi yaglanan. Tuncer GULENSOY I 157 (2490) bir giizel krz oturuyor! Ddrdiinti birden g6rtince.

':. sulann kunduz battrt. kalk. kalk. Manas! Krk goronu sayrp al. sl . onlar da geldi. Manas! Kiildiir'iin ollu Qalbay'rn. Coypur. Manas! (2535) Gdklerin yrldrc bann. ben farkh bir kiqi olup kaldrm!" Serek o zaman (qtiyle) dedi: "Babacrlrm bilmedin. (2540) onlar da geldi. anacrlrm bilmedin. ktztl tu$u ak mtzra[a a$tadtm. Manas. (2565) krrk goroya bagtadrm. Manas. (2550) - ben diri defilim. Ben tiliip dirilmedim mi? . kalk. asil afina binip at aldrm.. iki olul geldi. Manas! gimdi kalk Manas! Kaman.. kalk. Manas! Elim ile Seyit. Manas!" Manas o zamian (gtiyle) dedi: "Diiqmana hig krymet vermiyorum! (2545) ben ne oldufumu bilmiyorum. "Babacrlrm" dedi$iniz kim oluyor? "Annecifim" dedi$iniz kim oluyor? "Krk goro" dediliniz kimlel oluyor? Ben dlti de[ilim.ill ll Bakay var mr aklmda. Manas?" O zaman (lttyle) cevap verdi: "Kara-Toko can dostum! Ak sancak. Manas.158 / Manas Destam (2530) Almambet geldi. onlar da geldi..1: . yanmda gelen Balbay'rn. Ak-padigahrn kendisinden. (2555) kuk goronu bilmedin. Manas! Krtay'rn yurdunu kan diikerek al.t (2560) var mr aklmda. l:1. Manas? Altmrgaltr yorgun dostun yorgun dostunun iginde dhiretlik Kara-Toko can dostun 1:::. vanp (ondan) bat aldrm. Manas..'l . iki o$ul. Manas. Manas. Manas. Manas.

atlanrp hrzla stirdii. Dr. (2600) Ellerini uzanp. Manas'm yanlna almadrlar. boru-zurna Ealmdt. Manas'a haberi Serek sdyledi. dul kalan Kanlkey'i. anacrfm Bagdr-Dtitiltit baybiEe'nin gtirmedili kiir oldu. Ak-$umkar'mr (ava) saldr. biitiin yurda hililirdiler. zarna gahnlz! Manas' tn dirilip geldilini (2575) biitiin yurda yayrnrz! Bagdr-Dtiiildt baybige'ye miijde igin vanmz! Anacrfrmr hemen ahp geliniz!" DenildiEi gibi yapildt. Bagdr-D0til6t baybige'yi. kulunum. Bagdr-Dtidltit baybige. (2585) Ak-Kiibii'sinii giyindi. Tuncer GULENSOY / 159 Q57q Babacrlrm Yakup-han'r ahp gel! Anacrlrm Bagdr-Diirildt baybige'yi ahp gel! Krk goronun hepsini ahp gel! Boru. gelenlerle selAmlagu! Ertesi giiniin akgamr. aln kanath ak gadtra. gdrdti$ii ile denk oldu! Benim temiz kulunum . ancak aklma dtgtii. (2580) Manas'tn dirilip geldi$ini. Manas gimdi dirilmigtir!" B agdr-Dd'0l0t baybige: "Ata binip gidelim!" (dedi) (2590) Mendilini bagrna sardr. (2605) "Sen tildiikten sonra. Kaprsrmn egi$ini agtrlar.Prof. Yahgr Manas kulunun Ak-kula'srna bindi. Annesine vardr. (2595) Manas'rn yamna almadrlar. Manas "tor"den kalktr.

Yakup Manas'r han yaph. Yanan ategi sdndiirdii. kuru emge$i lurnugaytp siit verdi. Manas'rn iintine grktr. anne olup yiirlidii. inekten dokuz aldrrdr.E (2625) Bagdr-D00l6t baybige'yi. kanndagr Kardrgag birisinden may ahp. birisinden gay ahp birisinden tokoE ahp. ak kemikleri azat bagr Q64q kiil olmuEtu kul olmuEtu. ' (2615) Temizlenip geleyim. Manas (bu) siitii emdi. Han'rn krzr Kamkey. Sagba! ile saglanm boldu. krrk goro. . (2630) Deveden dokuz aldudr. Manas'rn yaruna vanp. kaynanasr Bagdr-D66ldt baybige. (2620) Bagdt-Dddliit baybige. krkr da dokuzar aldr. Yakup'u Bay'rn ollu Bakay't Han yaprp tahta koydurdu Han kaldrnp oturttu. Qg.160 / Manas Destanr (2610) defiqir misin acaba? Benim aziz kuhrnum. nasrl bizden aynhp gittin sen? Sagba! ile sagrm bofayrm uzun boyunu temizleyip yulaytm. vanp avula kondurdu. dokuzun hepsini soydurdu agr zayft doydurdu ! (2635) Yagh ham. Manas Oliip gittikten sonra. tahta grkanp oturttu. iiqiinii de besleyip btiytittti! . katrlaEmr. uzun boyunu temizleyip yufdu. Kaynatasr Yakup-Han.

ciziinii bil!" dedi. Acrbay kondu bir su bagtna. (2655) kazrklara taylar ba$attp bir tepe gibi et y$dt. Dr. Yakup-Han kondu bir su bagrna. ne danrEtr Manas'a "Dikkatli ol!" dedi. Manas'rn Ak-kula'sr tok oldu. Srrgak kondu bir su bagrna. Bakay kondu bir su baErna. Tuncer GULENSOY / 161 (2650) Bdyle oldufunu Manas gimdi bildi. (2680) "Padigahrm. Bahtr muradrna yetti. Manas kondu bir su bagtna. Ak-padigah'rn halkr ile soyu bozulup yok oldu! : (2675) Savagmaktan yorulup uyu$tu ding olup uyudu Hep beraber toplarup damgtr danrgmada. Almambet kondu bir su baqrna. dtiqmanr kagrp gitti. (2685) halkrn hepsini tutup tur! Padigahtan dua ahp. Padiqah dedi: "Ben bilsem. insanlan g<iztiyle ildi (267 O) Ak-padigah'rn halkrndan bagka <itekilerin hepsini bildi. *** GqUNcU BOLUMUN soNU) . . Qrmmsz (bir) dalda yaylatrp. aglan zayrflan doyurdu! Yakup-han'dan (bir) at aldr. bir gdl gibi gorbay$dt. (2665) Kara-Toko kondu bir su baqrna. (2660) Bakay'dan bat aldt.Prof. hiddetlenip buruEma. Kamkey'e Manas'rn giinlii qiikran duydu! Bagdr-D66ltit baybige'yi yanlna ahp koydu. Serek kondu bir su baqrna. Manas yahgr oldu. gok yurt ile vurugma !" Buyurulan yemeli yutup tur.

.

(5) Bok Murun'a bafrdr. Kiigiik gocuklanm var. agrnr diizenli veriniz! Oteki yerde yatnrz! Ondan sonra gidiniz! (20) (yu!) (25) (yu!) agrna vannrz! Bundan bdyle sen varsan kapah olan Cennet'in kaprsrnr agan Er Koqoy kapah olan pazann yolunu eliyle agan er Koqoy O Kogoy'a gidiniz! Ona vanp deyiniz! (30) Kiik Diinii'niin baEr idi. kan tiikiiriip rengi soldu. Ktikiitiiy Han'rn agr idi. yaqr kemdlini buldu. Kan tiikiirdiikten sonra. (10) Bay tu[lu kadanrmvar. BOLUM BOK MURUN (l) Han Kiikiitiiy hasta oldu. Cam gibi giizii siiziildii. "(Beli) btikiilen yaqhm var. Qalrnnca ne dedi: Beybabam Han Kdkcitdy. Ondan sonra Bok Murun Soylu yerinden haykrdr. ili ile biittin yurdu toplanrp gelmiE. ilini yurdunu ga[lrdr. Oynayrp duran "bum" var. Beq yavrusunu gafrdr. . Oldtigrinde. Qafrrd*tan sonra. (15) Han Kiikdttiy iiziildii.IV.

/uau kiEiye adu yaknr&m. gdriinmesin gtiziime! (50) Danlmasrn iiziime! Tan atmadan evvel. binlerce sart bagh koyun keseyim. 756). 588. bin ala baqh danayt. 590. danlmasrn tiziime. sdyleyin vannca Kogoy'a! (65) Ondan sonra sen vanrsan. . giineg dolmadan 6nce. II. da! srrtrndaki yolbarsas90 benzeyen san giizlii. (60) artrk ganimet almazsam! bu bagtma gelmezse. ikinci ahn tidiilii (40) afaghk yere toplattrm. " Bok Murun gibi yi[idin AyStdt altm hul tu!" a gelv. tiir: Obanrn giremecine kargr olan yer.tdgd-liis88 boz evini yamacln altrna kurmazsam ror589 dolduran gtizelini (55) " ince bilelinden tutmazsam. gririinmesin giizii me. Krrg. bagkiiEe (Ks. sarr gtizlii: Krrg. Krrg.164 / Manas Destanr (35) Birinci olan atm \dillii. kaplan: Krrg. 591. atrn terkisine atmazsam.757). tiitti'gii: Krrmrzr ve beyaz kegc pargalarrndan dikilen obanrn drE tarafindan "tuurduk" ile iiziik':iln birlegtigi yerin bir parga yukansrndan gegerek obayr kugatan gerit geklindeki stis (KS. binlerce sanqa deve keseyim binlerce sart alaca ktsrak keseyim. 589. gayan kdstiiii. ormanda ayrya benzeyen. At baglanmlq olmasrn! (45) Atr olup kalmasrn! Pigmanhlr olmasrn! iste[i rtiyasrnda kalmasrn! Bu aqrma gelmezse. " tt.59l elmac* kemikleri grkrk giineq gtirmeyen gdlgeli yerde krglayan.colbors. 11. begyiiz doksan beg ata tidiil var.

Alpay-imet'i n 1n| (100) " abugkq5g4 kempir-595 balasr. Yakup Bay'rn duasl. yiizii san (75) (avucu) kanh dolan Er Manas. "i59j. gdnlii ile grmank biiyiimiiq agrkh.hof. dokuz olulun gencesi (90) Tann'mn sevgili bendesi. irtiq nehrind e y azlay an. 592. kocakan: Krrg.s92 gibi kara kan sa! elinde bulunan. kaslan gatrlc. 593. kernpir. srrtr. . yiice ruhlu do[an Er Agrg. yiice soylu Manas'a (80) yeti$ip haber veriniz! Ondan 6teye sen varrsan. TunceTGULENSOY/ 165 (70) annesindenheniizaynldrfmda. mrltrk. tiifek Krg. ini. 595. bakrgr donuk gtizii krzrl. K0ktim'iin ollu Urbii var. ihtiyar: Krrg. gdlgede gdniil ellendiren. Ondan sonra sen vanrsan.abrgka. Dr. (95) bir gift kara ya$rz at ba$layan. boor. 596. Eleman Bay'rn balast. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. ilikli kemik. koyvn lcaraci!"r. 59{. altr yagrnda Kiik Koyan ona yetigip haber ver! Kara tiife[i596 teselli eden. ona yeti$ip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. kara ma$araya ev yapan. karanl* ornam miilk yapan (85) giilsii alaca yavru kuq. Er Tiig0k'e yetip sdyle. kiigiik erkek kardeg: Krrg. karacifer: Krrg.

bayh$ yurdunu aqan kul. 598. ona yeti$ip haber ver! Ondan Oteye sen vanrsan. (120) Kiin-tumuE Kara-doo ili olur. yrlan gibi597 foylu EreE var. (130)' ona yetigip haber ver! Ondan 6teye sen varlrsan. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. toodak. toy kugu: Krg. it ili. (135) toy kugus99gibiboynuuzayankul. ona yeti$ip haber ver! Ondan Oteye sen var[san. Klrlmlann Boz-oful. Temir bala kaErnda59S ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. 10) sa!-sdlim erenler. ollu Yar Manas. ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. Teke ili. ona yetiqip haber ver! ' (l15) Ondan 6teye sen vanrsan. . kaErnda: yanrnda. ona yetilip haber ver! (125) -. Kiik Tepe'nin bagrnda. ona yeti$ip hiber ver! Ondan <iteye sen vanrsan Alpay-Mamet (1 balasr. ona yetigip haber ver! Ondan dteye sen vanrsan. enggedey. Yediger'in Er Baglg. Haydar Han'm Han ktikgti.166 / Manas Destanr (105) attrEmr daldan dligiiren. 597. yilan gibi: Krrg. 599. Semerkand'da Han Koyon. Ondan titeye sen yanrsan.

. (155) tabiatr halkrndan baskakul. Ona yetiqip haber ver!" 6fi). ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. ona yetigip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. (145) ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. Tootenggir ili olacak. (170) Turfan'm halkr olacak. bin Krtay'r ydneten. burun altrnda bryrk brakmayan. (150) Kagkar'r. diiz burunlu. genesinde sakal uzatmayan. Orongo ili olacak. ona yeti$ip haber ver! (160) Ondan iiteye sen vanrsan. Tuncer G{ILENSOY / 167 (140) kafirin yurdu var imiq. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. Yarkend'i srkrgtrran. lasrk giizlii. Krtaylardan Kongur Bay. O Kongur Bay. ona yeti$ip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. Ogiis Han ili olacak. kagka: Akrtmah (hayvan). kafuin Sultam Yrl -Basal. Urus'un hant biiyiik Yolay. alnrnda beyaz lekesi olan. (165) Orong'un hanr Mls-Burgak. Kug. ona yeti$ip haber ver! Ondan titeye sen vanrsan. Ona yetigip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. kagkaffi la[.Prof. adaleli eti bola gibi. Dr. kafirin hanr Nes-Kara.

ben o yerden gtigerim. bu hangi yerden yakalanm? Ben bu yerden gtigerim. mah semirtip ahnm. yavrusuz: Krrg. boto. (190) ben Sayram'a yerlegirim. Kdkordy ollu Bok Murun Yiice yerinden baftrtyor. gorolanm gaflrlyor. 602. Su-Samur'a inerim. . subay. ev alacrnr yerleEtiririm. 603. kogkor. Kara-giil' ii basrp gftanm. (195)' Keng Talas'ainerim. "Bu aqr nasrl sofraya sunarrm? aga (185) Ah nasrl kogtururum? Bu ihiret yerini (nasrl) kazarunm? Bu k6fir ile Miisliimam. ben o yerden gtiEerim. ben "qibi" kente konanm. Kara-Balta'yr agarrm Kayrndln'r basarrm. mah yavrusuzfl3 ederim. (205) evi diizenleyip koyanm. geri g<igiip kondu$umda.ffil Han sOziinii igittikten sonra. dtinyarun diirt kdgesini hepsini birden dolaqtr. Krrg. (200) kuzu ile kogkoruffi2 hepsini kesip dolranm. (180) konuk galrrdr. damrzhk kog. ata binip grktr. Ug-Korum'u agartm. deve yavrusu: Krrg. bir ay orada yatanm. San Bulak'a ayak basanm.168 / Manas Destanr (175) Bok Murun'un botosu. 601. Kara Bulra'yr aqanm.

Temirdik Da[t'nt basanm.Prof. . (240) kifir ile Miisliimanrn hepsini egitfls tutanm. egit: Krrg. Kalday ile dost olup. (225) tuz kaynatry alrtm. Onun beri yamnda krymetli yerden balrnnm! Hig birini unutmadan galrnnm! 604. (220) Irgayttn'r aganm. Karkara boyuna konartm. ben o yerden gtigerim. (235) Gelecek yedi ay boyunca KemegemiM kazanm biitiin on ay boyunca odunumu toplanm. Krrg. devenin havutunu ahnm. Kigi-Kulca'nrn baqrndan. ortasrna konanm. ben o yerden gtigerim. Dr. birdey. koyunlan hrl<ar ahnm. (215) Ak-cor v6disini dolagrp. ben Tuuluk'tan aqartmt ben o yerden giigerim. 6teki diinyadaki meskenimi kazantnm. (230) Baktt-Kuray't basanm. kege evi drter loplanm. ben o yerden gtigerim. it-kegii ii' nii gegerim. Ak-bulung'a konanm. 605. KuE Murun Dall'nt aganm. Aglr-min'e geldifimde. Koora-kot'u dolagrp. Tuncer GULENSOY / 169 Qrc) geri gdqiip geldifimde. Ulu-Kulca'ntn [stiinden. Kopun'u (da) basanm. kemege: Toprafr kazmak suretiyle yaprlan uzunca ocak (obamn drgrnda olur').

geri gekip aldr. Han oyunu satranct Ulu-Komrr bagrnda Almambet ile oynuyordu. . Bok Murun gibi beyime ben neyi nasrl anlatayrm? (270) Bunu sdyleyip bu elqi. (275) Kaplan (gibi) dofan Er Manas. gegerli sikkem iig tane var. Krrg. gelirse delicesine il bozar." Bok Murun gibi efendiden grkan elgi gitti. O zaman elgi ona dedi ki: (265)' "Aulan ok taEtan geri ddnmez. ces6ret edip yiirtidti. Krg. gafrrrnca Er Manas agalrya gegip gitti[inde (260) birden srgrayrp durdu. kdfir ile Miisliimamn hepsini birlikte gafrrdr. tay tuygag: Giimiig sikkenin tay toynaEr geklindeki olanr. 608 . 606. dUnyamn ddrt ktigesini. biiyrtik cambr: Biibrek geklindeki giimtig sikke. Manas'a ytinelip saldl. o zarnan hemen durdu. Manlker gibi yiiriik atr. ben 0teki yerden ddnerim. (250) . Ug tagrnr alan Almambet.170 / Manas Destanr (245) Krymetli dopan" tentek"ffi6 var. "o^bS'^607 "Tay tuygag"t-608 bir " Bdyriik bagka var. Gdnlii isterse gelsin. 607. cilveli. giden elgi yoldan geri ddwnez. Krrg. de. de. tentek: $uh. elgiye cevap vermedi. delice. muzip. fane var. Oteye ytiriiyiip gittifiinde. (255) hepsini bir bir gegti. istemezse gelmesin.

(310) hepsi birlik olan beylerim. suratrnr asrp sdylersen. kara balrra "kazanattt diigman kagran "ar. yamndaki krrk yi$itle (290) "Tura kondu nrktrap Sakah keni burkurap. baEr gider 6liime. Bok Murun'un elgisi (285) dafmrk kakiillii geng o$ul onu gtiriip gaqrdr. boladan elitim alan kul. utamp gitti Er Manas. yanrndaki mendile yiiziiniin terini sildi. (300) kar yafmrq gibi gdriiniir. vakur tavrr ahp diigmandan kagmayan. mah gider talana." O zaman dedin ki Er Manas: "Ey yilidim. (305) eniyi kuygasa bu yOne gekse olmuyor. ey yi$idim. Dr.Prof. Tuncer GULENSOY / 171 (280) iitiip almrq idi (oyunu). kaplan (gibi) do$an deli-dolunun hiddeti kotu oldu. illi yerden toplanrp. ey giin tErfrm.amat" benim gOrdiiltimii gdrdtn mii? . Almambet durdu yalvartp (Ona) itaat ederek "Ey deli-dolu sen ne diyorsun?" (295) Ofkeni bastrrsana! Akhm baqrna alsana! giile giile sOylersen. giin do$muE gibi gtiriiniir. . iine do!ru uzatrp kargr sokmayan. ey ay tgtltm. (315) Benim bildilimi bildin mi? Dalrmk kakiillii geng o!ul. gelip duram gtirdiin mii? Boka selim vermeyecelim.

ak giimle$i {pantalonsuzl. Manas qorolannr galrrdr: "Muratahm. zevk alarak baktntz! DOrt butuna d6rt kazrk kaklnlz! Boynuna mercan takr taklnrz! yanlmrg. yorga basan iri kulaya. gdziimii grkaFp almrgtrm.172 | Manas Destanr (320) geriye bakrp almrgtrm. giymig halde yiiriiyup grktr geldi. sabah ile kalkn. odura tartrp saldr: Oyle bir gekti ki bir yana meyletttdi. boynu uzun. (335) yanlmrE. 610. Burat-Bek! 609. geng bola gibi tokugup. yiiksek sesle bafrrdr. ak tabanh: Krrg. . gidip atrmr ilmrgtrm.ktik ceke). ak tabanlt6l0 "ceke iitiik"le6lI (345) demir tabanlt iizengiye basmadan srgrayrp bindi. (340) ensesi kalm. Krg. Oylesine gekip aldr. bofaya binip yarrErp. butunu kesip koyanm. rssrz da! beline. kaEka taman. Nogay'dan biiyle olul dolar mrymrE? (350) kaplan (gibi) doSan Er Manas geri gekip aldr. kay boyah Mogol eyerini Ak Kula'ya eyerletti. ceke titiik : Bir tiir krymetli ayakkabr (. rssrz da! beline adrmzr yazrp dciniiniiz! (330) " Manas yi$itlerine (btiyle siiylemigti): orada durup gorolar. 6l I . batrrlann muraklagrp.flg diirt kazrfr kaktrlmda etrafinda kogturdu. Krrg. (325) pehlivanlann giiregip.

sapmr srrlattt[tm (380) a{uh siingiiile bay gdde uzanan gift dibi yere saplanan Engin Narln'r dolanrp Ak-Kula'mn iistiine 612. caysafi: Qince: Kalmuk serdan. Taylak. 618. Krg. 619. dilrerek.hof. geng o!ul! fol"r6' 2 Kara Tol6g'iim. sarry ba{laymtz ! Kulpunu piiriizletip. kiik gebig: Kr renkli. altm direkli ak Eadm. Coynur. 615. iki yaErna basan kegi. (375) At yangr giinii do[du deve derisinden. Krrg..Krg. " gdzden agalrya do!ru vardrfrnda. iki o!ul! Kazaklardan Kargarday. Dr. Seyit. $uut'um. gorolann en kiigiilii Tas-Baymat. krk bagr: Krg. tath dilli: Krrg. " Krk baEl'618 kugrld'rm Kdk Qebig6le ile Sereg'im (370) YayrlmrE'm ktigiik erkek kardegi Yag-Kamrg'rn afasr. Tath dilli6tT Acr Bay. o kazam tez kaynat. (365) ruran"6l6 Kiik Slrgak.6l3 karanl*ta karsak n6I4 izini butabilen Kaman. . 614. taylak: Iki yagrna girmiE olan diEi deve. klrktln bagl. giizden vuran: Krg.iki ogol Sarl Ala'ya binen Almambet. caysaftag615. tdlgiign. falcr: Kug. at giidiicii Boz-olul. 617. gatrk tildiiii. U$iin. 616. Krg. k0sk6 saygan. Umii t. gece karanhlrnda tilkinin izini bulabilen $uut'um (360) Tiirsiin. Tuncer GULENSOY / 173 (355) B6yle kogan Kuat-Bek! Elim. karsak: Kar tilkisi. 613.

doolbag: ALcr kuElar avlanrken kullanrlan kiigiik davul. 622.(385) kaplan derisinden "kecim" drtiiniiz! Bagrna al Euhadan620 yulor62l takrmz! Kiik dootiag"622 baflayrnrz! Yedele ahp gdtiiriiniiz! Deste{i alnn (direkli) ak gadtrr " (390) iki ata srkrca baglayrnrz! Kebesti dafl'nrn Ote yaru. etrafrnr gdzledi. kaplan (gibi) dolan Er Manas geri kogup geldi: Qorolar atlan eyerleyin! Kdfir ile Miisliiman 620. Bok Murun gibi efendinin623 armalam olacak. (410) ddrt bir yana dikkatlice bakarak. - kaplan derisinden kecim orttirup. gtinderi altrn bayralr diirelim! Ri. . Keng KaEgar'rn beri yanr. silkindirip Narrn boyunca gitti. 621 . toz bulutuna bakmca (415) "Bu ne demek?" diyerek.174 I Manas Destant . Altr kaprh kaleden siitun gibi toz bulutu yiikseldi. tdrii. 623. (395) O yerden armalan gelmezse. Krg. desteli altm (dhekli) ak gadrn (405)' Kebesti Da[r'mn boyunda sazhk yere kurdu Ak-Bolqong'a bindi. nokto (<Mo!olca). Aqrnr haram lalahm!" (400) Ak Kula'nrn iistiine.aI guha: Krrg. g6relim. yedele aldrnp. yular: Krrg. Kebesti Dalr'mn yamna baqryla iqiret edip grktr. manat. hemen kaprp saplayahm. efendi: Krrg.izg6r gibi (giden) mrzrafr.

Han Koca'mn tiifek ile rakrrrr yaprp. kaplan tentek yelmig idi. Dr. (445) kara baqh tulunu kaldrnp kafrin ham Nes-Kara birbirlerini patakladrlar. One grkrp kovdu. Ak-Kula'nrn [stiine. gift alrzh parlak siingiiyii koltulumuza srkrqtrnp yiiriiyelim. "M eg i n" 624 Oft rp vuruqtu. (455) Han-koca iilkeyi yenmig idi. Miindii Barut kagtr. " Sel6m!r. meghur Burut kaEtr. Kdrkii! . Aracrhk edelim!" (430) (435) Ata binip yiiriidii. Megin: Do[u Tiirkistan Kalmuklannda bir memur. bangrtrnpayrrdr. kafirin karErsrna geldi. zrhm giyip. Savaq kryafetini giyinip. " Sanagan" Kalmuk kovdu.Prof. 624. Kaplan (gibi) do[an Er Manas (450) aralanna diigtii. gOziiniin yaqrnr tutmadan. 6ne grkrp vuru$tu. gtivercin gdrse durmadan. binlerce Kalmuk atlandr. Sel6m!: Krrg. kaEr boyah Mo$ol eyerini Ak-Kula'yavurunuz! Alaca eyer minderini koyunuz! altm kemeri takmrz! Aralanna girelim. (425) sapmrsrlattrfirm. Tuncer GULENSOY / lT5 (420) kargr kargrya gelmig mi? Aralanna girelim! Aracrlk edelim! Agrnr haram krlmayahm. Han-koca'ma gelmig idi.625 Burut kagtr deyip. 625. kulpunu piirtizleyip. (440) Abrla Canggrr.Krg.

diigman kagu! Tdvbeler olsun gorom. iki o$lu (470) Yasavulffi olup geldiler. tigiincii gtinii gelen yok. diiEman kagtr! Geriye diiniip geldi. 626. inci mercan gerdanh[r takrp. (475) ballamp kalan sarayrn yolunu bezeyen Er KoEoy. kaplan (gibi) dolan Er Manas gadnnr yakma kurmug. dudalrndaki btyrlr uymayan' Qenesinde (465) obalar kadar gok Kalmuk atlandr. casool "Bir hiik0met memurunun yanrnda bazr igleri yapan kimse" . birinci giinii gelen yok. Almambet. (480) Da$rmk kakiillti geng olul '' (485) (490) Boz afi kenardan gdtiiriip. Ak (495) yiiriiytip grkrp geldi. kafr ile Miisliimanr aEa[rdan beriye siiriip getirdi. zrhrnr giydi. eyvah gorom. ikinci gtin getir (dedi[i halde). Kaplan (gibi) Koqoy dedi ki: "Apak donan buza stiyliiyorum. kapah duran Cennet"in kaprsrm agan Er KoEoy. kazr armalan etti. Ddrdiincii giinti Bok Murun. Srgak. Ugiincii giinii getir (dediEi halde). Kaplan (gibi) do[an Manas'a Bok Murun gibi goculu birinci giinii getir (dedili halde).176 / Manas Destam (460) "Argrnak"rn baErm buradur! Han-koca'nup Oniinde duradur! Hayu duant verip git! sakal koymayan. Maniker'e bindi. iitekin Bok Murun. ikinci giinfi gelen yok. yasavul: Krrg. Kaplan (gibi) dolan Kogoy'a ona selAm verdi.

ikinci giinii gelmedin. TuncerGtiLENSOyi 177 (500) birinci giinii gelmedin. (530) CtiltiniiE Dalr'mn otlu yamacr. (515) bey sdkinlegsin dedim ben." . her toplumun iginde kemikleri grk* duran gocufunu. Mtisliimamn yilidi Manas giiglendirsin toplumu. camm da srkma. halkm kendisine bilgiglik taslayrp (510) bunu iyi igit. Bok Murun size sdyliiyorum. il dinlesin dedim ben. yilitlik (505) beylik taslayan atasrn. 0giincii giinii gelmedin. kendini iyi hissediyor musun? Sa[ selimet yiiriidiin mii? (520) Yemeli nasrl sunayrm? Au nasil yangtrayrm? Ahiretten yer kazanayrm. ikinci giinii gelmediysem.hof." Manas o zaman giiyle dedi: "6yle deme Han Koqoy amca (535) kiirkiintin yakasmr kaldrnp. danlma da! Birinci giinii gelmediysem. Dr. kdfirile Miisliimam nasil birlikte tutayrm? (525) O zaman Kogoy dedi (ki): "Ey deli dolu (adam) dur bakahm! Ktfir ile Miisliimamn birlikte idaresine ne gerek var? Bizim idaremize giiE gerek. taslayan atasrn. etelinden giyer mi? Alasr kciyde oturur kiigiik kardegi igini yiinetir mi? Bu toplumu kendin ytinet Kogoy. han amca." O zaman Bok Murun (qtiyle) dedi: "Kaplan Kogoy.

Kogoy'un boynuna girip kagfi. yanm cesur. . saldrnp vuruverdi. (565) dolagtrrrpkovaladr.m babasr ' Urbii gtiyle stiyledi: "Ben iki iig kelime sdyleyecelim! Yararsa sdylediklerimi yaprmz! (545) Yaramazsa. (555) atlan srra srra dizelim! K6flu ile Miisliiman ath sayrsrm bilelim!" Kaplan (gibi) doEan Er Manas'tn (560) iifkesi k6tii geldi. haram kul bundan sonra bu tavnm koy emi!" 627. Kiikiim-sart'. kogturup yetiEtilinde (570) A!6'r Coloy'un yolunu bastt.toy: Dii[iin. anruun bildigi toy628 degil. atlanrp kag[. oy : Fikir. altr bdliikten gok kdfiri. tutup gekerek kabzasrndan. buraya gelsin on beg giin. senin sOziinii duyahm!" Urbii devamla (gtiyle) dedi: - (550) "Devesi gitsin on beq giin. Kaplan (gibi) dolan Er Manas gelik krhg ile Urbti'niin etelini (575) indirip (karmnr) degiverdi "Aranrn bildili oyffi degil.178 / Manas Destam (540) Ak-Korgon gehrinin kalast. 628. krsa boylu. yamndaki gelik krhct . yapmayrnrz!" Han Kogoy da gdyle cevap verdi: "S0yleyeceksen stiyle. Tdqttik'ii. tepesine basrp gegti. iig biiliik Miisliimam dtindiirerek kovdu. at terletip alahm! On aln gtin boyunca. atla oradan yangaltm giindiizii gecesi ondrirt giin.

(615) Gtiriiltii grkanp gittikten sonra giindiizii gecesi on beq giin . Miisliimamn yilidi sen y0net bu toplumu. bu dedifin. (595) bizim ytinetmemize giig gerek.hof. O zaman Han Kogoy (Etiyle) siiyledin: "Ey delice (adam) (orada) dur! Ben bu toplumu ydnetemem (590) Cdltiniig Dafr'nn otlu yamacr. gelik *rhcrm krruna geri koydu. TuncerGULENSOY/ 179 (580) Kaplan (gibi) dofan Er Manas. peki. iyisi gelsin terilip ktttiisti kalsrn tegirip. Bizim ytinetmemize ne gerek. bunun onbeg giin dedili." dedi. delice!" O zaman (Ottyle) dedin Manas: "Kaplan Koqoy Han amca(mrz). Yrinetemem kafir ile Miisliimam. KoEoy'la danrqtrktan sonra: (585) "Yurdun aksakqh Han KoEoy. kdfir ile Miisliiman vuru$up geldi[inde yang kavga olmaz mr? (605) Yurtta bozukluk olmaz mr? Yemek haram olmaz mr? Bok Murun gibi efendinin gtinliinfl dert sarmaz mr? Varsrn serinlikge gttz ile (610) ' gelsin sinek ugan "ala galbrr" yaz rle. sen y6net (bu) toplumu. Er Kogoy'a yiineldi. Kendin yOnet (bu) toplumu." O zaman (Sdyle) dedin Han Kogoy: "Ey delice. iiyle olsun siiyledi[in! Kdfir ile Mtisliiman giirtiltti grkanp gitti. Dr. (600) Qocuklulumuzda eyersiz tosunu yan$trmaya geldi[imiz yer idi.

boynu uzun (63p) tek hiiigiiglii 4sts63l gibi kula at kimin? Yere giimeligi tek h6rgtiglii deve gibi Dost gibi kula at kimin? Ensesi yiiksek boynu uzun toklu gibi kalgasr salman (635) iyi kula at kimin? "Elbis" gibi karm gekilen "da[ kegisi'632 gibikula at kimin? Bumunun ucu araltklt toynalr cilfrlanm4 ganak gibi (640) kurt kulakh.i :. atlan srraya dizip geldi. giiniltizti geccsi tig ay onyedi giin olunca.$ii. guya. ecke. karaca bacaklt gok gtizel kula at kimin? Da!-kogu kulakh "out*"633kalgah azgm kula at kimin? Balrrsafr ilne gibi (645) incecik kula at kimin? Gerilmig kayft gibi boylu poslu kula at kimin? Geniq safnsr bel gibi Srkr bedeni kiirek gibi (650) konugulam anlayan kula at kimin? genesi One do[ru gtkmq.:l . ata bakp gtiyle dedi: Kuyruluna (kut)6s dtigen ulurlu kula_at kimin? Ensesi ytksek.mi*!i*oyu krrmrzr renkre pelremsemsi bir parqadrr ki. 632.i r. tiindilk'ten *kilomtot'(Joca[<)ya geq6rek 63l. daL kelisi: Kre. giilsii genig. at uzmam srnayrp geldi.]'1 . boyu yiiksek kula at kimin? Sert kafa kemili ibrik gibi. nar. . 333:ftf!1ftffii.t' .l . kdran : Bfr vahqi hayvan. erkeg gibi boynunu zarif g0steren. (625) uzman srnaylp brakuktan sonra. at uzmaru@ deneyip geldi. diiger ve bu riesneyi yakalayabildne tAliti !e[irir.K4. 633.ieR hiirgiiclii deve: Kirg.il :ll I 180 / Manas Destant :i (620) at terletti.l ..

gizliden gizliye ayaklamp gitmeyen iistiinkiirii kanatlamp gegmeyen kaburgasr kalkan da! (gibi). suksur. yiiriik at soyundan alan bu hayvan. Onun beri yamnda. (670) sanyilan krzrl yrlan srah6!. 636. ilikli$s tirdel&36 gibi boynunu vzatan su gibi canh at kimin? (675) QekiEme oldu at yangrnda. kezektiiii. boylu yiiksek kula at kimin? On abteri givi gibi. ilikli: Krg. (665) kanaldan akan suyun plnan var. tulpar. bizim C0liiniiE Dalr'run berisi Miisliimamn biiriisii Er Manas'rn Ak Kula O nasrl giiriiniiyor? (680) O kazandr at yan$mr. 637. (685) Onun 6!e yamnda toynafrnda gatah yok " Kanath os'637 soyundan mal imig. . 635. aydrn yol gibi kula at kimin? Hatasz girdi yanqa. omurgasr oron da! (gibi). TuncerGOLENSOYl l8l (655) kulaklanvolkangibi gOlsii genig. kanath afi (mitolojide) Krg. Bu kafrin ham ulu Coloy. (660) krsmetli kula at kimin? Boynunun arkasr bir kulag. 63. Dr. lllu Coloy'un Ag-Buudan (adh atr) O nasrl giirtiniiyor? E[er iiyleyse gekigmeli oldu yanqr. Oziiktiiii.hof. iirdek: Krrg. Yiirelinde artrk et yok.sriah: Krrg. dimdik duran kula at kimin? Krzrl dili bile[i tay gibi. kuyntlunda kuyu var.

(715) yulanmz kesti$i yarasl var. .182 / Manas Destanr (690) Kogmak arzusuyla hep ileri atrhyor firlanm diyenin en dl6sr. ilinbeyt.'in iisttinde. "burmah kayts kdstek. bacalrnda. o kimin atr imig? Hatasrz girdi yanga. ker. 639. heybedeki ilmilin gdkiintiisi. 640. (yelesi) drgtilti koyu doru640 at kimin? (720) Keskin savag balrasr belinde. toyna$r yere ilinmiyor639. nasrl koEtufu bilinmiyor638. (710) Onun daha yakrnrnda yavag adrmlarla ytirtiyen benekli at. utang ile koqmuqtu. bilinmiyor: Krg. Yele altr yalrnndan baksana. Krgzlann elinde. billnbeyt. Agrg (ile) Kocog'un srfi ya{trh koyu doru (an) O kazandr yangr. Alaman-Bay'm balasr Er-T6gtiik' iin Qal-Kuyruk O kazandr yangr. (700) kogmaktanyorulmugtu. (705) Onun beri yanrnda. 638. srrtrndan baksam iki kiqi bindili igin krgrnda ya$r bile var. (695) omuz kemili kolkan gib\ kendisi bu yrl yedi yanqr diiqiinmeksizin koEan da! gibi doru ar kimin? Yer altmdan grktr[r (heniiz) yedi giin olmugru. yeri oyup durmuyor.i var (ayaklan) kiistekli doru at kimin? O kazandr yangr. ilinliyor: (basmryor): Krrg. yan tarafindan baksan. koyu doru: Krrg.

. (760) erzalrm Buhara'yagtinderdi. yaz krq gider deyip. Orafrgu'nun kula krsrafr. Onun beri yarunda. kart koyu al&l (atrn) inisi yalrrh bozun balasr (735) yorga bozun inisi. 641 . Balaya yaz krE baksrn diye. dolagtmp. (iqte) o kazandr yangr. tekerlek ispitinin izi var. (740) (745) (750) Isrk-Kiil'ti Tosor ile Tangan'dan gok ileri gitti. ata yemini versin diye. kiiriii. Onun beri yanrnda. Tuncer GULENSOY / 183 (725) araba gektilinin izi var. (755) Atrn toynalr tagta yanar deyip. at kogturan balantn. bakr bilekli.i oldu." $imdi at siiriiciisi. Buhara'ya erzak saldrmrE. kara aygmn balasr. Engin Kulca'nrn boyunda. kendisi boz krsralrn balasr bu doru at kimin? (730) O kazandr yarrgr. drganda serin yere (geldi). Dr. daha tince yaprlan krrk yangr kazanm4. yiiksek da! yaylasnda dolmug Kiik-Ala' demir toynakh. koyu al: Krg. bu yanqtan kalmtg. yangr kazanmryh gan ile altmrgdokuz mal ile. begyiizdoksanbeq attn ayalr. Nann'dan aga[rya. g<i$siiniim yan kilrna baksam.Prof. altrn mtihiir bastrmrq. engin Narrn'r dolagtmp. yan yemigti yedi batman. genlikle. kusursuz yiiriik at Ktik-Ala.

ktitiisii kalsm gticenip atmr stirdii gitti. onve orto olmak flzere iig araan'a b6liintiyordu. may: Ya!. Megin'in bindili hayvan imig. Bok-Murun gibi balamz.184 / Manas Destam (765) varsrn. Krtaylardan Kofr ur-Bay. (79O) az Miisliiman mahvolasryr Buhara'mn g6zta$ma doSru siirerim. aradaki az Klrgz &2. Atanlar yola yatmaz mr? Yilit dntine kazmaz rm! mr? Azr diglerini srntarak (795) at iiliimii olmaz Bryrklanm dqan do[ru sarkrhp.). er dliimii olmaz mr? BaYrakh mzrak "maY " 646slur. g. terigip. ince ve yiiksek burunlu. sal. (785) . 645. ala galbrrt: Yer yer kann erimesiyle olugan agrkhk. AIa heybesrni ardrna (yiikleyin). Esen-Han'a do$ru yollayrn. Maniker'i bana ver! Maniker'i verrnezsen. toplamp: Krg. giicenip: Krg. gelsrn sineHerin uEugtudu "ala Salbry'642 yaz ile. . bayralr yerden toplanm. Manrker'e bindi. Krg. hafif ve hoq serinlikli giiz ile. ffiKrg. Q70) Altr miifrezefl5k6fule. terilip. 643. iyisi gelsin toplampg3. iig miifreze Miisliiman onlann hepsi takdir edip gelsin.miifreze: Kug. (780) Zth{vgtyinip. Bok-Murun gibi efendiyi gelip yakaladr. Savag zrhrru kugamp. Kalday'rn bindili hayvan imiE. ' gevik ve hog bir hayvanmrq. araan (ordu. 644. gelik gtizlii. (775) halkr takdir edip geldi$inde.

" O zaman (S6yle) dedin Bok-Murun: (810) "Halkrmla dantgaym. verirsem mi dulltca olw. koyarsam mr akrlhca olur. geri d6niip geldi. Ak-Kula'ya bindilimde. ba! ile ballarrm toy. dOgefinde yabancrohx. Manas'a gelip sOyledi. Manas'a kogarak geldi. kuq ayalr gii[e bakar. halkrnbilgisi KoEoy'a (815) Ona danrqtr." Bok-Murun gibi o efendi. "Alfi yagrnda iken.Prof. (820) (825) Manas'a dantgmz! Manas Mamker'i ver ondan sonra veriniz!" dese. O zaman Koqoy (qiiyle) dedi: "Tdvbe Bok'um duradur! Vay Bok'um duradur! At ayap yere bakar. _ (805) ot gibi olan Bay Kazak. cay: Sebep. kugun bo{au bir tutamdu. "taze genglik" gallartm. (830) ' (835) O zaman ($yle) dedi Er Manas. "Ey deli-dolu dur bekle! Krtaylardan Koflur Bay Mamker'i versin! diyor. halkrm ver derse vereyim. versin dedili neden?" . aflatrnm balastnl. Tuncer GULENSOY / 185 (S00) at yemine "cay"&1 ol'. 647 Krg. Ayrmag'a siirdiiliimde. . Manrker'i diliyorsa. sonu nehir Siir-Kiil'de. Maniker'i bana ver! Maniker'i veflnezsen. tahrip ederim kalasrnr. Dr. Bok-Murun gibi efendimiz.

Ukesini hemen gezsin! demiq. . Batrr Manas delicesi (865) Ala giil'de iti koyuvermig649. geri diiniip geldilinde o muhterem yalnrzken sdyledi$inde. grku. demig. Pisletmesinyerini! Durdurmasrn ilimi! Her diledilini gdrsiin! demig. (850) diledilinde olan Manas'r. Ona iki elgi giinderen (855) (860) ' benim babam Yakup Bay. kdfirin ham btiyiik Coloy. savag atrnrffi ballatrp. hig zamanr kalmayan. kugu sahvermig. itin su iEmedi$i Altmrgrndaki Yakup Bay. durugacak yeri sdylesin! demig. it koyuvermek: Yabani hayvan 0zerine ktipek salmak. koyundan zekdt vermezse.ii yiikletmiq. (845) agalrya do!ru vardrlrmda. vurugacak yeri sdylesin! demig. kendim vereyim diye s0yliiyor. toburgak. 649 648 savag atl: Klrg. doksan deve. dediliyle can koyundan zekdt versin. yapmadrlrm iq kalmadr. (870) altmrqrnabastrlrnda altr yagrndaki Er Manas 4ltmr$a grktr[rnda han babasr Yakup Bay ak siiriiyii yakalayrp verdi. ak siiriiyii yakalayrp versin. yaz boyunca kaldrm ben Manas. ak siiriiyii yakalayrp yermezse. demig.186 / Manas Destanr (840) yaz boyunca kaldrm ben Manas. Aleiikti denen han qrkn.

ladr. Tuncer GULENSOY / 187 (875) Azrcrk Nogay halkrna nasrl cevap vereyim. saz benizli. Ormanda ayrya benzeyen. gimdi gticii yeter mi? Batur do[an Er Manas. Ak-Kula'ya binmiyor.Prof. baqtnda. (at) siiriip ya[maladt. yann Ak-Kula'yr veriin! der. tuulga. Bok Murun gibi balaya (910) 650Krrg. tepede kaplan bagma benzeyen. Dr. (880) At kuyrudunu ba{. miffer: Krgr. altr kaprh genig Hokand'rn (iginde) dolagrp. Verir deyiginin sebebi akgam san rrmak Qiiy'tin baqrnda (885) kargr kargrya vuru$tum Kofrur Bay'la Somunda giicii yetmeyen. zayf yanaklt kumral sakslh. 651. verir deyiqinin sebebi. kaplan (gibi) do[an Er Manas. gayan gbzlii. o zaman giicii yetmeyenin. . iilkelerindeki yilit yiirtik atm hepsini aldfttan sonra " Kazanbak' 65ogibi zavalh bag. kaplan (gibi) do$an Er Manas'tn tifkesi ktitti oldu. kazanbak: Kazan kaymak igin kafes geklinde olan tahta kap. On tarafrndan bakarsa. (895) han 0niinde srralamrsa. annesi ikiz dofurmugtu. frlayrp gitti yerinden (905) arka tarafindan bakarsa. (890) bugiin Maniker'i aldrktan sonra. biisbiitiin verecek ne kalrr? Din Baktr-Kuuray'rn kargr karErya vuru$tum Kofrur-Bay'la. mi{fe765l gibi zavalh baq. beE drgiilii scgr var. lzf (900) 0niinde stralanrrsa. krk kiginin tozu var. babasr gelip ddniip kovmugtu.

igte o varan koqucular. kogu yangrnrn bagr olana. Yaradamna yalvanp. yer altrndan bulmuEtu. Coloy'un. (950) yaprverdi Kazatar Bir yiiziine alu srlmryor. sarhog olup kalmrgtl. TOEtiik yer altrndan bulmugfu." Kova dolusu "kaka"smr. Coloy'un koca kans geliyor efendim.188 / Manas Destam (915) tifkeleniverdi "Vereyim deyiginin sebebi nedir? Kalabahk geri dtintip yattrlrnda. kendi giizel giin rgrlr efendim. rakr koyup almrgtr. biitiin varan kogucuya (935) ' ' rakryr verip salmlEtr. Eleman Bey'in gocufu. Tannsrna srlrmp. gimdi neyi cidtl vereyim?" YaEadrlr yere tellil gdnderdi. . afin boynuzlu bir kurnaz kocakan var idi. (930) U9 ayhk yollardan atsrz olarak yanga katrldr. Er Togtiik tepeye grkmrytr. d6rt yanrna bakmlEtl. iig ay tamam oldufunda. yerinden atlamaz var idi. (940) Kocakan geri diinmtigtt. U9 ayhk yollardan yeti$ip vardrlrnda yanggrlar. (945) Kazatar nigancryr giirmiigtii: "Adr gtizel ay rErlr efendim. (920) (925) - altmrg ala bofia saydr. Atsrz . O kocakanyr gtirsen. bir yiiziine su sr$mryor. yemeli sunmak gerekti. o gelip katrldr.beye yetigeyim deyip.

gatkayak: Aun art ayaklanmn iist krsrmlanmn arkasrndaki yank. koqup yetigti kocakanya. . (970) okunu gekip grkanp alsam mr? Hrzh kogup yangr kazansam mr? ondan sonra dciniip yatsam mr? Halka haber sahp yiiriidiifiinde. da! (gibi) olari Er Coloy. Miisliimandan ihtiyath adam Ekmadr. basit halkr otursun. (yoksa) uyu$up durakalsam mr? O yerden luzla kogarak gegsem mi? Kurnaz kocakanya yetigsem mi? Kanatlamp. Bok Murun gibi efendimiz $imdi nasrl tidiil vereyim deyip.' 652. . yelip gegti[inde. Tuncer GULENSOY I 189 (955) Ertesi giin ahamteyin. bal&r eti. baSladr Bok Murun. (980) altmrg ala yorga (atr). . (960) donunun almr aynvereyim mi? "kutu"suna avlar toptan atrhp. iilleden Once oldu[u halde. efendisi gtiregsin pehlivanla. (975) halkkazanambildifinde. boz tepenin bagrnda. laval kemidi gigip gitsin mi? ay a k" 652 611 da kuru kocakanyr. Kdfir ile Miisliiman (985) nerede bunun gibi aE veriyor? Giineg parlayrp dolarken. akgamrn saat beginde. koguya almayrp kalsam mr? " gatk (965) Yerimde srgramadan y0nelsem. Coloy'un alusuna dayanamayrp iille vakti gegtikten sonra. yatan iilkeye telldl saldr. Krg. bala gibi. Fakir pehlivan giiregsin deyip. O zaman (gityle) dedi Kazatar: "Bu kocakanya bakarsan.Prof. (990) yuriiyup gelip oturdu. Dr.

Alp-Biirii ile kaprgmrgtrm.O zaman giici. rek oglu Bilerik. 654. tek ollu Bilerik. ak bryrkh Kaplan (gibi) do[an Er Manas. Genig Kegen'in boyunda. Krg. O itdiil kime verilecek. o zaman giiciim bir tay gibi idi. (1020) O zaman giiciim bir tay gibi idi.190 / Manas Destanr (995) " 56rii653 giizlii". biirii: Bahadrnn mtispet sfatlarrndan biri. (1005) tilkesinin bilgini Han Koqoy. Kenceke'nin toyunda. sen nasrlsrn? Pehlivanr. . delice pir (gibi) ihtiyarlayrp gidiyorum. oy: Qukur vadi. (1000) bu kdfire (kimse) grkmryor. koEarak geldi Er Manas: "Dokuz o[ulun en kiiqiilii. yenip iidiilii almaya. ollunu gtireqtir. kalmaya. delice! (1030) Yenip fiiil almaya. (ey) delice!" Bank-Balakgan ilinden. (limdi) giiregemem pehlivanla. Kazlllk'un oyb)+ma. KAfirinham Nes-Kara. (yoksa) yrkrhp higbir geysiz Kogoy Han (giiyle) dedi: yagrm doksanbeqe grktr.im_bir tay gibi idi. k6fi r yakalayrp gittifinde. Han Koqoy'a (gtiyle) dedi: "Kaplan Kogoy. Onu yakalayrp yatrrdrlrmda. han anne. Kasr Caabas'rn boyunda. Krrg. yenilmeyip odiilii kim alacak? Orttitti olan Cennet'in kaprsrnr agan Er Kogoy. bagkasmm 653. qiddetli ddliig yaptrm." (1010) "Yaqhhk karqrma geldi. (1025) altr kaprh kulede.. ydriiytp geldi Kogoy'a. (1015) Too-teflger ile kaprqmrqtrm. .

Tuncer GULENSOY / l9l (1035) Tann'nrn sevgili kulu.il almaya. kendine giivenip grkan bala idi. $unu s6yledi: "yer altrna diiEeli. delice!" Tiigtiik kabul etme Krzrl-BaE'rn Dogan yurdundan. (1065) yenilirsem eli bog kahrrm. ceke titiik: Bir gegit krymetli ayakkabr. . ihtiyar kempiAn balasr. o da olmaz dedi.. Kargrsrna. (1040) yenilip (eli) boq kalmaya. yere dii$en Er TiiEtiik.ii t fr (1055) kargrsrna geldi. (onun igin) giiregembm pehlivanla" J . Batr Manas yiirtiyerek. yenip tidtil almaya (1050) yenilip eli bog kalmaya. alh yaqrndaki Kiile Koyan. i $r {d j*r r1i. galrncr geldi idi. Eleman Bay'rn balasr. . .fl 11. Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Alp-Aymet'in inisi.Prof.: (1060) sen pehlivanla giireqebilecek misin? Yenip tidiilii alabilecek misin? Yenilip elin bog mu kalacaksrn?" Kttk Koyon. Miisltimandan bu mahvolasrnrn (1070) yilitkigi g*madr temiz tabanh "ceke 6111655" i1" demir tabanlt ilzengide giiglii baldrlanyla duran kaplan (gibi) doSan Er Manas 655.s ili Da! gibi olan Coloy'un hagmetine (kimse) dayanamaz. giiregemem pehlivanla. yedi yrl (tamam) oldu idi. (1045) yer iistiine grktrlrnda. sen nasrlsln pehlivana?" Yenip iidi. Dr. Tdgttik ayala kalkrp. Krrg.iiit li H '. Manas'a cevap verdi: "Yenersem Odiilii ahrlm. mahcubiyetimden gelecelim.

kiigiik Kiik Koyon yavafga yiirtiyiip geldi: "Ey delice. ne yapryorsun? ktigiiciik Kdk Koyon'un yiire li daddan biiyiik imiE. lasa boylu ve kamburu gftrk. kolunun giicii qiiriik imig. srgrayrp indi. bayralr yerden toplamaz mt? riniine. ne yapryorsun? (1080) CiiltiniiE'iin san otla tirtiilii tepesi. ben gtiregiyim pehlivanla!" (1095) Kiigiiciik KOk Koyon. yiiriiyup vardrlr zamanda. gemi gibi. (1110) Pehlivana benzemig. gemi gibi (oldulunu) giirdii. ben giireqeyim pehlivanla. attan inip geldi. ta$ gibi: Krg. kolunun giicii giiriik imiq. yenersem Coloy dayamr. Tann bize yardrm eder mi? yamhp (da) yenilirsem. . yiiriiyiip (oryya) vardrlrnda." Kogoy'u soyunniaya mecbur edip. Buhara'ya do!ru siirmez mi? (1090) Develer yola yatmaz mr? yipiti tintine katmaz mr? yenilirsem yerler dayamr. han amcasr Er Kogoy. pehlivanla giiregecek oldu. . han Kogo'ndan dua ahp 656. bakrnca. (1105) Kocamry olsam da Han Kogoy. Miisliiman mahvolasryr (katrp). yiirefi da[dan biiyiik imiq. Ulkenin Otesindeki Han Koqoy. yanrhp (da ortaya) ben grksam. gtifstiniin yassr. katuu. (1035) Miisltimamn beli tag gibi656 hiicffm ettik deyip. (1100) yiiruyiip g*rp geldi: "Ey delice. Miisliimanlann efesi.-'! 192 / Manas Destam (1075) (iizengiyi) tepmeden.

ugkurumun durumunu anlaiayrm. (1140) han amcasr yagh Kogoy. kispetfr giyip giireg!" Kaplan (gibi) dolan Er Kogoy o zaman gtiyle dedi Manas'a: (1150) "Ayalr oynak. bir yandan bir yana gitmig. altmrEaltr k6pelin hepsini drgan salahm. mr? (l130) avcrlara ok vermig. ( I 120) Yazrn mal vurTnugsun. (1125) kepaze edip koymazmr? Han goculu Kanftey'i kadmlann en giizeli (diye). Kamkey'e diktirdim. Tuncer GUL-ENSOY / (1 I 193 15) ytirfiyiip ileriye varmrEtr. Batr Manas seslenir: Ey KoEoy Han amca. dev e asil yerde cazglra. derisi altrnda /curt varmrg. Dr. . gizlice sepilettim. atrnr methedip durmaz mr? bagr oynak Manas'rm. d6rt ay tamam olunca. orta parmalrm diigiirmez mi? iginden ayrnp almaz mr? cinsel organlanm yurda giisterip. altmrg teke derisini (1135) koyun kadifesi ile iglettim.n derisi. Manas'lm. kadrnmr tiviip durmaz mr? nispetini ahp gel! . kal&ran pe hlivana. 'methedip s6ylesem olmaz Han gocufu Kamkey. iig kere sepiletrp suya saldrrdrm. (l145) han amcasr ihtiyar Kogoy. "AS atktsr"m anlatayrm.hof. gimdi pehlivanla giiregirsen. ayalmdaki Ealvann yeni do[mug ceylf.

(el) tutugup yiineldi[inde. deve yavrusu gibi kog anp. (1165) 9i! kayrE gibi buruEup. giimiigten olan camm yanmazsa. duradur. Coloy yiiriiyiip grktr. uyamk ddnersem. (1190) Kispetinin iki kath yamndan tutarak. el uzahp geldi. geliqmig adalesini kopanp." Yaglanan amca han Kogoy. (l 160) dizine kadar krvrdr. Sdlimen vanp saf ddnersem.194 / Manas Destadr (1 155) Pagasrm pargalayaym! Hepsini ayrnp. Koyuverip buaktrktan sonra. Manas'rn verdili kispeti isteyip alarak gitti. ' dost Tannm yir olursa. yaratan piri korursa. altrndan olan canrm akmazsa. Manas'a vanp ciddi konugtu: "Ey delice. . boyu ile denk oldu. yrlrhp vanp kaldrktan sonra Koqoy batrr daha (da) siiyledi. baban deve gibi giikiip. Koqoy yiiriiyiip geldi. bizim kiitti kadrnlar gelinin trnafrna bir giinde. ikisi birbirini yakalayp geldi. aya[rmn gticiinii toplayrp kispeti giyiverdi. (1185) Manas'rn beylifini bildi. (1180) ayalrndaki kispeti (grkar). (l170) bu siiyledilin makul idi. onun ile dolagma. (1175) Sa$-sel6met varrp.salayrm!" YaElansa da Han KoEoy. bin siiylense makul idi. eli ile gekerek gi! kayry gibi uzatrp.

tepedeki yr[mr. geri gekse olmamrg. Manas'a bakarak gOyle dedin: "Ey. (1210) Herhangi bir yerden baksa. birlegmeyi bitirmig. TuncerGULENSOY/ 195 (1995) iki yaErna basmq tosun gibi kaprgrp. (kispetinin) alrndan futtu. giin ortasrnda srkrqmrq. Dr. ne diyorsun? (1230) Vay delice. rezil edip koydu. surlarda talim yapan kul. kaplan dolan Kogoy'a sert vurarak salmadn mr? Kaplan dolan Er KoEoy'un (1225) eti agrhp kalmadr mr? Kaplan Kogoy'a bakarsan. ne diyorsun? Anacr[rm kiitii kigi imig. . deyip kaplan dofan Er Manas. (1220) ddrt pargah hrbaanr gekip salladrn Er Manas. qevlnp gekse olmamrE.hof. on iki smmdan driilmiis hrbactm (1215) beg yaEndaki dktiz derisinden kendi yapnlr hrbacm. Bir giin ne yaptr. (1200) bofa ile talim yapan kul. dar beqi[e konulmug. delice. yiiriiyiip gilop geldi. koyun kesmeyen Sartlan " K ok uy -k o k a y " diye haykrtan krrbacrm. (kispetinin) aprm yrtrp koydu. da! gibi olan biiyiik Coloy. Manas'r yan gtizle siizdii. Manas'rn <ifkesi kiitti olmugtur. kaplan (gibi) Koqoy'a bakarsan. gecesi gtindiizii onbeg gtin ikisi birbirini yakaladr. (1205) cinsel organlanm halka giisterip. Kogoy'u bir daha yenmiEtir.

iidiil altp kazandr. Basit kimseler dursun. Coloy'u ytktp gitti. uyuqup yiirelim. (1265) murakla bagkalan vuru$sun. Altmrg alaca yorga att bafla& Bok Murun. guvah tutuP aldr. (1250) Elbise diizenleyen kocakan gibi. efendisi yarllsm. Kaggar ve Yarkent'i sormug. ldknnr a{.196 / Manas Destant (1235) (Bir) bardak kadar san altrnda toPlan. Alttaki Miisliiman mahvolasr. gekik giizlii. nerede bunun gibi ag vermig? Telldl geldifinde.actndan mrzra$rnt omuzuna ahp. (1260) oniki yagrndaki Bok Murun gibi beyimiz. bile$imdeki hastahla y6nelmig. (1240) dirse[inden tutunca. 6diil aldrktan sonra. Krtaylardan Koffur Bay. su. (1255) Bu kalabah[a kim (karqr) grkar? Tann verse kim kargr grkar? Yaglandrlrnda Han KogoY.P kalmrg. Manas'a bu stizii stiyledifinde. (1270) ince-yiiksek burunlu. yaglansa da KogoY'un (1245) eflencesini gdrmiig!" Kaplan dolan Er Kogoy. tam ortadaki krkrrdak. Olgiip. da! gibi olan biiYiik ColoY. Kanath Kara Beden'e srgrayrp bandr. . Odiil ahp kazandr. Kalmuk gibi yakalaYP tutmug. kifu ile Miisliiman. geri dtiniip gitti. kabuk (gibi) biiYtimtiq. geki tay yuvarlayankocakan gibi. tellAl saldr. demiq.

Qevirip gektikten sonra. (1280) hig kimse (giirege) g*mamrE.Prof. Ak Bulgun'a kindi. Koflur Bay'rn (iizerine) atrldr. altmrq ala yorga atr. (1310) Manas durmadan gitti. (1295) Miisliimanlara do!ru bafrdr: "Bu toplulula kim (kargr) grkar? Tann (izin) verse kim (kargr )grkar?" Oogan'rn hanr Mus Burgok. gift dilli cil6h kargryr. ak bryrklr kaplan (gibi) do$an Er Manas. yeniden siiriip beriye getirdi. (1290) Ukesine olan yaptr deyip. Dr. kanath Kara Beden'e srgrayrp bindi. koltuk alhna srkrqtudr. (1285) tutup akp y6neldi.akbrykh. Tuncer GULENSOY / ty/ (1275) buz gibi demir (ztrh) giyinrp. dqanya do[ru gtuk demiri kugamp. Kurt giizlii. alttaki Miisliiman mahvolasr Kofrur Bay'rn pis kokusuna dayanamayrp. Krtaylardan Koflur Bay. (kargrsmr) koltupuna krstnp saldr. . ' ipini kopanp aldr. kulpunu parlatu[r. altmrg ala yorga atrn. (1300) gece Kokon'a gdnderdili. altmry ala yorga atl. kaplan (gibi) dolan Er Manas (atrmn bagrm) gevirip y6neldifinde. giilgeye yetigmesine izin verip. Krtaylardan Koflur Bay. slgraylp atrna bindikten sonra. Koflur Bay gibi saygrsrza yeti$ip kargr saldr. kurt gdzlii. (1305) elilip gegmeye zorlayrp. sap yerini ttirpiiledifi.

Agalrya ballanan devenin (ipini). tellal saldr. ' (1320) Teni alnyrp kaldrktan sonra. Usttinii bagrm silkeleyip Orof. deveyi bir yere ba$a&. 657. Tann (izin verirse) ben grkanm. (1325) iiniindeki gok k0firin arasrm yanp kagt*tan sonra. kargr ile Er Manas koltuk altrna koyduktan soffa. (aEacr) kesip yontarak oturdu. ' (1345) atmrg giimiig sikkeden fazla (para) harcadr. Ak Bulgufr gibi yiiriik atrm geri gekip aldrktan sonra. saldnp garptrktan sonra. Manas gok dfkelendikten sonra. tiirkiik. bu toplumun (kargnrna) ben gftanm. deveyi giiziip attr[rnda. Krtaylardan Kofrur Bay'a (doEru) (1330) firlatrp attrktan sonra. . caka satrp geldi Er Manas: "Bu topluma (karE| kim grkar. (1340) topra[rndan stikiip aldr. gimdi oniki yagmda olan Bok Murun. Mtisliimanlardan Koyluu Bay." (1335) Destek657(dire!i) altrn olan akga&rn . "Kargl boynunda hendek kazdr. o yerdeki alacr. sapt kaplan kzmi{inden olan brya!1. Bahadu dolan Manas kahraman. digi ile gOzecek kim var?" K0firin (arasmdan) grkan Oroflgo.go g*rp geldi. kargr de$miE kul idi.destek Krrg. (I 350) devenin ipini gtizecek bulunur. tenine kargr iglemedi.198 / Manas Destanr (1315) kargr ile Manas'rn b6!r$ne do!ru vurup gitti. lamndan gekip aldr. kaprsrna indi.

Dr. . matkapm saprm takayrm mr? D4t kara gdriiniiyor. ikiye btiliip aldrktan sonra. (1365) altmrg giimiiq sikke sagildt. Oroflgo'nun (yanrna) varayrm. krzrl ciler t*ayrm mr? Tuh! Oroflgo'nun yiiziine. iki yagrndaki rosan gibi vurdu. Almambet'i ga$IrdI: (1370) "Yiice efendim. efendilik edip sayahm! (1375) At ahp. giydirin! Edep yerini iirtiip gelsin!' Yiice soylu efendi Almambet. ganimetine ortak olup geleyim!" O zaman Manas (giiyle) dedi: (1360) "Gideceksen haydi git!" deyince. Ag Buudan'r yedele ahp. yiice soylu Manas gunu diyor: Krymetli yeniden balrrdr. (1380) Oroffgogeliyor. Sarr-Ala (at) ile yel (gibi) geliyor. ttivbe efendim. Orofigu'nun giinlii kalmasm. (1390) iz siiriip koy. Tuncer GULENSOY / 199 (1355) gtup geldi Manas'a: "Adr giizel ay rgrlr efendim.Prof. Ag Buudan'r yede[e ahp Coloy gelsin peginden. Koyluu Bay ytirtiyiip gitti. ay qrlrm. bindirin! Kiirk ahp. Orofigo digi de olsa han idi. vanp. Elilip ok atan Oroflgo'nun arka tarafina geldi. (1385) Yanlmrg gibi gtiriiniiyor. igi kzrl gdriiniiyor. keser sapr takayrm mr? Apagrk durmuq gtiriintiyor. gelerek Eunlan sOyliiyor: "Tuh! Oroflgo'nrn yiiziine. vanp. giin rytftm.

boynu uzun. 659. mif. Pee'nin boyunca gtkmryh. (1420) Piiyiik Coloy'un iki o!lu. Miisliimanlann illerinden. kanh ktipiik sagmrgtr r. yorga yiiriiyiigtil btiytk kula. da! gukuru: Krg. bozumtrak olup kalmrgtr. kanrna terini katmrytr. atr siiriip gideyim. (1405) genig Buhara'dan at geliyor. tuulga. her iidtilii bittikten sonra. (1410) kdtii olam geldi darahp.fer: Krrg. 658. (1425) iki omuzunun arasr biiyiik. yiiriiyerek gitti. Ttird Bek. Srrderya'ya geldilinde. Tas Maymat geliyor Manasga. iidiing (ahnan) " siirdiin'60 ciimbiig edip. crlga. striXin: (Kogan ata yardrmcr olmak iizere kogularda yabancr bir aU katrnak). Kryn da! gukuru658 gsbi. Ak Kula geliyor krzgrnca. O da gitti Kokon'a. Car Masar'a geldi[inde. atrp gitti erkek kaftamm (1400) iistiinti baErm agtrnp. Er Manas'rn Ak Kula'sr. Ag-Buudan geliyordu riniinde. . Orofrgo al& tidiilii. Krg. e (1415) Almambet (ile) Srrgak. gekirdelin mi!fer659 gibi. iki oEul. Srr Tefris'in sonuna muteber olanr geldi dirilip.l 200 / Manas Desterl (1395) Coloy gelsin peqinden. sineklerin ugtulu yaz baEr ile. (1430) giig hdl ile alzrm agmrgtrr. Kokon'a do$ru (yola) Erktrlar." O zaman Almambet efendi. Manas'rn o (iki) yiEidi delil mi? . kAfirlerden gitti iki adam. Kokon'dan vanp ileri gideyim deyip. Ahp vardr giimiig sikkeyi. Okiim Bolat. diye. 660.

: Yifit. genig kiirek kemifiini oymazsam. toyna& yere iligmiyor. yatan koyunu kaldrrmayan kumral yi$it de$il mi? (1470) Yurttan hayr-dua gok alan.: "Altay!" diye haykrrmak. at kdptik iginde duruyor. Oru brraktr Acrbay: 661. Tuncer GULENSOY / 201 (1435) yanm ay bir defa giiriiniiyor. gevgek basarak geliyor. (1440) (gimdi) bir parga kocamrq. Gelip duruyor Ak Kula. at. asrl Manas bunu sdyledi: "HePimiz bir gibi KOY-GA$KA661. 62 . "URAAN!" (demek) yok. at bagr gibi yiirefi. (1450) "ALTAY!"663 diye haykrarak geliyor bir Rus'tan geliyor bir at. Manas gibi haykuan yok. Krrgrz'dan geliyor bir at. Kn-g. gergin bagrm kesmezsem. . Ak Kula sana (bunu) yapmazsam. kurt ile kuzguna boguna yiyecek koymazsam. (1465) gti$siime yatmadr. kov-gaska: Bahadrr. sert yabancr yi$it delil mi? Efendilili iistiinmtig. Kre. Oyrot'ton geliyor bir at. hepimiz bir gibi SANGA$IA{662. (1445) yifitleri toplayrp. Savaga davet iinlemi. Car Masar'a geldilinde. grkrp gelen Acrbay. (1460) yol iistiinde saymazsam. Krnm'dan geliyor bir at. uzamp gidiyor bir at. Dr. Ak Kula'nrn nasrl kogtulu bilinmiyor. sahg"agka 663. Han Coloy'un AE Buudan'l tiniine gelip duruyor" Hrzh giden at iken. Krrg. at gibi biiziilmeye cesaret etmedi. 'Barlk BalakEan iline. (1455) "ALA$!" diye balrnp.Prof. altayla.

(1510) kunda$a belese bir yatan. geceleyin tilki izini bulmakta yamlmaz. giddetle saldrnp wrufan. kaplan Taylak. karanhkta bozkrr tilkisinin izini bulmakta yanrlmaz. ortasrnda bitenim. Coorumgu Kara BadrEa'm. Kazaklardan Karganday gorom. gorom. gorom. . duman Ekaran tiifekle. "guut"um. atrmn baqrm gevir gorom!" Acibay siiyledi bu siizii.falcr kara Tiiliik'iim. gtizii agan Kdk Srgak.2V2 I Manas Destanr (1475) "Ey il6hl gorom. iki o[ul. bunun gibi tuzh kogan Kuat Bek gorom. beylerini ad ve samyla gafudr: (1485) "Ey Murat'rm. gorom.enin. (1495) Ak Balta ollu Bolot'um. Seit. Miisliimamn kulu olayrm deyip. ak sikke parayr sagantn. (1480) Ak Kula (gimdi) gelen krsra[rm. ay rErlrm. giin 4r[rm. gorom. gorom.in. gorom. gorom. (1500) Tiirsiin Taylak. gorom. gorom. gorom. Murat Bek gorom. giin dibinde tazrm. Almambet "goro"nun acrmtrrak iifkesi ddmiirii ile iig grktr. gorom. gorom. . gece yansmda belir. (1505) ay ile giinegim. gorom. asil "delice". Ak Kula aksayrp gitti$inde altm nql (ile) bahr mrhl iyice nallayrverecefim. gorom. (1490) Mrrza. gorom. gorom. gorom. ay rgrlr. Biirii'ntin ollu Biiriig'tim gorom. ey gorom. gorom. kamrna girsin bir biiti. gorom. gorom. gorom. kafidn ham oluncaya. Elim. ey gururlu ggrom. ' ablamdan dolan ye$enim. geng oflum. gorom. . Konrooh Bay'rn Kog AklE. haykrrdr.

Tuncer GULENSOY / 203 (1515) Kalmuklar gibi "Altay!" diye balrnp. Biiyiik Colay han dedi ki. OC (almak) igin grktr deyip. (1535) geri gekip durmugtur. . sagmayrp durup takrmz. Batrr Manas'a bakarsan (1545) durup kaldr Ag Buudan. sevgili Tannsrna yalvanp. gotrom. ipekten yapilmtg yularrn var. "Ag Buudan'a yolu iyi yapaltm. Dr. aktl "tentek" Er Manas. Orirs da olsa han idi. Ak Kula'ya bakarsan. hrzh siirtip kalmtg. gorom. Ak Kula'ya her yandan hiicum edip gitmez mi? (1525) Manas'rn sesini igittikten sonra.Prof. gorom. Yaradana srlrmp Ag Buudan'r yiineltti. erkekge gelmez mi? Oxiim Botot. 6kom Bolot. ( 1520) silindir gekline sokup. (1530) ktmu galkalayrp karmrg. Sarl Ala'yabinen Almambet. gorom. yolu iyi yaptrktan sonra. Ag Buudan sesini salmlE. gorom!" $imdi "krk goro" sesini duydupunda. gorom. Tiirii Bek. pek gok ile bag idi. Ak Kula'yr eyerlettin. (1550) da! trrmanan kocakan gibi . Ttirti Bek Manas'rn gorosunu gelip kesiverdi. gorom. iildiiren. yere yrlrhp yok oldu. Ag Bundan'dan gegirip. on iki krzm iline. er iildiiriip kaganln. (1540) Ak Kula'nm ardrndan ondan sonra sahp gidelim!" Yi[itlerini toplayrp. yenilmeye ybr bulamadr. Ak Kula'yr ileri hareket ettirmig.

204 / Manas Destanr (1555) Gdptis gtiliise sava$ oldu. kindar (ve) i4atgr kul idi. krymetli eqya serveti Coloy yalmalayrp saldrktan sonra. biittin viicudunu yaralayrp! koyun karaciferi gibi kara han gdlsiim fena dolagrp. . "Altay!" diye balran pek gok k6fir. (1570) rezil olup gittikten sonra. Almambet diirt bir yam tarayrp oteki " t e nt eft " geliyor. kafirin igi diizelip (1580) srh Mo{ol eyerinin kaqmr yararcasrna kesip. (1575) bagrm gdziinii paralayrp. kabza siperinden aynhp. panltrsr gii[e yiikselmig. krhg ile garpr$rp. (1560) balta ile Qarprgrp. zevkli savag olduktan sonra. (1585) Sarr Ala'yr yiiriitmiiyor. (tiksiiriirken) kan tiikiirdii Almambet. Kafrkay'dan haber ulaqtrktan sonra. Krtaylardan Koftur Bay. (1590) Kaplanefendi yok oldu. bayralr yerden kaldrnp. iki yamna bakrnrp. San Ala'ya binen Almambet aygrr yolu Boz Tepe'ye San Ala'yr stirdiirmiiyor. (1565) kdfrin ham biiyiik Coloy. Etrafi pek gok akla doldu. cam elinde kaptglp. onbeg goroya bag olup Almambet durdu vuruEa. diyor. gimdi aya bakarsan gtindiizii gecesi ondcirt giin kargr ile vurugup. yalnrz bagrna ap-agrk duruyor. " taElu rntzrak"r yerden kaldrrp. geniE kagh.

tdr6m. topal ustayr 0ldiiriip brrakrnrz. tdrrim. srh Mofol eyerinin. (1620) beybabam Yakup Bay'rn ili var. kdgn: Uzun urgandan ve buna ballanan kiigiik iplerden ibaret olan koyun baflanacak yer. sarr 6z0k: Bir at hastahlrmn adr 665. kimi yok. altr miifreze kafirin. (1605) genig kagh. Krg. yilkrh yere nalbant. gorom. tdrdm. Tath dilli Acrbay. topal usta olunca. Ak gelik krlry ktrinca. ttir6m. yansr yok. . illi yerde "kiigiin"6656e yat. gorom. (1615) gift at ile eve var. araslna gtinderdin.Prof. kan tiikiirdii Almambet. gorom. tOnim. san nehir yatalr Qiiy'ii dolamp. gorom. alu zenginin adasrnda. verdim idi iig ay gegene kadar. gorom. ' 654. Dr. diivmediyse gimdi cebeyi. bir de Qtiniir'ti agrp gtir. O zaman (qiiyle) dedin Er Manas: "Oyle olsa ay rgr[r. gorom. (1610) nasrl kumazhk ettin. gorom. gorom. kaEmr yararcaslna. ay rgrfr. anardr mr krkcr? (1625) D(ivdii mi demir cebey{! Onarmadrysa Eimdi krhcr. gorom. Konguroolu Bay'rn Kog-abam. Krg. tdrdm. ileri adamlann yansr geldi. kendisi iyi. Tuncer GULENSOY / 205 (1595) Ak Kula'yr qiiyle-biiyle kogturup " Sart iiziik"ffiyaprp gitmesin. genig Talas'rn boyunda gorom. krzh yerde gapkrn. Toynalrna kan diiEiip gift taban olup kalmasrn! Almambet durup bunu stiyledi: (1600) "(Koy-kagga)mn kimi geliyor. tdriim. tdrtim. t0rdm.

. Altr zenginin arasrnda. qoro. (1660) Geniq Talas'rn boyunda. genig alan iginde btyiimiig idi Camgrrgr. Siit Bolot'trn kendisi iyi idi. Yakup bay ili var idi. ben "tentek"e varayrm. Topal usta bimu stiyliiyor: Yapnydm krhcr. Merdicen'i versin de. goro. (1650) aksakal kigi idi. Ondan 6teye sen varsan. topal usta var idi. (1665) gtiyle dedi ustaya. Haydar. genig Kol-ata gukurunda. ( 1645) Siit Bolot'u versin de! Basit usta yaprp. Han ollu Kiikgii'ye. bereli atrmr verdin de! (1635) Bereli ahmr verrnezse. diikttiydtm cebeyi. Abilay Caflgar Kan Kogofl. orada dua ahp geri diin! Ondan iiteye sen varsan. ondan dua ahp geri diin!" (1655) Acrbay siirtip gitti. Kiikgti'den bagka diigmamm yok. giiglii vurmu$.206 / Manas Destanr (1630) bundan citede sen varsln. . il smmnda Kogoy var. san nehir yatalr Qiiy'ti dolamp. Merdicen'i vernezse Camgrgr'dan bagka diiEmamm yok. (1640) Camgugr'ya vanp siiyle. bk de Qtifliir'ii agtr. Altrn gOzlii Merdicen. Koflgooluu ollu KoE AbrE gift atr ile gok hrzh kogtu. uzak atasr Kambar Han. . kendi atasr Haydar Han. gorom. goro. beresi gOze garplnca.

goro. delice. gorom. delice. delice. delice. kendine yiineltip sallama. goro. (1695) (krhcrn) yiiziinii zehirle tavladrm. srkrlrrsa yabani eEek avlayahm. delice. yaprhErna tahammtil edemeyip. gorom. Karukey'e diyeyim. delice. mal. piddetli diivege sahnrz. (1700) Kaplan (gibi) dofan Er Manas krk goro'ya (96yle) dedi: " Saflndtk Sargtl'a binelim. Dr. demirci? Ddktiin mti cebeyi. (kitriiEiin) alevlendirilmesine dayanamayrp. (1690) ddkiimiine dayanamayrp. Dttktflydiim cebeyi." (Atmr) geri diindiiriip stirdii Er Manas. Manas (gtiyle) dedi ustaya: (1680) Yaptrn mr krhcr. gocuklanmrn hepsi dermansrz kaldr. gorom. yaman carum. (1705) Ug karool'a varahm.. Manas'a do!ru bastrrdr. delice. kara krsra$a binip diineyim." (1675) Ata binip yiiriidii. gorom. delice. delice balyozlar yok oldu. delice. Ktikg0tden baqka dtigmamm yok.Prof. Bereli atr isteyip verdili yok. Haydar Han ollu Kiikgii'den gorom. gororn. goro.vap gekti. (1685) Krhcm yerini stiyleyecelim. demirci? Topal usta cevap verdi: Yapuydrm krhcr. delice. delice. yiizii san olsun deyip. . goro. Manas'a ulagrp geldikten sonra. krrk goro'ya geldi. servet diigkiinfi kul. krhctn yerini sdyledikten sonra. Tuncer GULENSOY I zvl (1670) Manas'a cevap vereyim. gorom. ' Manas'a seldm verdikten sonra. kaburgasrna dayanamayrp. slkrlmazsa tikiize atahm. gorom. delice.

yrlkryr baslan yaprp alahm! (1725) Giiriinmez elbise giyelim! Toplantryr basrp yafmalayahm!" Tan atlp giin afardrktan sonra. gorom. Tek bir ahn yolunda. t0riim. (1745) 6teki. (1730) Sarr Ala'yabindi. (1735) Kffirin haru biiyiik Coloy'un. gorom.208 / Manas Destaru (1710) Sabahleyin kalkrmz. gorom. tu{u yerden kal&r drm. tek bir atm yolunda.6m. gorom. gorom. tiirom. (1720) Kdfirin ham btiyiik Coloy. gorom. her tarafi bastrrdrktan sonra. yrlkryr terkiye ballayrp ahmz! Yrlkr otlamyor olsa (da). yilkrya qiddetle hiicum edelim. gorom. ordusu daE (gibi) oldu. Cayzafi'n mahnr giiriip gel. trirOm. (1715) oklu$unu kolunun altrna almrg. bugiin atlanrp. tdrdm! . kegif igin ytiriiytp geldi. diirt yanrnr koruyup her tarafi bastrnp. yidrza gekidiizen verdikten sonra. Krsrl Kiiktin'tin evi var. ' San Ala'ya binip Almambet. terazi top ytldtn battrktan sonra. gorom! " Kalday"rn mahnr g6riip gel. Ca Merke'nin yamnda. (1740) yeniden giinderdi tdrd'ye tdrti'ye gelip (gtiyle) dedi: "Tek bir atrn yolunda. trirdm. yrlkrsr otlayrp gelmiq. Ca Merke'nin yerinde. yrlkrsr otlayrp gelmig. tdr. gorom! Ztrtum giyinmig. qorom! Ug Karool'ugegip var. San Ala'ya biniver. Coloy ile diiqman olduk. yrlkrsmr otla besliyor. Ca Merke'nin yerinde. gorom.

gorom. tdrcim. tarla kuEu gdzlii. (1765) pistonlu tiifefiinin mermisi batmayan. Tuncer GULENSOY / 209 (1750) Zrhn' giyinen. kelte: Bir tiir eski zaman tiifefi. qimdi atlara hiicum etti. (1755) ata srcak giin dofar. erkele qimdi kogacak giin dofar. ustaya cevap verelim. geceki riiyam kdtti rtiya. (1785) Coloy'a gelip dedi: "Tiivbe (olsun) Coloy biiyiik han'rm. Kan*ey'e sdylemeye git! Birisini ahp giysin de! (1770) Sdlimen varrp sa! geri diinersem. seldmet varrp ihtiyath geri diinersem. yakasr altrn. Kanrkey'e siiylemeye git: Ak cebeli. Kalday'r yenip alahm. geceleyin yatrp riiya giirdiim. gimdi geri ddnersen usta demirci hrk siit emen tayh hsrak aln. soruyorum yiirefimin bagr 666. kendime ikinci kadm yapanm kiigtik krzr KigmiE'i (1775) olluma ahp veririm. kolu bakrr. " Y. gorom. . gorom. s* ipekten "inin dokunmuE ak savaE gdmle$in var. t6rdm!" Manas'a cevap verdi. Dr. Sabahleyin kalktr yiirtiyiip geldi Coloy'a." Usta hareket etti. Coloy'un biiyiik krzr Ul bike'yi. diyor. ay rgrfr gorom. Afrgrgal tazr Ak Saykal. ona Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Adr giizel. qimdi geri dOn usta. tiifelinin mermisi (delip) gegmeyen. 17r" 666 mermisi delmeyen. gece riiyasrnda gtirmiig. Krrg. (1760) Krhcmrn miikAfatr.Prof. (1780) Coloy'un kansr btiylemiymig? Giinahr gok kiqi imig.

Baktl-kuuray'r basarrm. vehmi kcitii deyip. ben oraya yetigemezsem. yilit (1800) yrldrza sa! taraftan sahp " kiiniiEii" gok ktitti olmug. Sarr nehirin yatalr Qiiy'0n Buurala'nrn yanrnda. siiyledili ciddi siizii dinlemedi: "Benim yrlkrmr kim alabilir? (1810) bu dirsek gibi hrsz kul. dtigmanrn hakaretine zorlukla katlandrm. yiice soylusunu gOrmedim (1795) eziyetine zorlukla katlandrm. Qekirte'nin alaca taEt ben orada yetiqirim. dirsek gibi Er Manas. alarak kagrp gitmigtir. soyup so[ana gevirmig. bu ne demek oluyor?" (1805) Bu yok olasr Saykal. baErnda. . KAfirin hanr ulu Coloy. ben orada yetiqemezsem (1820) Boy-Borak'rn kara ben orada basanm. Coloy'a gelip. (1815) Qelek'te denklegtirip yetiqirim. ben orada basanm. geceleyin riiyam bozulur. kolsuz kiirk elbise giymig. atrn tepinmesfne zorlukla katlandrm. uyandran riiya. Coloy biiyiik han'rm. ayglr siiriisiiniin krsralmr. atlara hiicum etmig. siiylediydi. . ben oraya yetiqemezsem. (1825) ben orada basamazsam.210 / Manas Destanr (1790) at gibi krg attrnp. taEt ben orada basamazsam. Koopr'ya do!ru basarrm. Irgaytrn'r a$artm. Ktik Oyrot'rrn sart saz.

avamdan dopan han Coloy. Tuncer GULENSOY I Zll (1830) ben orada basanm. istetip kah n667 verdiren. Qatkal'daki Manas'a (1835) hticum ederim. (1855) Ak Saykal grktr sdylenip.benim kabiledagrm iyi deyip. . siit emen tayrm. sana dedikodu yapanm. han goculu Kantkey'i ince bilelinden (tutar) ahnm. yrlkrmr alacak adem yok. Higbir zarnan iyilik yiizii gdrme Coloy. kara yerde gemi yok. .Krg. Ag Buudan'r ahnrz. saldurytan geri ddnmeyen." Afrgrgal krzr Ak saykal. boylu boslu Bolot. Ag-Maral'rn etelinde. (1865) yrlkryr zorla ahp siiriiniiz. "One dofru uzadp kargr grkmayan. (1845) kagrp gelip sen saldrsan. Dr. ben orada basamazsam. inlemeden rahat otur. yiice soylu do[an Manas'm ardrndan kovalayrp yarrntz. (1840) kara yiizlii Ak Saykal. kahn: Baghk parasr. soyunun gerefi ondan bitmez mi? Gecede riiyam'bozulur. at kuyrugunu ba$lanm. siit emen tayrm.. Bok Murun gibi tdrdniin 667. (1850) k0fr ile Miisliimandan bana karqr duracak gey yok. benim yrlkrmr kim alacak? Daphkyerde badem yok.Prof. Saykal baskrn yapb balalanna. (1860) gayretli Bolot. beybaban Coloy olmadr. at arkasrna koyanm. Kiikiitiiy Han'rn yofi aEtnda. kara krhg kabzasr yaman deyip.

Tiirom Bek han babasr Coloy'a kogup geldi gocuklan. (1895) higbir zaman gocuklara vennem. '. daha (gunlarr) stiyledi: "Kdfirin hanr biiyiik Coloy. babasr Coloy'a sdz s6yledi: "Halkrn hanr han Coloy. savaq elbisesini giyinmiq M e gin'im gelsene yanlma. zrhrm giyinmiq.terveti yalmalayrp aldr beybaban. evinde yatrp kaldr deyip. krymetli egya. ben korkuyorum omuzlartndan.212 / Manas Destant (1870) o hanrn yarunda. Ag Buudan't verdikten sonra. bu omuzlann iginde kazanbak gibi zavalh bag . Targrl Tas gelsene yanrma!" Targrl Tas'rn tam omuzlanndan omuzlanna baklp ald*tan sonra. Kalday' rm gelsene yamma. ardmdan kogup varaytm! Yrlkryr zorla alaylm!" (1885) O zaman (qttylS) stiyledi gocuklanna: "Oyle demeyin geng Qocuklar! o dirsek gibi hrsrz kulun. (1880) beybaban Ag Buudan'r bana ver! Dirsek gibi hrrsrz kulun. Ag Buudan'a ben binerim. tifkesi kabanr Manas'tn. (1900) oklulunu taktnmtq Kalmuk serdanm gelsene yanlma. (1890) Ag Buudan'r verrnem. ben korkuyorum ondan. (1905) Targrl Tas durup.. annesi ikiz dogmuEtu. (1875) Ot<om Bolot. babasr geri d6niip kovmuEtu. yoluna konacak ig olmayacak.

giinege tepesinden daltpttr. (1945) ayr yenilenip sefere grk!" Ona Coloy uymadr. . tu! dniinde dizildi. (1925) Kalday'rm yiirtimiig kargtma. yrlkr verecek diigman de$il. Savag giyimini kuganmrg. bag. ata kargr ay imiE. zevkli igi alayrm deyip. (1935) sefere gftma Han Coloy. Han Coloy'un Ontinde dizildi. olmadrn. varlp sava$ yapsana! Tann sana vermez mi? Yabancrya hayrrsrz ay idi.dlza saldan sahptlr. sefere grkma biiyiik Coloy! yilan yilrnda siiriinsene ! (1940) Yrlkt yrh o yerde. mahvolasr Karluk ne diyorsun? zrrhrnt giyerek. mi$fer gibi zavalh tug dntine dizildi. Han Coloy yiiriiyecek oldu.iriiyiip gideceli zaman. bu dirsek gibi kan emici kul. (1930) Han Coloy yi.Prof. bu kere atlanna." Kara bagh rujumu kaldrrrp. Dr. Tuncer GULENSOY / 213 (1910) han dniine dizildi. Kazanbak gibi basit insan. atlarup yiiriiyiip gitti. Megin'im yiiriimiig yanrma. zevkli savaq yapayrm deyip. ona denilen (gibi) olmazsan. (1915) ata kargr yrl imig. yl/. milfer gibi zavalh bag. (1920) sbfere grkmayan ay rgrlt t6rcim!" O zaman Coloy da (qtiyle) der: "Tanrt ile st)yleSen. Targrl Tas da kalkrp (qiiyle) der: "Koy! koy! dediysem.

Onaltr Kalmuk serdan ata bin! Yrlkrya gtiglii saldnn! OnbeE Kalmuk serdarrmn yardrmcrsrnr. hesapsrz gok asker geliyor. zehirli igkiyi brakrp. (1985) hesapsrz gok asker geliyor. tiifekleri qrngrrdryor. bekleyip baktrktan sonra. hepsi ata binmiq mi. deyip (1960) bekleyip bakryordu. (1955) Han Coloy yiiriiyiiverdikten sonra. takip ne znman baghyor. dalgalamp sancak geliyor. . yabancr kaburgalanndan salayrm ! Bir Tann'dan dileyeyim.. Han Coloy ytirtiytiverdi. Batur Manas bunu siiyliiyor: "Batur Slrgak varsana! KOk Teke'ye binsene! (1970) Onbeg Kalmuk serdan ata bin! . aygr yelesi boz tepeden. ardrndan gidip ahmz! (1975) Mrzra$r kuvvetle sokunuz! Yrlkrnrn toz bulutunu gtirmez mi? Mrzralr tutup almaz mr? Yrlkryr do$ru y0neltmez mi? Ormanlft yerde karErlayahm ! (1980) Aygtr yelesi Boz Tepede bekleyip.' knrt ederek deve gibi salmp. . gorom. (1965) siingiileri trkrrdryor. dalgalanarak sancak geliyor. yrlkryr gegirip a$rrmr$tr. sulu rakr igti. gorom. soy gerefi salmlq mr. gorom. sahnrp geldikten sonra. Batrr Manas'a bakarsan.214 / Manas Destanr (1950) Coloy Han gitti sahnarak. gorom. iiniinde gok kAfir. bakrp durayrm! Yamaca ytinelip gegtilinde.

(2025) vuru$maya da! bulamryor. gorom. canlmr da srkma. (2010) Etrafina gizlice bakrndr. etrafina gizlice bakrmp. bakarak durdu. Targrffi T as giftqift olarak yiiriimiig. arkasmdan Coloy geliyor. (2015) kara gdziine kan dolup. Kalday' r kovalayrp gegti. siiriiyii.hof. yerden kaldmp alakm. tar'gtlt Kara yollan bulunan kuil (inek. sallam eyerleriniz. gorom!" (2000) Siiriiye kuvvetli hiicum etti. gorom. Dr.iir2'. giicenme. Coloy geliyor sahnrp Targrl Tas bunu s0yliiyor: "imdat Coloy. (dn kay genig) srh Mo{ol eyeri. sallanrp duran bayra[r. 6kiiz rengi). iifkelenip kalktr. orada Coloy gOriiniiyor mu? iki tarafina dikkatle bakmrp.gorom. krzrl benzi moranp.. gorom. (2005) yrlkrmn toz bulutunu giirdtikten sonra. gorom. arkasrndan kovaladrktan sonra. cesur dolan Er Manas. savag giyimini kugamp.iyiik harum. do!ru diiriist tutup atahm. TunceTGULENSOY/ 215 (1990) Ak kula'yr beri gek. tutacak yerini ttirpiileyip. Kalday'rn igine bakmdt. (2020) bekleyip. aygtr yelesi Boz Tepe'de. (1995) Hokand'dan aldrlrm mrzralr. tutacak yerini cilAlaylp. gorom. M e gin' i kovalayrp gegti. . ddviiEmeye diigman bulamryor. artunr giyinip. ormanhk yerde bekledi. gorom. dalgalanmayan mrzrafr. Coloy! 't . Coloy zehirli araktan igmiE. gorom. gorom. hticum edip aldrktan sonra. bekleyip balcp durdu. bi. gorom.

dfkesi kittti geldi. tek bagrna vurugmuq gorolar! (2035) Acele etme biiyiik Coloy. devrildi kara kavak gibi. (2060) el kaldrnp verdikten sonra. . koyuyuverdi Targrl Tas. bekleyip baktp kalmrq. dirsek gibi hrrsrz kul. (2045) genesinden kara kan akryor yaytltp. Coloy! altmry kalday birlikte varsa. Coloy gitti gtirleyip. Sarr Ala'ya binen Almambet. (2065) iki delik bir gelirse. mrzra$r gevirip saldrfr yok. "Bir tilmektense bir ril!" deyip. Qenesi gidiyor yarthp. aqrnp koyuvereyim!" (2040) koyuver dese olmadr. bofiadan idman alan kul. Coloy'un tifkesi geldikten sonra. ecelinin geldifidir. . yabant domuzdan idman alan kul.216 i Manas Destanr (2030) Vurugacak diiqman 6ntnde. Targll Tas'r kogturdu. saldrnp duruverdi. geri gekse olmamrg. ilkbahar yeli gibi giirleyip. da! gibi olan Er Coloy. iki nayza bir eriqse. mrzrak ile Er Manas. (2055) yamaca yiinelip gegti[inde. bir yandan tibtir yana sallayamryor Coloy'un. cin tarafinda algak tepenin. ay deyince oldu[u yok. (2050) buraya gekse olmamrg. hayalanmn gitti$idir. kaplan dolan Er Manas. . agrkga vurugan gorolar! Yetmiq kalday birlikte varsa. Coloy'a gelip hticum ettikten sonra.

kafrin dilini de biliyor. . (2080) Mififer gibi zavalh baqr s anc a k tintinde iildiirdii. saldrnp vurdu Coloy'a. ykrp gitti Coloy'u. Okom Botot (ile) Tiiriim Bek'in ikisini de orada Oldiirdii.ikten sonra. (2085) Manas yiiriiyiip gittikten sonra. gelip vurugtu. Koyun karacileri gibi kara kan giilsiine kiitii doluqup. T0r0 Bek gift geldi.Prof. (2095) " Saltarum attan!" deyip. Biiyiik Coloy orada tildii. biiytik Coloy'un olluna. Ondeki kalabahk kdfir. btiytik Coloy'un (iki) ofluna Oktim Bolot (ile) Tdrtt Bek'e. sryrnp gekti krnrndan. Miisliiman dilini de biliyor. onlara haber ulaqtr: "Kaplan (gibi) dolan Er Manas. (2075) tutup aldr saprndan. kaplan Bolot geldi. Tuncer GULENSOY I 217 (2070) mrzrak ile saldrdr. Kaplan (gibi) dolan Er Manas. Manas yiirtiyiip gitti. (onu) tildiirdii. Kazanhsk gibi zavalh han iiniinde dldtirdii. (2090) beybaban biiyiik Coloy'un yrlkrsmr ahp." Krzrl biibreline dayamp. (2100) Kolsuz elbise giyip saldr. Biiyiik Coloy Han 6ldi. bagt. yanrndaki ak Eelik kthu. da[a trrmanan "kempir" gibi. Onbeqinde kagrp gelen Almambet. (2105) delidolunun igini yiiriittip Eok kifiri kagrdr. Dr. Sol biibreline dayamp.

kalkrp. (2135) Stizfl yalan krlmayahm! Yalancr olup kalmayaltm! Kiigiikkrzr KiEmig'i Usta'nrn olluna ahp verelim! Yalancr.-gorom! 669. Savagrp tiliiniiz benim igin. Coloy'un iline hiicum edelim! Coloy'un iline hiicum ettikten sonra. Krg. Tdrd. sabahr ile uyanrnrz. geri diiniip vardr Almambet. Krrg. narastm atrp.rek"i "tars!" diye koyup.9o6167o mugut sangtr!" deyip. yabancr kabileden gelen Semetey Bahadrr'rn - tiife[i "ak kelte"yi. altr miifrezedeir gok kdfiri. 670. cabr: "iyi misin?" anlamrna Mogolca bir stiz. rezil olmayahm! (2140) Kdtti gttrtip salmasrn!" Sabahleyin uyandr.218 / Manas Destanr * (21 10) trt15r4i. (2125) tarla kugu sesi yayrhnca. kagka"671 halkr yerden toplayrp. mdndii: Kalmuklar ve Qinliler tarafindan bir savag parolasr gibi kullamlan soz. atm kuyru gunu ba dlayntz. tavuk sesi yayrhnca. . gorom. (21l5) Manas'a haber verdi. ustaya ahp verelim! (2130) gtiriiltii yaparak yatnp koydu. btyiik krzr Ul-Bike'yi. kiik kagka: Bagkalanndan iyi vasrflanyla aynlan kigi. eniyi"kiik (2120) "mihir" alan"sap kagka". hepsi bir gibi erenler. hepsi bir gibi yifitler. " S ambr. kalkrp Manas'a da s0yliiyor: "Zrhr yrldrm senin igin. Manas'rn sava. daha (gunlan) siiyledi: "illi yerden toplayrp. iki su arasrnda gecelemeye zorlayrp. Krrg. 671. .669 murut sonugtr!" deyip.

arabaya koydurdum. elma baEh "koy gaprr"672 onu yrldrm senin igin. (2150) bagr gider <iliime. cibinli$i kurdump han krzr Kanrkey'i "B iirkilldiik"ten gekti. biribirini patakladr. (2155) gekigip iiliin benim iqin. ' evine vardr Er Manas. gorom. gorom. Coloy'un biiyiik krzr Ul-Bike'yi (2170) yakalayrp aldr Er Manas. 672. (2180) Kaba ddgek serildi. kiigiik kege ev'ine gelip indikten sonra. diigmandan tince yayanm.Prof. amansrzca kaprgrn benin iqin. Dr. Manas eve geldi. Kltay'dan rince kranm. Usta'ya baEka grkardr. giittirtip saldrrdr. tema$a edip yattr. (2165) tutup. Krg. koy galrr : Eski zamanlara ait bir silahrn adr. gorom! Savag baltasrnr yrldrm senin igin. qorom. gorom. oradan geri dtintip kagamn./ I yakalayrp aldr Almambet. gorom!" stiktiikten sonra. garp$rp Oliin benim igin. (2160) hep beraber ateg edip. Afrgrgal krzr Ak Saykal. $afak "Sanmbek"i "tars!" diye koyup. kiigiik krzr Kigmig'i t. . kargrh$rm gok verip. Manas gibi "uraan" haykrdr. 6liin bcnim igin. gorom. (2175) $imdi geri diindiikten sonra. yiiriik (atlan) yr$drm senin igin. : bastanba$a dolan gok Kalmuk'a. gorom. ben Tagkent'den aldrrdrm. Tuncer GULENSOY / 219 (2145) Krhcr yrldrm senin igin. o$una bagka grkardr. Namusum burada temizlendi deyip. mah gider ya$maya.

ikinci karr: Krrg. ***s @ORDtTNCU SOLUIvIUN soNU) 673.220 | Manas Destani (2185) Sabahleyin uyanrp." dedi. (2195) Adet olarak verdi. Altmrg ala yrlkryr. iqte o vakit. ktigiik krzr Kiqmig'i ofluna tutup verdi. . tokol. baftrryor.usta koqtu. siiriip verdi Usta'ya. Qa[rrdr[rnda ne dedi? "Ganimetini verecelim. Batrr Mands galIrIyor. (2190) "Biiyiik krzr Ul-Bike Coloy'un kra defil mi?" Usta'ya verdi ikinci kan673 olarak.

mah ile almrqtr.V. rij'zgdr kirasrna genlik yaprp. Qoruk'un krzr Akrlay'r galrnp aldr evinden. kymetli gocu[um de$il mi? Asilzdde hamn goculu." Han babasr Yakup Bay'rn. ldnetleyen goculum delil mi? 6teki oturan goculumun er soygunu var idi. er soygunu yok imiq. Kayrp Han'n Kara Biiriik'ii (5) yakalayrp aldr yafmadan. qimdi ategin kenarrna gelip (20) gocu[u slnaylp duruyor gocufiu srnaylp neyi soruyor? "Oteki oturan gocufumun. (25) (30) dama[rnda miihiirii var. iyi insan delil mi? (35) iglerini yoluna koyan. alnrnda yazrlmrq bahtr var. Ak devletli do$an gocuk imig. arakr bahnr toplatmrq. Babahk hakkr gergek devletle. iig kadtn a/mrE idi. bahth goculum de[il mi? Asilzdde hanrn goculu. il soygunu var idi. BOLUM KOS KAMAN (I ) Yakub'un ollu Han Manas. kaplan (gibi) do[an Er Manas. . il soygunu yok imiq. kau dilinde silili var. kendisi gelip vardrfrnda. (10) Han goculu Kanrkey. altmrg enenmiS deveyi siiriip getirmiq. bahtsrz gocufun delil mi? Oteki oturan goculumun. (15) Han atasr Yakup Bay. alnrna yazrlmrg bahn yok.

yagh babasrna seslendi. (60)' han babacr[rm Yakup Bay'r yabancr krhp d<inelim. al a c a dd e E Ak Kula'ya k678 3i1:'iii$$lt?H. Kamkey'i iiviiyor.Tillli1g:ffi 676. iki yagmdaki tosun675 gibi varagup676. ' Kanrkey'e gidelim deyip. vurirsrip: Krrs. Bahadrr ollanlar " krk yi{it"." Sabahleyin kalktr yi$itler. (65) yiiriik ata binerek gekiqip. diyor.T' ifu f n kan gr eer s r rd gas' . giinliinii hog etmez. yakalayrp aldrm bozkrdan. altm kayq gektirip. Manas Ak Kula'ya bindikten sonra. yorga at gibi ytiriiyen Qon Kula.il1 [[lr. Qoruk'un krzr Akrlay'1 (50) galrrtrp aldrm evinden. yiirtiyiigii rahat Ak Kula. yilitler(im) Kamkey'e varallm.222 / Manas Destanr (40) hoguna gitti han goculu Kanrkey. Ak Kula'nxr iisfi. hizmet edilecekse yapahm. krk yi$idini ga[udr: "Kayrp Han'rn Kara Biiriik'ii. Han babacrlr Yakup Han. i'l oaErtrtan hediverer (Ks' I' 360)' r €i3 : f. culkusuo. (abru) geri gevirdikten sonra. Sabahleyin sen kalksan. (55) ytiziinii elini y*asan.inde (bunlan) igiten Er Manas. beyin yanrna geldi yigitler.lr'-"1*:. (70) bay boyalt Modot eyerini6TT eyerletip. (45) Kaplan (gibi) do[an Er Manas. " I skat"r674 olursa bilelim. koydurup. hdrgiigii bilyilk boynu uzun.it ii?l.

Dr. ay rErlr efendim. galrrsa yanlna Kamkey boyunlan ince ve zarif giiriiniiyor. Er Manas geliyor. 682. Krg. Kelenger" (adh) sag ba$r bir kucak. grndrma: $arap tulumunda grngrrdayan kiigiik demir gubuklar. n. aq veriniz! (100) $afafrn stikiigiinii seyredelim. 679. " yavru kug gibi dtiiyor. . kalg aurun iisti)nde679 crvrldryor. mesuliyeti biiyiik kigi imiq. han Manas geliyor.660: sooru "sa!rr"). giin rgrlr efendim. ki. (105) At armafian edelim. yi[ide "sarp ay-682 giydirelim. r0hu igin hediyeler yapahm. may soorunda (KS.Prof. Han gocuSu Kamkey. rakr koyup verelim. Krrg. (95) Atrnr tutup alnu! Biriniz kapryr agrruz! Biriniz Ak Kula'yr ahnlz! Sart tutsalrnr sahnrz! Efendime rakr. kumq gibi kara krzr. 680. 681. Tuncer GULENSOY / 223 (75) Kanrkey'e dolru yiiriidiikten sonra. sarpay: Erkek kaftanr (<Farsga). baldran otu gibi hrEudryor. kiikiir: Tulum. | Q m dr m al t68o k i. (85) gefdanlan sarkryor. bir kiirk diktirip giydirelim. Krrg. iki gelinlik krzr var imiq.r 168 biiyiik sandrktan alahm. (90) iki krza sdyliiyor. kalgasrnrn 0stiinde: Krrg. hizmetine durahm!" Geldi batur Er Manas. krzmrg gibi san krzr. diyor: "Kaplanrm. (80) Qalrrdr yaruna Kamkey. kaplarum. qerbet. do!rulup kalktr o yerden.

aEka" tabanh ktymetli ayakkabryr687 zayf ayai. tiifek kurgunundan nefret eden. tam olarak zevk ahyor. genig Ta gken t'ten aldrrdrfr. 684. . ( I I 5) krk yi$it gelip oturdu. dambal. birisi Sart tutsalrnr sahyor. ' (135) Giyip aldr yifitler. gdmlek: Krrg. "K arabaya attrrdrlr.na giyiyor. (140) Hepsine "sarpay" giydirdikten sonra. 686. Kara Han'rn Kara Btiriik'ii yakalayrp aldr bozkudan. (120) Yi[ite verince rakryr. ktiyniik. alhn sandrk "abdva"dan gekip grkardr rakryr. han goculu Kanrkey. ak cebeli "torgay"683 gdzli. don: Krrg.224 I Manas Destant (l l0) ikisi aym kzlann birisi Ak KuJa'yr ahyor. yi$ite verdi rakryr. 685. Krrg. yilitler "ala ev"e giriyor. (125) arabayakoydurdulu. turgay. yeni bakrr (130) ahp giydirdi "sarpay"r. Geniq KaEgar'dan aldrrdr[r. Krrk yilit gelip oturunca. Qin ipelinde n Oo"oou giyOiiyor. yilitler ayala kalkrp seviniyor: " Kanrkey iyi imig deyip. oniki diifme taktr$. yakasr altrn. torgay: Tarla kugu. " Q iiEtii" ffioa"n t"otl. 687. krymetli ayakkabr: Krrg.. Yine ak hevbevi aEdrnvor. ceke iitiik. yilite "sarpay" giydireyim diye. birisi kapryr agryor. Krrg. giigtti: ince beyaz patiska. 683. ak heybeyi aldrrdr.uuut giydiriyor.

Qoruk'un kur Akllay. Ak Kula'ya slgraylp bindikten sonra. Giin Han'a (doEru) akryor. Ay Han'a (do!ru) akryor. beyinr. ak sdiik. . 688. atahktan ak (olan) devlettir. Kiin-kay'r dolduran gok Kalmuk'un yansrru tutup alahm! Haberciden gerekli bilgiyi tifrenelim! (170) Ata binip diigman ardmdan kogahm! Ak Kula'yr hazrlaynrzl Atlamp sefere g*ahm! boyah Mo{ol eyerini Ak Kula'ya eyerletmiq. at (igin) hayrrsrz yrl idi. gok uyumlu gocuk imig. Han Manas'a (qdyle) dedi: Han goculu (180) "Zayrf adama karqrhk cariyeye git. ticaret yapryor. yakalayrp aldr Manas'r. beyim. Tuncer G{}LENSOY / 225 (145) Sonrabunun gibisiyokidi. Sonra bunun gibisi yok idi. (150) Asil688 hanrn goculu." On kay geniS. akh daha qok kiEi imig. Dr. sonra bunun gibisi yok idi. beyim. Kanlkey.' bu yrl yirmibeEini doldurdun.Prof. beyim. (160) Altay'r dolduran Eok Kalmuk. (155) $imdi Manas yattrktan sonra. (175) "Kaqka" tabanh ktymetli ayakkabryla. Yifitler gitti sevinip. . Kiin-kay'r dolduran gok Kalmuk. asil: Krrg. yirmibeg yagrnda pars (gibisin). mert (olanlar) yatrnca giigsiizlegir gimdi diigman ardmda kogmak zamanrdrr. at tavlanrp gtisterigli olur. (165) O zaman Manas (Eiiyle) dedi: "Altay'r dolduran gok Kalmuk'un. kra[r diiqiince giiz olur. yilitler kesse sevinip.

(200) (205) '' Batrr Manas batrrdr. (215) "Her zaman yiik hayvanr yedirip. ipekten yaprlmrE gtimlefi. (210) Manas'r yakalayrp aldr: "Zayrf adama kargrhk cariyeye git. tririim! Diigmamn ardrndan kogtukga. Kanrkey'in hhberini aldrlr yok" Manas'rn iifkesi giddetli oldu. tOriim! Dostun Hlzlr (aleyhisseldm) olsun. at (igin) ulursuz ay idi.?25 | Manas Destanl (185) yakalayrp alsa Manas'r (190) "Koy! Koy!" dese alacalr yok.689 . atlan gabuk ay rgr[r. Eirkin. bu yrl yirmibeqini doldurdun. tdnim. Han goculu Kamkey kahkaha ile gtiliiverdi: "Ofkeni bastrr. tdrOm! Diigmanmr basrp dtin. trircim! Kanrkey girdi evine. ondan sonra ddn. dikig yerlerinden sriktiltip. "biz ne olduk?" diyerek Qoruk'un ktzr Akrlay. t6rdm. er (igin) ulursuz yrl idi. Manas (Edyle) dedi kadrna:. gekip salladr Kamkey'e. Oniki srtmdan drillmiis baha&r kamgnry vurursa (insamn) kulalrnl safulaqtnyor. gecikip gelen Kanrkey han Manas'r yakaladr. atlan. yolun baEanh olsun. (195) yol fistiine dtiktiliiyor. t<irtim! Yirmibeq yagrnda pars (gibisin) tdnim. inci ile mercam. tdrtim! Fikrini deliqtir. t6rdm. ttirdm! Kendini yendirip. ttirOm. boyun elme giineg rqrlr. tiirtim.

tiirdm! Geri gelmeyecek giin dolsun. (250) Qifte atr eline aldrktan sonra.Prof. o rinceden bildi kereminde duydu. yeti$ip haber ver! dedi. Koymorok. senin s6ziinil dinleyeyim mi. ttirdm! (230) Diiniip evini gdrme. tdriim!" B i. deve kal&ran pehlivamm. Tiir Kiil'ii dolamp gegti. (225) inci tle mercanr yol iistiine dtikiiliiyor. girkin?" Qekip salladrn Er Manas. . Krrg. krymetli yerden sesleniyo4 (245) deve kaldran pehlivanr Kamkey kendi gafrnr: "Krymetli yerde telahm. tiir6m! Kanrkev'i kucaklanna. Barkiil'ii basrp gegti. Manas dinlemeyip yiiriidii: "Yiiriiyiip gelme. Ak boz krsrak keseyim (255) O Tann'ya yalvanp kurban kesmeye niyet edeyim Giivercin gOriirse ttiytinii kes! Bedbaht (krz) gok sdylenirse. tiiyiinii kes! 690. Evde yatan Kanlkey. Tuncer GULENSOY I 227 (220) Kanlkey'in hakaretini almadrn.M A k' rcn 6s (235) Beddua edip kaldr Manas gekip gittikten sonra. Ak bayrra konayrm. gifte ah eline al! dedi.r kf. bnlkiildiik: Kannrn ahqa tarafinr kugatan zar. ipekten yapilmtE gi)mle{i dikig yerinden siik iiliiyor. saksa{an g0rUrse. Dr. (240) oralan basrp gegti. asil do$muE tdr<ime. tiirtim ! Kara adnna kan dolsun. dilini kes. Korkup kaldr. Kuzu Bagr. girkin. tdriim! tut-".

nefes nefese koEturdu. (280) ' Yorga ytriiyiiElti btiyiik kula. dimdik olmug geliyorlar. dilini kes! Akllay'rn evipe. Qorolara bakarsan. $uut'um. olmayrp siiriip gitti. Srk ipekten yaprlan ve sava$ 691 .Krg." Almambet ile beg goro aygrr yelesi boz tepede diirt tarafrna dikkatle bakrndr. Batrr Manas'm oldulu yok. Manas'rn /czg uykusu geldi. sen Kongrooluu Bay'm KoE-AblE. deve kaldrran pehlivan kul. (270) kadmrn stiziinii aldr deyip. Qorolara nasrl cevap vereyim deyip. . olpok: gtimlefi yerini tutan bir tiir giyim. aykrndan saldr. dtirdiiniiz benimle gelin. Tdr0m gelip aisrn de! San suyumu ddksiin de! Bedduasr hayrrdua olsun de!" (265) Asil yerde(ki) telldl kul. yeri gtilii g6zledi. (295) sen Ak Bala'mno$lu Bolot'um. aygrr yelesi boz tepeye (290) Karakol'a dofru "bergi" edin.228 I Manas Destam (260) Bedbaht (krz) gok s0ylenirse. (275) pamupu bir kang ak" olpok"u697. (285) 6n krsmrnr sarmqtr. Almambet durup bunu stiyliiyor: "Ay gorolar beri dursamz. g6riineni gtiriiyor. . Yrlkrcrmn TagEa Bek'in yamna Manas geldi. Ak Kula dosdo!ru geliyor. uyuyup yattl. ddntip eve gitti. sen Krrangalbay. Bar-Kiil'iin bagrndaki Sayram'da yetigip stiyledi Manas'a. yorga yiirUyiiglii rahat Ak Kula.

gorolara hizmet etti. Tuncer GULENSOY I 22> (300) gdriinmese gtik tiittin gibi uzuyor. Bfiyiik bir arzu ile girmiqsin. ben.hof. teni olsa kdfir gibi. gimdi ne yapaylm. 279). Boz " golok"6e3 atabinip hrzla gelsene. ormanhk yerden kargrya gegsene. t6rdm?" bir insan g6rtirse. yel gibi ugsam.2. n. golok: l. ktise gibi. (315) O zaman Manas sen (giiyle) s6yledin: "Kaplan dolan Almambet. atrma binip. Atlah aghna692 ne oldulunu sordurup. (325) (330) giiriiniigii kdfir gibi. tegi (KS.Allah agkrna: Krrg.Krrg. Krsa kuyruklu . (335) gabucak geliyor. ben. ormanhk yerde dafrhp toz olsam. ay 4r$r. aygrr yelesi boz tepeden. Dr. krrkrn baEr Klrgln'rm. ben. oradan geliyor bir adam. gdzetleyip bakrp dursana. sakah yok. Almambet vardr Manas'a Manas'a gelip (qdyle) dedi: "Aqa$rya geri vardrlrmda. geliyor bir adam. 69. giizii ateEli giiriiniiyor. 0teki dtinyadan geri getir! o goculun Allah agkrna hdlini sorl" Boz "golok"a bindi Krrgln Qal. bir goronu gdndersen!" (320) Almambet kalktr. (KS. yakalayrp al gocufu. uzak bir yurttan gemigsin. sakah yok kOse gibi. ben.720). bir insan geliyor. ben. gdzetleyip bakrp duruyor. I. aygr yelesi tepeden. 693. Kdtii ve zayrf at. gdzetleyip bakrp dursam. (305) (310) yiizii atrlgan giiriiniiyor.

Ben beyi olan iilkeden geliyorum. mrindti!" dedi. dedi. altay. (350) "Ey sakah yok. (360)' Aleykiimii bilmiyorum.230 / Manas Destanr (340) gocuk gegip vardrfrnda. sayrn. Altay. O zaman (giiyle) dedi Krrgrn Qal: Altay.694 mcindii. Krrg. tiiliinggiit: Hamn uga$r. dedi. kdse kul. (KS. dedi. Miindii dedilin ne? ne? Kiirkii dedilin Sayrn dedilin ne? (355) Altay dedifin ne? Sen "EsselAm"dan "sel6m" desen! Ben "AleykiimselAm" desem! Qocuk durup (qiiyle) dedi: "Sel6mrm bilmiyorum. beyine stiziimii s6yleyeyim. (370) hanrna sdziimii sdyleyeyim.572). (365) Cabr. (345) Boz "golok"a binen Krrgrn Qal. giirtiniiqii kafir kul. Krg. kdrkti. 'iyi misin?'demektir. altay dedi[im. miindii: Kalmuklar ve Qintiler tarafindan savag parolasr olarak kullamlan s6z. "Miindii. beyin kim oluyor? " Ttiltin ggiit" 695 kim oluyor? Hamn kim oluyor? Halkrn kim oluyor? 69. ktirkii. Kiirkii. 'Merhaba!" demektir. Qocuk baEmr gevirerek baktr. hanr olan yurttan geliyorum. . buraya gelen gocuEu. K0rkii. Sayln. k6rkii dedilim. . sayrn. saldrnp yakaladr. tL. 'SelAmlaEmak' demektir. altay. 695. cabr dedilim.

(380) yukandaki beyimiz. Dimdik duran ince kllaklan oynatryor. okgibigelen Almambet. yiiziin gayretli gtiriiniiyor. Dr. (390) kula (donlu) geng krsrak. Biilgiiriiii Da[t'mn ete[i gibi. zavalh. zavall:. zavalh gocuk. ata binip kastrdln. (au) deh! deyip. zavalh. gtiziin mutlu gtiriiniiyor. adn gtiglil 4t imi$. ceke titiik: Bir tiir krymetli ayakkabl . Almambet durup (Eiiyle) dedi: (405) "Kula (donlu) geng krsrala binen zayrf gocuk. 69. bagrnr gevirip arkasrna bakfi. nereden buraya astlrdln. altrndaki Ak Kulq zavalh. (400) Almambet'e selAm verdi. Dizinin ig yamna kamg rlevrndu. zavalh. zavalh. kaEka: Alnrnda beyaz lekesi olan (hayvan)." Kula (donlu) geng hsrada binen zayrf gocuk. Zfihre yildrzt gibi gtiziinii krrpryor. zavalh. zavalb. stiriiverdikten sonra. elinden grkrp gitti. zavalb. Seldm aldr Almambet.hof. esir diigmiig kumaz gocuk. zavallt. TuncerGULENSOy t nl (375) Krrgrn Qal durup (qtiyle) dedi: "Kula (donlu) geng krsrala binen. zavalh. zavalh? 696. Krrg. "selAm"l dlrenen zayf gocuk. zavalb. dokunmug idi beyimiz. havadaki giik Tanrr gibi. Kug. benim beyimi sorarsan. (385) koltuluna srkrqtrrdr. (395) / I "kaEka"696 tabanh "ceke 6tiik"@7 ile iizengisine ayalr ile basrp grktrn Almambet. beyini isteyip ne edeyim. sertge garplp kaldrktan sonra. yukan buakrp yolladr. San Ala'mn baErna.

ttirOm. mugtuluk. Ay Han gelip auldr[rnda. t6rdm. soysuz kiqi mi diyorsun. Kalmuk'a vanp. tdrtim. elini ver. itirom. yer ahp. han babasr Yakup Bay. ad sormak gelenekten. trir0m. tdrdm. erkek kardegi. (425) "Hanh yurttan geliyorum. (430) "siiyiingii"ne dua etsin. (445) Krrrm'a vanp. zavalh. ttiriim. tdriim. tdrdm. t6rdm. yilit sormak siinnetten. yurt ahp. bohgau agilm"amtg giyecek versin. grizii qukur. sdyleyip de dilneyim. tiir6m. (420) bir tek sana siiyleyecefim. sdyleyip de dtineyim. (415) hangi yOnden geliyorsun. Kalmuk'a dolru gidiyor. miijde. tdr6m. beE o$lunun iginde.?32 I Manas Destanl (410) Ata binip yelersin. (440) Kiin Han gelip atrldr[rnda. tiirdm. zavalh. ev ahp. ey "iuyiingu"698 ai rgrgr. tdrOm.tdr6m. (435) altr yagrnda iken. gcirmesem de seldmlagrnm. dua etsin de tez etsin. kaglan gatrk. zavalh. t6rdm. '' birbiderine olan ba$lan Edziitmemig deve versin. beg t6rd gibi ollu var. tdrdm. tdrtim. tdrOm. Krg. hamm sana sdyliiyorum. Kds Kaman gibi kiigtik Krtay'a vanp.t6r6m. trirOm. tdrdm." Almambet'in elini gtirmeden tuttu. t6rdm. t0rdm. da$rn giiney yamacma dolan pek gok Kalmuk. zavalb. tiiriim. ahn arkadag er zayrf. Altay'a dolan pek gok Kalmuk. tdrdm. tiirdm. zavalh. t6r0m. ttirdm. siiyiingii: Sevingli haber getirene verilen hediye. zavalh?" Zayf gocuk durup bunu sOyliiyor: "Adr giizel ay rgrlr. ttireli iilkeden geliyorum. bu "siiyiingii" giineg rgrlr. tdrdm. gdgiip geliyor Ktis Kaman. 698. . hangi ytinden gelirsin. tOrrim. t6r0m. Kiis Kaman gibi ktigiik erkek kardegi. bilmesem de yolun var.

duydulu stizleri stiyledi $imdi Manas (gunlarr) s<iyledi: (465) "Mesk0n yerden kaybolup. arzu edip alan segkin "kaEka". (455) birinin adr Agantay. gorom. gorom. yakalaup aldrm bozkrrdan. gorom. gorom. tdrOm. gorom. gorom.tdrdm. gorom. gorom. gorom. birinin adr Qaganday. geliyor Kijs Kaman. Er Manas'rn (yanma) vardr.hof. t<iriim. gorom. gorom. Kayrp Han'rn Kara Biiriik'ii. trir6m. gorom. tdrOm. mtijdeli haber getirdilini s6yltyor. qorom. gorom. gorom. ondan gocuk yok idi. hepsi alru ahtmah koyun gibi. gorom. han gocu$u Kanrkey. bozkra giirleyigi yayrlan. kime vereyim miijdeyi. eniyi alu ahtmah koyun. qorom. dne do!ru uzattr$r kargryr dtirtmeyen. galrrtrp aldrm evinden. ttirdm. (47O) hepsi biribirinden bahadrr. gorom. birinin adr Biirbiilgiin. gorom. babahk hakkrndan ak devlet. miijdesini verelim. gorom. gorom. gorom." Zayif o$lann sdziinii duyduktan sonra. ondan gocuk yok idi. kula (donlu) zayrf ollan. kime vereyim miijdeyi.gorom. birinin adr Diirbtilgiin. (475) giizellikle parlayan kurnaz oflan. trirOm. (485) Qoruk'un krzr Akrlay'r. ttir0m. halkh yerden toplayrp. hepsi biribirinden yifiit erler. gorom. ondan gocuk yok idi. Tuncer GULENSOY / 233 (450) kara niyetli Kiikgtigiiz. gorom. . Sarr Ala'ya bindi. Dr. tdr0m. (460) kaplan (gibi) dofian Almambet. ak sakah o imig. kadrna slmm agmayan. gdgiip gelen Kiis Kaman. (480) bir Almambet oSlandan.

qorom. onun beri yamnda. gorom. . gorom. gorom. 742. gorom.' Sarr Ala'ya bindin Almambet. Y. hig kaym yok idi. gorom. yamag. gorom. onun beri yamnda. 701. gorom. clbrt. (500) alhmda kuyruk yok idi. gorom. bir anadan (do!ma) tek idim. gorom. gorom. kime vereyim miijdeyi. yalmz idim "uyo"'wdan. krya: t. Qorom. gigman hdlim yok idi. gorom. (505) krymetli "sor" ayakkabtst olmuyor. 703. kendisi n0dii (bir) kigi idi. gayrn yata[r: Krrg. gorom.Krrg. (520) baqa gegip vanmz. gorom. gorom. yatadndanTs yrlkryr buldun mu. gorom. 700. benim babary Yakup Bay. yalnrz idim "nya"_!aan. Eukurdaki70l evi gtirdtin mii. . gorom. titeki dtinyadaki yerden koklayarak al. gorom. gorom. gorom. !25. . dere: Krrg.u. dere yatalrndan yrlkr ot bulsa. Baybige.srrtrmda "yele alh yafu" yok idi. 2. (510) Bahtr Diiiiliit kime vereyim miijdeyi. gorom. onbeginde ergin (bir) gocuk idi.2:A I Manas Destanr (490) . uya: Yuva. crlga. (495) kime vereyim miijdeyi. gorom. gorom. kolot.gorom. Eukurdaki evi o grirse. gay yatalrndan evi o g6rse. gorom. gorom. zayf goculun hdlini sorup gel. deredekil@ yrlkryr buldun . Krg. eapraz olarak. koynot. bayv. gorom. gorom!. 6z kardegim Kardrgag. qoro-. ayakkabrsr srlmryor. dereden yrlkr ot bulsa. 7M. gorom. miijdesini veriniz. dere yatall: Krrg. gukur: Krg. gorom. gaym yata$tndaki703 evi gordiin mu. yumurta akrndan ak idim. (515) dsre. gorom. gorom. yi$irlerin biricili gocuk idim. ben kime vereyim mtijdeyi.

zavalh. zavalh. zavalh. zavallt. ondan qocuk yok idi. (550) ----'/ (555) kime vereyim miijdeyi. zavalh. beyim baga gegip varsrn diyor. kime vereyim mtijdeyi. zavalh. . zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh.zavalh. zavalh. zavalh. han gocufu Kanlkey. zavalh. zavalh. zavalb. zavalh. zavalh. zavalh. (560) onun beri yamnda. kime verecek miijdeyi. bir yuvadan yilit yalnrz.Prof. kime vereyim miijdeyi. zavalh. zavalh. altmrg (yaqrnda) babasr. gukurdaki evi o gtirsiin. (530) gehresi sevimli gocuksun. zavallt. benim beyim Er Manas. zavalh. benim beyim Er Manas. Qoruk'un krzr Akilay. Tuncer GULENSOY I 235 (525) San Ala'ya binip hrzla koEtu. (540) (545) Kayrp Han'rn Kara Biiriik. zavalh. zavalh. (535) bir anadan (doEma) biricik idim. yiiziimde " beyaz diizgiin" uygun idi. kime vereyim mtijdeyi. zavalh. zavalh. dikigli hasr orfiisii uygun idi. yumurta akrndan ak idi. zavalh. dniinde yelesi yok idi. onun beri yanrnda. yalnu idim kr. kime vereyim miijdeyi. zav alh. zavalh. zavallq arkada kuyru{u yok idi. gayrn yatalrndaki evi o gtirsiin. kime vereyim miijdeyi. zavalh. benim beyim Er Manas. ondan gocuk yok idi. gtiziin ateE (gibi) gocuksun. zayf gocufa geldi: "Kula (donlu) geng krsrala binen zavalh gocuk. beyim baga gegip varsrn diyor.ya dan. benim beyim Er Manas. zavalh. elliye ulagmrq annesi. aldrlr altr ay olacak. zavalh. Dr. miijdeleyip haber verdin.

tiircim. sdyledi$i yalan der isen. bdyle stiylemedi beybabam.?-36 | Manas Destam (565) Zayrf gocuk durup stiyltiyor: "Tiir0lii yurtlan geliyorum. (585) ' (590) kdfir ile Miisliimanrn. tiir6m." Kula (donlu) geng krsrafrna_plnen zayrf gocuk. ey miijde ay rgrlr. (570) han efendime stiylerim. kolsuz yeledi soyup giydifimde. o zaman stiylemedi beybabam. ya!r: Krrg. coor (arka derisi srynlmrg olan at veya eqek). bu geng krsra[rn " yagtr":rirtv) iyilegtirip binip almrE. altr kaprh genig Bukar. kendisi giizel giin rgrlr. tdrOm. Manas'a gelip sdylemiq: "Adr giizel ay qr!r. bdyle sdylemedi beybabam. giigtip geliyor Ktis Kaman. siiylerim de drinerim. t0rdm kaplan (gibi) doEan Manas'rn. tOrcim. (575) Manas'a do[ru salmrE. haberinden anlamr$tr. sOylerim de drinerim. soymamn zevkine vardrlrmda o zaman s0ylemedi beybabam: 705. (580) ey miijde giin rgr$r. trirdm. tdrdm" O zaman (S0yle) dedin Er Manas: "Ey kula (donlu) gdng krsrala binen zayrf gocuk. . tOrdm. t0r0m. (600) ona hiicum edip aldrfrmda. efendime sti2iimii sriyliiyorum. soyup solana gevirip giydifimde. t0r0m. Aygan'rn ham Mus Burgak. hanh yurttan geliyorum. ak boz afin nalmdan geniE (595) Andrcan tarafindan iiz tay imig Camgrrgr yrlkruna saldrnp aldr[rmda. onu ya$maladrm ben Manas. ortasmdan gegti diyor. ey hilekdr kurnaz gocuk.

Klzllklt'rn gukurunda. (610) ttire yerine kaldrnp. -kete-: ["g.in ya'da devenin blrun krikrrdalrna gegirilen kiigtik gubuk (KS. Krg. otlalrm hayvanla doldurup. KaEkar (ile) Yarken'i geviren.: Bif tiir ipeksi k[mar (KS. 708 . Klrg. ktrk yidide baE yaprp. II. bu soyledili gergek ise. Almambet gibi yigidi. . nar: Tek hrirgiiglii deve. 2. bin Kltay'r yendilimde. Kadrnlann serpuiu (KS. attan gekip indiriniz! Ayalrna ince srnm ba$ayrmz! Qok sa$lam diiliimleyiniz ! geniq Kulata vAdisinde. (615) Kar-caabas'rnkryrsrnda. kumkap. geline " k e t e706" giy drip 7 ffi krzrna " k u rnk o p giydirip. han beybabam Yakup Bay.Prof. - (6ZS) soydaqlanmn durumunu sorsana. ZQ. G_egg kadrnlann giizel elbisesi. Ak Kula'ya bir zaman bineli. Ku!. beklenilmedengiripgelmigsin. buyla: Dkiizi.454). 445). 706. (625) korkru[un igin stiyliiyorsun. kaprsma bakr "buyla"1r7o& "oor"t$ gtikrip Yurdu hizaya getirelim! Yurdun dizginini verelim! Tabaklarda giiniilden sunahm ! (640) l. I. o zaman siiylemedi beybabam. han srnrnna san ddktip. (620) Kongur Bay'r yendilimde. o zaman_sriylemedi beybabam. alfint bahr gibi bursana. Orus'un Orok batmnln on bin yrlkrsrna hiicum ettifimde. evini para ile doldurup. kula (donlu) geng krsra$a binen zayrf gocuk. Dr. Sarl Ala'ya bindirip. bana sdylemedi beybabam. Tuncer GULENSOY I 237 (605) Turfan ilini ya[ma etrilimde. (630) genig Talas'rn kryrsrnda. U. beybabam Yakup Bay var. 709. I5I ). yagrm yirmibege geleli. o zaman s6ylemedi beybabam.

Zll 5-"g. ddrt nnlaTlo geliyor.238 / Manas Destam (645) Hanr tahta oturtahm! Bunun srizii yalancr olursa. 710. ' (670) sooga' "' demek ' olcay'tt3 yok. oflum. II. alrldan koyun qrkanp. Krrg. (ahnr) stiriip geliyor Almambet. (655) Kopun'a dofru hareket ediyor. (675) Eleman iilkesini yalma eftin mi. oflum! gidecelin -y^ere belirlenmig zaman yok. olgo/ olcay: Ganimer (<Mo!olca).59g: ordo-3) Sava$ta ya daavda elde edilen av hediyesi. sooga: (ordo*atkandfy: Ordo oyunu gibi zevkli oluyor. ollum. 713. Kara-atar. . O zaman (g0yle) dedin Almambet: "Esseldmdan seldm Yakup Bay Ata!" "Aleyden aleyki Almambet. (650) insana btiyiik zevk veriyor fuzla yeliyor. oflum. Yakup Bay'rn ayrh var. KS. Hrzh gidip tez ddnemli.Kng. urt at-l 7l2. Sarr Oziin Qiiy'ii dolaqrp. (660) genig Kol-ata vddisinde. bir Qiingiir'ii agryor. efiee deiee. han babasr Yakup Bay. *urf'711 atmrg gibi oluyor. tez ddndiin. o$um. ollum. dttrt nila: Krre. Tokomon iilkesini yalma ettin mi. oflum. Irkaytrn'r aglyor. hzh gidip. bagrnr koyuir gibi keselim! Kamm su gibi diikelim!" Sarl Ala'ya binen Almambet. ollum. ollum. (665) samur kiJirktinii giyinip. KoE-kagat'r. Kalkaman iilkesini yalma ettin mi. iniverdin Almambet. dar da! deresi gibi tedbirler ahp. ne edip yiiriiyorsun. tepede oturmug idi. Geniq Talas'm krysrnda.

baba! Balrndan g<izmeden deve versene. ey babam? (695) Kurban oldu{um Almambet. o[lum. oflum. Kalmuk'tan haber aldr. baba?" (690) Yakup Bay durup (gOyle) dedi: "Akrabalanndan haber aldrn mr. birinin adr Agalday. babam. baba. iizii giizel giineg 4r[r. (715) birinin adr Qagalday. gtigiip geliyor KOs Kaman. birinin adr Diirbiilgiin. baba. baba. . baba. baba. baba.inde. Ay Han gelip saldrrdrfrnda baba. Kiin-Kay'r dolduran pek gok Kalmuk. birinin adr Btirbiilgtin. baba! Bohgayr agmadan elbise versene. baba. hangi yerden ddndiiniiz. (700) ' (705) Altay'r dolduran pek qok Kalmuk. baba. baba! Sen babandan stiztildtifi. (685) mtijdemi gabuk versene. baba! Alrldan bdlmeden koyun versene. baba. baba. -' (710) Ogkiikiinglii Kalmuk'tan. gtigiip geliyor Kds Kaman. baba. baba. baba!" Yakup Bay gunu sOyler: "Kurban olacalrm ay 4r!r. baba gelmiE idi Kalmuk'a. baba. o!lum?" Almambet stiyledi bu siizii: "$agilacak gey mtijde beybabam. senin kiigiik erkek kardegin Ktis Kaman. ak sakalh K0kgiikiis. han beyimden eksik beS bey gibi de[il. baba. baba. kag akraban var idi. baba. han beyim iyimiymig.hof. bey gibi davransa. . ey babam!" Almambet (qityle) cevap verdi: "Adr gtizel ay rgrlr. TuncerGULENSOY I 239 (680) Ak Kula iyi miymig. asil dolan efendim. ollu var. baba. bey de[il. sen anandan dofdulunda. baba. ey baba. baba. baba! Qabuk{ersen de. Kiin Han gelip saldrrdrSrnda.tez versene. Dr.

kurnaz. ey babam. babam. kumaz. . Biirbiilgiin adhdan hayrr gelir mi.klmaz. acl acl balrnp (drqan) gfttr hatun.Z. Kltay'dan gelen akraban. kurnaz? Bir tanecik Manas'a. kumaz? Beg kurt bir kurta sardlnrsa. kurnaz. kurnaz. kumaz. Kiikgiigiis adhdan hayu gelir mi. krgrm anszln yere koydu. yanhh baytrdan. Yiikselecek. . akrabasr ile tuz diik. babam. yrfilan diba kumas gibi. babam.olsa destek yok.726). (750) Kalmuk'tan gelen akraban. (735) . kumaz. (740) "Yrkrlan ardrg adacna benzeyen.Krg. babam. 11. kumaz. Oniinde yele yok idi. babam (730) Tann'nrn yarattlEl "tentek"Tl4. babam. babam.ey babam. babam. kumaz. babam. bir tanecik Manas'a. kurnaz. altr yagrnda iken. adhdan hayrr gelir mi. Yakup Bay. Quh. Kiis Kaman gibi kiigiik erkek kardegi. tentek: l. diigmiig idi Kalmuk'a. (745) kara giin do[muq delil mi. altmda iizenginin dibi bir Huda. agalr inse yardrm yok. kumaz. Kiis Kaman adh olur mu. avuqlanru birbirine vurdu. diiqman duyarsa iiziilsiin. kumaz. evde oturan birinci l<adtn. kumaz. babam. bol bol doyar bu kurt. oynak. akraba duyarsa sevinsin. saldnp yerse etini. kendisinin yaptr& yalmz bu. kurnaz. muzip. Delice (KS. kumaz. babam. asl6 sana teb'a olmaz. (725) Tann kalmrE yalntz. ey babam. 7l4. dnceden han bey babam. kurnaz. ey babam. zor giin dolmug delil mi. yeniden iyi olmug. Qagalday adhdan hayrr gelir mi. aslA sana soydag olmaz. kumaz.240 / Manas Destanr (720) . kurnaz. (755) Diirbiilgiin Agalday adhdan hayn gelir mi.

Yakup Bay'r koEturup gdnderdi. Han balasr Kanlkey. girkin. kurnaz?" Baybige yiirtiytip geldikten sonra. nastJ masal anlatacaks$r. 276). yavru kaz gibi iitiip. o!ul. o[ul. . murdar (KS. han gocu[u Kanrkey. Han gocufu Kanlkey. (785) boynu ince ve zarif g0riiniip. Tann'nrn yarattr$ Oziirliisiil. 715. girkin!" Kahkaha ile giiliip Yakup Han. girkin. girkin. 716. (yere) basmaya iiqeniyor. (770) biricilime yeniden iyi oldu deyip. o[ul. orta yerini oyduran. Altrn yerden bakrnarak. hediye alacak para yok. kurnaz. girkin. qrkrrdryor.Prof. o!ul. o!ul. Almambet'i gafrdr: (795) " Sarr Ala'ya binen ay rgrlr. girkin. may sooru. . girkin. akhn olmadr[r igin siiyliiyorsun. tintindeki yerde duruver. I. ne yapacalrm bilmedi. nasrl cevap verecelini bilemez. Dr. (790) gemberli krikir'ikoltuklayrp. kahkaha atrp bakn kaldr. kiipek yavrusu gibi krvnhp. s0ylesem mi? stiylemesem mi? (780) $iiphe iginde bulunup geliyor. mememi braktran. (775) Oradan gidip Almambet. girkin : Menfur. Yakup Bay bunu siiyliiyor: (765) "Yiice soylu ige yaramaz yaghsm. kanadr dallanrp biiyiidii deyip. kalgasrnrn 0stiinde: Krrg. ' KeIe nke r' (adh) sagba I kalgasmr n iistilnde7 6 frt ziyn:eti. TunceTGULENSOY/ 241 (760) akraban lle tuz dok. Kug. giinahr biiyiik kigi imig. San Ala'mn baErnr buruver. girkinTts. yeniden iyi gdrsene. Karukey yiiriiyUp geliyor. gidecelin yerde dara yok. grdrfr sallanrp.

sa! kolundan akan. ormandaki ayt suratmt andran yiizlii. o!ul. (830) hepsini ahp giyersin diye. o!ul? Geri ddniip. giinlii detli beyimin. 'basayt'ttd ipekliden gdmtek aln tane var. onu ahp giydikten sonra. bt cevizin iginden. o$ul. o!ul. koyun ba{n gibi kara kan. o[ul. diba kumastan gdmlek beg tane var. kaplamm. oful 'Av ola!' diyecek kadar delil. Han beyim sa! mr. o!ul? Ayrnda sefer gok siirsen. yrl boyunca gezsen. o!ul. hayatmr kurtarmak kadar defil. hepiniz sa[ ve srhhatte misiniz. (820) ' hl heybenin gOziinden. . olsun deyip. o!ul. o!ul. gtimlelini giy deyince. . 95). bir aydan fazla gezsen. tez diindiin. ipekli kumagtan gdmlek iki tane var. o!ul. giineg giirmeyen yerde krqlayan. (810) krk kiginin tozu var. o[ul. bagayTr: EI dokumasr olan bir ttir ipekli kumaE ffS. (815) yiiziine baliarsan. arka tarafina bakarsan. o!ul. o[ul? Kaplanrn ay rgrfr. o[ul? Kalkaman ilini yafmaladrn mr.feldin mi.olll. ala (atr) siirecefin biitiin yaz yok. o[ul. I. o!ul. o!ul. o[ul. (825) Quagtal'dan gdmlek bir tane var. ay 4r!r. (805) da! srrtrndaki kaplanalr1 benzeyen o!ul. o[ul. o!ul. o[ul.242 I Mtnas Destam (800) Tokomon ilini yapmaladrn mr. o[ul?" 717 . o!ul. o[ul. (835) (eli) boq gelen avcrya. o!ul. o!ul. gabuk vanp. bir cevize trkryorum. kaolan: Krrs. Krig. o!ul. o!ul. o!ul. o[ul. gidelim deyip. o!ul. o!ul. o!ul. kadrini bilecek kadrrun yok. o[ul? Hepiniz esen misiniz. o!ul.o$ul. beg drgiilti h/r var. \ devirip agrp baksan. Tuurbsr'dan gdmlek bir tane var. colbors. 718. (eli) bog gelen askere. o[ul.

Kng. Kiin Han gelip atrldrlrnda. yenge. Kalmuk'tan gelen gift aygrr. yenge. yenge. yenge. yenge. yenge. yenge. o o$ullanmrn iginde. yenge. Kaplan (gibi) dolan Manas'rn. iistiimtze soydaE olmaz. yenge. yqnge. (855) KOs Kaman ulagmrg Kalmuk'a. TuncerGULEN SOy I 243 (840) O zaman gdyle dedin Almambet: "Ey mtijde ay rgrfr. yenge. o beE yaqrnda iken. yenge." Han goculu Kanlkey. yenge. yenge. yenge. yenge. 'koro'dan"t bdliinmemig koyun ver. yenge. haberini almrg o yerde. Kiis Kaman gibi kiigiik erkek kardegi.i niyetli Kiikgiigiis. (845) bohgadan agrlmamrg elbise ver. Kltay'a vanp yurt olup. koro: A[d. . Ay Han gelip ahldrfrnda. Dr. beg'efendi'gibi o$u var. gtfiip geliyor Kalmuk'tan. balrndan giiztilmemig deve ver. gelin giznl elbise giydikten 719. yammrza boydag olmaz. yenge. gtizleri gekik. kaglan gatrk.hof. yenge. Kiin-kay'r dolduran pek gok Kalmuk. benim babam Yakup Bay. yenge. Kalmuk'a vanp soydaq olup. altr yagrnda iken. . (850) Altay'r dolduran pek gok Kalmuk. yenge. yenge. yenge. yenge. Yakup Bay'rn kiigiik erkek kardeqi. (860) (865) kitti. yenge. Qabuk vereceksen hrzh ver. yenge nehri gegip geliyor Kijs Kaman. ben akrabalanma varayrm diyor. sonra. (870) o zaman (gtiyle) dedi: Kiis Kaman denilen nedir? Ktikgtigtis denilen nedir? Biirbiilgiin denilen nedir? Diirbdlgiin denilen nedir? Qagaltay denilen nedir? Agaltay denilen nedir? (875) Ben korkuyorum Kalmuk'tan.

han beyine geldi. akrabamn durumunu sordum. Sen gideli onddrt gtin oldu. kendisi kusurlu olmasrn. beyim. . eti ile rahatga doyar mr? beE (890) Gel efendime siiyleyiver. kendi kendine dost olsun sefere grktr$rnda korkuyorum. . gorom?" (915) Almambet goro gdyle diyor: "Ey miijdesi ay r9r!r (gibi parlak). San Ala'ya binen Almambet. yalnrz do$an efendime. San Ala'ya binen Almambet. gorom. Almambet'e slrndu. 'Qarryraluu (895) Sarr Ala'mn baym geviriver!" kiikiir'i Sarr Ala'nrn iistiinden. kurt bir kurta saldrsa. senin baban Yakup Bay. Han goculu Kanrkey. beyim. (atrn) bagrnr gevirip kogturdu. o izin verir mi? Saldrnp yese insanr. benim babam Yakup Bay. Arah denilen krzgrn kigi. (910) "Aleyden aleyki seldm. altrm bakrr gibi burdum. qorom. semiz ata bindikten sonra. bayrn gegip aldr. akrabasmr yaz boyunca sordun. ay rgrlr beyim!" (dedi). beyim. giin rgrlr. Han beybabam ne diyor. Eini piydleye d<iktii.?-A4 I Manas Destanr (880) kocakan kuyrukyap gignese. beyim. "Esseldmdan sel6m. ' s e mizcilik' yaptrktan sonra. lrrizr' kolokop' giydikten sonra. (885) hemen ahp geldikten sonra. gorom. (905) Almambet ahp yuttu. (900). gorom. koltuk altrndan gekip aldr. babamm iilkesi ay rgrfr.

ak ordo.beyim. zavalh. \' (945) higbir zaman yolculufa bakmaz. beyim. beyim. 616). 'kulan' 't' avlattz. zavalln. Kiin Han gelip atrldrfrnda.) (KS. zavalh. efendiye: hepimiz bir gibi yi{it. carumlz sil<rlrsa. (940) "Hepimiz bir gibi 'akttmah koyun'. ealpyim. zavalh. yiiriiyiip gelerek Er Manas. Kiin Han'a dolan pek gok Kalmuk" beyim. . beyim. zavalh. seldmetle vanp. 722. Tuncer GULENSOY I 245 (920) (925) altr yagrnda iken. (930) elini ayalrnr giiziintiz. driiliik: Eskiden gelip yerlegmiq olanlar tarafindan yeni giigiip gelenlere verilen ikram (yemek vb.. tungtan yapilruS ibrik veiniz. miijdeni vereyim. giinde bir yang yapanz. yeniden gelen akrabamn. beyim! " Batr Manas ayala kalktr diyor: "Kula (donlu) geng krsrala binen zayf gocuk. beyim.Krg. zavalh. zavalh!" Ondan sonra (g6yle) dedi. Dr. sa! drinersem. bagrna gegip ahp geliniz. Altmrg baghk at obaya. zavalh? (935) $imdi geriye ddniip var. zavalh. beyim. yeniden akrabalar ge^l iyor. Ay Han gelip atrldrfrnda. Altay'a dolan pek gok Kalmuk. beyim. O'nun geldilini bildi Karl1keV. beyim!" Geri gelip yiiriidii. diigmiiqmtiq Kalmuk'a. esen vanp. beyim. canuruz srkrlrrsa. yiiziiniin temizlilini yapmaz mr. zav alt. zavalh. (955) Er-Kaytrn Sarr-Oziin (belini) gegip. (950) trivbe Tann Hudi'ya. Ak Kula atrn yorulmaz.Prof.beyaz oba: Krrg. tidiiliinii daha fazla yapanm. Ktik Kaman gibi ausi. (onlara) ' iiriiliik'tzv verelim. zav alh? na h S h i b r i k v einiz. l?n. beyim. II. geliyor Er Manas. beyim. Sokulgan kumaz gocuk. eiiy'ii yiiriiyiip. sa! diinersem. zavalh. kplan: Yaban egefi. zavalh. el temizlifini yapmaz mr.Ktg. o zaman sefere koqanz.beyim. beyim. 72l.&yim.

(970) Ak Kula ile geliyor. l. ' kazrll23 ile' cal' kaba doge. 0n tarafindan bakarsa.-varl* (KS. 7a ytftyor. Kapsr biyitk boz Eadva elilip gtudi Er Manas. ZZS: qilt-en). 'cao' tarafh. hirgilcii yorga ytiriiyen b[Yiik kula (ile) atan tan gibi hareket edip. san edzlii. 728. u.nd" 'k ri gimdi kaEtnda. 7U. gerbet. beg drgiilii r4gl var.I. Z?S. deve yavrusu. "gdnlii ile ytkselen. bu tarafa gekse olmadr. 'orkar'726 gibi baca$ru srvayrp. yilit beyim geliY_o-r deYiP.4 & t{afinr 725.Krp. ' b iilk iild dk'ten yiiksek. Krs. koyun ba[n gibi k4ra kam. Hrzrr "ren'in728 (980) arka tarafindan bakarsa. voiSars: gticii olan k[*. 155). t 47). ' (985) ktrk kiginin tozu Yar. eve girip oturdu.biilkiildtik: Karrun ahga Fprntll.t doldurir deYiP. 727. gtilgede sertlegen gdn. At ba$anmayan ahra Ak Kula'yr bafladr.Ktfi. daE srrtrnda bay'yolbars' ''' bagtna benzeyen. sa{ns algak. sa! koluna eklemiE. (990) Yakup Bay'rn asil dolan Er Manas. kezr: Atrn kann vaEr (KS. (965) kaplan (gibi) dolan Er Manas. bafladan talim alan kul.krrk eren: Kirg. kugatan zar (KS. /zi geker deYiP. agrkh ilikli kemik srfi. klrk qilteri: Giize gdrtinmeden insanlar arasrnda ya$ayan ve tabiat . (975) Ormanda ayl suratrru anduan yiizlii. otlu tarafa baqlamrg.427).2C6 / Manas Destanr (960) arak.KuE.cal: Atrn vele altindatii val'r (xS. ag Yr[rYor. 723. l0Sl. baE. tr. arkar: DaE kovununuri disisi (KS.Kns. cblbdrs "kaolanr'.

etrafina bakrmyordu.hof. Altrndakine bakarsan. d$e vakti elilip geldikten sonra.istiinde gaklldlyor. kr (donlu) gibi atr var. gerbet. gt&klan sallamyor. 'kay-kagka' ata bindi. enik gibi silkiniyor. 'Maft mafr'(diye) havladr Bay Ttibdt. TuncerGULENSOY lz47 (995) geriye gekse olmadr. Dr. enik gibikuruluyor. ag yiyip. 'Defol it!' deyip grktr. yiiksek. Arakr. . lcann (1005) yiiriimeye iigeniyor. kann yallan eriyor. (nehii) gegip geliyor Ktis Kaman. Bay Titb0t'iin sesini duyduktan sonra. ' kaplan (gibi dolan) delicenin miikellef ak obasrna indi. ' T ata' da yatalr yorgam ytikleyip. ikindi vakti olduktan sonra. arakr. gerbet. yafi rle yele yap yedi. kalgasmrn i. (1010) balrrsaklan yayrhp yatryor. . (1000) $agkrnhkla etrafina bakn. krk goroya suasryla gokVeriyor. gini kAseyi eline ahyor.(diye baluan) Serek onmasrn. Han gocu!'u Kamkey. \ t (1020) gorolar e$enceye daldrktan sonra. kamt' dan talim alan kul. etrafina bakrmp yOneliyor. katrlagmrg gocufu var. ag yedi. yavru kaz gibi 'karktldryor'. ( : 1015) zincirli' kiikdr'i koltuklayrp. geliyor Kalmuk'lar. (1030) ytik eyerini gakrdatrp. alacakaranhk girdikten sonra. kaz gibi nefis boynunu uzatarak. (1025) 'Vay vay!' . 'keleftker' adh sag balr bir kucak.

(1060) erke[ini digleyip braktrktan sonra. tiz iilkesine srSmayan. buulum: l Krymetli bir kumag.: E . 'kwban oldu$um' ay rgrlr beyim. ktik ala saka. !i . (1045) galvanndan su grkryor. . griztinii krsrp ydneldikten sonra 'ak buulum'13| ve'tefige'732 sagan kul. 281). ' O zaman Serek (qiiyle) dedi: Kurban oldulum ay rqrlr beyim! S6yledilin akraban bu mu? Qanlmdan toz grkryor. Bir tiir ktirk. Kug. kara kanh inatgr. 730. 731 . bunt siinnet ettirelim inatqr qocuk. (1050) bu ne demek? deyip. 729 demirden kalan ctirufu. srrtr kamburlafmr$. (iyice) gatip srkrytr! hdlini sorma! Mor sakalh73o aag *oEu giai (1040) geliyor KOs Kaman. kara kanh inatgr. Tann'mn yarattl$' tentek' tin. eotolo= gotola (KS. firilli tiifek : Krrg. bir ocak. at gibi srgrayrp durmayan. krzanp. bozkurt yelesi kalpakh Almambet. geliyor yayan-yaprldak. 2. teffge: O zamanki para birimi. mor sakalh: Krrg. fit. (1065) Altay'a dolan Kalmuk'un. evini gdriip yiineldikten sonra. sararmrg Almambet. Krg. .248 / Manas Destanr (1035)'ftus' kaph krhcr. mahgup olup gini. I. bunun kiifiiliik neresinde?" \ (1055) Frsrldayrp girdi o Serek. Serek kalkrp (qiiyle) dedi diyor: "akbuulumve teftge sagan kul. 732.ltt ttifekle gibi Kiis Kaman'rn silAhr. erini dldiiriip kagan kul. iig tagtan yapilruE sacayak.

ahlikr bozuk 'sokak kadrn.'133 kul. KrrE. (1105) ba[rran sesini krs. gorom! Sarl AIa'yabinen Almambet. On kagr genig. 525: kursak). Tuncer GULENSOY I 249 (1070) Kiikgti'den gelen yabancryr. daha yakrn obaya sen gir. erkeklenip g6ziinii krsarak oturdu.Krrf kara kurtak: Coro azasrndan olmadlEr halde. krrkrn bagr Krrgtl'rm.505). alaca' kiipg iift "*' koydurup. 'kara kursak" 'o kahrolasr. II.Klre. Dr. krzil ormarun sonunda. II. arakr igip saldrnyor.Prof. gorom. gOgtip gelen Kiis Kaman. 735 . Vanas yiiriidii ma!rur bir tavrla gezinip. gorom! daha yakrn obaya sen gir. KOs Kaman'rn gocuklan (1095) akp gelip indirdi. II. arakr. kiipciik:. besiye gekildi gorolar. Eiktir (KS. gorom. kaplan (gibi) doEan Almambet. gimdi Batrr Manas da (griyle) diyor: "Aga$rya geri vardrlrnda. (1080) 'kaEka' tabanh 'ktymetli ayakkabt' ile. coro toplanfisrna boza igmek igin gelenlimse (KS. gorom! 733. (1075) Ak Kula'yr gek!" dedi. or$liik: iclir ut<. .Eyerde yastrk yerini tutan ditsek (KS. ' (1085) hepiniz ata bininiz!" Qorolara bakarsanrz. (1100) mest olup durduktan sonra. arakr igtikten sonra. Altay'a dolan Kalmuk'tan. homurdanarak gidip oturdu. sokak kadrnr: Krrg. demir tabanlt tizengiye. tepip bindin Er Manas. gorom. s?9. cihlt Mo{ol eyerin. 7'34. yavru kug gibi grrprmyor. ag ahyor. deyip. gerbet. bir miiddet 6nce gelen akrabamn ( 1 090\' driililk' liinii73s vereyim. 736. Ak Kula'ya eyg4gyip. o zaman (giiyle) dedin Er manas: "Kahkaha ile giilen. alfi mt g' tan tiriilmiig. 689).

altr obadan igeri soktu. daha yakrn. gorom. gorom. o zaman dua edelim. Dinini Miisliiman yaptlktan sonra. kete: l. gorom. gorom. ' . gorom. (1130) qenesine sakal koydu. 'kempir'e kuyruk (ya!r) gi$netip. domuzunu keselim.gorom. dinini Mtisliiman yaptr. ag verecek halkrm var. Kug. ktal kuyruklu deve koyarrm. pigmanhlr olmasrn. 2. gorom. dinini Miisliiman yapmlglz. sonuncu gelen atm ildiiliine. qorom. qorom.. dinini Mtisliiman yapahm. kurban: Krrg. tr. gorom. U. gorom! Ag verelim halkrma. 738 . gorom. gofom. Kalmuk'tan gelen akrabayr. dudafrndan bryr$rru aldr. gorom. gorom. gorom. tiiliiO (KS. Geng kadrnlann giizel giysisi. geline'kete' 738 giyaitb. Kadm serpu$u (KS. gorom! al atlan giiglti krhp. birinci gelen atrn ddiiliine. at yan$r igin <idtilii stiyleyeyim. gorom!" Bir mtiddet Once gelen akrabayr. (1140) ona haber veriniz. dudalrndan bryrk almrgu. gorom! (1115) Ona haber veriniz.bbaya sen gir. gorom. gorom.gorom. btiyiik' ftnrDcn'737 yapahm. qorom. Eenesine sakal koyahm. gorom. gorom. 737. (l145) altmrq grizilg sikke koyanm. 445). . gorom! Atlan ballanmrg kalmasrn. gorom. gorom! Altr oba yaprver. gorom.250 / Manas Destanr ( I I 10) beraber yazsa bir dolan. Bismilldh'r it}retip. hepsini bir gibi denk yaprp. san bash beyaz koyun kesip. gorom. ( I I 25) dudadmdan brygtnt al ahm. gorom! Beyaz yiizlii ktsrak kesip. asilim Srrgak sen oldun.770). (1120) Al atlan yafh krhp. (1135) asil tentek de (g6yle) diyor: "Qenesine sakal koymu{rrz.

Yavru kaz gibi 'bo$uk boluk'balrarak. deve kalduan pehlivana. cevherli jerde tell6la. bagrm saSlam futturup. Mtsliiman yaprp koydu.gurw keser ile kestirip. (1160) O kurbahrn baErnda Ak Bankrl gibi yiirtik biniverdi Er Bakay. ata (1155) kadir krsmetli kigi idi. gorom. siiriip balrrdr. (1170) Besmeleyle yaptrrp. Bey'in o$u Bakay Bey. gorom. Kds Kaman'rn gocuklanm. iilkenin bagrna gegtin Er Bakay. atlamp.ENSAY I ?51 (1150) Kara-Bu[ra ovasrnda. . Beg vakit namaztOg*tip (l 180) krgrm temizletip Kur'An kitabr koynunda bir Mtsliiman olduktan sonra.Prof. gorom. (l 185) Altm bakr gibi krvrnp. Bakay'a haber ver. san yalrnr kemiren. Besmele gekip yagad*tan sonra. bUyUk kurban kesti. Kudret stizii alzrnda. ' inek kaymap ile semirmig. Tuncer GUL. yagldm 6yle Kiis Kaman. iilkeye alun sikke sagtrktan sonra. testere ile kestirip. gorom. boyuaQruk Yapffip. Dr. at yan$r bittikten sonra. (1165) Ak Kufa giiciinde atlardan. Kalmuklann domt.en tabut y aphrtp. kii knard. gorom. (l 175) balta ile bastnp. gorom!" Bey'in ollu Bakay. . gorom. Tann'yla sdylegen dost ile.

sdyliiyor: "Hey gocuklar s6z sdYlecelim. Arah verdi 9[. krk goroya vanyor. iyi kaynattr Manas'a. buraYa bakrn. Bu yana dofru galrnruz! Arakr veriP giinderiniz ! Ata bindiriP salrruz! (1220) Giizel sdzler sdyleyiniz!" Arakt. yiik eYerini EaklrdattP' AltaY'a dolan Kalmuk'u (1205) gocuklar orada haber duydulunda. heniiz gelen akrabaYt. gelmigtim akrabaYa. (bir) ldf edecefim! (1200) Ug kiime Kalmuk'tan. Tann'mn YarattlEl Manas'tn haberini duYuP giigtiifiinde. ' gocuklar K6k'Adrr'a laY grkrp yaylrruz! K aa {a kt s r ak ba I M ayalaYtP ktmrz Ytf.rrlaYrP.252 / Manas Destant (1 190) kuk goronun her birini galrrdr. yi$it dolan Manas'a. . (1210) kocakanma kuyruk yafr gi[netti. gelinime' ke te' grYdkdi. (1225) gafuayrm deyip QalaltaY. Battr Manas't galtrtP. Tann'mn Yarattrlr Manas'r. gerbet.nrz rnrz! ! KoYulaEtrnP arakr Yrlrnrz! (1215) Bahadrkul idi. gidip stiziinii s0YleYemiYor. Korgun Boz'abiniyor. Qocuklanna (gdyle) deyip. g69iiP gelen Yolum var' Sahrada Yiikiinii gattrdatrP. aq Yl[lP. Ktis Kaman kalkrP gunu siiYledi. g6niillerini almak igin iinledi. krymetli yerden baflrrP. at bindirdidavet ediP. (1 195) bir giin geqtikten sonra.

6zii giin 4r[r goro. o!ul. dniindeki beyini uyandrrma. (1255) San Ala ile "pat!" diye indi. kaplan (gibi) dolan efendime. (1245) imrenerek_^baklp nasrl vartnz? kaplan "Boto"739su kaybolmuq deve gibi. krrk goro kalktr toplanrp. Altm tahth ahua. gergekten dilber kigi imig. "bozanp" nasrl vannz? Krymetli lerden hrzla kogup gir! (gib\ogan beyime (1250) Almambet kendin geliver!" Ata binerek Almambet. ruhundaki yifitlik yok olur. Tuncer GULENSOY / 253 (1230) Manas'a sdylemeye cesiret edemiyor. Krrg. dtirt bh yamna dikkatle bakrndr. Kanrkey yiiriiyiip grktr. gururlu beyim han idi. (1265) akrabanrn igi zor ig. boto: Bir yagrnda olan deve yavrusu (KS. kurban oldulum ay qr!r. kuk goronun igine bakm&. ayak pafirtrsrm duyduktan sonra. diyor. geri dtindii Qalalday. o!ul. (1235) krrk goro geliyor kastrnp. (L240) "Kurban oldulum ay rgr$r goro. tekesi yok kegi gibi. 739. bu yana do!ru bastlrrp. zincirli tulumunu koltuk altrna ahp. efendime ayrp olmasrn! Yanlan dolgun fiEek olur. kuk qorosundan duyar deyip. arakr igip (sarhog) olduktan sonra.Prof. krsrakh kerim Kanlkey. o[ul. kogturup kendi geliyor. . 6'niimde'serek' onmasln. deferli beyim han idi. kendisi iyi giin qr!r. Koqturarak geldikten sonra. 133). o!ul. Dr. (1260) akh gok c6riye imiq. II.

2-54

/

Manas Destam

(1270) iki akraba dtisiiEiirse,
kan koca ba4Erlar,
usuliine uyg'un akraba olduktan sonra, bir miiddet Once gelen akrabaya, rezil olup ne yapayrm deyip,

'
(127

5)

gorolar gider yerine,

Biirbtilgtin kalkar balrnp, Kiikgti Ktis kalkar silkinip
bolazr saph baltacrk olur yakalayrp alrr sapndan (1280) demiri cins kafirin, beyime kallop gevrildifinde, beyime ayp olmasrn! Melek korkup gitmesin! Kendin vanp igip gel (1285) olursa biiyle olsun.', dedi. Akft do[an kul imig, Almambet geri kogru, krk goroya geldi. Krk goroya geldikten sonra,

(1290) Almambet kalkrp (qriyle) sdyltiyor: , "Ey gorolar bir parga bekleyin,
vay, beyim diigman olmug, batrr beyim dtigman olmug,

'.-

'

Kanlkey yok olsun. (1295) Erresi sabah arakr,
beyime verip igirmig, onu sarhog edip yatrrmrg, arakr igip ateglenip,

grpmlp, (1300) beyim yatrp kalmqrr,
sarhog olup

kendimiz iilkeye varahm ! Nasrl oldufunu grirelim, arak igip gelelim!,' Almambet onu siiyledikt€n sonra, (1305) Serek kalkrp (gdyle) dedi,

"Almambet nasrlsrn, nicesin? Her zaman ve daima Kanrkey'in dili ile sdyliiyorsun, bir kere bakmak lQdunda bile bulunmadan,

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

I

255

(1310) kiismiig gibi duruyorsun, sntarak giiliip durdulunda,
almry gibi duruyorsun, kendim iilkeye varaylm."

Asla Serek iyilik y$zii giirmesin. (1315) Kiik Kebig ile giinderdi,
gevirip siiriikleyip verince,

Almambet'in

<ifkesi

ktitii geldi,

oniki stnm ile driilmiis kamgtsrm, sallayrp vurdu Serek'e (1320) yanalr gitti yanhp, kara kan aktr yaylhp, Serek kalkrp allay.qak (gdyle) diyor: tN " Tanrr var,' dtr' Kalmuk kul,
beyimden hakaret gOrmedim,

(1325) senden gok hakaret giiidi.im,
Almambet sana yapmasam!" Geri dtinmek igin hareket etti bu Serek,
altrndan iqlemeli ahua, inatg ke giyiTal bugludr.

(1330) Ayak sesi duydu Kanrkey, ayafrndaki 'kdk kebig' ile,
kuvvetlice bastr,
Kamkey koEarak grkrp geldi, asl6 Serek iyilik yiizii gii,rmesin.

(1335) Evin haremliginde ve seldmhfrnda,
ayak sesini duyurdu, her tarafa bastrk. Kamkey gibi kahrolasr, hangi tarafa grktr?
(

1340) Asl6 Serek iyilik yiizii giirmeyesin-!
Her tarafa bastr, eve girip geldi. ' Hepsini ddge$e oturtan kul, baganya gark olan kul, giineg do$uncaya kadar yatan kul,
sabaha kadar okuyayrm deyip,

(1345)

yatm$ idi Er Manas, 'sanftkt' yay ile 'ak olpok'un74z etelinden gekiyor:

'

740.Kug. dr: Taklitlik sciz (KS. 1.308). 741 . naig kegi: Krg. kdk gebig. 742.Krg. olpok: Slk ipekten yaprlmrg ve savag giimleli yerini tutan giyim.

256

/

Manas Destanr

(1350) "Ey beyim ne oldun?
YiSit beyim ne oldun? Gtinler gegii kaldtn, karanhla gark olup kalmrEsrn, okumayr yazmayt ii[renmig ay rgrlr,

(1355) heniiz gelen akraban, 'dri)liik' yayrp ddvet ederek,
bir gtinliinii almaz mr?

kiitii gdriini.igiinii salmaz
Batrr beyim kalksana!"

nu?

(1360) Uykusu gelmiE gtizlerini agrverdin Er Manas,
altrn' tuyak' h7 kryme temiz ayalrna giydi.
'

43'

tli ayakkabf unr

K e I e' denT

M

yaprlmrq kugafrnr,

(1365) beline sallamca kugandr, cin kagr geniq cil6h Molol eyerini Ak Kula'ya eyerledi.
' KaEka' tabanh' krymetli ayakka,br rle demir tabanh iizengiye (basarak),

(1370) srgrayrp (ata) bindi Er Manas. Yiiriiyiip vardrlr zaman,
baqmr arkaya gevirip baktrlr zaman,

orada (gtiyle) dedin Er Manas:
(1375) "Zavalb Serek ne oldu?
Savagtan m1 geldin Serek?

Serek'i gtirdiigti

zaman

Giiregten mi geldin Serek? Yanalrnda kara kan vardr, bu kan nereden oldu?"

(1380) O zaman Serek
<izti

sen (gdyle) dedin:

"Adr iyi ay rgr$r, beyim,

iyi giin rgrfr, beyim,

birlikte yazrlmrg, birlikte dolmuguz, beyim,
ben Manas'tan eksik delilim, beyim,

!!1. Krg. !re. 744.

kele: Krymetli bir kumag.

tuyak: At toynafrndan goban ayakkabrsr (KS. II, 767).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

257

(1385) gegende 'gf, tenge'745 ve'kiirk746' da$rtan kul, at ' A It a ! ?' diYe ba[ran Kalmuk'tan,
t

yilit tildtiriip kagan kul,

6z yurdunda bulunmayan,

(1390) 0z iline sokulmayan, kaplan (gibi) dolan Almambet,
o kul vurdu yanalrma,

kara kanrmr akrttr,

batrr beyim

Er

Manas,

(1395) sizden aEa$rlama gdrmedim, Almambet gibi Kalmuk'tan,
ben agalrlamayr gok gdrdtim, bunun ile duramam,

iyi ay rgrfr, beyim, (1400) tizii iyi gtin rgrfr, teyim,
adr

ya Almambet'i ahp gOtiir, ya da beni ahp gtitiir, o kulun aqafrlanmasmr, ben kiitii gtirdiim, beyim."

(1405) O zaman (gtyle) dedin Er Manas:
"Adr iyi ay rgr[r, gorom, iizii iyi giin rgr$,gorom,
onun beri tarafinda, gorom, asilzdde hamn gocufu,

(1410) asil dolan Almambet,
iifkesi gelirse seni vurur,

iifkesi gelirse beni vurur."
O zaman Serek afhyor:

"Vay beyim ne diyorsun,

(1415) her zaman ve daima, Almambet'in stiziinii dinliyorsun. "
Yana$rndaki kam yrkadrktan sonra, batr Manas geliverdi. Akrabasr ile yemek yiyip,

(1420) araklan gok igip,
etrafa iyice baktrktan sonra, Tann vurdu Kalmuk'u. Arakr (igip) sarhog olduktan 'semizgilik' yaptrktan sonra,
745. Krs. ak teftee: Giimiis sikke.

sonra,

.

746.Kri. bulun=auulum: "Bir ti.ir kiirk" 747.Ktr{. altayla-: Sava$a davet etmek.

258

/

Manas D€stanr

(1425) hktrdak saph ptisHillii bryafit
tutup aldr saprndan, gekip grkardr,krnrndan,

kaldrnp vurhu Manas'a.

Ug tagtan yaptlmtg bir ocala (1430) kesilmemig 'kdk Eogok'
sagakh gelik ile vurdu. Takkesinin altma,

genig alrumn tistiine,

tigii vanp hiicum ettiler.

(1435) Allahu Taal6 bir Tann! Arzuladm Er Manas,
su kenanndaki' yarpuz'u, Allahu Taalim Kudret! Neden yarattm 'yalruz\

(1440)'yankr'yr yamagtan,
bu Kudreti yalnlz yarattm 'yuva,dan,
kalga kemifi dolu ok oldu, yamnda Eoro yok oldu,

zevkli igip gittikten sonra,

(1445) ellenceli dtivtiq olduktan sonra, o babasr Kiis Kaman,

'

arasrna diigtiikten sonra, kavgacilan ayrrdrktan sonra, aynhp gittin Er Manas.
-

(1450) Kanrkey'e vardrktan ynra,
geri ddniip eve girdikten sonra, Kanrkey ile sen yattrn, uyuklayrp kaldrn yamnda. Ertesi giin tan attrktan sonra,

(1455) giin rErlr grkhktan sonra, o zaman kalktrn Er Manas.
Sabahleyin de (g6yle) dedin:

"Batrr Manas haykmyor,
Qorolanm adlan ile ga$rnyor,

(1460) Murat ahm, Murat Bey, gorom, bunun gibi atrlan Kuat Bey, gorom,
ablamdan dolan ye[enim, gorom,

Elim, Seyit,.^iki o$ul, gorom, ou Kars aklann t Karganday, gorom,
748. Krrg. karsak: Kar tilkisi.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

259

(1465) Mirza geng o$ul sen, qorom, Biirii'niin o$lu BiiriiE'iim, gorom, Ak Kulqr'rn aksayrp gittilinde, gorom, altn nal749 rlebakt mhr
saflam nallayrver gorom,

(1470) Kenan'm o$lu Ken-Caman, gorom, Kongrooluu Bay'rn KoE-Abig, gorom, Aglk'tm oflu CaE-cigit, gorom, Umiit, Cayzafi ,iki o[ul, gorom, Tiilgiigii Kara Ttiliig'iim, gorom, (1475) Qorugu Kara Badiga'rm, gorom, ' Kuu Qabdar'a binen Er Qalbay, gorom, geceleyin tilkinin izini bulmakta yanilmayan, gorom, Tiirsiin Taylak, "gutum" gorory;fiitiip duran tiifele, gorom, (1480) giddetli saldrnp vuru$an, gorom,
karanhkta "karsak"rn izini bulmakta yamlmaz
ay rgrS, gorom, benim annem ev kadrm, gorom,

Kaplan Taylak

gorom,

:

(1485) asil atr ba$amrg, gorom, Ak Boz aygrr kiirlegmiq, gorom, Mekke'ye girip gittifinde, gorom, Hazret-i Sultan Peygamber, gorom,
benim yoldaErm olmugtu, gorom,

(1490) birlikte yaratsa akrabamr, gorom, kursakta bitse bir bilen, gorom kundala yaysa bir yatan, gorom,
ay ile giindiiziimiin, gorom, birisi ile biten kul, gorom,

(1495) krymetli

toE7sq

il" getiltm,gorom,

birisi ile biten kul, gorom,
yiice dostum Slrgak, ay rgrfr gorom, aqalrya vardrfmda, gorom, Krnm yurdunu yallamadr$mda, gorom,

(1500) balrrarak ahn kuyrulunu krrkmrgsrn, gorom, Boz Qolok'a binen Krrgrn'rm, gorom, Bark Balakgan'r bastrfrnda, gorom, .' vanp Tiigtiik'e saldrrdrfrnda, gorom,
evliydh yurttan gelensin, gorom,
749. nal: Krrg. taka. 750. krymetli ta$: Krg. asrl (KS.

I,5l:

asrl

-2).

zffit

Manas Destam

(1505) tathdilli Agr Bay, gorom,
kafhin ham olacafma, gorom, Miisliiman [ulu olayrm deyip, gorour asilzdde hamn gocufu, gorom,
asil do[an Almambet, gorom,

(1510) CaylmrE'rn kiigtik erkek kardeqi, gorom, Cag Kamry'rn afabeyi, gorom, at gobaru Bos-uul, gorom, Manay'rn oplu MadrE'lm, gorom, biitiin yurtta iyi tanrnan, gorom, (1515) Ktik Qebig'ebinen Qereg'im, gorom,
'Yamma gelip siiz siiyleyecefim', gorom, gorolann en kiigiifti Tas Baymat, gorom, yeni kazanr tez kaynat, qorom,
ata giineq rgrlr doldu, gorom,

(1520) erlerin yel gibi kogaca$ giin do$du, qorom, cammrz srkrlrrsa 'kulan' avlartz, gorom,
canlmrz srkrlmazsa yang yapanz, gorom, Bolgolduu'nun boz tepesi, gorom,. 'Ordo'ya dopru gideriz, gorom,

(1525)'Oroboy' deyip ahnz, gorom, Kiiniik0r'e vannlz, gorom,

-,
(1530)

giinfi sorup gidiniz, gorom,

kurbanl* /clsral kesiniz, gorom, -iyi giinde gift siirmeye baElayrnrz, gorom,
ald.bayrak,

hzrl

tudam,gorom,

kdkiinii yere sokunuz, gorom,
bagrm gOklere grkanmz, gorom,

topu'giiml' diye patlatrp, gorom, atlara binip evden grkahm, gorom, (1535) kurbanhlrn aErnr yiyelim, gorom, Baktuu-Kuray'r bashktan sonra, gorom, Kiin-Tiibes'ten gegtikten sonra, gorom, Kalmuk'a do!ru yel gibi kogahm, gorom,
at semirip rengi yerine geldi, gorom,

(1540) 'bozktra!1'

diiEtii giiz geldi, gorom,

Qoodlrmak'a girelim, gorom,

Altay'a dolan pek gok Kalmuk, gorom, Ay Han'a tdbi oluyor, gorom, Kiin-Kay'a dolan pek gok Kalmuk, gorom,

gorom. gorom. (1585) Yakup Bay ile kardeg. Dr. gorom. gorom. Ugyiiz kigilik miifrezeye bag olup. (1570) Batrr Manas vardr. qorom. gorom. qimdi durup gunlan sOyltiyor. Kiin -Tiybes'in sAhiline ' Kiir0btis'iinovastna. Kar-Caybas'rn kryrsrna. Ktikg6gds Kalmuk geldi. Topu' gilm!' diye patlatrp. Gecesi giindiizti altr giin. . Sarr Ala'ya binip sen yel gibi gelsen. Kiindkiir'e vardr. qorom. gorom. KOs Kaman'rn gocufu. Ala bayrak. aradaki yolu (1555) Niyetlenip sefere grkahm. (1560) saprnr yere batrrdr. (1580) ertesi giin tan atmca. (1575) peEinden kovalayrp gitti. evde yatan Kiikgiigtis. gururla gelip yatayrm (dedi). . Kazllrk v6disine. ata binerek evden grku. benim babam Yakup Bay. Kiikgtigds'e varsln ml gimdi. ata eziyet etti. baqrm gtiklere grkardr. Gururla girip yattr. zamanr sordu. Batlr Manas siiz diyor: "San Ala'ya binen Almambet.' Kiis Kaman 'kuru kafa'gelmig mi gimdi. tig giinden sonra bildi. (1565) Tur-Kiil'e do!ru gitti.hof. TunceTGULENSOY/ 261 (1545) Kiin Han'a tdbi oluyor. krzrl rufun. Bar-Kiil'ii basrp gegti. gorom!" Qorolara bakarsan.

Kiis Kaman'm goculu Kiikgiigiis'e geldi. iki saf olup yiiriidii. Krg. kAh hrzh rahvan gidiyor. gorom. Kum'u basrp gelerek yayilsa. II. at hata yapmasln. (KS. Flzla kogarak geldi. gorom!" KAh a!rr. yi[it dolan iki beyime. (1615) Kiis Kaman'rngocuklan. (1610) er yanhghkla rilmesin. vanp durumu sorsana. Ktis Kaman'rn gocuklan 751. gorom. gorom. dziiniin gOrdtilii yol idi. gorom. 'serinlikte siireyim' deyip. gorom. (1605) gelip durumu siiyledikten sonra." Toptr' giim!' diye patlatrp.?:52 I Manas Destanr (1590) altrm bakrr gibi burup gel. 398). (1620) (bundan) yifit Manas hoglandr. gorom. (1600) insana biiytik bir zevk veriyor. (1595) yiiksek gdliislii ata binip kamgrlasm de.gorom. bu oyun hanrn kararg6hmt ele gegirmek igin olan savaqr temsil eder. ktiknar mrzrak sallandr. iig giin rince vardr. gorom. 'or4o'75r oyunu gibi zevkli oldu. "sabahleyin kalkakm. yi$it dolan Er Manas'a do!ru Kum'u basrp ytiriidii. gegenlerde Kglmuk'un gelip vardrlrnda. . onun beri yamnda. baEa gegip ahp yiiriisiin de. 'Ug Karool'dan gegti. Ug gtinden sonra bu yerde. saf olup yiiriiyelim. nehir yatafrmn kaynalr su idi. kendisi at koqtursun de. ordo: Krrgrzlann kumar mahiyetinde olan agrk oyunudur ki. yaylaya gftp gitti.

(1660) Kalmuk serdannn gdttir ver!" dedi. (1640)'Kegfe E*m!' dedi$inde. htzltca kegfe kogup gitti. (1635)' Kogogoymo' giysin! onun hdlini sorup. Aralanna giren K0kgtigiis' ii Kalmuk Serdan giiriip tamdr. kegif yaprp gelsiq! deyip. Altay'daki Kalmuk'un arasrna girip gitti. iig giin orada yattr.486). O zaman gOyle dedin Er Manas: (1630) "K0s Kaman'm goculu. " At iistiinden indirip. " Kdkgdgds' ii al!" dedi. 'Mofiol beyi'7s3 auruyor yanrnda. midesi kanndt. Tuncer GULENSOY / 263 (1625) atrn aya[rm incitiverdi." Yilit dolan Er Manas. 'Kalmuk serdart ' duruvor emrinde. Karool'a varsm! deyip. (Ay Han) at iistiinden indirip. Kalday. 753. dermansrz diiqiip uzandr.Krp. korcofl: Yiiksek (KS. Dr. 752. haber vormig idi. MoEol beii: Krg.) Ay Han'a bakarak mmldantp. Kalmuk serdanmn eline braktr. . bize haber versin! deyip. tr. " SoruEturup bilgi al!" dedi. 'Korgofl Boz' t)tabinsin! deyip.hof. Kiikgiigiis gibi bu Kalmuk. QanSndan toz grkrp. (1655) Kalmuk geliyor!" diye (haykudt. (l64t Kalmuklann iginde Ay Han durmuq idi. Bu Kalmuk'un serdan (1650) ileri geri gidip geliyordu. deyip. K6kgiigds'ii aldr. g0riip tamyrverdi: " Atantn *lrri Ktikgtigtis.

Sart'r yenelim! Bir bir ttldiiriip dOnelim Ddrtkadrnmr alaylm! Beyleri ben olayrm! Ulkeme vAli gideyim! ! (1675) Han balasr Kanrkey'i. Almambet'i qa[rnyor: "Oteki diinyadan geri diin gorom! . dii$manm hilini iilrenmig mi. Bilgi aldrktap sonra. Kurt giizlii. kaplan (gibi) doEan Er Manas. lAmbalan agarak yakrp. hildl gibi nahsh alun tu! rle (1685) alu bdltik miifreze ile orduyu topladr. Nik6h hhp alayrm!" K0kgiigiis bilgi verdikten sonra. gorom? Ulkenin hdlini Olrenmiq mi. sanca[mr takmrp. Ay Han'a bakarsan. mzraklan trklrdatlp. ' asla cevap veren yok(tu).?fr4 I Manas Destam (1665) soru$turup bilgi al&. (1670) Manas. gorom?" . (1700) Kiis Kaman'rnoflu. o zaman (qttyle) dedin Ktikgtigtis: " Manas geldi krrk kigi. gtiriiverdin Er Manas. (1695) gadrrna yakrn yayrhp. gece saklamp geldi. (1690) gadrnna indi. gorom! Kegfe g*rp geldifinde. gorom! K0kgtigtis'iin hAlini sorsana. Ktikg0g6s geriye yiirtidii. Manas'a cevap vermedi. gorom. qhvndan beri gekip. ktiknar mrzr apr ktirle gtirip. Yiice yerden ba$rnyor. (1680) tiifekleri grkrrdatrp. . kaytan bryrkh. ben getirdim yiiz kigi.

(KS. 754. servetinden sarhog olmug. bolluk iginde yaqtyor(mug). Ak-Kula'ya eyerletip. Krg. 756. . botom. kaplan (gibi) dolan Almambet. Kiikgtigiis'e geldi. deli dana gibi. dn kay boyah Mo{ol eyerini.botom. ganimet ahp grkarsln. diiqmamn yurdunu ktrarsrn! Qivisini' mrlk' ediyor. 2) Kayg kemer ve ona takrlan brgak krm. qayrn yatalrndan yola gtkmq. Krg. (1715) O yerden sen hiicum edersen. tr. (1725) brlz' cepken'ini giyinip.I. sdyleyiversene biricile. (1710) O zaman (S6yle) dedin Ktikgiigtis: "Kum gibi kalabahk Kalmuk.Prof. Atrmn (bagrm) bakr gibi burdu. ey botom. geliyor(du) KOs Kaman Almambet'i galudr: /)). botom. kav kesesi vb. boto: Bir yagrnda. yatryorken kalede. (1735) hakkrndan gelinecek diigman delil. botom. . inatgrhk ile kazmrg. 133). taErmak igin kullamlu. botom. yaqlamnca babasrm. kiiybiir grybrr biiyii-: Kemiyetge btiyii. boz' kese7'4'sini kuganrp. 755. botom Ondeki bir yerde duruver. kese: Mo!.475). (KS.botom. ( 1 730) geceden ben' ktiybtir grybtr' 7 56 biiyildii. botom. Tuncer GULENSOY / 265 (1705) Ata binip stiratle kogarak. botom. kise : l) (eski) Megin kes-e olup kugala baflanrr. "Atrnrn bagmr buruver. tiifek ile (aralanna) girersen. siit emen deve yavrusu. (1720) midesi karm 'Er//c!' ediyor. geliyor Almambet. gadrdan gftanp attl. Dr. botom. ' Kalmuk'a hiicum etsin. hayrrh olacak ig defil. gakmak kav vb. diiqmamn durumunu sordu. botom.

beyim!" (1755) Sarr Ala'ya bindin Almambet. giddetli vurup alsrn hemen. oflu durup baEka siiyliiyor. bayrak: Krrg. kulpunu piirtizletti$i. giin battr$rnda. Agalr Kokan'a gdnderdili. celek. Ak Kula'ya bindin Er Manas. giiglii kuvvetli ordu uzamyor. botom. botom. (1775) Haber verilmig diye. botom. beyim. koltulunun altrna krstrrdr. . Bu taraftan huhca srgradr.yr!m y$mKalmuk. . Altay'a dolan Kalmuk. Alacakaranhk girip. ona bakrp geliyor. keqfi srkr yapahm. 757 . bu taraftan srvr$tr.?56 I Manas Destanr (1740) uyu$up kalmasrn. . kaplan (gibi) dolan beyime sriyledi cevabrm: "Her birisi baqka sdyteyen (1750) bin bag bola gibi bozuk yurt imig. Bu ne oldu deyip. (1770) karanlft gOktiiliinde. (1760) gift uglu parlak mtzra!1. babasr durup bagka stiyliiyor. Almam bet' i cesaretlendirip. kendimiz srm bilelim. botom!" Qilcp geldi Almambet. ey botom. kulpunu parlattrlr. ' Sallamp duran bayrapt7s7 yerden kaldrnp aldr. botom. beyim. birdenbire bastrnvermesin. beyim. (1745) ben korkanm Kalmuk'tan. ah hihl nahglt /zg bulunuyor. obalar ile kalede soydaglar yatrycrliar. Mrzra$r krvrmadan (1765) diiz tutarak yiineldi. girip geldin Almambet.

(1815) eve do!ru gidiyorum. oy yi$it. duruverdin ihtiyar: "itrtiyar nereden geliyorsun? Ata hiikmetmek endamdan.' 758. Kocamrg yaghlann. rr. (1795) insana hiikmetmek siinnetten. gece karanhlmda geliyorsun. Dr. cabr-cabr: Iyi misin? (< MoSolca). ne iEler qeviriyor?" "Oy botom oy. bana yapmaym kdtiiliik. orduya geliyoruz" demig. ( 1790) 'Cabt cabt! '759 d"di. azrk alayrm diye grkrp. Almambet bunu sdyledikten sonra. ihtiyar. memurlanm ti$retip. bekleyip dylece durakaldr. . miindii: Kalmuklar ve Qinliler tarafindan savaq parolasr gibi kullanrlan bir sdz (KS."Bu ateglerin bagrnda." . (1800) "Ay Han'a dtigman nereden hiicum etmiq? iilkeyi nereden yalmalamrg? Aya oradan bakarsan kalkanlannr ballayrp. neyi duydun? (1805) Kalmuk serdanm eflendirip. neyi gOrdiin. krymetli canrm tath oldu. Krre.Prof. fiz\ . da[ gibi evler gok imig. onbeginde kaqrp gelmig de[il mi? Miisliiman dilini de biliyor. casusun a$zrnda bilgi alahm deyip. Krrg. geliyor 'mdndiit'7s. (1810) benden ne diye soruyorsun? Hamn haykrngr giddetli oldu. 759. gece vakti nereye gidiyorsun?" "Ay Han mtifrezeyi diizenledi. (1785) yipit dolan Almambet. Tuncer GULENSOY / 257 (1780) Etrafr gtizetleyelim deyip. kafr dilini de biliyor: 'Mdndil mbndiil' dedi. bu ne oluyor?" mal gibi kigi gok imig. diye balrnp.

" "Bagka l0fin var mr ihtiyar? Bagka siiziin var mr ihtiyar?" "Yok. ttir sag ba!r.268 / Manas Desranr (1820) " 'Keleftker'7tr ldenilen. Oyun oynuyor. ' Ben ktzlara varaytm' deyip. boyu kadag ollu var. II.kelefrker : Fir 79. ne l6f bilsin ey beyim!"" Yi$it dolan Almambet. bagrna gelip vurdu. (1825) Ay Han'm krzr Altrn Ay. Er Manas' gtiyle dedi: rcW. San Ala'yr yedeline ahp.. sag tirgiisii /or. gti[siine yatmadr. (1850) sallam ve Eiddetli vurdu. srtlnm kemiklerini krdr. Orada yatan ihtiyann. 'Kazanbak' gibi krymetli (1840) kana bula$-trktan sonra. 'Kdfigtizds'in beline. hizmetgileri bile var. ' baga dogru hticum ettikten sonra yi[it dopan Almambet Sarl Ala'dan indi. 'mi{fer'76r gibi krymetli bag. mlgrer: Krg. . Bagrmn kam yayrhp. Manas'a geldi Almambet. gtizlerini agrp baktr. . yanrndaki iyi Eelikten yapilmrg ktlrct yakalayrp tuttu kabzasrndan. Kdfl giiziis'iin gdzlerini. (1855) at bay gibi yiire[i at gibi gahlanrp cesaret edemedi. giyimini soyup (kendisi) giydi. beyleri de var. gergekten' giizel krzlan var. tuutga. (1825) sryrnp gekti krrundan. Sarr Ala'mn eyer kayrglna balladr. gerit (KS. 433). (1845) giyimini gtiziip grkardr. sagbafh gelini var. yok. (1830) yaElandrfrnda ihtiyar. lffim yok beyim.

(1885) "Cabl. ak evinde otururken ayak sesi duyup ytineldi. kiirkii. cabr. cabr" deyip. . giinahkdr. dttrt bir yaruna bakrndt. kahrolasr. (1880) Kara kanh. Altay'daki Kalmuk'un. Cidp geldin Almambet. ay rgr$rm. (1895) evin igini (gdzleriyle) taradr. " Batr Manas sen (gtiyle) dedin: "Vanrsan.Prof. sebatkdr. tilmekle ben kimi eksiltecefim? Olmeyip kimi go[altacafrm? 6hem it derisi kigiyim. Altay.507). gtriildi ile yere indi: "Mdndii. kdrkti -762 d"yip. tilmesem koyun derisi kiqiyim. kaplan (gibi) doEan Almambet. mtindii. Tuncer GULENSOY / 259 (1860) "Asil beyim. Dr. Omuzunun iizerinden arkaya baktr. (onun) kim oldulunu bilmedi. Kalmuk dilini bilen kul. 762. . gergeli sOyleyip geleyim.1(rrg. girip gelince Almambet. Ala Baytal ile yiirtdii. arasrna geldi. (1875) Ay Han'm kur Altrn Ay.I. Yilit Manas (bdyle) stiyledikten sonra. diyor. girip geldi Almambet. gergek srm bileyim. Altay" deyip. birisi kalkp kapryr agmadr. (1870) Srm iiprenip gelin!" deyip. "Altay. "Kiirkii. kiirkii: Seldm (< Mololca) (KS. kerim. O zaman (g6yle) dedin Almambet: "Kayrp arayrcr olup giftim. (1890) hig birisi yerinden kalkmadr. "Altay! Mdndii! Ktirkii!" deyip. (1865) Fdtiha okuyayrm. varakoyun! deyip. mtindii" deyip. birisinin grktrfr yok.

yiirtiyerek geldi. bildin mi? ay boynuzlu ak kogu (1920) kaybediverdim. ileriye gekmeyen. bumuna adam srfmayan. saldndan dtinmeyen. Yiiziinden kesilince kara kan. geriye. yavru kiipek gibi gerilip. <iyle geyi bildin mi?" Dedilinde (gtiyle) stiyledi (bazr) kiqiler: (1925) "Yok. tek hdrgilglii deve.270 / Manas Destanr (1900) gegen aym bagrnda. kaybolup gitti yedi atan. 'celmir'e basan yagh deve aygrn. (1930) Altrn Ay'a saldr. beyaz digi devenin belirtisi. yok. bildin mi? . (1905) memesi srj'tlld beyaz diSi deve. yedi atanrn. koklayrp iz bularak geldi. \ ak yiiziinden dptii.belirtisi. (1915) kova bagh hr erkek kurt gtirmeden uludu. kaplan (gibi) dolan Almambet. bu[ra: Krg. bumuna gubuktakmayan. + . tokma$ gekip aldr.kara. buura: Deve aygrn (KS. bildin mi? baktr zincirli zaytf tan. 150). tek hd. Akh baErndan gittikten sonra. kzm akh bagrndan gitti. basmaya iigenip. tokmak vurup ayala kalktr. 763. bakn gubuklu 'nar taylak' (1910)' nar taylak'nbelirtisi. yaqh deve aygrnmn belirtisi. karabufiravrT63 kaybettim. :i: I. yokun bulunsun! Eteklerine indirilsin!" Tebig'in ollu Kara Bay. yiiziinden gitti kara kan. iki yagrndaki. Saldrndan ddndtren.i: . (1935) Dudaklannr gekmeden emip.rgiiglti devenin belirtisi.

Digleyip kopardr yiiziimii. dankan (< Qin-ce. ben buradanrm.2) Titreyen (KS. 'Cabt. 1. 297). srkrca disledi. Kepig'in ollu Kara B"y. 764. Usak: viikliik= Yatak.Prof. Elini silktikten sonra. (1950) bu yilitin hdlini sorunuz. Dr. Kirg. atege daldrnp aldr.$trg. cesaretlendi Kalmuklar. iyi misin? 'Mdndii. (1955) etefinin ucundan tuttular.' 'Altay. 7efr. bakrr halkaya balladr. kapryr sallam kapafiruz. (1945) yamndaki muhafizlar. tam yakasrndan yakaladrlar. Ateq baErndaki i)g ayaklt ki)giik kazanr1ffi firlatrverdi. Bakrr halkayr aldr.90). akhm baErmdan gitti o yerde.niine yrkrldr.ik: Kr. yastrklar vb." Kargnmdaki oturanlar. (1975) . yukandaki ahgap dairesi (KS.) (KS. barprratma: l) Kaytan halkalanndan yaprlmrg tek tuzak. kancayr gekip aldr. Tuzak766 gakrrlann dzenle gtizden gegirdi. (KS. (1965) 'Altay. mdndii'. Oteki diinyadan drindiiriiniiz. . \. Altrn Ay: etelinin ucundan tutunuz. Yamndaki niibetgiler. mdndii' sen kimsin? Insan giizeli sen kimsin? Vay vay! nasrlsrn. I. vorean kunulan kaodkh dolaol 765. o zaman yakalayrp aldrlar: (1860) '. cii-k:. Altay'. n9 ayakh biiyiik kazan: Kirg.. Almambbt gibi yiliti. cabt' ben burahyrm. ben bu yerdeyim!" Elini silkip aldr. 767 .Kege_evin bir kdgesine toplanmrg olan yorganlar. O zaman (qtiyle) stiyledin "Kargrmda oturanlar.riD.yi. drman grktr giikyiiziine.g. (1970) 'tiindiik'n765 kapatan kegeyi gekti. 237) las. tam yakasrndan tutunuz. koklayrverdi etimi. fiindlik: Boz iiy'iin iik'fannn iist uglariyla tutularn. I. Tuncer GULENSAY I nl (1940)' yi)k'iin7& 6.

damgrcr olsan uzalr var. krzrl yiizlii krza yakrn. yukandan yakalayrp ydneldi.kul imig. bildin mi? ince belli.441). 768. onun daha yakrmnda. daha hrzh kogturdu. ben buradayrm. insan giizeli. hakarete ufrayrp Altrn Ay. kim olduluntr bilemedi. hasara ulramrg gemi gtrbi. Kug. (1985) alasr agrk kaldr. Ay karanl* gece oldu. (2005) bastrrdm Altrn Ay. (1995) Kaplan (gibi) dofan Almambet. ' iig defa krmrldayrp durdum. ikiger ikiger dolayrp. ikiger ikiger vurdurdu. (2010) Kendisi giizel kul imiE gdzleri giizel kul imig. Karanhkta Kalmuklar. ben'knra yilz' yeimden. (1990) Karanhk evin iginde. tr. . Ben korkuyorum o$uldan. ala krsra$a bindi. grrtlalrnr uzatrp. Almambet gegip gitti. (2000) vay'saytn' koyun eti piEirecek kadar zaman oldrrktan sonra. ayala kallap dedi ki: "Yalancr yilit.Zl. ben buradayrm." Altrn Ay. birbirlerini baflayrp. evvelki ayrn bagrnda. Kalmuklar kendi kendini vuruyordu.2 I Manas Destanr (1980) hilii gOkytiziine grktr. drgandan gimdi seslendi: "Vay vay 'mcindil' ben buradayrm. kerege: Kege evin duvanm tegkil eden alag kafes (KS. Kalmuklar yatryor(du) evin iginde. Y ay' cabt' ben buradayrm. kaprdan girip geldifinde. (2015) 'Kerege'nin768 kulugr u-. .

771. Almambet de (giiyle) dedi: (2045) "Damga vurdum ytiziine. Ay Han babam de$il mi? Meme. yapsrn de! kaplan doymaz"' delil mi? (2040) BekgiliEi gtiglti Btiytik orduyu kuwetlendirsin de! Uyamk olup beklesin de!" Altm Ay onu sdyledikten sonra. L 770. . gafak sOktiiliinde terazi top ytldw batn$nda 'eftgene'si yiiksek boz gadrn. (2030) Kova bagh erkek kurt g6rmeden uludu dedili Kiis Kaman'rn Ktikg6gtis gelip haber verdi deyip. ince bilekten yakalamazsam. Ze9. gubuk'769 burnundan insan sr$mayan bakrrgubuHu. Altm Ay bedbahh delil mi? tit-uy-. doymaz\obui): Krrg. (2055) terazi top yrldrzr battrlrnda dibini yere dikerim. TuncerGULENSOY ln3 (2020) yaklafrp gidenyedi atanl yedii 'atake'mdeEil mi? Yalpalayarak basan yagh deve aygrn. 'Eftgenesi yiiksek boz gadrn. haber saldrn ucuna. p. bagrm gti$e yayanm.?7o Acrbay delil mi? Saldndan ddnmeyen kara bola dedi[i. kockor. koc: Kue. (2050) elilip adrmlayarak sen geqsen. (2025) Ak KanrE annem -deEil mi? Burnuna . e$ilip adrmlayarak sen gegsen. gafak stiktii[iinde. kurumug diEi deve. tek hdrgiiglil deve yavrusu. atrn terkisine salmazsam.Uu* Kug.hof. buyla: Oktiziin veya devenin burun krkrrda$rna gegirilen kiigiik gubuk (KS.si sfitlii. Dr. havadis veren de$il mi? (2035) Ay boynuzlu uk koE. sorgok. ahp ganimet krlmazsam.

gorom. beyim. bagrm gevirip arkasma bakn. Almambet'i tamdr. beyim. olsun. Ak Kula'run sesi ile uyandm (2080) sel6m verdin Almambet: "Esselimdan sel6m ay rqrfr. iyilik yerin nerede var? Kuvvetim gok olduktan sonra iilmeyen yerin nerede var?" (2065) Ala geng krsralr gekip. qorom! " Almambet ayala kalkrp (qtiyle) diyor: "Miijde. Kara Bdrtik'ten de daha iyi. . lark goroya yakalayrp veririm. Eok anlayrgh kigi imiq.beyim. Uyuklayrp dururken. beyim. olpok: Srk ipekten dokunmug ve savag giimleli yerini tutan bir tiir giyim (KS. beyim. hafifge kigneyiverdi. gorom.774 I Manas Destanr (2060) harun bagmr kiitii yapanm. akh Eok gocuk imig. atm ayak sesini duyduktan sonra. benlilim y8a olduktan sonra. nZ. arasrndan geliyorsun." "Babahktan da tiyle olsun. beyim. gorom." "Aleykeden aleykiim ay rgr$r. Altr kaprh kalenin arasrna geldi. (2070) Manas'rn 'kuE uykusu' geldi. Kara Btirtik'ten de tiyle olsun. Almambet.." "Babahktan o kadar iyi. onu ver miijdeye. ay rgrfr. gergekten giizel kigi imig. mtijde. Sriylesene sdziinii dinleyeyim. II. gorom!" (2090) Ay Han'rnkrzr Altrn Ay. beyim. beyim!" "Olsun. beyim.u71z sannlp yattl. kaplan gibi do[an Manas'a. Almambet gekip gitti. beyim.olpok.fa|. (2095) onu bana miijde ver. Altay'a dolan Kalmuk'un gorom. gorom. gorom. (2085) konugsana ldfinr duyayrm. Pamulu bir kang (ok batmayan) ak. . (2075) hayvan da olsa Ak Kuta.

nasrl giiriirsen iiyle giir. beyim. Kara B0rtk gibi olsa. gorom. beyim. gorom. gorom!" (2115) "O hangi varhfrn. babahk hakkr gibi olsa. kan tiikiiriip tileyim. beyim. bu da hangi hasisli[in. beyim. Tuncer GULENSOY / 275 (2100) han gocu[u Kanrkey'i. gorom. beyim. gorom. gorom. Kanlkey'e nasrl benzer?" (2105) Almambet kalkrp (gdyle) dedi: "O yalam ben sdylesem. Dr. gorom. annen itaat etmezse. krlara geziye g*ahm. beyim. beyim. yer demem Talas'a. qaka stiyliiyorum ay igrlr." "Oyle olsa ay rgrlr." (2140) Kahkaha ile gtiliip gegti. gorom. gorom. su igmem Talas'tan. gorom. beyim. beyim. beyim. (2120) hangi bana ganimet igin miinakaqa ediyorsun. annen itaat etmezse. (2125) g6nliim kaldr Manas'ta. beyim. Kamkey gibi var olsa. Zatirr ey e tutulayrm. babam diiniir olmazsa. Mtisliiman veya k6fr. gorom. (2130) o hangi huyun. . beyim.ttof. yakalayrp alm der idim. beyim. (2110) bir gok yalanr siiylerim. beyim. beyim. han efendimle mtnakaga etme. ben Manas'tan gitmezsem. gorom." "$akadan sdyleme Almambet. biraz iince sriyledi[in stiz hani ya. han gocuSu Kanrkey. geri dOntip gitti goroya. beyim. beyim. beyim. arhr giydim senin igin. beyim. huyundan utandrm. alakoysun Altln Ay'r. onun beri yamnda. beyim. alakoyun der idim. ben Talas'r gegmezsem. evvelce sdylenen sOz hani ya. beyim." (2135) "Baban diiniir olmazsa. gorom. beyim. Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Burada duran lark gorom.

kara kanh inatgr. Manas. 775. tu! ytkltp kal&. bu ig nasrl oldu. talaman. diye." Sabahleyin kalktt. batrr delice kagrp gitti. (2170) Akgama dolru beq oldulunda Batlr Manas'a bakarsan. krran: Qevik. (siiykii= Biiyiik kiipeler) (KS. koyun karaci{eri gibi l<ara kan koynuna gok ktitii dolmuq. ensesi biiytik. (2160) Tiivbe beyim diigman kagtt. aiaman. Boz Qolok'abinen Krgm Qal.Kr9. gorom. Bilmem nereden beyim diigman kag0. ateq edip. Dtigmana koltuk altmr agrp. ' bagrm gtiziinil parga parqa edip.ipe.?176 | Matas Destam (2145) savagr kes 'mon'773 igin. bahadrrn iyi srfatr (KS. (2175) sessizce gegip gini. j I l'l t. srgak: Ki. Krrg.458). yorga basan iri kula yorga ytiriiyiglii.gibi' savaE ndrast' attp. Batr beyim kagtr. gorom. (2165) balta ile biribirini kesip. klrk goroya Kogup kagrverdikten sonra bag olup ' ktan'774' s v g ak'775 kalmrq. (2180) kaplan dolan Almambet. hhcr kugandryr senin igin. 713. krrk goroya bakarsan. talaman. (2150) tulu kaprp koydu. ding Ak Kula ile. amanslzca sava$in benim igin. biitiin viicudunu yaralayrp. biribirine vurup. kogup kagrvermig. mdn: Sdy/<d'niin alt krsmr. (2155) Topu atlatrp. t . boynu uzun. 774. II. kannca gibi gok Kalmuk'a ellerini garparak saldrrdr. tr. Boz Qolok'un ayalma Rzs tdstejinivurdu. diye. 665). Alaman.Ktrg.

' II. Almambet Batrr'r vurdular. koyun karacileri gibi kara kan koynuna ktitti dolmuE. (2195) kafirin igi yoluna konulmug. oistonlu tiifek Cak etme (KS. (gtiyle) dedi: "Sarr Ala'mn bagrm buruver. nuuzer tiife$i//6 (kurgunu) depdi dala$rma. bir krsmr yok. gengef Tencerede piEinekte olan 6ti gevirme aygrtr (KS. buraduc Cevir! . (2220) gO$siinde prhtrlaqrp kalmrgtrr. iiniindeki yerde duruver. ne yapaylm ben bu giinii? Sende yara varmrg da (2215) bende yara yo$4uymug? Pistonlu ttifek/-!-/ (kurEunu) deldi balnma. beyim kagttl' demig. Tl8. Dr. 776. gok geliyor gok Kalmuk Sarl Ala'run bagrnr bura tur!/ /o Almambet'in yamndaki yerde tura tur!" O zaman (gtiyle) dedin Almambet: (2210) "Omurgamda on yara. genesinde sakal koymayan dudalrnda bryr& bitmeyen sakah yok kOseyi.Prof. 779.I. (2205) dini bozuk kdfiri. butunun etini derisinden yararak. 'gengel'e779 batan kara kan. kaburgamda kuk yara krvnlmryor kolum. 7 I I ). yi[itlerin yansr geldi. yifitlerin bir krsmr geldi.Krg. TunceTGULENSOY ln7 (2185) 'Vay.'mavzer tiifeEi: Tars etme'(Ks." Yara alan bu Manas gevirip diintiverince. 'Bu nasil oldu?' demig. kan oluk gibi akmadr mr? Koyun karaci[eri gibi kara kan. dtiEmana' koltuk' olmayan.261). (2200) Akrabadan ve diiqmandan kagmayan. kalga kemi$ine deldi demir ok. tayrn etine kamgr ile vurarak. 245: cak-IID. yansr yok. (v0cudunu) delip gegti demir ok. Kiik Teke'yi mahmuzlayrp. 777. (2190) Almambet'e yetigti. 1.

38S). giilsiine kdtii dolmug. kuwetli imiq Sarr Ala. giiriilttisiine dayanamayrp krh dtikiiliip gini. I. (2235)' kaEka'1\r tabanh'krymetli ayakkabr' ile. 781. giiriiltiistine dayanamayrp. dizini biikmeden dayanmasrna yardrmcr oldular. Qorolannr hzh kogturdu. "Vay beyim. Han gocu[u ' Almambet. koyun karacileri gibi kara kan. 133). (2255) kAfirin igi bitmigtir. diigmana' koltuk' agmamrg. 780. ay rgrlr. kalga-: (agrk oynarken) Biitiin oyuncularrn vurug agrklannr almak ve oyuna kimin baglayacalrnr tayin eylemek igin onlan dafrtrp atmak (KS. Kaplan dolan Manas'm (2245)' kars' 'San diye Oniine grktr. gorom. kalgayry'1$o bakarak yiineliverdi bastr. gorom. beyim. 197: ceke I). boynuna' botom'782 diy"sanhp. beyim. salnsrnda ak'r var {2230) ak krkna de}diler. utanmazsa gecesi sekiz giin. (2250) tdvbe beyim. gtin rEr$r. Ala'danindi: Oylece durdu yalvanp. boto: Okqama stizii (KS. akrabadan ve diiEmandan kagmrg. Almambet'in Sarr Ala. Krrg. pe$i stra vatamaz." O zaman Manas (Eiiyle) sriyledi: "Sen ne diyorsun ay rqr[r. Qorom.278 / Manas Destanr (2225) biiyiik kazamn agr gibi. . Ak Kula'nm varh$rnda.nereden d$gmiigtiir. 'gak gak edip' . Kug. ceke tttiik (KS. dniinden yiirtr. sudan korkup gideceksin. beyim. II. 782. Kaqka tabanh krymetli ayakkabr: Krrg. I. (2240) utanrrsa geri kalrr.

787." (2265) Buraya gektin Er Manas. (2280) Kargalday denilen gocuk idi. (2285) Beylik igin begi almrg. kazmact Sart'r krlavuz ahp. alma bas: Tiifek aldr (KS. etrafta kogarak ganimet almrg. 785 kula-donlu lefiq krsrak: Krrg. bana yardrma koEan biiyiik gorom. tek htireiiclii deve: Krs.244\. 'Beg kiikiil'liilerin787 iginden gegip krzr almrg. tufu iistiine dikti. Altay'a dolan Kalmuk'a hula kogup saldrrdr. gorom. I. gerileyip saldrrarak gehri ahp. Kula donlu genE hsrakh785 zayrf gocuk. kakmah tilfek al&. 103): 786. 29).1u gatrrdatrp patlatarak. yiirUyiiverdi. yiiklerinin arkasrna almrq. 784. arkamdan brakrveriniz. Ay Han'rn krzr Altrn Ay. girip grtmiS de[il mi? Yrllolardan yiiziimii ahyor. (2275) Almambet baga gegip vardr. zayrf gocu[un kiigiik erkek kardegi. yiiklenip hazrlanmry tek hdrgiigli) deveyiTM ahyor. Kre. . Krre. Altay'a dolan gok sayrda Kalmuk'u her yandan kuqatrp. bir g-akafina sarkan'beger tirgii o--reiler (KS. kula baytal (baytd: Heriiiz kiilunlamamrE olan geng krsrak) (KS. (2290) Orakg Sart'r krlavuz ahp. gororn. Tuncer GULENSOY I 279 (2260) han beyinin varhlmda. Dr. Krrk goronun igine. r. (2270)'AlmabaE'frt' koy gagtr'r. kov caeri: Eski devirl'ere ait bii sil6h adr (KS. srtma ytiklenip yiirtiyor. gorom. gorom. KrI. gok hrzh koganlann hepsini almrg. 1. iiyle ise buraya gel. krymetli egyasrnr. Ktsa kollu zvh glydr. 582).Prof.'499: kiikiil). diigmandan korkup gideceksin. Manas gibi savaq ndrasr atarak. nar (KS. tr. b-es'kiikiil: (MeEazi) aiaEr vukan'12 yasrnda olan klzcaErzdrr ki o zaman ona her 783 .[I.

" 89 (2325) Yel gibi kogup gitti Kargalday. lrgl: Destan siiyleyen. Kiikgiig0s Kalmuk galrnyor: "Dtiniip sdylesene . Kiis Kaman'rn gocuklan. ." " "Aleyden aleykiim seldm Kargalday rrgrm. 789. (2310) Yel gibi kogup dolagsa Kargalday. gorom. beyim.nnr. (2300) sa! esen yrlkr alan beyim. ' ar g tmak'1 atrna haykrnp. Krg. Kiikgtigtis'e geliyor: "Esseldmdan sel6m ay qr$t beyim. ay rgrlr rrg. I. beyim. beyim. (2305) O zaman (g6yle) stiyledin. 358). (2315> Manas'm alacalr ganimet nasrl? Benim alacalrm ganimet nasrl?" O zaman (qityle) dedi Kargalday: " Manas'rnkini ne edeyim? Seninkini sdyleyivereyim. yel gibi kogup giden Kargalday'r . gorom. Tolono Bulak'rn bagmdan. (onlan) siiriip gelen benim. atr yiiriitiip gelecefim. dokuz saf yrlle alan benim. 'Soogat'rmr vanp alayrm.1n rgr: l) Kahramanlft destam siiyleyen. deyip. r: Destan.280 / Manas Destanr (2295) Manas'rn yamna tuzla geliyor. cins at (KS. argrmak: Asil. 2) $eir (KS.qr$ beyim. 790.ICrg. beyim. yel gibi kogarak gitti Kargalday." Yilit bey (<iyle) dedikten sonra. fug. krymetli egyasrnl ' arabaya koyaca$rm. (2320) ganimetin ile yok ol! Manas' mkini sdylemiyorum. beyim. beyim. I.43). kendi giizel giin rgr$r beyim. vanrsan varakoy.rn788 Kargalday. (giiyle) diyor: "Adr giizel ay. Er Manas: "Oyle olsun ay qr[r. Elmah Bulak'rn bagrndan. 788.

sepilenmig deri vereyim! Ganimetin ile mahvol. ata ytklenmiE olan krymetli eqyayr indirip. i$dig edildikten sonra tagaP enenmig boda almrg. Ensesi btyiik. (2360) ufak adrmlarla yiirtiyen biiyiik lola. I bastrnp geldi Er Manas. Kdkg0gtis gibi bu Kalmuk kogarak gelip ulagfi. (hepsini) ya$malayahm. . gorom. kaplan (gibi) doEan Almambet. senin ganimetin kurusun! SiEmiE olan tekeyi almtg. (2335) siirgen. kaplan (gibi) doEan Almambet. Bu Manas'tan ne kaldr? Halkm elindeki deriyi alm4. (2340) Ukenin iyisi (olursa). gamura batnug.prof. ishalden dertli gocu[u almrq. boynu uzun. kiigtk ama canh adrmlarla yiiriiyen Ak Kula atan $afak gibi siikttiriip. Dr. gorom. inatgr. (2355) Acr acr balran kogu atrm. Tuncer GULENSOY / 281 (2330) d0niip stiylesane srrnru. yakalayrp aldrn Almambet : "Adr giizel ay rgrfr. iki dilti. giddetle atrverdi. halkrn iyisi (olursa). cildh kargyo koltuluna krstrnp aldt. (2350) atrn alzrm gektiginde kara kanh. digi da! koyunu gibi butu biikiiliip. Manas'm elinden alahm. 'ebesin' tarafim dne grkanp. halk mesut. (2365) erkeg gibi nefis boynunu uzatarak. (2345) tek olan Tanrr'dan dinleyelim!" Manas'a do!ru hrzla kogtu. takattan diigmiiq ihtiyan almry.'ctlp ctlp' diyen o$ulu. kendi giizel giin ryt$. iilke mesut. Bu Manas'a ulagtrfrnda.

5) altmryrna ulaqtrlrnda. Ktis Kaman'rn goculu. Yakup Bay ile kardeg. atlamp sefer geldi$inde. gorom.?82 I Manas Destanr (2370) tifkelenmesene. geriye ytiriidiln (2390) tepelerden karacaya ' eve do!ru siirdii. bedduasr bize de[mesinr gorom. igte o yere bakarsan sarhog olup diiltiEtii. Krymetli egyalan (2385) ahp geri verdikten sonra. benim atam Yakup Bay. gorom. (2395) birlikte varan gorolar orada kahverdiler. boynu uzun . gorom. Geliyordu bir yolda. gorom. igi yamp yatanlar. gorom. (2400) Zil-zuma sarhog olduktan sonra. gorom. Arakr igerek sarhog olup. Kiikgiigtis denen bu Kalmuk arakrya zehiri koydu. Er Manas. (2380) ganimeti geri verin. luurunu kaybederek yatlp kaldl. gorom. ganimeti bltigelim. Qorom. Birlikte varan Kalmuk lar. ganimeti bdliiEtip aldrktan sonra. Manas'rn igi yandrktan sonra. gorom. gorom. ateq edip. hiddetlenmeden duradur. gorom. gorom. yaglandrlr zaman (237 Kiis Kaman. tepelerde di{i da{ koyunu avlayrp. Yolda bulunan bir eve ulaqrp vardrn Er Manas. oynaylp gtilprek desene. hiddetlenmesin. Orada bulunan lcrrk goro (2405) batrr dolan Er Manas zehiri igtikten sonra. ensesi biiytik. gorom. ganimetten higbir gey almayahm.

Dr. gece on Ddniip baktrlrnda. 'Ak keltu'7el il" Kokgogiis. Mekke'deki Han Hoca.Prof. . Ak kelte: Semetey bahadrnn tiifelinin adr (KS. Yaradan'dan dost olsa. girdili yer para gibi. kolunun ortasrna kurgun deldi. (2425) Kiik Dostok'un altrnda.434:. (2435) iki oldufunda. krk goromu dileyeyim!" (2445) Ata binip gitti. Mekke'de yedi kapt apn. Evde yatan Kanlkey. Bo$azdan agalrya yuvarlandr. Han Temir'den ilAcr ahyor. o 6nceden gOrdii. TuncerCULENSOy/ 283 (2410) yorgo yiiriiyiiElii biiytik kulaya binerek kagtrn Er Manas. biittin evliyalar kollasa. kelte III). Qnq homurdanarak gittin Er Manas. yetigip geldi Manas'a. Manas'a ateq etti. yedi kapr afzma sr[mdr. Dtinyamn dtirt tarafinr 791 . O zaman (qiiyle) stiyledin Er Manas: (2440) "Yalnrz nasrl yagayayrm. kaynatarak ddktii yaraya. Y ar adan' dan dileyeyim. 1I. tilmiiE idi krk goro. 'Kaynatma kara ilic'r . Manas'a do!ru sahyor. (2415) (KurEun) de$en yere bakarsan. batr dolan Er Manas'a yetigip geldi. (2430) 'Siirtme hal ihc\ siirterek koydu Manas'a. iyi oldun Er Manas. On iki giin oldufunda. Mekke'ye vanp ulaqu. g*trfr yere bakarsan dokuz kang yara gibi.

goro diri@ . Altrn Ay ayala kalkrp Eunu stiylilyor: "Ey Kanrkey. Alttn Ay'a varayrm asilzddenin gocu{u. gekti deyip. yiiziinii elini yrloyor. yalntz nasrl yaqanm. (7180) Aptessiz yiiziinii siliyor. 154). ' . Kanlkey evinde yatrp. Mekke'ye vanp ulagtr. deyip.Ktg. (2475) Asil hamn gocu[u. " Bu ne demek oluyor?" demig. demiE. Ytirtiyup geldi Kanrkey. geceleyin diiqii gtirdti: (2465) "Yidit beyim geldi" deyiP. (2485) bagma aylar do{an yilit beyin delil mi? Ay tgril akarak gilneS do$sa. er nazaln deyen kul imig. Yaradan'dan dost olsa. krk ." Yer altrna girmeyen." deyip. (2470) tam beyimin bagrnda. ablacrlrm. Altrn Ay'a siiyledi. bttiin evliyalar kollasa.kalkh. " Kaprst yiiksek boz gadtra ' B iitktilddk' ten 7e2 Kaplan Manas geldi. " Orceki gibi oldu" deYiP. Koynumda sakla&m. Tann'mn yarattrlr kul imig.284 I Manas Destam (2450) dtirt dtiniip dolaEb: "Yapmadrfrm yok idi. (2460) Manas gibi ere varaltm deyip." demig. " DiiSilmii kime siiyleyeyirn ?" demiE. o krrk goro yagamaz mr? Kapst yiiksek boz gadrn 1V2." gelik ele bulunuyordu. . biilkiilddk: Kamrn ahEa krsmrmn ig tarafim kuqatan zar (KS. ata binip gitti. akh ile (dilg) yorar. (2455) krk goromu dilerim. I.

beg (2495) Kiis Kaman'rn ollu yilit beyini tildiirtiyor.ru mu? Tek yavrusu oldu deyip. Dr. (2525) tutup aldr kabzasmdan. Tam beyinin bagrnda gelik ele bulunuyor. Erkek gocula hdmiledir! (2500) Cdldniig san doruimig. diinyamn ditrt bir kOgesini. O'nu gdrdiikten sonra.hof. (2510) Kofrur-Bay ile yanErp. yakalayrp aldrn Kanrkey. babasr onu gtirdiikten sonra Ak Kula'yr loy'unda (2505) kesmig imig do!. k8fir Kalmuk'u iildiirdii. gevgeyip yatrp kalacak. Ay Han'rn krzr Altrn Ay. Coloy ile (gtireg) tutuEup. kangrk kr donlu taya binmiq. D6niip geldi Mekke'den Kiis Kaman'rn gocuklanm. yilit beyin gelecek. ' Oboo' dan boz turumtay. kifirin ham Nes Kara onunla da kaptgtp. Yetigerek atthp vurdulunda. ya$amr$tr delil mi? (2515) Hagan kaplan geldi diyor. (2520) geriye yel gibi diindtkten sonra. TunceTGULENSOY I 255 (2490) elip kurduktan sonra. sryrnp gekti krmndan. "Ey beyim ne aldrm? . bz turgayr yakalasa. bir yagrna basmrg. KAfir Oldiikten sorua. babastndan dalw iyi er imiq. gdk yeleli ergin erkek &urr imiE. yailndaki gelik kthct. hepsini gezip dolagmtqtr. kaplan (gibi) dolan Er Manas.

senin gdziin kapandr[mda. bedhaht Krrg. beyim. beyim."o. . camm gok azap gekiyor. I. ganimet aldrlrn 'kara bet' bunun iginden ne gOreceksin? Dur beyim. beyim. (2540) yalnrz mezan grirmedim. kara bet (KS. beyim. giin rgrlr. tizleminden sarardrm. *** (BE$iNCi sor-uMuN SONU) 793. '" . beyim. beyim. yrl oniki ay oldu. ll0).286 / Manas Destanl (2530) Altay'a dolan Kalmuk'u.(2535) sen gideli gok oldu. onu yalmalaytp aldtllnda.

gorom. 796. gorom. gorom. soydagrm ile halkrmdan. gorosunu galrrdr: KAfir ile Miisliiman. gorom. 797. goculuna hAmile kalah. (25) allamaya baglarsa teselli et. (20) Han goculu Kanrkey. gdziiniin kirini yrka. gorom. gorom. 795. bafiadrlar: Krrg. . diiEman gOrecek geng imig. lirr'andir (bahadrrlarrn srfan). BOLUM SEMETEY'iN DOGU$U (1) Ak Kula artmtEtt. Kanlkey'i (5) yedi ay d. han olmasr igin tedbir al. gorom. ak kamtgrmr bigmig. siirdiiriip baghk almrg. gorom.arrmrstl: Zayrflamrstr. k'alcan hlsan.gofom. gorom. gorom.olnug idi. soyunu gdrecek pislik imig.T% Manas Han kanmtgttr7gs. gorom. (eg olarak) alah Otuz iki yil olmuE idi.VI. uyuyup kahverirse uyandrr. ytik hayvanlanm siirmiiE. gorom. ince bilelinden yaralanan. en (15) siirerek' bagl* almq'. gorom. gorom. goculum krz olursa. gorom. gorom. krk Hastalamp yatan Er Manas. secme: krrs. Bay'rn ollu Bakay'rn. gorom. gorom. kefenini bigtin mi. yedi ayhk hdmileymig. gorom. develerini siiriip. gorom. (10) rrg^rM baha&rta/e7. gorom. iyi yifitler. yerini bulup veriniz. qdhretini kaybeden. gorom. (30) vasiyet sdziinti igittin mi. 794. gorom. gorom. karlriustl : Yaslanrilrstr. babasrnrn yaylalrnda. Eorom. (bu) dtinyadan gimdi gegiyorum.

. arkanda kardegin olsa.Krg. ttircim. lqlitm. gimdi baErmr. kr: Diiz.tti-r0m. da! gibi olan Manas'r ahp vanp (yerine) koydu. etrafta ugan kaz idin. iki o!ul. (55) anadan yalmz yuvadan. tOriim.gorom. t6riim. gorom. peri babadan ur799 idin. yumurtadan ak idin. qimdi kogarak alhyor (ve gtiyle) diyor: l' Arkor798 yiiriiyemez yarnagtan. ttir6m. arkanda yele olurdu." Yakup'un oflu geng Manas (45) . . Boyah. (40) Abeke (ile) KtibiiS. ttir6m. giimiigten yaprlmrg klrE0l cebem. babadan yalmz yuvadan. tcirdm. gok iiztiliir.Krg.sr: 801 . ayalrmr gekiniz. (50) diinyadan gimdi gtigtti. tdrdm. tdriim. 79D.288 / Manas Destanl (35) han balasr KanlkeY. kegiler yiiyiirnez yamagtan. Bakay. srkrp saldr belini 798." Han gocufu Kantkey dalrtrp saldt saglannt. as:Kahm. eziyetin olsa gekersin. gorom.sagmr. Bay'rn tek oflu bu BakaY. tdr<im. Krg. dafrunasrn. altrndan yaprlmrg srr800 cebem. tintinde afan oluverse. arkar: DiEi da! koyunu. Han goculu Kantkey. nrnaklamasrn yiiziinii. tdr6m. gok [ziiliir. ak karuy hrzla vurdu. gorom. (60) babasr giizel ay qr!t. gorom. gorom. yiicelilin olsa giisterinin. BakaY. bir yatakta tek idin. stiylenmiE bir sdz duydun mu. Krg. 800. tdriim. (65) altrnda kuyruk olurdu. tdr6m. tdrdm.

(80) Sekiz aydan (sonra) dokuz ay. bu zamana kadar doluyor. Er Manas'tan kaldr. igti[i suyunu sel aldr. . Yedi aydan (sonra) sekiz ay. adabey dliirse. Manas'tan (dul) kalan kadmm (100) duyaca$r sti4 bu delil. saya atrp btrakrtm. Yantlry bir hz gocupum olursa. haramrn siiyleyeceli siiz bu defil. Tuncer GULENSOY / 2S9 (70) Han goculu Kamkey. (105) Sekiz aydan (sonra) dokuz ay. Eimdi olup geldi. qimdi olup geldi. Kiibiig. Akrlh dolan Abeke (90) akilsrz dolan o Kiibtig.Prof. Kanrkey'e s6yledi. sa{n derisi vasiyet edilir. (75) bu Talas'mboyunda Sulpu-kor'un dziinde. diyor: " At 6liirse. Ya KiibtiE'e varmaz mr? Ya (da) Abeke'ye varmaz mr? Sevdifine varsrn diyor!" (95) Han goculu Kantkey. Dr. ahp vanp koydu. Manas ttiriim Oldiifiiinde yedi ayl* hdmile idim. bu sdzii duyunca a$adr: " Abeke. Han gocufu Kanrkey. yenge vasiyet edilir. grirdtlii giiniinii gdl aldr. Yakup'un ollu geng Manas. er Manas'rn kiigiik erkek kardeEi. atege attp yakanm. (tmakla) ynttr yiizlerini. (85) Yakup Bay ktitii kul Mengli Bay'r gtinderiyor. bu zamana kadar doluyor. yedi aydan (sonra) sekiz ay. diyor.

gocu$unu hoqlanarak yetiqtirir. $orok'un krzr Akrlay: (120) "At dliince saln derisi vasiyet edilir. Abeke'ye mi vanrsrn? Sevdiline varsrn!" diyor. Yantlry bir ktz gocu{um olarsa. (125) hangisine vanrsrn? Ktibtig'e mi vanrsrn.290 / Manas Destam (110) ondan sonra vannm. alabey tiliince yenge vasiyet edilir. higbir zaman'evlenmem ! " Bilylece deyip cevap gOnderdi. Yedi aydan (sonra) sekiz ay Eimdi dolup geldi. atry yakartm. Akrlh do[an Abeke. yedi aylft hdmileydim. ateEe ondan sonra vannm. $oruk'un krzr Akrlay (90yle) diyor: (130) " (135) "Qocuklu kadm var olsa. hiidiik dofan o Ktibiig. O'na (qriyle) dedi: "Han gocufu Karukey. Er Manas'rn kiigtik erkek kardegi. Benim goculum ollan olursa. Akrlh dolan Abeke. gizlice gelip (stiz) kessin de!" Kusakalh Mengdi Bay. Qocu$u yok ben zavalhnrn. suya attp btraktnm. gdyle cevap gdnderdi: (140) Bu Manas'rn iildiiltinde. Kanrkey'in yamnda (115) $orok'un krzrmn Akrlay'rn kiiyii vardr. . Sekiz aydan (sonra) dokuz ay (145) gimdi dolup geldi. Yakup Bay'a vardr. Akrlay'a vardr Mengdi Bay Yakup'un siiziinti ona s6yledi.

(180) altm kapayr. Alacakaranhk gOkmeye baqladr. gdbek badw kendim keseyim. demiq. (155) inip durup (gdyle) dedim: $oruk'un krzr Akllay. (170) $oruk'un krzr bunu sOyledi: Han gocu[u Kanrkey. bir erkek gocuk do[uruverse. halk yattr. baktr sopayt Kamkey sahp gevirdi. kogarak gelip girdi. TuncerGULENSOy/ Dl (150) Erkek gocuk olursa. bu gocu{un adzma (175) bir (tutam) pamuk nkayaytm! Qocufunu 0ldiiriip koyayrm gtinlerden giin gegti. aklh do[an Abeke'ye. q<ihreti yer yiiziine gabuk yayrldr." (160) Bunun stiziinii duyduktan sonra. " kirini kendim y*ayaytm". " Gtibek badmt kendim keseyim" demig.hof. gizlice gelerek sOz kessin. $oruk'un krzr Akrlay. Qocu$un sesi yiiksek grktr. stiziimii iEitip (giiyle) dedi. akrlh dolan Abeke gimdi ata bindi. (185) goculu dolurduktan sonra. Dr. diyor. Abeke (ile) KObdE kOtiisiine higbir zaman varmam. deyip. . on ay gegti[inde. (165) $orok'un krzr Akrlay koynuna gelip yattr. Han gocu[u Kanrkey. sdyledi. gtin battr. diyor. karanhk bastr. ahlh dolan Abeke: " Vawsqm varaytml" diye. deyip. Han goculu Kanlkey. kirini kendim y*ayaytm. $oruk'un krzr Akllay'rn evine ben indim.

urnu gdriivereyim" demig. Han goculu KanIkey. $oruk'un krzr Akrlay biriniz gocukdo[urmugsunuz. krz mr idi gocu$unuz?" Annesi giirtip (qdyle) dedi: (205) "Sevgili Kanrkey ey mugtuluk. diyorlar.N2 | Manas Destanr (190) " gocud. Danhp gitti[inde. mugtuluk. yeni dofan goculu koynuna koyup ald. bu uykuyu atallm! Eik y apmayabm! QocuSa ndbetlege bakaltm!" Qocula be Gece yansrna kadar (215) birisi aldr gocufu." Tan alanp attrfmda. bir erkek oldu bu goculum. Gece yanst gegtilinde." O zaman kalkrp Kanrkey (gtiyle dedi:) (210) ' "Sevgili. giin krzanp grktrfrnda. (200) Kanrkey durup (gttyle) stiyliiyor: "Sevgili annecifim. goculu bana gdstermiyorsunuz. birisi durup aldr. Altmrg yagrndaki anaslnl . (220) tig kiEiyi ntibetgi dikip gitti.) danhp gekip gitti. yeni dolan bu gocuSum. Yaqlandrlrnda Yakup Bay. biriniz gabuk kagrrmrgsrmz. Abeke ile bu KdbiiE." (deyip. (195) erkelini diqisini bildirmeyip ahp kagtr yaylasrna. kutsal anam. erkek mi idi goculunuz. (225) hticum edip geliyor. Bagr Diidliit Baybige. Yeni do$an goculu yann biz iildiirece[iz.

Kanrkey ile Baybige ahp.Prof. 'gamgarak'r8o2 ylktr. Alarak kagrp gitti (ama) varacalr halkr yok. (245) Ak heybedektparalanm. 1. Yenin de biz nereye vannz?" 802. (24O) yrkrp ategte yaktr. Krrg. ne diyorsun? Nereye varacalz anne? 'Okiil ata'mffi.. Qukurlara dolan egyasrm. II. Bay (var). Tuncer ciiLENSOY/ D3 (230) Bagdr Dttitltit Baybige'yi eliyle (tutup) terkisine aldr. Kegiden kalan o!la$. v ekil). (annesinin) karmnda kalan kesik kulafr. yelek oldu.Krg. 8(X. 608 itkill < Ar. iikiil ata: (diiltinde) Baba yerini tutah kimse (KS. 803. Krrg. kesip ateEte yaktr.l41). Kanm Bay'a varmazsak. Manas'rn iki kiigtik erkek kardegi (235) Abeke ile Kiibiig"kiitii kullar. O zaman dedin ki Kanrkey: "$imdi anne.249). onu ahp gitti. qimdi eve girse de Kantkey'i geng goculu bulamadr. kargrdan kalan bayralr (250) Manas'tan kalan armafam. orman (iEine) girip gitti. K""r. Altt-bay'rn adasrna Eimdi girip gitti. (260) Kanm Bay'a varahm! Ete[in elek oldu. Dr. bulamadr. . gamgarak: Tiindiik'iin altrnda kesigen bir qekilde konan ve obanrn alag iskeletini tamamlayan biikiik delnekler (KS. onlan ahp gitti. (255) srlrnacalr da! yok. kerege: Kege evin duvanm tegkil eden afag kafes (KS. ' K e re ge8o3'sini kesti. II.

bayralr." i t. Oturdulu denen yerine. sana diyeyim. (O'nun) g6giinii4 izinden koEtu(lar). kagarak gelip vardrfrnda. gakacalr gakmalr yok. bu diinyadan gdgtiiliinde. Orada a$layrp dururken. alarak. *:rzrl renkte. bu kiitiiye vannayrnca. benim evime geldiler. yalvararak (gtiyle) dedi: (285) " Okiil ata'm. (270) O gogiip gitmiEtir. geliyor(du) ona dolru. kagrp (sana) veriyorum.kotiikul. ne yapacafrm bilemedi. kesip atege attr. kotii kul beni alayrm diye geldi.294 / Manas Destanr (265) Kanm denen beyin oturuyor depilen yerine Eimdi vardikadrnlar. Kegiden kalan ofla[r. kula[r. Kanrkey onu g6rdiiliinde. (295) yrkrp atege attr. (annesinin) karmnda kalan kesik (300) i kargrdan kalan Manas'tan kalan' armafianr.I 6kiil Ata. Keseceli brgalr yok. Abeke ile K0b0E.Karrm Bay. Abeke (ile) Kiibog. Batlr Manas(dr benim) erke$im. iki yaql* bir buzafr. hrzla oraya geliyordu. 'garngarak'rmr ytktt. 'kerege'mi kesti. Kanrkey'e (Eiiyle) dedi: I i I li I t . (290) Ben ktitiiye varmadrm. Karlm Bay'r tamdrlrnda. Yolda yiirtiytip gittifinde. (280) 'Okiil ata'sr Kanm Bay. . (275) Kanrkey onu yakaladr.

Baybige'ye ulagtr: (320) "Kurban oldu[um. deve giidtiyor. (330) yiirii. iki yagl* bir buza[ryr.Prof. oyup bir sahverdi. Kamkey gelip stiyledi: "Seldm vermek bende yok. Bindigi au Ktik-golok. Aleyk$m almak sende yok. Kamkey. hognut kalmrg gdnliim ondan. Bakay'a varallm. TUnceTGULENSOY I 85 (305) "Ey Karukey. Bay'rn ollu Bakay'ln. Bakay. ana. giizelim! Manas'tan kalan goculunu ahp kagarak sen gelsen. dediydi. ana!" Btitiin gece boyunca yiiriidii. biitiin giin boyunca yiir0dti. Bu danamr sen tuttun. Sulpu-kor'un baErnda. Kiik4olok'a binmigti Bakay. Okul Atam Kanm Bay. yeni yelek (gibi) oldu. ana. . Dr. danamr sana veremem!" O*tit en Kanm Bay (315) krzrl (donlu) iki yaghk bir buzalryr elinden gekip aldr. (335) evinden gtkrp geldi. (340) Vanp gelen Bakay'r Kamkey gdriip yiineldi. ana. (sana) oturacak yer bulamam. ana. evime seni alamam. elimden gekip aldr. dediydi. Ete[i elek (gibi) oldu. pek gok deveyi yrlrp varmryu. kutsahm. ana. sol ktirefinin krkrdaSl ana. Bakay. evine siiriip vardr. (310) senin bir beyin Manas'tan. krzrl renkli. Kanrkey geri geldi. ana. ana. (325) sa$ kiirelinin krkrdalr. ana. Bay'rn ollu bu Bakay. Bakay. ana.

bagmr koyun gibi kesmezsem! Karunl su gibi ddkmezsem! . (350) Bay'rn o$u o Bakay.m. O zaman (giiyle) dedin Karukey: "Abeke. hayvanlan' kagka' ya kangtrdr. Krg. ondan sonra yolu g6stereyim. botom. goculu gekip aldr. (360) . efilip bir diigtii bu gocuk. (375) Bay'rn ollu sen Bakay. ayran gallcalayrp geleyim. o yerde durdu.. yaytkta cryran yapaytm. Bakay. qimdi gare ne olacak. Kanlkey'in elinden. botom. Bakay. boto: OkEama belirtmek igin kullamlan sdz. (370) Abeke (ile) KiiboE. ata. Aqa$ dofru indhdi. Manas'tan kalan armalam. ata? Ben gimdi ne yapanm. botom. Kamkey ile bu Qakan. Bakay. botom. (355) yukan do!ru kaldudr. ata?" i : (380) yakrna gelip duragiir. Bakay. para hesabrm aldr. onlan kagrnp geleyim. Bay'rn o$u bu Bakay her iigii de gelip alladr. mahn olsa talanda. boto. hayvanlann hesabrm aldr. atrmn bagmr gevirdi. Parayr kdlrda kaydetti. Kanrkey ile bu Qakan.kdtiikul. a[rp bir diigtii bu gbcuk." 805. atrn eyerini hazrrlayayrm. kargrdan kalan bayralr. Kiibtig k6tii kul. bagrn olsa 6liimde. \ (365) . . Bakay. (annesinin) karmnda kalan kesik kulafr. ikimiz kagrp geldik.296 / Manas Destam (345) kegiden kalan oflalt.

(390) yol aynmrna ahp geldi. balasina gi$neyip veriyor. Kara Han'rn yolunu g6sterdikten sonra. Manas ile Camgrrgr. (415) giinler boyu yiiriidii. balam. onun yolunu gtistermem." Bu Bakay bunu dedikten sonra. eruapm diizdii. O zaman ne kadar giin oldu. Yayrkta ayran yaptl. atrn eyerini hazrrladr. Yiiriiyiip gelen kocakanmn . (400) Camgrg'ya giden yolu. han goculu Kanlkey. o zaman ne kadar gece oldu. ikisi de diiEmanhk besleyen kigi idi. yaklagtmp aldr. $imdi bana gOstersene. Kara Nogay Camgrgr.Prof. Azrk ttikeniverdi. kegiden kalan ollalr (annesinin) karmnda olan kesik kulafr. O zaman (g(tyle) dedin Kantkey: "$imdi gire ne olacak. balam. (405) o (yavruyu) diiEiirtiip ti'ldiirmez mi? Kendisine nikAh krydrmaz mr? Ondan sonra gdre ne olur? Qamgrqr' run yolunu gdstermem. (395) . Oz babacrlrn Kara Han. (410) Kara Han'a sen varsan! Kara Han'rn yolunu gOsteririm. Bakay? Kara Nogay Camgrgt. Bakay!" O zunan Gttyle) dedi bu Bakay: "Kara Nogay Camgtrgl. Camgrgt'ya varayrm. geceler boyu yiiriidii. Dr. anaslna apzlyla veriyor. (420) han goculu Kamkey. Hazrlayrp verdili azr$r. TunceTGULENSOY I 2n (385) Han gocu$u Kanrkey. balam.

botom. elmalannr aldl. botom. annesine a$nyla (yemek) verdi. krlavuzluk et. 2) Yayla otlafr 8fr. botom."e" orada benim (geng) krzh[rmda. giiriintiyor mu bu yerden.'ri'ffi (450) \i . bunun yolunu sen bilsen. benden nesini soruyorsun.. o yerin elmalan. Krrg.. g6z(ti) mor€rnp gitmigti.298 / Manas Destanr (425) (430) (435) kamr acrkrp gitti. o yere bir gitsek mi?" O zaman itoyle) dedi "baybige"w: "Kurban oldulum Kanrkey. Eu yerden gabuk (gidersek). orada duran Ak TumEuk.' x".. i i. oranur er*leri (455) (460) iig yaErndaki koyunun yiireli gibi. gidelim. Vannca yerlegip kaldr. altr giin sonra ulagrnz. botom. ana. botom?" 0 zaman (g6yle) dedin Kamkey: "Sen birkag gtin dayansan. t I I I tiir: l) Bag kiiqe. (440) gocufuna gi[neyip verdi. yedinci giinii ulagrnz." Han gocupu Kamkey. 806. botom.. Krrg. hatun.. baybige: Birinci kadrn. botom. Ir I . $imdi sa$hlr ne olacak. botom!" O yere vardr. botom. acele etmezsek annecelim. O zaman (gttyle) dedi bu kocakan: "Kendisine kurban olaca$rm Kanrkey. h h E." Iil J. ana. ana. kutsalrm. gimdi gdre ne olacak. bir zamarilar benim babacrErmrn ^' . ana. (gocuk) iki gun a$amaktan trkandr. ana. babacrlm AkEagll. (445) Kanrkey durup a$adr: "Kurban oldufum. boya otu kazdrfirmtz yer idi. botom. $imdi bir yiir0yiiverdi. koyu'kagka' inek (donu) gibi. ana. ana.i moragp gini. gdzi.

hof. Dr. TuncerGULENSOY I Zw

(465)

eriklerini yedi,
trkabasa doydu,

(gerisini) heybesine koydu. Ondan sonra,

yiiriiyiiverdilinde

(470)

babasrmn AkEagrl (adk atr) ona yetigip vardr. Akgagrl'rn tistiinde

Kanlkey'in afabeyi
Solton

Kul

geldi.

(475)

Kagrp gelen Kamkey,

(onunla) kargrlagtr.

A[abeyi Solton Kul
Kanrkey'i tammadr. Apabey'i Solton Kul'u

(480)

kahrolasr Kamkey tammryor.

Kamkey'i giirdtfiinde, Solton Kul bunu sdyltiyor: "Yolcu olsan yol siiylerim,
gezgin olsan

mal stiylerim,

(485)

nereden gelip, nereye gidersin?"

O zaman (giiyle) dedi Kanrkey:
"Ben yolcuyum, yolcuyum, arnca, yolda yiiriiyiip geliyorum, amca,

yolu sorarak vanyorum, amca."

(490) Solton Kul a[asr (gtiyle)
"Bu Talas denilen yerde
gdlgede giizelli{i biiyiiyen,

dedi:

gdnlil ile yi{it olan,
begikte beline kadar

ag* yatan,

(495)

bey ogtu gibi salman,

dodmadanyatrp gupman, dogar do{maz (ayak ilstii) dikilen,

Yakup Bay'rn balasr, geng Manas adh (birisi) var idi,

(500)

sa! mr, esen mi?
Onun hakkrnda bir gey duydum mu?" Onun hakkrnda bir sdz duydu[unda, Kanrkey alabeyini taruyor. Kanrkey (o zaman gdyle) dedi:

300

/

Manas Destanr

(505) "Ey

alabeyim Solton Kul,

'
(510)

beni taruyor.musun?

Kara Han'mgocufu Kanrkey denen ben miyim?
Solton Kul sen misin? Kaplan (gibi) doSan Er Manas, bu diinyadan gtigtiikten sonra, yere yatmp gtimdiikten sonra,

Abeke (ile) Kobiig kotii kul, ' gamgarak' rmrSo8 ylkmlEtl,

(515)

yrkrp ategte yakmtgtr, ' Kere ge'ri8o9 kesmigti, kesip atege vermigti, kendisine gdre yalanct rezil, Ozbek'e g6re Sart rezil.

(520)

Talas'rn bagrm yangrn almrq,
bu ayalrm sel almrg. Kegiden kalan ollalt, anaslnrn karmnda kalan kesik kula$t,

mrzraktan kalan' c ele k\8lo

'

(525)

Manas'tan kalan 'belek'78rr
alarak kagrp geliyorum." Arka tistii diigtii Kanrkey, bayrhp yatrp kaldt.

Alasr Solton Kul,

(530)

tistiine basrp kaldt. ikisi adamakrlh giiriigiip
6z kardegini buldu, ahp evine geldi. Ahp evine geldifinde,

(535)

altr kanath miikellef ak obayr, Kara Han yaprp verdi. Kanlkey'in goculunu, Kamkey'e vermedi. Kara Han ahp baktr.

808 gamgarak igin bk. 802. 809 kerege igin bk. 803. 810 Krg. gelek: Bayrak. 8ll Krrg. belek: Hediye.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

301

(510)

Kara Han ahp baktrnp, ala donlu hsrak saldtnp inceleme iEin halhnt toplayry, tepeleme hsrak kestirip, biltiln yurdu bir araya toplayrp,

(545)

iilkesine bir ziyafet Eekti.

Kantkey'in

gocu$una

adrru koyuversin deyip, orada toplanan en yaghlara, genglere baktr.

(550)

Geng

yilide baktr,

yilit

gocula baku. Qocuk yeri deqip bakh, admr koyuvermedi. Onlar (higbir) soz siiylemeden durdufunda,

(555) Ak boz atr var olmug.
Asa baston elinde, ak sakalh bir kigi,

Kara Han'rn 6niine, yaklagrp gelip durdu.

(560) Ak sakalh (giiyle) dedi:
"Bu goculun adrm,
toplanan halkrn bilmiyorsa, ben (onun) admt koyuvereyim,

(565)

ver goculunu elime!" Qoculu ahp geldi, kucalrna koyup aldr. O zaman (Eiiyle) dedi ak sakal: "Bel etrafinda dtlniince, bel gibi hnl sd{iit bitsn!

(570)

iglerini dost Tanrr kayrsrn! Ev etrafinda dOniince, ev gibi krzrl sdliit bitsin! Koca Krdlr dost olsun, bem, kegiden kalan oflak, bem,

(575) Manas'tan

kalan kesik kalakgr2,bem, mzraktan kalan bayrak8t3, b"*,

Manas'tan kalan belek,814 b"-,
kara kanh, sebath,

Han

Semetey bu olsun!

812. kesik kulak: Kug. gunak. 813. bayrak Kug. celek. 814. armafan: Krg. belek.

3@.

/

Manas Destanr

(580)

Btiytik babasmt tildilrsiin!
Kavgacl kesi[ kulak bu olsun! Begikte yatrp kaprgmaya haarlansm! Beg yaErnda oba ya$malasrn! Do$madan yatrp cesurluk taslasrn!

(585)

tine{nden815 diig.ryip grprnsm! On beEinde ok atsrn! On beqine bastr$rnda,
T

gok kalabahk halk toplansrn! Han Semetey bu olsun!

(590)

Ad veren ak sakal,
giizden kayboluverdi

Han Semetey biiyiidii,
kendi ayaklarryla yiiriidii. Kendi ayaklarryla yiiriidiikten sonra,

(595)

altmdan ayk atfi, giimiigten ' giik6'8r6 '!calga'dr8r7

.

Kara Han'rn gocufii,
Han Semetey olup hizmet etti. Kara Han gibi babasrnr,

-

(600)' $irkim

Bey davet etti toy verip. Biiyilk, ulu kiqiler ellenip oynadr.

Semetey ile gocuklar,
astk atrp oynadr. Kara Han toy yaprp igtilinde

(605)

akhndan grktr Semetey. Toyu tamamen dalrttrlrnda Semetey'i istedi. Semetey allayarak (giiyle) dedi:

"Ey babam, ay Kara Han,

(610)

bende kcitii ne gdrdiin?

Ay* atry oynadm"
yaya varsam yararh olmaz,

beni ata bindirsen!" O zaman giiyle dedi Kara Han:
815. tiinek: Ahcr kuElarrn oturdufu tiinek. 816. Krg. qiik6: Koyun ya da keginin agrlr. 817. Krrg. kalga-: (agrk oynarken) Biitiin oyunculann vurug aqlklarrnr almak ve oyuna kimin baqlayacalrnr tayin etmek igin onlan da[rtrp atmak (KS. II, 388).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY/ 303

(615) "Ey

Semetey, biricifim, niye allayrp duruyonun? Seni ata bindireyim, ata bindirip siireyim!" Alnn kagh baktrsts gocuk eyerini Yorga ytiriiy ei iauant eyerleni, Semetev'i bindirdi. "Erksle 'Fi*ar;&2o gibi gdztii Sarr Tasl
Semetey'e arkadaq verdi.

(620) Kara Han ahp eetirdi.

(625) 'QdEdk' gibi gdzlii San Tas, ' goculu yedekleyip aldr.
Semetey durup (giiyle) dedi: * QdEbk qibri Stizlii San Tas, girkin,ETl y u I a r rmt"" koyuver, girkin,

(630)

benim babam o olsa, girkin, kendisiyle almaz mr, girkin? Kara Han babam de$il, girkin." Fulayrp aldr yulan, kopanp al& dizginis23 Hrzla kogup bafrdr, bagrm gevirdi. San Tas gimdi Kara

(635)

erilin

Bay'n

/

evine doSru vardr.

'QdEdk'gibi giizlU San Tas,

(640)

Kara Han'a ulagtr vanp gelip (gtiyle) dedi:

"Ey hamm, ey Kara Han, goculun ile yok ol! Rrlayarak aldr yulan,

(645)

silkip aldr dizgini,
gidip kaldr o goculun, hrzla kogup bafrrdr,

eri$in baqrm yere dogru e!di,
evine dtindi.i bu gocufun.'

Krg. aytrmag.

3(X

/

Manas Destam

(650) Kara

Han korkup kaldt. Kara Han at bipdi, vanp evine geldi.
Yiiriiytip giden goculu
yakalasa da olmadr.

(655)

Kara Han'm baybigesi yakalasa da olmadr. Kaz boyunlu Kanun-Can, Ku[u boyunlu Kubul-Can,
yakalasa da olmadr. Dayrsr824 Solton Kul, yakalasa da olmadr. Han goculu Kanrkey o zaman gelip yakaladt.

(660)

Yakalasa da Kanrkey,

.

(665) Semetey

kesik kulak bunu sdyliiyor:

"Han gocu$u Kanrkey, dotol825
Kibirden uzak dur, dolo! Ben halkrmr dzledim, dolo! Ben iilkemi tidedim, dolo!

(670) '

Benim biiytik babacr[rm Yakup Bay, dolo, tiz biiyiik babacrfrm Manas Han,dolo, Abeke, Kiibiig iki amcam, dolo, ben halkrma varacaErm, dolo,

biiytik

babam rn uk

jiiriik

otr826,

(675)

ahp bir bineyim, dolo, biiyiik babamm ak savag gdmlegirisn,dolo,

ahverip bir giyeyim, dolo,
ben halkrma varaca[tm, dolo, ben yurduma varacaltm, dolo!"

(680)

O zaman (Eityle) dedin Kanrkey:

"sevgili Semetey, botom,
'

B o rtko'828 rr;y"tin UaEnnda, botom

'

gvtmtal'Lzn

ruy

onsrrtrnda, botom,

sen nasrl vanrsrn, botom? 824. dayr Krg. tay ake. 825. Krg. dolo: Hamm, kadrn. 826. yiiriik at: Krrg. tulpar. 827. sava5 giimleSi (srk ipekten yaprlrr): Krrg. olpok. 828. Kug. bortko: GttEiisteki yumugak tiiy. 829. Krg. grrrmtal: Yeni dolan yavrunun viicudundaki tiiy; civcivlerin teleEi (KS.I, 272).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

305

(685)

Han gocufu Kanrkey

Kara Han'a
'

vardr.

B o s o g o'ht83o boz gadrra

do!ruca vanp girdi,

Kara Han'a (fiiyle) (690) "Kegiden kalan bu oflak,
babasr

dedi:

anne tarafindan kalan bu kesik kara kanh, sebath,
.

kulak,

Han Semetey, bir tanem, halkrru bilip kahyor,

(695)

yurdunubilipkahyor.

Ak ytiriik atmr soruyorum, ak savaE giimle[ini soruyorum,
ben hal*:rma varacalrm, diyor, ben yurduma ulagacalrm, diyor."

(700)

Kara Han balasr
ak yiiriik afinr verdi,

ak savaE giimlefini verdi.
Han gocufu

Kanlkey,

(onlan) ahp getirip (Semetey'e) verdi.

(705)
,

Semetey yemek

yedi,
"832,

,

o gece konakladr. Sabahleyin yola grktr.
'

K i)nEi)tilk' ten83r' tiigg iiliik'

yamna ahp geldi

Kanrkey.

(710)

Han gocufu Kamkey, Semetey'e (gtiyle) dedi: "Bu Talas'rn iginde

Sulpu-Kor'un bagrnda
deve
gijrdid;p

duruyor,

(715)

Bay'rn ollu Bakay var,
O Bakay'a seldm siiyle!

Alnndan

^iral,833 mendil armafan giinderiyorum Bikay'a, ey balam, ey Semetey

iElemeti

830. Krg. bosogo: Kapr gergevesi, egik. 831. Krg. kiingiiliik Bir giiniin uzunlufu. 832. Krrg. tiiggfliik: Sabahtan tifleye kadar ytir0mekle ketedilecek mesafe. 833. Krg. ketegin: Bag Ortiisii, iqlemeli mendil.

balam?" "Balam suyun bagrndan. sevgili digi deveyi. (725) giinler boyunca yiiriidii. Kara Han'rn krzr. botom. (730) Sulpu-Kor'unbaqmda. balam. Bakay'r ahp geliyorum. deve anast. balam. " Kara Han'rn ilinden. ahp gelip bofazlayayrm. Gidip vanp yattrlar. (750) mendil vermig armafan.306 / Manas Destanr (720) Bakay'm sijziinden gftmaYm! Bakay'm sOziinii dinlemeniz gok iyi olur!" Kanrkey evb dOndti. balam. ata."" (745) Semetey durup (Etiyle) dedi: "Onun hakkrnda bir qey bilmedim. Kamkey denen kadrmmz alnn iglemeli mendil. Bu Talas'm iginde. (740). botom" Deve anasr."" tt "O Kara Han'dan sen grktrysan. Semetey grkrp gitti. Talas'tn bagrnda Ug Kogoy'a elilerek girip vardt. Bu Bakay'r gtirdiiliinde. ondan bir Eey bildin mi balam. ata. yamna sarkrp yr$rldr: (755) "Sevgili Semetey. sevgili digi deve. Kanrkey denilen biri vardr. "Aleykiimselim geng gocuk. balam! Nereden grkrp geliyorsun. . Bay'rn ollu Bakay Han deve giidiip duruyor. Han goculu Kantkey. Oradan grkrp geliyorum. botom. Semetey durup (96yle) dedi: (735) "Esseldmdan seldmiinaleykiim Ak sakal ata" . Manas'rn ollu Semetey." Bay'm ollu Bakay Han kucaklaytp.' Geceler boyunca yiiriidii. ata.

ben varayrm yalnrzca. gedilin dolmug. Yakup.Prof. Tannsrmn yolunda. - (775) gidenin gelmig. bu yerde durup bekle. Yakup. Yakup. Yakup. kaprya grktr. kttttiye. buradan sahp vardr. botom. Bay'rn oflu bu Bakay. Yakup. a$uyu srvayrp siiriiniiz. O zaman (lttyle) dedin Bakay Han: "Manas'ln ollu Semetey. Dr. (765) Abeke (ile) Kiibiig ben siiriip giderim. dOndf geldi evine. botom. Evin iginde Yakup. (785) dinleyip durdu. botom. (795) Bu Manas'rn goculu Semetey'i tildiiriin." Manas'rn o$lu Semetey. (790) Yakup Bay o$luna: "Ak heybedeki a{ulan. Yakup!" Yakup Bay durup sordu: * Nerede duruyor bu gocuk? Alm gelin gocugul" Bay'rn ollu bu Bakay. botom. bu Manas'rn gocu[u. mtijde. . yanan ategini siindiiriin !" Kaprda duran bu Bakay bu siizii duydu. TunceTGULENSOY I W (760) ' ahp geldi bu Bakay. miijde. Yakup. ahp gelip bolazladr. (770) o yerde kaldr. a mtijde. Porselen fincamn dibine. (780) Han Semetey gelmiE. botom. Abeke (ve) Kiibiig iigii sohbet edip siiylegti. onu buraya getiriniz. Yakup Bay'a geldi: "A mtijde.

Yakup Bay'rn evine ulagrp geldi. Semetey'e vprdt: "sevgili Senietey. Gdzii. Yakup Bay'a sen varsan. seni iildiirecek oldu. (805) porselenfincan dibine. botom.308 / Manas Destaru (800) Duyup (atrm) stiriiverdi. . ite gdttiriip verecelim. Yakup Bay biiyiik baban. botom. kaprdan girip geldi. Yakup? bu arakr igmeyecefim. arakryr koklayrp igti. altm talrrrn iistiinde oturan Yakup Bay'r diiqtinden gelip tepti. afu srvayacak oldu. (820) Manas'm oflu Semetey bu elinden aldr. botom. Semetey'e sundu. (igtikten sonra) dOrt aya[rnr gtikyiiziine (835) . botom!" Semetey ata bindi. kuyrulu morarmr$ biiyiik erkek it. kara giice hrgkrra hrgkna alladt. ata!" "Aleykiimseldm Semetey. Yakup. girdi: "Esseldmiinaleykiim Yakup Bay. botom. (810) Yakup'a (doEru) siiriiverdi. ben igecek miyim. Yakup Bay (piytleyi) altp igmedi. botom. (825) O zaman (*tyle) dedin Semetey: "Senin igmedilin arakr. botom!" (815) Ulu atasr Yakup Bay. Yakup!" (830) (Arakryr) ite gtitiiriip verdi. Yakup Bay'a ikram etti. arah saktn igmeyin. botom. Yakup. Allaytp allayrp durdufunda. taE piydleyekoydu. dikerek iiliip kaldr. Oradan kalktr Semetey.

botom. . atmtn bagrnr buradur.Prof. ala bakin. (870) 'krl torko'yuB7 giydirdi. botom. Krg. O zaman (qiiyle) dedi Semetey: *Yilrii Bakay Ata. TunceTGULENSOY/ 309 (840) Biiyiikbabasr Yakup bay. krl-torko-: Bir tiir ipekli kumag. qunak: KesiFfritat. Bay'rn ollu bu Bakay (855) siirdii. hedive. akrlh dolan Abeke ' hl torko' yu 6rttindti. ash nn{t"-" ile Bakay'm bagma vurarak yardr. Dr. mrzraktan kalan bayrapt. (sen) bu yerde duradur. arka iistii (dUgup) gitti. 836. __ kursakta kalan' guna$r'6J) Han Semetey bir tanem. 837.834 kegiden kalan o$lagt." deyip. Kue. (875) budakh srnt ile vurdu. atrmn baErm burda." (865) ' Akrlsrz dolan Ktib0g'ii. . akilsrz dolan KiibtiE'ti. Akilh dolan Abeke. botom. (360) Manas'tan kalan belerti. . kdtil sdz sdyleme. belek: ArmaEan. qimdi ulagrp geldi. askisinEr: Krs. Abeke'ye gideliml" (845) O zaman cevap verdi Bakay: " Seugili Semetey..836. o yerde durdu. Abeke'ye vardr: ata binip "Gidenim gelip kalmrgtrr. Bay'rn ollu bu Bakay dttntp (ahnt siiriiverdi." O zaman (giiyle) dedin Semetey: 834. bu gidigatr sriyleme deyip. 835. "Sevgili Semetey. kiuhksrz. KrE. Ben Abeke (ve) Kiibtig'e (850) ikisine vanp geleyim!" Han goculu Semetey.

beybabamn 'ak olpok'u\38. buurul: Kang* krr (at donu). orada duran (o) olacak. botorn. Han Manas'rn goculu. ake. botom!" (8i5) Girip gelip oturdu. Hepsini igip doydu. orada duran (o) olacak. botom. [tin bagr genig olan] strh Modol eyeri. 839. Abeke (ile) bu KiibtiE arakryr verdi. tay: iki yagrna basan tay. botom. bu 'cele'nin84l bagrndu. botom. Abeke (ile) KdbdE. senin bagma Bakay. ake. 199). iki a[am!" "Aleykiimden aleykiimselAm. botom. ' Ak albars' ile iyilegtiririm!" (885) Bu Bakay ile Semetey. botom. (yere) y[tltp kal&.310 / Manas Destanr (880) "Bay'rn tek oflu sen Bakay. (910) ' orada duran (o) olacak. 840. beybabamn boz kesesi. eve geldi$inde girip sel6m verdi: (890) "Esseldmdan selimiin aleykiim. Han Semetey'e sdyledi: "Sevgili Semetey. cele: Uglan iki kazrla ba$anarak gerilen. IQrg. . 838. kiitii kul. botom. Simdi siiriip vardr. beybabamn ak lnnler i. (905) Manas'rn eyeri (o) olacak. botom. taylan ve buzalrlan ballamak igin hizmet eden ip (KS. Abeke (ve) Ktibiig. budakh snk ile vurduysa. botom. Krg. botom. beybabamn' Tay839 Buu*/'um. Han Semetey. onlann bagmt ben. botom. Oradan vanp Semetey. Krg. Bakay. I. 841 . (900) ' arakr (igip) sarhoE oldu. ak olpok: Srk ipeklen yaprlan ve savaf gtimle[i yerini tutan giyim. Bakay grkrp geldi.

Kanrkey'e vardr: "Biiyiikbabamn (atr) Tay Buurul'u.Prof. Ben halkrma gidecefim. Tuncer GULENSOY / 3l I (915) biiyiikbabamn Ak Kula'sma. Kara Han'a sOyledi. kiigiik goro Tas Maymat o bakryor. Biiytikbabanrn (atr) Ak Kula. (950) yetmig deveye geyiz yiidr-leyip. Yarayacak biitiln techizatmt. giin boyunca siirdii. anam.I. Dr. Kamkey'in babasr alumE deveye akga yiikleyip. Ak Tulpar'r yedeline aldr: "Bay'ln ollu Bakay Han. kalkrp geldi Semetey. Manas'rn o$lu Semetey 842." (945) Han gocupu Kanrkey. (935) Abeke (ile) Kiib0g iki alam bu babanrn vasiyeti deyip onlann hepsiii o verdi. Tay Buural'a binip aldr. onu kurup verdi. Tay Buurul'u bana verdi. .245). (920) Dedilini vanp aldq geri bakrp siirdii. Kanrkey ile ba' galan'842. anam. en iyi erke[e baktmyor. kiigiik go'ro Tas Maymat (940) yeni kazanr tez kaynat. ollunun s6zti bitti. ben yurduma gidece$im. Krg. geri geldi$inde al! dedi. alfi kansth m[ikellef beyaz oba. gakan: Kiiqiik (KS." Bakay bunu dedikten sonra. ol!" (930) gece boyunca siirdii. (925) Sa! ve selimet olup dur! Ozlemeden mutlu bakrp dur! Sa!-esen Bakay. mesut Semetey gimdi siirdti.

(985) Abeke (ile) KdbitO k6rii kul. Bakay'rn yattrlr yerine. Bakay. Bakay. Bakay'a durup (giiyle) dedi: "Sa! seldmet aldun mu. sa! sAlim oldun mu. aygrk. Bakay.gunak'rm. 'yedi onbin'lik miifreze geliyor. (990) Tay Buurul'a biniyor. camn srkrlmadan sdlimen siirdtin mii. Bakay? Hasret gekmeden mutluluk siirdiin mii. 'AIu onbin'liliH miifreze geliyor. Bakay. Han balasr Kanlkey. bagrndan diindii. Bakay. . bindi$i atm 843.i onu alayrm deyip gelmig. 844. Bakay. Bakay. Bakay. (980) Kendiyerindedurdulu ' tiful' i843 alttn tufigeliyor. dalgalanan tuf geliyor. vanp gelip indi. Manas'rn ollu Semetey. sevgili adrndan. Han Semetey geng gocuk. (970) kursakta kalan. (965) aldandrlrm bildi.312 / Manas Destanr (955) grlgtip gelip vardr. alu on bin: Krg. . Tay Buurul'un. altr san. sevdi[im Oziinden. U9 dtirt giin otmug idi." O yerden giigtti. Yakup Hanll Qiiy'iin varmadr. (960) Han goculu Kamkey. Tay Buurul denen (at) aksadr. kegiden kalan o!la!rm. Manas'm han karargdhl kurdu[u yerine Manas'rn ollu Semetey gadmm dikip kurdu. hilil: Krg. tath sdzlerle avufarak geldi. evden grkrp aldr. miifrezeyi kurup toplamrg.

Dr. 849 cam"sark icin bk. salar diye biiyiikannesi Qakan'r (1025) onu da ba$ayrp koydu. yrkrp. KrrE." Kamkey bunu sdyledi[inde. Semetey'in goculu (1020) annesini attan kaldrdr. tiindiik: Ofu'nn. 850. Manas'rn ollu Semetey. II. ceyldn vurdufiu '^oyll'851 yrr. 77 846. TuncerG'ULENSAY I 313 (995) tin ayalrm biikiip baktr.' 848. 803. Manas Han'rn brdyi*. ' Kerege'ni65u kestili yer (1005) kesip ategte yaktr$r yer. (1010) Kanrkey'in hayal meyal gOrtindiilii yer. . bu nedir? (1000) O zaman (s6vle) dedin Semetey: " 'Qarngarak'r*849 yrktrlr yer.kere=ee iciri bk.' tiindiik' i bnyitk' t iind iik' irnus p e r E i n g iv i s iM bacalrna girip gitmigti. eneke: Annecik. 'Ii*on'852 virdu[u kutlu yer. 845. Krr!.802. " AnnecikW. 'kerege'ye balladr. hepsini daE gibi yrfdr. Manas Han'rn rildiiEii yer. g0ziip giinderir. 852. 851. tist uglanyla tutulan. kadoo: Pergin givisi. yukandaki ahgap dairesi (KS. Elbiselerini ev gibi yrfdr.Prof. iskek: Crm6rz. kur'an: VahgT bir hayvan adr. gimdi savaga grktr. Semetey'in dkstiz kaldrll yer. ateqtg_yaktllr yer.. M?. Kus. 'Kak Telki'ye atlayrp bindi: (1015) "Han Semetey ollumu sava$a yalmz grkarmayaylm. u7. Kiigiiliip duran biiyiikanne.-ma'Yluu : YaEh. llrg. Kendim bir tarafrndan girip giiglii bir vuru$ yapayrm!" dedi. Krrg. 6 . KlrE. umbtz-' ile gekip aldr. Qakan'm azap gektili yer. ral'lann tf. biiyij&-' tiindiik' ten' lcadoo' kalan yer.

benim bir ollum Manas Han. Eve gelip indi. Bu ormamn igine. eve adam gOnderdi: "Kanlkey ile Qakan'r (1040) 'kerege'den gtiztp al!" . (1035) srk ormarun igine. Yakup. bir tildiirtp brraktr. bir etefimi sen agtrn. onlan yakalayrp aldr. Yakup. dokunmayayrm dese. kesip ategte yakmrEsrn!" Elini el gibi kesti. 1055)' Qamgarak' rmr yrkmrEsrn. tigiinii de getidp koydu. Han gocufu Kanlkey ak hangeri aldr. Tdr0miin yemelini versene! Bagrmdan haram diiqsene! Tdrti'miin yemelini versene! (1050) Araka adam koysana! Peygamberin hrzla yiiriidiilii yolu Yakup'un tek oflunun. hangi yerimi sen k0tti buldun. Yakup Bay'rn bagma (1065) bir oturup aldr: "Bir ete$imi yel agtr. Abeke (ile) Kiibtig kdtiikullan. Yakup.314 / Manas Destam (1030) Abeke (ile) KiibiiE ktifiisiinti. 'kerege'mi kesmigsin. . onu yakalayrp aldr. yapsana! ( bu. yllcp ate$te yakmlgsln. (1045) Abeke (ile) KiibtiE'e vardr: "Abeke (ile) Koboq kdtii kul. ahp gelip kogturdu. Altmrgrndaki Qakan'rn. Manas'r kargrlayan eli bu. Yakup. Sulpu-Kord'un igine. Biiyiik babasr Yakup Bay. (1060) bacafrnr but gibi kesti.

deyip.t. baca[rm but gibi kesti. Yakup. diyor.rof." Bir ig gekip koydu. "Ben Allah'ardzryrm. demig. diyor. Dr. Yakup." **d3 (ALTTNCT BOLUMUN SONU) . elini koyun gibi kesti. Cennete diirtiip gOnderecek mi. Tuncer GULENSOY/ 315 (1070) o cehenneme gdnderecek mi. (1075) "$imdi gtilsiim soludu. ben Allah'a rAzryrm. Yakup Abeke (ile) KiibtiE kiittiyii.

.

Krg. kr9 atrnak. 854. gorom ! (30) Gtik Borg*'ayiikleyin. BOLUM SEMETEY (l) (5) O Semetey 'yaE'oldu. gorom! 'Ker€ney' gererek galm.VII. Onbeginde diiqman yendi. diizenli.onlan giiren var mr? $emey Kala. gorom! Ak Borglk'a yiikleyin. er semirip 'tiiz'854oldu: "Atla ahm. zurnagahp iittiirtin. tiinele konmayrp oynadr. gorom! G dk E a&r r toplayrn. gorom! Ak g adr r toplaym. 853. oakrldan boE oldu. Han babasmdan kalan. tuyla-: Srgramak. Dolmadan yatrp'tuyladl853. Kug. gorom. Ona goro (giiyle) dedi: "Sevgili ay rgrfrm. hayvan yeri hazrlayrp siiriin. gorom. altmq geng krsrak. krk goroya baE oldu. onu giiren var mr? (25) Bugiinkii giin iyi gtin. Kuil Yar. kogalm! Ozleyip san$rna binelim! Srgrayrp savag atrna binelim! Altrn-emel ile Kiiriink0y (15) Qorom onlan gtiren var mr? .qorom. Ku-sere. Oniigiinde ok attr. (20) onlan gdren var mr? Tag mezar gibi kabiri onu g0ren var mr? TaE-aklr'm kuru tarla. tiiz: Do!ru. (10) At semirip giiz oldu. bir aygrra. . t6rdm. Kiiygiin tokuy.

Ttilgdgii ile Tiiliik'tim. (45) bry*lannt sivriltip. bahadrrlan iildiirecefiz. babasr Manas'rn attnt eYerledik. azr diqlerini gtcrdahp. gdk bitli kesik kulak bu Semetey. tdnim. (diiqman ardrnda) kogaltm. kargagayr ig yapm4tz. akrlhca olur. giivercin gibi bahadrlar yafmalayrp gtinliimiizii basmrqrz. yatan koyunu uYandrrmaz.318 / Manas Destanr (35) eskiden baban Manas'lnzamanlnda. bizi siiriip gtitiiriip iildiiriir. (70) dtiniip cevabrm sdylemeyen. ttirOm. (55) Btirii'ntinollu Btiriig'iim. Kanggay'dan yrlkr almrgrz. . Yorga atr rahvan salmrqrz. (65) Altmrga grkrncaya kadar. dniimiiz altmrg (kigiye) bedeliz. tOrdm. 'Qft'a|ag'rm biitiin gorolara taksim edenim. . l<ara lcanh. tiiriim. tiiriim. Yetmiqe grkmcaya kadar. Gegidi ytiksekteki daflara. iyi yakrn dostum. gimdi (atlan) yiikleyelim. O[ulu Semetey'in atmr eyerledik. atrm aksak yiiriidiilii zaman sallam nal takrverenim. (40) saksa[an gibi bahadrlar yalmalaytp kederimizi dafttmtEtz. ttirtim. Tath dilli Acrbay. (60) Krkkigininbaqr Krrgrn Qal. arkamrz altmrq (kigiYe) bedeliz. uygun olur. tdrOm. Birbirine siiylegip (giiyle dediler): "Ak Baltar ollu insandan daha Qubak'tm. Ozleyip' sargil' a binmigiz. Saldrrganla ddnmeyen. ttirdm." (50) Orada duran krrk goro toplamp grktr evinden.

yakrn dostum. Srgrayrp 'yiirilk at'aur) binelim gizlenerek sefere siirelim!" (85) Krk goro gimdi (at) siirdii. Krg. bagak hlgtft gibi mtzraklan dalgalandrnp. Tuncer GULENSOY / 319 (75) YaEhhk gattrlrnda. (90) babamdan miras kalan. gimdi sana diinmeyecefim. cogkun akan sulara siiriip gtitiirerek iildtiriir. 856. bir Tann'dan yaratrlmrqrm. Sargtr'a sefere glk4lqr." E t b i s e I e r i ni dii liiml ey ip6t o kagarak giden krk goroyu Semetey gimdi kovaladr. atmrn bangmr buradur.iriik at. Babamdan kalan mirasm attan gtinlii kaldr mr? giyimden giinlii kaldr mr? (95) Ey Kanrkey anacrlrm. Oliim atma binelim. buudan : Yi.Prof. tulu boyun topgulap. ahp gelen Tay Buurul (100) Onu yolundan gevirmeyecqEim. yel gibi gegtifinde. Kagrp vardrlr yolunda (105) Manas'rn ollu Semetey. 855. yedi giin oldu. elbiselerini diifmeleyip: Krrg. gimdi yetigerek vardr. Krgm Qal. iizlemle' sargil' abinelim. Almambet'im. dniindeki yere duradur. yilitlik (80) kefen bezine grrelim. tagtan akan bulafrm. yaqhm. krrk gorom Eimdi kagtr. . Dr. O zaman (l6yle) dedi Semetey: "AleykiimselAm ak sakalh (ll0) krk goro hepinize. Semetey'e haber geldi: "Giimiig sikke (ile) kiirkleri sagtr. mirasmdan aynlmayaca$rm.

(130) frkir deliEtirip YatmrErz. yetmiE kunduz (ile) bin giimiiq sikkeyi.gorom. durup kaldt Semetey. . Tay Buurul gibi yiiriik on85e peginden gekti. krk goroya ba$rdt: (145) "Dur gorom. ben akrldan boE kaldm. durunuz! Sevgili' koy gdgk6'. Yukansr TaEken. 857.gorom. Krrg.320 / Manas Destam (115) Attan giinliin kaldr mr gorom? Kiirkten gitnlii! kaldr mr gorom? Agtan gOnliin kaldr mr gorom? Anne oluP iilreten. gorom. Durmadt gorolar. altmrg kunduz (ile) bin gilmliE sitfteyi858 (125) Arka'dan altp Yutmuguz. Ug-Kogoy ile Talas't. 858. saksa$an gibi gevik. kumar oynayarak utmuguz. . an diglerini grcudatrp at tiliimiine u dra yasrn. Semetey atrna bindi. gorom. (120) ben babadan'ya$'857 kaldrm. Krrg. yaE: Geng. kiiliik: Ytirtik at. Cerken'den altP Yutmuguz. dur gorom. Krg. Tam tiniine geldilinde. (140) siiriip giderek kaldt. baba olup btiYiiten. 859.gorom. duradur! atrmn bagrm buradur! bir yana elilmeden siiriiP Qoronun dniine do$ru git!" (135) Han SemeteY saldr. agalrst Talas. gorom. kumar oynayarak utrnuEuz. attan inip kaldr. cambr: Giimiiq sikke.

atrm siiriip aldr. Krg. Han goculu Semetey tifkelendi durdu. (155) 'tipti' gorcm senden aynlmayayrm!" Krrk Eoro ata bindi. Attan indi Semetey. . Semetey gibi bafrdr. er dlilrniine u[rayasn! Dur gorom. giysilerini yalmalayrp aldr. boynuna mendilini ba$adr. kdknar mrzradr yere devirdi. 861 . (170) 'dtigman kagtr!' diye bairrdr. gorolar g6ziinii gevirmedi. 865. ucu keskin.I I I hof. (165) Ata bindi srgrayrp.ffi I Q e gedek'm862 kry-"r.863 balta& Eelik. 860. (175) O zaman kagan goronun. kryma: Qarprk kesilmiq. krrk qoro (at) striip gitti. 863. 862. 864. durunuz! Annecilim gibi Kanrkey. uraan ga!rr-: SavaE narasr atmak. azr diglerini grcrdatrp at dliimiine gel&. Tuncer GULENSOY / 321 (150) btytHannt dikry. Semetey eve geldi. arka boynunu knp saldr. gegedek: Kdknar dah. Krg. yarma: Yararak kopanlmrg (uzun) grra.. Bryrklannr diklegtirip. Krg. Semetey krrk gorosunu krdr. karagay: Ktiknar. (180) er tiliimiine geldi. Krg. (160) Bagmr riiqvet verdi. ay balka: Topuz. ' ' Karagay' n86o y""-"rr. krk goroyu kagudr 'Ay balka'Ks ile vurdu. Dr. Manas gibi' uraan'ge galrrdr.

Yalmzhfrn yiiztinden. halkrm bir araya getirdi.tla 866. yalnz neden yarattm baErmr? Neden almadrn yaElml? (200) Yalmzh$rm yiiztinden (205) asil atllr-866^tgpladrm. Kill avuglayry do lan gocl. Fuudan. yilit topladrm. 867. . yiiri)katel gibisi olmadr. emgegniemdirip aldr. Manas'rn oflu SemeteY. er topladrm. (215) 'Qeg' tepesi gibi et yt[dt." Alru yilduh aktmah geng ktsrak kesti. Yeni do[an bu iki bala ile (220) siitl<arde$ olup alayrm deyip. benekli hsrak kesti. bir gocuk kan avuglaytp doddu.32 I Manas Destant (185) Act Bay'm kadrnt hAmile kalmrg*' Almambet'in kadrm (190) himile kalmq. Yalmz neden yarattrn baqrmr? Anadan ikiz olmadrm. yamna altp. her yalmzhk baqrmda. asil at: Krs. at topladtm. her yalnrzhk bagrmda. halkrna ziyAfet qekti. imece igin halkrm topladr. Qocuga ad koydurayrm deyip. Isstk-Kiil Kanrkey'i gsbi et suyu yapn. Sevincinden Semetey (195) o zaman durup (96yle) dedi: "Babadan altr tane olmadtm. yiiriik at: Krg. attan yere indifinde iki kadrn dolurdu. bir en biiyiik arzum uludur (210) Tanrr'ya. gevredeki hallam topladr. arsrmak. Bir gocuk kiil avuglayry doddu. bir kardeg gibisi olmadr. Allahu Taal6 Kudret.

Melekli camnda. Tuncer GULENSOY / 323 (225) 'Kiil Qoro' (adrm) koydu. Yardrm vakti geldilinde. itisi 1oe. Hergeyi gok verince. (250) verici Tann ydr olmug. kuk e. at yelesini gekip biiyiida. beri gelsene yamma! . 'giy' otundan ok yapfi. Han gocufu (255) Semetey evde oturdu dzleyip. Kan avug layry do ! an grcula 'Kan Qoro' (adrn0 koydu. yardrmcr Tanrl yir olmuq. Han Manas'rn goculu.Prof. niye dzleyip oturdun? Q60D akhna ne dtigtii? Bir gey mi bildin"!" O zaman (Edyle) dedin Semetey: !'Sevgili Kan Qoro. aynlmayrp durdu bu goro. bel gibi hzrl sddilt bitrni$. (235) Daviyr ikisi davAladr. diiqmam ikisi kovaladr. Qorolar durup siiyledi: "Sevgili kesik kuladm. evde yatrp beyoldu halkrm yiinetip han oldu. Beli dOniiverince. batv g*tt. tepe gibi krzrl siiliit bitrni$. (240) Semetey gibi kesik kulalr. verilecek zamanl geldifinde. Dr.den kuzgun koymadl Ergenlik gafrna erdifinde. ikisi de altr gtnde baba deyip. ikisi de iki gtinde anne deyip. kak eden kargakoymadr. birlikte durdu bu goro. (230) kuru daldan yay yaptt. (245) Nez6ketlicanrnda.

'Terazi yildtzr' grktrlrnda (285) Eafak sdkfipiinde8?3. akrn: g6ir. Akrn'rn krzr Ay Qtiriik 6len cant dirilttr. argunak. keret. 872. Akrn'rn86e lozr Ay Qtiriik (bir) kadrndan usta imig. Tay Buurul gibi ytiriik ah 868. koyg7o (igine) g*maz nazh imig. Birisi Kiik Btirii'stine bindi. ya elim ile alaca[rm. gafak sriktiiliinde (295) Kiil Qoro ile Kan Qoro evden grkp geldi. dnceden gdriig yetenegfT2 var imig. Akn'rn krzr Ay Qdrdk'iin (275) kumazhlr87l var imiq. kekselik. Ay Qiiriik'iin giiveyi. kumazl*: Krrg. Qoro. birin2 Ktik Qebig'ebininiz! Qoro. &73. Akrn Han'a varaca[rm. dag kogu: Kng. sevgilim Kiil Qoro. kulalrm kesip saldtltnda. (harikulide bir tarzda) dnceden gdriiq yetenefi: Krg. taff sararrp atkanda. 871. beri gelsene ydnrma! Da! kogu86 yakalayrp aldlgrnda.324 / Manas Destanr (265) Canrm. (290) Akn'rnkra Ay qdriik'ii. ya diigmanhk ile alacafrm!" T erazi yldrzr grkfl frnda. 869. (280) Kiikgii'niin o$lu Umiitiiy. ayrl. biriniz Kiik Btirti'ye bininiz! Tay Buurul gibi yiiriik bana ahp veriniz! atr Akrn'a dolru siirece[im. gdk gubuklu tiifek aldrpnda (270) o zaman duyup kalmqtrm. SdnmilS ateEi yeniden tututturur. gafak siiktiifiinde: Krrg. . 870. Krg. ktiy: Krg. birisi Kiik Qebig'ine bindi.

halkm arasma varakoy. (305) yabancr devlete ulaqh. Ata binip alakoy. Han Semetey kesik kula$r Akrn'a do!ru siirdii. halkrn hepsi dinlenmeye yatrnca. Krg. ' kituldrii' gibi tireyip 874. Alacakaranhk girip. Akrn'a do!ru saldr. E$encede olan Ay Qtiriik. o' * ' lekk)rti' gibi titreyip ' kiigiibiit' gibi baEmp (325) Ay Qtir0k bir oyunda Ay Q6r0k'e varakoy. ata binip alakoy. oyunda baga gegendir. . . peri garpmrg gibi (bir parga) sahmp. tath dilli. gorom! Ay Qiirtik'e dofru salakoy.hof. Alacakaranhk girip. Akrn'rn krzr Ay Qiiriik. giin batmca.' Ay Qiir0k'e vardr. Dr. Akrn Han'a vardr. otuz km ref6katgr ahp. gtn batlnca. gorom!" iyi dofan Kiil Qoro ata binip aldr. krk yiliti baEgr ahp. onu galndr Semetey: (310) "Gtin rylr Kiil Qoro'm. Veresi giyimini bele kadar agrp. ktd0rii: Tilkiden bir parga btiyiik olan bir yabani hayvan. TuncerGULENSOy I 325 (300) yedefine alarak gelmig. girin stizlti iyi dolan Kiil Qoro. Alacakaranhk girip. (320) alaca vanp kalandrr. (335) Akrn'a vardr. gorom! gorom! Sametey kesik kulak geldi deyip (330) Ay Qiirdk'tin kulalrna salakoy. ata binip aldr. giin batrnca. Halkn hepsi dinlenmeye yafinca. siirendir. gorom! (315) Alan'nkrzr Ay Qiir0k.

(355) ikisi birbirine damgtr. (360) Kiik Qebig'e bineyim! 6. 876. Krg. 875. grkrP geldi. 877. ikisi de yrlkrya vardr. yrlkrya do!ru saldr. Semetey ke'sik kulak geldi deYiP. kulalrna s6yledi. '"Sevgili Kan Qoro. O zaman geldin Kiil Qoro. ya$h et: Krg. Kiil Qoro ile Kan Qoro. yalh gorba: Krrg. eyer kaktl: At iizerinde gok dolagan ve buna ahEtk olan. itkeldiiii sorpo. Orada duran yrlkrYt bir araya toplayrverdi. orada duran Kalmuk'tan (365) iki (tane) iig yagrna basmrg tay irisi alayrm. (350) atr yedele aldt. O zaman dedin ki Kiil Qoro: ata siivari takrmrm salmtqz ' eyer kakn'875 olmuguz. yeniden bacaklannt ba$aYaYm ! (370) 'Tutkuy'dan 'T qadrr dikelim! uulga' dan kazan asalwrt Kaburga ategini yakahm ! ikimiz bir ziy6fet yapahm!" Zayrflamrq olan Kiil Qoro. o evine vardr. Vanp yatrp kaldt. Ay Qtiriik (345) Semetey kesik kulak aldr. .326 / Manas Destam (340) 'kilgilbfit' gibi ba$nyordu. Atrnt evine do!ru siirdii. mayluu et. boynuna ip ballaytp salaYrm. Y a g I t Q orbil t87 y aPh etli877 Kalmuk'a do!ru varaYrm! Ben Kalmuk'a vardrktan sonra. Ktik Qebig gibi yiirtk atm arkasmdan saltp alayrm.

Nalhdan /ay koymayp damgahdnnar koymayp. Umiitiiy kesik kulak siirdii. Yorgunluktan UitHn atigmtig Kan Qoro. Semetey'e geldi. (395) altr su dolan kalabaltk ylkr. KOk Biirii'ye bindi. siiriilmiiq idi yrlhsr. atlan gevirip geldi. (380) Kiik Bdrii gibi ytiriik afi basarak aldl. Dr. at siiriip aldr timiitiiy. Yorgunluktan bitap dtigmiig Kan Qoro. dalgalanan tu! ile. ahp siiriip gitti. iilii gibi uyuyup kaldt. yilhmn yattrgl yere gelmig. orduyu orduya vurrnug. (390) nahslan alnndan tu{ ih altl boltik ala ordurle. altr biiliikte altr bin. (385) Kiikgii'niinollu Umiitiiy. 'Artlgtuu Bulak' bagrnda. (400) Tay Buurul'dan bir miitiiy Ktikgti'niin ollu U bagka gey kalmadr. . yer titreten ordu tle. Nahgh kara kegeden (yaprlmrg) iist giyime balrarak sanndt.unu tu$a vurlnug. Kalmuk'a do!ru stirdii. TUnceTGULENSOY I 727 (375) Kiik Qebig'e bindi. (405) Zaytflayan Kiil Qoro.Prof. boynundan ballayrp tuthug. Kan Qoro iilt gibi uyuyarak kal&. Kiik Qebig gibi yiirtk atrn (410) arkasrndan getiimig. tu[. Kalmuk'a varmrg delil mi? iki (tane) iig yaqrna basmrE tay irisini almrE. Sayrsrnr sdyleyivereyim: Altr txiliikte alh bin.

Hayrr olmayan giin dofsun. 878. (435) tdreme nasrl varaca$tm? Nasrl vanp siiyleyece[im? Tozluda gimdi tozu gdriiyorum. stit emen lcydan. ! ! (430) bir a$zrna cin dolsun baban sevgili t0r6me.9. kazrlarak izi kalmrq. Yorgun diigmiig Kan Qoro'nun tam iisttinden grktr: "Ey Kan Qoro sakrn yatma!" (425) Kiil Qoro durup s0yledi: "Miskin Kan Qoro kara alzrn kan dolsun! haym olmaz giin dofsun Burada duran yilkrntn. kumgan. iki bacalrru sallayrp.krsrafr yok. (Kurban edilen tayrn) butunu kopanp aldr' Giden yrlkrmn ardrndan Kiil Qoro atmt miskince siirdii. (420) Iki gtiziinii agtp. iki (tane) iig yagrna basmrq tay irisini aldl (O) yere gdtiiriiP kesti. (450) Evden yava$gainleyerekgrktr. tunglu: 87. Akln'rn krzr Av Ciiriik tunglr878 brrkfig al&. kaleye tutugarak bakryorum. . eve kiikreyerek girdi.328 / Manas Destam (415) nalhdantayryok. Krg. saranp yurdu kalmq. kololuu. ibrik Krg. tilmeyip diri kaldrm diyerek. Kiil Qoro atrru miskin miskin siirdii. siinmeyip rqrk saldrm diyerek. elini yiiziinii y*a&. Babayifit gibi kesik kula$rm (M5) iyi dolan Semetey evde yatrp (olacaklan) bildi. Oliirsem 'seyit'in yamna gideyim (440) dldiirtirsem gazd edeyim!" Zayrflamrq olan Kiil Qoro.

(465) gabuk sdyleyiverip. Kiil Qoro diri olsa. dolo.Prof. bilmediyseniz ay rgrlr. hi6li alnn /ag imiq. tdr6m. yann vanrsam ben ahnm. geceleyin yiiriiyen ise at kazarur. t(hOm. tdriim. kiikreyerek girdiniz. hamm. t6rdm. (tiyleyse) nesine giildiiniiz. (460) Ee3i mi bildiniz. Tay Buurul gibi yiiriik atrmr (475) yede[ine ahp geliyor. hamm. tiiriim!" O zaman (gityle) dedin Semetey: "Akrn'rnkrzr Ay Qiiriik. ' . Kiil Qoro da diri olursa. 6liip kalmrg bileydim. giirmii$tii. nalhdan tay koymuyor. o vanrsa. baq olsana. larEnst altryiizbin ala ordu ile. ktikreyerek girmigtim. yiiziinii elini yrkadr. inleyerek grkmrgtrm. vermiyor bile haberi. (485) Miskinlegmig Kan Qoro. inleyerek grktrmz. tcirtim. Dr. 880. (490) Miskinlegmiq Kiil Qoro ardrndan kovulmuq defil mi? Tozludan tozu Kiil Qoro kaleye varmrltr. Bugiin ahp. (480) Uyuyan kigi uykusunu alu. hamm: Kue. hrqrn: Kugl dolu. "Sevgili ay rgr$r. tdriim. duda[mr sanlattrn. tOrdm. hildli alnn turt ile. (470) Ktikgti'niin ollu Umiitiiy . 881. bir bryrlm krmrldattrn. lranmw. . tdrOm. TunceTGULENSOY/ 3E (455) Nahgh ibrik aldt. giig[p kalmq bileydim. Evimdeki yrllamn saylsrnl sdyleyivereyim! Altr b6liikte altrbin stiriip vanp geliyor.

Tay Buurul gibi ytiriik atr elinden gekip al&." demiE.330 / Manas Des'tanr (495) altrytzbin yabancr asker imig. Miskinlegmig Kiil Qoro k6knardan mrzr apr yatlrdl. bineyim dese atr yok. kiimiir: Krrg. Kamrq bagr kalem de! (530) ' T0reme du0yr selim de! Yedi giinde 'art'883 yat! Yedi giinde ben gel! 'An'vang yedi giin. 882. Kiil Qoro aralanna girip vardl (515) Tay Buurul'u tutan kigiyi.> askere Kiil altlyiizbin yabancr kalabahk Qoro Kiil Qoro saldrnp hareket etti. 883. (505) "Karmma brgak sokayrm. (510) Semetey gibi toplanmaya Miskinlegmiq ga$rrdr. tt?up. arr: Oteye." demig. miskinlegmig Kan Qoro'ya vardr: "Sevgili Kan Qoro. Beri geliq yedi giin. Kiil Qoro dolu dizgin kogturdu. (520) Kiil Qoro altryiizbin yabancr kalabahk askerin arasrndan kagp kurtuldu. Manas gibi'savaE nara$'nr bafrdt. (525) atr yedekleyip ahver! Tdrdm ugaylm dese kanatl yok. alevden' galbtr' rkomiirSS2 oldu Kiil Qoro. gok. dalrtmamrg mr? Yrlkrsrnt siiriip gtittirmemiq mi? ordusunu Tay Buurul gibi yiirtik atrm yedeline ahp gekmemig mi? (500) Miskinlegmig Kiil Qoro'nun yanmayan yeri kiil oldu. "Tdrcimden nasrl (ayn) kalaytm?" demig. Gdkyiiziinii bulut kapladr. Tay Buurul'u giirdiiliinde: "6lsem 'esit'e gdzeyim. . Krg.

toyfiak:'Rug. dokuzunu krgl* et yapanm. Tuncer GULENSOY / 331 (535) Aygr gibi kap6rp. krz goculuna benzeyen ytiriiyiigii asker gibi. iiliip." Miskinlegmig Kan Qoro atr yedekleyip aldr. Yedi giinden gok sen kalrrsan. gorom! (555) Kiil Qoro sa!:sn1i* de[il miymiq?" Semetey gibi bu yiEit. hilAli altrn kalabahk askeri (540) sizler geri gelinceye hareket ettirmeyip tutanm. biitiin gdvdesini diilmeleyip biittin Wcudu nu " iipgiileyip" ^^_ e) (565) Semetey kesik kulala siirdii. gorom! Siiriip gtitiirdiiliin ylkr kurusun. (560) iine koydu bu. O zamut durup Semetey Kan Qoro'ya g<iyle dedi: "Yedefe aldr$rn at kurusun. eve do!ru saldr. '' 884.Prof. Kan Qoroiyu trayuitz ada. bola gibi siisiiEiip. ofibosan. (550) Tdrtisii ile seldmlagrp aldr. o evine vardr.884 Altrytizbin yabancr asker olsa. havrrsrz adam: Krrs. 885. dti[me yerine dikilen geritleri ballamak. tuyig. 886. onbegini heldk ederim. seni yiyen karga bana yok. Miskinlegmig KiiI Qoro onbeEini helAk etmig delil mi? Dokuzunu kesip doframig delil mi? Yersiz yurtsuz kalan (570) oyncfrffigelikgibi bacak arasr gukur gibi dimdik duran sivri kulaklan. diyor. (545) Kiil Qoro durup kaldr. iipqiile-: Giyime. . Dr. Krig. kaldr desene siiniip kaldr desene. beni yiyen karga bana yok.

(605) Diin geceli giindiizlii kapryan. Yorgun diigen gimdi buraya gelmiyor mu? Kiil Qoro Semetey'e do!ru (at) siirdti: "Aleykiim selAm ay ryrfr. Ona sOyledin 0miittiy: "Ablamdan dolan yefenim Ktik Biirii sultanrm diigmam kovalaytp atty or uz. Tay Buurul'a binmig. Saf-seldmet oldun mu.332 / Manas Destanr (5?5) semizli[i "siimb6"ffi7 gibi. siimb0: Harbi. Yukan geksen acr acr afladt. (610) Manas'rn offu Semetey. akrmsrz kalaq Kiik Qebig. demirgubuk. ablasmdan do$an iki yefeni var imig. ttirdm. Krg. Askerin sayrsrm bilmiyoruz. . dik boyunluyn (590) yedeline alarak binmiq delil mi? Yer ortasr oldu mu? Sahp grkmrE de[il mi Manas'rn o$lu Semetey' in ' hrzla kogup geldifini. tiirdm? Zihnine beni aldrn mr. Kiil Qoro kalu de$Lmi? . (580) ayalrndan aksadr. askeri askere katryoruz. yedi giindiir kogturdu. iki gOziinti korkuyla agrp (585) BacaSru sallayrp yorgun diigmtig Kiil Qoro zavallt act act allaytp durmug delil mi? Ktikgii'niin o$lu Umiit0y. Miskinleqmig Kiil Qoro zavalh. agapr geksen gitmedi. Yedi giinii gegtikten sonra srfindan yafrrlagtr. (595) Umiit0y giiriip durmug delil mi? ' (600) Atrm askere do$ru mahmuzladr. I<ara ahtmah. tdrtim? 887.

Hareket ettirmeyip diigmam durdursan. kagan diiEmanr sordursan. tdrrim. Semeteyce ga[rnp. tdrdm.--1 . sutrirda yagrr oldu. o giinden bu giine. bakrmsz kalan Kiik Qekig. ttirtim! Arkandan yetiEeyim. tdrOm. sa!-selAmet olamm. (650) saldrnsrndan d6nmeyen. batur. hatrnma seni almrgrm batur. ot otlatamadrm. diiqman dendilinde sevi nen (640) (645) Yifit gibi kesik kulalr. yedi gtin gegtikten sonra. Tay Buurul gibi yiiriik atr . ayafrndan aksadr. ttir6m. Manastrn sava$ narasrm bafrnp.5) suyu a[zma koyamacirm. (63. ttirtim. tiirdm. tdr0m?" O zaman (*tyle) dedin Semetey: "Aleykiim sel6m ay rgrfr. grcrrdayan sesini basmayan. 6ne dolru uzattr[r mrzrafr gekmeyen. tdrom! Q tlm! m gevirmeyen. vakur bir tavr takrmp cevabrm sdylemeyen. tiirtim. tiirdm. tdrdm. at iistiinde giyinen. yukan kovalasam acl acr afhyor. ot otlatayrm. tdrdm. o giinden bu gtne. batur. ateg eden diigmandan bilgi alan. tdnim. diiniip cevabrru verrneyen. Tuncer GULENSOY / 333 (615) Hatnna beni aldrn mr. zihnime seni almryrm. bakrmsrz kalan Ktik Qebig'e. tdrdm. tdrdm.l I 1 tl li I Prof. tiiriim." O zaman (Ettyle) dedin Kiil Qoro: "Sevgili ay qr!r. batur. tdriim. batur. ttirdm. t6r6m! Su iqireyim. (620) esen ve sa! olamm. (625) yedi giin kogturdu. ttirdm. tiiriim. Dr. t6rdm. at kula$rndan siiz alan. (630) aqa[r kovalasam ulaqmadr.

Kdknann yannasl.334 / Manas Destanr (655) takrma sahp' aldr. Klrt hiicum etmig l<oyunlar gSbi olup. yayrhp girdi. koltuk altrnakoyup saldl. Manas'ga' waon' bafiudt. kiiknar mtzrak savurdu. l<ara gelik. at dliimii oldu. ddrdiinii beraber bir vuruyor. Arasrna girip Semetey. sa$ trtibrekten batrnp sol b0brekten bastp. demirden yaprlmrg kabzast. arasrnda girip gitti. pnlusmdan gtineg korkuyor. kiiknar dalmm garprk kesilmigi. dayanaraktan bir vuruyor. . (675) ' Semeteyce haykrdr. (690) kiime hdlindd toplayrp saldnp gkdi. (670) Semetey gibi kesik kulalrn gaEaasrndan ay korkuyor. Au diglerini gtardatrp. Semetey gibi kesik kulak. yayrlarak kagrp siirdii. diiEman kagtr diye bafrdt. elilerek yi$it vuruyor (685) ikisini beraber bir vuruyor. Kabzanm siperi alnnla zengin olur. altp. Sarl yayla zirvesine kurtdillikvqkla sa! parmalrn gticiinii srnayahm. gekip. do$an hrdcum etmig alaca karga $6. ucu keskin ucuna koydu[u. ' (680) Altr btiliik yabancr kalabahk askeri at salnsrna saldt. baga vursa (660) (665) 6liim olur. tiinim. Semetey gibi kesik kulaft. baltasr Eelik. tdrtim bir arzudan qtktgtp. altr boliik yabancr kalabahk askerin Semetey.

ba$rr dolu ya! idi. askeri durduruverdi. Arkasr ktitti kurudu. Yorgunluktan bitkin dtitmiig Kiil Qoro. dimdik duran siwi kulakh. (700) Hildli altm tu! rle. (720) Su igirmig delil mi? Eyersiz ata srgrayrp bindi. at baqmr gevirinceye kadar. Manas gibi savag narasl Semetey gibi haykrnp.Prof. (710) Semetey'in bindi$i Tay Buurul. dik boyunlu (an) tutup. (730) . kuruyup kalan Kiil Qoro. ter diikerek yorgun diigfii. K0kgii'niin oflu Umiitiiy. . igi kabanp kaldr. Dr. altr bitliik yabancr kalabahk askerden gttriiliip. . firlaap koyup saldr. altr bttliik yabancr asker ile Semetey' in dniine saldr. ordu iintine qlkb. (725) alu btiliik yabancr kalabahk askeri(n) Kiil Qoro (tiniinii) kesip. grkrp srynldr. Kiil Qoro'su oldu. Yersiz yurtsuz kalan Tay Buurul. Kiikgii'ntin oflu Umiitiiy ddniip halkm igine girince. Kara akrtmah. atrp. ahp g*tr. mrzrafrru gekip aldr. olmayrp geliyor. T\rncer GULENSOY / 335 (695) Brytklanntsiv:riltip yi{it tiliimii olda. (? t 5) Kiik Qebig gibi yiirtik ata ot otlafin$ defil mi? Kiikgii'niin ollu Umiitdy. durdurdu. boynu dolu ya! idi. (705) krz gocu[a benzeyen. Semetey'in kagacak yeri kalmadr.

(755) (760) kiirkii yafmalayrp aldr. topguluk: (diiEmeleri iliklemek igin) Giyim iizerine dikilen ilrnik. (745) Bryrfrmsivriltip.re dursun mu? (740) Kapah gehir. Kuruyup kalan Kan Qoro. Yilit gibi kesik kula[a. 890. Kiikgii'niin oflu Umiitiiy'ti evine gtittiriiverdi. (750) Kiil Qoro. kara kabi. Semetey gibi kesik kula[r. 889. Semetey eve vardr. bahadrdliimii oldu. 'Biigiililk' iism bir 'tutqm' 'buulunt'u alacak kigi yok. seksen atr bir yerde Kuruyup kalan durduruverdi ' Topguluk' u888 bir' ruto*889'. 888. Krg. bahadrn ballayrp aldq (765) yilkry ayrnp aldr. at iiliimti oldu. Krry. azr diglerini glcrdatlp. Semetey kqsik kulak oldu.336 / Manas Destam (735) Kan Qoro'su oldu. tutam: Diirt parmak geniElilinde olan uzunluk 6l9iisti. Hepsini da! gibi yrldr. Krrg. hepsini alacak kigi yok. . atr segip aldr. Koyunun semizini kesti. yetmi$ atr bir yerde durduruverdi. pek gok halk at safnsrna saldr. altmrE ah bir yerde bir dwdurup gitti. Ogii beraber oldu. Ugti beraber olduktan sonra. ' dalumboo' yu ayrnp giydi. biigiiliik: Kadrnlann gdliislerinde tagrdrklan bir ziynetin adr.

ben kendim yeleni olurum. Erler dinlensin diye sdyledi. O zaman (*tyle) dedin "Ey timtitiiy. alsln de! Aldrlr yerde de olsa. Bir akrabam var idi. Semetey gibi kesik kulak. (715) at(lar) dinlensin diye stiyledi. altr giin yattrfrm.in rahat yattl. (805) Umiitiiy'e do[ru saldr. atrm olsa. (800) Baba yaEh. Tuncer GULENSOY / 337 (770) el penge divan durdt. O zaman (lityle) dedin Semetey: *Tath dilli.. Kiil Qoro: . Dr. binsin de! Ktirktim olsa. ben 6ziim yeleni olugum. birimiz kusurlu oluruz. girin sdzlii. Kiikgii'niin o$u Semetey. (780) (785) Umiit0y vara koy. girin stizlii iyi dolan Kiil Qoro ata binip gitti. ben de yalmz olmugum. Umiitiiy anne tarafimdan akrabam olur. ata binip hazrr ol! Er dinlensin dedilim. kagrp ben geldim!" (790) Alayrm desen. iig giin rahat yattr. seldm verip aldr. Altr gi. giysin de! Beni'yelen kilsm de! (795) Kendisi akraba olsun Ak ay yalmz olur. Kan ter igin kagrp ben geldim. halk fakir yaparn)' Tath dilli.Prof. Bir taym varmrg. ahp. iyi dolan Kiil Qoro. gocuk yok. de! itimiz siiriip biiytik oluruz. Umiitoy.

Biiyle siiriip btiyiik oluruz.338 / Manas Destant (810) benim ttiriim Semetey. Alh giin yattr[rm. Bu biiyiik. Sen akraba olursun. koyayrm desen. bindirsin! Kiirkii olursa. a9 (840) gOzliiltilii doymadt. ben korktulumdan siiyleyecefim. Kiirkiim de olsa giyiniz! Beni yelen krlmz! (825) Kendiniz akraba olunuz. asil atrn semirdi. diyor a(lar) dinlensin dedilim. Cins. iig gun yattrprm. hepsi 6liir. koyunuz. giizel sOzlerin do!ru olsa. Ben ye$en olurum. alarak siirtip doymadr. qimdi bunca ahp gelesin. giydirsin! Bunu yelen ktlaytm." $imdi Umiitiiy durup dedi ki: (835) Ben askerin (iiniine) inip diyecefim. Bir tayrn var idi. kendim akraba olayrm! . (845) bu biiyiik giizel siiziin gergek olursa. iite yakadan beri yakaya atamzdan babamz. halkr fakir yaparn. diyor yilitler dinlerisin dediPim. Eimdi bunu ahp ne edesin? Ben ne gibi murada erecelim. alarak kagrp ben geldim. Alahm diyorsan. (830) Iyi iiliirse. biri iililr. ' kbtil dliirse. almrz. baba yagh. atrm olsa bininiz. birimiz 6liip kalnz. acrkan kamr doydu. gocuk yok. (815) (820) Aldr[rn yerde de olsa. ah olursa.

Umiitiiy strtip gitti. (870) Ata binip aldr. . Semetey durup kalktrlrnda: "Sevgili camm Kiil Qoro. (875) Ay Qtiriik gibi al&ktan Semetey yatrp kaldr. yattrgm yerin bu yer. pistonlu tiife [inn mermisi batmayan. (865) ak cebesi tarla kugu gdzlid'. atr varsa bindirsin. Devrilmeyen titrek kavak. sallandl. Ay Q6riik ile Semetey durup yanp kaldrlrnda. Kan Qoro. kiirkii giyip aldr. beni akraba kilayrm derse. kiirkii varsa giydi rsin. Tay Buurul gibi ytiriik ahp gelip bindirdi. (885) ' gece yatrp diig giirdiim. Tuncer GULENSOY / 339 (850) Kiil Qoro ata binip aldr. sonra. iyi dolan Semetey (880) gece yahp dtiE gtirdii." (860) SevincindenSemetey. Semetey'e (gtiyle) dedi: " Kiikgii'niin oflu Omiitiiy. 'gunbadana' tarla kugu gdzl[i zrhg ahp gelip giydirdi. Bu aldrlr kadrm almayacafrm. Sabah olup kalktrfrnda. Dr. yeni bakrr. Semetey'e do!ru mahmuzladl. deniz dipten galkalandl.Prof. atr Manas'tan kalan delil mi? Yakasr altrn. (855) Kendim akraba olayrm diyor. Semetey ye$en oldu. kendisi akraba oldu. seni yelen krlaylm diyor. kavak dibinden . feliketin mermisi gegmeyen.

arbaktr korgon (kiqi). Krrg. boynu ya! dolu imig. yelesi nefesinden kabarmrg. saldrlr yok. . f"e. tdr6m! Geceki dtigiin 'oplroz. Yiire[imin bay. kurban edip gelelim!.irinin (895) M u ht e re m r0hlan ata binip geldiler. Eskilerden oH ib dirinin. (920) Ay Qtirdk koltuk zincirli ktmrz torbas ile gini klseyr Akrn'm krzr Ay eiiriik. kopkon'893 dii$. r do {du(unda. 1 i ns a nl sn89 att*. Kullann 'kuruk. (915) Kiil bir krsralr yedekleyip aldr. . bu yerde duradur. T erazi Y t I dtz (900) biriniz Kiik eebig'ebininiz! (905) (910) Kiik Biirii'ye bininiz! yurtsuz kalan eong BaE'rn Jersiz baln ya! dolu imiE. tan saranp attr{rnda. yall kalm hadrsa$na kadar varmrE. yann onu ahveriniz! Ak Boz hsragmr alolm! Biriniz Han babamtn mezannda.340 / Manas Destanr (890) hoca (ile) molla hepsinin doldulu yer bu yer.' Terazi . Semetey'in tam dniine g*:h: (925) Atrmn bagrm buradur.e ahp geldi. Semetey ata bindikten sonra. kaldran. Kan Qoro. t6r6m! Geceleyin yattnca bir diiq g6rdiim. 891 . Kiik Biirii'siine binmiq. iqginin ara eyersiz bindigi yok. kopkon : Koparan. hldtn grkaig:*rrda tan saranp attr$mda. ^8??. r0hunu Eimdi galrdrk. Semetey (atr) mahmuzlayrp gitti . muhterem insan opkon : Korkung. Qoro. bir atr yedekleyip aldr. t6r6m. Olii ile d. 893.892 dii$. (lar): Kug. altrna koyup aidr. Kiik Qebig'ine binmig Semetey.

895. (ben) bu yerden dOneyim! Kavok dibinden sallandl. Tdrdm. altr biiliik yabanct asker g0rdiim. Tay Buurul'u ahmz! (955) Tay Buurul'a bindikten sonra. ben diiqiindiim iirkiiyorum. karl: Yagh. ihtiyar. ruhlann huzuru gelmigtir. ruhlan ata binmigtir.). bir geng krsra$rn boynuna bakarsan.(Bir baytal moynun karaba. bir geng hsra!. sarr: KarakuE tiirlerinden biri. Krg. Biiyiik babana varmazsan Tay Buurul'u almazsan. o sefere gtkmtz. bir geng krsrafa bindirip. (950) tu! giirdtim. gok yaEayan 'kan'895 afhyor. moynun kara. dalgalanan i . Gtife ugan 'ron'894 aflryor. ' arla kolon' a897 sanldr dizginni topladq Semetey' i gtindermeyip 894. (940) giikyiiztndekihrgkrnklaalhyor.Prof. altr yagrndaki gocuk afhyor.m boynuna bakmadw. yerleri titreten ordu gdrdiim. (960) kdtii olur seferin!" Akrn'rn krzr Ay Q0rtik. Krg. bu ne demek oluyor? (935) 6tti ite dirinin. boynuna bak-: Krg. biiyiik babanla yanstnp. bu sefer vazgeginiz! Bu seferden vaz gegmezsen. Tuncer GULENSOY / 341 (930) ben diiEiimii deyeyim. de ni z dibinden galkandr. arka kolan (eyer bagrna tak{rr): Krg. 896. 897. olofi . Dr. (945) Sonraki sefere varsana! Hildli altrn tu$u gdrdiim. bu sefer brraksana! .

kopkon: Kaldran. kesik kulak. belek: Hediye. (Ay Qdritk)iin ipekli elbisesi yrrtrhp. Kulaksrz. * ey Semetey 'gunak'rmw. bu seferi brraksana! Sonraki sefere varsana! 'Ay Qiiriik'iin diigti 'opkon'eor d:drS. Krg.Xnt. 899. kuyak: D0kiim 9m. . Ku!.342 I Manas Destanr (965) yatrp kaldr Ay Qiiriik. benim bokum sen olursun!" BeE yasltk dkilziin derisinden drillmuS hrbaa eline aldr S emetey. Krrg." Allasa da Kanrkey ' (995) Krg. Kamkey gelip alladr: "O Semetey kesik kula$rn atrmn bagrnr buradur! (990) Altmdaki yere duradur! Mrzraktan kalan yelegim.n iisttindeki eti kesildi. 902. cebeden kalan' kuyak'. yalmz birini arkasma saldr. Semetey'e varan haberi Kanlkey'e ulagtr. Yiire[inin bay' kopkon'9o2 diiq. iyi dolan Ay Qtirek (980) yerde yatrp kaldr. 898. opkon: Korkung. Semetey gibi kesik kula[r dinlemeyip. Semetey gibi kesik kulak ata binip gitti. (985) Kanrkey ata binip aldr. bir tek kalan bele!im8e8. kabur gaslrrl. 899. (970) (975) Orada duran Ay Qtir0k'e krbag ile vurdu. parga parga oldu. durup (gOyle) dedi: "Diiqiindiim bana ne olur? Tilkinin boku o olrx? Sen kendin ne olursun. ml . gunat .

Kamkey ata bindi. Allayarak yine stiyltiyor: "Ey Semetey duradur' Atrnm baqmr buradur! ' Dinlemeyip vanyorsun! (1015) Yrfrp koyan' var. allaymca giilsii rahatladr. II. (1035) sevgili bir tanem. (1010) arkasrna saldr. acr act a!la! Sa! bdbre[ine dayarup. Ak Boz krsra$r kesersin. 52a Krg. yaprlmrg olan sacayakfu biriniz eti salarsr n r z. Karukey'in haberini almadr. u*. ^egin'w3 iyi okuyup krlarsrn. iki g6zti birden parladr. Krg. biiyiik babamrn ruhuna gimdi kurban edersin! (1020) Asrhp duran kazan var. (1030) Sol bdbre$ine dayanr. sultamm. Gdziiniin yagr g0l oldu. han btiyiikbaban yeniden dlmiig olur.Prof. . (1005) hrgkrnlrm basmadr. 904. megin: Dolu Tiirkistan Kalmuklannda bir memur. TuncerGULENSAY I y3 (1000) batur do[an Semetey. Aflayrp kalan Kanrkey acr sesini kesmedi. adet oldulu tizere. Qrkrp koyan 'megin'e . 605). 903. eve do!ru ytinelsin. 'Oyronum! diye.' Semetey (atrm) mahmuzlayrp gidip vardr." Bu yerde kaldrn Kanlkey. koyu krrmrzr kan grksa. kocasru triiyle adlandrnr (KS. kazamn tistii kdptiklenip kaynarsa. han baban yeniden dirilmiE olur. acr acr a!la! Ata binip act acl aflayacaksn. ak sakalhm de. Kng. tulga: Sacayak. biriniz ateg yakarslnlz. (1025) Kazanr tez kaynatrp alrsrn. biriniz odun al lrsr n rz. Dr. oyron (Farsga: viran): Kadrn iilen kocasr igin aflarken.

Yatsr namazr*Tt krldt. birisi de eti (kazana) saldt. (1075) gdnltimiizii basahm! Sevgili Kiil Qoro. . yatsr namazr: Krrg. Altr bbliik yabanct kalabahk askeri. ydnelerek. (1045) birisi ateqi yaktr. On tarafina baktr. hildli alun raf geliyor.!44 I Manas Destanr (1040) Semetey sahp gilip verdi. saplanmrg gelen Boz Uguk. (1060) dalgalanan tu! geliyor. dltintin rfrhuna kurban kesti. Kaderimizi bastnahm! Gfivercin gibi er ya$malayrp. vanp. (1065) toplayrp yrlmrg. 'sultarum babaml" dedi. UEii (de) aflayrp 'kobo" kaldr. siirtip beriye getfuiyor. gdriince durup (Etiyle) s6yledi: "Sevgili Kiil Qoro. doru ata binip gelmigtir. Biri odun aldr. Ata binip kddr. yer titreten asker geliyor. kuptan. acl acr aflayrverdi. yolu kapat! Sevgili Kan Qoro'm. Ak Boz krsralr kesti. (1050) (Semetey) sol btibrefine dayanrp. koyu krrmur kan gfttr. Kazan kaynaylp tagtl. (O adam) Semetey kesik kula$ gtirdii. tag yrlrnrna (do!ru). k)tii bryak gibi hr (1055) krzrl yamagh taEa.. Da! gibi olan bir adam. altr btiliik yabancr asker geliyor. iigti yanga grlap vardt. 905. (1070) atrnrn buradur! Altrndaki yerde duradur! bagrnr Salcsa{an gibi er yafmalayrp.

(onu) bir gagutayrm.hof. yolu kapat! Dirsek gibi boz da! etefine. dirsek gibi boz yarnacl. tiife[i 'ak kelte'ye (1115) Ben derlenip toplamp saklanayrm. Dr. sivri kayahk yeri Kan Qoro kulu kapatm4. . tiirdm. (1095) Falya deli[ini zorlayrp saldr. . (1100) 'Alay'dan diiEen Semetey'in harbi ile mermi koymug. bagka Huda'dan dileyeyim!" Semetey gibi kesik kulalr tetili gekip ate$ etti. dikilmiE dura kaldr. yiinelerek. (tiifeli) yanalrna dayamq. (1 105) Kiil Qoro'yu giirdiin mti. giyimine iplik pargasr takan kadrna. harbi ile mermiyi vurayrm. ytiziine dayayrp kaldr. Doru at (E6yle) dedi sahibine: (1100) "Benim g0rdii$iimii g<irdiin mii? Benim bildigimi bildin mi? Bildi$imi sdyleyeyim: Dikilip gelen uguk'ueb "biz Kiil Qoro kulu bulmuE. teti[i gekip ateg edeyim Fitili zorlayrp gekeyim! ! (1090) Yiinelip ahp varayrm! 6teki da! gibi doru atr. doldurup barut koyayrm. Ann kuyru$unun yukanvnt ba{laywer. TuncerGULENSOyl 345 (1080) sipsivri kayahfa. Ayafrnr gtiziip koyuver!" O zaman. erkek tarafindan verilen hedrye.-Ko-g. Da! gibi doru ah sorarsan. Semetey kesik kulak kapatmrg. gimdi gekip 'tymek' olmug.uguk: Sezdirmeksizin. sabrla sahp varaylm! Au kristekleyip salaylm! (1085)' Alaydan' diiqen Semetey'in tiifefine. duran Semetey 906. Tetili gekip ateg etmek igin. vanp.

Semetey gibi bu kesik kulak aralanna gelip girdi. basamadr. diinerek baktr. Semetey'i g0rdii. Manasga nara attr. askerin Ontindeki diize gfttr. Bakrmsz kalan Qofr-bag'r sivri boz taEtan meyledip agalr vardrlrnda. yorgunluktan halsiz diiEen toyna$nda gatal yok. (l 145) Yedeklemek istedi. yiiriimedi. Kn[. 9O7. 'kann yall s?semirmeye denk oldu. Semetey ata bindi. 'Alay'dan dtgen Semetey'in tiifeli 'ak kelte'yr (l150) Semetey bir eline aldr. 'yele ah dolu ya! imig. Semetey gibi kesik kulalrn (1135) bakrmsrz kalan bu Qoft-baE. baln dolu ya! imiE. Semetey'e do!"ru yiineldi: (1155) "Sevgili ay rgrlr tdrdm. da! gibi (iri) dgru at ktstltp btiztildii. Elilip er vuruyor. Krrs. iginden grkrlmaz vaziyetteydi. iki srayr bir vuruyor. kazr: Kann vaEr (atrn). Miskinlegen Kiil Qoro. (l140) .34'6 / Manas Destanr (1120) takrtr ile tiifeli koydu. Semetey kesik kula[rn igi miiEkiil. Kiik Qebig'in. bagrm sallayrp durdu. cal : Atrn yel6 a]trndaki yaEr. At(rn) kuyrulunu balladr Doru ata binen bu yifit. Yalmz arkasr kavruldu. Binmek istedi. hildli altm tu! ile (1125) Semetey'e saldudr. . ytiriik ata benzemiyor mu? Sivri kanq kulakh. (l130) Semeteyce haykrdr. 908. 'yele altt yagl908 toplarup tepe oldu.

(1195) Btiziiliip kalan toynagr dtirt gukur gibi oldu. ak kOpiiliinii sagtr. iiliip kalsam derede. ttir6m. tOrdm. tiirdm. Semetey'i peginden kovaladr. Yediger (kabilesinden) (1185) hildli altrn tu! ile Er Kryas. tcir0m. Patika yola girdi[inde. eve do!ru salacallm. slyaktuu: Benzeyen. Zorlukla a$zrm agtl. Krg. (1175) diri kalsam tepede. ikimiz birlikte binetim ! Yankft patika yol. Kiik Qebig gibi ytiriik ata ikisi. Ben kurnrluqu ne edeyimr go00. Ktik Qebig'in toynafr 9{D. tiiriim! Eve dolru mahmuzlaymz. patika yola do!ru kagrp (inelim)!" (1180) Semetey ile Kiil Qoro. versene biiyle camnr. . patika yola do[ru siirdti. gorom Kiik Qebig gibi yiiriik ata. Dr. (1190) ba[rrsafr luzrgtr. kagrverip kurtulsan. trir0m. Kiik Qebig'e bininiz. Yorulup bitkin dtiEen Kiik Qebig'in ddrt toyna$ da gelik gibiydi. (l 165) intikamrmr alrsrn. gorom. t0riim!" O zaman (Sityle) dedi Semetey: "Sevgili Kiil Qoro. Ociimii alrsrn.hof. birlikte bindi. Yorulup bitkin diigen Kiik Qebig ikisini bftden bindirdili igin biittin viicudu srndr. . adrmlan yere deldifinde. . ne murada ereyim. (1170) ata binip alacafrm. Tuncer GULENSoY / 347 (l 160) krz gocuktan'styaktuu'%g Kiik Qebig'e binekoy. gorom.

hayvan bumu. Yediger (kabilesinden) (onlann) Oniinii gevirdi.Semetey'in Dad koyununa yakalayrp aldtflnda. tumguk: Hayvan surafi. . Semetey yerde yatsa da (1210) azametinden ay korkuyor. ben biiyiik olsam da. Kula$rm kesip saldrlrnda. sana vermig(ti). o zaman bir defa (daha) gOnliim kaldr. koyunu(nu) yalmalayrp aldrfrnda. kalabahk asker arastndan kagtp kurtuldu. yapmadrlr igi yok idi. o z:unan bir defa giinliim kaldr. Krl ciren gibi ytirtik atrn(r). Semetey gibi bu kesik kula[r sallayarak koydulunda. yrlkr ya$malayrp. bana vermeyip sana vermig(ti).348 / Manas Destam (1200) yere batmayrp duruverdi. yere yattl. (1230) Yedigerli Er Toltoy. Ulu Bag'rn dafrnda. ". Miskinlegen Kiil Qoro. iHsi ae attan irdi. panlnsmdan glneg korkuyor(du). Krg. atrmn bagmr buradur! (1220) Semetey'in yaptr$ igi gok idi. 910. (1225) sen kiigiik olsan da. Kogrn sahibi mahm ak tagta. Er Ktyas (1205) Gdlq[izii bulutlq kaplandt. Kiik Qebig'e bindi. kovulundan grlnp geldi[inde. Kara 'tumguk'lugro Kan goro tam tiniine grktr: ':Of. (Yerde) kalan Semetey kesik kula[r yakalamak igin adam gtkmadt. Kiil Qoro duradur. yrlkr aldr$mda. (1235) yede$e ahp grktrlrnda. (o kulalr) bana verrneyip. Kuruyup kalan Kiil Qoro (1215) kurnrlup da kaqrverdi.

iildiiriirsem gazA krlarrm. Krg. yanmayan yer kiil oldu. igi Ktiknar mrzra! r'captr'drgLl .Prof. Yorgun diigmiiE Kiil Qoro. (1275) Yedigerli Er Kryas. arasrna gelip girdi. caprr-: Devirmek. nasrl tdremden diri kalayrm!" (1265) Yorgun diiqmiiE Kiil Qoro'nun bu stiziinii duydufunda. . ahnmayan iiciin Ociinii alahm! Ahnmayan intikamrn intikammr alahm! " (1255) O zaman (q6yle) dedin "Ey Tannm. 9l I . G6nliim bir kalmadr. yilit Kan Kiil Qoro: Qoro. Altr b6liik yabancr kalabahk askerin. sana vermiE(ti) o zaman(da) bir defa (daha) giinliim kaldr. at benimki dedi mi? Aq benimki dedi mi? Attan giinliin kaldr mr? (1260) Agtan gtinltin kaldr mr? Oliirsem ge&it olurum. yere dolru efmek. iig kaldr. (1245) Gel! Er Kryas'a kahlahm. Dr. (1250) onu iildiirmiig Semetey. Benim babam Almambet. onu iildiirmtig Semetey. biikmek. Bakrmss kalan Too-toru er kagmrg(tr). Kamrmabrgak salayrm. (1270) " diigman kagfi!" diye ba[lrdr. (onu) bana vermeyip. Manasga savaE ndrasr gafrrdr. ateg gibi yandr. TuncerG{iLENSOY I y9 (1240) kocamrg adam yagh kra Qagrke'yi yakalayarak alrp gfttrfrnda. Er Klyas'a katrlahm! (Biz) yalmz yaylayahm. . Too-toru tistiinden srgrayarak saldr. Semetey'den aynlahm! Senin baban Acrbay.

(atmr) Er Kryas'a (doEru) mahmuzladr.350 / Manas Destam (1280) Yorgun dtigmiig Kiil-Qoro altr bdliik yabanc. yagh krzr Qagrke 912.r kalabahk askerin. arasrndan kacro kurtuldu. Krg. trirdm. birini ben yakalayrversem. . kocamrg. bahr bilekli. yakalamaya kimse grkmadr. (1300) dnceden sezgisi var idi. tdrtim?" O zaman (lityle) dedin Er Kryas: (1315) "Sevgili Kan Qoro. - Akrn'rn krzr Ay Qiirtik'iin hiinerleri var idi. caglr-: Gizlemek. insandanfark. Sdnmtig ate{i tutusturan. tdr6m. (1310) altr bijliik yabancr asker olsa.e (1285) Bekleyip bakryordu: "T6riimii tildiiriip salmaz mr? At kuyruduna dii(iim atmaz ml? Demir toynakh. idi. neyi krsmet edersen. birini yakalayrp sen versen. Krg. agrr-: Qrkarmak. t S. elma gibi baEtru ' agirdt' . birini rildiirdiikten sonra. tdrtim. T6rdmiin efendisini kollayan (1305) Ay Qtiriik'e varayrm!" Yatrp kalan Kan Qoro. dlmiig cant dirilten. 913. biitiin viicudun u' c a1rrdr'9 I2 . t6rdm. Kiik Qebig gibi yiirtik atrma (1290) ot otlatrvereyim! Su igirivereyim! Eve hiicum ettilinde KOk Qebig'e bineyim! Tiirii'miin dliimiine varayrm! (1295) Ottislinu gelip alayrm! (Onu) yere gtimeyim! Semetey'in evinde I3 . Er Kryas'a (gtiyle) dedi: "Sevgili Er Kryas. evine hiicum ettikten sonra.

giikyiiztinde bulut tutulmu g. ben bilirim bunun hdlini. Ostindiiii Bulak'tan. Tagtuu-Too'ya Ktil Qoro (1345) gftarak kagrp kurtulmug. Semetey'in ak kemifini ate$e atrp yaktl. giizetleyerek. bakrp duruyor. diinkii giin huh koEfupunda. Semetey' i yakalayrverdi. halkr o yerden giigtiiriip. $imdi Yedigerli Er Kryas. arka boynunu krnp koydu.hof. Btiti. Birini Eimdi dldiirdii. asker 6niine grktr: "imdat Kryas duradur! Atrnrn bagrnr buradur! (1340) Bunun hilini bilmezsin. Siiylendili gibi yaptr. ay balta ile saldrdr. elma gibi baErm grkanp. Askeri kdz gibisiiriin! (1350) Ovamn odununu kesip (diiriin)! Dafrn odununu kesiniz! Semetey gibi kesik kulalrn kemifini yakrnrz! Kiiliinii savurup attntz!" (1355) Yedigerli Er Kryas. Semetey'in evine .in viicudunu saklayrp. Tann'ya varan Kan Qoro. TuncerGULENSOY/ 35t (1320) Kiil Qoro'nun kadrnr Kan Qoro'yu sana nikah kryayrm! Yanan ategi siindiiriip. ' (1330) Yedigerli Er Kryas. Dr. bir kondurup salayrm! Han yaprp seni kaldraytm!" Bunu duyan Kan Qoro arkasmdan vardr. (1335) (atrm) evine doSru siirdii. Ondur Su'dan (1325) yukanya grkanp.

352 / Manas Destanr (1360) do$ru siirdii Er Ktyas. ihtiyar. saldr ya! kaynatrp (igine) koYdu. Yedi giiniin sonunda (1380) srrhndan yalrrlagtr. kiirek kemifi: Kug. tdrdm 6ldii!" deyip. Miskinlegmig Kiil Qoro' ata binip girdi. yagh krzr Qagtke'yi (1390) Kan Qoro'yanikdh krydt. SemeteY'in evine (1365) doEru (at) sihdii Kiil Qoro. aygtr glbi olup d0viiEiip. Ktil Qoro'nun kadlnl. Ay Qiiriik'e var&. O evine vardrktan sonra 914. yanan ateEi sdndiirilp il srnmndan altp vanp. su boyunda kondurup (1395) Kan Qoro adh kulunu han kaldvtp yapn. Boga gibi olup tos vuru1vP. (1375) gece gtindiiz yedi giin (birbirlerine) tutulup kald(lar). dah . ( Eyvah. Akrn'rn krzr Ay Qiiriik'ii evinden ahp gitti. Hoca ile mollayr topladt. Kiil Qoro'nun KOk Qebig yedi giindtir koqturdu. ' Miskinlenmig Kiil Qoro'yu yakalayrp aldr Er Kryas SaP kiirek kemiginn?ra krkndalrm (1385) oyarak kesip. O yerden altp g0ttiriiP. Kiil Qoro Miskinlegmig k{inin tildiiltinti gimdi bildikten sonra. Hilili altrn tuf ile altr btiliik asker ile Semetey gibi 6iricik (1370) grkrp geldi Er Ktyas. ayalr topallagtr.

giirdiiliim giinii kurusun ! iqtifi suyu kurusun! Kiil Qoro hayvan olup ot yemedi. Dr. iskenbe /coyan Kiil Qoro. . O zaman (l6yle) dedin Er Kryas: "Kuruyup kalan Kiil Qoro'nun yaptr& igi gok oldu. Qoro. Akrn'm krzr Ay Q0riik. (1415) deredeki diken acr acr alhyor Kiil Qoro. kazan asan Kiil Qoro. yrl oldu. (1405) yapmadrfr igi yok oldu. Odunualan Kiil atesi yakan Kiil Qoro. Kiil Qoro gtirmedilini gimdi giirdii. Ay Qiirtik erkek dofurmug defil mi? Ay Qiirtik erkek dofurdu diye tepede oturan Klyas'a mtijdeci varmrg delil mi? (1435) Kryas diyor bu stizii: "Zehirin dibi zehir olur. o kulu ahmz! ' Dayak atrp dldiiriiveinizl" Dokuzu bir gibi yrlkrcr (1410) dayak atrp. qocufun ile kuruyup kal! . kurunun dibi kuru olur.zr Ay qdfitk'ti Kryas kendine nikdhladr. Giinden gtinden giin gegip (1430) giin oniki ay.laj Prof. (1420) Kiil Qoro it olup pislik yemedi. ay oniki. Dokuzu bn gibi ytlktct. Akm'mkrzr Ay Q0rtik'ii Er Kryas almrg delil mi? Altr ay (Once) hdmile (kalmtg) delil mi? (1425) Aln aylft olan gocufunuz Semetey'den delil mi? Aydan aydan ay gegip. yrl oldu. gekip gitti. Tuncer GULENSOY / 353 (1400) Alcm'm kl.

tdram. 915. Geng kadrn (gocu$u) koynuna koyup al&. benim birgocufum yok idi. tdrdm. gu gocu$un bag elma g. geng kadrn: Krrg. altr ayr onunki. itfke ise gabuk gelir. ' (L470) akil baEa sonradan gelir. Sarana: Yeni do[an goculun tenini iirten zar. ben yetiEtireyim!" Orada duran kadrnlar (gocu!u) geng kadrna verdi. Akln Hanta varmazsam. Ay Qiir0k durup kaldr: "Yedigerli Ay Qiirtik. ahmz!" Kadrnlar gocula vardr. (1465) Geng kadrrun koynundan goculu gekip grkardr. ak kugu elbisemi gimezsem.bi.354 / Manas Destanr (1440) Dofan erkek gocufun elma gibi bagrn. altr ayr seninki.t6rom. sdyledi: "Sevgili yengeler. Krrg. ' g arana' daki9l6 bu gocuk (1475) hangi gehrini yakp yrku? Bu gocu[u iildiirme! Bu goculu tildtiriirsen. (1445) Qoculu tildiiremedi Bir geng geng kadmels lgtiyt". 916. Kdrcrm tutup aldl. kelingek. (1460) Tepede oturan Er Kryas (gocu$u) iildiirmedi[ini bildi eve girip geldi. . gunu Oldtirmeyip bana veriniz! Ondan sonra Er Kryas'a varrnrz! Oldtiruverdik deyiniz! (1455) Ben gunu evlAtl* alayrm. Qocufu gekip aldrktan sonra. kadrnlar goculu gdrdtiliinde. hmndan tutup saldl. goculun gdzid' ziihre yildrzt' gibi (parhyordu). Sunu iildiirsek ne yapacaksmrz? (1450) $u goculun gSzij ziihre yil&n gibi.

" (1505) Ay Koco durup (giiyle) dedi: " Adt yok gocuk bu ise. ne ii$iit vardr. yrlkrmn iginde yattr.Prof. Koco'm. Aqalrya gegen bezirgdn. balam!" O zaman (Etiyle) dedin Er Kryas: (1500) "Sevgili Ay Koco'm. almmamry intikamrmr almazsam. balam. (1490) Qocufa ad koyan kigi yok(tu). giizden kayboldu. biiyiik toy yapu. balam.olsun!" Ay Koco adrm koyduktan sonra. halkr sabah ezarnnda kurdum. Yedigerli Er Kryas yatrp kaldrn bu yerde- (1515) Miskinlegen Kiil Qoro. Yere inince (giiyle) dedi: (1495) "Yedigerli Er Kryas o$lum halkr sabah ezanrnda kurdunuz. Dr. Koco'm. Alnn sakalh Ay Koco gdkyiiziinden diinerek inip geldi. Semetey'in goculu (1510) Seytek. balam. bA goculum vardr. ad koymaya kigi yok ise. Tuncer GULENSOY / 355 (1430) almmamrg dciimii almazsam. Ay Qtirtik adrm kurusun!" Korkusundan Er Klyas Ay Qdriik'iin gocufunu (1485) kucalrna koyup verdi. . ak$atn geg vakte kadar durdunuz. Koco'm. akqam geg vakte kadar Akgamrn beEi oldufunda. adrru (ben) koyuvereyim. ad koymnyakigi yok. balam. Tibiiyetindeki halklanm sabah ezanrndan itibaren kurdu durdu. yukanya gegen yolcu. " Ay Qiiriik erkek gocuk do[urdu" diye. Koco'm ak$am geg vakte kadar durdum. balam.

(atmr) dereye mahmuzlayrp vardr. bir geng krsrafr versene. ake. kendililinden stikiildii.-nakrgh kege: Krg.356 / Manas Destam (1520) haber stiyleyip. yrrtrk olsa biizdliriip. ake. ake. kementay. (1540) dikig yerinden b0liindii. ake. Kiil Qoro'nun lulalma bu hirber ulaqrp'gelmez mi! Miskinlegen Kiil Qoro. yiire{i at gibi hoplamail. . (1530) Ktl nakt Qoro iisfiine eivdiEi t7 Elt k E"d. nakrEh kegeden kara iist giyim. delik olsa diktirip. (1545) sallam i$ne.'goona ip' ake. " Ay Qiiriik gocuk do[urdu" dendifinde. Ay Qiiriik'e ben varayrm. ake. Kalmrg olan pargayr (1535) boynuna asrp aldr. kegeden iist giyim: Krrg. grrdamal. O yerden gideyim deyip. ake. ake. 917. 919." Ak sakal Kara Bii (1550) dfkelenip balrdr: "Kdlenin sdyledili sdzii duy! O k6le kege evde yatmadr. ak sakal. grrdak. benim ateEimi kim ahr? Benim igkembemi (kazana) kim sahr? Kazanrmr (ate$ tistiine) kim asar? Dokuzu bir olan yrlkr gobam. giyiminier} dikiq yerinden b6ldti. kendililinden s<iktii. ne \iro7r. yiiriidii. 918. en yagh: Krrg. (1525) Kiil Qoro'i[reti kege ev'de yatmadr ytirefri at gibi hg anp batmadr.Kara Bii'ye Kiil Qoro kogarak yetigip geldi: "Ey ana dedem Kara Bii. geri geleyim. ake. (1555) Ay Qiiriik'e sen varsan. hatunu erkek gocuk dofurdufunda. O Seytek'e yeteyim deyip. Yrlkr (gobanlannrn) en yaElrsrglg.

Kiil Qoro (ona dolru) ytinelip gini. . eve do!ru mahmuzladr.. Yedigerli Er Kryas Kill Qoro'yu ga[rrdr. tiliir 6lmez can havliyle. o krsrala binip al! Bugiin vanp. bugtin gel! Bugiin (burada) kalrrsan. bu yilkmm arkasmda (1575) hsa kuyruklu knra hsrakvar.hof. . bir yana e!di. Yedigerli Er Kryas (1590) tepede oturmu$ durmuyor mu! Kiil Qoro'yu gdrekoydu. Tuncer GULENSOY / 352 (1560) dokuz sopa alnrz! Kaburgasmr (K0leyi) yrkarak. Yrlkr gobamnm bagr Kara Bii o zaman durup bunu sOyltiyor: "Babamn mezan Kiil Qoro. (1595) Yedigerli Er Kryas krsa kuyruklu kara krsrall iiyle gekti ki. akci{er (ve) karacigeri(nin) giicii ile bagrm kaldrnp kaldr. Kara Bii olan adrm kurusun!'n Krsa kuyruklu kara krsralr boynundan (iple) ba$ladr. (yere dtiEen) Kiil Qoro'nun gOlsiine Er Kryas oturup aldr. (1580) su gibi kamm ddkmezsem. ip kuskunile ip arkakolant kamrmn altrndan kuvvetli qekip aldr. atrhp vurqnuz! krtr krtrr klrlnlz! bagrm kesip ahmz! Dokuzu bir olan yrlkr gobaru. Miskin Kiil Qoro. (1565) dokuz sopa aldr. (1570) ktileyi yere yrkrp vurdu. Dr. koyun gibi bagrnr kesmezsem. (1585) yede$ine ahp geldi.

krsa kuyruklu kara krsrak bineyim diyecelin at mrydr? (1620) Nakrqh kegeden kara iist giyimi. ' giyeyim diyecefin kiirk miiydii?" Allayarak baln rahatladr. ertesi gegen yalnrz1 altr ay kalan belefi. (1635) o Seytek kesik kulafr. (1630) atrmn bagmr buradur! Altrndaki yere duradur! Mrzraktan kalan bayrafr. Ktil Qoro'yu teperek vurdu. iyi dolan Ay (1610) Qtirdk Kiil Qoro'yu gtirdiiltinde. klsrala binen Kiit Qoro'ya Ay Qiirtik durup Etiyte siiyledin: Geng "Sevgili Ktil Qoro. (1615) (Ay Qtir0k) miskin Kiil Qoro'yu bir kucaklayrp aldr: "Sevgili Kiil Qoro. at yelesine tutunup bfiyildiiliinde.358 / Manas Destanr (1600) Ayalrndaki deri papu$a Yedigerli Er Kryas (Kiil Qoro'nun) iki kaburgasr krnldr. . tig almadan iictinde kalr. Ktil Qoro bagrm kaldrnp kaldr. alev alev yanrp kor oldu. yanmayan yer kiil oldu. (Yere) yatrnca hatrrladr. e rke kl ik g a lma erdilinde. acl sesini kesmedi. iki gdzti (allamaktan) gigti. intikam almadan intikamrnda kalu. grnlayan sesini bastlrmadl. $Y QtirOh' e vardr. Sallam igne (ve) deve tiiyilnden yapilmtg kalm ip lle (1625) nakrgh kegeden kara iist giyimini ta(n:rmen dikiverdi. Miskin Kiil Qoro (1605) sopa ile d6viiliip yere yrkrldr.

* Prof." Dokuzu bir olan yrlkt gobam dokuz topuz aldt. 'kuk' (diye) dten kuzgun yokHeldl (maldan) bir tepe yapp. Dokuzu bir olan yrlkr gobam.oyan Yok. kiile gecikip kaldr. yrlloya do[ru saldr. Ktil Qoro gibi bahadrra bayrdaki dikeni (1660)'kokuy-kokuy !' diye. (1655) dokuz (kez) vurarak grktr. Krsa kuymklu kara krsraktan Kiil Qoro bag aEafr. (1675) fakir ile fakir oldu.::i:::':_. Dr. Seytek hayrr dua altp yatfi. Miskinlegen Kiil Qoro yrlkr gobam ile siirdii. (1645) dokuz ata binmig (96yle dediler): "Kiil Qoro'nun iri ytirefi. Bay Bige erkek gocuk dofurdufunda. Tunoer GOLENSOY t 359 (1640) uygun bir zaman bularak gelip bak!" Ata bindi Kiil Qoro. (1670) kuru daldan yay yapmr$ delil mi? 'Qi[' otundan alc yalrnrg de$il mi? ' Kak' (diye) dten kargaYtf. at gibi krg aup batmadt. (1650) Kiil Qoro seni yola koyanz. senin bagrnt Ktil Qoro kol-basan ile kahba sokanz. iki giinden (sonra) 'ana'deyip. Odunu alan Ktil Qoro ateqi yakan Kiil Qoro kazam asan Kiil Qoro igkembeyi salan Kiil Qoro'nun (1665) gtirmedi$i mezar oldu. O Seytek kesik kulalr altr giinden (sonra) 'baba'deyip. bacaklar yukan yrkrldr.haykrarak yoldurdu. Ktil Qoro keqe evde yatmadr. biriktirmedili bok oldu. Derin dereye kogturmug defil mi? .

uysal elem gegirdim. (1710) Gtilsiine binip bastr. dikig yerlerinden aynldr. didip almrg delil mi? Oba bagr Kaf:a Bii. krsa kuyruklu kara geng krsraktan elilerek gekip saldr. Ay Qiiriik'e varayrm! (1690) Saflam i!ne. iistiimdeki kege giyim. (1705) Eve girip vardr. bugi. Ay eiir6k: bineyim diyece$in at mrydr? iistiindeki kege giyim. . (1700) su gibi karum drikmezsem. (1715) Allayarak (Eiiyte) siiytedin 'Sevgili Ktil Qoro. (1695) derin elem gegirdim. Kara Bii adrm kurusun!" Krsa kuyruklu kara geng krsra$r. ona kogup gelmiq de[il mi? "Sevgili Kara Bii (1635) bir geng krsrafr versene! ' *Ben evime varayrm. Kiil Qoro binip aldr. Yedigerli Er Kryas bir galrrrverip aldr. krsa kuyruklu kara geng krsrak.360 / Manas Destanl (1680) Ustiimdeki kdtii kege giyim. eve do!ru mahmuzladr. koyun gibi bagrm kesmezsem. kahn deve ytiniinden ip ile delik varsa diktirip geri dtiniip geleyim!" Kara Bii durup (gtiyle) sdyltiyor: "Babamrn mezan Kiil Qoro. iki kaburgasr krnldr. Bugiin vanp. Oliir dlmez can havliyle Kiil Qoro baqrm kaldndr. Ay Q0rtik'e vardr.in gel! Bugiinden (sonraya) kalsan.

tuygun. Seytek'i qimdi gafrrdr: "Mrzraktan kalan bayralrm.Prof. kuyak: Ddkiim. atmaca: Krg. Krrg. allayarak grkrp vanver! Boynuna sanhp alagtir! Too-toru'ya binmezsen. kesik kulafrm. 923. (1 730) cebeden kalan' kuyak' r^90. gocuk gOriiverdi. (1745) Kiil Qoro gidip vardr!. (1725) altrndaki yerde duradur!" iyi dolmug Ay Qiirtik. Ay Qiir0k'iin dedili stizler gocu$un akhna diigtip kaldr. Tepede oturan Kryas'a (1750) Seytek a$ayarak gftrp vardr. (1735) Too-toru'ya binecelim deyip. 92l . karglga. Tuncer GULENSOY/ 36t (1720) giyeyim diyecelin kiirk miiydii? Gticiim gok kiitii kurudu.beyaz atmaca: Krrg. kucakladr. drgkrladrlr trok olsan. . Too-toru'ya ben binece[im. (1740) gekip attrlr ok olsan. At^ccan n922 kanadl ak atmac anrn923 gugu"r.rnda. tepede oturan babana. 922. tuyak: Soy. Krg. (96yle dedi): . ziirriyet. yrlkryr giftlegtirmeye ben gidecefim!" (Qocu[un) boynuna sanhp. bir tek kalan 'tuyak'rrrPt. "Sevgili babactfrm. at yorulunca ay dolar. geviklilim gok kiitii tiikendi. 920. benim anah[rm kurusun! Qocuk oynayarak gitti. ey Seytek. Dr. ata serin giin dolar. " Kiil Qoro ata bindi. yalnrz baqrna altr ay kalan belefim. sop.

yapmadrlrn iEin yok olmug. kesik kulafrm. $tan11 mezan: Krg. Kiil Qoro. gocugu Too-toru'ya bindirip. !{. . lepay taksir! (<Arapga. buyurunuz efendim!: Krrg. Lebbeyk taksif).362 / Manas Destanr (1755) Yedigerli Er Kryas Kiil Qoro'yu galrdr.619. gocu[u yanma aldr. yorgunluktan bitkin diiqmiig Kiil Qoro: " Buyurunuz e\endim!"92a ddli: O zaman (gttyle) dedim Er Kryas: (1760) 'Babarun . koEup vardr!" O zaman seytek durup (giiyle) dedi: " Seveili takkeve iitktisizg26 diinya otur mu? Ecelsiz kigi dtiir mil? 924. kiir < Farsga: 926. ey Seytek. Ug gtinden sonra. yilkmrn yamna ahp vann. krsa kuyruklu kara krsraktan (1785) yrkarak. eve dikkatlice ahp gel! Ug giinden sonra ahp gelmezsen. koyun gibi bagrnr kesmezsem. gfir: mezar). arman. ^"rorr'e25 senin yaptrfrn gok olmug. giirdtifitim giinegim kurusun ! (1730) igtifim suylrm kurusun! Eve dOniip geldifimde. giktir kul. (1775) O zaman (l6yle) dedin Kiil Qoro: " Mrzraktan kalan bayralrm. atafinrfi kiirii! (s6vme tuulri. yolumu kesip kapattr. (1770) kanrnr su gibi ddkmezsem. benim Er Kryas adrm kurusun!" Miskinlegen Kiil Qoro. yilkrmn yamna vardr. yalmz bagrna kalan belefim. iilkii: Krg. (1765) Ug giinyrlkr ile yatsrn. dokuzu bir arada yrlkr gobam.

Ktrg. . kesip vurdu. Dokuzu bir olan yrlkr gobammn dokuzu gelip vurdu. 929.. kesik kulak bu gocuk kap (gibi) erdi ay baltayr eline gimdi aldr. colum. TunceTGULENSOY/ 363 (1790) itmttti kement ile seni terbiye etse. (1805) Krsa kuyruklu kara geng krsraktan baE agalr. at gibi giivendrmf' Yorgun diiqmiiq Kiil Qoro (nun) sevincinden gillsii kabardr. ylkrya dolru saldr ktsrr ktsrapr yakalayrp aldr. Dr. (1800) Krsa kuynrklu kara geng lasra$rn aybrr gaybr' yorga (ytiriiyiigtinti) ' rahvamna saldr. (1815) Yorgun diigmiiE Kiil Qoro ' KiiEiik keEe ev'e.Prof. ( 1820) Kilgiik kege evin kaprsmr ykarak gekip saldr. Bahadu dolan bu Seytek. lezzetli pargasrdrr. qint grptat kagtr yrlkr gobam. Siiyledifine inandrm.927 vardr.kann ya!r: Krrg.). Seytek. karta kazr: Kahn balrsak (atrn kahn ba[rrsafr olup. 'Ay balta' ile kahplanz!" O zaman (Sityle) dedi Kiil goro: "Sevgili kesik kula$rm. 927. (1795) akraba gibi dayandtm. ktigiik k99e 9v 928. Yedi giinden sonra Seytek ' (a!ag kafesleri kiigiik kege ev olup. kar m yagt928 tle katm ba ltrsagl2g Ktil Qoro'yu yala bulayrp sardr. Yerde yatan Ktil goro'yu ata bindirip aldr. at gobanlan kurarlar): Krg. stiyleyigine inandrm. (1810) dokuzrr bir olan yrlkr gobamm yrkarak. kazr. bacaklar yukan diiEtii.

Bahadrdofanbu Seytek Too-toru'ya bindi. 931.felce ulramrg ktirek kemigi: Krrg. O zaman (q<iyle) dedi Kiil Qoro " Sevgili Seytek'im. MiskinleEen Ktil Qoro ( 1845) (atr) eyerleyip bindi. giizii Qolpan (yild. Kiil Qoro ile Seytek . batu!" " Canlm Er Klyas. kuda .tzt) gSbi. kuu dah. " O zaman KUI Qoro durup (gtiyle) s6yltiyor: SelAmtin aleykiim Er Klyas. (1S50) ikisi yangrp girip vardr. (1835) iki omuzuna iki kigi konmuq gibi. sa[ ktirek kemi[indeki oyup kesen kuli kkrda[r yaf kaynatrp dciken kul. felce ulramrg ktirek kemi$i93o (1830) yala konulmug delil mi? Agarak ahp baksa. Er Kryas'a do!ru siirdii. tdr0m!" (1855) "Sevgili Kiil Qoro. Kiik Qebig'i ahp geldi. iki iri ktipek (ve) atmaca gibi. batrr!" " Sattp yersen bir g{inliik. ! ata binip alakoy Yrlkrya do!ru salakoy! (1840) Kiik Qebig'i ahp gel!" Ata bindi bu Seytek. kurgal932. kugak baflamak: Krg. _ safitp yersen bin giinliik. tOrtim!'" "Aleykiim seldm Kiil Qoro. iki yiizii..364 / Manas Destanr (1825) agarak ahp baksa. yorgun diigmiig Kiil Qoro'nun kara. dtiniir: Kiig. yrlkrya do!ru kogtqdu. KuEak baglaytpe3 diintire3z ol aywil KucaklaEtp dost olaywil t 930.

trir6m?" Yorgun diiqen Kiil Qoro Icara gelik kahcw. Bacafrnr. srymp gekti krnrndan. tildiiriip atrverdi. Gdzi qocuk hanlann (1880) igkembesi sallanan krsraklanm. salan. girin sdzlii iyi dofan Acrbay'r (1890) iildiiriip atrverdi. yalan stiyleyen(lerin) iyisini Kan Qoro toplayrp almrg. Onun igin riciimii aldrm. delil mi? Kan Qoro siiyliiyor bu siizt: ':Manas'm ollu Semetey. trir6m. ttirtim? (1865) Ananrn intikamr var mrydr. Birisini haklayrverdim. (1870) diifme gibi olan bahadrn yuvarlayrp kesti. kavrayrp aldr kabzasrndan. babamn 6cii var mrydr. Kiil Qoro'nun babasr tath dilli. kesip. (1875) Tann'dan bulan Kan Qoro. Eline dednek vermig. oyup. Kan Qoro'nun genig gdlsiine Kiil Qoro ahp bindi. Ktil Qoro ile bu Seytek ata binip kaldr. ttirtim. Dr. Kanrkey'in izini siirdii. Tuncer GULENSOY I 365 (1860) beni azrcrk (da olsa) kdtU krlmayrn!" O zaman (g0yle) dedin Kiil Qoro: " Sa! kiirek kemilimdeki krkrdalr. kolunu ba$adr." Kan Qoro'nun dedilini (1895) igiten Kiil Qoro atrndan atlayrp indi.Prof. yorgun diigen Kanrkey'e koyun giittiirap baktrrmrq. . ( 1885) Almambet benim babamr. Er Ktyas'a gimdi girdim.

Kuruyup kala0 KanfteY karEr gelmig d'eEil mi? Koyunu brakmrE delil mi? Kogturup yeti$mi$ de$il mi? (1905) " Sevgili Kiil Qoro. Kanlkey'i ahp geldi.. balam. (1920). bagr TaEken'e hAkimiyet kurdu. Onun karurureeyim! (1910) igtikten sonra ben Oleyim!" Kanrkey. Ug giinden sonra gtrgiirdii. orada yatan Manas'rn ev kurdu$u yerde ev kurdu. yorga attan segiP bindirdi. iig giin orada rahat Yattr. Kan Qoro'nun kanmdan bir kaqrk kan versene. (1925) Ug Kogoy ile Talas'r hareket ettirmeden tuttu. ak gelik ktltcr aldl Kan Qoro'yu param parga etti. hepsini stiyleyiP ne edeYim. '*** (YEDINCI BOLUMUN SONU) . Ayafr Talas'ta.366 / Manas Destanr (1900) kapt gergevesine ballayrp koydu. balam. iyi dolan bu Seytek (1915) ipekliden segip giydirdi. Genig Kul-ata krYrsrnda" geniq Talas'ln vddisinde. balam. ' Kan Qoro'nun kamna doYdu. Ay Qiiriik'ii ahp geldi.

lJpJltill .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful