2010 Ağustos www.guven-kutay.

ch

DİŞLİ ÇARKLAR
KONİK DİŞLİLER
12-03
M. Güven KUTAY

www.guven-kutay.ch

Sevgili eşim

FİSUN ' a
ÖNSÖZ
Bir konuyu bilmek demek, onu eldeki imkanlara göre kullanabilmek demektir. Dişliler konusunu bilmek, dişli üretip kullanabilmek demektir. Bu belgelerde; • dişli ve dişli redüktörlerini fonksiyonlarına göre hesaplayıp üretmek için gerekli bütün bilgiler detaylı anlatılmış, • dişli hesap örnekleri, üretim için gerekli teknik resimler verilmiş, • dişli imalat ve konstruksiyon esasları anlatılmış, • Oldukça detaylı teorinin yanında uygulamada kullanılan değerler, tablolar ve diyagramlar verilmiştir. Çok yönlü ve detaylı çözüm örnekleri uygulamada yardımcı olacaktır. Bütün kullanılan literatürün dökümü, gereğinde dahada etraflı bilgi edinmek için, belgenin sonunda verilmiştir. Ayrıca belgenin sonunda konu indeksi verilerek, aranılan konunun bulunması kolaylaştırılmıştır. Bu belgede verilen bilgilere göre hesaplama programlarıda üç dilde Türkçe, Almanca ve İngilizce olarak hazırlanmış ve "Programlar" kısmında excel programı olarak verilmiştir. Programları istediğiniz dilde kullanıp bütün hesapları yaptıktan sonra, bir tek emir ile istediğiniz dile çevirme imkanınız vardır. Umarım ki bu programlar uygulamada yardımcı olur. Bu arada çok az imkanlarla ve büyük çabalarla Türkçe teknik literatüre bu konuda kazandırdıkları kitaplar için sayın Şefik OKDAY’ ı ve diğer kişileri, saygıyla anar, Türk makina mühendislerinin pratikte önderliğini yapıp bir çok genç mühendise yol gösteren sayın ağabeyimiz merhum Dr. Müh. Dündar ARF ve bütün mühendislere teşekkür etmeyi borç bilirim. İsviçrede, MAAG AG ve Reishauer AG firmalarına arşivlerinden ve teknik yayınlarından istediğim çok değerli bilgileri belgelerime aktarma müsadesi verdikleri için teşekkürlerimi sunarım. Bu belgede iyi, kötü veya eksik bulduğunuz konuları ve bilgileri bildirirseniz çok sevinirim. Hepinize mutlu ve başarılı günler dileğiyle... İsviçre, Baden 2010 M. Güven KUTAY

DİKKAT:
Bu belgedeki bilgiler iyi niyet, büyük dikkat ve çabayla son teknik bilgilere göre hazırlanmıştır. Ben ve MAAG AG firması ile REISHAUER AG firmaları bu belgedeki bilgilerin kullanılmasından ötürü oluşacak zarar ve ziyan için hiç bir şekilde maddi, manevi ve hukuki sorumluluk taşımıyacağımızı belirtirim. Bu belgedeki verileri kullanan kişi, verilerin kullanıldığı yerdeki özel şartlara uygun olup olmadığına kendisi karar vermelidir. Verileri kullanan kişi genel kapsamlı metotları özel problere uygulamayı kontrol edip verileri titizlikle kullanmalıdır. Çok özel hallerde, ya imalatcıdan edinilen veya özel deneyler sonucu elde edilen değerlerle hesabın yapılması gereklidir. M. Güven KUTAY www.guven-kutay.ch

İÇİNDEKİLER
1 Konik Dişliler ............................................................................................................................................................. 5 1.1 Genel bilgiler ...................................................................................................................................................... 5 1.2 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler ................................................................................ 7 1.2.1 Konik dişlilerde tanımlama......................................................................................................................... 7 1.2.2 Temel değerler ............................................................................................................................................ 8 1.2.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler....................................................................................................... 8 1.2.4 Eğik dişli konik dişliler............................................................................................................................. 10 1.2.5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi .............................................................................................................. 11 1.2.5.1 Konik dişlide diş sayısı “z”............................................................................................................... 11 1.2.5.1.1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” ........................................................................................................... 11 1.2.5.1.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ”.............................................................................................................. 11 1.2.5.2 Konik dişlide modül “m” .................................................................................................................. 12 1.2.5.3 Konik dişlide kavrama açısı “ veya n ” ....................................................................................... 13 1.2.5.4 Konik dişlide çaplar “d”.................................................................................................................... 13 1.2.5.4.1 Orta çaplar ................................................................................................................................... 13 1.2.5.4.2 Dış çaplar..................................................................................................................................... 14 1.2.5.4.3 İç çaplar ....................................................................................................................................... 14 1.2.5.5 Konik dişlide diş genişliği “b” .......................................................................................................... 16 1.2.5.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R”...................................................................................................... 16 1.2.5.7 Konik dişlide diş boyutları “h” ......................................................................................................... 17 1.2.5.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “ ” ........................................................................................ 17 1.2.5.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri ........................................................................................ 18 1.2.5.9.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes”.................................................................... 18 1.2.5.9.2 Eşdeğer kavrama açısı “ es“ ...................................................................................................... 19 1.2.5.9.3 Eşdeğer modül “ mesn“................................................................................................................. 19 1.2.5.9.4 Eşdeğer helis açısı “ es” ............................................................................................................. 19 1.2.5.9.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“............................................................................................... 19 1.2.5.9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” .................................................................................................. 19 1.2.5.9.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa”............................................................................................... 19 1.2.5.9.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ ................................................................................................. 20 1.2.5.9.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“.................................................................................................. 20 1.2.5.9.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ ..................................................................................... 20 1.2.5.9.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ ...................................................................................................... 20 1.2.5.9.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ ................................................................................ 20 1.2.5.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin”......................................................................................... 21 1.2.5.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” ................................................................................................ 21 1.2.5.12 Konik dişlide kavrama “ges ” ........................................................................................................... 22 1.2.5.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “ es” ......................................................................................... 22 1.3 Konik dişlide geometrik kontrol ....................................................................................................................... 23 1.4 Konik dişlide kuvvetler..................................................................................................................................... 24 1.4.1 Dişlide kavrama kuvvetleri ....................................................................................................................... 24 1.4.2 Konik dişli yatak kuvvetleri...................................................................................................................... 26 1.4.2.1 xy-Düzleminin analizi....................................................................................................................... 27 1.4.2.2 xz- Düzleminin analizi...................................................................................................................... 27 1.5 Konik dişlilerde mukavemet hesabı.................................................................................................................. 28 1.5.1 Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu .............................................................................................. 28 1.5.1.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi ...................................................................................................... 28 1.5.1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri .......................................................................................... 31 1.5.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu .................................................................................... 31 1.5.2.1 Diş yanağında yüzey basıncı............................................................................................................. 31 1.5.2.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri........................................................................................ 32 1.6 Konik dişli hesaplama örneği............................................................................................................................ 33 1.6.1 Örnek 1 ..................................................................................................................................................... 33 1.6.2 Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi................................................................ 40 2 Kaynaklar.................................................................................................................................................................. 41 2.1 2.2 3 Literatür ............................................................................................................................................................ 41 Standartlar......................................................................................................................................................... 43

Konu İndeksi............................................................................................................................................................. 44

www.guven-kutay.ch

www.guven-kutay.ch

Düz dişli Şekil.. Daha küçük veya büyük açılar seyrek rastlanır. vt ≈ 20 m/s taşlanmış dişliler için referens alınır. Örneğin: El çıkrığı veya el krikosu gibi el ile tahrik edilen kademeler için kullanılır. 1.2. 1.3). 1.ch . 1. 1. M Σ Σ M Σ M Şekil. Çevre hızı olarak vt ≈ 6 m/s normal dişlilerde. Genelde üç şekil konik dişli vardır. Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www.1 .1. Normal olarak eksenler birbirleriyle M noktasında kesişirler.. Çeşitli spiral dişliler Foto 1. Bu konileri konik dişlilerin taksimat veya yuvarlanma konileri olarak düşünülür. Foto 1. Konik dişlilerin çalışma prensibi genelde eksenleri bir noktada kesişen iki koninin birbiri üzerinde yuvarlanması gibidir.klingelnberg.2. Helis dişli Şekil. Şekil.guven-kutay. Eksenler açısı en çok Σ = 90° olur. 1.de) www.1.Dişliler 1 1.3. Spiral dişli Düz dişli konik dişliler (Şekil.1 Konik Dişliler Genel bilgiler 5 Konik dişliler torsiyon hareketinin veya momentinin çapraz eksenlere taşınmasında kullanılırlar ( bak Şekil.1) daha çok küçük devir sayılı kademelerde kullanılır.

takım tezgahları redüktörleri gibi.3) özel yerlerde büyük kuvvet ve moment veya devirsayısı iletimi için kullanılırlar. www.1 den Foto 1.ch . Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www.guven-kutay. tecrübe ve hassasiyet ister. Bunun içinde “Düz dişli konik dişlilerden” başlayalım.4. Spiral dişli alıştırması Foto 1. Üretimin yapılabilmesi için dişlilerin geometrik ölçülerinin bilinmesi gereklidir. böylece helis dişli konik dişliler ile spiral dişli konik dişlileride daha kolay ve iyi anlarız. 1. Spiral dişli konik dişlileri Foto 1.klingelnberg. Çevre hızı olarakta freze.3. Örneğin: Yüksek güçlü redüktörler. Çok gürültüsüz çalışan ve diş dibi mukavemetinin yüksek olması istenilen işletmeler için ön görülürler. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 40 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. Çevre hızı olarakta freze. 1.4 e kadar görebilirsiniz. dişlilerin sessiz çalışmaları ve dayanma ömürleri için çok önemlidir.2) kavrama oranları daha büyük olduğundan düz dişli konik dişlilerden daha sessiz ve darbesiz çalışacaklarından hızlı dönen ve büyük momentler taşıyan kademelerde kullanılır.de) Helis dişli konik dişliler (Şekil.6 Dişliler Foto 1. Konik dişlilerin üretimi bilgi. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 30 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır.. Örneğin: üniversel redüktörler. kamyon ve iş makinaları redüktörleri gibi. Üretim kalitesi. Spiral dişli konik dişliler (Şekil.

Konik dişli dd dor dD di mm mm mm mm Dış taksimat dairesi çapı Orta taksimat dairesi Dış çap İç çap Taksimat konisi yarım açısı Taban konisi tepe yarım açısı Taban açısı Dişli konisi tepe yarım açısı δa b Ror Ri Rd Σ ht ha ° mm mm mm mm ° mm mm Diş üstü açısı Diş genişliği Koninin orta uzunluğu Koninin iç uzunluğu Koninin dış uzunluğu Eksenler veya kesişme açısı Taban derinliği Diş üstü yüksekliği δ1.2 ° ° ° Arka koni veya tamamlama konisi merkezleri www. 1. Kavrama açısı verilmemişse genelde hep α = 20° alınır.Dişliler 1.ch .guven-kutay.2. indeks “t” alın değerleri içindir.4.1 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler Konik dişlilerde tanımlama 7 Konik dişlilerde küçük dişliye “pinyon” ve indeksi 1 diye. δt O1 δ1 M δ2 δi δd Ri R R d or b b/2 δ2 δa Σ ri r d1 ha ht 90° d or di r d2 dD dd O2 Şekil.2 1. büyük dişliyede “ayna” ve indeks 2 diye adlandırılır. İndeksiz veya indeks “n” normal.2 ° δi δt δd Ο1.

8 1. tan δ1 = 1 / u F. Buda çevirme oranıdır. Taksimat konisi yarım açısı “ δ ” Eksenler açısı (kesişme açısı) Σ = δ1 + δ2 eşitliği ve u = sin δ2 / sin δ1 ≥ 1 den tahrik eden konik dişlinin taksimat konisi yarım açısı.2. δ açısı Aynı zamanda tahrik eden konik dişlinin (pinyonun) taksimat konisi yarım açısı.2 olarak bulunur. Aynı zamanda. Burada: d2 / d1 = dd2 / dd1 = rd2 / rd1 dir. 1.2 Temel değerler Dişliler I. sin δ1 = rd1/Rd ve sin δ2 = rd2 / Rd dir. 1.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler Taksimat konisi yarım açısı δ = 90° olan konik dişliye plan dişlisi adı verilir. konik dişlilerin temel büyüklüklerini tarif etmek için DIN 3971 e göre referans profili olarak alınması ve “referans plan dişlisi” diye adlandırılmasıdır (Şekil. Eğer bu iki formülü birbirine bölersek sin δ2 / sin δ1 = rd2 / rd1 buluruz.2.1 z Ayna z Pinyon ≥1 F.guven-kutay. www. 1. 1. Çevirme oranı “ i ” Çevirme oranı genelde F.5. tan δ1 = sin Σ u + cos Σ F. 1. 1. Bu dişlinin önemi. 1. tan δ 2 = u F.4 δ1 Şekil. II.6). 1. Bu fomülde n1/n2 = d2 / d1 = z2/z1 silindrik alın dişlilerindeki standart tanımlamadır. 1.6 olarakta bulunur.ch .5 ve tahrik edilen konikdişlinin (aynanın) taksimat konisi yarım açısı. 1. n i=u= 1 = n2 Kademedeki dişler oranıda: u= d 2 z 2 sin δ 2 = = d1 z1 sin δ1 F.3 eğer eksenler açısı Σ = δ1 + δ2 > 90° ise tan δ1 = sin (180 − Σ ) u + cos (180 − Σ ) F.1 de olduğu gibi gösterilir.

.8 ve Şekil. 1. DIN 867 deki tanımların benzeridir.5 ⋅ (m P ⋅ π) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş kalınlığı e P = 0. silindirik dişlilerdeki referans kremayerinin ödevini yapar. Şekil.17 de görülmektedir. Tasarlanan düz silindirik dişli Şekil.3) ⋅ m P Baş üstü boşluğu pP = mP ⋅ π h aP = m P htP hP ρ tP Diş baş üstü yüksekliği Diş tabanı derinliği Şekil. sP P eP δ δ Diş boşluğu orta doğrusu haP αP Profil referans doğrusu Taban kavisi Diş orta doğrusu αP Plan dişli taksimatı αP = 20° Yanak açısı s P = 0.guven-kutay. sanki silindirik alın dişlisiymiş gibi yapılır. Hesaplar orta değerlerle. 1. 1. www. RP haP δa δt Rd Dişli taksimat düzlemi δa δt Diş baş üstü düzlemi htP P Plan dişli taksimat düzlemi Diş tabanı düzlemi Taksimat konisi Şekil. 1. 1. Referans plan dişlisi h tP = m P + c P Konik dişlilerin imalatı ve kontrolu için dış dairesi boyutları.7 da Referans plan dişlisi görülmektedir.ch . 1. mukavemet hesapları içindese orta dairesi boyutları gerekir.5 ⋅ (m P ⋅ π ) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş boşluğu h P = 2 ⋅ m P + c P Diş yüksekliği c P = (0. Mukavemet hesabının yapılmasında konik dişli.6.Dişliler 9 Referans plan dişlisi. orta dairesinde tasarlanan bir düz silindirik dişli olarak kabul edilir.1..0.7.6 ve Şekil. Referans plan dişlisi ve konik dişli Referans plan dişlisindeki tanımlamalar.

2. 1.9 de M noktası) göre adlandırılır. Şekil. 1. konik dişli çiftinde helis yönleri koni tepesine (Şekil. Şekil. pinyon sol helis ise. Fakat her şeklin kendine göre avantajları vardır. Şekil. Konik helis dişli www. Spiral dişli. 1.9 II. 1. Yani. Şekil. Konik daire yaylı dişli. αn Eğik dişli konik dişlilerin şu çeşitleri vardır: I. Bütün eğik yanaklı konik dişlilerin mukavemet hesapları aynı şekilde yapılır.4 Eğik dişli konik dişliler b P Eğik dişli.ch .guven-kutay. no r p ptor pt R or βd Şekil.10 III. Tasarlanan silindirik dişli n T1 dor O2 Eşdeğer dişli 2 O2 1.11 IV. Konik evolvent dişli.8. 1. Konik helis dişli. 1. 1.10 Dişliler d or1 O1 δ1 M δ2 O1 d'or1 n T2 C d'or2 α C Şekil.9.12 M ϕ R p nd P β or Birde Klingelnberg firmasının geliştirdiği “Palloid yanaklı” dişli şekli vardır. M Dişli çiftinin helis yönleri birbirine aykırıdır. ayna sağ helis olmalıdır.

.10.Band III) *)1 Çevirme oranı 1. Bu dişliler daha az gürültülü çalışırlar.10 ϕ = b/dor1 “xd1” *)3 “xk1” *)4 *)1 *)2 *)3 *)4 0..60 0. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için.5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi 1.25 1.38 0. 1.ch . Yanaklar dışa doğru daha keskin kavisli olur. Klingelnberg..7 z1 u [-] [-] Pinyonun diş sayısı Kademenin çevirme oranının www.1. Konik daire yaylı dişli Şekil. Klingelnberg firmasının geliştirdiği palloid yanaklı dişlilerde ise.0 11. Pratikte orta helis açısı βor seçilir ve dış helis açısı βd eğiklik açısına ( ϕ ) göre hesaplanır.Niemann/H.11. 1. Konik tepeleri eksenlerin kesiştiği noktada değildir.. kavisli ve sertleştirilmiş dişliler için küçük değerler seçilmelidir.065 5.1..5 3.1..27 0. 1. Konik dişlilerde seçim önerileri (G..15 26. 1.0 14.Winter. Gleason. Örneğin: Fir. 1.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ” Aynanın diş sayısının seçimi konstruksiyonun şartlarına göre genelde pinyonun diş sayısı ile çevirme oranının çarpımıyla bulunur. Konik Spiral dişli Genelde helis açısı βd veya βor≈10° ile 30° arasında seçilir. Evolvent yanaklı dişlilerin normal taksimat değeri bütün diş genişliğinde değişmez.1 den ve dişli malzemeleri konstruk-siyona göre seçilir.0 1.2. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için.1 Konik dişlide diş sayısı “z” 1.039 0.21 0.28 0.76 0.40 0. Ayna için aynı büyüklük seçilir.12. Ayna için aynı büyüklük seçilir. diş boyu bütün diş genişliğinde sabit kalır. Konik evolvent dişli Şekil... Tablo 1.33 0.7 0.18 36. z 2 ≈ z1 ⋅ u F.24 0.048 0.5.018 0.5.2 4.010 0....34 0.1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” Düz dişli konik dişlilerde pinyonun diş sayısı Tablo 1.2...2.50 0.082 6.17 34..45 0.40 0.6 2.2... xk1 = − xk2 1.44 0.90 0.19 0.1 0.030 0.. İmalat tezgahları üreten fabrikaların önerilerine uyulması fayda sağlar.5.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır.16 30. helis..43 0.13 23.0 2. Çünkü imalat sabit aralıklı evolvent sistemiyle yapılır. ..Dişliler d 11 βd βor βor M β d R M βor M Şekil.024 0.0 u = z2/z1 “z1” Pinyon *)2 40. Düz ve sertleştirilmemiş dişliler için büyük.guven-kutay.12 18.8 0.

75 ⋅ 3 F. b/12 arası olmasına dikkat etmelidir.11 m 'or ≥ 3.2 Konik dişlide modül “m” Dişliler Konik dişlilerde modülün büyüklüğü konik kesitine göre değişir.25 ⋅ d M z1 F.13 Bütün geometrik ölçüler bilindiğinde ve bu ölçüler kati ise modul şu fornüllerle bulunur.2.Sıfır kademe için geçerlidir.12 Dış modül “ m’d ” kabaca bulunduktan sonra. 1.12 1. 1. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sulanıp sertleştirilecekse ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: M t1 ⋅ sin δ1 2 z1 ⋅ σ F lim1 2.. 1.13 den seçilir. konstruksiyona göre. mukavemet hesapları için gerekli olan modülün seçimi konstruksiyon şartlarına göre çeşitli yollardan seçilir. Hesaplar Sıfır ve V. 1.9 4.10 dM z1 Mt1 δ1 σFlim σHlim mm [-] Nmm ° Nmm Nmm Konstrüksiyonda belirlenen mil çapı Pinyonun diş sayısı Pinyon milindeki torsiyon momenti Pinyonun taksimat konisi yarım açısı Malzemenin diş dibi mukavemeti Malzemenin yanak mukavemeti İmalat ve kontrol için geçerli olan dış modülün bulunması: m 'd = m 'or ⋅ R d / R or m’or Rd Ror mm mm mm Seçim için önerilen orta modül Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu F.ch . Yol Pinyon mile geçecekse (kama veya sıkı geçmeli) ve konstrüksiyonda belirlenen pinyonu taşıyan mil çapı “dM” olarak gösterilirse: m 'or ≥ 2.5 ⋅ d M z1 3.guven-kutay. DIN 780 göre önerilen standart modül büyüklüğü “ md ” Tablo 1. Orta modül. 1. Dış modül “ md ” seçildikten sonra mukavemet ve diğer hesaplarda kullanılacak kesin orta modül hesaplanır m or = m d ⋅ R or / R d F. www..8 m 'or ≥ F. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sertleştirilmeyecekse ( σHlim için değeri küçük olan malzemeninki alınır) ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: m 'or ≥ 205 M t1 ⋅ sin δ1 ⋅3 z1 σ 2 lim ⋅ u H F. imalat ve yataklamada az hata yapmak için büyüklüğün md = b/8 . Yol Konstrüksiyonda belirlenen pinyonlu mil (pinyon dişleri mil üzerine çekilecekse) çapı “dM” olarak gösterilirse: 1. Dişli uçlarının kırılmasını önlemek.5. 1. 1.

indekse göre Diş sayısı. 1. “dd” ve değeri F. • Araç redüktörlerinde sessiz çalışmayı sağlamak için α < 20°.guven-kutay.4. indekse göre Diş sayısı.5.19 .2 mor m dt = d d1 / z1 = d d 2 / z 2 = m d / cos β d mm mm [-] mm F.14 Dış alın modülü Dış taksimat dairesi çapı.18 F.1 Orta çaplar Orta taksimat dairesi çapı Orta diş üstü çapı Orta taban dairesi çapı d or = z ⋅ m or = d d − b ⋅ sin δ d dor = d or + 2 ⋅ h aor ⋅ cos δ d tor = d or − 2 ⋅ h tor ⋅ cos δ www. or veya i indeksleri ile istenilen yerdeki kavrama açısı bulunur. 1. 1.16 1.17 ile.3 Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlilerde kavrama açısı için “G. Winter” in önerileri şöyledir: • Endüstiri redüktörlerinde genelde α = 20° dir.5°.2 md Orta konide modül: mort dor1. 1.2 z1.2.2 z1.2. “dor” ve değeri F.16) istenilen açı değeri için d. Helis dişli konik dişlilerde alın kavrama açısı silindirik dişlilerde olduğu gibi helisaçısı ile hesaplanır.5. 1. Nieman + H. Koninin kesitine göre kavrama açısının büyüklüğü değişir.4 Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide şu iki taksimat dairesi çapı önemlidir.5.5°. • Yavaş dönen ve büyük kuvvet taşıyan redüktörlerde diş dibi mukavemetini arttırmak için α > 20°. 1. 1.Dişliler 13 Dişli çifti Sıfır veya V-Sıfır ise: Dış konide modül: mdt dd1. Seçilen kavrama açısı (α = 20°) genelde dış konideki kavrama açısıdır. Birincisi mukavemet hesaplarında kullanılan orta taksimat dairesi çapı. Örneğin çoğunluk-la 17.15 m ort = d or1 / z1 = d or 2 / z 2 = m or / cos β or mm mm [-] mm Orta alın modülü Orta taksimat dairesi çapı. indekse göre Orta modül 1. Örneğin çoğunlukla 22. 1. ikincisi imalatta ve kontrolde kullanılan dış taksimat dairesi çapı. 1.20 formülü ile hesaplanır.2. 1. α t = arctan(tan α n / cos β) αt αn β ° ° ° Alın kavrama açısı Normal kavrama açısı Helis açısı F.ch F. Burada (F.17 F. indekse göre Dış modül md = mn F.

2 Dış çaplar Dişliler Dış çap konik dişlinin en büyük geometrik ölçüsüdür ve kullanılacak malzemenin çapını verir.23 İç diş üstü çapı d di = d i + 2 ⋅ h ai ⋅ cos δ d ti = d i − 2 ⋅ h ti ⋅ cos δ F.5 b Şekil.5. Dış taksimat dairesi çapı Dış çap d d = z ⋅ m dt = d or + b ⋅ sin δ = z ⋅ m d ⋅ R or / R d d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ = m d ⋅ (z + 2 ⋅ cos δ ) d td = d tor ⋅ R d / R or F.25 0. 1. 1.3 İç çaplar F.13.5 b b 0.guven-kutay. 1. 1.ch d ti di dai δ .22 İç taksimat dairesi çapı d i = z ⋅ mi F.5.21 Dış taban dairesi çapı 1.4. Konik dişli daor dor d tor dD dd d td dor dd z mor mdt md b δ Rd Ror mm mm [-] mm mm mm mm ° mm mm Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Diş sayısı Orta modül Dış alın modülü Dış modül md = mn Diş genişliği Taksimat konisi yarım açısı Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu www.14 1.20 F. 1. 1.4.2. 1.2.24 İç taban dairesi çapı F.

Klingelnberg firması www. Konik dişlinin imali.ch .guven-kutay.5.Dişliler 15 Foto 1.

5.14. 1.16 1. 1.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R” Çeşitli koni uzunlukları şu şekilde hesaplanır boyutlar ve koşulan şartlara uymalıdır.26 Burada diş genişliği seçimi yapılırken şu şartlarada dikkat edilmeli ve seçilen büyüklük önerilen değerler sınırlarında olmalıdır.5 ⋅ b R i = d i / (2 ⋅ sin δ ) = R d − b F. 1.28 F. 1. 1.32 0. Konik dişli www.2. 1. b ≤ Rd / 3 b ≈ 10 . Dış koni uzunluğu Orta koni uzunluğu İç koni uzunluğu δ R d = d d / (2 ⋅ sin δ ) ≥ 3 ⋅ b R or = d or / (2 ⋅ sin δ ) = R d − 0. md b ≈ 0.ch di δ .15 ⋅ d d1 ⋅ u 2 + 1 Rd dd1 dd1 mm mm mm F. Bu uzunluklardan orta koni uzunluğu mukavemet hesaplarında kullanılır.31 F. 1.2.5 Konik dişlide diş genişliği “b” Dişliler Konik dişlide diş genişliğinin seçimi Tablo 1.30 F.5.1 den veya önerilen şu formülle yapılır: b ≈ ϕ ⋅ d or b ϕ dor mm [-] mm Diş genişliği Genişlik oranı Orta taksimat dairesi çapı F. 1.guven-kutay.5 b Rd Ro r Ri dor dd Şekil.27 F.29 Dış koni uzunluğu Pinyonun dış taksimat dairesi çapı Pinyonun dış taksimat dairesi çapı 1.

16. 1.60 den hesaplanıp konstruksiyon şartlarına göre seçilir.guven-kutay.34 F. 1. 1. h or ≈ h aor + h tor F.25 − x k ) Diş yüksekliği h d ≈ h ad + h td .ch δi δd δ hto r hor ha .Dişliler 1.25 − x k ) . 5 had b or hd htd Şekil.36 F. h tor ≈ m or ⋅ (1. konik dişlinin tornalanmasında gereken eğim açısıdır. Diş boyutları F.5. Konik dişlide koni tepe yarım açıları www. 1.15.35 F. 1.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Dış koni tepe yarım açısı.37 F. 1.2.39 1. Diş üstü yüksekliği: h ad = m d ⋅ (1 + x k ) .7 Konik dişlide diş boyutları “h” 17 Konik dişlide diş boyutları aynen normal bir dişdeki boyutlardır . 1. Taban derinliği: h td ≈ m d ⋅ (1. 1.2.5. h aor = m or ⋅ (1 + x k ) xk Profil kaydırma faktörü F. 1.38 F.33 0. 1. δd = δ + δa tan δ a = h ad / R d δi = δ − δ t tan δ t = h td / R d Diş üstü açısı İç koni tepe yarım açısı Diş üstü açısı δ δa δt Şekil.

17 de görüldüğü gibi düşünülür.ch .guven-kutay. Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri d ⋅π d ⋅π z1 z2 = es1 = es 2 . www. sırasıyla gösterilmiştir. Aşağıda Sıfır ve V-Sıfır dişlilerdeki değerlerin bulunması.40 z eş1 = Eğer Σ = 90° ise z eş1 = z1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 . Burada silindirik alın dişlisi indekslerine ayrıca “eş” indeksi eklenerek konik dişli sisteminin hesapları.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes” Düz dişli konik dişlide. 1.2. Böylece konik dişli çifti silindirik alın dişli sistemine indirgenmiş olur. z eş 2 = cos δ1 pt cos δ 2 pt z δ [-] ° Konik dişlinin diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Helis dişlide.5.2.17. 1.41 βesor ≈ βor olarak pratikte alınır.18 Dişliler 1. (Taksimat konisi = imalat yuvarlanma konisi) desa2 des2 dest2 d or 2 desa1 dest1 d es1 δ2 δ1 d or1 b 1. 1. z eş = z cos δ F.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri b Σ Kavrama oranlarını tam kıymetlendirebilmek ve karşılaştırmaları tam yapabilmek için konik dişliler.5. rahatlıkla yapılır. 1. z eş 2 = z 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ z es1 d d1 Şekil. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı z esn = z es = z es = z cos δ ⋅ (cos β est )3 (cos βest )2 ⋅ cos βor (cos βest )3 F.9. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı. yeteri kadar doğrulukta. tasarlanmış eşdeğer silindirik dişli olarak Şekil.

1. 1.9.48 d esa = d es + 2 ⋅ h aor = d es + 2 ⋅ m or ⋅ (1 + x k ) F.9. 1.guven-kutay. 1.2.45 Eğer Σ = 90° ise d es1 = d or1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 F.9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 1.5. 1.5.43 βesor = β or sin β esb = sin β or ⋅ cos α n βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) 1. 1.2.49 www.4 Eşdeğer helis açısı “βes” F.5.5.9.9.44 d es = d or / cos δ F.5.2 Eşdeğer kavrama açısı “ αes“ 19 α esn = α n tan α est = tan α ort = tan α n / cos β or α est = arctan(tan α n / cos β or ) 1.ch .42 m esn = m orn = m esort ⋅ cos β or m est = m ort = d or / z = d esor / z es 1. 1.2.5.2.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“ F.47 1.2. 1.2.46 Eğer Σ = 90° ise d es 2 = d or 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ d es1 F.Dişliler 1.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa” F.3 Eşdeğer modül “ mesn“ F.9.

1.5.5.9.2. 1.9.2.9 deki bütün değerlerin tanımı.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ z nes = cos β b ⋅ cos βor 2 z es F. 1.53 u es = z es 2 / z es1 = u ⋅ cos δ1 / cos δ 2 = tan δ 2 / tan δ1 Eğer Σ = 90° ise u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 F. Helis açısı Kavrama açısı Modül Çap Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Eksenler mesafesi Diş yüksekliği Profil kaydırma faktörü www.2. 1.5 ⋅ (h aor1.50 d est = d es − 2.2.9.2 = 0.2 − h aor 2.52 x hor1.2.54 F. Değerler indekslerine göre adlandırılır: z δ pt u β α m d dor dd a h xk [-] ° mm [-] ° ° mm mm mm mm mm mm [-] Diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Dış koni alın taksimatı Çevirme oranı.5.9.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ F.guven-kutay.56 Bölüm 1.1 ) / m orn 1.5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) d est = d esa − 5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) 1.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ d esb = d es ⋅ cos α est 1.5.2.20 Dişliler 1.ch . 1.5.9.5.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ F.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“ F.55 1. 1. 1.51 F.

45 0.43 0.Band III)*)1 Çevirme oranı 1.1 veya Tablo 1.2 den seçilir veya hesaplanır.0 0.0 0. 1.Winter.60 F.1 0. Pinyonun profil kaydırması F.19 0.27 0.030 0.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” F.3den seçilir. Diş üstünün sivri olmaması için en küçük diş sayısı zkmin dan daha küçük diş sayısı seçilmemelidir.Niemann/H.3.guven-kutay.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” 21 Pratikte kabul edilen konik düz dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” ya Tablo 1. Ayna için aynı büyüklük seçilir.010 0.0 1. 1.5 3.44 0. Ancak diş sayıları z < z’kK ise diş alt kesimini önlemek için profil kaydırması gereklidir. V-Sıfır kademenin dışında işletme yuvarlanma konisinin açısı değişik değer verecek ve buda çevirme oranının değiştirecektir. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için.5. Konik dişlilerde seçim önerileri (G.25 1. Konik dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” <15° 20° 30° δ≈ zkmin 14 13 12 zkK 7 7 6 1. Bu şart yerine getirilmesse –V den ötürü aynada alt kesim ortaya çıkar.ch .2.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır.039 0. Konik dişlilerde konik yarım açısı δ nın büyümesiyle en küçük diş sayısı küçülür. İmalatçının önerilerine uyulması fayda sağlar.Dişliler 1. Profil kaydırma faktörü genelde Tablo 1.57 Helis dişlide.40 0.59 görüldüğü gibi daima pozitif “+” alınmalıdır.38 0.082 6. en küçük diş sayısı z 'kK ≈ z 'k ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 ≈ 14 ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 Tablo 1.2 4. aşağıdaki bağıntılar bulunur. Burada dikkat edilmesi gereken bir hususta zeş1 + zeş2 ≥ 28 olmasıdır.024 0.2.2. Ayna için aynı büyüklük seçilir. 1. V = + x k ⋅ m or Profil kaydırma faktörü: x kor = 14 − z eş 17 = 14 − (z / cos δ) 17 F. xk1 = − xk2 www.0 2.0 u = z2/z1 “xd1” *)2 “xk1” *)3 *)1 *)2 *)3 0. 1.018 0. Silindirik düz dişlideki en küçük diş sayısı düz dişli konik dişlilerdede zeş = z’k = 14 kabul edilirse.5.6 2. Bunun karşılığında aynanın profil kaydırması negatif “−” alınarak mümkün olduğu kadar V-Sıfır kademe konstruksiyonuna gidilmelidir. z k min ≈ z min ⋅ cos δ ≈ 14 ⋅ cos δ F. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için.048 0.59 Tablo 1.33 0. 1.065 5.58 38° 11 6 45° 10 5 Profil kaydırması pratikte konik dişlilerde pek kullanılmaz.

22 1. 1. 1. Değer değişikse küçük olanı “b” olarak alınır.2.63 ile.2.64 F.ch .67 εesγ εesα εesβ mm mm mm Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı Düz veya helis eşdeğer dişlide profil kavrama oranı eşdeğer helis dişlide eğiklik www.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α es     F.61 Helis dişli 2 2 2 2 g esα = 0.5.63 Normal kesitte ε esαn = ε esα / cos 2 β b β b = arcsin(sin β or ⋅ cos α n ) F.guven-kutay.85 . 1. ε esγ = ε esα + ε esβ F. 1. 1. b ⋅ sin β or ε esβ = es m or ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı: . 1. b kabul edilir ve eğiklik hesaplanır. tam olmasada. 1.66 F. 1. yeteri kadar doğru olarak hesaplanabilinir. Eşdeğer dişlilerdeki kavrama oranı F.12 Konik dişlide kavrama “gesα” Dişliler Kavrama doğrusu uzunluğu Düz dişli 2 2 2 2 g esα = 0.5.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Helis dişlilerde kavrama oranı helislikten ötürü düz dişlilerden daha büyüktür.65 Eşdeğer helis dişlide eğiklik hesabında eşdeğer diş genişliği bes ≈ 0. ε esα = g esα ⋅ cos βor m orn ⋅ π ⋅ cos α est F.62 desa1 desb1 desa2 desb2 aes αn αest mm mm mm mm mm ° ° Pinyonun eşdeğer diş üstü dairesi çapı Pinyonun eşdeğer temel dairesi çapı Aynanın eşdeğer diş üstü dairesi çapı Aynanın eşdeğer temel dairesi çapı Eşdeğer eksenler mesafesi Normal kavrama açısı Alın kavrama açısı 1.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     F.

1.20). Konik dişlide ölçüler Prensipte konik dişli ve silindirik alın dişlilerinin Wk ölçüsü aynı şekilde hesaplanır. 1.19. ölçülecek diş sayısı mesafesi Wk nın kontroludur (Şekil.19 ve Şekil. 1. L1 δ b W3 δ δa Şekil.3 Konik dişlide geometrik kontrol 23 Konik dişlinin dişli çekilmesi için gereken ön imalat ölçüleri Şekil.5) ⋅ π + z ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k ⋅ mdt ⋅ sin α n D L1 di F. Bu delikler olmassa parçayı diş çekmek için istenilen doğrulukta azdırma tezgahına bağlamak olanaksızdır.68 W3 W3 Şekil. 1. Yalnız konik dişlide ölçü alın düzleminde yapılacağı için formülde normal modül yerine alın modülü konulur. Konik eğik dişlide Wk ölçüsü www.guven-kutay. Dişli çekildikten sonra yapılacak ilk kontrol. Bu ölçülerle hazırlanan parça dişli çekilmesine hazırlanmış olur. 1.20. Wk = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k − 0. 1.Dişliler 1.ch . Konik düz dişlide Wk ölçüsü Şekil.18 de verilmiştir.18. Aynada göbek olduğundan merkezleme göbek kenarlarının merkezlenecek şekilde yapılmasıyla olur. 1. En mühimi merkezleme delikleridir.

4.24 1.72 www. ki bu yükten veya tahrik edilenden bilinen momenttir. 1. 1. 1. Kuvvetler genelde Σ = 90° eksen açılı dişli çiftinde pinyon için diş otasında normal kesitte hesaplanır. döndüren d or1 F' r1 Fr1 F e1 M δ1 r es1 F' r1 Fr2 Ayna .4 1. Konik dişli çiftte Σ=90° için dişlide kuvvetler Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti konstruksiyonda bilinen ve fonksiyonu gerçekleştiren pinyon eksenindeki torsiyon momentinden bulunur. pratikte kuvvetler Fort2 = Fort1 olarak kabul edilir. Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti F. 1.70 F.69 F. Σ = δ1 + δ2 = 90° eksen açılı dişli çiftte. 1.71 ve kademeki diş yanağı sürtünmesinden ötürü bir. 1. Fe2 Fbi1 α döndürülen Σ r es2 Fort1 Şekil.ch .21.1 Konik dişlide kuvvetler Dişlide kavrama kuvvetleri Dişliler Konik dişlide kuvvetlerin bulunması eşdeğer silindirik dişli çarkları ile yapılır.71 Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada. Pinyon. Düz dişlide eksenel kuvvet. Fort1 = 2 ⋅ M t1 / d or1 Fort 2 = 2 ⋅ M t 2 / d or 2 Fort 2 = Fort1 ⋅ η1 F.guven-kutay.69 de pinyon ekseninde bilinen torsiyon momenti için verilmiştir. Eğer torsiyon momenti ayna ekseninde biliniyorsa. o zaman orta çap olarak aynanın çapı formüle yerleştirilir F. 1. normal radyal kuvvet: Fr'1 = Fort1 ⋅ tan α F.

1.75 Genel olarak herhangi bir eksenler açısı Σ ve orta helis açısı βor olan. Eksenel ve radyal kuvvetlerin orantısı incelenirse: Fr1 cos δ1 1 = = =i Fe1 sin δ1 tan δ1 Fr1 = Fe1 ⋅ i Fe Fr1 i N N [-] Eksenel kuvvet Radyal kuvvet Çevirme oranı F. yönleri karşıttır. 1.77 Konik dişlide radyal kuvvetler Fr1 = Fort ⋅ (cos δ1 ⋅ tan α n m sin δ1 ⋅ sin β or ) cos β or Fort ⋅ (cos δ 2 ⋅ tan α n ± sin δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or www. pratikte Fe2 = Fr1 ve Fr2 = Fe1 olarak kabul edilir.74 α δ1 ° ° Kavrama açısı Tahrik eden çarkın. 1. 1.ch F.79 . dönme ve yanak yönü dikkate alınarak konik dişlideki kuvvetler şu şekilde bulunur: Konik dişlide eksenel kuvvetler Fe1 = Fort ⋅ (sin δ1 ⋅ tan α n ± cos δ1 ⋅ sin β or ) cos βor Fort ⋅ (sin δ 2 ⋅ tan α n m cos δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or F.guven-kutay.Dişliler 25 F. 1.73 Fe1 = Fr'1 ⋅ sin δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ sin δ1 Aynı düz dişli kademesinde radyal kuvvet Fr1 = Fr'1 ⋅ cos δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ cos δ1 F. 1. burada pinyonun taksimat konisi yarım açısı Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada.78 Fr 2 = F. Burada kuvvetler mutlak değer olarak eşit kabul edilir. 1.76 Fe 2 = F.

değilse – işareti kullanılır.22 den mekaniğin temel prensipleriyle bulunur. eğer dönme ve helis yönü aynı ise + aynı.ch .4. genelde aynayı gösterir. Bu hesapları basit ve hatasız yapabilmek için sistemi xy-düzlemi ve xz-düzleminde ayrı ayrı inceliyelim. 2 tahrik edilen çark. L LB yz düzlemi z y xy düzlemi A x F Ax F Az MbFz Fz Fx Fy MbFy M bFa F Ay LA Mt Lor xz-düzlemi B F By F Bz Fort Fora F orr Şekil. genelde pinyon. 1 tahrik eden çark.guven-kutay. 1.22. kuvvet ve Momentler dağılımı www.26 Dişliler Formüllerdeki ± ve m işaretinde. Yatak kuvvetleri. İndeksler. 1. 1.2 Konik dişli yatak kuvvetleri Yatak kuvvetleri Şekil.

A-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: F. 1.81 X-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFx = 0 = FAx − Fora 1.2.1 xy-Düzleminin analizi 27 y F Ay F Ax A B F By L or L Şekil. 1. xy-Düzleminin analizi ΣM A = 0 = − Forr ⋅ L − Fora ⋅ ror + FBy ⋅ L or FBy = (Forr ⋅ L + Fora ⋅ ror ) / L or Forr ror Fora x M + Şekil.2.83 B Fort Z-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFz = 0 = FBz − Fort FAz = FBz − Fort A-Yatağının kuvveti: 2 2 FA = FAy + FAz F. Bundan sonra kuvvet ve momentlerin yönleri seçilir ve mekanik kanunları uygulanır. xz.82 F Bz A F Az L or L Şekil.85 2 2 FB = FBy + FBz F. 1.2 xz.84 F.guven-kutay.ch .4.4. 1.24.Dişliler 1. 1. 1.Düzleminin analizi B-Yatağının kuvveti: B-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: ΣM B = 0 = Fort ⋅ L − FBz ⋅ Lor FBz = Fort ⋅ L / Lor F. 1.80 Y-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFy = 0 = FBy − FAy − Forr FAy = FBy − Forr F.Düzleminin analizi FAx = Fora F. 1.23. 1. 1.23 de xyDüzlemindeki moment ve kuvvetler gösteril-miştir.86 www.

88 σFhe N/mm2 N/mm2 σFYe Kuvvet faktörleri KİŞ [-] KFβ [-] [-] KV KFα [-] Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Yerel diş dibi kırılma gerilimi İşletme faktörü Yük dağılma faktörü Dinamik faktör Alın yükü dağılma faktörü σ FYe = Fort ⋅ YFa ⋅ YSa ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b esF ⋅ m orn ) F. silindirik dişlilerde olduğu gibi pinyon ve ayna için ayrı ayrı mukavemet kontrolu yapılır.5 SFmin ≈ 1.guven-kutay. Bu hesaplarda elde edilen sonuçlar pratikte yeterli kabul edilen yaklaşık değerlerdir. 1.. 1..25 . Görüleceği gibi hesaplarda esas eşdeğer silindirik dişlilerinin değerleri kullanılır.5 [-] N/mm2 N/mm2 [-] Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü Devamlı mukavemette dayanıklı kademe.1.28 1..89 σFYe Fort besF morn Form faktörleri YFa Yε YSa Yβ N/mm2 N mm mm [-] [-] [-] [-] Yerel diş dibi kırılma gerilimi Orta taksimat dairesindeki çevre kuvveti Eşdeğer silindirik dişlinin genişliği Orta taksimat dairesindeki modül Form faktörü Yük payı faktörü Çentik faktörü Helis açısı faktörü www. Örneğin.1 Dişliler Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu Burada verilmiş olan hesap formülleri. malzeme gibi.5. 1. Gerekli emniyet faktörleri. Diş dibi kırılması kontrolunde.ch .88 ile hem pinyon hemde ayna için ayrı ayrı hesaplanır. 2.5.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi Temel prensip: SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe F.. 1.5 . 1. σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ F.87 SFhe σFhe σFSK SFGER SFmin ≈ 1.5 1. pratikte en çok rastlanan sıfır ve V-Sıfır dişli kademeleri için geçerlidir. Burada verilmemiş olan değerler silindirik dişlilerdeki tablo veya formüllerle bulunur. 1. Zamana bağlı kademe İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.

K 4 = 0.90 K1 K2 K3 K4 K5 [-] [-] [-] [-] [-] Yardımcı faktör.64 11 146. Silindirik dişliler için verilmiş olan tablodan değerler alınır. www. Genel makina ve sanayi redüktörlerinde bu değerler deneyimlere dayanarak bulunmuştur. bak Tablo 1.5 7 15. b alınır.ch .0193 0. konik dişlide dinamik faktör dişlilerdeki iç dina-mik kuvvetlerin etkisini gösterir.34 8 27. Kuvvet faktörleri Konik dişlide işletme faktörü " KİŞ " redüktörün kullanıldığı yerdeki yan etkileri içeren bir faktördür.5 den alınabilir. Faktör değeri 10 m/s nin üstünde olursa hesapların başka metotla yapılması gereklidir.12 K3 Yardımcı faktör K4 çevre hızının etkisini gösterir.85 . 1. bak Tablo 1.0 0.4 Yardımcı faktör.4 Yardımcı faktör.4 Yardımcı faktör.02 9 58. “KFβ” ise yükün bir dişte kuvvetin diş genişliğindeki etki faktörüdür.92 Eğer K5 <100 ise K5 =100 alınır Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Yük dağılma faktörü “KFα” diş dibi mukavemeti için yükün kaç dişe dağıldığının. bak F.0645 1. bak Tablo 1. Kaliteye göre konik dişliler için K-faktörleri DIN e göre kalite K1 K2 Düz Helis Düz Helis 6 9.guven-kutay.43 1.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) ≤ 10m / s F.   K ⋅K K V = 1 +  1 2 + K3  ⋅ K 4   K 5   F.Dişliler 29 Pratikte yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi hesaplanırken yaparken Konik dişli faktörü YK = 1 ve eşdeğer silindirik dişlinin genişliği yaklaşık olarak besF ≈ 0.91 K 5 = K İŞ ⋅ Fort / b F. 1. bak F. 1.08 12 219. Değerler Tablo 1. 1. 1.91 Yardımcı faktör.92 Tablo 1.4.01 10 106. Konik dişlide dinamik faktörü " KV ".

25 ≈ 1. 1.90 ≈ 1.30 Dişliler Tablo 1.guven-kutay.93 ε eşαn < 2 için geçerlidir. Yük payı faktörünü hesaplayan formül F.93 0.25 ≈ 1.5.25 ≈ 1.00 ≈ 1. cosαn) Eğer εeşαn ≥ 2 ise εeşαn= 2 alınır. Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Bu faktör diş dibi kavisinin yarattığı çentik etkisini diş dibi kırılma gerilimi hesabına yansıtır. 1.50 ≈ 2.4 1.90 Endüstri ve gemi KHβ KFβ Diş formunun. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.25 + ε esαn 2 F. 1.7 45 10 ° ° ° βo r= 20 εeşαn ≈ εeşα / cos βeşt βeşt = arcsin (sinβor .8 Yε 0.3) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır. 1. yani şeklinin diş dibi gerilimine olan etkisini gösterir.6 εeşα 1. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.2) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.10 ≈ 1.65 ≈ 1.25. 30 0° 0.8 2.9 0. Konik dişlilerde yük payı faktörü www.65 ≈ 1.50 Pinyon ve aynanın yataklanması Biri çift taraflı İkisi biri ankastre ankastre ≈ 1.0 0. Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ İkisi çift taraflı ≈ 1.2 Şekil. uçaklar Form faktörleri Konik dişli mukavemet hesabında bütün tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır.10 ≈ 1.0 1.6 1 ° 40 ° εeşαn ≥ 2 1. Konik dişlilerde Yük payı faktörü “ Yε “ Yük payı faktörü “Yε“ dişi etkileyen kuvvetin dişüstü çapında etkileme düzeltmesini sağlar. Yük dağılma faktörü “KHβ ve KFα” Kullanıldığı yer KHβ KFβ İşmakşnaları ve kamyonlar.ch .75 Yε = 0.

Dişliler 31 Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Helis faktörü “ Yβ “ kuvvet dağılımının helis ve düz dişlideki farkını belirtir.96 www..5. 1. Tablo 2. 1.ch . Tablo 2. Zamana bağlı kademe 1.1.1 Diş yanağında yüzey basıncı σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα F.94 Malzemenin diş dibindeki mukavemet değeri Deney dişlileri ile bulunmuş malzeme mukavemet değeri Gerilme değeri düzeltme faktörü (YST = 2 ) Dayanma süresi faktörü (1% ıskarta için.2. 1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri σ FSK = σF lim ⋅ YST ⋅ YNT ⋅ YδrelT ⋅ YRrelT ⋅ YX σFSK σFlim YST YNT Yδrel YRrelT YX N/mm2 N/mm2 [-] [-] [-] [-] [-] F.5. Tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır..2 .19) Göreceli yüzey faktörü (Rz = 1 µm’ ye göre. 1.95 SHmin ≈ 1.0 . 1.. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.5.. Tablo 2. 1.4) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu Temel prensip: SHhe = σ HGK ≥ SHGER σ HheK F. Değerler silindirik dişli kısmında verilmiş tablolardan alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.guven-kutay.2 Devamlı mukavemette dayanıklı kademe. 1.5 SHmin ≈ 1.18 ) Göreceli dayanışma faktörü (Tablo 2.21) Büyüklük faktörü ( m = 5 mm ye göre. Burada kısaca anlatılmış faktörler için etraflı bilgi istendiği zaman silindirik dişlilerdeki izahatlara bakılmasını öneririm.24) Silindirik dişlilerdeki değerlerin hepsi hemen hemen geçerlidir.

1. Zε Zβ ZH ZE ZK [-] [-] [-] [-] [-] *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.98 σHlim ZL ZV ZR ZX *)1 N/mm2 [-] [-] [-] [-] Malzemenin diş yanak mukavemet değeri Yağlama faktörü *)1 Çevre hızı faktörü *)1 Yüzey işleme kalite faktörü *)1 Büyüklük faktörü *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.ch . 1.2.97 σHYe Ft beşH deş1 ueş N/mm2 N mm mm [-] Yerel diş diş yanağı basıncı Taksimat dairesindeki çevre kuvveti Temas boyu besH ≈ 0. Kontrollü durumda ZK = 0. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır. 1.85 alınır.32 Diş yanağında yerel yüzey basıncı Dişliler σ HYe = u +1 Fort ⋅ es ⋅ ZH ⋅ Z E ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ Z K b esH ⋅ d es1 u es F.85 . Kavrama faktörü *)1 εα = εeşα ve εβ = εeşβ için Helis faktörü *)1 Zβ ≈ cos βor Diş yanağı form faktörü *)1 β = βor için z = zeş alınır.guven-kutay. www. Malzeme faktörü *)1 Koniklikfaktörü. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.5. Pinyonun taksimat dairesi çapı deş1 = dor1 / cosδ1 Kademede nakil oranı ueş = zeş2 / zeş1 > 1 veya Σ = δ1 + δ2 = 90° için ueş = u2 alınır.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri σ HSK = σ Hlim ⋅ (Z L ⋅ Z V ⋅ Z R ) ⋅ Z X F. b alınır. Genelde ZK = 1 .

ch . Bunun için bir örnekle bütün konik dişli hesabını görebiliriz. Kademenin boyutları ne dir ve değerler devamlı mukavemet için yeterli midir? z2 z2 n2 z1 n1 P1 Σ z1 Şekil. Düz dişli helis açısı sıfır olan sıfır dişlide xk değeri sıfır olan dişlidir. Birinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin geometrik ölçüleri bilinmektedir. 1. pinyonu çift taraflı yataklanmış. konik dişli kademesinde hesapların yapılması için konstrüksiyon taslağından belirlenen büyüklükler şunlardır: Pinyondaki güç Pinyonun devir sayısı Aynanın devir sayısı Eksenler açısı Pinyon mil çapı P1 = 4 kW n1 ≈ 350 d/dak n2 ≈ 110 d/dak Σ = 90° dM = 40 mm Helis dişli βor = 15° ve profil kaydırmalı kademe olarak kabul edilmektedir. Konik dişli redüktörü www. yani mukavemet hesabı yapılacaktır. Örnekte helis dişli.6 Konik dişli hesaplama örneği 33 Konik dişlilerde hesaplar makina elemanlarının çoğunda olduğu gibi iki türde olur. Burada görüldüğü gibi hesap türleri birbirini tamamlayacak şekildedir. yani helis açısı ve profil kaydırmalı dişli ele alınmıştır.26 de görülen. Örnekte β = 0 ve xk = 0 değerleri konulursa düz ve profil kaydırmasız dişli örneği ortaya çıkar. Burada ilk evvela geometrik ölçüler belirlenir ve hesap birinci türmüş gibi yapılır.1 Örnek 1 Şekil. İkinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin taslak değerleri bilinmektedir. 1.6.26. 1. yalnız dayanıklılık kontrolu.guven-kutay.Dişliler 1.

34 Çözüm: Çevirme oranı Dişliler u = n1 / n2 = 350 / 110 = 3.guven-kutay.3 mm mdt = 6.4748= 72.3 no. u = 3. π . mm > 3 . morb = 6. 1.12 . 1. 3.522 = 110.652 ω = 2 . dor1 =100 mm b = 50 mm Diş genişliğinin seçimi Tablo 1.5 ⋅ d M m 'or ≥ ⇒ mork = 5.2 Mt1 = 109.1765 n1 = 350 d/dak n2 = 110.878 mm dd2 = 352.5252 bu açılar kati değerlerdir.639 mm dd1 = 110.30 R d = d dhe / 2 ⋅ sin δ1 = 191.1765 Tam çevirme oranı Pinyonun devir sayısı.2 için 23. sin δ1 Koninin dış uzunluğu F.20 ddhe = 115. u = 17 .882 . mdt = 54 .2 ≈ 54.8 2.2 d/dak δ1 = 17.1 den genişlik oranı ϕ = b/dor1 den ϕ = 0. 1.522 = 352.878 dd2 = z2 .652 s-1 u ≈ 3. 6. Pinyon milinin çapı bilindiğinden F.1176 z1 Orta taksimat dairesinin çapı F.522 mm morn = 5. Mt1 = Pmax / ω = 4000/36. 50 = 150 mm Konik dişlinin geometrik ölçüleri: Modül seçimi : m d = d d1 / z1 Dış alın modülü m dt = mdk = 6.4748° δ2 = 72. Dış taksimat dairesi F.014 dd = dor + b .17 dor1 = z1 . verilen değer Aynanın devir sayısı n2 = n1 / u1 = 110.lu formülden δ1 = arctan  =17.. 5. dor1 Diş genişliğinin kontrolu.201 mm www.1 Nm z1 = 17 z2 = 54 u1 = 3.5 için bb = 50 b = ϕ .5. mor dor1 = 17 . ortalama değer ve asal sayı z1 = 17 seçelim Böylece z2ö = z1 ...3 /cos 15° cos βor Orta modül morn = md ⋅ R or / R d Orta alın modülü m ort = m orn / cos βor Dış taksimat dairesi çapı “dd1 . 1.766 md = 6. mdt = 17 .185  sin Σ  Böylece F.5252° Pinyon milindeki nominal moment: Pinyonun diş sayısı için Tablo 1.201 .882 .09 buna göre z2 yi seçelim u1 = z2 / z1 = 54 / 17 = 3. 6. Modül seçimi. 1. n1 = 36. dd2” dd1 = z1 .ch md = 6..447 mm mort = 5.4748  u + cos Σ  ve δ2 = Σ − δ1 = 90 − 17.1 den önerilen değerlerden.1818..

d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ W3 = 49.117 Alt tolerans.125 *)1 Tsn = 0. 50 = 42. αn /180 + 0. 1.176 Temel dairesinde helis açısı βb = arcsin(sin βor .14 α t = arctan(tan α n / cos βor ) Alın kavrama açısının evolvent fonksiyonu. 1.5) ⋅ π + z1 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k1 ⋅ mdt ⋅ sin α n Wk 2 = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k 2 − 0.470° Dış açısı δd F.957 mm dD2 = 355.85 . A üWk = A sne ⋅ cos α AüWk1 = −0. F. *)1.5 ⋅ b = 159. F 0.230 Tsn = 0.420 k1 = 3 k2 = 8 αt = 20. Ölçü değeri.706 zn2 = 59.699 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.945° δd1 = 19.647° invαt = 0.508 mm bhe = 42.005 xk2 = − 0. diş kalınlığı tolerans alanı “26” Wk için üst sapma değeri.174 Wkü11 = 49.5 Alın kavrama açısı F 0.5 mm xk1 = + 0.36 Dış koni tepe yarım açısı .439° δd2 = 74. 1. 1.616 Genel makina. invαt = tan αt − αt . 1. mort Orta taksimat dairesi çapı F.5) ⋅ π + z 2 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k 2 ⋅ m dt ⋅ sin α n Diş üstü yüksekliği F.756 min. 1.6 mm dor1 = 95. mort dor2 = z2 . 1.964° δa2 = 1.37 δa1 = arctan (had1 / Rd) δa2 = arctan (had2 / Rd) δd1 = δ1 + δa1 δd2 = δ2 + δa2 www.522 Wka11 = 49. π / 180 Kontrol ölçü değeri Wk .5 Tablo 1. ölçü değeri. cos βor) Ölçülecek diş sayısı F 0. b = 0.21. diş kalınlığı tolerans sınıfı “b”.guven-kutay.0165 Koninin dış uzunluğu F. *)1.ch δa1 = 1.17 Hesaplar için diş genişliği Profil kaydırma faktörü bhe = 0. A aWk = (A sne − Tsn ) ⋅ cos α max.268 mm dD1 = 122.68 Wk1 = m dt ⋅ cos α n ⋅ [(k1 − 0.864 mm dor2 = 304.49 k = zn .310 Wkü21=149.31 Rd = d d1 = 184.331 mm had2 = 6.1 u = 3. Wka = Wk + A aWk Wka21=149. 1. d için Üst tolerans.82 zn = z /(cos2βb . Wkü = Wk + A üWk AaWk1 = −0.216 AüWk2 = −0.025 Diş kalınlığı toleransı.30 Koninin orta uzunluğu F. Dişin baş açısı δa F.0761° zn1 = 18. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.85 .005 βb = 14. d için *)1 Asne = − 0. *)1.6 2 ⋅ sin δ1 R or = R d − 0.873 mm W8 = 149.832 mm had1 = 6. *)1.100 AüWk2 = −0.15.Dişliler 35 Rd = 184.6 dor1 = z1 .966 mm Asne = − 0.33. cosαn) Eşdeğer diş sayısı F 0. h ad = md ⋅ (1 + x k ) Dış çap F.6 mm Ror = 159.

Bundan sonra yapılacak mukavemet hesabı ölçüleri bilinen konik dişli kademesinin kontrolu gibidir.005 17 6.5252° Ayna 54 Burada görüldüğü gibi konik dişli çiftinin imalatı ve kontrolu için gereken bütün ölçüler bilinmektedir.699 mm 90° z md δ αn βor dd xk sağ 110.966 mm 50 mm 74.832 mm 149.439° 122.4748° 20° 15° sol 352.005 DIN 8 8 149.957 mm Ayna 355.470° Σ k 3 49.36 İmalat için gerekli ölçüler Dişliler Tablodeğerleri: Pinyon Diş sayısı Modül Taksimat tepe açısı Kavrama açısı Helis açısı Helis yönü Dış taksimat çapı Profil kaydırma faktörü Diş çekme kalitesi Ölçülecek diş sayısı Ölçü değerleri Wk Wkmax Wkmin Eksenler kesişme açısı Resim değerleri: Pinyon Dış çap Diş genişliği Dişli konisi tepe yarım açısı dD b δd 19.616 mm 149.3 mm 72.756 mm 49.522 mm 17.878 +0.201 −0. Bu hesap içinde eşdeğer silindirik dişlinin boyutları gereklidir.guven-kutay.873 mm 49. www.ch .

Eğiklik. ε esγ = ε esα + ε esβ Mukavemet hesapları Diş dibi mukavemeti Orta taksimat dairesinde çevre kuvveti: Fort1 = 2. βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı F.66.019 mm εesα = 1.757 m/s Orta çevre hızı.ch σFlim = 225 N/mm2 σHlim = 1000 N/mm2 DIN 8 .64. Normal kesitte pko. Eşdeğer temel dairesi çapı. F. 1. ε esα = g esα ⋅ cos βor morn ⋅ π ⋅ cos α est d es = d or / cos δ a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 h aor = mor ⋅ (1 + x k ) d esa = d es + 2 ⋅ h aor d esb = d es ⋅ cos α est gesα = 27. 1. F. 1. Eşdeğer eksenler mesafesi. 1.49. 1.67.611 zneş2 = 197.50. z es z nes = cos 2 βb ⋅ cos βor Eşdeğer taksimat dairesi çapı. Yardımcı ölçüler: Kavrama doğrusu uzunluğu.930 mm Eşdeğer kavrama açısı F.8225 zeş2 = 179.732 εesβ = 0.386 ε esαn = ε esα / cos 2 βb b ⋅ sin βor ε esβ = he mor ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı. F. dor1 .48. Orta diş üstü yüksekliği. 1. vçor = π .420 mm deşa1 = 111. 1.047 mm deşb2 = 948. α est = arctan(tan α n / cos βor ) u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 Eşdeğer temel helis açısı F.062 mm aeş = 557.56 .33.44.Dişliler Eşdeğer büyüklükler: 37 Eşdeğer diş sayısı F. 1. F.076° zneş1 = 19.282 mm haor1 = 5.647° ueş = 10.502 mm deş2 = 1014.Mt1 / dor1 Fort1 = 2277 N vçor = 1. F. Eşdeğer dişüstü dairesi çapı.756 εesγ = 2.40 zeş1 = z1 / cosδ1 zeş2 = z2 / cosδ2 zeş1 = 17. 1. n1 Malzeme her iki çark için aynı alalım: 42CrMo4 en küçük değerleri alalım: Diş dibi kırılmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş yanağı oyuklaşmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş kalitesi www. F.901 mm deşb1 = 94.8286 αeş = 20.55 .45.guven-kutay.090 βeşb = 14. Eşdeğer çevirme oranı F.63.62. 2 2 2 2 g esα = 0.877 deş1 = 100. F.450 mm deşa2 = 1024.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     Profil kavrama oranı F.630 εesαn = 1. F. 1. 1. 1.42. F. 1.474 mm haor2 = 5. 1. 1.

6 YSa2 = 2.25 veya 0. Yε = 0.68 Yβ = 0. 1.4 den K2 = 1. YSa = 1.89 σ FYe = Fort ⋅ YFS ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b he ⋅ m orn ) “KİŞ“ “KV“ İşletme faktörünün. yıkama makinası Dinamik faktör F.4 den F.0 σFhe = 84 N/mm2 σFYe = 29. 50 Malzemenin devamlı mukavemet değeri F.5 Diş yanağı oyuklaşması kontrolu σ HSK Temel prensip:F. 1.. YRrelT .25 + εesαn Helis açısı faktörü “Yβ ”.6 “YRrelT“ Göreceli yüzey faktörü “ YRrelT “. 1. SFhe = 5.0 YFa2 = 2. YδrelT .800 YFS2 = 4.85 .92.5 . 1.5 seçilen İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.05 Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Şekil. β = 15° Konik dişli faktörü genelde 1 alınır. 1. Sabit değer Hesap için diş genişliği: bhe ≈ 0.5.920 YK = 1 bhe = 42.95 ≥ SHGER SHhe = σ HheK Her şey yolunda.01 düz düşli Tablo 1.63 F. sütun 1 Elektrik motor tahrikli.91.02 Kalite DIN 8 için Tablo 1. 1. YSa YFa1 = 3. 1.38 Dişliler Diş dibi kırılmasına karşı mukavemet hasabı: Temel prensip: F. mor = 5.5 den Form faktörü YFS = YFa . b = 0.5 N/mm2 KİŞ = 1.85 . Tablo 2.ch . Rz = 10 µm “ YX “ Büyüklük faktörü “ YX “ .0 ve K3 = 0.1 KFβ = 1. sabit Dayanma süresi faktörü “ YNT “ KV = 1.971 <100 ⇒ K5 =100 alınır F.15 YSa1 = 1.4 SFGER = 2. SHhe = 2.5 mm σFSK = 450 N/mm2 YST = 2 YNT = 1 YδrelT = 1 YRrelT = 1 YX = 1 “ Yε “ “ Yβ ” “ YK ” “YδrelT“ Göreceli dayanışma faktörü “ YδrelT “ .407 Yε = 0.Fort/b = 66. 1. 1. YNT .907 İşletmedeki emniyet katsayısı: SHhe = σHSK / σHheK www.87 SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe Her şey yolunda.09 KFα = 1.93. YX Malzemenin gerilme değeri düzeltme faktörü. sıra 2 . K5 = KİŞ.94 “YST ” “ YNT “ σFSK = σFlim .87 SFGER = 1.9 YFS1 = 4.90 K V = 1 +     K1 ⋅ K 2 K5  + K3  ⋅ K 4   K1 = 27.88 σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.75 εesa = 1. 1.25 İşletmedeki emniyet katsayısı: SFhe = σFSK / σFhe = 450/84 Diş dibi kırılmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F.2.312 “KFα “ “ KFβ” “ YFS” Alın yükü dağılma faktörü Yük dağılma faktörü Tablo 1. K 4 = 0. YST .guven-kutay.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) = 0.. 1.

ZR .2 σHhe = 320 N/mm2 Diş yanağı oyuklaşmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F. besH = 42. 1. KV = 1. ZV .ch .95 ZV = 0.5 mm . teknik resimi ve hesapları bu bilgilere göre doğru yapmalıdır. Önemli olan.5 seçilen Diş yanağında yüzey basıncı F. www.25 .985 ZH = 2..8 Zε = 0. Seçilmiş olan pinyon malzeme ve geometrik değerleri diş dibi kırılmasına ve yanak oyuklaşmasına karşı çok çok yeterlidir.087 Yük dağılma faktörü “KHβ”. muhakkak dişliyi imal edecek kişilerden fikir almalı.95 SHGER ≈ 1. Dikkat edilecek en önemli konu: Her nekadar detaylı olarak konik dişliler hakkında bilgi verdiksede.9 σHSK = 931 N/mm2 ZL = 0. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.97 Fort1 ⋅ u es + 1 σ HYe = ⋅ ZH ⋅ ZE ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ ZK b esH ⋅ d es1 u es “Zβ ” Helis faktörü Zβ = cos βest KHβ = 1.1 σHYe = 234 N/mm2 Fort1 = 2277 N . E = 206000 N/mm2 “Zε” Kavrama faktörü “Zε” Diş yanağı oyuklaşmasına göre mukavemet değeri F. 1.5. Çelik/Çelik. Bu kademeyle 15 kW motor tahriği yapma imkanı vardır.guven-kutay. iş görecek ve bozulmadan güzel çalışacak konik dişliler yapmaktır.5 den Alın yükü dağılma faktörü “KHα” Diş yanağında yerel yüzey basıncı F. ZX “ZL ” Yağlama faktörü " ZV " Çevre hızı faktörü “ ZR ” Yüzey işleme kalite faktörü “ ZX “ Büyüklük faktörü. Buna ulaşmak içinde. Tablo 1. Diğer taraftan daha ucuz ve düşük kaliteli malzeme ile 4 kW güç fonksiyonu gayet kolaylıkla yerine getirilir. mor = 5. ZK =0. 1.25 KHα = 1.98 ZR = 1 ZX = 1 “ ZH ” Diş yanağı form faktörü: (x1+x2)/(z1+z2) = 0 ve β = 15° “ ZE ” Malzeme faktörü.96 σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα Diş dibi kırılması gibi: KİŞ = 1.2 . 1..Dişliler 39 SHGER = 1. 1. ZL .85 Zβ = 0.. önemli olan konik dişliyi teorik olarak hesaplamak değildir. ueş = zeş2 / zeş1 > 1 . (β = 15) . (YX = ZX) Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.14 ZE = 189.98 σHSK = σHlim .

6.2 N11 N11 Ø122. sag 110.ch 12 H9 R2 R2 45 +0. yani malı üretenle.N11 ) 18 0.439° 2 56 60 2 N11 Dis sayisi Modül Taksimat tepe açisi Kavrama açisi Helis açisi ve yönü Dis taksimat çapi Profil kaydirma faktörü Dis çekme kalitesi Ölçülecek dis sayisi Ölçü degerleri W3 z1 md δ αn β dd x k 17 6.27.5 mm Yüzey sertligi 525 HB 18 Köseler 0. Ölçülecek diş sayısı ve değerleri.756 49. imalatçı ile. silindirik dişli formülleriyle hesaplanır. Böylece karşılıklı konuşulup anlaşılarak en olumlu sonuç kazanılır.2x45° kirilacak 0. konuşup onun isteklerini teknik resme aktarmaktır.873 49.85 N7 δ 1 50 N11 N9 ( N7 . www. No. Konik dişli teknik resmi Burada konik dişli resmi için genel bir örnek verilmiştir.699 90° Kesisme açisi Karsit dis sayisi Karsit disli Res.2 0 20° .40 1.2 Dişliler Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi 12.878 +0.3 17. 1.4748° 20° 15° .005 DIN 8 3 49.957 Ø40H7 20° N7 Ø60 Ø54 19. W3 max W3 min Σ z2 54 AAXYZ0054 N7 Semente edildikten sonra taslanacak Dis çekildikten sonra semente edilecek Semente kalinligi 0. Özel hallerde en doğru çalışma şekli.guven-kutay.2 Şekil.

Auflage 1981 Antriebstechnik 2. [5] [6] [7] [8] [9] Decker.guven-kutay. Güven [ 16 ] Kutay.ch [4] Böge.Auflage 1978 Antriebstechnik 3. 1981 Die Grundlagen der Ingenieurwissenschaften 29. E. 1990 Die Hebezeuge Bemessungsgrundlagen. . 2000 Maschinenelemente. 16. H.G. Würzburg Werkstoffkunde. Normen für die Zahnradkonstruktion Beuth Verlag GmbH. Band 1. Vieweg&Sohn. erweiterte Auflage. Vogel.1 Kaynaklar Literatür 41 [ 1 ] Akkurt Mustafa / Kent Malik [2] [3] Bachmann / Lohkamp / Strobl Bargel/Schulze Makina Elemanları. Springer Verlag.Buchverlag. Gestaltung und Berechnung Carl Hanser Verlag. 1991 Maschinenteile. 8. DIN-Taschenbuch 106 DIN-Taschenbuch 123 DIN-Taschenbuch 173 Dubbel. Teil 1 und Teil 2 B. 17. 1. Istanbul. Stuttgart BBC (Yeni ABB) Firması Firma içi yayını Makinacının Rehberi. Normen für die Zahnradfertigung Beuth Verlag GmbH. [ 12 ] Hütte [ 13 ] Köhler / Rögnitz [ 14 ] Konstruteur [ 15 ] Kutay. 2.Auflage Antriebstechnik 1. überarbeitete Auflage. 1986 Maschinenelemente. Normen über die Verzahnungsterminologie Beuth Verlag GmbH. Berlin/Köln Taschenbuch für den Maschinenbau. Düsseldorf Das Techniker Handbuch. Berlin/Köln. Vieweg+Sohn Branschweig. 2. Friedr. Antriebe Friedr. [ 10 ] Ernst [ 11 ] Gieck. Springer Verlag. M. VDI-Verlag GmbH.Baskı Birsen Yayınevi. Güven [ 17 ] Langer. A. Berechnung und Gestaltung Dümmler www. M. Birsen Yayınevi. 2003 Mukavemet Değerleri. Auflage. K-H. Makina Mühendisleri Odası. Grundlagen und Verbindungselemente. K. 27. 1973 Technische Formelsammlung.Teubner. Birinci Cilt. völlig neubearbeitete Auflage. MMO/2004/353 Maschinenelemente. Bauteile.Dişliler 2 2. Gieck Verlag. München Wien. Berlin/Köln.

H. MAAG. Maschinenelemente Vieweg Verlag MASCHINENELEMENTE. M. / Becker. K. / Muhs. [ 24 ] Ten Bosch [ 25 ] Wellinger. / Wittel. 1982 Katalog ve CD Werkzeugmaschinen .Zahnräder Aktiengeselschaft CH-8023 Zürich/Schweiz Roloff/Matek. [ 20 ] Niemann. IFL Mitt.Baskı Birsen Yayınevi. Grundlagen und technische Anwendung Fräsen und Verzahnen I Blaue TR-Reihe.Auflage 1981 Makina Elemanları. Band II. 6 (1967). Berlin-Heidelberg-New York Festigkeitsberechnung. Industriestr 36 CH-8304 Walliselen-ZH Die praktische Berechnung der Dauerfestigkeit gekerbter Bauteile unter Berücksichtigung des DDR-Standarts TGL 19 340. W. Üçüncü Cilt.Taschenbuch [ 19 ] Matek.guven-kutay. www. / Dietmann. H. C. [ 27 ] Pickard. III Springer-Verlag. G. 2. D. 4. Mai 1987 [ 21 ] Okday Şefik [ 22 ] Reishauer AG [ 23 ] Schuster. Verlag Technische Rundschau im Hallwag Verlag. Heft 11 Berechnung der Maschinenelemente Springer-Verlag.Dişliler [ 18 ] MAAG. Bern und Stuttgart Berechnung einfacher und zusammengesetzter Planetengetriebe KEM. J. E.ch . [ 26 ] Widmer.

ch . Zusammenstellung der Gleichungen Achsabstandabmasse und Achslagetoleranzen von Gehäusen für Stirnradgetriebe Angaben für Verzahnungen in Zeichnungen. für Evolventenverzahnungen an Stirnrädern (Zylinderräder) für den allgemeinen Maschinenbau und den Schwermaschinenbau Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung. Berechnung der Zahnfusstragfähigkeit Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Berechnung der Fresstragfähigkeit Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern. Einführung und allgemeine Einflussfaktoren Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Anwendungsnorm für Industriegetriebe. Anwendungsnorm für Schnellaufgetriebe und Getriebe ähnlicher Anforderungen Planetengetriebe Begriffe.Dişliler 2. Moduln für Zylinderschneckengetriebe Bezugsprofile. Flankenspiel / Zahndickenabmasse / Zahndickentoleranzen Grundlagen Schrägungswinkel für Stirnradverzahnungen Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Moduln für Stirnräder Modulreihe für Zahnräder.2 Standartlar DIN 780 T1 DIN 780 T2 DIN 867 DIN 3960 DIN 3960 B1 DIN 3964 DIN 3966 T1 DIN 3967 DIN 3978 DIN 3990 T1 DIN 3990 T2 DIN 3990 T3 DIN 3990 T4 DIN 3990 T 5 DIN 3990 T11 DIN 3990 T21 VDI 2157 Mai1977 Mai1977 Feb1986 Juli1980 Juli1980 Nov1980 Aug1978 Jul1978 Aug1976 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mai1984 Jul1984 Jul1984 Sep 1978 Modulreihe für Zahnräder. Detail-Methode Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung. Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern.guven-kutay. Berechnung der Zahnflankentragfähigkeit (Grübchenbildung). Berechnungsgrundlagen www. Angaben für Stirnrad-(Zylinderrad) Evolventenverzahnungen Getriebe-Passsystem. Symbole. Dauerfestigkeitswerte und Werkstoffqualitäten Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung.

ch .44 3 Konu İndeksi Dişliler A Ayna Aynanın diş sayısı “ z2 ” D 7 11 7 7 7 7 7 7 5 7 28 Dış çap " dD " Diş genişliği“b” Dış taksimat dairesi çapı " dd " Diş üstü açısı " δa " Diş üstü yüksekliği “ ha ” Dişli konisi tepe yarım açısı " δd " Düz dişli konik dişliler E Eksenler veya kesişme açısı "Σ" F Form faktörleri G Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü “SFGER” H 28 Helis dişli konik dişliler 6 Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı “εesγ” 22 22 Helis kavrama oranı “εesβ” Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü 28 “SFhe” Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi “σFhe” 28 I Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” Konik dişlide eşdeğer değerler Konik dişlide geometrik kontrol Konik dişlide işletme faktörü “KİŞ “ Konik dişlide kavrama “gesα” Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Konik dişlide koni uzunlukları “R” Konik dişlide kuvvetler Konik dişlide modül “m” Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Konik dişlide profil kaydırması “xk” Konik dişliler Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde tanımlama Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri Koninin dış uzunluğu "Rd" Koninin iç uzunluğu "Ri" Koninin ortalama uzunluğu "Ror" Kuvvet faktörleri M 21 18 23 29 22 13 17 16 24 11 22 21 5 30 30 31 28 7 29 30 18 7 7 7 28 Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti “σFSK” 28 Modül seçimi 12 O Orta taksimat dairesi " dor " 7 7 22 25 25 26 13 8 29 17 16 11 P 7 24 9 22 8 6 7 İç çap " di " K Kavrama açısı“αn” Kavrama doğrusu uzunluğu “ gesα” Konik dişli eksenel kuvvetleri Konik dişli radyal kuvvetleri Konik dişli yatak kuvvetleri Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide çevirme oranı Konik dişlide dinamik faktör “ KV “ Konik dişlide diş boyutları “h” Konik dişlide diş genişliği “b” Konik dişlide diş sayısı “z” Pinyonda teğetsel kuvvet Profil açısı “αP” Profil kavrama oranı “ εα “ R Referans plan dişlisi S Spiral dişli konik dişliler T Taban açısı " δt " www.guven-kutay.

Dişliler Taban derinliği“ht” Taban konisi tepe yarım açısı " δi " Taksimat konisi tepe yarım açısı " δ " 7 7 7 Y Yerel diş dibi kırılma gerilimi “σFYe” 28 www.guven-kutay.ch .

.

ch .guven-kutay.1 www.Dişliler 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful