2010 Ağustos www.guven-kutay.

ch

DİŞLİ ÇARKLAR
KONİK DİŞLİLER
12-03
M. Güven KUTAY

www.guven-kutay.ch

Sevgili eşim

FİSUN ' a
ÖNSÖZ
Bir konuyu bilmek demek, onu eldeki imkanlara göre kullanabilmek demektir. Dişliler konusunu bilmek, dişli üretip kullanabilmek demektir. Bu belgelerde; • dişli ve dişli redüktörlerini fonksiyonlarına göre hesaplayıp üretmek için gerekli bütün bilgiler detaylı anlatılmış, • dişli hesap örnekleri, üretim için gerekli teknik resimler verilmiş, • dişli imalat ve konstruksiyon esasları anlatılmış, • Oldukça detaylı teorinin yanında uygulamada kullanılan değerler, tablolar ve diyagramlar verilmiştir. Çok yönlü ve detaylı çözüm örnekleri uygulamada yardımcı olacaktır. Bütün kullanılan literatürün dökümü, gereğinde dahada etraflı bilgi edinmek için, belgenin sonunda verilmiştir. Ayrıca belgenin sonunda konu indeksi verilerek, aranılan konunun bulunması kolaylaştırılmıştır. Bu belgede verilen bilgilere göre hesaplama programlarıda üç dilde Türkçe, Almanca ve İngilizce olarak hazırlanmış ve "Programlar" kısmında excel programı olarak verilmiştir. Programları istediğiniz dilde kullanıp bütün hesapları yaptıktan sonra, bir tek emir ile istediğiniz dile çevirme imkanınız vardır. Umarım ki bu programlar uygulamada yardımcı olur. Bu arada çok az imkanlarla ve büyük çabalarla Türkçe teknik literatüre bu konuda kazandırdıkları kitaplar için sayın Şefik OKDAY’ ı ve diğer kişileri, saygıyla anar, Türk makina mühendislerinin pratikte önderliğini yapıp bir çok genç mühendise yol gösteren sayın ağabeyimiz merhum Dr. Müh. Dündar ARF ve bütün mühendislere teşekkür etmeyi borç bilirim. İsviçrede, MAAG AG ve Reishauer AG firmalarına arşivlerinden ve teknik yayınlarından istediğim çok değerli bilgileri belgelerime aktarma müsadesi verdikleri için teşekkürlerimi sunarım. Bu belgede iyi, kötü veya eksik bulduğunuz konuları ve bilgileri bildirirseniz çok sevinirim. Hepinize mutlu ve başarılı günler dileğiyle... İsviçre, Baden 2010 M. Güven KUTAY

DİKKAT:
Bu belgedeki bilgiler iyi niyet, büyük dikkat ve çabayla son teknik bilgilere göre hazırlanmıştır. Ben ve MAAG AG firması ile REISHAUER AG firmaları bu belgedeki bilgilerin kullanılmasından ötürü oluşacak zarar ve ziyan için hiç bir şekilde maddi, manevi ve hukuki sorumluluk taşımıyacağımızı belirtirim. Bu belgedeki verileri kullanan kişi, verilerin kullanıldığı yerdeki özel şartlara uygun olup olmadığına kendisi karar vermelidir. Verileri kullanan kişi genel kapsamlı metotları özel problere uygulamayı kontrol edip verileri titizlikle kullanmalıdır. Çok özel hallerde, ya imalatcıdan edinilen veya özel deneyler sonucu elde edilen değerlerle hesabın yapılması gereklidir. M. Güven KUTAY www.guven-kutay.ch

İÇİNDEKİLER
1 Konik Dişliler ............................................................................................................................................................. 5 1.1 Genel bilgiler ...................................................................................................................................................... 5 1.2 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler ................................................................................ 7 1.2.1 Konik dişlilerde tanımlama......................................................................................................................... 7 1.2.2 Temel değerler ............................................................................................................................................ 8 1.2.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler....................................................................................................... 8 1.2.4 Eğik dişli konik dişliler............................................................................................................................. 10 1.2.5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi .............................................................................................................. 11 1.2.5.1 Konik dişlide diş sayısı “z”............................................................................................................... 11 1.2.5.1.1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” ........................................................................................................... 11 1.2.5.1.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ”.............................................................................................................. 11 1.2.5.2 Konik dişlide modül “m” .................................................................................................................. 12 1.2.5.3 Konik dişlide kavrama açısı “ veya n ” ....................................................................................... 13 1.2.5.4 Konik dişlide çaplar “d”.................................................................................................................... 13 1.2.5.4.1 Orta çaplar ................................................................................................................................... 13 1.2.5.4.2 Dış çaplar..................................................................................................................................... 14 1.2.5.4.3 İç çaplar ....................................................................................................................................... 14 1.2.5.5 Konik dişlide diş genişliği “b” .......................................................................................................... 16 1.2.5.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R”...................................................................................................... 16 1.2.5.7 Konik dişlide diş boyutları “h” ......................................................................................................... 17 1.2.5.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “ ” ........................................................................................ 17 1.2.5.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri ........................................................................................ 18 1.2.5.9.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes”.................................................................... 18 1.2.5.9.2 Eşdeğer kavrama açısı “ es“ ...................................................................................................... 19 1.2.5.9.3 Eşdeğer modül “ mesn“................................................................................................................. 19 1.2.5.9.4 Eşdeğer helis açısı “ es” ............................................................................................................. 19 1.2.5.9.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“............................................................................................... 19 1.2.5.9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” .................................................................................................. 19 1.2.5.9.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa”............................................................................................... 19 1.2.5.9.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ ................................................................................................. 20 1.2.5.9.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“.................................................................................................. 20 1.2.5.9.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ ..................................................................................... 20 1.2.5.9.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ ...................................................................................................... 20 1.2.5.9.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ ................................................................................ 20 1.2.5.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin”......................................................................................... 21 1.2.5.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” ................................................................................................ 21 1.2.5.12 Konik dişlide kavrama “ges ” ........................................................................................................... 22 1.2.5.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “ es” ......................................................................................... 22 1.3 Konik dişlide geometrik kontrol ....................................................................................................................... 23 1.4 Konik dişlide kuvvetler..................................................................................................................................... 24 1.4.1 Dişlide kavrama kuvvetleri ....................................................................................................................... 24 1.4.2 Konik dişli yatak kuvvetleri...................................................................................................................... 26 1.4.2.1 xy-Düzleminin analizi....................................................................................................................... 27 1.4.2.2 xz- Düzleminin analizi...................................................................................................................... 27 1.5 Konik dişlilerde mukavemet hesabı.................................................................................................................. 28 1.5.1 Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu .............................................................................................. 28 1.5.1.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi ...................................................................................................... 28 1.5.1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri .......................................................................................... 31 1.5.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu .................................................................................... 31 1.5.2.1 Diş yanağında yüzey basıncı............................................................................................................. 31 1.5.2.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri........................................................................................ 32 1.6 Konik dişli hesaplama örneği............................................................................................................................ 33 1.6.1 Örnek 1 ..................................................................................................................................................... 33 1.6.2 Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi................................................................ 40 2 Kaynaklar.................................................................................................................................................................. 41 2.1 2.2 3 Literatür ............................................................................................................................................................ 41 Standartlar......................................................................................................................................................... 43

Konu İndeksi............................................................................................................................................................. 44

www.guven-kutay.ch

www.guven-kutay.ch

Çevre hızı olarak vt ≈ 6 m/s normal dişlilerde.klingelnberg. Bu konileri konik dişlilerin taksimat veya yuvarlanma konileri olarak düşünülür.1 .1 Konik Dişliler Genel bilgiler 5 Konik dişliler torsiyon hareketinin veya momentinin çapraz eksenlere taşınmasında kullanılırlar ( bak Şekil.3). Spiral dişli Düz dişli konik dişliler (Şekil.guven-kutay.3. 1. Normal olarak eksenler birbirleriyle M noktasında kesişirler. M Σ Σ M Σ M Şekil. 1. Örneğin: El çıkrığı veya el krikosu gibi el ile tahrik edilen kademeler için kullanılır. Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www.de) www.Dişliler 1 1. Foto 1. Düz dişli Şekil.2. Çeşitli spiral dişliler Foto 1. 1. Şekil. Konik dişlilerin çalışma prensibi genelde eksenleri bir noktada kesişen iki koninin birbiri üzerinde yuvarlanması gibidir. vt ≈ 20 m/s taşlanmış dişliler için referens alınır.ch . 1.2. Daha küçük veya büyük açılar seyrek rastlanır.. 1.. Helis dişli Şekil. Eksenler açısı en çok Σ = 90° olur.1.1) daha çok küçük devir sayılı kademelerde kullanılır. Genelde üç şekil konik dişli vardır.1. 1.

Spiral dişli konik dişliler (Şekil. böylece helis dişli konik dişliler ile spiral dişli konik dişlileride daha kolay ve iyi anlarız. Spiral dişli konik dişlileri Foto 1.2) kavrama oranları daha büyük olduğundan düz dişli konik dişlilerden daha sessiz ve darbesiz çalışacaklarından hızlı dönen ve büyük momentler taşıyan kademelerde kullanılır. Çevre hızı olarakta freze. Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www.1 den Foto 1. kamyon ve iş makinaları redüktörleri gibi. 1.3.6 Dişliler Foto 1. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 30 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. tecrübe ve hassasiyet ister.ch . 1. Üretimin yapılabilmesi için dişlilerin geometrik ölçülerinin bilinmesi gereklidir. Spiral dişli alıştırması Foto 1.4. Örneğin: Yüksek güçlü redüktörler.guven-kutay. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 40 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. Üretim kalitesi.. Örneğin: üniversel redüktörler.de) Helis dişli konik dişliler (Şekil. www. Bunun içinde “Düz dişli konik dişlilerden” başlayalım. dişlilerin sessiz çalışmaları ve dayanma ömürleri için çok önemlidir.klingelnberg. Konik dişlilerin üretimi bilgi.4 e kadar görebilirsiniz. Çok gürültüsüz çalışan ve diş dibi mukavemetinin yüksek olması istenilen işletmeler için ön görülürler. Çevre hızı olarakta freze.3) özel yerlerde büyük kuvvet ve moment veya devirsayısı iletimi için kullanılırlar. takım tezgahları redüktörleri gibi.

Kavrama açısı verilmemişse genelde hep α = 20° alınır.ch .guven-kutay. indeks “t” alın değerleri içindir. büyük dişliyede “ayna” ve indeks 2 diye adlandırılır. δt O1 δ1 M δ2 δi δd Ri R R d or b b/2 δ2 δa Σ ri r d1 ha ht 90° d or di r d2 dD dd O2 Şekil. İndeksiz veya indeks “n” normal.Dişliler 1.2 1.1 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler Konik dişlilerde tanımlama 7 Konik dişlilerde küçük dişliye “pinyon” ve indeksi 1 diye.2 ° ° ° Arka koni veya tamamlama konisi merkezleri www.4. Konik dişli dd dor dD di mm mm mm mm Dış taksimat dairesi çapı Orta taksimat dairesi Dış çap İç çap Taksimat konisi yarım açısı Taban konisi tepe yarım açısı Taban açısı Dişli konisi tepe yarım açısı δa b Ror Ri Rd Σ ht ha ° mm mm mm mm ° mm mm Diş üstü açısı Diş genişliği Koninin orta uzunluğu Koninin iç uzunluğu Koninin dış uzunluğu Eksenler veya kesişme açısı Taban derinliği Diş üstü yüksekliği δ1. 1.2.2 ° δi δt δd Ο1.

sin δ1 = rd1/Rd ve sin δ2 = rd2 / Rd dir. Bu dişlinin önemi.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler Taksimat konisi yarım açısı δ = 90° olan konik dişliye plan dişlisi adı verilir.6 olarakta bulunur. 1. 1. www. Buda çevirme oranıdır.2 Temel değerler Dişliler I. 1. 1.4 δ1 Şekil.6).ch .2 olarak bulunur.1 de olduğu gibi gösterilir. δ açısı Aynı zamanda tahrik eden konik dişlinin (pinyonun) taksimat konisi yarım açısı. Çevirme oranı “ i ” Çevirme oranı genelde F. 1.2.2.1 z Ayna z Pinyon ≥1 F. Aynı zamanda.5 ve tahrik edilen konikdişlinin (aynanın) taksimat konisi yarım açısı. Burada: d2 / d1 = dd2 / dd1 = rd2 / rd1 dir. 1. Taksimat konisi yarım açısı “ δ ” Eksenler açısı (kesişme açısı) Σ = δ1 + δ2 eşitliği ve u = sin δ2 / sin δ1 ≥ 1 den tahrik eden konik dişlinin taksimat konisi yarım açısı. konik dişlilerin temel büyüklüklerini tarif etmek için DIN 3971 e göre referans profili olarak alınması ve “referans plan dişlisi” diye adlandırılmasıdır (Şekil.3 eğer eksenler açısı Σ = δ1 + δ2 > 90° ise tan δ1 = sin (180 − Σ ) u + cos (180 − Σ ) F. 1.5. 1.guven-kutay. 1. tan δ1 = sin Σ u + cos Σ F. tan δ 2 = u F.8 1. II. Eğer bu iki formülü birbirine bölersek sin δ2 / sin δ1 = rd2 / rd1 buluruz. tan δ1 = 1 / u F. Bu fomülde n1/n2 = d2 / d1 = z2/z1 silindrik alın dişlilerindeki standart tanımlamadır. n i=u= 1 = n2 Kademedeki dişler oranıda: u= d 2 z 2 sin δ 2 = = d1 z1 sin δ1 F. 1.

1.1. silindirik dişlilerdeki referans kremayerinin ödevini yapar. Mukavemet hesabının yapılmasında konik dişli. sP P eP δ δ Diş boşluğu orta doğrusu haP αP Profil referans doğrusu Taban kavisi Diş orta doğrusu αP Plan dişli taksimatı αP = 20° Yanak açısı s P = 0.7 da Referans plan dişlisi görülmektedir. Referans plan dişlisi ve konik dişli Referans plan dişlisindeki tanımlamalar.6 ve Şekil. Şekil.. 1. Referans plan dişlisi h tP = m P + c P Konik dişlilerin imalatı ve kontrolu için dış dairesi boyutları. www. sanki silindirik alın dişlisiymiş gibi yapılır. Tasarlanan düz silindirik dişli Şekil.7. 1. Hesaplar orta değerlerle.Dişliler 9 Referans plan dişlisi. 1.8 ve Şekil. 1. 1.5 ⋅ (m P ⋅ π ) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş boşluğu h P = 2 ⋅ m P + c P Diş yüksekliği c P = (0.ch . orta dairesinde tasarlanan bir düz silindirik dişli olarak kabul edilir.5 ⋅ (m P ⋅ π) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş kalınlığı e P = 0. DIN 867 deki tanımların benzeridir.6.guven-kutay..17 de görülmektedir.3) ⋅ m P Baş üstü boşluğu pP = mP ⋅ π h aP = m P htP hP ρ tP Diş baş üstü yüksekliği Diş tabanı derinliği Şekil. mukavemet hesapları içindese orta dairesi boyutları gerekir. RP haP δa δt Rd Dişli taksimat düzlemi δa δt Diş baş üstü düzlemi htP P Plan dişli taksimat düzlemi Diş tabanı düzlemi Taksimat konisi Şekil.0.

1. Tasarlanan silindirik dişli n T1 dor O2 Eşdeğer dişli 2 O2 1.guven-kutay. Bütün eğik yanaklı konik dişlilerin mukavemet hesapları aynı şekilde yapılır. 1. ayna sağ helis olmalıdır.8. Şekil. Konik daire yaylı dişli. αn Eğik dişli konik dişlilerin şu çeşitleri vardır: I. Konik helis dişli.9 II.9 de M noktası) göre adlandırılır. 1. Şekil. konik dişli çiftinde helis yönleri koni tepesine (Şekil. Konik evolvent dişli. 1.2. Yani.11 IV. M Dişli çiftinin helis yönleri birbirine aykırıdır. Şekil.9. Spiral dişli.ch . 1. 1. 1. Konik helis dişli www.12 M ϕ R p nd P β or Birde Klingelnberg firmasının geliştirdiği “Palloid yanaklı” dişli şekli vardır.10 Dişliler d or1 O1 δ1 M δ2 O1 d'or1 n T2 C d'or2 α C Şekil.4 Eğik dişli konik dişliler b P Eğik dişli. no r p ptor pt R or βd Şekil. pinyon sol helis ise.10 III. Fakat her şeklin kendine göre avantajları vardır. Şekil.

8 0.Niemann/H.5 3. Çünkü imalat sabit aralıklı evolvent sistemiyle yapılır..0 u = z2/z1 “z1” Pinyon *)2 40.2.. kavisli ve sertleştirilmiş dişliler için küçük değerler seçilmelidir.6 2. helis.065 5.90 0. Klingelnberg. Pratikte orta helis açısı βor seçilir ve dış helis açısı βd eğiklik açısına ( ϕ ) göre hesaplanır.18 36. Yanaklar dışa doğru daha keskin kavisli olur.76 0.43 0. Ayna için aynı büyüklük seçilir.12..Band III) *)1 Çevirme oranı 1. Konik dişlilerde seçim önerileri (G.. 1.38 0..2 4.1. 1.030 0. Ayna için aynı büyüklük seçilir.1. Konik tepeleri eksenlerin kesiştiği noktada değildir.17 34.039 0...1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” Düz dişli konik dişlilerde pinyonun diş sayısı Tablo 1.33 0.10 ϕ = b/dor1 “xd1” *)3 “xk1” *)4 *)1 *)2 *)3 *)4 0..40 0. 1. .45 0. Tablo 1.11.0 11.5.44 0..0 14.. Evolvent yanaklı dişlilerin normal taksimat değeri bütün diş genişliğinde değişmez.Winter.010 0.2. xk1 = − xk2 1.15 26. Gleason.40 0.082 6.7 0.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır. Konik Spiral dişli Genelde helis açısı βd veya βor≈10° ile 30° arasında seçilir.1 0.1. Klingelnberg firmasının geliştirdiği palloid yanaklı dişlilerde ise.048 0.5.60 0.27 0.1 Konik dişlide diş sayısı “z” 1.ch .24 0. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ” Aynanın diş sayısının seçimi konstruksiyonun şartlarına göre genelde pinyonun diş sayısı ile çevirme oranının çarpımıyla bulunur.50 0.2.16 30.34 0.. z 2 ≈ z1 ⋅ u F..Dişliler d 11 βd βor βor M β d R M βor M Şekil. diş boyu bütün diş genişliğinde sabit kalır... Bu dişliler daha az gürültülü çalışırlar.0 2. 1.guven-kutay..25 1.19 0.5..024 0. İmalat tezgahları üreten fabrikaların önerilerine uyulması fayda sağlar.0 1..5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi 1.12 18.10. 1. Düz ve sertleştirilmemiş dişliler için büyük.018 0.2.1 den ve dişli malzemeleri konstruk-siyona göre seçilir. Örneğin: Fir.21 0..28 0. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için. Konik daire yaylı dişli Şekil.7 z1 u [-] [-] Pinyonun diş sayısı Kademenin çevirme oranının www. Konik evolvent dişli Şekil...13 23.

75 ⋅ 3 F.2 Konik dişlide modül “m” Dişliler Konik dişlilerde modülün büyüklüğü konik kesitine göre değişir. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sertleştirilmeyecekse ( σHlim için değeri küçük olan malzemeninki alınır) ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: m 'or ≥ 205 M t1 ⋅ sin δ1 ⋅3 z1 σ 2 lim ⋅ u H F. imalat ve yataklamada az hata yapmak için büyüklüğün md = b/8 . Dişli uçlarının kırılmasını önlemek.2. 1..13 Bütün geometrik ölçüler bilindiğinde ve bu ölçüler kati ise modul şu fornüllerle bulunur. 1.12 Dış modül “ m’d ” kabaca bulunduktan sonra. b/12 arası olmasına dikkat etmelidir. www. Yol Pinyon mile geçecekse (kama veya sıkı geçmeli) ve konstrüksiyonda belirlenen pinyonu taşıyan mil çapı “dM” olarak gösterilirse: m 'or ≥ 2.10 dM z1 Mt1 δ1 σFlim σHlim mm [-] Nmm ° Nmm Nmm Konstrüksiyonda belirlenen mil çapı Pinyonun diş sayısı Pinyon milindeki torsiyon momenti Pinyonun taksimat konisi yarım açısı Malzemenin diş dibi mukavemeti Malzemenin yanak mukavemeti İmalat ve kontrol için geçerli olan dış modülün bulunması: m 'd = m 'or ⋅ R d / R or m’or Rd Ror mm mm mm Seçim için önerilen orta modül Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu F.5 ⋅ d M z1 3. mukavemet hesapları için gerekli olan modülün seçimi konstruksiyon şartlarına göre çeşitli yollardan seçilir.ch ..12 1. 1. 1.5. Orta modül.Sıfır kademe için geçerlidir. Yol Konstrüksiyonda belirlenen pinyonlu mil (pinyon dişleri mil üzerine çekilecekse) çapı “dM” olarak gösterilirse: 1.13 den seçilir.9 4.8 m 'or ≥ F. 1. konstruksiyona göre. Hesaplar Sıfır ve V. 1. Dış modül “ md ” seçildikten sonra mukavemet ve diğer hesaplarda kullanılacak kesin orta modül hesaplanır m or = m d ⋅ R or / R d F. 1.guven-kutay.25 ⋅ d M z1 F. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sulanıp sertleştirilecekse ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: M t1 ⋅ sin δ1 2 z1 ⋅ σ F lim1 2. DIN 780 göre önerilen standart modül büyüklüğü “ md ” Tablo 1.11 m 'or ≥ 3.

Koninin kesitine göre kavrama açısının büyüklüğü değişir.2.4 Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide şu iki taksimat dairesi çapı önemlidir. • Araç redüktörlerinde sessiz çalışmayı sağlamak için α < 20°.4. Seçilen kavrama açısı (α = 20°) genelde dış konideki kavrama açısıdır. indekse göre Orta modül 1.2 md Orta konide modül: mort dor1.2. • Yavaş dönen ve büyük kuvvet taşıyan redüktörlerde diş dibi mukavemetini arttırmak için α > 20°. 1.guven-kutay. indekse göre Diş sayısı.2 z1.20 formülü ile hesaplanır.3 Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlilerde kavrama açısı için “G.17 ile.5.17 F.1 Orta çaplar Orta taksimat dairesi çapı Orta diş üstü çapı Orta taban dairesi çapı d or = z ⋅ m or = d d − b ⋅ sin δ d dor = d or + 2 ⋅ h aor ⋅ cos δ d tor = d or − 2 ⋅ h tor ⋅ cos δ www. 1. 1.16) istenilen açı değeri için d. 1.15 m ort = d or1 / z1 = d or 2 / z 2 = m or / cos β or mm mm [-] mm Orta alın modülü Orta taksimat dairesi çapı. indekse göre Diş sayısı. 1.5°.5°. α t = arctan(tan α n / cos β) αt αn β ° ° ° Alın kavrama açısı Normal kavrama açısı Helis açısı F.2. 1.16 1. Helis dişli konik dişlilerde alın kavrama açısı silindirik dişlilerde olduğu gibi helisaçısı ile hesaplanır.5. 1. 1.Dişliler 13 Dişli çifti Sıfır veya V-Sıfır ise: Dış konide modül: mdt dd1. “dd” ve değeri F. Burada (F.5. Winter” in önerileri şöyledir: • Endüstiri redüktörlerinde genelde α = 20° dir.18 F.14 Dış alın modülü Dış taksimat dairesi çapı. “dor” ve değeri F. Nieman + H. Örneğin çoğunluk-la 17.ch F. ikincisi imalatta ve kontrolde kullanılan dış taksimat dairesi çapı. 1. or veya i indeksleri ile istenilen yerdeki kavrama açısı bulunur.2 mor m dt = d d1 / z1 = d d 2 / z 2 = m d / cos β d mm mm [-] mm F. Birincisi mukavemet hesaplarında kullanılan orta taksimat dairesi çapı.2 z1. 1.19 . Örneğin çoğunlukla 22. indekse göre Dış modül md = mn F.

guven-kutay.22 İç taksimat dairesi çapı d i = z ⋅ mi F.14 1.4.13. 1.25 0.ch d ti di dai δ .5 b Şekil. Konik dişli daor dor d tor dD dd d td dor dd z mor mdt md b δ Rd Ror mm mm [-] mm mm mm mm ° mm mm Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Diş sayısı Orta modül Dış alın modülü Dış modül md = mn Diş genişliği Taksimat konisi yarım açısı Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu www.3 İç çaplar F.5. 1.4.20 F. 1. 1.5 b b 0.23 İç diş üstü çapı d di = d i + 2 ⋅ h ai ⋅ cos δ d ti = d i − 2 ⋅ h ti ⋅ cos δ F.2 Dış çaplar Dişliler Dış çap konik dişlinin en büyük geometrik ölçüsüdür ve kullanılacak malzemenin çapını verir. Dış taksimat dairesi çapı Dış çap d d = z ⋅ m dt = d or + b ⋅ sin δ = z ⋅ m d ⋅ R or / R d d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ = m d ⋅ (z + 2 ⋅ cos δ ) d td = d tor ⋅ R d / R or F.2. 1.5.24 İç taban dairesi çapı F. 1. 1.21 Dış taban dairesi çapı 1.2.

guven-kutay.Dişliler 15 Foto 1.ch . Klingelnberg firması www. Konik dişlinin imali.5.

guven-kutay. Konik dişli www. 1. md b ≈ 0.1 den veya önerilen şu formülle yapılır: b ≈ ϕ ⋅ d or b ϕ dor mm [-] mm Diş genişliği Genişlik oranı Orta taksimat dairesi çapı F. b ≤ Rd / 3 b ≈ 10 . 1.16 1.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R” Çeşitli koni uzunlukları şu şekilde hesaplanır boyutlar ve koşulan şartlara uymalıdır. 1. Dış koni uzunluğu Orta koni uzunluğu İç koni uzunluğu δ R d = d d / (2 ⋅ sin δ ) ≥ 3 ⋅ b R or = d or / (2 ⋅ sin δ ) = R d − 0. Bu uzunluklardan orta koni uzunluğu mukavemet hesaplarında kullanılır. 1.5 ⋅ b R i = d i / (2 ⋅ sin δ ) = R d − b F.5.29 Dış koni uzunluğu Pinyonun dış taksimat dairesi çapı Pinyonun dış taksimat dairesi çapı 1. 1.28 F. 1.30 F.31 F.ch di δ .14.5.2.5 b Rd Ro r Ri dor dd Şekil.2.5 Konik dişlide diş genişliği “b” Dişliler Konik dişlide diş genişliğinin seçimi Tablo 1.27 F.32 0. 1.26 Burada diş genişliği seçimi yapılırken şu şartlarada dikkat edilmeli ve seçilen büyüklük önerilen değerler sınırlarında olmalıdır.15 ⋅ d d1 ⋅ u 2 + 1 Rd dd1 dd1 mm mm mm F. 1.

33 0. 1. h aor = m or ⋅ (1 + x k ) xk Profil kaydırma faktörü F.35 F.39 1.34 F. 1.5.guven-kutay. 1.2. 1.60 den hesaplanıp konstruksiyon şartlarına göre seçilir. 1. Diş üstü yüksekliği: h ad = m d ⋅ (1 + x k ) .5.38 F. 1. δd = δ + δa tan δ a = h ad / R d δi = δ − δ t tan δ t = h td / R d Diş üstü açısı İç koni tepe yarım açısı Diş üstü açısı δ δa δt Şekil.25 − x k ) Diş yüksekliği h d ≈ h ad + h td .2.36 F. konik dişlinin tornalanmasında gereken eğim açısıdır.16.25 − x k ) . 1. 1. Konik dişlide koni tepe yarım açıları www. Taban derinliği: h td ≈ m d ⋅ (1. h tor ≈ m or ⋅ (1. 1.37 F.7 Konik dişlide diş boyutları “h” 17 Konik dişlide diş boyutları aynen normal bir dişdeki boyutlardır .ch δi δd δ hto r hor ha .8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Dış koni tepe yarım açısı.Dişliler 1. 5 had b or hd htd Şekil. h or ≈ h aor + h tor F.15. 1. Diş boyutları F.

18 Dişliler 1. www. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı. z eş = z cos δ F.2. sırasıyla gösterilmiştir. 1. tasarlanmış eşdeğer silindirik dişli olarak Şekil. z eş 2 = z 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ z es1 d d1 Şekil. 1.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes” Düz dişli konik dişlide.ch . Aşağıda Sıfır ve V-Sıfır dişlilerdeki değerlerin bulunması. Böylece konik dişli çifti silindirik alın dişli sistemine indirgenmiş olur.17 de görüldüğü gibi düşünülür. 1. rahatlıkla yapılır.40 z eş1 = Eğer Σ = 90° ise z eş1 = z1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 .9. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı z esn = z es = z es = z cos δ ⋅ (cos β est )3 (cos βest )2 ⋅ cos βor (cos βest )3 F.5.17.5.guven-kutay.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri b Σ Kavrama oranlarını tam kıymetlendirebilmek ve karşılaştırmaları tam yapabilmek için konik dişliler. z eş 2 = cos δ1 pt cos δ 2 pt z δ [-] ° Konik dişlinin diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Helis dişlide.2. yeteri kadar doğrulukta.41 βesor ≈ βor olarak pratikte alınır. Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri d ⋅π d ⋅π z1 z2 = es1 = es 2 . 1. (Taksimat konisi = imalat yuvarlanma konisi) desa2 des2 dest2 d or 2 desa1 dest1 d es1 δ2 δ1 d or1 b 1. Burada silindirik alın dişlisi indekslerine ayrıca “eş” indeksi eklenerek konik dişli sisteminin hesapları.

9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 1.5.2.9.48 d esa = d es + 2 ⋅ h aor = d es + 2 ⋅ m or ⋅ (1 + x k ) F.2.44 d es = d or / cos δ F.3 Eşdeğer modül “ mesn“ F.9. 1.5. 1.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa” F.9.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“ F.5.2.Dişliler 1.5. 1.2.47 1.4 Eşdeğer helis açısı “βes” F.45 Eğer Σ = 90° ise d es1 = d or1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 F.42 m esn = m orn = m esort ⋅ cos β or m est = m ort = d or / z = d esor / z es 1.43 βesor = β or sin β esb = sin β or ⋅ cos α n βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) 1.guven-kutay.49 www. 1. 1. 1.5.2.9.5.9.2. 1. 1.2 Eşdeğer kavrama açısı “ αes“ 19 α esn = α n tan α est = tan α ort = tan α n / cos β or α est = arctan(tan α n / cos β or ) 1.46 Eğer Σ = 90° ise d es 2 = d or 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ d es1 F.ch .

9. 1.55 1.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“ F.5.2.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ F.51 F.5.2 = 0.54 F. 1.2.9 deki bütün değerlerin tanımı.5.20 Dişliler 1.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ z nes = cos β b ⋅ cos βor 2 z es F. 1.53 u es = z es 2 / z es1 = u ⋅ cos δ1 / cos δ 2 = tan δ 2 / tan δ1 Eğer Σ = 90° ise u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 F.5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) d est = d esa − 5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) 1.2.2. 1.1 ) / m orn 1.9.9.9.5 ⋅ (h aor1.52 x hor1.2.guven-kutay.50 d est = d es − 2.2 − h aor 2. Helis açısı Kavrama açısı Modül Çap Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Eksenler mesafesi Diş yüksekliği Profil kaydırma faktörü www.5.5. 1.5.2.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ F. Değerler indekslerine göre adlandırılır: z δ pt u β α m d dor dd a h xk [-] ° mm [-] ° ° mm mm mm mm mm mm [-] Diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Dış koni alın taksimatı Çevirme oranı. 1.9.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ d esb = d es ⋅ cos α est 1. 1.56 Bölüm 1.ch .

10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” 21 Pratikte kabul edilen konik düz dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” ya Tablo 1.Band III)*)1 Çevirme oranı 1. 1.030 0.2. 1.024 0.guven-kutay.2.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır.018 0.25 1. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için.19 0.44 0.27 0.58 38° 11 6 45° 10 5 Profil kaydırması pratikte konik dişlilerde pek kullanılmaz.3.6 2.57 Helis dişlide. 1.Winter. V = + x k ⋅ m or Profil kaydırma faktörü: x kor = 14 − z eş 17 = 14 − (z / cos δ) 17 F.082 6.0 1.0 u = z2/z1 “xd1” *)2 “xk1” *)3 *)1 *)2 *)3 0.2 den seçilir veya hesaplanır.065 5.039 0.2 4.5 3. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için.59 Tablo 1. Diş üstünün sivri olmaması için en küçük diş sayısı zkmin dan daha küçük diş sayısı seçilmemelidir. Burada dikkat edilmesi gereken bir hususta zeş1 + zeş2 ≥ 28 olmasıdır.Dişliler 1. Konik dişlilerde seçim önerileri (G.60 F.45 0.40 0. xk1 = − xk2 www.0 0. Profil kaydırma faktörü genelde Tablo 1.1 0.1 veya Tablo 1.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” F. aşağıdaki bağıntılar bulunur. İmalatçının önerilerine uyulması fayda sağlar. Ayna için aynı büyüklük seçilir. 1. Silindirik düz dişlideki en küçük diş sayısı düz dişli konik dişlilerdede zeş = z’k = 14 kabul edilirse.43 0.0 2.2.38 0. Bu şart yerine getirilmesse –V den ötürü aynada alt kesim ortaya çıkar.5. z k min ≈ z min ⋅ cos δ ≈ 14 ⋅ cos δ F. 1. Pinyonun profil kaydırması F. Bunun karşılığında aynanın profil kaydırması negatif “−” alınarak mümkün olduğu kadar V-Sıfır kademe konstruksiyonuna gidilmelidir.Niemann/H. V-Sıfır kademenin dışında işletme yuvarlanma konisinin açısı değişik değer verecek ve buda çevirme oranının değiştirecektir. Ancak diş sayıları z < z’kK ise diş alt kesimini önlemek için profil kaydırması gereklidir. Ayna için aynı büyüklük seçilir. en küçük diş sayısı z 'kK ≈ z 'k ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 ≈ 14 ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 Tablo 1.59 görüldüğü gibi daima pozitif “+” alınmalıdır. Konik dişlilerde konik yarım açısı δ nın büyümesiyle en küçük diş sayısı küçülür.3den seçilir.010 0.33 0.ch .0 0.048 0. Konik dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” <15° 20° 30° δ≈ zkmin 14 13 12 zkK 7 7 6 1.5.

Değer değişikse küçük olanı “b” olarak alınır. 1. ε esγ = ε esα + ε esβ F. 1. yeteri kadar doğru olarak hesaplanabilinir.63 ile.62 desa1 desb1 desa2 desb2 aes αn αest mm mm mm mm mm ° ° Pinyonun eşdeğer diş üstü dairesi çapı Pinyonun eşdeğer temel dairesi çapı Aynanın eşdeğer diş üstü dairesi çapı Aynanın eşdeğer temel dairesi çapı Eşdeğer eksenler mesafesi Normal kavrama açısı Alın kavrama açısı 1.2.ch .67 εesγ εesα εesβ mm mm mm Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı Düz veya helis eşdeğer dişlide profil kavrama oranı eşdeğer helis dişlide eğiklik www. b ⋅ sin β or ε esβ = es m or ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı: .61 Helis dişli 2 2 2 2 g esα = 0.85 .2.22 1. 1.5.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     F.63 Normal kesitte ε esαn = ε esα / cos 2 β b β b = arcsin(sin β or ⋅ cos α n ) F.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α es     F.12 Konik dişlide kavrama “gesα” Dişliler Kavrama doğrusu uzunluğu Düz dişli 2 2 2 2 g esα = 0. Eşdeğer dişlilerdeki kavrama oranı F. tam olmasada. b kabul edilir ve eğiklik hesaplanır.5. 1.guven-kutay. ε esα = g esα ⋅ cos βor m orn ⋅ π ⋅ cos α est F. 1.65 Eşdeğer helis dişlide eğiklik hesabında eşdeğer diş genişliği bes ≈ 0. 1.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Helis dişlilerde kavrama oranı helislikten ötürü düz dişlilerden daha büyüktür. 1.64 F.66 F. 1.

Konik düz dişlide Wk ölçüsü Şekil.3 Konik dişlide geometrik kontrol 23 Konik dişlinin dişli çekilmesi için gereken ön imalat ölçüleri Şekil.18 de verilmiştir. 1. Bu delikler olmassa parçayı diş çekmek için istenilen doğrulukta azdırma tezgahına bağlamak olanaksızdır.20. Aynada göbek olduğundan merkezleme göbek kenarlarının merkezlenecek şekilde yapılmasıyla olur.guven-kutay. 1. L1 δ b W3 δ δa Şekil.5) ⋅ π + z ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k ⋅ mdt ⋅ sin α n D L1 di F.19 ve Şekil.20).68 W3 W3 Şekil. 1. ölçülecek diş sayısı mesafesi Wk nın kontroludur (Şekil.ch .Dişliler 1. Wk = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k − 0. Yalnız konik dişlide ölçü alın düzleminde yapılacağı için formülde normal modül yerine alın modülü konulur. Dişli çekildikten sonra yapılacak ilk kontrol. En mühimi merkezleme delikleridir. 1.19.18. Bu ölçülerle hazırlanan parça dişli çekilmesine hazırlanmış olur. 1. 1. Konik eğik dişlide Wk ölçüsü www. 1. Konik dişlide ölçüler Prensipte konik dişli ve silindirik alın dişlilerinin Wk ölçüsü aynı şekilde hesaplanır.

70 F.71 Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada.ch . Pinyon.4.69 de pinyon ekseninde bilinen torsiyon momenti için verilmiştir. ki bu yükten veya tahrik edilenden bilinen momenttir. 1. 1. döndüren d or1 F' r1 Fr1 F e1 M δ1 r es1 F' r1 Fr2 Ayna .69 F.71 ve kademeki diş yanağı sürtünmesinden ötürü bir. Fort1 = 2 ⋅ M t1 / d or1 Fort 2 = 2 ⋅ M t 2 / d or 2 Fort 2 = Fort1 ⋅ η1 F.4 1. o zaman orta çap olarak aynanın çapı formüle yerleştirilir F. Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti F. 1. 1. Σ = δ1 + δ2 = 90° eksen açılı dişli çiftte. 1. normal radyal kuvvet: Fr'1 = Fort1 ⋅ tan α F. Konik dişli çiftte Σ=90° için dişlide kuvvetler Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti konstruksiyonda bilinen ve fonksiyonu gerçekleştiren pinyon eksenindeki torsiyon momentinden bulunur. Düz dişlide eksenel kuvvet.21. 1. pratikte kuvvetler Fort2 = Fort1 olarak kabul edilir.guven-kutay.72 www. Fe2 Fbi1 α döndürülen Σ r es2 Fort1 Şekil. Kuvvetler genelde Σ = 90° eksen açılı dişli çiftinde pinyon için diş otasında normal kesitte hesaplanır.24 1. Eğer torsiyon momenti ayna ekseninde biliniyorsa. 1.1 Konik dişlide kuvvetler Dişlide kavrama kuvvetleri Dişliler Konik dişlide kuvvetlerin bulunması eşdeğer silindirik dişli çarkları ile yapılır.

76 Fe 2 = F.Dişliler 25 F. Eksenel ve radyal kuvvetlerin orantısı incelenirse: Fr1 cos δ1 1 = = =i Fe1 sin δ1 tan δ1 Fr1 = Fe1 ⋅ i Fe Fr1 i N N [-] Eksenel kuvvet Radyal kuvvet Çevirme oranı F. 1. pratikte Fe2 = Fr1 ve Fr2 = Fe1 olarak kabul edilir. 1. Burada kuvvetler mutlak değer olarak eşit kabul edilir. dönme ve yanak yönü dikkate alınarak konik dişlideki kuvvetler şu şekilde bulunur: Konik dişlide eksenel kuvvetler Fe1 = Fort ⋅ (sin δ1 ⋅ tan α n ± cos δ1 ⋅ sin β or ) cos βor Fort ⋅ (sin δ 2 ⋅ tan α n m cos δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or F. yönleri karşıttır. 1.78 Fr 2 = F.75 Genel olarak herhangi bir eksenler açısı Σ ve orta helis açısı βor olan.77 Konik dişlide radyal kuvvetler Fr1 = Fort ⋅ (cos δ1 ⋅ tan α n m sin δ1 ⋅ sin β or ) cos β or Fort ⋅ (cos δ 2 ⋅ tan α n ± sin δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or www. 1. burada pinyonun taksimat konisi yarım açısı Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada.guven-kutay.79 .ch F. 1. 1. 1.73 Fe1 = Fr'1 ⋅ sin δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ sin δ1 Aynı düz dişli kademesinde radyal kuvvet Fr1 = Fr'1 ⋅ cos δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ cos δ1 F.74 α δ1 ° ° Kavrama açısı Tahrik eden çarkın.

genelde pinyon.22 den mekaniğin temel prensipleriyle bulunur. 1. L LB yz düzlemi z y xy düzlemi A x F Ax F Az MbFz Fz Fx Fy MbFy M bFa F Ay LA Mt Lor xz-düzlemi B F By F Bz Fort Fora F orr Şekil. genelde aynayı gösterir. kuvvet ve Momentler dağılımı www. 2 tahrik edilen çark. 1. 1 tahrik eden çark. İndeksler.22.ch . eğer dönme ve helis yönü aynı ise + aynı.2 Konik dişli yatak kuvvetleri Yatak kuvvetleri Şekil.guven-kutay. 1.4.26 Dişliler Formüllerdeki ± ve m işaretinde. Bu hesapları basit ve hatasız yapabilmek için sistemi xy-düzlemi ve xz-düzleminde ayrı ayrı inceliyelim. değilse – işareti kullanılır. Yatak kuvvetleri.

23.23 de xyDüzlemindeki moment ve kuvvetler gösteril-miştir.83 B Fort Z-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFz = 0 = FBz − Fort FAz = FBz − Fort A-Yatağının kuvveti: 2 2 FA = FAy + FAz F. 1. 1.1 xy-Düzleminin analizi 27 y F Ay F Ax A B F By L or L Şekil.Dişliler 1.ch .2.86 www.84 F. A-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: F.Düzleminin analizi FAx = Fora F.85 2 2 FB = FBy + FBz F. xy-Düzleminin analizi ΣM A = 0 = − Forr ⋅ L − Fora ⋅ ror + FBy ⋅ L or FBy = (Forr ⋅ L + Fora ⋅ ror ) / L or Forr ror Fora x M + Şekil. 1. xz.2.80 Y-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFy = 0 = FBy − FAy − Forr FAy = FBy − Forr F. 1.82 F Bz A F Az L or L Şekil. 1. 1.81 X-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFx = 0 = FAx − Fora 1.4. 1.4. 1.24.guven-kutay.Düzleminin analizi B-Yatağının kuvveti: B-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: ΣM B = 0 = Fort ⋅ L − FBz ⋅ Lor FBz = Fort ⋅ L / Lor F. Bundan sonra kuvvet ve momentlerin yönleri seçilir ve mekanik kanunları uygulanır.2 xz. 1. 1.

.87 SFhe σFhe σFSK SFGER SFmin ≈ 1..guven-kutay.1. silindirik dişlilerde olduğu gibi pinyon ve ayna için ayrı ayrı mukavemet kontrolu yapılır. 1.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi Temel prensip: SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe F.5.88 ile hem pinyon hemde ayna için ayrı ayrı hesaplanır. 1. 1.ch ..25 .5 . 1.5 1.89 σFYe Fort besF morn Form faktörleri YFa Yε YSa Yβ N/mm2 N mm mm [-] [-] [-] [-] Yerel diş dibi kırılma gerilimi Orta taksimat dairesindeki çevre kuvveti Eşdeğer silindirik dişlinin genişliği Orta taksimat dairesindeki modül Form faktörü Yük payı faktörü Çentik faktörü Helis açısı faktörü www. Örneğin. 1.5..1 Dişliler Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu Burada verilmiş olan hesap formülleri. Gerekli emniyet faktörleri. Burada verilmemiş olan değerler silindirik dişlilerdeki tablo veya formüllerle bulunur. pratikte en çok rastlanan sıfır ve V-Sıfır dişli kademeleri için geçerlidir.5 SFmin ≈ 1.5 [-] N/mm2 N/mm2 [-] Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü Devamlı mukavemette dayanıklı kademe.28 1. 1. Görüleceği gibi hesaplarda esas eşdeğer silindirik dişlilerinin değerleri kullanılır. Zamana bağlı kademe İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F. 2. Bu hesaplarda elde edilen sonuçlar pratikte yeterli kabul edilen yaklaşık değerlerdir. σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ F. Diş dibi kırılması kontrolunde.88 σFhe N/mm2 N/mm2 σFYe Kuvvet faktörleri KİŞ [-] KFβ [-] [-] KV KFα [-] Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Yerel diş dibi kırılma gerilimi İşletme faktörü Yük dağılma faktörü Dinamik faktör Alın yükü dağılma faktörü σ FYe = Fort ⋅ YFa ⋅ YSa ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b esF ⋅ m orn ) F. malzeme gibi.

08 12 219.5 7 15.4 Yardımcı faktör. Faktör değeri 10 m/s nin üstünde olursa hesapların başka metotla yapılması gereklidir. Silindirik dişliler için verilmiş olan tablodan değerler alınır.0193 0. Kaliteye göre konik dişliler için K-faktörleri DIN e göre kalite K1 K2 Düz Helis Düz Helis 6 9. Genel makina ve sanayi redüktörlerinde bu değerler deneyimlere dayanarak bulunmuştur. 1. Kuvvet faktörleri Konik dişlide işletme faktörü " KİŞ " redüktörün kullanıldığı yerdeki yan etkileri içeren bir faktördür.Dişliler 29 Pratikte yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi hesaplanırken yaparken Konik dişli faktörü YK = 1 ve eşdeğer silindirik dişlinin genişliği yaklaşık olarak besF ≈ 0.43 1. www. Konik dişlide dinamik faktörü " KV ". bak Tablo 1. bak Tablo 1.0645 1. b alınır. 1.guven-kutay.92 Eğer K5 <100 ise K5 =100 alınır Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Yük dağılma faktörü “KFα” diş dibi mukavemeti için yükün kaç dişe dağıldığının.4 Yardımcı faktör.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) ≤ 10m / s F. bak F.91 K 5 = K İŞ ⋅ Fort / b F. bak F. K 4 = 0.4 Yardımcı faktör. “KFβ” ise yükün bir dişte kuvvetin diş genişliğindeki etki faktörüdür.91 Yardımcı faktör.85 .90 K1 K2 K3 K4 K5 [-] [-] [-] [-] [-] Yardımcı faktör.34 8 27. 1.5 den alınabilir. 1.92 Tablo 1.64 11 146.4.   K ⋅K K V = 1 +  1 2 + K3  ⋅ K 4   K 5   F. 1. konik dişlide dinamik faktör dişlilerdeki iç dina-mik kuvvetlerin etkisini gösterir.02 9 58.0 0.ch .01 10 106. bak Tablo 1. Değerler Tablo 1.12 K3 Yardımcı faktör K4 çevre hızının etkisini gösterir.

10 ≈ 1. 1.4 1.90 ≈ 1.25.93 0. Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Bu faktör diş dibi kavisinin yarattığı çentik etkisini diş dibi kırılma gerilimi hesabına yansıtır. 1.93 ε eşαn < 2 için geçerlidir.6 1 ° 40 ° εeşαn ≥ 2 1.25 ≈ 1.25 ≈ 1. Konik dişlilerde Yük payı faktörü “ Yε “ Yük payı faktörü “Yε“ dişi etkileyen kuvvetin dişüstü çapında etkileme düzeltmesini sağlar. 30 0° 0.guven-kutay.30 Dişliler Tablo 1.25 + ε esαn 2 F.2 Şekil. Yük dağılma faktörü “KHβ ve KFα” Kullanıldığı yer KHβ KFβ İşmakşnaları ve kamyonlar.65 ≈ 1. 1.75 Yε = 0.50 Pinyon ve aynanın yataklanması Biri çift taraflı İkisi biri ankastre ankastre ≈ 1.6 εeşα 1. cosαn) Eğer εeşαn ≥ 2 ise εeşαn= 2 alınır.90 Endüstri ve gemi KHβ KFβ Diş formunun.9 0.0 1.65 ≈ 1. 1.8 Yε 0.2) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.0 0.50 ≈ 2.5. Konik dişlilerde yük payı faktörü www.10 ≈ 1.8 2. Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ İkisi çift taraflı ≈ 1. Yük payı faktörünü hesaplayan formül F.00 ≈ 1. yani şeklinin diş dibi gerilimine olan etkisini gösterir.7 45 10 ° ° ° βo r= 20 εeşαn ≈ εeşα / cos βeşt βeşt = arcsin (sinβor . uçaklar Form faktörleri Konik dişli mukavemet hesabında bütün tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.25 ≈ 1. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.3) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.ch .

.Dişliler 31 Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Helis faktörü “ Yβ “ kuvvet dağılımının helis ve düz dişlideki farkını belirtir.1. 1.21) Büyüklük faktörü ( m = 5 mm ye göre. 1.1 Diş yanağında yüzey basıncı σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα F. Zamana bağlı kademe 1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri σ FSK = σF lim ⋅ YST ⋅ YNT ⋅ YδrelT ⋅ YRrelT ⋅ YX σFSK σFlim YST YNT Yδrel YRrelT YX N/mm2 N/mm2 [-] [-] [-] [-] [-] F.2.18 ) Göreceli dayanışma faktörü (Tablo 2.ch .guven-kutay.0 .4) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.5.19) Göreceli yüzey faktörü (Rz = 1 µm’ ye göre. 1.5. Tablo 2. Değerler silindirik dişli kısmında verilmiş tablolardan alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır. 1.24) Silindirik dişlilerdeki değerlerin hepsi hemen hemen geçerlidir. Tablo 2. Burada kısaca anlatılmış faktörler için etraflı bilgi istendiği zaman silindirik dişlilerdeki izahatlara bakılmasını öneririm..96 www.. 1.5 SHmin ≈ 1.95 SHmin ≈ 1.. Tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır.94 Malzemenin diş dibindeki mukavemet değeri Deney dişlileri ile bulunmuş malzeme mukavemet değeri Gerilme değeri düzeltme faktörü (YST = 2 ) Dayanma süresi faktörü (1% ıskarta için.2 Devamlı mukavemette dayanıklı kademe. Tablo 2. 1. 1.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu Temel prensip: SHhe = σ HGK ≥ SHGER σ HheK F. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.2 .5.

98 σHlim ZL ZV ZR ZX *)1 N/mm2 [-] [-] [-] [-] Malzemenin diş yanak mukavemet değeri Yağlama faktörü *)1 Çevre hızı faktörü *)1 Yüzey işleme kalite faktörü *)1 Büyüklük faktörü *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.32 Diş yanağında yerel yüzey basıncı Dişliler σ HYe = u +1 Fort ⋅ es ⋅ ZH ⋅ Z E ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ Z K b esH ⋅ d es1 u es F. Pinyonun taksimat dairesi çapı deş1 = dor1 / cosδ1 Kademede nakil oranı ueş = zeş2 / zeş1 > 1 veya Σ = δ1 + δ2 = 90° için ueş = u2 alınır. Zε Zβ ZH ZE ZK [-] [-] [-] [-] [-] *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. b alınır. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır. 1. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.97 σHYe Ft beşH deş1 ueş N/mm2 N mm mm [-] Yerel diş diş yanağı basıncı Taksimat dairesindeki çevre kuvveti Temas boyu besH ≈ 0. www. Malzeme faktörü *)1 Koniklikfaktörü.2.ch . Genelde ZK = 1 .5.guven-kutay. 1.85 alınır.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri σ HSK = σ Hlim ⋅ (Z L ⋅ Z V ⋅ Z R ) ⋅ Z X F. 1. Kontrollü durumda ZK = 0. Kavrama faktörü *)1 εα = εeşα ve εβ = εeşβ için Helis faktörü *)1 Zβ ≈ cos βor Diş yanağı form faktörü *)1 β = βor için z = zeş alınır.85 .

1 Örnek 1 Şekil. yalnız dayanıklılık kontrolu. pinyonu çift taraflı yataklanmış.guven-kutay. 1. yani mukavemet hesabı yapılacaktır. Burada görüldüğü gibi hesap türleri birbirini tamamlayacak şekildedir. 1. İkinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin taslak değerleri bilinmektedir. Kademenin boyutları ne dir ve değerler devamlı mukavemet için yeterli midir? z2 z2 n2 z1 n1 P1 Σ z1 Şekil. Düz dişli helis açısı sıfır olan sıfır dişlide xk değeri sıfır olan dişlidir.6 Konik dişli hesaplama örneği 33 Konik dişlilerde hesaplar makina elemanlarının çoğunda olduğu gibi iki türde olur.Dişliler 1. Örnekte β = 0 ve xk = 0 değerleri konulursa düz ve profil kaydırmasız dişli örneği ortaya çıkar.26. 1. Burada ilk evvela geometrik ölçüler belirlenir ve hesap birinci türmüş gibi yapılır. konik dişli kademesinde hesapların yapılması için konstrüksiyon taslağından belirlenen büyüklükler şunlardır: Pinyondaki güç Pinyonun devir sayısı Aynanın devir sayısı Eksenler açısı Pinyon mil çapı P1 = 4 kW n1 ≈ 350 d/dak n2 ≈ 110 d/dak Σ = 90° dM = 40 mm Helis dişli βor = 15° ve profil kaydırmalı kademe olarak kabul edilmektedir. Bunun için bir örnekle bütün konik dişli hesabını görebiliriz. yani helis açısı ve profil kaydırmalı dişli ele alınmıştır.6.ch . Birinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin geometrik ölçüleri bilinmektedir. Örnekte helis dişli.26 de görülen. Konik dişli redüktörü www.

6.878 mm dd2 = 352. 6.20 ddhe = 115.2 Mt1 = 109.1 Nm z1 = 17 z2 = 54 u1 = 3. dd2” dd1 = z1 .8 2.5252° Pinyon milindeki nominal moment: Pinyonun diş sayısı için Tablo 1.34 Çözüm: Çevirme oranı Dişliler u = n1 / n2 = 350 / 110 = 3.1818.5 ⋅ d M m 'or ≥ ⇒ mork = 5.201 .09 buna göre z2 yi seçelim u1 = z2 / z1 = 54 / 17 = 3. mdt = 54 .639 mm dd1 = 110. mm > 3 .2 ≈ 54.12 .4748= 72.ch md = 6.201 mm www. 1. π .17 dor1 = z1 . dor1 =100 mm b = 50 mm Diş genişliğinin seçimi Tablo 1.522 = 110.014 dd = dor + b .1 den genişlik oranı ϕ = b/dor1 den ϕ = 0.30 R d = d dhe / 2 ⋅ sin δ1 = 191.522 mm morn = 5.2 için 23. u = 17 .3 no. 1. dor1 Diş genişliğinin kontrolu.652 s-1 u ≈ 3.522 = 352. verilen değer Aynanın devir sayısı n2 = n1 / u1 = 110. n1 = 36.5252 bu açılar kati değerlerdir.. 3.4748° δ2 = 72.1765 Tam çevirme oranı Pinyonun devir sayısı. Dış taksimat dairesi F.1 den önerilen değerlerden.185  sin Σ  Böylece F.4748  u + cos Σ  ve δ2 = Σ − δ1 = 90 − 17.1176 z1 Orta taksimat dairesinin çapı F. mor dor1 = 17 . Mt1 = Pmax / ω = 4000/36.652 ω = 2 . 50 = 150 mm Konik dişlinin geometrik ölçüleri: Modül seçimi : m d = d d1 / z1 Dış alın modülü m dt = mdk = 6.2 d/dak δ1 = 17. u = 3. ortalama değer ve asal sayı z1 = 17 seçelim Böylece z2ö = z1 . sin δ1 Koninin dış uzunluğu F.lu formülden δ1 = arctan  =17.447 mm mort = 5. Modül seçimi.766 md = 6.882 . morb = 6... Pinyon milinin çapı bilindiğinden F.1765 n1 = 350 d/dak n2 = 110. 1. 1.878 dd2 = z2 .5 için bb = 50 b = ϕ . 5.guven-kutay. mdt = 17 .3 mm mdt = 6. 1..3 /cos 15° cos βor Orta modül morn = md ⋅ R or / R d Orta alın modülü m ort = m orn / cos βor Dış taksimat dairesi çapı “dd1 .5.882 ..

21.966 mm Asne = − 0.0761° zn1 = 18.Dişliler 35 Rd = 184.1 u = 3. 1. b = 0. invαt = tan αt − αt .864 mm dor2 = 304.ch δa1 = 1. *)1.832 mm had1 = 6.5 ⋅ b = 159.176 Temel dairesinde helis açısı βb = arcsin(sin βor .5 Tablo 1. cosαn) Eşdeğer diş sayısı F 0.699 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. d için *)1 Asne = − 0.33.6 dor1 = z1 . *)1. F.36 Dış koni tepe yarım açısı . π / 180 Kontrol ölçü değeri Wk .14 α t = arctan(tan α n / cos βor ) Alın kavrama açısının evolvent fonksiyonu.85 .5 Alın kavrama açısı F 0. F 0. *)1.310 Wkü21=149.5 mm xk1 = + 0.82 zn = z /(cos2βb . 1.005 βb = 14.125 *)1 Tsn = 0. cos βor) Ölçülecek diş sayısı F 0.706 zn2 = 59.945° δd1 = 19.guven-kutay.6 mm Ror = 159. mort dor2 = z2 .5) ⋅ π + z1 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k1 ⋅ mdt ⋅ sin α n Wk 2 = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k 2 − 0. ölçü değeri. 50 = 42. Ölçü değeri. αn /180 + 0.331 mm had2 = 6.647° invαt = 0. Dişin baş açısı δa F.85 .268 mm dD1 = 122.30 Koninin orta uzunluğu F.5) ⋅ π + z 2 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k 2 ⋅ m dt ⋅ sin α n Diş üstü yüksekliği F. 1.964° δa2 = 1. diş kalınlığı tolerans sınıfı “b”. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.616 Genel makina.005 xk2 = − 0.17 Hesaplar için diş genişliği Profil kaydırma faktörü bhe = 0. *)1.6 mm dor1 = 95.230 Tsn = 0.37 δa1 = arctan (had1 / Rd) δa2 = arctan (had2 / Rd) δd1 = δ1 + δa1 δd2 = δ2 + δa2 www.31 Rd = d d1 = 184.100 AüWk2 = −0.49 k = zn . h ad = md ⋅ (1 + x k ) Dış çap F.508 mm bhe = 42.15.68 Wk1 = m dt ⋅ cos α n ⋅ [(k1 − 0. A üWk = A sne ⋅ cos α AüWk1 = −0.756 min. 1.0165 Koninin dış uzunluğu F.117 Alt tolerans. 1.439° δd2 = 74.957 mm dD2 = 355. 1.6 2 ⋅ sin δ1 R or = R d − 0.025 Diş kalınlığı toleransı.873 mm W8 = 149.470° Dış açısı δd F.216 AüWk2 = −0. mort Orta taksimat dairesi çapı F. 1.174 Wkü11 = 49. diş kalınlığı tolerans alanı “26” Wk için üst sapma değeri.522 Wka11 = 49. d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ W3 = 49. A aWk = (A sne − Tsn ) ⋅ cos α max. Wkü = Wk + A üWk AaWk1 = −0.420 k1 = 3 k2 = 8 αt = 20. 1. d için Üst tolerans. Wka = Wk + A aWk Wka21=149.

878 +0.guven-kutay.522 mm 17.439° 122.5252° Ayna 54 Burada görüldüğü gibi konik dişli çiftinin imalatı ve kontrolu için gereken bütün ölçüler bilinmektedir.470° Σ k 3 49.699 mm 90° z md δ αn βor dd xk sağ 110.3 mm 72.966 mm 50 mm 74.873 mm 49.756 mm 49.005 DIN 8 8 149. www. Bu hesap içinde eşdeğer silindirik dişlinin boyutları gereklidir.005 17 6.616 mm 149.4748° 20° 15° sol 352.957 mm Ayna 355.36 İmalat için gerekli ölçüler Dişliler Tablodeğerleri: Pinyon Diş sayısı Modül Taksimat tepe açısı Kavrama açısı Helis açısı Helis yönü Dış taksimat çapı Profil kaydırma faktörü Diş çekme kalitesi Ölçülecek diş sayısı Ölçü değerleri Wk Wkmax Wkmin Eksenler kesişme açısı Resim değerleri: Pinyon Dış çap Diş genişliği Dişli konisi tepe yarım açısı dD b δd 19. Bundan sonra yapılacak mukavemet hesabı ölçüleri bilinen konik dişli kademesinin kontrolu gibidir.201 −0.832 mm 149.ch .

1.062 mm aeş = 557. ε esα = g esα ⋅ cos βor morn ⋅ π ⋅ cos α est d es = d or / cos δ a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 h aor = mor ⋅ (1 + x k ) d esa = d es + 2 ⋅ h aor d esb = d es ⋅ cos α est gesα = 27.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     Profil kavrama oranı F. vçor = π . F.33. 1.930 mm Eşdeğer kavrama açısı F. Normal kesitte pko. 1. 1.756 εesγ = 2. 1.63.50.56 .732 εesβ = 0. α est = arctan(tan α n / cos βor ) u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 Eşdeğer temel helis açısı F. F.42.282 mm haor1 = 5. Yardımcı ölçüler: Kavrama doğrusu uzunluğu. 1. 1. Eşdeğer dişüstü dairesi çapı.386 ε esαn = ε esα / cos 2 βb b ⋅ sin βor ε esβ = he mor ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı. Eşdeğer eksenler mesafesi.62.ch σFlim = 225 N/mm2 σHlim = 1000 N/mm2 DIN 8 .guven-kutay.40 zeş1 = z1 / cosδ1 zeş2 = z2 / cosδ2 zeş1 = 17.757 m/s Orta çevre hızı.090 βeşb = 14. F.49.45. ε esγ = ε esα + ε esβ Mukavemet hesapları Diş dibi mukavemeti Orta taksimat dairesinde çevre kuvveti: Fort1 = 2.420 mm deşa1 = 111. βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı F. 1.474 mm haor2 = 5.901 mm deşb1 = 94. 1.44. z es z nes = cos 2 βb ⋅ cos βor Eşdeğer taksimat dairesi çapı. F.64. F. 1. 2 2 2 2 g esα = 0. dor1 . 1.047 mm deşb2 = 948.611 zneş2 = 197. n1 Malzeme her iki çark için aynı alalım: 42CrMo4 en küçük değerleri alalım: Diş dibi kırılmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş yanağı oyuklaşmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş kalitesi www.Dişliler Eşdeğer büyüklükler: 37 Eşdeğer diş sayısı F. F. 1.66. Eşdeğer temel dairesi çapı. 1.630 εesαn = 1.877 deş1 = 100.019 mm εesα = 1. Eğiklik.647° ueş = 10. Eşdeğer çevirme oranı F.502 mm deş2 = 1014. F. F.8286 αeş = 20. F. 1. 1.450 mm deşa2 = 1024.8225 zeş2 = 179. Orta diş üstü yüksekliği.67.Mt1 / dor1 Fort1 = 2277 N vçor = 1.48.55 .076° zneş1 = 19.

1..02 Kalite DIN 8 için Tablo 1. β = 15° Konik dişli faktörü genelde 1 alınır. YNT .920 YK = 1 bhe = 42. YSa = 1.4 den K2 = 1. Tablo 2.95 ≥ SHGER SHhe = σ HheK Her şey yolunda.92.01 düz düşli Tablo 1. SFhe = 5.87 SFGER = 1.1 KFβ = 1. 1.68 Yβ = 0. YδrelT . 1.15 YSa1 = 1. YX Malzemenin gerilme değeri düzeltme faktörü. 1.4 SFGER = 2. 50 Malzemenin devamlı mukavemet değeri F.0 σFhe = 84 N/mm2 σFYe = 29.5 N/mm2 KİŞ = 1.5 Diş yanağı oyuklaşması kontrolu σ HSK Temel prensip:F. sıra 2 .0 YFa2 = 2.5 .63 F. 1.0 ve K3 = 0.2. sütun 1 Elektrik motor tahrikli. Yε = 0.25 + εesαn Helis açısı faktörü “Yβ ”.312 “KFα “ “ KFβ” “ YFS” Alın yükü dağılma faktörü Yük dağılma faktörü Tablo 1.971 <100 ⇒ K5 =100 alınır F.guven-kutay.85 .5 den Form faktörü YFS = YFa .94 “YST ” “ YNT “ σFSK = σFlim . K 4 = 0.5 seçilen İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F. b = 0.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) = 0. YSa YFa1 = 3.09 KFα = 1.25 veya 0.05 Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Şekil. 1.Fort/b = 66. 1. mor = 5. 1. K5 = KİŞ.5 mm σFSK = 450 N/mm2 YST = 2 YNT = 1 YδrelT = 1 YRrelT = 1 YX = 1 “ Yε “ “ Yβ ” “ YK ” “YδrelT“ Göreceli dayanışma faktörü “ YδrelT “ .90 K V = 1 +     K1 ⋅ K 2 K5  + K3  ⋅ K 4   K1 = 27. 1.800 YFS2 = 4.25 İşletmedeki emniyet katsayısı: SFhe = σFSK / σFhe = 450/84 Diş dibi kırılmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F. Sabit değer Hesap için diş genişliği: bhe ≈ 0. 1.38 Dişliler Diş dibi kırılmasına karşı mukavemet hasabı: Temel prensip: F. YST .75 εesa = 1. SHhe = 2.4 den F.85 .91.89 σ FYe = Fort ⋅ YFS ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b he ⋅ m orn ) “KİŞ“ “KV“ İşletme faktörünün. YRrelT .9 YFS1 = 4.907 İşletmedeki emniyet katsayısı: SHhe = σHSK / σHheK www.6 “YRrelT“ Göreceli yüzey faktörü “ YRrelT “.ch . sabit Dayanma süresi faktörü “ YNT “ KV = 1.5. yıkama makinası Dinamik faktör F. 1. Rz = 10 µm “ YX “ Büyüklük faktörü “ YX “ .87 SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe Her şey yolunda.407 Yε = 0.88 σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.93.6 YSa2 = 2..

Önemli olan. www.1 σHYe = 234 N/mm2 Fort1 = 2277 N . 1. besH = 42.25 . Buna ulaşmak içinde. Çelik/Çelik. (β = 15) . Dikkat edilecek en önemli konu: Her nekadar detaylı olarak konik dişliler hakkında bilgi verdiksede.25 KHα = 1.. ZR . mor = 5.14 ZE = 189. iş görecek ve bozulmadan güzel çalışacak konik dişliler yapmaktır. ZX “ZL ” Yağlama faktörü " ZV " Çevre hızı faktörü “ ZR ” Yüzey işleme kalite faktörü “ ZX “ Büyüklük faktörü.5 den Alın yükü dağılma faktörü “KHα” Diş yanağında yerel yüzey basıncı F..9 σHSK = 931 N/mm2 ZL = 0.97 Fort1 ⋅ u es + 1 σ HYe = ⋅ ZH ⋅ ZE ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ ZK b esH ⋅ d es1 u es “Zβ ” Helis faktörü Zβ = cos βest KHβ = 1. ZK =0. muhakkak dişliyi imal edecek kişilerden fikir almalı.5 mm . Bu kademeyle 15 kW motor tahriği yapma imkanı vardır.98 ZR = 1 ZX = 1 “ ZH ” Diş yanağı form faktörü: (x1+x2)/(z1+z2) = 0 ve β = 15° “ ZE ” Malzeme faktörü. önemli olan konik dişliyi teorik olarak hesaplamak değildir. 1.98 σHSK = σHlim .985 ZH = 2. E = 206000 N/mm2 “Zε” Kavrama faktörü “Zε” Diş yanağı oyuklaşmasına göre mukavemet değeri F.96 σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα Diş dibi kırılması gibi: KİŞ = 1.8 Zε = 0. Tablo 1.5 seçilen Diş yanağında yüzey basıncı F.95 SHGER ≈ 1.Dişliler 39 SHGER = 1.5.95 ZV = 0. ZL ..guven-kutay.087 Yük dağılma faktörü “KHβ”.ch . 1. ueş = zeş2 / zeş1 > 1 . teknik resimi ve hesapları bu bilgilere göre doğru yapmalıdır.2 σHhe = 320 N/mm2 Diş yanağı oyuklaşmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F. ZV . 1. KV = 1. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır. Diğer taraftan daha ucuz ve düşük kaliteli malzeme ile 4 kW güç fonksiyonu gayet kolaylıkla yerine getirilir. Seçilmiş olan pinyon malzeme ve geometrik değerleri diş dibi kırılmasına ve yanak oyuklaşmasına karşı çok çok yeterlidir.2 .85 Zβ = 0. (YX = ZX) Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. 1.

2 Şekil. No. Özel hallerde en doğru çalışma şekli.005 DIN 8 3 49.6.4748° 20° 15° .756 49. silindirik dişli formülleriyle hesaplanır.40 1.957 Ø40H7 20° N7 Ø60 Ø54 19.2 N11 N11 Ø122. Ölçülecek diş sayısı ve değerleri. Konik dişli teknik resmi Burada konik dişli resmi için genel bir örnek verilmiştir.878 +0. W3 max W3 min Σ z2 54 AAXYZ0054 N7 Semente edildikten sonra taslanacak Dis çekildikten sonra semente edilecek Semente kalinligi 0. www.2 Dişliler Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi 12. Böylece karşılıklı konuşulup anlaşılarak en olumlu sonuç kazanılır.2 0 20° .873 49.439° 2 56 60 2 N11 Dis sayisi Modül Taksimat tepe açisi Kavrama açisi Helis açisi ve yönü Dis taksimat çapi Profil kaydirma faktörü Dis çekme kalitesi Ölçülecek dis sayisi Ölçü degerleri W3 z1 md δ αn β dd x k 17 6. konuşup onun isteklerini teknik resme aktarmaktır. sag 110. yani malı üretenle. imalatçı ile.ch 12 H9 R2 R2 45 +0.guven-kutay.85 N7 δ 1 50 N11 N9 ( N7 .27.N11 ) 18 0.2x45° kirilacak 0.5 mm Yüzey sertligi 525 HB 18 Köseler 0.3 17.699 90° Kesisme açisi Karsit dis sayisi Karsit disli Res. 1.

ch [4] Böge. E. . 16.1 Kaynaklar Literatür 41 [ 1 ] Akkurt Mustafa / Kent Malik [2] [3] Bachmann / Lohkamp / Strobl Bargel/Schulze Makina Elemanları. 1. Grundlagen und Verbindungselemente. 1981 Die Grundlagen der Ingenieurwissenschaften 29.G.Teubner. VDI-Verlag GmbH. K. [ 10 ] Ernst [ 11 ] Gieck. Güven [ 16 ] Kutay. A. DIN-Taschenbuch 106 DIN-Taschenbuch 123 DIN-Taschenbuch 173 Dubbel. 8. [5] [6] [7] [8] [9] Decker. Güven [ 17 ] Langer. Gestaltung und Berechnung Carl Hanser Verlag. 1990 Die Hebezeuge Bemessungsgrundlagen. M. Bauteile. Berlin/Köln Taschenbuch für den Maschinenbau. Gieck Verlag. Düsseldorf Das Techniker Handbuch. Istanbul. Band 1. Auflage. Berlin/Köln. Berlin/Köln. 1973 Technische Formelsammlung. M. [ 12 ] Hütte [ 13 ] Köhler / Rögnitz [ 14 ] Konstruteur [ 15 ] Kutay.Dişliler 2 2. Normen für die Zahnradkonstruktion Beuth Verlag GmbH. Birsen Yayınevi. 2003 Mukavemet Değerleri. Makina Mühendisleri Odası. K-H. 2. Würzburg Werkstoffkunde. 17. 2000 Maschinenelemente. erweiterte Auflage. Normen für die Zahnradfertigung Beuth Verlag GmbH.Auflage 1981 Antriebstechnik 2. Vogel. völlig neubearbeitete Auflage. Teil 1 und Teil 2 B. 1986 Maschinenelemente.Auflage Antriebstechnik 1. MMO/2004/353 Maschinenelemente. München Wien. Vieweg+Sohn Branschweig. Friedr. Birinci Cilt.Buchverlag. Normen über die Verzahnungsterminologie Beuth Verlag GmbH. Antriebe Friedr. Springer Verlag.Auflage 1978 Antriebstechnik 3. Berechnung und Gestaltung Dümmler www. H. 27. Springer Verlag. 2. Vieweg&Sohn. Stuttgart BBC (Yeni ABB) Firması Firma içi yayını Makinacının Rehberi. 1991 Maschinenteile.guven-kutay.Baskı Birsen Yayınevi. überarbeitete Auflage.

2. [ 24 ] Ten Bosch [ 25 ] Wellinger. Band II. E. www.Zahnräder Aktiengeselschaft CH-8023 Zürich/Schweiz Roloff/Matek. / Wittel. / Muhs.Dişliler [ 18 ] MAAG. Industriestr 36 CH-8304 Walliselen-ZH Die praktische Berechnung der Dauerfestigkeit gekerbter Bauteile unter Berücksichtigung des DDR-Standarts TGL 19 340. K. Berlin-Heidelberg-New York Festigkeitsberechnung. D.Taschenbuch [ 19 ] Matek. C.guven-kutay. 1982 Katalog ve CD Werkzeugmaschinen . Üçüncü Cilt. H. Mai 1987 [ 21 ] Okday Şefik [ 22 ] Reishauer AG [ 23 ] Schuster. / Dietmann. Maschinenelemente Vieweg Verlag MASCHINENELEMENTE. Grundlagen und technische Anwendung Fräsen und Verzahnen I Blaue TR-Reihe. [ 20 ] Niemann.ch . G. Heft 11 Berechnung der Maschinenelemente Springer-Verlag. [ 27 ] Pickard. / Becker. Verlag Technische Rundschau im Hallwag Verlag. [ 26 ] Widmer. Bern und Stuttgart Berechnung einfacher und zusammengesetzter Planetengetriebe KEM.Auflage 1981 Makina Elemanları. H. J. MAAG. M. IFL Mitt. W.Baskı Birsen Yayınevi. III Springer-Verlag. 4. 6 (1967).

Symbole. Berechnung der Zahnfusstragfähigkeit Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Einführung und allgemeine Einflussfaktoren Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Flankenspiel / Zahndickenabmasse / Zahndickentoleranzen Grundlagen Schrägungswinkel für Stirnradverzahnungen Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern.ch . Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Moduln für Zylinderschneckengetriebe Bezugsprofile. Detail-Methode Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung.Dişliler 2. Berechnung der Fresstragfähigkeit Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern. Anwendungsnorm für Industriegetriebe. Zusammenstellung der Gleichungen Achsabstandabmasse und Achslagetoleranzen von Gehäusen für Stirnradgetriebe Angaben für Verzahnungen in Zeichnungen. Berechnung der Zahnflankentragfähigkeit (Grübchenbildung). für Evolventenverzahnungen an Stirnrädern (Zylinderräder) für den allgemeinen Maschinenbau und den Schwermaschinenbau Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung. Anwendungsnorm für Schnellaufgetriebe und Getriebe ähnlicher Anforderungen Planetengetriebe Begriffe.2 Standartlar DIN 780 T1 DIN 780 T2 DIN 867 DIN 3960 DIN 3960 B1 DIN 3964 DIN 3966 T1 DIN 3967 DIN 3978 DIN 3990 T1 DIN 3990 T2 DIN 3990 T3 DIN 3990 T4 DIN 3990 T 5 DIN 3990 T11 DIN 3990 T21 VDI 2157 Mai1977 Mai1977 Feb1986 Juli1980 Juli1980 Nov1980 Aug1978 Jul1978 Aug1976 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mai1984 Jul1984 Jul1984 Sep 1978 Modulreihe für Zahnräder. Angaben für Stirnrad-(Zylinderrad) Evolventenverzahnungen Getriebe-Passsystem. Dauerfestigkeitswerte und Werkstoffqualitäten Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung.guven-kutay. Moduln für Stirnräder Modulreihe für Zahnräder. Berechnungsgrundlagen www.

guven-kutay.44 3 Konu İndeksi Dişliler A Ayna Aynanın diş sayısı “ z2 ” D 7 11 7 7 7 7 7 7 5 7 28 Dış çap " dD " Diş genişliği“b” Dış taksimat dairesi çapı " dd " Diş üstü açısı " δa " Diş üstü yüksekliği “ ha ” Dişli konisi tepe yarım açısı " δd " Düz dişli konik dişliler E Eksenler veya kesişme açısı "Σ" F Form faktörleri G Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü “SFGER” H 28 Helis dişli konik dişliler 6 Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı “εesγ” 22 22 Helis kavrama oranı “εesβ” Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü 28 “SFhe” Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi “σFhe” 28 I Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” Konik dişlide eşdeğer değerler Konik dişlide geometrik kontrol Konik dişlide işletme faktörü “KİŞ “ Konik dişlide kavrama “gesα” Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Konik dişlide koni uzunlukları “R” Konik dişlide kuvvetler Konik dişlide modül “m” Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Konik dişlide profil kaydırması “xk” Konik dişliler Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde tanımlama Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri Koninin dış uzunluğu "Rd" Koninin iç uzunluğu "Ri" Koninin ortalama uzunluğu "Ror" Kuvvet faktörleri M 21 18 23 29 22 13 17 16 24 11 22 21 5 30 30 31 28 7 29 30 18 7 7 7 28 Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti “σFSK” 28 Modül seçimi 12 O Orta taksimat dairesi " dor " 7 7 22 25 25 26 13 8 29 17 16 11 P 7 24 9 22 8 6 7 İç çap " di " K Kavrama açısı“αn” Kavrama doğrusu uzunluğu “ gesα” Konik dişli eksenel kuvvetleri Konik dişli radyal kuvvetleri Konik dişli yatak kuvvetleri Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide çevirme oranı Konik dişlide dinamik faktör “ KV “ Konik dişlide diş boyutları “h” Konik dişlide diş genişliği “b” Konik dişlide diş sayısı “z” Pinyonda teğetsel kuvvet Profil açısı “αP” Profil kavrama oranı “ εα “ R Referans plan dişlisi S Spiral dişli konik dişliler T Taban açısı " δt " www.ch .

Dişliler Taban derinliği“ht” Taban konisi tepe yarım açısı " δi " Taksimat konisi tepe yarım açısı " δ " 7 7 7 Y Yerel diş dibi kırılma gerilimi “σFYe” 28 www.ch .guven-kutay.

.

1 www.guven-kutay.ch .Dişliler 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful