iv

T.C. GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TÜRKİYE, YUNANİSTAN VE ARNAVUTLUK’UN BALKAN ÜLKELERİ VE ETNİK YAPISI ÜZERİNE STRATEJİK HEDEFLERİ

Halil AKMAN YÜKSEK LİSANS TEZİ STRATEJİ BİLİMİ ANABİLİM DALI

GEBZE 2006

v

T.C. GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TÜRKİYE, YUNANİSTAN VE ARNAVUTLUK’UN BALKAN ÜLKELERİ VE ETNİK YAPISI ÜZERİNE STRATEJİK HEDEFLERİ

Halil AKMAN YÜKSEK LİSANS TEZİ STRATEJİ BİLİMİ ANABİLİM DALI

TEZ DANIŞMANI Prof.Dr. Abdülkadir AKÇİN

GEBZE 2006

iv

ÖZET
TEZ BAŞLIĞI: Türkiye, Yunanistan Ve Arnavutluk’un Balkan Ülkeleri ve Etnik Yapısı Üzerine Stratejik Hedefleri YAZAR ADI: Halil AKMAN Balkanlar, Avrupa’ya açılan kapı ve Avrupa ile kuzey Afrika, Ortadoğu ve Asya arasında stratejik öneme sahip bir bölgedir. Bu özelliğindendir ki tarihin her devrinde birçok kez istilalara uğramış, birçok millet bölgeye damgasını vurmuş, eserlerini, kültürlerini ve medeniyetlerini bırakmışlardır. Üç Büyük semavi dinin mevcut olduğu, 19 ırkın yaşadığı, 16 dilin konuşulduğu, medeniyetler mozaiği olan bu topraklarda huzuru korumak, her zaman çok zor olmuştur. Bölge insanları hiçbir zaman kendi kaderlerine bırakılmamışlar, büyük devletlerin, bölge devletlerinin ve stratejik taktiklerin arasında kalmışlardır. Bu sebeple bölgeyi iyi anlayabilmek, dünyayı, stratejik güçleri, hedefleri ve taktikleri iyi analiz etmeyi getirir. Bu çalışmada, Balkan Tarihi ve ülkeleri genel olarak incelendikten sonra, özelde, etkili bölge güçleri olan Yunanistan, Türkiye ve Arnavutluğun Balkan politikaları incelenmiştir. Soğuk savaş sonrasında, Sovyetler sonrasında oluşan yeni dengelere bu üç devlet açısından bakılmıştır. Yunanistan, özellikle Avrupa Birliğine girdikten sonra, bölgede aktif rol oynamaya başlamıştır. Avrupa Birliğinin de imkânlarını ardına alan Yunanistan, tüm Balkan ülkelerine yatırımlar yaparak ekonomi-politik anlayışla nüfuzunu arttırma amacındadır. Türkiye’nin bölgeye ilgisi, özellikle komünist blok dağıldıktan sonra artmıştır. Tarihi bağları bulunan, Arnavutluk ve Bosna Hersek’le ilişkilerini geliştirmiş, Makedonya’yı desteklemiştir. Bir başka önemli Balkan ülkesi olan Arnavutluk için diğer ülkelerde yaşayan Arnavutların durumu önemlidir. 6 milyon Arnavut’tan sadece 3,4 milyonunu Arnavutlukta yaşamakta ve geri kalanının komşu ülkelerde, özellikle de sorunlu Makedonya ve Kosova’da olduğu düşünülürse, durumun hassasiyeti daha iyi anlaşılır. Bu bağlamda bu tez, etkili bölge güçlerinin balkan politikalarını, hassasiyetlerini ve hedeflerini anlatma yoluna gitmiştir. Anahtar Sözcükler: Balkanlar, Türkiye, Arnavutluk, Yunanistan, Güneydoğu Avrupa

v

SUMMARY
TITLE OF THE THESIS: Stratejıcal Aıms Of Turkey, Greece And Albanıa On Balkan States And Theır Etnıcal Structure AUTHOR: Halil AKMAN

Balkans is a door to Europe and a strategically important place between Europe and north Africa, Middle East and Asia. For this reason, it has been invaded for many times throughout the history, several nations have stamped the place by leaving their work of arts cultures and civilizations. It has always been very dificult to keep the peace in the place, the harmony of civilizations, where three great sacred religion and 19 races have lived and 16 languages have been spoken. People of this lands has never been left to their own fate but have always been between the great states, the states of the land and the strategic tactics. So to underestand the region better, it takes a very good analysis of the world, strategic powers, goals and tactics. In this work, after having examined the Balkan History and countries in general, the Balkan politics of particularliy effective powers of the land; Greece, Turkey and Albania. After the cold war, it has been looked to the new balances which came out after Soviet Union from the point of these three countries. Greece, especially after having been accepted to the EU, started to play an active role in the land, and looked for ways of increasing its power there economically and politically by making investment in Balkan Countries. Turkey, had its interest to the land after the communist block has split, developed its relations with Albania and Bosnia Herzegovina and supported Makedonia. For Albenia, which is another important Balkan country, it is is important the well being of the Albanians living in other countries. It would be better of us to understand the sensisitivity of the situation if we think only 3.4 of the 6 million of Albanians live in Albania and the rest live in neighbour countries, especially problematic Kosova and Makedonia. In this aspect this thesis is on telling the Balkan politics of the effective countries in particular, their sensitiveness and goals. Key Words: Balkans, Turkey, Albenia, Greece, South Europe

vi

TEŞEKKÜR

Öğrenim hayatımda önemli yeri olan, ODTÜ Tarih bölümünün değerli hocalarına; her zaman yanımda olan Ankara Üniversitesi SBF, Kamu Yönetimi ve Siyaset Biliminde doktora yapan değerli arkadaşım Serkan ÜNAL’a; değerli meslektaşım Selman YILMAZ’a; bir ev sıcaklığında çalışma ortamı sağlayan değerli İSAM Kütüphanesi personeline, teşekkürlerimi sunarım. Çalışmanın hazırlanırken değerli vakitlerini ayırıp, engin bilgilerini paylaşan ve yol açan Prof. Dr. Abdulkadir AKÇİN hocama, beni ilk bu konuya yönlendiren çalışma metotlarını gösteren ve ilgili kaynaklara yönlendiren Yrd. Doç. Dr. Mesut H. CAŞİN hocama, yoğunluğu içinde değerli vakitlerini ayırıp yüreklendiren Prof. Dr. Zekai ÖKTE’ye özellikle şükranlarımı borçluyum. Ayrıca, manevi desteklerini eksik etmeyen aileme sonsuz teşekkürlerimi sunarım

.........................2..................................... BALKAN COĞRAFYASI ....... Osmanlı Balkan Fethi........5.....................2.....................................................................4............................... Sırp İsyanı ......................... Roma Dönemi ......... v TEŞEKKÜR...........................................................................4.................................................1.......................... Bizans Dönemi ....................................................................... 17 4............... 19 4.............. Osmanlı Yönetim Politikası ........... 33 4.5................................................................... Osmanlı İmparatorluğu'nun Durumu 31 4..........YY.. 20 4.............................................. 13 3.....3................................................ Arnavutlar ....................................... 24 4..................... 30 4.........................................1........... Osmanlı İmparatorluğu Dönemi . 12 3...............................2............................4................ 17 4...4....4.............................. Balkan Çingeneleri....................4... vi İÇİNDEKİLER DİZİNİ ......3... 25 4..................4.............................. Bulgarlar..... Rumenler ............... Türkler 3......... Slavlar ............................... 15 4..................................vii İÇİNDEKİLER DİZİNİ Sayfa ÖZET ................................................................. 35 4..........4.....................4....... xvi 1........................ Yunanlılar........1................ iv SUMMARY .......5...5............................................................. 18..................................................................4. Osmanlı İmparatorluğu’nun Çözülüşü......... 1 2........................................... 14 4.2.................vii KISALTMALAR ...........................................................6................4.................................................. 10 3............... 34 4.........................GİRİŞ .. Eski Uygarlıklar .............................................Yunan İsyanı .......................................... Osmanlı Fetih Politikası..........3..................................................................... 15 4.........2.....................................................................................................4.................................................. Birinci Ayaklanma ................ 19 4.... 13 3........................................................................................................................................................................................................1.................... BALKANLARIN ETNİK YAPISI ....5.............................................................. Osmanlı Öncesi Balkanlara Gelen Türkler ......3.............................. TARİHTE BALKANLAR .......7...............................................4..... 11 3............. 5 3...............2.. 12 3............................................................8........ Balkan Yahudileri 13 14 3............... İkinci Ayaklanma .............5........................................................5................................................... 35 ........1.....2.............

.... Birinci Dünya Savaşı’nın Sonuçları..........................3. 48 4........9.............................................................. 75 5............7..4........2........................1.................. Konum......... 39 4.................................................................. Avusturya ............2.......... Osmanlı İmparatorluğu ....7.. 19.......................................7....................... 1919–1930 Arası Dönem Balkanları.. İkinci Balkan Savaşı... 72 5...........................................................8..9.....2.............................4.........................................................................6....................................Yunanistan’ın Bağımsızlığı........3............................ İkinci Dünya Savaşı Sonrası Balkanlar.....4..7..Yunanlıların Durumu ...............1.......1..............................6.7.................................... 62 4......................... 46 4....1....5.......5........... 72 4......................... 50 4.......... 64 4..........................................4....... Makedonya Sorunu .........5........................... Bulgaristan ....5. 41 4...........2......................................5......................................... Romanya’nın (Eflak-Boğdan) Bağımsızlığı ...............6................................. Birinci Dünya Savaşı..................5. 70 4...... 45 4..............2.........5........................... 66 4.......... 58 4.... 52 4........... İkinci Dünya Savaşında Balkanlar ............1...............1 Savaşa Doğru ..................... 56 4.................5........................... Balkan Paktı .................... 60 4...... 69 4.........11..................1. 1930–1939 Arası Dönem Balkanları.................................................................................................................... Birinci Balkan Savaşı.............. 42 4......... 75 ...........................5......8..8...................... Prusya................... BALKAN ÜLKELERİNİN DÜNÜ BUGÜNÜ...........................................................................................5......................... 67 4.......1....1....1....... 44 4...............7................viii 4................................. 36 4..... 52 4...................... 46 4...........3.........................3................................................ Soğuk Savaş Sonrası Balkanlar..3...... 46 4.....1.......................5...... Fiziki Özellikler . 66 4.... Balkanlarda Durum ..... İngiltere ................. Rusya............................................ Savaş Öncesi Balkanların Durumu ..... Avusturya’nın Bosna Hersek’i İşgal Etmesi ..............8.....3.........................8..2.......................................................................................5........................5................. Balkanlara ve Büyük Devletlere Genel Bakış......................10. İkinci Dünya Savaşı ve Balkanlar ..................................6 İtalya.................................................................... Balkan Savaşları....................... 44 4.............................................................. 60 4...........................4.........yy............................6................................... 75 5........... Fransa ..... 69 4........1.................................................................................................. İki Dünya Savaşı Arası Dönemde Balkanlar .... 35 4................. 63 4....5...... 75 5.......................................................................... İkinci Dünya Savaşı ....9.................................................................

............1............... 75 5...........................................7..............................................................1.......................1............. 77 5.....................2...1.................................................................................... Yunanistan .... Bağımsızlık ve Sonrası..2................................ 91 5.....Sınırlar..1... Din.......... 92 5..... Bulgaristan’ın Tarihi ...........1........................... Genel Bilgiler .1............1....................3.......2...... Osmanlı Öncesi Romanya.....2.............2............ 78 5................... Dil...ix 5.8.....5.......................1....................2...... 91 5...... 77 5..................1........6.........................................1.1.....8.............................2................ 92 5.......1.......................5.............. Başkent ve Önemli Şehirler 75 5.........................................2...........2..........................1.......1............................ Birinci Bulgar Devleti .6......................2.3..................2...2..........1......................4.......... 93 5.......................................1.......................... İklim ve Bitki Örtüsü ........................4................. Coğrafi Konumu ve Özellikleri ........................ Başlıca Şehirleri .2............ 77 5.......................3................... 84 5......... İkinci Dünya Savaşı Yılları .... 75 5...... 91 5............ 99 .......2.....Tarihi ..................1..........1....... Krallık Dönemi.......2.................................................6...........1...........8..........1.......................1.........2................ Konum................................2.........................1.....................1................................................................................................. 94 5.......................................5...........1.................. 76 5............... 91 5............................................................... Nüfus ve Etnik Guruplar .......3...... Nüfus .......4.. 91 5......... 89 5.....................2.. 76 5...............1........................1.................................... Sınırlar..................1............................... 98 5...............1...................... İkinci Bulgar Devleti...............................2......................... 98 5.....3..................2....... Göller ........................................2..........................7..... Nüfus ve Sosyal Özellikler ............. 77 5........................... 98 5.................... Bulgarların Kökeni...2...........3.........................3..............................................2........... Dağlar...........................1............. 82 5.....1..................... 87 5......................2........................ Din...................1........... Genel Özellikler ........................................................................ 93 5............. 77 5..1.1...1......................3........................................2......... 93 5........................................................................... 92 5........ İklim ............ Romanya ............... Dağlar..................2................. Bulgaristan’ın Bağımsızlığı....1...................3......................1............2.......1............1............ Akarsular .......................................2........1.......................... Osmanlı Hâkimiyetinde Bulgaristan ..1.............2..............8...........................1....... Osmanlı Dönemi ... 80 5. 76 5... 77 5............2........................1.........

... Yunanistan’ın Bağımsızlığı.........................2....... Sosyalist Dönem ........ Dil........2.............5...........2......1.1................x 5....................... 111 5...... 110 5....1............. Arnavutluk Tarihi....... Osmanlı Hâkimiyetinde Arnavutluk .......... Komünizmin Çöküşü .. 100 5.....4........1...4..4.....................2............................................................................4............7..1......... 121 5....................... 111 5........3...............................................3................................................... Göller ...........1............2.8....... 112 5...............................3.....6...1............2.........5......2................. 100 5..................4............ Nüfus Ve Sosyal Özellikler.......1. 111 5............. 102 5.............................1.............................1...8....2.. Genel Bilgiler.... Önemli şehirler...............4..............................3..2......2......1........................3............................................4.........................3....................Din......... 111 5.............3...................4.4.......................2............................... Göller ................1...................................3.. Din........................................ Dağlar.... 108 5.......... Türk Devri..........5............................ 115 5......5...........2............4.... 105 5....... 112 5........................................... Yunanistan'ın Tarihi 5..................1........ Nüfus ...............1.............1....................................................3.....................................................2.. 112 5...................2........................... İklim Ve Bitki Örtüsü ...1................3.....................................3.....1.........................3.............4...... İkinci Dünya Savaşı Sonrası Yunanistan .......... Eski Yugoslavya .................. Akarsular .......................8.................. 113 5........... Bağımsızlık Sonrası Dönem..........2.... Genel Özellikler .............................4....1........................... 104 5............. Nehirler .................................4.....................................................2........................... Arnavutluk’un Bağımsızlığı............................ Eski Dönemler................4......1... İklim ...................................................4............... Konum......................2......................4........................................................................... 111 5........... Arnavutluk ...1..5......4..........7. 110 5...........1........................6. Nüfus ve Şehirler....3.4... 110 5... 117 5..4..3. 110 5.........................4...................1.......................................3... 121 5.....................4.........................................................5..........1.............4.. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönem ............................ Sınırlar.......4................4..................3........ 99 5........8.......................... 117 5....................................... 101 5................................ 110 5....... 110 5..................4................1........................................ Konumu 121 ............................4. Eski Yunanistan 101 101 5................ 100 5....1.............. 120 5.... 112 5.....2..

.. 123 5...................1........................... 127 5......................3. Koordinatlar .....................2............... 135 5............... 122 5........ Eski çağlar.......... 123 5.5......................2................ Başkent................................................................. 126 5......... 133 5. 134 5............ 132 5................ Önemli Şehirleri ......4.................................... Roma ve Bizans dönemi ......................2.........5...................................................2...... 121 5.. 135 5.......2....2...............................2.. 125 5..2..............2.......1.......3................3......5...............................6............................5.......1......5.. Nüfus ...2....2..............3...............................................5.......... Nüfus ve Etnik Gruplar ..................5.....3.............1..............1....7..................5............................................. 131 5.....................5....5............................. Not.................. Yüzölçümü ..5............... 131 5............................................1.................................................... Yugoslavya’nın Tarihi .......2......5...5............ 134 5............... 123 5.......... Koordinatlar ......................8..................5...............1.. Yüzölçümü .................5..................................................5.............5....................5.....6............................5.................................. Makedonya.....2..1.................................................. Hırvatistan................... Sınır komşuları ...............................................................2......................... Küçük Slav devletleri...... Sınır komşuları .2...... 131 5............................. 128 5..............7..... 133 5.................................... İklim .......4..1................ 133 5................3.............. 135 5.....2..5.............4.........3............................... 133 5.......3............................ Koordinatlar .1............................2.. 122 5.......3.5..............................................3......5.....................3......... 121 5................. 131 4............. İklim .................5.......3.......2....................5.3............................... 132 5......... 133 5............ Nüfus .................................................. 135 ..........2.......5...... Sloven Krallığı ..............................5..3.....5......... Etnik Gruplar...........3.......................... 134 5............5............. Birinci Dünya Savaşı Dönemi.......1................2..........1.........2............... Başkenti ve Önemli Şehirler .................5......5....... Sırp...............3... 134 5. Federasyonun Yapısı.......... Osmanlı Dönemi ....2....... Hırvat................6............................................1...xi 5.................1..... 122 5..........................5.5. 135 5.. Din.................... 134 5.3..............5....... Yeni Yugoslavya ve dağılma ................................................ Sınır komşuları .5.....................................................2.............. Yüzölçümü ................................5.............................................................4......................2..................5......................5..5.............................. İkinci dünya Savaşı ve Tito Yılları .....1................................................................2................... Slovenya...........5............. Yugoslavya’dan Kopan Devletler .. 132 5..........

.........................5.5...5........................................ 138 5..............5..........................7............................ 142 .................. 136 5. Sınırlar... 137 5...............4........................5..........1.5..............4..5.....................4.... 139 5.... 136 5....5...... Etnik Gruplar.................................5... Yüzölçümü ...............7..5...................................................5..........4.....5. 140 5........ 140 5........................ İklim .......5.....................................5......................xii 5....................................................................................................................................................................... 140 5...........4.....5.............6...6......1.5.........................4............................................. Nüfus .... 136 5.....................1......... İklim ...........................5...............6..................................................4. 141 6................................. Din......................4...................................................................... 137 5...............4........................................... 139 5.......4.. Din.................. 139 5... Nüfus ....... Din....................................5.................. Sınırlar... Nüfus ve Etnik Gruplar .........1........6.......6.............6...3............................3........ Özerk Devletler ..4..........................6.... Dinler ...................................................5........................... 140 5.....................................2.........................................5............5........6....2.............5...............5......5......................................................3.................................4.................5.............. 141 5....................5.......1............5.................5........4.....................................5................................3........................... Not.......... Nüfus ...5.............3.........5.............5................................................................................................ Yüzölçümü . Etnik Gruplar.............................. Yunanistan’ın Etnik Yapısı ................................................ YUNANİSTAN VE BALKANLAR..... Kosova ..3.......... 138 5........... 139 5..5..........................5........................ 140 5......................4............. 139 5... 137 5..................................................... 135 5........5....5...... 136 5...................................... Koordinatlar ..5.2... 136 5.........3................ 138 5..................2.......... 138 5.................5................ 139 5....... Voyvodina .3..............5........ Nüfus ve Etnik Gruplar ....... 136 5.5..5..............2....7............. 139 5........4... 141 5..5.. Başkent ve Önemli Şehirleri ................ Sınır komşuları .........7...... 142 6....5..............................6..............5..............5...................3.........................................1........................................6................ Sırbistan ............................... İdari yapı ....5...............................................5.............2. 137 5. Nüfus ..8... 136 5.................. Başkenti. Karadağ ..................................................................... Bosna Hersek .................... Başkent ve Önemli Şehirler ................................................................... Yüzölçümü ........................6.............. 141 5......................................................................1...............................................................

........ Yunanistan.2...........4...5.... 150 6...... Güney Arnavutluk (Epir) Meselesi .....................2.......... 172 7.................. Türk Balkan Politikası .. Mekedonyadaki Azınlıklar Ve Arnavutluk Makedonya İlişkileri ...............5.............................. 146 6......................1...... Kosova ............................................................... Kosova Sorununun Uluslararası Sahneye Çıkışı Ve NATO Harekâtı ....... 159 6......3................ Yunanistan’da Dil Grupları..................................4.................................. 148 6. 183 7.....1....... Makedonya’nın Bağımsızlığına Yunanistan’ın Tepkisi ...........5.........................2.3..............3..... Kosova Sorunu Ve Arnavutluk... Yunanistan’ın Ekonomik Yapısı ........ Arnavutluk Dış Politikası Ve Balkan Devletleriyle İlişkileri .........2...........................................xiii 6...... Kosova Cumhuriyeti İlanı ......... 155 6............................ 170 7............................................................................................9.......... 146 6.......... 158 6...9.................5.............................................. 190 8....... Yunanistan’ın Balkan Politikası.................1....... Arnavutluk’un Kısa Tarihçesi ............. 179 7........................3.............................................................................9......... 159 6.........4.................................... 181 7......... Makedonya’nın Bağımsızlık İlanı............. 170 7............. Komünizm Sonrası Dönem ............................5..4..............2.............. Yunanistan-Sırbistan İlişkileri ........................ 172 7....................................................... 161 6..... 171 7... Yunanistan’ın Balkanlardaki Ekonomik Politikası. 1913–1991 Arası Dönem ...............2....................2........2...................... 180 7.............. 147 6.......................1.. Diğerler Azınlıklar ............. Balkan Jeopolitiği Ve Türkiye .. 186 7.........1..........................................................2.......................5............. Yunanistan’ın Balkanlar Üzerine Ekonomik Politikası ..........................3......................... Balkanlar’ın Ekonomik Yapısı..2.................. 142 6............ 175 7......... Makedonya............... 191 8.................... TÜRKİYE VE BALKANLAR .................... 152 6......................................... Arnavutların Yoğun Olduğu Ülkeler .......... 173 7....1.......Yugoslavya İlişkileri ..... Yunanistan Romanya İlişkileri............. 188 8......1...................... 185 7............9........ 175 7................................................................2..4.....................................................................1......................2..................Bulgaristan İlişkileri .........5......7...........5.................................................................................................. 144 6...............1...........1.5............. Yunanistan Arnavutluk İlişkileri.............. Arnavutlukta Yaşayan Azınlıklar.............1................................ Yunanistan-Makedonya İlişkileri.........................2............2.......6....... 163 7... Yeni Dönemde Arnavutluk Dış Politikası ...... ARNAVUTLUK VE BALKANLAR ............................................. 194 ............................8...... Yunan Azınlık ..............................5.......3....... 174 7.....................

....... Türkiye’nin Balkanlar Stratejileri ve Senaryolar .. 196 8.......................... 198 8.....2.....4...................... Türk-Yunan İlişkileri ................... Türkiye-Sırbistan İlişkileri .........2...........3.......1..... 230 8........................5...... 231 8..................................................6 Diğer Balkan Ülkeleriyle İlişkiler..................4.................................. 203 8...3..........................3............... 215 8.............4.................... 218 8..... 204 8....... 235 9...3......7.... Komünizm Sonrası Türk-Arnavutluk İlişkileri................... BALKAN JEPOLİTİĞİ VE TÜRKİYE İÇİN SENARYOLAR ...5. 1930–1960 Arası Dönem İlişkileri...................6.....2.... Türkiye-Bulgaristan İlişkileri................................... 1923–1945 Arası Balkan Politikası..........5........................6..5.. 206 8.....................6........... İkinci Dünya savaşı ve Enver Hoca Dönemi İlişkileri.. 1960’lardan 90’lara İlişkiler (1963–96 Arası Dönem)...................................... 233 8........3.................................................................. Yunanistan’ın Türkiye Politikasının Değişmesi ..... 204 8...................... Osmanlı Dönemi İlişkiler....... 233 8... Soğuk Savaş Yılları Türk Balkan Politikası....2....... Türk Dış Politikası Ve Arnavutluk ........... 211 8........ 224 8.....................4....................5.......................6.................. 1923–1944 Arası Dönem . Balkan Savaşları...................5.......2..................4.. 203 8..... 194 8.................. Yunanistan’ın Bağımsızlığını Kazanması Ve Türkiye Aleyhine Büyümesi .....2.................................. 230 8.....6...1............................................ 232 8............ Türkiye-Hırvatistan İlişkileri . Jivkov Dönemi Sonrası Türk-Bulgar İlişkileri.......Balkan Politikası ....... 237 ...........................1............. 228 8..6......................... Türkiye-Romanya İlişkileri.... 220 8... Türkiye-Bosna-Hersek İlişkileri....... Arnavutluk-Türkiye İlişkileri .4....6.........xiv 8..................................................3..............1............5. 218 8................. Bulgaristan’ın Bağımsızlığı ............................................3................. 234 9....3........................... 80’li Yıllar İki Ülke Arası Kriz Dönemi Ve Azınlık Sorunu.... 205 8................................................ 208 8.3...................................2..1................. 235 9.....................5.................. Türkiye Bulgaristan İlişkileri ..........................................5...... 210 8..................................4.................1... 1990 Sonrası Türk.......... 203 8................................ Türkiye -Slovenya İlişkileri .............2................... 1996 Sonrası Dönem İlişkileri ................................................................................................................3. 216 8.... Arnavutluk’un bağımsızlığı ve Bağımsızlık Sonrası İlişkiler.................. Bulgaristan’da Komünist Dönem....4................................ 213 8... Birinci Dünya Savaşı Ve Türk Kurtuluş Savaşı Sırasında İlişkiler ....3....... 223 8...3..................4................ Türkiye-Makedonya ilişkileri....4........... 209 8.2............5........................................ Jeopolitik ve Strateji................6.................3..........

............................ Uzun Vade Kötümser Senaryolar (2030)................................. Uzun Vadede İyimser Senaryolar (2030)......... 242 9................................. 272 EK 1 Balkanlar-Göç Yolları...................1.................................nde Türkiye ile Balkan Ülkeleri Arasında İmzalanmış Olan Başlıca Anlaşmalar (1923-111938) ............................ Kısa Vadede Kötümser Senaryolar (2008) ....................................1............................................................................2...................................Kısa Vadede İyimser Senaryolar (2008) ........... 273 EK 3 Atatürk Dönemi.............1. SONUÇ ..................... 246 KAYNAKLAR ............. 240 9.......................2.....................2.............................2...... 243 9.........2.. 244 10......1......... 242 9..................................................................................... 238 9... 248 ÖZGEÇMİŞ 271 EKLER....2........ Orta Vadede İyimser Senaryolar (20015) ...... 239 9............2............................ 274 EK 4 Balkanlara Açılış Dönemi 1352-1450 arası Balkanlarda İnşa Edilen Osmanlı Eserleri ........................ 272 EK 2 Balkanlardan Göçler .......................................................................................................................3...........1..............................................................2............................. İyimser Senaryolar ....................xv 9.....................2.......2........................2.. 238 9.......................... Kötümser Senaryolar...2........3...................2...............2...................... 276 EK-5: Balkanlar 279 ......................................1............Orta Vade Kötümser Senaryolar (2015) .....................

T BAB BH BTC BM COMECON COMINFORM DOS ENOSIS FYROM GDAÜ GKRY GSMH HÖH IFOR IMF IMRO KEİ NATO OMONİA Amerika Birleşik Devletleri Avrupa Ekonomik Topluluğu Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Askeri Elektronik Sanayi Şirketi Avrupa Topluluğu Batı Avrupa Birliği Bosna Hersek Bulgarian Telecomminication Company (Bulgar Telekominikasyon Kurumu) Birleşmiş Milletler The Council for Mutual Economic Assistance (Ekonomik Yardımlaşma Konseyi) Communist Information Bureau (Komünist Enformasyon Bürosu) Sırbistan Demokratik Muhalefeti Kıbrıs ve Yunanistan’ın Birleşmesi Fikri.xvi KISALTMALAR ABD AET AGİT ASELSAN A. Former Yugoslav Republic of Macedonia ( Eski Yugoslavya Makedonya Cumhuriyeti) Güneydoğu Avrupa Ülkeleri Güney Kıbrıs Rum Kesimi Gayrı Safi Milli Hâsıla Hak ve Özgürlükler Hareketi Implementation Force (Çok Uluslu Uygulama Gücü) International Monetary Fund (Uluslar arası Para Fonu) The Internal Macedonian Revolutionary Organization (İç Makedonya Devrimci Örgütü) Karadeniz Ekonomik İşbirliği North Atlantic Treaty Organization (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütüne ) Arnavutluk Yunan Azınlığın Siyasi Örgütü (Birlik/Dayanışma) .

xvii OTE PASOK PKK ROMTELECOM SFOR SSCB TBMM TSK TİKA UÇK UNPROFOR VP YFC Hellenic Telecommunication Organization (Yunan Telekom Şirketi) Panhellenic Socialist Movement (Panhelinik Sosyalist Hareket) Partiya Karkerên Kurdistan (Terör Örgütü) Romanya Telekomikasyon Kuruluşu Stabilization Force (Barış İstikrar Kuvveti) Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Türkiye Büyük Millet Meclisi Türk Silahlı Kuvvetleri Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Kosova Kurtuluş Ordusu The United Nations Protection Force (BM Barışı Koruma gücü) Varşova Paktı Yugoslavya Federal Cumhuriyeti .

Daha sonraki dönemlerde Hıristiyanlık. ilgiyi her zaman üzerine çekebilmiş. Türkiye Açısından Balkan Konusunun Çeşitli Boyutları. bölgenin önemini arttırmaktadır. Balkanlar. Asya’nın. Anadolu’ya geçmiş ve Asya kıtasına açılmışlardır. doğuda Rusya’yı tehdit edecek güce sahiptir”2 stratejik anlayışı bölgeye bakış açısından önemlidir. İslamiyet ise Anadolu ve Boğazlardan. Ayrıca Balkan topraklarındaki zenginlikler. Hint okyanusu güzergâhlarındaki ticaret yolları hâkimiyetinin tamamlayıcısıdır. Ankara. GİRİŞ Balkanlar Avrupa ve Asya arasında geçiş alanı. batıda Avrupa’yı. İmge Kitabevi. insanlar karışımı ve bu karışım içinde de kargaşalıklar meydanı olmuş bir coğrafyadır. Müslüman camilerinin yanında Bizans kiliseleri ve Yunan tapınakları yer alır.189 1 . Avrupa büyük devletlerinin. kimi zaman ateş meydanı. Frank kalelerinin.1 1. 1993 s. Anadolu’ya. günümüzde tüm dünyanın karışıklıklarla andığı bölge. Balkan güvenliğini tehdit eden gücün. Osmanlı köylerinin iç içe yaşadığı bir medeniyetler müzesi halindedir. Balkanlar. Roma hamamlarının. Afrika’nın. Ancak Yalnızca Avrupa ve Asya’yı değil tüm dünyayı ilgilendiren ateşleyen. Kızıldeniz. Balkanlara yayılmıştır. oradan Afrika ve Asya’ya açılmıştır. Türkiye’nin Dış Politikası. milletler mozaiği. 259 2 Oral Sander. Balkanlar hâkimiyeti. Bu yolların hâkimiyetinde de Balkanlar önemlidir. kimi zaman da barut fıçısı1 durumunda olmuştur. Doğu Akdeniz’in. Balkanlardan ve Akdeniz’den. Asya ve Afrika arasında geçiş yolları üzerinde olduğu için tarihte sayısız istilalara uğramıştır. Büyük İskender Dünya İmparatorluğunu kurarken Balkanlardan. Akdeniz. Romalılar. Bu ilginin ve çıkan karışıklıkların. İstanbul. Balkanlar Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı. 1989. İhsan. Avrupa. Balkan coğrafyasından geçen insanlar uzun geçmişin sayısız işaretleriyle selamlanır. s. Gürkan. Hatta “Balkanların dışında Balkanları yöneten. Karadeniz. Boğazlar ve Balkanlar üzerinden Avrupa’ya yayılmıştır. Günümüzde ise enerji yolları önem kazanmıştır. Akdeniz ve Avrupa’nın da güvenliğini tehdit edeceği açıktır. güneydeki sıcak denizlerin zenginliklerine ulaşabilmek ve kendi güvenliklerini güvence altında alabilmek rekabetinden doğduğu görülmektedir.

1427 6 B. otorite boşluğu yaşanan bir bölge haline gelmiştir. Osmanlı 1. İstanbul. Albert Grenier'in: “ancak fethedilmek isteyen toplumlar fethedilebilirler. Osmanlı Devletinin güçten düşmesi ile Balkanlar tam bir karışıklık merkezi olmuştur. p. History of the Balkans. “Balkanlar ve Türkiye. Etnik yapının 3 4 Fernand Braudel. N. soğuk savaş sonrası. bölge halklarına her türlü güvence vermiş. 1983. sosyalist rejimlerin çökmesiyle sonuçlanmıştır. Transilvanya ve Dobruca ihtilaflarıyla hala ciddi problemlere ve genel savaşlara yol açabilecek potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır.2. Sovyetler Birliği’nin 1989’da dağılmasıyla birlikte Doğu Bloğu’nun yıkılma aşaması.5 Bu istek kendini. “Papa’nın tacından ise Sultan’ın sarığı”6 değişine varacak derecede bir tercih meselesi olmuştur. Ankara: 1993 s. İkinci dünya savaşında da işgallere maruz kalmıştır.53 . Osmanlı Balkan fethinin çok kısa sürede olmasının sebeplerini anlamada bize yol göstermektedir. Soğuk savaş döneminin konjektürü gereği gerilimle ayakta duran bölge."3 şeklindeki düşüncesi.219. Osmanlı’nın dağılma tehlikesi geçirdiği.103 5 Mustafa Kahramanyol. Bölge. Bu sayede bölge halkı. Türkiye’nin Varolma Şartları” Yeni Türkiye Cumhuriyeti Özel Sayısı. Soğuk savaş sonrası Sovyetler Birliği’nin dağılması ile.Jelavıch. Çok iyi sistemli bir bir fetih politikaları olan Osmanlı. Nazım Tektaş. s. vol. koskoca Dünya savaşına yol açacak bir fitil görevi üstlenmiş ve kıvılcım buradan çakılmıştır. Akdeniz c. 1999. Burak yayınevi. Balkanlar.1. siyasal birliğin yeniden tesisi için bölgeden destek görmüştür. Çadırdan Saraya. cilt 4. kaynayan kazan olma özelliğini tekrar açığa çıkarmıştır. kendisine karşı isyan girişiminin aksine. s. kısa sürede bölgede otoritelerini kurmuşlardır. birlik ve düzeni tam olarak sağlamıştır. Hatta. no:23-24. Bölgenin Türkler tarafından ele geçirilmesi çok kısa zamanda olmuştur. Makedonya. Ankara savaşından sonra da aynı davranışları devam ettirmişlerdir. Balkanlarda soğuk savaş sonrası dönemde etnik azınlıklar sorunu ve milliyetçilik dalgaları bölge güvenliği için büyük tehdit oluşturmuştur. Osmanlıyı hükümran olarak kabul etmiştir. İmge Kitabevi. Bosna ve Kosova olayları ile aynı zamanda mevcut Epir.York. Soğuk savaş sonrası dönemde Balkanlar.4 Osmanlı Devleti.2 Roma ve Bizans hakimiyetleri ardından Balkanlar’a Anadolu’dan gelen Osmanlı Türkleri.

Türkiye’nin. Arnavut nüfusunun en yoğun yaşadığı yerler arasında. akrabalık bağları vardır. Bosna-Hersek ve Makedonya ile yakınlaşan Türkiye’nin politikaları. bölge ile tarihi. daha az miktarda bulunulan.19 7 . Balkanlarda hala önemli miktarda Türk ve Müslüman toplum bulunmaktadır. bölge barışı için en önemli engellerden biridir. Balkanların en problemli bölgeleri vardır. Yaşanılan ekonomik sorunlar bu ülkelerin güvenlik sorunlarını daha da derinleştirmiştir. Arnavutluk. Türkiye.Birgül Demirtaş Coşkun. Bosna-Hersek ve Kosova krizlerinde direkt müdahil olarak bölgeye ilgisini göstermiştir. Ülke nüfusunun %90’ını Arnavutların oluşturduğu Kosova. Lütem. mevcut tarihi. Balkanlar gelecekte de Türkiye için önemini devam ettirecektir. Oluşan değişikliklerin Türkiye üzerine etkisi. Bölge ülkelerinin çoğunun komşu devlet topraklarında hak iddiaları vardır ve her ülkenin azınlıklarla ilgili problemleri vardır. Balkan Diplomasisi. akrabalık ve stratejik bağlardan kaynaklanmaktadır.3 homojen dağılmaması sonucunda. Balkanların her yerine dağılan Arnavut etnik nüfusuyla dikkat çekmektedir. Arnavutluk. Ömer E. ASAM yayınları. 2001. kültürel. Hem geçmiş itibariyle hem de Anadolu’ya yerleşen göçmen Türklerin akrabaları olması itibariyle bölgeyi terk etmeyen Evlad-ı Fatihan’lar arasında akrabalık ve sıkı duygusal bağlar vardır. s. Bölgede 1990 sonrası yaşanan gelişmelere bakılırsa Türkiye’nin aktif rol oynadığı göze çarpmaktadır. %25’i Arnavutlardan oluşan Makedonya. Türkiye’nin.7 Bir Balkan ülkesi olan Türkiye için bölge büyük önem taşımaktadır. Avrupa’ya açılan kapısı olan Balkanlarda meydana gelebilecek değişiklere kayıtsız kalması düşünülemez. Yunanistan tarafından tehdit olarak görülmüştür. ilgili ülkeler için potansiyel problem olarak görülmektedirler. kültürel. Karadağ ve Yunanistan gibi ülkelerde yaşayan Arnavutlar.. Nitekim bölge üzerine politika yapan devletler ve karışıklığı kendi çıkarları için kullanmak isteyen güçler için çok müsait bir yapı mevcuttur. Ankara. her ülkede diğer etnik yapıların varlığı ve bu varlığın kışkırtılmaya müsait olması. Bölge üzerine aktif politikalar uygulamıştır.

çev. İstanbul. “Yunanistan ve Balkanlar: Bir Fırsat Anı”. Tehdit görme anlayışı. 1995 yılından sonra Yunanistan’ın Balkanlar’da uyguladığı politika değişmiştir.8 AB’nin imkanlarını arkasına alan Yunanistan. geliştirdiği tehdit görme politikasıyla. Doğan Kitapçılık. Bu çalışmamızda. bölge güçleri olarak Türkiye’nin yanı sıra Arnavutluk ve Yunanistan incelenmiştir. 1999. Yunanistan. Joseph Nye.4 Soğuk savaş sonrası yeni yapılanmaya gidilen Balkanlarda. Yunan Paradoksu.180. yerini işbirliği ve dostluğa dayanan yeni anlayışa bırakmıştır. 8 . özellikle Makedonya ve Arnavutluk’u ciddi tehdit olarak algılanıp bu devletlerle çok soğuk ilişkilere gitmiştir. ekonomi-politik anlaşla bu ülkeler üzerinde nüfuzunu arttırmaya başlamıştır. Balkanları. Fakat Avrupa birliğiyle entegrasyon çabalarının dış politikada da etkisini göstermesiyle. Bülent Tanatar. s. bu özelliğini kullanarak bölge ülkelerine büyük yatırımlar yapmış. Balkanlar üzerindeki nüfuz mücadelelerini daha iyi anlamak için.

Drina nehri ağzı ile Karadeniz arasındaki uzaklık 700 km. p.15 Bu şekilde siyasi coğrafya açısından değerlendirildiğinde bölge. 1965 10 . Bu ülkeler. Bazı uzmanlar da Türkiye’nin Avrupa’da kalan topraklarından dolayı. Philadelphia: Lippincott. The Balkans in Transition. The Balkans. The Balkans. Romanya. dağlar ve nehirler dikkat çeker. 1963. St. Avrupa’dan Asya’ya kara geçiş yolu üzerindedir. Sırbistan.10 Coğrafi olarak yarımadada. çünkü yarımadanın doğu. Berkeley. 1958.S.4 Balkan Harbi (1912–1913). 1999 p. Yugoslavia. s. Bulgaristan’da Balkan ve Rodop dağları ile Karadeniz’e. güneyde Akdeniz. Bulgaria. Bir görüşe göre diyoruz. 1965. Robert J. BALKAN COĞRAFYASI Avrupa’nın üzerinde durduğu üç büyük yarımadadan biri olan Balkan yarımadası. Kösich. New Jersey. Genelkurmay Basımevi. p. Prentice-Hall. Fiume ile Tuna ağzı arasındaki uzaklık 1200. 9 David A. p. Rinehard and Winston. Arnavutluk. güneye doğru azalır. Çünkü Balkan tarihi Türklerle çok sıkı bağlantılıdır ve bu etki devam etmektedir. The Land and people of the Balkans: Albania. Bazı coğrafyacılar bölgenin kuzey sınırını Tuna ve Drava nehirleri olarak kabul etmelerine rağmen. New York: Holt. Türkiye’yi de eklemişlerdir. Uni. In the Wake of the Balkan Myth.. 1949. Rus bölgelerinin ve aynı zamanda Yugoslavya’nın topraklarının Tuna ötesinde de bulınmasından.124 13 Dragos D. batı ve güney sınırları herkesçe kabul edilmesine rağmen kuzey sınırı tartışmalıdır. Bulgaristan ve Arnavutluk’tur.1993. Yugoslavia. Bosna-Hersek. Hırvatistan.’den biraz fazladır. 1962. Batıda Adriyatik. Van Nostrand. Ankara.11 Belirtildiği gibi yarımadanın üç tarafı denizlerle çevrilidir. Stavrianos. Transilvanya Alpleri. JELAVICH. New York. Romania. Pindus. Karadağ.8. Romen ülkelerinin. 12 George W. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.5 2. çünkü bir görüşe göre kuzey sınırı da Tuna nehridir. KERNEY. Hoffman. Tuna nehrinden başlayarak Karpat dağları. Yugoslavya. Dinarik Alp silsilesi. doğuda Karadeniz ve Ege denizi vardır.15 11 Charles.3. Yarımada’nın genişliği kuzeyden. 160 14 L. Of California Pres.12 Diğer bazı uzmanlar da Romanya’yı 13 ve Yunanistan’ı 14 bölge ülkeleri olarak eklemişlerdir. p. Arnavutluk ile Adriyatik Denizi. Aslında dört tarafı da suyla çevrilidir de diyebiliriz. sınırlara bu bölgeleri katanlar da vardır. 1. Yunanistan’da iki kıyı arası ortalama 200 km. Bulgaristan. JELAVICH: Barbara. olup. Norris. Princeton. Charles and Barbara Jelavich. Yarımada. Martin’s process INC. Ege ve Akdeniz’e açılır. The Balkans since 1453.9 Balkanlar bir yarımada konumundadır. Yani Balkanların kapsamına giren ülkelerin hangileri olduğu tartışma konusudur. cilt. En dar görüşe göre Balkanlar üç ülkeden oluşur. Egnle Wood Cliffs.

Yarımadadaki başlıca sıradağlar. dilde tek kelimeyle karşılanacak isimler tercih edildiğini ve “Balkans” (Balkanlar) yerine “South East Europe” Güney Doğu Avrupa).22 Yol vermez dağlar ve engeller. 1912. since eighteenth Century. Balkan dağları. An Historical Geography of the Balkans. Baba konak geçidi. Süveyş bölgesine ana petrol Charles and Barbara Jelavich. 21 John Foster Fraser. Royal Instıtute of International Affairs.9 17 Halil İnalcık: “Türkler ve Balkanlar” …. 1945–48 (London and New York. İstanbul. 77 22 Ferdinand Schevill.6 Slovenya.. pp. s. . W. Berkeley and Los Angeles: Universy of California Pres. Türkiye (Avrupa’daki toprakları) ve Yunanistan (anakarası) devletlerini kapsar. s.451 16 Francis.3. 1950) p.. Makro Strateji düzeyinde Balkanlar. Central and South East Europe.Carter. 1968 s.20 İsminden de belli olduğu gibi Balkanlar dağlık bir bölgedir. New York. New York. Toronto and Melbourne. İstanbul. The Balkans in Transition: Essays on the Development of Balkan Life and Politics.) gibi yüksek zirveleri olan Balkan dağlarının üzerinde Şipka geçidi 21. A study in Balkan Civilization. İlber. New York. Bazı uzmanlar “Balkanlar”ı bölge adı olarak kullanmaya devam ederken. İsker vadisi geçidi gibi pek çok geçitler vardır.1967. bölge dışı güçlerin bölgenin siyasi coğrafyasını genişletmeyi amaçladıklarını savunurlar. Aralık 1998. London: Academic Pres. Rodop dağları.Stoianovich. boğazlardan. Balkan dağları kuzeyden gelen ordulara karşı iyi bir askeri engel oluşturur. bazıları “Güneydoğu Avrupa” terimini kullanmayı tercih etmektedir. eds. Yugoslavya’nın doğu sınırından başlayıp Bulgaristan’ın güneybatısına uzanır. 227 20 Ortaylı. s.(Bonzoi Studies in History).R Bets. Yumrukcal (2371 m. Balkanlar ve Türkiye’nin bölgeye Yönelik Politikaları Sempozyumu. orduları da yeni yollar keşfetmeye zorunlu kılar. Trakya’nın kuzeyinden geçip Türkiye’de Karadeniz’e doğru uzanır. Balkanlar Semineri.1 Halil İnalcık: “Türkler ve Balkanlar”. yolcuları geciktirip.9 18 T. s. Cassell and Company Ltd.128 19 R. 1963. p.14–15 15 . London.100. Pictures from the Balkans. Dağlar bölge fiziksel karakterinin en belirgin özelliğini oluştururlar. s. “sık ormanlarla anlamındadır. Ortadoğu ve Balkan incelemeleri Vakfı. Dorset Pres. Redhouse Yeni Türkçe-İngilizce Sözlük. yani üç kelimelik ismin kullanılmasında ısrar edilmesinin. 1993. Rumeli ovasını Balkan dağlarından ayıran Rodop dağları.19 Bu tabir de art niyet olduğunu belirtenler. A History of Balkans. Balkan ismi Türkçe bir kelimedir kaplı sıradağlar” 18 16 ve “sıradağ-dağlık” 17 . Karpatlar ve Dinar Alpleridir. Yarımadaya ismini veren Balkan dağları. p. From the earliest times to the Present Day.

Bölge dağları Himalayalar gibi geçilmez değillerdir ancak ulaşımı olumsuz yönde etkilerler. dağların bölgeyi farklı bitki örtüsü ve ekolojik alanlara bölmesidir. Bölgenin dağlık olması. New Jersey : Prentice-Hall. yi bulur. Bu yapıların en önemlisi şüphesiz dağlardır. Dinar Alpleri. Dinar Alplerinin yüksekliği 1200 ile 2400 m. Bu Bölgenin dağlık olması. politik veya kültürel gelişmenin olmasını engelleyen en önemli faktör de yine bu dağlık yapıdır. Bu bölgedeki ulaşım çok zordur.25 AvrupaAsya yolu kuzey batıdan. hayvan yetiştiricileri. ters yazılmış S gibi Romanya’nın kuzeyinden güneye indikten sonra.11 Stephen D. s. Kertesz. The United States and Eastern Europe . Pindus dağlarının yüksekliği 1800 m. tüccarlar gibi şekillenmiştir. verimsiz Erdel yaylasından ayırır. geçit vermez görünümü her zaman istilalara uğramasına engel olamamış. daha verimsiz topraklarda yaşamaya mecbur olmuşlardır. Englewood Cliffs. Bu dağlar bölgeyi küçük parçalara ayırırlar. Oradan. Tuna’ya yaklaşınca batıya kıvrılıp Transilvanya (Erdel) Alpleriyle birlikte verimli Eflak ve Boğdan ovalarını. Belgrat’tan İlber Ortaylı. s. Bu dağların en yüksek noktası Negoiu zirvesidir (1544 m). Slovenya’da Doğu Alplerinden başlayıp Hırvatistan’a iner. kazananlar buraları ellerinde tutmuş. Bu dağlar sebebiyle bölgede geçiş güzergâhları değişmemiştir.7 alanlarını hedef alan askeri operasyonların üs ve destek bölgesi olma özelliğini de taşımaktadır. Yunanistan’a inmektedir. güneydoğuya. Alp dağlarının devamıdır. Karpatlar. çiftçiler. İstanbul’a uzanır. Dinar Alpleri. Fakat aynı zamanda tüm bölgede ortak homojen ekonomik.. Belgrat’tan. Balkanlar ve Türkiye’nin bölgeye ….23 Balkan ve Rodop dağlarının batısında Sırp ve Makedon dağlık bölgeleri vardır. Buna göre de geçim kaynakları da farklılaşarak. ormancılar. tarih boyunca dışarıdan akınlara maruz kalmıştır. arasında değişir ve Karadağ’da Dormitor zirvesinde 2522 m. Burada Pindus dağları olarak adlandırılır.24 böylece bir etnik grup. diğerleri ise daha yüksek dağlık alanlarda.inc.6 24 23 . Adriyatik kıyıları boyunca uzanıp güneye. ye ulaşır. doğal olarak korunaklı bir şekilde barınabilir. Balkanlar birçok doğal yapılarla coğrafi bölümlere ayrılır. Verimli topraklar üzerine her zaman iktidar mücadeleleri olmuş. yerleşimi etkileyen en önemli faktördür.. Dağlık yapının bölgeye bir diğer etkisi ise.

Georges. A History of Balkans. Vardar. s. Balkan ve Rodop dağları arasındaki verimli 25 26 Georges Castellan. Belgrat’tan doğuya Karadeniz’e döner ve bu uzun yolculuğunu Karadeniz’le bitirir.16 . oradan Selanik’e ulaşır. İstanbul-Edirne üzerinden Meriç vadisini kesen ana yol. Tiza nehirleri de Tuna'ya eklenerek Tuna’nın sularını arttırırlar. bölgenin en büyük nehridir. Fakat Tuna bu örneğin dışındadır. Diğer bir yol Belgrat-Selanik yoludur. History of the Balkans. Belgrat’ı Selanik’e bağlar. Balkan Kavimleri ve Milletleri. oradan Sofya’dan geçtikten sonra Meriç vadisini geçip Edirne’ye.29 Günümüzde de ana karayolu ve demiryolu güzergâhı olarak bunlar kullanılmaktadır. Belgrat’a ulaşır. Kuzey-Güney yönündedir. Morova-Belgrat yolu. Milliyet yayınları.19 29 Jacque Ancel. A History of Balkans…. İstanbul.8 başlayan yol Morava vadisinden. s.17 27 Ferdinand Schevill. doğu Alplerdeki suları alır. Güneydeki nehirler Ege denizine. Bu yol. Drina. Bu yollar sadece ordu menzilleri değildir.2 Halil İnalcık. kuzeydekiler ise Tuna’ya dökülürler. Küçük olduklarından taşımacılıkta da kullanılamazlar. Dağların uzanışı aynı zamanda nehirlerin akış yönlerini de etkiler. Egnatis yolu Draç’ı (Dyrrachium) Selanik’e bağlar. Dorset Pres. New York: Colombia Universty Press. Olt. Niş’e. 1992 s.28 Yani genel olarak BelgratNiş-Filibe-Edirne–İstanbul yolu ve Belgrat-Niş-Selanik-Kavala-Keşan-İstanbul yolları iki ana güzergâhtır. 39 30 Schevill.1993 s. Morova. Manastır’a. Bu yol Doğu-Roma döneminde İmparatorluk Ordu Yolu olarak adlandırılırdı. s. Güneyde ise Ege denizine dökülen nehirlerin önemlileri. Durazzo’dan başlayıp Arnavutluk’a. Durazzo-Selanik-İstanbul yolu da diğer bir yoldur. Meriç. Osmanlılar tam tersi Anadolu’dan batıya gidişte bu yolu kullanmışlardır. Balkan yarımadasını çaprazlama kesen yoldur. burada Sava ile birleşir. Genel olarak bölgenin nehirleri küçük nehirlerdir. Aynı zamanda ticari bir rol de üstlenmişlerdir. Balkanların Tarihi. 27 Morova-Meriç yolu Tuna’yı Bizans’a bağlar. 1932. Buradan da deniz yoluyla İstanbul’a ulaşılır.18 28 Castellan. From the earliest times to the Present Day.26 Romalılar döneminde bu yol Roma lejyonları tarafından orta doğuya ulaşmak için kullanılmıştır. New York. Meriç Bulgaristan’ın büyük nehridir. Güney Almanya’dan çıkar. Türkler ve Balkanlar. Niş’ten güneye inip Morova ve Vardar arasından geçip Vardar vadisinden Selanik’e ulaşır. Edirne’den de Trakya platolarını geçip İstanbul’a ulaşır. Bu yol da Belgrat’tan başlar. s. Struma ve Mesta’dır. İstanbul. Prut. Fiume kapısı ile de Triyeste ve Rijeka’yı Avusturya Macaristan’ın limanı yapmıştır.30 Sava. Balkanlarda çok önemli etkisi olan Tuna nehri. Drava.1991.

Rodopların güney kısmındadır. İki ana iklim tipi görülür.Stavrianos. yataklarının yükseklerden gelen çamurlarla kaplı olması gibi sebepleri vardır. nehirlerin yazları kurumaları. İçinde birçok farklılıkları barındıran Balkanların iklimi-bitki örtüsü de farklı farklıdır.2 L. Böylece geniş ormanlık alanlar oluşmuştur. Turkey and the Balkan States. Bu iklim bölümünde.32 Bölgede aynı zamanda zengin yeraltı kaynakları da mevcuttur. Tuna’nın taşımacılıkta kullanılmasından dolayı limanları da önemli niteliktedir. Bu bölümde yazlar sıcak ve kurak. İklimin etkisi hayvancılık üzerine de olur.. İstanbul’dan Adriyatik’te Trieste’ye uzanan kıyı şeridinde Akdeniz iklimi görülür. incir. Edirne’de Tunca ve Arda’nın sularını aldıktan sonra güneye dönüp Ege’ye dökülür. domuz gibi hayvanların.S. 1908. Mesta ve Struma. Akdeniz iklimi ve Karasal iklim. Rinehart and Wiston. The Balkans 1815-1914. New York: Holt. New York: Dodd. turunçgiller yetişir. Kara iklimi bölgelerinde yağış miktarı fazladır. buğday. iç bölümlerde inek. zeytin. üzüm. Tuna nehri dışındaki nehirler. yulaf. Rus ovalarından gelen soğuk rüzgârların etkisiyle yerini karasal iklime bırakır. s. insan veya yük taşıması için uygun değildir. farklı iklim bölgelerinde de zengin bitki örtüsü ve tarım imkânları oluşmuştur. mısır gibi ürünler yetiştirilir. Güneydeki Akdeniz iklimi kuzeye gidildikçe.9 vadilerden akıp. 1958. Bunun uygunsuzluğun. 31 32 Esther Singleton. Inc. Balkanların en önemli limanları İstanbul. Geniş otlaklar ve ormanlar daha çok iç bölümlerde olduğundan. bazı bölgeleri küçük botlar için uygun olabilir. kışlar ise yağışlı ve serindir. Mean and Company. Morova.4 . çok tehlikeli akıntılarının olması. Meriç. Vardar gibi diğer bazı ırmakların. İyi sulanılmayan bölgelerde ise. çavdar. Akdeniz iklimi bölümlerinde ise koyun ve keçinin besiciliği yapılır.31 Bu geçiş yükseltiye ve dağların konumuna göre de etkilenir. Selanik ve Atina’dır. s. Aynı zamanda Adriyatik’e dökülen Drin nehri gibi birçok nehir mevcuttur. Bu iklim geçişi farklı iklim bölgelerini oluşturur. fakat hiçbiri ulaşım için uygun değildir.

İtalyanların ve Fransızların içinde bulundukları Haçlılar geçmiş ve Osmanlıların kesin hâkimiyetinden bugüne kadar bölge. İtalyancanın ise azınlıklar tarafından konuşulmasına yol açmıştır35 Balkanlarda teolojik yapı kültürlere şekil verip. 1991.A. Roma İmparatorluğu ile yayılmasına karşılık. siyasi ve ekonomik yapıyı önemli ölçüde etkilemiştir. Arnavutça.36 Bu bölünme öyle çetin olmuştur ki 1204 Haçlı Seferinde. Balkan Demographic trends and population heartlands. 1965. Vatikan’dan ayrılmasıyla sonuçlanan tarihi karar ile Yunan. p. Cambridge. Slav’larla çekişmiş. Jelavich and Jelavich. p. s. 122 35 Aleksa. Güney Göksu Edoğan. Türkçe. Kuzey doğudaki Boğdan koridoru. Bulgarca.424 34 F.2 . ”. Yüzyıllardır bu yönlerden gelen insanlar geldikleri bölgelerin kültür ve etnik yapılarını da bölgeye taşımışlar. Konumu itibariyle milletleri cezbeden Balkan Coğrafyası aynı zamanda bu topraklarda yaşayan kavimlerin dağınık yerleşmesi ile kültürel kaynaşmalarını. ortak kültür ve şuurunu engellemiştir. Balkans. “Nationality in the Balkans: The Case of Macedonians”. Ayrıca Akdeniz ve Adriyatik denizine bakan Yunanistan ve Dalmaçya kıyıları da Balkanlara girmeyi kolaylaştırır. Avarlar. A Mirror of the New International Order. 1054’te İstanbul’da Doğu Ortodoks Kilisesi’nin. çok çeşitli milletlere ev sahipliği yapmıştır. Bu önemli olgu. p. The Balkans. Bulgar ve Sırplar bu tarafta yer almışlardır. Bin yıldan daha önce Vizigotlar Tuna’yı aşmışlar. Roma imparatorluğu. Ukrayna bozkırlarından ve İstanbul Boğazı da Anadolu’dan balkanlara girişi sağlar. Ruslar bölgeye girmiş. Orta Asya’dan Hunlar. Macarca. Osmanlılardan sonra İkinci Dünya savaşı sırasında Alman ve İtalyan işgali yaşayan bölgede. Djılas: . ed. Bizans imparatorlukları kurulmuş. Harvard Uni. Latinlerin (Katolikler) İstanbul 33 Huey Louis Kostanick. Sırpça-Hırvatça ve Slovencenin resmi dil olmasının yanı sıra. Hıristiyanlık. kültürler mozaiği durumuna gelmiştir.K. Aspects of the Balkans. 1944’ten 1989’a kadar da Ruslar son derece etkili olmuşlardır. ed. Pres.10 3. Almanca. bölge böylece milletler. İstanbul. Yunanca.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis.34 Kuzeybatıdaki ovalar Orta Avrupa’dan. Germen kabileleri. Mouton. Englewood Cliffs: Prentice-Hall. The Conquested Country.33 Yüzyıllar boyunca kavimlerin geçiş alanı olduğundan dolayı bu bölgede birçok milletten insanlar görmek mümkündür. 1995. BALKANLARIN ETNİK YAPISI Konumu itibariyle Balkanlar. Avrupa.Yasemee.3. 1972. Bulgarlar bölgeyi ele geçirmişler. Asya ve Afrika arasında geçiş yollarının birleştiği yerdedir. Kemal Saybaşılı.

Ortodoksları Türk ve İslam hoşgörüsüne yaklaştırmış ve “Papa’nın tacından ise Sultan’ın sarığı” deyişine sebep olan tercihi getirmiştir. Kendi kayıtları olmayan İllirya’lılar Yunan kaynaklarında.37 Türklerin Balkanlarda hızla yayılması. beraberinde İslamiyet’in yayılmasıyla yeni bir inanç dalgası getirmiştir. “Büyük Sırbistan”. Hırvatlar. 1. Tarihte Roma ve Osmanlı haricinde bölgeye hükümranlığını geçirmiş büyük devlet olmaması.1. 39 3. Arnavutlar. 59–69. Berkeley.40 Milattan önce 1200 yıllarında Balkan yarımadasında yaşamışlardır. vol.Jelavıch.The United States and Eastern Europe…. “Büyük Yunanistan”. yüzde yirmisi Ortodoks. Turkey and the Balkan States. p. Conteporary Yugoslavia. Etnik yapı ve coğrafi şartların da etkisiyle sürekli savunma ve egemenlik dürtüsü getirmiştir. PFAFF. Yunanlılar. Sırplar. kuzey ve batıdaki Yunan olmayan insanlar olarak nitelendirilmişlerdir. 1969 B. (Sırplar.38 Balkan yarımadasındaki bu inanç farklılığı. bölgeyi nüfuzuna almak isteyen güçler için daima siyasi bir malzeme olabilecek bir unsur oluşturmuştur. Yunanlılar. History …. The Absence of Empire. s. 347–348 40 Esther Singleton. “Büyük Yugoslavya” söylemlerini getirmiş ve milliyetçiliğin ağır basmasına yol açmıştır. August 10. Bulgarlar. 10 bağımsız ülkeden oluşan Balkan yarımadasında başlıca etnik gruplar. bu topraklarda yaşayan toplumların ortak özellikleri haline gelmiştir. Arnavutlar İllirya kökenli olduğu kabul edilen Arnavutlar Balkanların en eski toplumlarındandır.. History of the Balkans. p. Bu verilere göre tarihçiler bu insanların günümüzdeki Arnavutluk civarında olduklarını söylerler. yüzde 10’u Katolik’tir. Üç büyük semavi dinin mevcut olduğu. Karadağlılar. Arnavutların geneli Müslüman.3 . “Büyük Hırvatistan”. 16 dilin konuşulduğu. Karadağlılar) ve Türklerdir. Slovenler. “Büyük Makedonya”. Jelavich. op. 19 ırkın yaşadığı. Bulgarlar ve Rumenler ağırlıklı olarak Ortodoks’turlar. The New Yorker.11 işgalleri ve bu işgal esnasındaki zulümleri. “Büyük Bulgaristan”. N. B.1.8 39 William. Vucunich. 1992.York. Güney Slavları. New York: Dodd. “Büyük Karadağ”.”Büyük Arnavutluk”. s. 3–282. Oluşan inanç grubuna bakıldığında. 1908. Bu etnik gruplarda görülen aşırı milliyetçilik ve büyük devlet olma özlemi. Of California Pres. p. Mead and Company... Vol. Makedonlar. Uni.53 38 Kertesz. 36 37 Wayne S. 1983.

diğer Balkan devletlerinde olduğu gibi farklı coğrafi bölgelere yayılmıştır. Slavlardan dil. daha önce Ulahlar olarak bilinmekteydi.12 Tarihçilerin. Çünkü kendileri ve komşuları hakkında yazılı kaynak bırakan ilk toplumdur. Trakya. 3. toplanan materyallere göre. din ve kültür yönüyle farklıdırlar. Günümüzde Arnavutların önemli bir bölümü Arnavutluk dışında yaşamaktadırlar. Latin. . 3.2. farklı etnik yapıları barındırırlar. Arnavutça konuşulan bölgeler. Arnavutça. Yüksek dağlık bölgelerde yaşadıkları için.3. 15. Bu topluluk. Arnavutlar. İlliryalıların Arnavutların atası olduğuna ilişkin diğer bir delili ise. Romen çobanlarının yaşadığı yaylalar vardır. Helenizm tehdidinde.41 Yunan toprakları. Yunanlılar Yunanlılar yarımadanın ilk yerlileri değillerdir fakat öyle düşünülürler. genel olarak Ortodoks Hıristiyanlarındandır ve İstanbul Fener patrikliğine bağlıdırlar. bu bölgede yapılan kazılardan elde edilen bilgilere. A History of Balkans…. Yunanlılar. bölgenin başka toplulukların istilasına fazla uğramamış olmasıdır. Osmanlılar bu halka Slavca “yabancı” anlamına gelen bir sözcükten türeterek Ulah 41 Ferdinand Schevill. s. Fakat Romanya veya Rumen ismi yenidir ve 1862’ye dayanır. Rumenler Rumenlerin kökenleri klasik çağlara dayanır. Slav göçünde ve Türk otoritesinde. 3. Bunun sonucunda da diğer balkan devletlerinde olduğu gibi. yüzyılda İslam’ı kabul etmeleriyle dini ve kültürel farklılıkları belirginleşmiştir. Roma tehdidinde. Slav ve Türk dillerinin karışımıdır. hiçbir zaman tam esarete alınamamışlardır.

Makedon ve Bulgarlardan oluşur. Hırvatlar. Hırvat ve Slovenler Katolik. 3. Aralarında dil ve kültür birliği bulunan güney Slavları dini bakımdan farklı özellikler gösterirler. Kağan Asparuh 679’da Tuna’yı geçerek günümüz Bulgaristan’ına girmiş. Türkler Balkanlarda Türkler azınlık olarak yaşamaktadırlar. Oder ve Dinyeper ovalarından Karpatlar ve Mora koridorundan güneye geçmişlerdir. Latince kökenli dil konuşan Rumenler.5. Romanya Ortodoks kilisesine bağlıdırlar. Sırp ve Karadağlılar ise ağırlıklı olarak Ortodoks’turlar. Bulgarlar Bulgarlar.42 Güney Slavları denen bu grup Sırplar. Bunların yanı sıra farklı kökenden gelip Müslümanlığı ve Türklüğü benimsemiş topluluklar da mevcuttur.43 Asıl kökenleri Türk olmakla birlikte Balkanlara girince Slav çoğunluk arasında asimle olmuş.5 . Bosnalılar Sırplar ve Hırvatlar aynı kökenden gelirler ve aynı özellikleri taşırlar.4.13 adını vermişlerdir. Fakat Sırplar gibi Ortodoks değil Müslüman’dırlar. 3. dil ve dinlerini 42 Georges Castellan. History of the…s. Slavlardan sonra Balkan yarımadasına gelmişlerdir.6. Türk nüfusu günümüzde Bulgaristan. Burgaz yakınlarında Doğu Roma ordusunu yenip bölgenin kapılarını açmıştır. Slovenler. Bu coğrafyada yüzyıllarca hâkim olan Osmanlı kökenlidirler. Yunanistan ve (eski Yugoslavya-Kosova) bölgelerindedirler. 3. Slavlar Slavlar Balkanlara Roma imparatorluğunun sonlarına doğru. barbar istilası adını verdikleri göçler sırasında gelmişlerdir. Justinian hükümdarlığında Dalmaçya kıyılarına ulaşmışlardır.

S. Balkanlarda Yahudilerin varlıkları Roma İmparatorluğu zamanına dayanır.12 L. Anadolu yoluyla geçmişlerdir. Diğer önemli bir gelişme ise II. Günümüzde ise Avrupa’da en kalabalık Çingene topluluğu Balkanlardadır. s. II.000 Yahudi’nin Osmanlı İmparatorluğu tarafından kabul edilmesi. milattan önce 1300’de Hindistan’dan Balkanlara ve Avrupa’ya. 3. The Balkans…. Ankara: Öncü Kitap. Ancak 1492’de İspanyol baskısıyla sürülen 200.14 değiştirip. s. The United States …. 3. s.44 Bulgarlar. Balkan Yahudileri için çok önemli bir gelişmedir. bulundukları bölge halklarıyla kaynaşarak yerleşik hayata geçmişlerdir. Hitler Almanya’sının etkisiyle.Kertesz. 43 44 Yusuf Küpeli. 2000.7 45 Stephen D. Dünya Savaşı sonrasında Yahudi nüfusu önemli miktarda azalmıştır. Dünya Savaşı yıllarındadır.8.45 Balkan Yahudileri genellikle bulundukları ülkenin dilini konuşurlar. Stavrianos. Balkan Yahudileri Balkanlarda bir Yahudi devleti olmamış ancak II.7. Göçebe hayatı devam ettirenler varsa da çoğu. Çingeneler Sanskrit temelli bir Hint dili konuşurlar. Dünya Savaşına kadar yoğun nüfusları olmuştur. günümüze yalnızca isimlerini getirebilmişlerdir. ancak bir kısmı da İspanyolcanın bir biçimi olan Ladino dilini konuşmaktadırlar.8 . Slavca konuşup Ortodoksluğu seçmişlerdir. Tarihin İzinde Balkanlar ve ABD. Balkan Çingeneleri Göçebe olarak bilinen Çingeneler.

ticaretin ve zanaatlarda iş bölümünün ilerlediği bir dönem olmuştur. Eski Uygarlıklar Balkanlar. Türk Tarihi Dergisi. Yontma Taş devrinin kültürünün izlerini görmek mümkündür. İstanbul. tarımla uğraşan köylerin oluşumu. 2000. 6000’lerde bakır kullanmaya başlayan eski Avrupalılar küçük yerleşik topluluklar oluşturarak zamanla zanaatlarında uzmanlaştılar. eski Avrupa uygarlığı’nın (M. 47 MÖ.Ö. önce yarımadayı boydan boya geçen.19 46 . 3000 yıllarında kuzeyden gelmeye başlamışlardır. M. Sicilya’ya kadar uzanan Miken uygarlığını oluşturmuşlardır. s. Bu. Pelopennes yarımadasına M. Balkanların Tarihi.15 4. Grekler MÖ. Doğu Balkanlarda ilk neolitik yerleşimler MÖ. Mart. 6000 dolaylarında Meriç vadisinde ortaya çıkmıştır. Türkiye Stratejik Araştırmalar ve Eğitim Merkezleri (TÜRKSAM). 47 Georges Castellan. sayı 38. sonra da tüm Avrupa’yı kapsayan ve 7000’lerin sonuna kadar süren bir gelişmeydi. Bu değişim Yontma Taş Devri sonunda kurulan uygarlıkların yayıldığı Kuzey Yunanistan’dan başlayıp. Türk Tarihi Dergisi (TTD).46 Makedonya ve Romen Oltenya’sında. MÖ.Ö 8000’lerde ön Asya’da başlayan Yontma Taş devrinin son dönemlerindeki gelişmelerin etkisiyle Balkanlarda. 1992. metal eşya yapımının. Grek aşiretleri Balkanlara. TARİHTE BALKANLAR 4. birkaç bin yıllık gecikme ile ilk şehirlerin doğuşu. s.111.Ö. 2000’lerin sonlarında Akalar balkanların güneyinden gelmişler Giritten başlayıp. çömlekçilik gibi önemli değişimler ortaya çıkmıştır. Milliyet yayınları. 7000–3500) beşiği olarak kabul edilir.1. 1400’lerde Girit’i ele geçirmiş ve Minos (Minoan) uygarlığını yıkmışlardır.

Mısır ve iç Asya’yı ele geçirmiş. s. İlliryalıları güneye itmiş ve Anadolu’ya kadar uzanmışlardır. Özellikle kıyı bölgelerinde Yunan Şehir devletleri kurulmuştur. Romalılar ise bölgeyi 168’de işgal etmişlerdir. Antakya ve Korint önem kazanmıştır.28 . 1100’lere doğru demir kılıçlı savaşçılar olarak tanınan Dorlar. 2000. günümüz Arnavutluğundan çok daha geniş bir bölgeyi İllirya olarak adlandırıyorlardı. Tarihin İzinde Balkanlar ve ABD. Bu iki kavim de demir çağının göçebe kavimleridir.s. Vizigotların bir kısmı 300’lerde Hun baskısıyla Tuna’yı geçip Balkanlara.48 Romalılar. . Almanların ataları olarak kabul edilen Ostragotlar ve Vizigotlar Avrupa’da geniş bir coğrafyaya yayılmışlardı. Bulgar ve Makedonya bölgelerinden Trakya ve İlliryalılarca kovulduktan sonra Epire. Tüm orta ve batı Avrupa. 1988. 358’de Makedonya kralı Philippe ve daha sonra Büyük İskender tarafından işgal edilmiştir. eighteenth and….16 MÖ. p. ancak bu büyük imparatorluk pek uzun süreli olmamış ve generalleri tarafından paylaşılmıştır. Aslında önceden Morova vadisinin batısından. Tarihte ilk defa İskender tüm Balkan yarımadasını tek çatı altında toplayabilmiştir. güçlü bir krallık kurmuşlardır. History of the Balkans. 48 49 Barbara Jelavich. Philippe tarafından kurulan ve oğlu Büyük İskender tarafından doğuya doğru geliştirilip bir dünya imparatorluğu haline getirilen Makedonya Krallığı. Adriyatik’e uzanan alanda yaşayan İlliryalılar ve Morova ırmağının doğusundan. 300’lerde kuzeybatıdan Balkanlara girip.8-9 50 İslam Ansiklopedisi. İngiltere’ye yayılmış Keltler M. eski Yugoslavya bölgesi ve Arnavutluk hariç Balkanların büyük kısmını sınırları içine almaktaydı.50 Klasik Yunan şehirleri eski önemini yitirmiş. Büyük İskender (M.Ö 336– 323) Hint bölgelerine kadar. İstanbul. Türkiye Diyanet Vakfı. Akarnan ve bütün Trakya’ya yerleşmişlerdir. İrlanda. Tuna’nın kuzeyine dek uzanan Traklar. Adriyatik’in doğu kıyısını.49 II. Roma imparatorluğunun sınırları içine yerleşmişlerdir. 4 Yusuf Küpeli.Ö. Ankara: Öncü Kitap. İllirya MÖ. artık Mısır’daki İskenderiye. Balkanlara ilk yerleşen kavimlerdendir.

Devlet kontrolünde köleler bu madenlerde çalışırlardı. eighteenth and …. Romalı yapısı ve Helen kültürü. Romalılar.9 . M. sevkıyatı kolaylaştırıp ticareti canlandırmışlardır.3. Roma Dönemi İskender’den sonra halefleri arasında meydana gelen kavgalar.Ö. History of the Balkans.2. Edirne. güçlü bir medeniyet kurulmuştur. 4. Bu dönemdeki önemli yerleşim yerleri. 51 Barbara Jelavich. Bizans Dönemi İmparator Konstantin 323’te Edirne zaferiyle tek imparator haline geldikten sonra. Belgrat. 201’de Kartaca’yı yenerek batı Akdeniz’i ele geçirdikten sonra. ikinci kez tüm yarımadayı hâkimiyeti altına alabilmiş ve hâkimiyeti 400 yıl gibi uzunca bir müddet devam etmiştir. Antik gelenekten ve Helenizm’den gelen temel. İskender’den sonra Roma. Balkanlarda büyük doğal yollar üzerinde yerleşim yerleri kurmuşlardır. yukarı Moesia ve Makedonya gibi büyük eyaletler kurmuşlardır. yönetim güçlükleri sonucunda İmparator Theodore tarafından 395 yılında bölünmüş ve 476 yılında ise son imparator tahttan indirilmiştir. Balkanlar.17 4. yy. Pannonia. Roma senatosu için Balkan yarımadasına müdahale şansı oluşturmuş ve bu kavgaları çözüme kavuşturmuşlardır. 4. 330’da Konstantinopolis’i alıp başkent yapınca Roma dünyasının merkezi İtalya’dan Balkanlar’a kaymış oldu. Hun istilalarının zayıflattığı imparatorluk. s. 2. medeniyetini kuvvetlendirmiş ve Balkanlarda derin etki bırakmıştır. Bizans’ın Hıristiyanlık inancı. Levtchenko ise Bizans uygarlığını 3 temele oturtmuştur.da devlet dini olmak zaferini kazanmış bulunan Hıristiyanlık’tan gelen temel. Temel kuvveti orduya dayanmasına rağmen. Niş ve Sofya olmuştur. Balkanlarda Egnatia yolu gibi yollar açıp ulaşımı. 167’de doğu Akdeniz’i de hâkimiyetine almışlardır. 1. MÖ. madencilik açısından da ayrıca önemliydi.51 Aynı zamanda Dalmaçya. Romalılar.

Böylece Balkanlar.da Bulgar gücü Bizans için temel tehditlerden biriydi .Helmreich. Bizans.18 3. 1946.13 54 E. Bizans. Bizans bu üç unsurun. Bu savaşçı toplum krallık kurup Bizans’ı çok meşgul etmiştir. 1979 s. Ancak 800’lerin başında Franklara yenilmişlerdir. Cambridge: At the University Pres. Tuna’yı aşan Slavlar. 600’lü yıllara kadar sürmüştür. Eastern Europe Between The Wars 1918-194. ve 10 yy. Yunan-Slav bir yapı içinde kalmıştı. kitleler halinde Balkanlara yerleşmişlerdir.C. yüzyılın ikinci yarısında Hıristiyanlığı seçen Sırplar.dan itibaren Slavlaşan Bulgarlar.54 Balkanlarda Bizans’a karşı diğer Slav tehdidi ise Sırplardı. Bulgar ve Bizans egemenliğinde yaşamışlardır. Bizans’ın yakın ve sıkı bağlarla bağlı bulunduğu Asyalı ve doğu’nun etkisinden gelen temeldir. Bulgarları yenince. Göçebe Avarlar 550–575 yılları arasında Macar ovalarına yerleşip güçlü bir imparatorluk kurup. Man. yüzyıla kadar. Slavlar kimi zaman önlerindeki halkı asimle etmiş. s. Bulgar imparatorluğu yıkılmıştır.122 Hugh Seton Watson. Slavların gelmesiyle Balkanlardaki Bizans varlığı. New York: Praeger Publishers 53 52 . Heraclius’un yönetim dilini Latince’den Yunanca’ya çevirmesiyle sağlanmıştır. Stephen Fischer. 8. Bunun sonucunda Bulgar dininin. 9. Got ve Roma hâkimiyetini parçalamıştır. yy.Galati. kimi zaman da asimle edilmişlerdir. Slav tehdidiyle 53 sınırlanmıştır. Avarlardan sonra bölgeye Magyarlar (Macarlar) gelmişlerdir. Sırplar serbest kalmış ve iyi organize olup M. İtalya yönüne akınlar yapmışlardır. Kültürel olarak imparatorluğun Yunanlaşması. Hıristiyan olmuşlardır. Hun İmparatoru Atilla’nın (434–453) Hunların başında doğuya yönelmesi. 9. Eastern Europe in the World History. State and Society in East European History. 1018’de Bizans İmparatorluğu. Letvtchenko. 1018’de Bizans imparatorunun saldırısıyla. üç temelin birbirine geçmesinin bileşkesidir.52 Bu dönemde Slavlar Balkanlara yerleşmişlerdir. Fransa. Milliyet Yayınları. Sonunda. yüzyıldan 12. 9. Bunun üzerine yolu açılan Slavların 400’lerin sonuna doğru başlayan göçleri.V. Bizans dininden tek farkı Slav dilleri oldu.

Slavların. Balkan milletleri tarafından daha cazip görülmüştür. Bu Haçlı seferinden sonra Bizans sürekli küçülmüştür. yerleştiği bir mekân olmuştur. akın ve istilalarına maruz kalan imparatorluk zayıflamıştır. Osmanlı Öncesi Balkanlara Gelen Türkler Balkanlar 6.dan itibaren sürekli Türk kavimlerinin gelip. Bu dönemde bir kurtarıcı güç beklenmekteydi. Bizans’a karşı daha sert bir direniş göstermişlerdir.19 güçlü bir devlet kurmuşlardır. Balkan uluslarının dirençlerini kırıp. Katolik kilisesinin katı kurallarına karşın. boyunduruğa almak için Bizanslaştırma gerekliydi.1.4.4. History of the Balkans. yy. Kuzey tarafından gelen bu kavimler. Osmanlı’nın bir güç olarak sahneye çıkışından önce sürekli toprak kaybeden Bizans. p.da Volga üzerinden gelen Peçenekler ve Kumanların istilasına uğramıştır. da Roma’nın dini açıdan devam eden etkisi sayesinde. Her kaybettiği çatışma sonucunda kayıpları telafi için Bizans İmparatoru. 13. eighteenth and …. başlarında 4. Balkanlar. Papa ile Patriklik arasında rekabet ve yetki tartışmaları alevlenmiştir. genellikle yerel halk olan Slav. yy. Dak ve Traklar’lara karışmış ve asimle olmuş. yy. bunu din yoluyla yapmışlardır. Bizanslılar. 11. bazıları ise egemen hale 55 Barbara Jelavich. halkı bezdirmişti.18 . 4. Doğudan da İranlıların ve Arapların sürekli baskı. Bulgarların. Bu çekişmelerden kazançlı olan Konstantinopolis Patrikliği olmuş ve Balkanların büyük kısmı Ortodoks Patrikliğine bağlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 4.55 Sırplar kendi bağımsız devletlerini kurunca. halktan topladığı vergileri iyice arttırıp. Haçlı seferiyle baştanbaşa çiğnenen ve en feci günlerini yaşayan Konstantinopolis ile Balkanların güneyi (Epir dışında) Latinlerin egemenliğine geçmiştir. yy. Sırp ve Bulgar gibi özerk kiliselerin oluşturulmasına ve ibadetin Yunanca’dan başka dillerde de yapılmasına izin veren Ortodoks kilisesi. zayıflayıp güçten düşmeye başlamıştır. Batıdan Avarların. 11.

birliği ve beraberliği bulunmayan Bizans’a yapılan akınlardan alınan ganimetlerle ekonomik avantaj da sağlamaya başladı. Osmanlı Devletinin kısa sürede kuruluşu ve balkanlara kısa sürede egemen oluştaki başarısının nedenleri. yerel halka adapte olmalarına rağmen Anadolu tarafından gelen Türkler kendi kültür ve dinini kaybetmemişlerdir.20 gelebilmiştir. Alaettin Keykubat döneminde.4. Printed Office. Osmanlı Balkan Fethi Osmanlı Devletini kuran Kayı boyu. Saltukname Metni.W. Anadolu Selçuklu Devleti yıkılınca. sayı 263.3 P. İstanbul.2. Francis..1977 s. Ankara. Selçuklular ve Bizans arasında bir uç bölgesi olan Söğüt ve civarına yerleştirilmişlerdi. s. Silahlı Kuvvetler Dergisi. genellikle küçük akınlar ve taht kavgalarına davetler yoluyla olmuştur. 10 58 Yücel Aktar. Bu yönden Balkanlara ilk yerleşme.57 Bu tarihten Osmanlıların geçişine kadar olan dönemde Türk geçişleri. Zikreden Kaynak Halil İnalcık: “Türkler ve Balkanlar” Balkanlar Semineri. 4. 1976. Genelkurmay Başkanlığı Basımevi. Wittek: “Yazıdji Oghlu on Christian Turks…” Bulletin of the School of Oriental African Studies. Harvard Uni. Uç bölgesine yerleşen Müslüman beyliğin yapması gereken de “gaza. Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı. An Historical Geography of the Balkans. Osmanlılar.58 İslam dünyasında Hıristiyan devletlerle temas eden sınır bölgesine “Uç Bölgesi” denirdi. Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. 400 çadırlık bu küçük topluluk. 1993. Bunlar arasında en önemlisi devlet kurmuş olan Bulgarlardır. 1261’de Moğollardan kaçıp Bizans’a ve Kuzey Dobruca’ya sığınan Sarı Saltuk Türkmenleri olmuştur. 1977. Dobruca ve Arnavutluk’a kadar hareket alanını genişletilmiştir. Kuzeyden gelen gruplar asimle olup. Pres. Bizans Tahtı için Rumeli’de çarpışan Cantecuzenus ile ittifak kurarak. 1352’de Cinbi (Tsympe) de bir köprübaşı kuruncaya kadar pek çok Türk akıncısı Rumeli’ye geçmiştir. yani din için savaştı. sf. köhneleşmiş..56 Yine Hıristiyan dinine geçmiş Kıpçak/Kumanlar da 14. yy. cihat”. Rumeli Türklerinin büyük destanı Saltukname’de Sarı Saltuk. London : Academic Pres.’da beylik kurmuşlardır. uç bölgesinde olmanın sağladığı dini avantajlarının yanında. Aydınoğlu Umur Bey. 1340’larda 300 parçalık bir donanma ile İzmir’den Balkanlar’a akınlar düzenlemiş. Fahir İZ: Saltukname I-VII.89 57 56 .Carter. Balkanlar’ı İslamiyet’e ve Türklere açan büyük veligazi olarak anlatılır.

Bizans taht kavgalarından yararlanan Osmanlılar. 1908. Murat. Malkara.60 Cantacuzenus’un müttefiki olarak defalarca yardıma giden Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa’ya. Bölge Türk iskânı için müsait haldeydi. 1353’te olmak üzere Rumeli’ye defalarca geçmiştir. ülkenin yollarını. Murat döneminde asıl Balkan fetihleri başlamıştır.59 Orhan Gazi. İlginçtir ki o yıllar Gelibolu. sonra 1346. Tekirdağ civarları depremler sebebiyle tamamen boşaltılmış. Osmanlı kuvvetleri. Cilt 3.61 1365’te de Edirne Başkent yapılmıştır. The Otoman Turks. 1349. gelecek fetihler için bilgi birikimi oluşturmuşlardır. Şerif Baştav. 1364’te Lala Şahin Paşa komutasındaki ordu Filibe’yi alınca. zaaflarını anlayıp. 1347. Çorlu ve Tekirdağ’a kadar bütün Marmara sahilleri ele geçirilmiştir. I. (Ankara 5–9 Eylül 1990) Kongreye Sunulan Bildiriler. Freeman. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi 1994. Osmanlı’ya karşı Balkanlarda direnç kırılıyordu. Ester Singleton. s. İÜEF Tarih Dergisi.7 59 . Bizans İmparatorlarının talebiyle önce 1345’te. 1352’ de verilen Cinbi kalesi. Turkey and the Balkan States (As described by great writers).21 sağlanan serbestlikle yüzünü Bizans’a ve Balkanlara dönen Osmanlılar. Türk Tarih Kongresi. s. Osmanlılar. I. Balkan ülkelerinin durumunu. 1363’te Edirne’yi ele geçirmişlerdir. Trakya’da önlerinde ciddi bir engel görmeden hızla yayılıp. Balkanlara açılış için önemli bir üst oldu. 9. 1371’de Sırp ordusunu bir baskında yok edince. bütün Gelibolu yarımadası. zenginliklerini öğrenip. Osmanlılar.284 61 Edward A. Mead Company. New York: Dodd. Edirne’den Enez’e kadar ilk yayılış güzergâhıydı. 829 60 Münir Aktepe. Sayı:2 (1950). Osmanlı İmparatorluğunun Yeniden Kuruluşunda Rumeli’nin Katkısı. 1354’te Gelibolu kalesi de ele geçirilince. Balkanlarda çok hızlı yayılmışlardır. s. Keşan. artık Anadolu’dan geçirilen Türkmenlerle Balkanların fethine girişilebilirdi. Gelibolu yarımadasına geçmelerinden sonra Meriç boyu. Osmanlılar Bizans’ın iç kavgalarına karışıp. “Osmanlıların Rumelide İlk fethettikleri Çimpe Kal’ası”. halk kuzeye Bulgaristan tarafına göç etmişti. kısa sürede sağladıkları savaş gücü ile bir devlete dönüşebilmişlerdir. Paşayı Rumeli Beylerbeyi yapmıştır. Süleyman Paşa’nın atından düşüp öldüğü 1359 yılına kadar geçen beş yıllık sürede.

Morova Irmağının batısına geçmişlerdir. 1393’te Tirnovo kuşatılmıştır.5 63 Hazım. Niğbolu’dan sonra Türkler Sırbistan ve Bulgaristan’ın ilhakını tamamlayıp. Murat. Bulgar kralı İvan Şişman. Yıldırım’ın Balkanlarda ilerleyişini kesmek için. Osmanlı ordusu dağılmış. Bu tehdit üzerine Yıldırım Bayezid. 1389’da büyük bir ordu ile Kosova ovasında. Makedonya ve Bulgaristan’daki hanedanlar Osmanlı üstünlüğünü kabul etmek ve haraç verip. Ancak. Bizans’ın ve Balkanların tamamıyla Türklerin kucağına düşmesi sonucunu doğurmuştur. Türk akıncı birlikleri. Sultan için tehdit oluşturmaktaydı. Sırp. fakat 25 Eylül 1396’da Yıldırım Bayezid’in hızla yardıma gelmesiyle Haçlılar dağıtılmıştır. Balkanlarda Osmanlı ilerleyişini Haçlılar durduramamışlardır. “Bosanski Paşaluk”…. İstanbul Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü. Eflak prensiyle her an birlik yapıp Sultan’a saldırabilirdi. Macar kralı. Lala Şahin Paşa komutasındaki 20. 28 Temmuz 1402’ de Ankara savaşında Yıldırım’ı yenmesiyle. Papa tarafından desteklenen. Osmanlı ordusunu takviye için bir kuvvet göndermeyi kabul etmek zorunda kalmışlardır. Ploşnik mevkiinde Türkleri bozguna uğratmıştır. ancak Kral. Zeki Domaç. Sigismond’un yönettiği bir haçlı ordusu 1396’da Niğbolu’yu kuşatmış. Bulgar devleti üzerine gitmiştir. doğudan gelen Moğol hükümdarı Timur’un. Balkanlarda Türklere karşı koyabilecek son kuvvetler de yok edilmiştir. sf. Tvrtko.000 kişilik ordusunu Bosna üzerine yollamış. Boşnak.22 I. Niğbolu Haçlı seferi.63 Balkanlardaki Osmanlı ilerlemesi Yıldırım Bayezid döneminde de sürmüştür. Bizans. s. Ulah. Üsküp sancak beyi ile Bosna ve Hırvatistan istikametindeki seferlerine devam etmişlerdir.38 62 . Bu olay başlangıçta Türklere karşı ittifakı ümitlendirmiştir. can çekişmekte olan Bizans İ. Arnavutlardan oluşan orduyu yenince. Bu yönde. Şabanoviç. 1965–1966 Öğrenim Yılı Lisans Tezi. Sonucunda. Ancak Sultan Murat I. Bosna yakınlarındaki bazı ufak kaleleri62 fethedip. Sefer sonucunda Bulgar devleti tarihe karışmıştır.

Bosna Hersek’i fethederek. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı Yayınları. sf. . Bu arada Arnavutluk’ta Kosova zaferleri (1389.23 dirilmiş. Mehmet. İslam âleminde prestijini en üst seviyeye çıkartmıştır. tüm bölge topraklarına “Bosna Sancağı” adını vermiştir. s. İstanbul. Konstantinopolis’i alıp İstanbul yaparken.14 . Mehmet daha büyük bir iş yapmıştır. 835 66 Nazım Tektaş. Osmanlı İmparatorluğunun Yeniden Kuruluşunda Rumeli’nin Katkısı. cilt 4. Fatih Sultan Mehmet aynı zamanda Bosna’nın alınıp Venedik ve Macarlara karşı ileri harekât üssü haline getirilmesini amaçlamıştır.106 65 Şerif Baştav.g. “Balkanlar ve Türkiye. Çadırdan Saraya.. C. Bizans’ın mirasını da üstlenerek Osmanlı devletini gerçek bir imparatorluk haline getirmiştir. Sultan. Devletin güçlü halindeki tavırları neyse. Murat devrinde ilerleyişine devam etmiştir. Ankara.69 64 Ankara Meydan Muharebesi (1402). Türk Tarih Kongresi. no:23-24. İslam peygamberinin müjdelediği bir komutan olarak. Bizans imparatorluğuna da son vermiş oluyordu. Ankara savaşından sonra da aynı davranışları devam ettirmişlerdir. Bizans İmparatorluğunu tarihe gömen Fatih. s. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi 1994. Osmanlı Balkan ilerleyişi bir müddet durmuş. siyasal birliğin yeniden tesisi için bölgeden destek görülmüştür. Türkiye’nin Varolma Şartları” Yeni Türkiye Cumhuriyeti Özel Sayısı.. 494 69 a. 1.68 Bu hedefte ilerleyen Fatih.1448) ile Balkan egemenliği pekiştirilmiştir. 1957. s.1427 68 Mufassal Osmanlı Tarihi: Fatih’in Bosna Seferi.67 Çelebi Mehmet’le tekrar toplanan Osmanlı devleti. Bu arada Arnavutluk’ta ayaklanan İskender Bey. 1444’de Sultan II. Burak yayınevi. (Ankara 5-9 Eylül 1990) Kongreye Sunulan Bildiriler. oluşan dumanlı havadan balkan milletleri yararlanıp isyan etmemişlerdir.Şehir Matbaası. 1995.64 Anadolu Türk birliğinin kurulması bir asra yakın gecikmiş ve Osmanlı Devleti karışıklık içine girmiştir. Osmanlı 1. s. II. 9. Cilt 3. Murat. 1448’den 1468’e kadar isyanını devam ettirip.e.66 İsyan girişiminin aksine. Osmanlı’yı güç duruma sokmuştur.103 67 Mustafa Kahramanyol. 65 Anadolu’nun parçalanmışlığı Balkanlara tesir etmemiş. s. 1999. II. İstanbul’u almasıyla Fatih unvanını da alan II. haçlı ordusunu Varna’da yenerek önemli bir zafer daha kazanmıştır.

dinlerine dokunmamışlardır. Böylece hem Osmanlı askeri yapısı genişletilmiş. yerleştirmişlerdir. Vasal hale getirilmiş bölgelerin yöneticilerinin. bölge liderlerine bildirilirdi. krallar. Mücadelede muhatap halk değil.E. Askeri birlikler dağıtılmaz.3. askerlere de verilirdi.4.24 “Muhteşem” olarak tanınan Kanuni Sultan Süleyman ise 1526’da Mohaç’ta Macar ordusunu hezimete uğratmış ve 1529’da Viyana’yı kuşattığında prestij ve gücünün en üst seviyesindedir. Lieden. hayatları müddetince sadık kalmaya mecbur kalırlardı.171 71 Sezai Sevim. Anadolu’daki ova bölgelerine yerleştirilmişlerdir. Sultana bağlı oldukları müddetçe varlıklarının devamı taahhüt edilirdi. Bu sözler aynen yerine getirilir ve halk üzerinde etkili olanlar halka güven verirdi. “Türklerin Rumeliye İlk Geçişleri ve İskân Faaliyetleri”.71 Osmanlı fetih politikası uzun müddetlidir. din hürriyetinin sağlanacağına söz verirdi. çocukları rehin olarak tutulur.46 . Hasan Basri Öcalan.s. Osmanlı Fetih Politikası Osmanlı’nın kısa sürede egemenliğini kabul ettirebilmesi sistemli bir politika sayesinde olmuştur. Osmanlılar fethettikleri bölgelerde halka hoşgörüyle yaklaşıp. alınmak istenen yerler üzerinde sürekli baskı yaparlar. Bu sebeple barışla alınan yerlerin halklarına dokunmamışlardır. böylece bölge yöneticileri. Boşaltılan yerlere de Anadolu’daki Türkmen Yörükler getirtilip. 2002. Bu imtiyazlar ve güvenceler yalnızca sivillere değil. genellikle emniyet düşüncesi ile Anadolu tarafına nakledilip. senyörlerinin sadakatini sağlamak için.Pitcher. An Historical Geography of the Otoman Empire. Daha sonra Osmanlı Sultanının ahidnemesi idarecilere. Bu ahidnamelerde Sultan. mal. Balkanlarda Türk Kültürünün Dünü-Bugünü-Yarını. kiliselere. 70 D.70 Fakat Viyana kuşatması başarısız olmuştur. Yayına Hazırlayan Dr. can. hem de daha fethedilmemiş bölge askerlerinin Osmanlı’ya sempatiyle bakması sağlanılmış oluyordu. Osmanlı gücünü göstererek idareci ve halkın direnme gücünü kırarlardı. Savaşla fethedilen yerlerin halkı ise. Sınır boylarındaki uç beyleri. dükalar ve Bizans İmparatoru idi. 1972 s. 4. Bursa. (From earliest times to the end of sixteenth century).

önce yardım. Bu varlık. diğer önemli bir politikadır.4. Fakat iki yüzyıl sonra 1520–1530 arasında yapılan vergilendirilebilen tebaanın nüfus sayımında. 194. Bizans İmparatoru Cantacuzene’nin kızıyla evlenmiştir. Murat. Osmanlı Yönetim Politikası Osmanlı’nın bir devlet için şaşılacak hızda yayılmasının sebebini. Ankara: 1993 s. Bulgar devleti ise üç parçaya ayrılmış. babalarının yerlerine gönderilirdi. fetihlerde önemli rol oynamıştır. 4. Bu diplomasi. Şüphesiz en güçlü kuvvet de Osmanlı olduğuna göre Osmanlıdan medet umuluyordu.219. sadece savaşma kabiliyetiyle açıklamak doğru olmaz. sonra bağlılık ve daha sonra topraklara katma şeklinde işletilmiştir. taht kavgalarıyla meşgul ve güçsüz. güçlü Sırp çarı Stephan Duşan ölmüş ve kurduğu imparatorluk küçük devletlerce parçalanmış vaziyetteydi. Akdeniz c.4. 832. I. bölgenin Hıristiyan prensesleriyle evlenmesi ve evlenirken de din değişiminin zorunlu tutulmaması.2. Sağlanan toplumsal ve dini hoşgörü yanında Osmanlı Sultanlarının. Beyazıt da. Sonuçta Osmanlıya. sempatinin çok ilerisinde bağlı olan prenslerle bölge güvence altına alınmış oluyordu. İmge Kitabevi.25 Osmanlı kültüründe eğitilmiş çocuklar ise zamanı gelince. Balkanlarda rakip hanedanlar arasında meydana gelen kavgalar da sistemli şekilde kullanılmış.958 vergilendirilebilir Müslüman tebaa. Bu küçük devletler ve hanedanlar rakiplerine karşı dışarıdan güçlü kim varsa yardıma çağırma peşindeydiler. Bizans. Bu politikaya birkaç örnek olarak. yalnızca Constantinople’de mevcuttu.707 vergilendirilebilen Hıristiyan tebaa ve 72 Fernand Braudel. Diyor ki: “ancak fethedilmek isteyen toplumlar fethedilebilirler. I." 72 Balkanlardaki Osmanlı’nın çok hızlı yayılışını anlamak için o dönemdeki balkanların durumunu incelemek gerekir. . Sırp prensesiyle evlenmiştir. Rum ve Bulgar Prensesleriyle. Albert Grenier'in düşüncesine dikkat çekmek isterim. Osmanlı akınlarının başladığı dönemlerde Balkanlarda Müslüman varlığının bulunduğundan söz edemeyiz. Osmanlı yardım ve himayesi sonunda Oamanlı egemenliği ile perçinleniyordu. Orhan Bey.

Buna göre Rum milleti Piskoposlarca yönetiliyor. kollayıcı politika izlenmiş. İslam öncesi dönemlerindeki inanç ve alışkanlıklarını devam ettirmişlerdir. Mesela İstanbul fethinden sonra bir Rum milleti oluşturulmuştur. Genelkurmay Başkanlığı Basımevi. p. o günkü Balkan ve Avrupa düzeninin siyasal.73 Bu hızlı yayılma ve Balkanların kısa sürede yeni gelen topluluğun karakterine bürünmesinin izahını. halkı ve kitleleri yanına çekmesi açısından önemliydi. 1-26. alt yapının mezhep özgürlüğünü kendi isteklerine ve inançlarına göre saptardı. Ankara.16th centuries”. “Tarihi demografi araştırmaları ve Osmanlı Tarihi”. Ermeni ve Yahudi toplumları Osmanlı devletinde resmi niteliği olan üç milletti.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis.93 73 . ırk veya etnik değil. Silahlı Kuvvetler Dergisi.176 75 Yücel Aktar. Mouton. Bizans geleneklerine uygun şekilde devam ettirilmiştir. Ancak Patrik seçimlerinde padişah onayı şarttı. 74 Speros Uryonis. 1972. patrik O. kendine tabii kısımlarda yetkili konum verilmiştir. “ Religious Changes and patterns in the Balkans. ss. “Osmanlı Devletinin Kısa Sürede Kuruluşu ve Balkanlara Kısa Sürede Egemen Oluştaki Başarısının Nedenleri”. canlarını korumayı üzerlerine ilahi borç olarak görüyorlardı.74 Oysa batıda katı bir mezhep bağnazlığının egemen olduğu feodal rejimde derebeyi. Yunan kilisesi idi. Derebeylerinin Katolik veya Ortodoks olduğu toplumda alt yapı da aynı mezhebi kabule zorunluydu. Ortodoks kilisesinin tüm imtiyazları tanınmış. Katolikler de Rum millet sistemine tabiiydiler (Galata Katolikleri dışında). sosyal.26 4. din ve mezhep hoşgörüsünü ve özgürlüğünü garanti etmişti. Türkiyat Mecmuası. 1977. baş vergisi olan “cizye” ödemeleri şartıyla. sayı 263. Rum. Balkanlarda ağırlıklı olarak zımmilerin bulunması sebebiyle millet sistemi özellikle bu bölgede uygulamıştır. Müslüman olmayanlar “zımmi” olarak adlandırılırdı. Bu millet sistem oluşturulurken kıstas. ed. Aspects of the Balkans. Osmanlılar. Barkan. s. Ortodoksluğu koruyucu. kendisine üç tuğlu Paşa rütbesi verilmiştir. Patrikliğe. yargılanıyor hatta vergilendirilebiliyordu. Patrik resmi niteliğe sahip olup. dinsel ve ekonomik olarak karşılaştırılmasında aramak gerekir. Osmanlı bu sistemde.134 Yahudi tebaa olarak belirlenmiştir. Patriğin yetkileri. Osmanlı sisteminde. Osmanlı yerleşme politikasında ve Osmanlı düzeniyle. (1952-1953). Bu sistem ile bölünen topluluk yasalara aykırı hareket etmeden kendi kendisini yönetebiliyordu.75 Osmanlıların Balkanlarda hâkim inanç olan Ortodoksluğa karşı tutumu da. 14th. tebaasının mallarını. Balkanlıların çoğunluğu Osmanlı idaresinde dinlerini değiştirmemişlerdir.

2 78 Halil İnalcık. Sistemli fermanlara. Türk idaresinin bir kurtarıcı olarak algılanmasına sebep olmuştur. “Otoman Methods of Conquest.77 Merkezi devlet. fetihten sonra da imtiyazları korunup Hıristiyan tımar sahipleri olarak Osmanlı askeri sistemine girmesi sağlanmıştır. Gerek reaya.207–248 77 76 . Asırda Rumelide Hıristiyan Sipahiler ve Meşeleri.”Stefan Duşan’dan Osmanlı İmparatorluğu’na: 15. İstanbul. 1953. ”tüm topraklar sultana aittir” prensibini uygulamıştır.76 Bu sebeple. Katolikliği hâkim kılıp. 1993. Ortodoks kilisesi ve dini vakıflarına el koyma yönünde olmuştu. Uygulanan tımar sistemiyle köylü ve çiftçi emeği devlet kontrolüne. Fuad Köprülü. 103–129 81 Halil İnalcık. Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu … s.112 Stephen Fischer-Galati. keyfi bir değerlendirmenin sonucu değildi. devlet görevlisi olarak yalnızca kendilerine bağlı kişileri kullanan Osmanlı Sultanları. Köylü batı sisteminde olduğu gibi “serf” durumunda kalmamıştır. toprak ağalarına ve feodal beylere karşı sürekli koruyan. 2000 s. devlet güvencesine geçmiştir. Sırp. OBIV Yayınları. Balkanlar. Ortodoks kilisesi iltifat etmemekteydi. s.27 seçimi ve hiyerarşisi Osmanlı öncesinde olduğu gibi kabul edilip. Hafızalarda yer eden Haçlıların ve diğer Katoliklerin tutumu. kusursuza yakın bir mutlak monarşi oluşturmuşlardır.78 Batıdaki feodal rejimde sosyal yapının aslını oluşturan sınıflar ve arasındaki sosyal. İmparatorluk Mirası Balkanlarda ve Ortadoğu’da Osmanlı Damgası. Tarihler bir iki yüzyıl önce bir sultandan alınmış fermanı ileri sürerek imtiyazını koruyan. 1970.80 Hatta fetihte işbirliği yapan Rum. Derleyen Carl Brown. kilise ve benzeri kurumlardan pek çok örnek kaydetmektedir.A Gibbons.” Melanges. Man. State and Society in East European History. Stadia Islamica 3. 66 80 Halil İnalcık. ekonomik ve dinsel eşitsizlik Osmanlı sisteminde yoktu. küçük çiftçi ve köylüyü. s.1954. s. New York: Praeger Publishers. Osmanlı Döneminde Balkanlar (1391-1918). İstanbul. Katolik Roma kilisesi’nin öncülüğünde Türklere karşı direniş için oluşturulan Haçlı seferlerine. defterlere bağlı ve devlete sadakat devam ettiği sürece geri alınmayan nitelikteydiler. Yerel feodal beyleri bertaraf edip. Bulgar ve Arnavut askerlerinin. resmi bir kurum olarak tanınmıştır. köy. Mirasın anlamı: Osmanlı Örneği. aynı zamanda fetih öncesi adetlerini. Osmanlı’nın koyu Ortodoks olan Rumeli halkı üzerindeki Katolik baskıyı engellemesi. s.37 79 Orhan Koloğlu. vergilerini ve yerel kurumlarını da korumalarına imkân sağlanmıştır.81 H. gerekse eski soylulara tanınan dini ve ekonomik haklar. İstanbul.79 Bunun yanında halkın sadece kilise örgütlerini değil.

82 Köylü için diğer önemli bir olgu da vergilendirmeydi. Mouton. 338 83 Süleyman Kocabaş. Bu arada Osmanlılar tarafından yeni topluluklar da Balkanlara getirilmişlerdir. Rumeli’deki stratejik yollar boyunca önemli yerlere yerleştirmişlerdir. “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskan ve Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler. Ermeni. Balkanlar. Yahudi gibi topluluklar Balkanlara yerleştirmişlerdir. 29 84 Ömer Lütfü Barkan. Aynı zamanda Anadolu’da huzursuzluk çıkaran göçebeler de Rumeli sınır boylarına gönderilmiştir. balkanlardaki Hıristiyan halk Osmanlıya karşı kendiliğinden harekete geçmedikleri gibi. köylüyü rahatlatmış ve Osmanlı varlığının kabullenilmesi için önemli bir etken olmuştur. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 13. 11. bu idareye memnuniyetle bağlanmıştır. 1986.85 H. Osmanlı öncesi feodal beyliklerce alınan ağır keyfi vergilerin yerine. Balkanlarda Panislavizm.13. bütün bölgelerde gayrimüslimler. Osmanlıların gelişinden sonraki durumundan iyi olduğunu söylemek mümkün değildir. Türk idaresini kabul edip. Çingene. ed.83 Milletler mozaiği olan Balkanlarda Arnavut. Osmanlı tarafından bilinçli ve planlı şekilde yerleştirilmekteydi. Vatan Yayınları. papanın ve Katolik devletlerin de tahriklerine gelmeyerek. Bu nedenledir ki 1402 Ankara yenilgisinden sonra Osmanlı Devleti dağılmanın eşiğine geldiği halde.16 (1949–1951). s. yüzyılda Moğol tehdidinden kaçan Türkmenler. Romen. bağlılıklarını devam ettirmişlerdir. Aspects of the Balkans. Türkmen. Osmanlı sonrası da varlıklarını koruyabilmişlerdir. Tatar. Rumeli’nin iskânı için yapılan sürgünler. p. “The Otoman decline and its effects upon the Reaya”. Osmanlı vergileri. Yunan. Müslümanlara oranla büyük bir sayısal üstünlüğe sahiptiler.İnalcık.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis. 1972. Özelikle 14. İstanbul. Çerkez. Balkanlara göç etmiş ve bölgenin zengin topraklarına yerleştirilmişlerdir. daha önceki diğer Hıristiyan devletlerin vergilerinden daha düşüktü. Fakat Balkanlarda Türk nüfusunun en yoğun olduğu dönemde bile. 1950 85 Ömer Lütfü Barkan.” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası. merkezi vergi sisteminin gelmesi. 82 . Bulgar ve Sırplar gibi milletler Osmanlı öncesinde olduğu gibi. 84. Büyük toprak sahiplerini ortadan kaldırıp. küçük çiftçiye büyük imkânlar veren yeni sistemle toprağa kavuşan halk. Osmanlı Devleti özellikle göçebeleri ve isteyenleri Balkanlara geçirmiş ve bunları.28 Bizans’ın son dönemlerinde ve balkanlarda feodal rejimler altında yönetilen köylülerin durumu.

215 Osmanlı sadrazamından 62’si. Bu durumu milletlere göre sınıflandırırsak şöyle bir tablo ortaya çıkar: 88 OSMANLI SADRAZAMLARI'NIN Milliyeti Adedi Milliyeti Adedi Arnavut Boşnak Hersekli Dalmaçyalı Rum 33 12 1 1 7 Hırvat Bulgar Pomak Sırp TOPLAM 5 1 1 1 62 1. yabancı dil. 6’sı Yunanlı. 1’i Gürcü ve 1’i İtalyan’dır. spor alanlarında çok iyi eğitilip. Bugünü ve Sorunları. bilim.87 Genel olarak Osmanlı Sadrazamlarına bakılınca da. Ankara: Ankara Üniversitesi DTCF Yayınları. Müslüman yapılıyor ve kabiliyetleri oranında hukuk. yani % 30’u Balkan ve büyük olasılıkla Hıristiyan kökenliydi. Bunlardan 17’si Arnavut. Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid’i suçlamak için “Sen Müslümanlara karşı kâfir askerleriyle karşı çıkıyorsun” diyebilmiştir. 85 88 Orhan Koloğlu..86 Stavrianos’un belirttiğine göre 1453 ile 1623 yılları arasındaki 47 Sadrazam’dan 37’si Hıristiyan kökenliydi ve büyük ihtimalle devşirmeydi. 1’i Ermeni. Kapıkullarının sayıları ve etkileri arttıkça. çok tartışılan konuların biridir. Murat döneminde başlayan devşirme sistemi 1637’ye kadar üç asra yakın süre devam etmiştir. Osmanlı Döneminde Balkanlar Tarihi Üzerinde Yeni Araştırmalar. Moğol hükümdarı Timur. Halil İnalcık. Osmanlı ordusunda yerli Hıristiyan askerlerin sayısı o kadar fazladır ki. Murat döneminde kurum haline gelmiştir. “Osmanlı Döneminde… s. Sultanın da etkisi artmış ve yönetimde serbest kalabilmiştir.29 Osmanlıların devşirme yöntemi. 11’i güney Slavlı. Daha az kabiliyetli olanlar da orduya ”yeniçeri askerleri” olarak alınıyordu. The Balkans … s. L.66 86 .15 87 Stavrianos. Tarihte GüneyDoğu Avrupa: Balkanolojinin Dünü. yönetim teknikleri. 1’i Çerkez. Bu sistem I.S. 1300’lerin ortalarında kurulan bu sistemle zeki Hıristiyan çocuklar alınıp. yalnızca orduda değil devletin çeşitli kademelerinde de görev veriliyordu. Devşirmeler Sultan’ın köleleri hükmündeydi ve devlet idaresinde etkili olan Türkmen aileleri bertaraf etmek için Sultan’ın kozuydu. 1999 s.

Osmanlı öncesi şehirler.91 4. Ordu için sürekli para 89 90 Bak. nüfus yoğunluğunu oluşturmaktaydı.Todorov. Manastır. Sofya. The Balkan City. N. Vryonis. Osmanlı yönetimi altındaki Hıristiyanlar ve Müslümanlar birbirlerinden etkilenmişler. Bosna. 1590’dan sonra bu beylerbeylikleri yerlerine eyalet sistemi getirilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Çözülüşü 1550 sonrası Osmanlı İmparatorluğu. 1400–1900. Osmanlı döneminde çok daha büyümüş. Budin ve Temeşvar. Osmanlı yönetimi altında birbirleriyle karışarak ve zenginleşerek yan yana yaşamaya devam etmişlerdir. Washington DC. doğal sınırlarına ulaşmıştı. Osmanlı döneminde büyük şehirlere dönüşmüştür. İlbasan.89 16. 1969.Vryonis. Seattle. Mesela 1529’da Viyana kuşatmasına giden ordu. başlarında Balkanlarda nüfusu 25.280 . Ülke daha sonra beylerbeyliklerine bölündüğünde de Rumeli. Ege takımadaları.000 den az olan Niğbolu ve Vidin şehirleri. Üsküp. Filibe gibi önceden küçük olan merkezler. Balkanlarda şehirleşme ve yollar büyük ölçüde Osmanlı döneminde şekillenmiştir. hem de ön Asyadan gelen Müslümanların sahip oldukları ileri derecede gelişmiş ve uzun bir geçmişe sahip gelenekleri. Atina 100.000 nüfusa sahipti.5. Avrupa kısmındaki beylerbeyliklerindendi.30 Yönetim birimi olarak Balkanlar. 1971 91 S. The decline of medieval Hellenism in Asia Minor and the process of Islamization from the eleventh through the fifteenth century. Merkezi ordu İstanbul’dan çıktığında. Yiyecek ve halk eğlenceleri alanında da Türk gelenekleri. sonra Rumeli beylerbeyliği olarak örgütlenmiştir. 1983 S.000’i aşan şehirler olarak. Merkezi ordu sistemi bu kadar geniş coğrafyayı kaldıramaz duruma geldi. ardından da 100. p.4. önce Sancaklara ayrılmış. Dumbarton Oaks Papers. The Byzantine Legacy and Otoman Forms. Berkeley.. klasik İslam ve Bizansınkiler üzerinde etkili olmuşlardır. yy. Edirne ve Selanik göze çarpmaktadır. kış olmadan dönebilmeleri için kuşatma süreleri sınırlıydı. kuşatmayı ancak 27 Eylül’de yapabildi. California. Fetihlerin ve zaferlerin bitmesi hazineyi olumsuz etkiledi. kış gelmeden geri dönebilmesi için 90–100 günü kalıyordu. Belgrat. Yenişehir. Rusçuk. Bu uzun yolu. Köstence. Ortak kutsal saydıkları azizler için dua etmişlerdir. No: 23-24.90 Sanat ve zanaat alanında hem yerleşmiş olan Hıristiyanların.

Yeniçeriler. Avrupa sanayi malları Osmanlı İmparatorluğunu doldurmuş ve daha ilkel olan yerli sanayiyi öldürmüştür. Hindistan’a giden yeni yollar keşfetmeleriyle Osmanlı üzerinden yapılan ticaretler bu yollara kaymış. 1940 s. Osmanlı İmparatorluğu’nun Durumu Yapılan sürekli savaşlar sonucunda Osmanlı. Maarif matbaası. hazinesini tüketmişti. aynı zamanda gayrimüslim Osmanlı halklarının korumacılığına da girişmeleri.1. yüzyıl başında 305 akçe. 17. Avrupa’dan ucuza getirilen mamuller. yarım yüzyıl sonra ise 789 akçeye 92 93 Roderic H. 18. asırlarda). NJ.1963 s. Avrupa ve Asya arasında Osmanlı ticareti durmuş ve sonucunda şehir endüstrisi bitmiştir. iç üretimi bitirmiştir. ancak Osmanlı devleti bunlara gereken önlemi alamamıştır. Bir Tanzimat tarihçisi şöyle yazmaktadır: “ Bu koşullar altında Bursa. ve 19. kaybedilen yerlerden alınan vergilerden olunması hazineyi ciddi etkilemiştir.92 Kapitülasyonlar. Mesela Müslüman olmayanlardan alınan cizye. Osmanlı Devleti ticaretine büyük zarar vermiştir. Kapitülasyonları elde eden devletlerin. huzuru bozar ve tüm yeniliklere direnir hale geldiler. Yeniçeriler bozuldu.Princeton.31 gerekliydi ve sonucunda vergiler ağırlaştırıldı. Artık zaferler sonucu ganimetler kesildiği gibi.4.1856–1876. Davidson. 6–7 . Manchester’den getirilmiş Bursa havlularıyla dolmuştu.110 Yusuf Akçura. adalette rüşvet başladı. TTK Yayınları. Reform in the Ottoman Empire. Askeri bilimlerin ilerlemesiyle Avrupa ordularının modernleşmesine karşın. Bu olumsuz durumu bertaraf için yeni ve ağır vergiler konulmuştur. 16. Aynı zamanda enflasyon da artmıştır. İstanbul. 93 4. tımar sistemi bozuldu. Osmanlı Devletinin Dağılma Devri ( 18. Rönesans ve Reform hareketleri Osmanlı milletlerini etkilemiş.5. Portekizli denizcilerin. yy. Osmanlı Devleti idaresinde büyük sorun oluşturmuştur. yüzyılda 45 akçe.

“Factors Put Forward to Explain Independence Movements In The Balkans”.32 yükselmiştir.95 Bu arada Avrupa daha zenginleşmiş. halkı da bezdirmişlerdir. ciddi karışıklıklar baş göstermiştir. 1999. Sarayın durumu da hiç iç açıcı değildi. Osmanlı düzeninin temel taşı tımar sisteminin bozulmasıyla. bu konuda entrikaları önleyememiştir.96 Ancak kardeş katli uygulaması. Keyfi vergilendirmeler. Selim gibi padişahlar dahi aynı akıbeti paylaşmışlardır. maaşları ödeyemeyince ciddi bağlılık ve disiplin problemleri çıkmaktaydı. Kardeşler arasındaki rekabetten galip çıkan Sultan. Amerika altınları Avrupa’ya taşınmış. Baştaki disiplinsizlik alta da yansımıştır. hatta daha sonra II. rüşvetçi liderler. Yeniçeriler başa buyruk hareket etmeye başlamışlar. Kristo Frasheri. Ankara Universitesi Dil TarihCoğrafya Fakültesi Yayınları. devletin sonunu hazırlıyordu. Entrikalar. toprak sisteminden ve köylüyü korumasından dolayı rahatça tercih eden köylünün durumu bozulmuş.95 Sina Akşin. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanolojinin Dünü. tımarların çiftliğe dönüştürülmesi. angaryası artmıştır.94 Bu vergiler de huzursuzluğun artmasına sebep olmuştur. Bu sebeple pek çok sadrazam hayatlarından olmuş. Aynı zamanda devlet. İstanbul’u basar hale gelmişlerdir. toprakların yönetimi sipahiler ve yerel liderlere geçmiştir. Bugünü ve Sorunları. III. Yerel liderlerin (Ayan) gelişmesiyle İmparatorluk için merkezi otoriteyi tehdit eden bir unsur oluşmuştur. güvenliği için geride kalanları halletmesi ihtiyacı duyuyordu. 19 kardeşini ve 20’nin üzerinde kız kardeşini öldürtmüştü. padişah eşleri. Ankara. Yönetime hâkim olmak için kardeş katli uygulaması mevcuttu.41 95 94 . s. Bu gruplar arası çekişmelere. sarayda gruplar oluşturmuştur. Bu başlarına buyruk hareketleriyle yalnızca yönetimi değil. bunların etrafındaki sadrazam veya sultanın lalalarının etkilediği haremağaları ve yeniçeri ağaları da eklenince. Osman ve III. Osmanlı ise bu gelişme karşısında sadece pazardı ve Avrupa’ya ekonomik bağımlı hale gelmişti. Mehmet (1595– 1603). askeri kurumların çökmesi. istedikleri zaman başkaldırıp. The History of Albania. Mesela. sanayisi gelişmişti. Bunun sonucunda Osmanlı’yı. Tirana:1964 s.

1804’te 386. vol 1. 400 yıl sonra ise işler değişmişti. Shaw and Ezel Kural Shaw. 96 Stanford J. ücretlerini de yükselttirmişlerdir.5. Sırp Çarı Duşan. Bizans'ı da tehdit eden güçlü bir Balkan ülkesiydi. yol kesip haraç alan eşkıyalar türemiştir. 4. eğitim ve diğer sebeplerle seyahat eden Sırplar.1977. Avrupa’daki rakip devletler yeni sistemle güçlü ordular kurmuşlardır. Osmanlı ordusunun disiplinsiz oluşu ve varoluş amacı dışındaki hareketlerine şahit olunulan yıllarda. Osmanlı önlerinden kaçan bir kitle ise. Avusturya. bölgedeki otoriteyi sağlamak daha da güç bir hale gelmiştir.97 İsyanda Avusturya’nın da etkisi olmuştur. Sırp topraklarına komşu olmuştur. s. yüzyılın ortalarında. Osmanlıların 1346'da Balkanlara ulaşmalarından önce Sırbistan. kültürlerini değiştirmeden yaşayabilmişlerdi. Osmanlı hoşgörüsü altında dinlerini.2. Avrupa gerçekliğini. Bu şartlara bir de yabancı devletlerin kışkırtmaları eklenince isyanlar başlamış.4. haydutlarla birlik olan sipahiler ciddi problemler oluşturmuşlardır. "Büyük Sırbistan"ı kurmayı başarmıştı. 1976. başarılı ilk milli Balkan isyanının merkezi oldu. Osmanlı saray yönetimindeki bu karışıklıklar ve bölgedeki savaşlar Balkan halklarını olumsuz olarak etkilemiştir. iyi kazanç elde etmelerine sebep olmuştur. 400 yıl Osmanlı hâkimiyetinde yaşayan Sırplar. felsefelerini. Avusturya yoluyla ticaret. 184 . Özellikle de savaşlarda kaybetmeye başlayan Osmanlı Devleti’nin prestiji zedelenince. durumdan hoşnutsuz olan halk da bu isyanlara katılmıştır. Sırp İsyanı 14. tımar sistemi bozulmuş.33 Evlenme aile kurma izni aldıktan sonra. Macaristan’ı tekrar ele geçirince. Balkanların birçok bölgelerinde. Avrupa devletleriyle yapılan uzun savaşlar sonucunda hazine boşalmış. History of The Otoman Empire and Modern Turkey. Osmanlılar da bu yıkılışı tamamlamışlardı. fikirlerini. Cambridge: Cambridge Universty Pres. Macaristan ovasına yerleşmişti. zanaatla uğraşma iznini de kopartmışlar.000 civarı nüfusa sahip olan Belgrat Paşalığı. Bu komşuluk ise Sırplar için ticaret hayatını geliştirip. Çar Duşan'ın ölümü ile birlikte imparatorluk dağılmaya yüz tutmuş.

Türk Tarih Kurumu Basımevi. Nationalism in Serbia. Rus desteği arkasına alan Kara Yorgi karşısında. New York. 98 milli bilinç oluşturmak için destansı şiirler toplamıştır. ed. 1995.83 100 Enver Ziya Karal. Trans.1. Bu huzursuzluğun diğer bir boyutu da. Fransa ile ittifak yapan Osmanlılara karşı Rusya. Kemal Saybaşılı. Sırp milli kimliğinin oluşmasını sağlamıştır.134 99 K. Osmanlı Tarihi. savaş sonrasında da bölgede kalıp topraklara yerleşmesi. ed. Ankara. etmişlerdir. Belgrat’ı almışlardır. halkın sırtından kazanç sağlamasıydı. Osmanlı Devleti Tarihi. Mc Graw Hill.263 98 Ivo Banac. savaş sırasında bölgeye gelen yeniçerilerin. C. Bu arada Rusya da etkinlik kazanma şansını kaçırmak istememiş ve ajanlarını bölgeye sokmuştur. 100 Vladimir Dedijer et al. 1999. Beydilli. Birinci Ayaklanma Sırp ayaklanmaları mahalli yeniçerilere ve ayanlara karşı bir direniş olarak başlamış. Kara Yorgi liderliğinde hızla yayılmıştır.4. 1988. s.5. İstanbul. bölgede huzursuzluk oluşturmaktaydı. p.99 Avusturya ile olan uzun savaşlar. Selim tarafından gönderilen güçler daha fazla ilerleyememiş ve Sırp orduları 1807’de Belgrat’a girmişlerdir. hatta Bab-ı Ali’nin de desteğini görmüş olmasına rağmen. Güney Göksu Edoğan. 1975. Bu yeniçerilere karşı başlayan ilk isyan. sonrasında liderleri Kara Yorgi’nin şahsında milli bir isyana dönüşmüştür.. A Mirror of the New International Order.34 politikalarını yakından öğrenmişlerdir. History of Yugoslavia. III.5. modern Sırp dili gramer kitapları ve sözlükleri yazmıştır. Ekmeleddin İhsanoğlu. Osmanlı orduları Hurşit Paşa önderliğinde ilerleyerek Karayorgi birliklerini dağıtıp. Osmanlı Orduları Belgrat’a tekrar geri döndüklerinde ilk Sırp ayaklanması bitmiş demekti. “Küçük Kaynarca’dan Yıkılışa”. Napolyon ile anlaşınca. Kordija Kueder. Yalnız kalan Sırplar için bu bir diplomasi dersi olmuştur. Bu etkilerle Rusya örneği. Dimitrije Obradovic. Diğer Sırp entelektüelleri de bu yoldan devam 4. Sırp isyanını desteklemiştir. s. Kültürel eserler. modern bir Ortodoks Sırp devleti kurma düşünceleri filizlenmiştir. Balkans. s. C. Vuk Karadzic (1787–1864) ise Sırp milli bilincinin oluşmasına çalışmış. F.. Fakat 1807’de Rus çarı Alexandre.2.1.106 97 . İstanbul. Sırbistan’a desteğini kesmiştir.

4.84 . 1815’te yeniden ayaklandı ve başa Miloş getirildi. Çev.Yunanlıların Durumu Yunanlılar.Yunan İsyanı 4. Osmanlı Döneminde …. 38 103 Orhan Koloğlu. 103 4. III. çok zekiydi ve politik kabiliyeti yüksekti. Diğer topluluklarla karşılaştırıldığında hakları. Rusya’nın. Tüm 101 102 Barbara Jelavich. Mehmet Harmancı. bir Sırp yönetimi oluşturulup başa Miloş getirilmiştir. İstanbul: 2001. Osmanlı’ya karşı Sırplara tekrar yardım ediyordu. Balkanlar 1804–1999. Kısa sürede Knezler paşalığın büyük kısmını denetimleri altına aldılar.101 Bir müddet sonra Türklerle gerilim gene yükselmiştir. İkinci Ayaklanma Birinci ayaklanmadan sonra Osmanlı yönetimi genel af ilan etmiştir. özerk yönetime sahip olmuşlardır. genel af ilan edilmiş.2. Miloş. (1816) Miloş aynı zamanda. silahlar korunmuş. Silahlarını gömen Sırpların gizli silahların aranması ve vergilerin yüksekliği. s. Sırp tüccarlarına serbest dolaşım hakkı tanınmış. Mahmut (1808–1839). Rusya’nın desteğinde Karayorgi’nin tekrar ayaklanma fikrine karşı çıkarak kafasını kestirip İstanbul’a yollamıştır. 1830’da Osmanlı Sultanı.4. öncelikleri.5. Bu aftan yararlananlardan biri de Rudnik bölgesi Knezi olarak atanan Miloş Obronoviç idi.3. Selim’im halefi II. Osmanlı yönetimi altındaki en rahat halklardan biriydi.1.4. s. Sırp direnişinin kırılmış olduğuna inanarak 1814’te ordusunun büyük kısmını paşalıktan çekmiştir. Okuma yazma bilmeyen. Sırp haklarının savunuculuğu rolünü de reddetmiştir. Sırbistan’ın özerkliğini kabul edişinden sonra Özerk Sırp Kilisesi. Sırpları rahatsız etmiştir.102 Bundan yararlanan ve bir isyan girişiminin Osmanlı kuvvetlerinin şiddetli şekilde bastırmasından dolayı kendi geleceklerinden endişelenen Sırp liderler. eighteenth… S.5. Miloş. Sultan’ın fermanıyla kurulmuştur. eğitimsiz bir kişi olmasına rağmen.5. standartları bakımından bariz üstünlükleri vardı.239 Misha Glenny. Osmanlı yönetiminde. History of the Balkans. vergi toplama Sırplara verilmiş. Bu sefer dış dengeler daha uygundu.35 4. Sırbistan’a özerklik verdi.3. Buna göre.2. Rusya. Bundan çekinen Osmanlı. tüm yeniçeriler bölgeden çıkartılmış. Sırp bağımsızlığı için önemli bir isimdir.

Bunun yanında Rusya’nın Balkanlara ilgisi ve isyana kışkırtıcı rolü de Yunan ayaklanmasının sebeplerindendir. Osmanlı filolarına lojistik destek yapmaları karşılığında. 4. İstanbul ve Anadolu'nun birçok yöresinde yaşayan Rumlar. Eski Yunan hayranlıklarını ve Yunanlılara sempatilerini öğrenmişlerdi.104 Ticaret yaptıkları için Avrupa ile yakın ilişki içindeydiler. özellikle tercümanlıkta ve dışişlerinde görev almışlardır. orada gelişen akımlardan da etkilenmişlerdir. Deniz ticaretinde iyi durumdalardı. vergiden muaf olup. sonrasında Fenerli Rumlar arasından seçilirdi. aynı zamanda İstanbul ve İzmir’de de çok etkiliydiler.5. Rum aileler. s. Beydilli. Denizciliklerinden ve tüccarlıklarından dolayı Avrupa’ya açık olan Yunanlılar. 1816 yılında 600’a yakın ticaret gemisi vardı ve bu gemiler Kuzey Afrika’daki korsanlar dolayısıyla iyi şekilde silahlanmışlardı. “Küçük Kaynarca’dan Yıkılışa”… s. özel filolar kurmuş ve büyük servetler kazanmışlardır. kendi yönetimlerini belirleme hakları vardı.2.106 Aynı zamanda Fransız ihtilali’nin getirdiği fikirleri öğrenme fırsatları da olmuştur.e. Hatta Eflak ve Boğdan Voyvodalıkları da 18. bağımsızlığa giden yolda etkili olmuştur.Yunanistan’ın Bağımsızlığı Balkanlarda Ortodoks Hıristiyanlarının olduğu her yerde olduğu gibi Yunanlıların oturdukları bölgelerde de I. güney Rusya’nın Karadeniz kıyılarına ve diğer yandan Venedik topraklarından batı Anadolu’ya kadar uzanan etki alanlarından büyük kazançlar sağlamaktaydılar. bu ayrıcalığın avantajlarını kullanmışlardır. Kilisenin yetkileri genişti ve kilise büyük zenginliğe sahipti. Fenerli Rumları.105 Adalarda yaşayanlar çok daha rahattı. Petro’dan itibaren Rus ajanları ve 104 105 K. Dini ayinler Yunanca yapılmaktaydı ve Patrik üç tuğlu paşa rütbesindeydi.109 .107 106 a.g. Sadece Balkanlarda değil. Rum tüccarlar.84 Enver Ziya Karal. Osmanlı Tarihi… C. 18. Avrupalıların Rönesans ve hümanizm akımlarında. sonrasında özellikle edebiyat ve kültür alanındaki gelişmeler.5. yy.36 Hıristiyanları temsil eden Ortodoks patrikhanesine sahip olup. s. Kafkasyadan.3.4.yy. Selanik’te deniz ticaretini ellerinde bulunduran Yunan tüccarları. devlet yönetiminde önemli görevler almışlardı ve büyük bir ekonomik gücü ellerinde bulundurmaktalardı.

Rumlar. Osmanlı Tarihi . Sırp isyanından 30 yıl önce ilk ayaklanma girişiminde bulunmuşlardı. 17 108 Suphi Nuri İleri. İstanbul: Güneş Matbaası.110 Örgütün başına Rusya’yla ilişkileri iyi olan ve Çarın desteğini alan Aleksandr İpsilanti getirilmiştir. 1940. Hellenism and the Grek war of liberation.190 110 Richard Clogg. Diamandouros. (18.-19. Siyasi Tarih. Hıristiyan Yunanlıları korumak ve desteklemek zorunluluğunu hissetmektelerdi. Bu sebepten de Rumların durumlarını kontrol altında tutuyordu. İsyan kısa sürede bütün Mora ve adalara yayıldı. 1788'den beri Yanya Valiliği'nde bulunan Tepedelenli Ali Paşa’nın otoriter tutumu. Fakat kışkırtmalar üzerine Tepedelenli Ali Paşa’nın görevden alınması üzerine.37 propagandacıları işlerini yapmaktalardı. 1770'de Rus donanmasının Mora açıklarında görünmesi üzerine ayaklanmışlar. Çünkü büyük devletlerin aldıkları karar.97 111 Dennis N. s. s. bölgedeki ayrılıkçı Rum faaliyetleri için ciddi bir engeldi. Cambridge: 1986. Avrupa büyük kuvvetlerini de zor duruma sokmuştu. Ali paşa’yı. Osmanlı Devletinin Dağılma Devri.. Osmanlı İmparatorluğunu Yusuf Akçura. isyan etmiş ve bu isyan 1820–1822 yılları arasında sürmüştür.97 107 . Yunanlılar için büyük bir güçtü. diğer yandan da Müslüman Osmanlılara karşı.109 Etniki Eterya’nın (Dostluk derneği) tek politik hedefi “anayurdu kurtarmak” tı. Yunanistan’a sıcak bakan bir Avrupa. 132 109 Enver Ziya Karal. Ancak artık durum farklıydı. Hatta Rumların bölücü faaliyetler içinde olduklarını Sultan’a bildiriyordu. 1940. müdahale sistemi üzerineydi. İsyan sırasında ve sonrasında rahat hareket eden Rumlar için ciddi bir otorite sorunu kalmamıştır.108 Bağımsızlık için ilk hareket. Skiotis ‘Ali Pasha’s last gamble’. Selanik: 1976. asırda) İstanbul: Maarif matbaası. s. Gerçi Yunan bağımsızlık hareketi yalnızca Osmanlı’yı değil. s. Hatta bir tarihçi şu yorumu getirmiştir: “Yunan isyanının başlama sebebi. gizli Etniki Eterya örgütünün kuruluşu kabul edilir. bu isyanı engelleyebilecek tek kişiyi. Ancak halk fenerli yöneticilere karşı tutumu ve nefreti yüzünden isyana rağbet etmedi. Statüko korunacaktı ancak. 1814’te Odesa’da ikisi Rum biri Bulgar üç kişiyle. Osmanlıların. s. İpsilanti önce Boğdan’da ayaklanma çıkartmaya çalıştı. 1 Ocak 1822’de bağımsızlıklarını ilan edip siyasi bir nitelik kazandılar. A Short History of Modern Greece. İsyan haberi ve Rum zulmü. özellikle de Rusya ve Avusturya desteği.”111 Boğdan’dan sonra yeni isyan Mora’da patlak verdi.107 Rumlar. küçümsemiş olmalarıdır. Paşa. fakat bir sonuç elde edememişlerdi. (1881– 1830): Continuity and Change. 2nd edition. Cilt 5.

Halk Rumlara saldırdı. …. Yılında Osmanlı Tarihi 1299–1922.38 karıştırdı. Yunanlıların Osmanlı’ya bağlı özerk bir devlet olacakları ve Türklerin bölgeden çıkarılması kararı alındı. soruna büyük devletlerin karışmalarını sağladı. 1827 Londra antlaşmasına aykırıydı. Türk düşmanı yeni Çar I. yardım istemek zorunda kaldı. eninde sonunda Yunanistan’ın kurulacağı düşüncesiyle. s. iyi eğitilmiş bir ordu karşısında isyancılar fazla dayanamadı ve isyan bastırıldı. bildirilince. Mehmet Ali Paşa. İngiliz ve Fransız gemileri 20 Ekim 1827'de. mesele üzerinde görüşmeler sonucunda 4 Nisan 1826'da "Petersburg Protokolü" nü imzaladılar. 6 Temmuz 1827'de Londra'da imzalanan Londra protokolünde de aynı görüş teyit edildi ve Osmanlı Devletinin direnmesi durumunda baskı kararı alındı. oğlu İbrahim Paşa’yı Mora’ya gönderince disiplinli. Yunan bağımsızlık hareketi için önemli bir hadisedir. Üç büyük devlet bu olayla. Bölgeyi Mehmet Ali Paşa gibi güçlü bir lidere bırakmak istemeyen Rusya. yanından dolaşılarak girilmektedir. İstanbul. Yunan bağımsızlığının garantörü haline gelmiştir. bizzat bu işin içindeydi. Kuruluşunun 700.) Osmanlı isyanı bastırmakta zorlanınca çaresiz. 1999 . Büyük devletler de Mısır ve Yunanistan’da güçlü bir yönetim istemezlerdi. Fransız ve Rus donanmalarının Yunanlıları desteklemesi. 112 113 Misha Glenny. Bunun üzerine Rus. her devletin hiç duraksamadan yapacağı gibi 1821’de idam edildi. Statüsü farklı olmakla birlikte Osmanlı vatandaşı olan bu kişi vatana ihanet suçlamasıyla.113 (O günden beri bu papazın asıldığı Patrikhanenin orta kapısı Rumlar tarafından kapalı tutulmakta. Daha sonra Fransa’nın da kabul edeceği bu protokolle.112 İstanbul’daki Rum Ortodoks Patriği. Mısır valisi Mehmet Ali Paşa’dan. Ruslar ve İngilizler. isyanı desteklediği gerekçesiyle Fener Patrikhanesinin önüne asıldı. Karar. 45 Mehmet Maksudoğlu. İngiliz. İngiltere. içeriye kapının içinden değil. Osmanlı Devleti’nin tepkisiyle ve reddiyle cevap buldu. Patrik Grigorius. Aynı zamanda Rumlar on binlerce Müslüman’ı öldürdüler. bölgede etkinliği Rusya’ya bırakmama kararındaydı. Navarin’de demirlemiş olan Osmanlı-Mısır donanmasını yaktı ve Osmanlı devleti donanmasız hale geldi. Navarin olayı. Nikola’nın isteğiyle.

yönetimin bölgede doğmuş. Bölgenin toprak zenginleri ise. Bölge halkı bu yöneticilerden memnun değildi. 4. Fransa ve Rusya yeni bir "Londra Protokolü" imzalayarak bağımsız Yunanistan Devleti'nin kurulduğu ilan etmişler ve Osmanlı Devleti de 24 Nisan 1830'da Yunanistan'ın bağımsızlığını kabul etmiştir. Osmanlı yönetimi Eflak ve Boğdan yöneticilerini Fenerli Rumlardan seçmeye başladı. Kurulan Yunan Krallığı'na da Bavyera Kralı Louis'in oğlu Otto seçilmiştir. Tuna ve Kafkas cepheleri olarak iki cephe açmışlardır. Ardından diğer Balkan devletlerinin bağımsızlığı takip edecektir.114 3 Şubat 1830’de İngiltere. Romanya’nın (Eflak-Boğdan) Bağımsızlığı Osmanlılar 1391 yılında Eflâk’ı. 1769–1774 arasında bölgeyi işgal altında tuttu.139 .4. Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kalmıştır. beklediği sonucu getiremedi ve daha sonra Rus Devleti desteğini de çekince. Bu antlaşmaya göre Osmanlı devleti Yunanistan’ın muhtariyetini kabul ediyordu. batıdan ve doğudan. 1461’de Boğdan’ı almışlardır. 1940.5. batıda ise Edirne'nin Rusların eline geçmesi üzerine. Doğuda Erzurum’un alınması.4. ayaklanma Osmanlı Devletince bastırıldı. Siyasi Tarih. Fakat bu giriş. Ancak bunun karşılığında 13 milyon Frenk altını tazminat istemiştir. (1828–1829). yerli kişilerce yönetilmesi arzusundaydı. Ruslar. Ortodoks olan bu büyük güç 1774’te Küçük Kaynarca antlaşması ile bölge halkının garantörlüğünü elde edince bölgede Rus etkisi iyice arttı. 22 Şubat 1821’de Etnik-i Eterya başkanı Alexandre İpsilanti ayaklanma çıkarmak için Boğdan’a girdi. 14 Eylül 1829'da Edirne Antlaşması imzalanmıştır. 114 Suphi Nuri İleri. Osmanlı Devleti idaresindeki Balkanlarda ilk bağımsız olan devlettir. Ancak 1711’de prens Rusya ile işbirliğine girince ve aynı zamanda prenslik için yapılan kavgaları ve karışıklıkları engellemek için. Yunanistan. s. Önceleri bölge kendi prensleri tarafından yönetilmekteydi. Bu ülkeler “voyvoda”larca yönetiliyordu.39 Navarin olayı. İstanbul: Güneş Matbaası. Osmanlı-Rus savaşı çıkmasına sebep olmuştur. Rus askerleri Osmanlı-Rus savaşında.

şimdiki Transilvanya’da idiler. Rusya’ya savaş açtı. Rus devleti baskı yaparak Ekim 1826’ da. Eflak ve Boğdan Ulahları Ortodoks olmalarına rağmen. ancak bağımsızlık konusunda farklılardı. Ulahların bir kısmı. sosyal ve ekonomik reformlar. 115 Orhan Koloğlu. Yönetim yapılanması ve sistem Rus yöntemiyle olmuştur. Osmanlı Döneminde… S.85 . Ayrıca birçok Romen öğrenci 1848 Paris’te devrim gösterilerine katılmışlar. Kırım savaşı (1853–1856) Romanya için önemli bir olaydı. Eflak ve Boğdan’ın birleşip. olayı diplomasiyle çözemeyen Osmanlı devleti. diğer isteklere sıcak bakmaktaydı. Osmanlı Devletine imzalattı. Eflak gençleri eğitim için Avrupa’ya. sınır gerisine çekilmek zorunda kaldı. Buna göre prensler hayat boyu görev yapabileceklerdi. özellikle de Fransa’ya gidiyorlardı. Büyük devletler. bağımsız olması isteklerine karşı Osmanlı ve Rus ordusu müdahaleye hazırdı. felsefesini ve milliyetçilik fikirlerini elde ediyorlardı. Eylül 1829 Edirne Antlaşması ile özerkliğe kavuşmuş oldu. İngiltere ve Fransa’nın da Osmanlı yanında yer almasıyla Çar birlikleri. Fenerli Rumları atama politikasını Babıâli terk etti115 ve yerli prenslerin atanması imkânı doğdu. Ancak Navarin olayı sonrasında çıkan Osmanlı-Rus savaşı ile Rus işgaline uğrayan bölge. papaz olmak isteyenler Roma’ya gidiyorlar. 30 Mart 1856’da Paris antlaşmasıyla Eflak ve Boğdan üzerindeki Rus garantörlüğü kalktı. Osmanlı ve Rus tasdikiyle 7 yıllığına bölge halkından prens seçmeyi getiren Akkerman Antlaşmasını. vatandaşlık hakları. Eflak ve Boğdan ayrı olarak kalmıştır. Transilvanya Ulahları Katolik’tiler. Eylül 1848’de aynı gösteriler Boğdan’da da gözükmeye başladı. orada papalık propagandası altında kendilerini yüksek ırklı Roma İmparatorluğu’nun torunları olarak görüyorlar ve milliyetçilik duyguları ateşleniyordu.40 İpsilanti hareketi Fenerli Rumlarının bölge yönetimindeki etkisinin sonunu getirdi. İstekler. Buralarda Avrupa hayat şartlarını. Osmanlılar Eflak ve Boğdanlılara “ULAH” derlerdi. daha sonra ülkelerinde de bunu uygulama yoluna gitmişlerdi. Haziran 1853’te Çar birlikleri Boğdan’a girince. politik düzenlemeler ve bağımsızlık konusunda yoğunlaşmaktaydı. Katoliklerden.

Osmanlı Devleti sonrasında yeni şekillenmede tüm büyük kuvvetler en fazla kazançla çıkma. 11. s. aslan payını kapma arzusundadırlar.119 4. yönetim krizleri gibi birçok iç sorunlarla uğraşmak zorunda kalan Balkan milletleri.5.The Balkan War. s. bu rekabetlerin önemli bir bölgesini de Balkanlar oluşturmaktaydı.s. Osmanlı Tarihi…. Boğdan ve Ortodoks Hıristiyanlarının 116 117 Mehmet Maksudoğlu. sosyal ve ekonomik şartlara alışma. ancak sonuç itibariyle genellikle rakiplerin alacakları kazançlar göz önünde bulundurulup eski durumun korunması yönünde kararlar alınmıştır.116 Romanya’nın Osmanlı himayesinde.118 Şarl 1866’da İstanbul’a gelip Sultana sadakatini sundu. Sonuçta Eflak ve Boğdan’ın birleşmesi onaylanmıştır.120 Bu sebeple Balkanlarda çıkan tüm hareketler yandaş bulabilmiş. Rusya’nın Küçük Kaynarca antlaşması ile Eflak.000 askeri geçmemesi şartıyla tanımıştır. Sultan da onu Osmanlı idaresini tanıması ve ordu mevcudunun 30. Journal of Geography. Napolyon’un girişimleriyle. Paris Antlaşması şartları doğrultusunda.5. C. Osmanlı devletinin çekildiği toprakları paylaşma ve paylaştırma.VII. Büyük güçlerin “Doğu Sorunu”na ilgilerinin artması aslında 1774 Küçük Kaynarca antlaşmasından sonra olmuştur.274 119 Enver Ziya Karal. C. 1912/1913. kendi kaderlerini tayin konusunda Avrupa güçlerinin vereceği kararlara bağlıydılar. Kuruluşunun 700. …. “Doğu sorunu” rakip devletler için bir çekişme alanıdır.11–13 120 Philip Emerson. Prens Cuza tarafından hükümet kurma yetkisi tanındı. 19. III. Romanya Meclisi.117 Fakat o kabul etmeyince Fransa’nın baskısıyla Şarl bu makama seçilmiştir. Kuruluşunun 700..41 Ağustos 1857’deki seçimleri Eflak ve Boğdan’ın birleşme yanlıları kazanmıştır. 1858 Mayısında yedi büyük devletin temsilcileri Paris’te konferansa katıldılar. iç işlerinde serbestiyeti tanınmıştır. Osmanlı Tarihi…. 6 Aralık 1861’de Eflak ve Moldavya’da Osmanlı himayesinde.yy. ….10 118 Mehmet Maksudoğlu. Büyük kuvvetler arasındaki rekabet her geçen gün artış göstermekte. s. s. Belçika Kralının kardeşi Leopod’u Romanya Prensi olarak seçti. Balkanlara ve Büyük Devletlere Genel Bakış Yeni oluşturulan siyasal. The Geography of Current Events.132 .273 Enver Ziya Karal.

Rusya. diğer büyük devletler de her hamleyi gözlemiş ve oyun alanına direkt girme gereği duymuşlardır. Çünkü her zaman görülmüştür ki. Aynı amacı paylaşan Avusturya ile bu bölgede çatışma durumuna gelmiştir. Akdeniz’e inmekti. İngiltere’nin ilgisi. Fransa.42 koruyuculuğu hakkı. Dönemin büyük güçleri Rusya. Fransa. Balkanlarda etkili olmak. “Balkanlarda dönüm noktası 93 bozgunu ve sonrası”. Batıda Avrupa’yı. Böylece. Berlin antlaşmasında Karadağ. Kemal Beydilli. Berlin antlaşması sonrasında büyük devletlerin çatışmalarının odak noktası haline gelmiştir. geniş Osmanlı coğrafyasından pay alıp sıcak denizlere inmeyi planlamıştır. Bu amacını gerçekleştirmek için Balkanları himayesi altına almak istiyordu. kültürel ve tüm alanlarında önemli bir aktör olmak ve aktif rol almak isteğinde olmuştur. diğer büyük devletler için tehdit oluşturuyordu. ekonomik. kendi sömürge imparatorluğunu kurmak için Balkanları kullanmak istemiştir. “Büyük Bulgaristan”. Rusya Rusya ciddi bir güç olarak devletler arenasına çıktıktan sonra ana politikasını Osmanlı toprakları üzerine kurmuş. Balkanlarla en çok ilgilenen Rusya’nın amacı. çevre devletlerin çetecilik faaliyetleriyle karıştırdığı Makedonya sorunu da ortaya çıkmış oldu.5. Karadeniz’e inme ve Rus ticaret gemilerinin Osmanlı topraklarında ticaret hakkı alması. dışarıdan Balkanlara hâkim olan devlet. Almanya. Balkanlara getirilen Rus sistemi değiştirilmiştir. İtalya ve Prusya ise. İtalya ve Osmanlı İmparatorluğu idi. Berlin Antlaşmasından . AvusturyaMacaristan. Her birinin politikaları farklı özellik arz etmekteydi. 4. Özerk Bulgaristan Prensliği. Aynı zamanda Ruslar ile Balkanlıların etnik ve dini bağlarını da 121 Dr. Güçsüz kalmış Osmanlı topraklarına doğru büyüyen Rusya tehdidine karşı. Özerk Doğu Rumeli vilayeti ve Osmanlı Devletine verilen Makedonya olarak üçe bölünmüştür. İngiltere.1. geleneksel İmparatorluk yolunu korumak içindi. Doğuda ise Rusya’yı tehdit etme gücüne sahiptir. bölgenin politik.121 Balkanlar. Sırbistan ve Romanya’nın tam bağımsızlıkları Ayastefanos’ta kararlaştırıldığı gibi kabul edilmiştir. Rusya’nın Balkanlarda rahatça at koşturmasına razı olmayan büyük devletlerin zorlamasıyla Berlin antlaşması imzalanarak.

1999. Osmanlı Eyaletinden Üçüncü Bulgar Çarlığına. Rusya’nın “Akdeniz’e açılma” isteğinin doğal bir sonucudur. Bu. İstanbul. Rusya’nın bir Slav Birliği politikaları için büyük çabalara girişmesini kolaylaştırmıştır. Karadeniz’e açılma hakkı elde etmiş. Rusya. Katharina. Mustafa Bereketli. yüzyılın başlarından itibaren önce Karadeniz’in kuzeyini ele geçirmiş. ajanları vasıtasıyla ayaklanmaya teşvik etmesi sonucu. ed.124 Rusya bu politikasıyla Balkan coğrafyasını sürekli kışkırtıp. sonra da Kafkaslara. Aslında Balkanları huzursuzluk mekânına getiren ve Büyük devletleri bölgeye çekip yeni yapılanmalar oluşturulmasına sebep olan Rusya’nın balkanlara bu ilgisi olmuştur.43 göz önüne almak gerektir. Rus yöneticileri öteki Avrupa devletleri ile yarışabilecek duruma gelmek için sıcak denizlere açılmanın kaçınılmaz olduğunu düşünmektelerdi.243 123 Mahir Aydın. Ortodoks mezhebinden Hıristiyanları himaye hakkını elde ederek.122 Bu politika ile Petro yüzünü Osmanlı topraklarına dönmesinden sonra asıl uygulayıcı. Osmanlı’ya karşı girişilen Rusya’nın ‘Panslavizm’ politikasının en önemli malzemesi haline gelmiştir. bundan sonra her fırsatta Balkanlarda. XVIII. Osmanlı’nın içişlerine müdahale fırsatını yakalamıştır. daha da önemlisi. s. Günay Göksu Özdoğan. Chernishev. 1996. Balkans a Mirror of the New International Order. Petro’dan sonra yönetimi alan II. Bu antlaşma ile Rusya. Özellikle Bulgar milliyetçiliği. Kemali Saybaşılı. s.123 Balkan halklarının kökeninin Slav olması. Rusya. Osmanlı himayesindeki toplulukları ayaklanmaya teşvik etmiştir. Boğazlara ve Balkanlara inme politikası gütmeye başlamıştır. II. ed. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları. yüzyıldaki Osmanlı-Rus savaşlarının hemen hepsi Balkanlardan kaynaklanmıştır.50-56 . Katharina’dır. Marmara Universty Department of International Relations. 31 122 Albert S. Rus dış politikası için önemli bir açılım oluşturmuştur. Günümüze Balkanlar. s. XIX. “Balkans and Russia”. İstanbul: 1996. 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Küçük Kaynarca antlaşması Rusya’nın “Akdeniz’e yönelme” politikası için önemli bir kilometre taşıdır.

yüzyılda İngiltere’ye kaptırdıktan sonra Akdeniz’de. diğer güçlü devletlere tercih ediyor ve toprak bütünlüğünü savunuyordu. “Balkanlardaki Gelişmelerin Türkiye’nin Dünya Dengesindeki Yerine Etkileri”. 19. 1878 Berlin Konferansına kadar devam etmiştir.2. 1798 yılında Napolyon’un Mısır’a çıkması da İngiltere politikasını etkilemiştir. Yunan ayaklanmasında Yunanlılara destek vermeleridir. Fakat II. yüzyılın başlarına kadar İngiltere.3. 1781 yılında Osmanlı ülkesini bölecek “Grek Projesi”ni kararlaştırmaları akabinde Rusya’nın. Hindistan yolları üzerinde tehditti. İngiltere Avrupa’nın en endüstrileşmiş devleti olan İngilizler için. kendisi için kuvvetli bir rakip olacağını öngörerek.44 4. Katharina ve Avusturya Kralı II. 5. İngiliz sömürge yollarına önemli tehdit oluşturan Rusya’nın. Aynı zamanda güçsüz Osmanlı.5. Sömürgelerine giden yollar Osmanlı coğrafyasından geçtiğinden. Kuzey Afrika’yı ve Orta Doğu’yu içine alan bir sömürge imparatorluğu kurma niyetindeydi. Mısır. Gerek Rus. Atlantik ötesindeki sömürgelerini 18. Jozef. Fransa. Çünkü Osmanlılar güçlü oldukları sürece bu yolun bekçiliğini yapıyorlardı. her Osmanlı-Rus savaşında kazançlı çıkanın Rusya olduğunu ve sürekli güneye inen. Değişen Dünya Dengeleri İçinde Askeri ve Stratejik Açıdan 124 . gerek Fransız ve diğer büyük devletlere karşı İngiltere’nin Osmanlı devletinin toprak bütünlüğünü savunma politikası. Bu niyetle İzzet Akça. Kırım’a girmesi ile 1787 yılında Osmanlı-Rus savaşı başlamıştı. Ancak yer yer çelişkili hareketlerde de bulunuyordu. 4. Buna bir örnek. İngiltere için bir tehdit değildi. ekonomik değerler çok önemliydi. İngiltere. Dış politikası da ekonomik kazançları elde ettiği sömürge coğrafyasıyla şekillenmekteydi.5. Askeri Tarih Semineri Bildirirleri -2. Fransa Fransa’nın politikası da İngiltere politikası gibi olmuş. Osmanlı Devleti topraklarıyla ve durumuyla yakından ilgili değildi. Osmanlı’nın geleceği ile yakından ilgilenmiştir. politik kararlarına ekonomik etkenler öncelik etmiştir. İngiltere bu yollar üzerinde güçsüz Osmanlı’yı.

yüzyılda Balkanlarda.125 Böylece bölgede Avusturya ve Rusya çatışma haline geliyordu.4. Balkanlarda milliyetçilik hareketlerini destekleyen pozisyondadır. Hâlbuki Yunan isyanı sırasında Fransa. statükonun korunması taraftarı olmasına rağmen faaliyetlerini Balkanlara yöneltmiş ve bu bölgede genişleme yoluna gitmiştir. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu. Rus işgalinden korkan Romanya. 19. içinde Osmanlı gibi çeşitli milletleri barındırıyordu. Bunun bir sebebi de Fransa’da eğitim gören ve hissi bağları olan Romen liderlerin varlığıdır. III. ed. Ankara. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. isyana sıcak bakmıyordu. Avusturya bu devletlerle işbirliğine girmiştir.Mahir Aydın. Bu politikanın bir göstergesi ise Osmanlı ile Avusturya’nın 1791 Ziştov Barışından. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları. Osmanlı Slavlarını Rus nüfuzu altına girmesi. 36-37 . s. Osmanlı ile aynı yapıya sahip olan Avusturya’nın da Rusya karşısında zayıflaması demekti. Rusya’yla beraber Osmanlı Devleti için önemli bir tehdit oluşturan Avusturya. Napolyon döneminde Fransa.Hersek’i işgal etmiş ve 30 yıl sonra kendine bağlamıştır. s.45 İngiltere’yi dengelemek için sömürge yolları üzerinde stratejik öneme sahip Mısır’a asker çıkartmıştır. yüzyıla gelindiğinde Osmanlı devleti’nin toprak bütünlüğünün korunması yönünde politika izlemiştir. 4. Avusturya kara devleti olmasının sıkıntılarını çekmekte ve bu sıkıntılarını Balkanlar üzerinden denize açılmakla çözmek istiyordu. Mısır’a asker çıkarılmasından sonra. Avusturya. Fransa’ya cephe almışlardır. Prenslikten Krallığa Büyük Bulgaristan. Avusturya 18.369 125 Dr. Ayaklanıp Osmanlı Devletinden bağımsızlık isteyen Slavlar. Avusturya’nın birliği ve bütünlüğü için de tehdit oluşturuyordu. Balkanlarda yeni devletler olan Romanya ve Sırbistan’ın ortaya çıkmasıyla. 1997. Stratejik sebeplerle 1878’de Bosna. Mustafa Bereketli. Birinci Dünya Savaşına her ikisi de parçalanana kadar birbirleriyle savaş yapmamalarıdır. Çünkü Rusya’nın daha fazla kuvvetlenmesi.5. 1999. Türkiye. İngiltere-Osmanlı-Rusya. Genelkurmay Basımevi.

1878’de Balkanlarda dengelerin değişmesi ve Rusya’nın büyümesine karşı.5. Büyükler sahnesine yeni gelenlerdendi. aynı zamanda Dalmaçya kıyılarını ele geçirmek isteğindeydiler.46 Avusturya ile işbirliğine girmiş. Balkanlarla fazla ilgilenmemiştir. Karadeniz’den Adriyatik’e Makedonya. Alman birliğini kurması ile Avrupa’nın ciddi güçleri arasında yerini almıştır. Avusturya. Avusturya’ya karşı 1859 ve 1866 savaşlarını kazanarak bir güç haline gelmiştir.7. Karadağ ve Yunanistan için de tehditti.5. Sırbistan’da ise kendisine yakın hanedanı desteklemiştir. Daha sonra İngiltere’yi de karşısına almıştır. Milyonlarca .6 İtalya İtalya’da Almanya gibi birliğini geç tamamlayan Avrupa gücüydü.5. Sırbistan. Fakat “Doğu Sorunu”nu çözmek için 1878 Berlin konferansı düzenlenmesinde ve arabuluculu rolü üstlenen Bismark’ın etkisiyle Rusya. 1890’dan itibaren Avusturya ile ittifak içine girmiştir. büyük bir güç olarak Balkan politikasında rol almaya başlamıştır. 4. 4. 1870’de Paris savunmasını kolayca yarmalarındaki başarılarıyla. Avusturya. Prusya’nın askeri potansiyelinin farkına varmışlardır. İngiltere ve Fransa’nın yanında Almanya. Osmanlı Devleti’nin Avrupa’nın ağırlıklı güçlerinden biri olmasını sona erdirmiş ve elinde sadece Balkan dağlarının güneyinde. 1871’de parçalanmış Alman devletlerini birleştirip. 4. 1866 Königgraetz savaşında Avusturya’yı yenmesiyle büyük devletler. Bu yeni güç için en kolay etki alanı Osmanlı topraklarıydı. Doğal etki alanları olan Arnavutluk’u almak. İngiltere’nin karşısına yeni bir askeri gücün çıktığı anlaşılmıştı. Selanik ve Arnavutluk kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu Berlin antlaşması. Tabii bu politikasıyla yalnızca Osmanlı devleti için değil. Trakya.5. Prusya Prusya. Birliğini kurması sonrasında Prusya.

126 Osmanlı Devletinin Balkanlarda politikası. Hatta yeniçeriler Osmanlı ordusunda reform yapmak isteyen II. kötüye gidiş devam etmiştir. Devletin İslami özelliklerini devam ettirirken. III. silah sanayinde batılılaşma hamleleri yapılmıştır.1977 s. mimaride. Geleneksel reformlardan sonra.41 126 . Müslüman olmayan unsurların. Gerçekte zayıflığını. 195 127 Sina Akşin. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanolojinin Dünü. askerlerin Avrupai şekilde giyinmelerini sağlamış. Bugünü ve Sorunları. büyük devletlerin topraklarının koruması politikasıyla dengeleme çabası içinde olmuştur. can ve haysiyet güvencesi vermiş. devlet mal. Öğrencileri Avrupa’ya. özellikle Fransa’ya göndermiş. 1976. s. daha fazla toprak kaybetmeme üzerine kurulmuştu. askeri akademi kurmuş. reformları devam ettirmiştir 1839’da “Gülhane Hatt-ı Hümayunu” ile Tanzimat ilan edilmiştir. Mahmut’tan sonra yerine gelen I. “Factors Put Forward to Explain Independence Movements In The Balkans”. Selim’i öldürebilecek güce ulaşmışlardır. Fransız danışmanlar tavsiyesiyle modern topçu ocağı ve modern yeni ordu için çalışılmıştır. Abdülmecit. milli ayırım yapmadan eşit haklar taahhüt etmiştir. devlet tüm tebaasına dini. Reformlara karşı geleneksel sistem yanlıları. Osman ve III. Buna göre. Selim tahttan indirilince.127 II. Cambridge: Cambridge Universty Pres. 1727’de Osmanlı’da ilk Türkçe basımevinin açılması. Mahmut gerçek bir reformcu olmuştur. eğitimde. Hıristiyanlar da buna dâhil edilmiş. Fakat bu reformlar geleneksel olarak kalmış. ulema ve askerler direnç göstermişlerdir. Topraklarını korumak ve birliğini devam ettirmek için Osmanlı devleti birçok alanda reform yapma ihtiyacı hissetmiştir.47 Müslüman mülteci her şeylerini bırakıp Osmanlı topraklarına göç etmiştir. Stanford J. Ankara. modern inkılâplara girişilmiş. Bunun yanı sıra orduda. askerlik hizmeti ve süresi yeniden düzenlenmiş. History of The Otoman Empire and Modern Turkey. sosyal alanda. II. 1999. birden Müslümanlarla aynı seviyeye getirilmeleri çelişki oluşturmuştur. Özellikle 1800–1850 yada 1875 yılları arasında ciddi gelişmeler ve reformlar yapılmıştır. eski vergi sistemi yerine düzenli yeni vergilendirme kurulmuş. Ankara Universitesi Dil TarihCoğrafya Fakültesi Yayınları. eğitim alanında birçok reformlar yapmıştır. önemli bir gelişme kabul edilmiştir. Shaw and Ezel Kural Shaw. vol 2.

145 A.128 Bismarck bile bölgenin stratejik önemi hakkında “Vardar nehri vadisini kontrol altında tutan Balkanların efendisidir”129 yorumunu yapmıştır.5.131 128 129 Misha Glenny. Sırbistan. hep Makedonya’dan geçerdi. S. Orta Avrupa’dan Selanik limanına veya Adriyatik’ten İstanbul’a gitmek için bir tüccar balkan dağlarını aşmaktan kurtulmak için. 1940. Yenilikleri anlatacak ve uygulayacak kadro’nun geniş olması. tüm yolların birleştiği çok önemli bir limandır. tüm vatana dağılması ve uygulanması için belki birkaç neslin geçmesi gerekliydi. . Tuna nehrini. s. Üsküp…………s. 164 131 Gül Tokay. Bunun yanında Adriyatik’i Ege denizine bağlayan Egnitia yolu da bölgenin konumunu kuvvetlendirir. Makedonya. Makedonya Sorunu Makedonya. Bulgaristan ve Sırbistan arasında bir bölgedir. Zaten bu yenilikçi grup ta sınırlı. Ankara. Müslüman ve gayrı Müslimlerden oluşan nüfusu.19 130 Y. mezhep ve ırk yelpazesi oluşturur. ed. küçük bir elit kadrodan oluşmaktaydı. Balkan yarımadasının kavşağı hükmündedir. s. Osmanlı Devleti Makedonya ismini hiçbir zaman kullanmamış ve bölgeyi Vilayeti Selase (üç vilayet) olarak adlandırmıştır. Drama ve Serez Sancağı olarak idari bölgelere ayırmışlardır. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları. Yalnız çevresindeki devletler değil.48 Çok iyi niyetli hazırlanan ve yürütülen bu yenilik hareketlerinin halk tarafından kabulü kolay olmamıştır. IMRO and Macedonian Question. çok kısa sürede değiştirilmesi. geniş bir din. Berlin’den Bükreş’e 1878–1913.130 İdareciler daha sonra ortaya çıkabilecek tehlikeleri engellemek için bölgeyi tek bir isim altında adlandırmaktan kaçınarak. tek kanunla yeniliklerin uygulamaya konmasının kabulü. Balkanlar …. Stratejik konumu itibariyle çevresindeki ülkelerin hepsinin.H Bayur. Yunanistan. Kosova ve Selanik vilayetleri.7. topraklarından hak alabilme girişimlerine maruz kalmıştır. Michael Radin. Ege denizine bağlayan Vardar ovası ve Sofya’yı Ege denizine bağlayan Struma ovası bu bölgededir. Yunanistan ve Bulgaristan bu sebeplerle bölgeyi almak istiyorlardı. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. Makedonya Sorunu. konumu ve durumu itibariyle büyük devletler de bölgeyle ilgilidirler. 4. 1999. 52 . I/1. Çünkü bu istekler halktan gelmemişti ve yüzyıllardır alışılan sistem geleneklerinin. Selanik ise. Manastır. Mustafa Bereketli. Türk İnkilabı Tarihi. Bölgenin. elbette halk açısından zordu.

Ancak çevre ülkelerin Makedonya hayali devam etmekteydi. Bulgarlar.508.166 135 F.A.134 1899’da Makedonya Hıristiyanları bir taraftan kendi fakir ve geri kalmışlıklarının bilincine varıp komşu devletlerdeki ırktaşlarının refahlarını arttırdıklarını görmeleri. 1983. 1989. içine Makedonya’yı da alıyordu.49 1877 Osmanlı-Rus savaşı sonrasında yapılan Ayestafanos antlaşması ile oluşturulan Büyük ve Otonom Bulgaristan Devleti. bölgedeki huzursuzluk iyice artmıştır. 209–234 133 K. Ankara. “Nationality in the Balkans: The Case of Macedonians”.Yasemee. çünkü kültürleri Sırp kültürü özelliklerini taşıyordu. TTK Basımevi. A Mirror of the New International Order. s. Beydilli. Güney Göksu Edoğan.S. Yunan ve Sırp çetelerinin çatışma alanı haline gelmişti. Osmanlı Araştırmaları.717 Rum 99. Çünkü Bulgarca’ya yakın bir Slav dili konuşuyorlardı.497 Bulgar 307. yüzyılın başında büyük devletler. 133 Makedonya halkı da kışkırtılabilecek çeşitli milletlerden oluşmaktaydı. Ancak 1878 Berlin antlaşması ile Küçük ve Otonom Bulgaristan kabul edilmiş. Bölge Bulgar.507 Müslüman (çoğu Türk. IX. Makedonya meselesini Osmanlı devletini denetim altında tutmak. ekonomik sömürü altında bulundurarak istismar etme yolunda koz olarak kullanma politikası devam etmiştir. Özellikle Mahir Aydın.911.K. Rusya’nın kültürel ve entelektüel tesirleri135 de eklenince.000 Valak Yani toplam 2. propaganda ve teşviklerine. Balkans. Makedonya da Osmanlıya bırakılmıştı. Avusturya ve Rusya’nın öncülüğünde. Türk Tarih Kurumu Yayınları. cilt 1.132 Öte yandan 20. bunların Sırp olduğunu iddia etmekteydi.82 134 Yusuf Hikmet Bayur. kısım 1. Yunanlılar ise Büyük İskender’den kalma olduklarını savunup. azı Arnavut) 894. 1904’te buraların başında bulunan Hüseyin Hilmi Paşa’nın istatistiğine göre nüfus: 1. Sırbistan. s. “Makedonya”.700 kişiden ibaretti. Orta ve Batı Avrupa’nın.126 132 . diğer taraftan da büyük devletlerin ardı arkası kesilmeyen para. bölge çiftçilerinin Bulgar olduğunu iddia etmekteydi. İstanbul. Büyük devletlerin.000 Rum 100. Kemal Saybaşılı. ed. 1995. Türk İnkilabı Tarihi.S. “ “Arşiv Belgeleriyle Makedonya’da Bulgar Çete Faaliyetleri”. hak iddia etmektelerdi. bölgedeki durumun daha kötüye gitmesini engellemek için reform bahanesi altında müdahalelerin imkânını aramaktalardı.

1. Bastırılması bir ay kadar sürer. Osmanlı’nın zayıflığı. Makedonya’nın yanı sıra Avusturya içerisindeki Sırp.50 Makedonya Bulgar komitesi. Osmanlı hâkimiyeti altında kalacaktı. savaşta ezilmiş olmasına rağmen Giritlilerin istediklerine ulaşmış olmaları. siyasetini orta Avrupa’dan Balkanlara kaydırmıştır. gerekirse zorla çekmeye. Kuruluşunun 700. Siyasal durum nedeniyle bu işe özellikle İngiliz.5. yani boğuşmaya gidilecekti.115 . Osmanlı Devletinin yaptığı reformlar yetersiz kalmıştır. buraları yeniden düzenleyip.8. Fakat. bölgede kendi hâkimiyetini kurma düşüncesindeydi. Rusya. Osmanlı hâkimiyetinde uzun müddet kalmış ve halkın büyük kısmı Müslüman olmuştur.9. 136 Mehmet Maksudoğlu.137 Rusya’nın desteklediği Sırbistan ise küçük bir ülkeydi. Makedonyalılara aynı yolda yürümek için kuvvetli bir teşvik olmuştur. özellikle 1870’den sonra bu coğrafya ile yakından ilgilenmeye başlamış. Bunun için de çeteler vasıtasıyla halkı tehdit edip. Avusturya. Kosova) Müfettiş-i Umumisi yapar. Bosna-Hersek. s. Ancak paşalık. hazırlıklarını epey ilerletmiş ve açıktan ayaklanmaya cesaret edecek hale gelmiştir. Rus ve Sırp’ların oluşturduğu Slav tehdidi üzerine. Aynı zamanda Osmanlı-Yunan savaşı. 4. Avusturya’nın Bosna Hersek’e girmesi.1902’de Abdülhamit. Yılında …. büyük kitleleri kendi taraflarına. Yunanlıların.12. Berlin tartışmaları sırasında. ancak “Büyük Sırbistan” olma hayallerindeydi. adli ve eğitim alanında yenilikler yapar. Fransız ve İtalyan basını önem vermektedir. Rusya Balkanlarda özellikle Sırbistan’ı destekleyerek. Manastır. Bulgar. Hüseyin Hilmi Paşa’yı Vilayet-i Selase (Selanik. Balkanlarda bir coşkunluk oluşturmuştu. Avusturya’nın Bosna Hersek’i İşgal Etmesi Bosna Hersek. Sırp ve Yunanlıları azami gayretle çalışmaya. Büyük Sırbistan hayallerinde Karadağ. modern hale getirmesi kararlaştırılmıştır. Bu sebeple büyük huzursuzluklar çıkartılmış. birçok kişi öldürülmüştür. yani kargaşalık çıkarmaya ve Makedonya’da nüfuz alanlarının geniş olduğunu göstermeye götürecekti.1902 de Makedonya’da iki büyük ayaklanma olur.136 Paşa ekonomik. 21. birliklerin yerleştirilmesi tamamladı. Avusturya’nın Balkanlardaki rakibiydi. Avusturya’nın önünü kapatıp. Avusturya bu kararı uygulamakta gecikmedi ve Ekim 1878’de.

S. Bu sebepten Selanik limanı.51 Hırvat ve Slovenlerin de Sırbistan hâkimiyetine girmesi planlanıyordu. Avusturya ve İtalya diğer tarafta ise İngiltere. Aynı zamanda Girit’in. Bu ise Avusturya için bitişin başlangıcı olurdu. Bir tarafta Almanya. 137 138 Enver Ziya Karal. Mühime Defteri. ihtilaf ve bu ihtilafları dengeleyecek ittifaklara mecbur etti. Çünkü Avusturya kozmopolit bir imparatorluktu. Böylece büyük devletler ikiye bölünmüştür. Böylece İngiltere’nin sömürgelerine giden Hindistan. 961. nr. Ancak büyük devletler buna sıcak bakmayınca Girit isyanı. 1890’dan sonra Avusturya’nın ekonomisi gelişmiş. Avusturya için çok önem kazandı. nr. Fransa ve Rusya yer almışlardır. Yunanistan’la birleşme sorunu çıktı.105–106 Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Bu durumdan İngiltere hayli rahatsızdı. Prens Ferdinand. ancak şartların ağır olması sebebiyle bir oldubittiye maruz kalmıştır. Artık siyasi bir varlık haline de gelinmişti. Balkanlar hem pazar. Bir kıvılcım. Çar unvanını aldı. Diğer olaylar da peş peşe gelirken Avusturya’nın Bosna Hersek ilhakına Osmanlı devleti direnmeye çalışmış. bir hamle yaptı. Osmanlı Tarihi. Bosna-Hersek’i ilhak ettiğini duyurdu. Bunda da Osmanlı protestosu yetersiz kaldı. hem de Ortadoğu’ya açılmak için bir yol olacaktı. Almanya ve İtalya’nın birliklerini tamamlaması ve büyük devletler olarak Avrupa devler arenasına çıkmalarından sonra ekonomik ve siyasi sebepler. 1904’te Rusya’nın Uzakdoğu’da Japonya’yla savaşından mağlup çıkması üzerine yüreklenen Avusturya. 111-113 . 18 Ağustosta büyük devletlerin adaya asker çıkartmasıyla sona ermiş oldu. …. Giritliler Yunanistan’la birleşmek için ayaklandı. Osmanlı Devleti Meşrutiyet’le uğraşırken Ekim 1908’de Avusturya. Zaten Bulgar Kilisesinin 11 Mart 1870 tarihinde Rum kilisesinden resmen ayrılması. içindeki tüm milletlerin ayaklanması için yetebilirdi. Yapılan en büyük tepki ise Osmanlı halkının Avusturya mallarına yaptığı boykot olmuştur. Bir nota ile Osmanlı Devletine duyurulan bu ilhaktan bir gün sonra. Almanya’nın çıkması demekti. Bulgaristan bağımsızlığını duyurdu. Mısır yolları Alman tehdidine girecekti. büyük devletleri. Bu sebepten Avusturya. 138 ruhani sınırları olan ancak siyasi sınırları henüz mevcut olmayan bir Bulgaristan oluşturmuştu. üretimi artmıştı. pazar ihtiyacı hissetmekteydi. Avusturya’nın Selanik’e çıkması.

diğer devletlerin de içerisinde kalmıştı. Aynı zamanda hızla geri çekilen Osmanlı Devletinin boşalttığı veya boşaltacağı beklenen bölgeler hepsinin de hülyalarını süslüyordu.6.139 Bulgaristan’da en yüksek ücret alanlar arasında subaylar önemli noktaya gelmişler ve halk arasında orduya ilgi artmıştı. ancak Balkan savaşına kısa süre kala o da aynı çizgiye geldi. Romanya ve Bulgaristan’ın bağımsızlıklarını kazanmaları. “O dönemde halkın görüşüne göre Bulgar dış politikası yalnız bir sorun etrafında dönüyordu.52 4. Sırbistan. Dönemin Bulgar başbakanı Stoyan Danev. History Today.1915 s. Danev “Kabinetüt D-r. Balkan Savaşları 4. Fransız Scheider Creusot firmasından ciddi miktarlarda top alıyordu. Diğer Balkan devletlerinin de gözü üzerinde olan Makedonya. Savaş Öncesi Balkanların Durumu Yunanistan. büyük bir Bulgaristan devleti haline gelmeyi planlıyordu.1.140 Bu bölgeyi ele geçirmek için Makedonya’da en fazla karışıklık çıkaran unsur Bulgarlar olmuştur. 1912-1913. O da Makedonya’ydı” demektedir. Yunanistan ise askeri alanda diğerleri kadar hızlı değildi. St Danev 1901-1903 godina”.3 Falls Cyrill. 607 141 St. The Balkan Wars. Bulgar ihtiraslarını süslemekteydi. Balkanların kozmopolitik durumu sebebiyle hemen her devletin milletinden olan unsurlar. Rodina III 4. Ege denizine açılmak ise diğer bir istekti.) s. War Office. 1909. Bulgaristan yıllık bütçesinin üçte birinden fazlasını orduya ayırıyordu. bu devletler açısından sorunlarını bitirmemiş aksine yeni başlatmıştır.6. London. Bulgar hükümeti. 13: 9( 1963: Sept. 194. Sırbistan da aynı yolu izliyordu. Karadağ. p. Bağımsızlıklarını kazanmalarından itibaren Balkan devletleri çok hızlı bir şekilde silahlanmaya girişmişlerdir. Bu devletlerin planları şöyledir: Bulgaristan: Ayestafanos antlaşmasındaki sınırlarını elde etmek istiyor.141 139 140 Handbook of Bulgarian Army. 70 . Avrupa silah üretiminin en büyük rakipleri olan Fransız Schneider-Creusot ve Almanya’nın Krupps şirketlerinden büyük miktarlarda top satın almaya başladı. geniş topraklar kazanıp. Armies of Balkan States.

Osmanlı Devletine karşı birleşememeleri için çok iyi kullanmış ve sürekli gündemde tutmuştur. Rusya’nın Balkanlarda daha aktif politika yapması konusunda Jacop Gould Schurman. Fakat Avusturya da aynı niyettedir. Rum Ortodoks kilisesinden ayrılmasından sonra. Türkiye Diyanet Vakfı. 25 144 Stefanos Yerasimos. Yunanistan: Yunanistan da mevcut durumdan fazlaca yararlanmak peşindedir. bu kozu kaybetmişlerdir. Milliyetler ve Sınırlar. 100 142 . Bulgar ve Yunan’larla işbirliği yapıp sorunu. s. 1995. Abdülhamit’ten sonra yerine gelen İttihat ve Terakki yönetimi. cilt 5.30 143 Cevdet Küçük.143 II. 1992. tek yol Makedonya üzerinden Ege denizine açılmak olmuştur. İstanbul. Zaten Rusya’nın siyaseti Slavları birleştirip. s. The Balkan Wars 1912–1913. İstanbul. Bosna Hersek’in Avusturya tarafından ilhak edilmesiyle.142 Bunun yanında “kiliseler meselesi” de bu ihtilaflardan biriydi. Sırp. Makedonya’da bulunan kiliselerin ve okulların kime ait olduğu tartışması ve kavgaları çıkmıştır. Megalo Idea peşinde olan Yunanistan için Makedonya yanında. 1914. Balkanlarda daha aktif rol oynama yolları aramaya başladı. Girit ve tüm Ege adaları da alınması gereken topraklardandı. tüm Balkan topraklarını aralarında paylaştırmak ve üzerlerinde Rus hâkimiyeti kurmaktır. 3 Temmuz 1910’da çıkarılan Kiliseler ve okullar kanunu ile çözüme kavuşturarak. Balkan devletleri arasındaki bu ihtilafı. bölgeyi Sırbistan kontrolüne almak için daha sistemli çalışmaya başlamışlardır. Princeton: Princeton Universty Pres. Makedonya’daki huzursuzluğu arttırmada rol oynuyordu. Balkan devletleri ise. p. Bulgar kilisesinin. Balkan Savaşları. Abdülhamit.145 Balkan devletlerinin ihtilaflarının çözümünü en çok isteyen Rusya idi. Balkanları Slavlara verdikten sonra Osmanlı elinde kalan İstanbul ve boğazları ele geçirmek niyetindeydiler. Makedonya’da Sırp gizli örgütleri birleşip Kara el adıyla örgütlenmişler.144 1905’teki Japonya yenilgisi ve 1909’da Avusturya’ya karşı diplomatik yenilgisi üzerine Rusya. İstanbul. Sırbistan sıkışmış. Makedonya üzerinde tarihi hak iddia ediyor. İslam Ansiklopedisi. Ancak II.53 Sırbistan: Sırbistan’ın niyeti de “Büyük Sırbistan”ı kurmaktır. Adriyatik denizine açılma ihtimali kapanınca.. Görüldüğü gibi Balkan devletleri arasındaki ihtilafların ve savaşa götüren sebeplerin en önemli kısmını Makedonya meselesi oluşturuyordu.

pp. The Balkan Wars. Bentley Mott. 1965. Balkan devletleri desteklemiş ve kışkırtmışlardır. Univerty Park.. London and New York. Oxford. Nationalism and War in the Near East.54 bölünmüşlerdi. 13 Mart 1912’de Sırplar ve Bulgarlar anlaşmaya varmışlardır. ittifaklarını kurdukları sırada Osmanlı devleti zor durumdaydı. sahiplerdi. 387-89 148 Katrin Beckh. yaptığı bölge gezisinden sonra “ Bulgar ordusu Avrupa askeri çevrelerinde olağanüstü değere sahip bir kuruluş olarak görülmektedir. iyi eğitilmiş. Mayıs 1912 Karadağ-Yunanistan ve Ağustos 1912’de Bulgaristan-Karadağ ittifak antlaşması imzalanmıştır. Böylece Balkan ittifakı kurulmuştur. 1915. Munich. p. Bulgar. Eğitim lojistik. Yunan veya Sırp eğitimi almış askerler ilgili ülkenin ortaçağ’ın şanlı sayfalarıyla dolu milliyetçilik ideolojisiyle dolduruluyorlardı. Avrupa’nın en iyi imalatçılarından seçilmiş modern silahlarla donatılmıştır. pp. p. yabancı gözlemcilerden övgü almıştı..146 Balkan Devletleri. Balkan devletleri. Osmanlı devletine güçlük oluşturmuştur. İtalya. Bulgar ordusu iyi eğitilmişti. Pennsylvania. Von den Balkankriegon zum Ersten Weltkrieg. 1911 yılında başlayan Trablusgarp savaşı devam etmekteydi. Bu da. karışıklıklar. Trablusgarp savaşı. 29 146 145 . Russia and the Balkan allience of 1912.147 29 Mayıs 1912’de Bulgar–Yunan.. 10-11 Edward Thaden. 38-57 147 Anlaşma maddeleri için. 148 Balkan orduları birçok yönden birbirlerine çok benzemekteydi. 2000. Mayıs 1912. iletişim ve sağlık konularında hepsi Avrupa modelini uyguluyorlardı. Rusya’nın öncülüğünde ve diplomatik yardımları ile özellikle Makedonya’nın paylaşılması konusunda anlaşmaya varmışlardır. Hem piyade hem de topçusu. Arnavutluk ayaklanmaları ve siyasi etkiler ordunun zayıflamasında etkili olmuştur. 1910 yılında Paris’teki Amerikan askeri ataşesi Binbaşı T.”149 Yunan ve Sırp Subaylar da benzer eğitim ve deneyimlere Richard C Hall.1996. 1908’den beri devam eden ayaklanmalar. George Young. de Arnavutluk’ta çıkan ayaklanmayı. 1912-1913. Trablusgarp’taki direnişi kırmak için 12 adaya yerleştikten sonra Çanakkale önlerine gelip İstanbul’u tehdit altında tutmaktaydı. Böylece. Küçük.

War Collage Division. yy Siyasi Tarihi. Bu da büyük olumsuzluklar getirmiştir. 1912– 1920. 20 yaşındaki bir gençle 40 yaşında insanlar. Bentley Mott’un raporu”.150 Askeri kuvvet açığını kapatmak için. Rusya ve AvusturyaMacaristan. Vol. Savaş öncesinde büyük devletler savaşı önlemeye çalışmışlardır.The Iner History of the Balkan War. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı. 8 151 Avni Mutlu. yıl 10. Sayı 18. daha önce süvari olanları piyade. Ankara: Genelkurmay Basımevi. Balkanlıları destekliyorlar. hem zamanın komutanlarının yazılarından. 10 tümenin ve 3 nişancı alayının bütününün veya bir kısmının başka yerlerde olduğunu bazen de gelemeyecekleri çok uzak yerlerde bulunduklarını gösterir. 2. Böyle bir durum da Balkan devletleri için. s. Orduda disiplinsizlik mevcuttu 151 ve ordunun komutanları arasında çekişme de büyük ölçüdeydi. Zeki. London: John Lane the Bodley head Ltd. s. s. 667 149 . 28 Temmuz 1910. 1930.12 153 Lt. çok iyi silah kullananlar ile silah kullanmasını hiç bilmeyenlerin bir arada olması. Türklerin galip geleceği. Records Group 165-5964-3. 1997. Türk İnkılâbı… s. Askeri Tarih Bülteni.55 Osmanlı devletinin sürekli karışıklıklarla uğraşması gerekiyordu ve tabii ki çok geniş olan sınırlarında asker ve askeri malzemenin sürekli yer değiştirmesi gerekiyordu. Balkan Savaşından Çıkarılan Dersler. p 354 154 Fahir Armaoğlu.e. Basımevi. hatıralarından (Abdullah. piyadeyi süvariye ve topçuya çevrilmesi ordu açısından olumsuzluktu. Osmanlı’dan toprak almak için en uygun fırsattı. Washington DC. General Correspondence. uğrayacağı görüşü hâkimdi.7980 152 a. Mahmut Muhtar ve Pertev paşalar) hem de bu olayları çok sonra ve bu sebepten daha tarafsız olarak incelemiş olan Yarbay Nihat’ın eserinden anlaşılmaktadır. Türk Tarih Kurumu. Colonel Sir Reginald Rankin Bt. 1985. bulunan kişilerin rasgele silâhaltına alınması uygulaması başlatılmıştır. Ankara. 154 153 Balkan devletlerini hezimete National Archives. 150 Yusuf Hikmet Bayur. Abdullah Paşa hatıratında 1 numaralı cetvelinde şark ordusunun 12 tümeninden yalnızca ikisinin yerinde bulunduğunu. İngiltere ve Almanya ise büyük sonuçlar verebileceğini düşünüp diplomatik çözüm yanlısı gözüküyorlardı.152 Ordunun bu durumuna ek olarak. 19.” Binbaşı T. Çünkü Osmanlı ve Balkan devletleri arasında yapılan savaşta. Bu durum.g.. içerde Sait paşa kabinesi düşmüş fakat ittihatçıların nefesleri yönetimin ensesindeydi.

” Yaver Paşa’dan Osman Paşa’dan : “Paşa biraderler. Bulgaristan ve Yunanistan’ın. Geri ikmal çok güç oluyor. s. Doğu cephesinde Bulgarlarla. Im Balkan krieg. Makedonya’daki Türk birliklerine zarar verip dağıtırken. İnşallah iyi olur…” Osman Paşa’dan Yaver Paşa’ya: “inşallah” 156 Bu ordu Bulgar ordusu karşısında direnemedi ve Çatalca’ya kadar geriledi.2. Cassavetti. 83. Bu ilanı diğer Balkan devletleri Sırbistan. 31 . askerin yiyecek. Selanik’i istemekteydi ve birliklerini göndermişti ama daha erken davranan Yunanistan. Mevcudu 11. Türk İnkılabı … s. Gerçi Bulgaristan. Yusuf Hikmet Bayur.000’in üzerinde olan Tuğamiral Puul Kundouriotis’in komutanlığındaki Yunan donanması Ege denizine hâkimdi157 ve bu sebepten Osmanlılar denizden. Birinci Balkan Savaşı Beklenen çatışma. Osman Paşa’dan.J.155 Bu durumu anlatan 1. Batı cephesi ise Sırplarla savaşıyorlardı.6. 8 Ekim 1912’de Karadağ’ın Osmanlı Devletine savaş ilanıyla başlamış oldu. Selanik’e yerleşmişti. kolordu komutanı Ömer Yaver Paşa ile 2. p. Munich. Lüleburgaz bozgununda Osmanlı lojistik sistemi tamamen çökmüştü.56 4. Yunanistan ve Sırbistan. Osmanlı ordusu özellikle lojistik sorunlar yaşıyordu. beslenme ihtiyacı karşılanamıyordu. Hellas and The Balkan Wars. Efradın haline Allah acısın. Efrat burada da böyledir. Osmanlı Devletine savaş ilanları izledi. Osmanlı Kuvvetleri iki kısma ayrılmışlardı. Batı ordusu ise 23–24 Ekim 1912’de Komanova’da Sırplara yenildi. Bulgaristan’a da Osmanlı ana ordusu düşmüştü. 6 157 D. ordu komutanı Osman Paşa arasında (Lüleburgaz ile Babaeski arasında) yapılan telgraf görüşmesi’ni örnek olarak verebiliriz. Taşımak için at bulmak dahi zordu. Burada bir savunma hattı kuruldu. Yaver Paşa’ya: “Ben ve Prens Aziz paşa ve maiyetimiz zabitan peksimet bile bulamadık. Yunanlılar da saldırıya geçti ve 8 Kasım 1912’de Yunan ordusu Selanik’e girdi. London. 1914. Gerek ben gerekse refakatimde bulunanlar bugün bir şey yemediğimiz gibi Lüleburgaz’da bir dilim ekmek bile bulamadık. 1913. 155 156 Colin Ross.

57 part 1. Sırbistan’dan çekilmesini isteyince. Balkan galibiyetine tercih edilmiştir.160 Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasındaki ilişkiler iyice gerilmiş. Ancak Balkanlılar galip gelirse ellerindeki toprakları bırakmak istemeyecekler ve Rusya da bunlara arka çıkacaktı. Kırkkilise ve Komanova bozgunları duyulunca. Royal United Service Institution. Blezzhki i dokumenti. Çünkü Rusya’nın gözü olduğu İstanbul ve boğazlar Bulgaristan tehdidindeydi. 69 The War in the Balkan Peninsula. Balkanskata voina 1912–1913. Preshivelitsi. Avusturya açısından bakılacak olursa. Arnavutluk’a girip.159 Rusya. çatışma tehlikesi doğmuştu. Türk ordusunun yetiştirilmesinde Alman ordusunun payı vardır ve sonucunda çıkan başarısızlıklardan bir pay da kendilerine çıkartılacaktı. Almanya açısından Osmanlı galibiyeti. Aynı zamanda Yunanistan donanması da İstanbul’u tehdit etmekteydi. bağımsız Arnavutluk’u istemekteydi. Avusturya’nın Balkanlarda ilerleme. Çünkü zayıf olan Osmanlı Devletlerinden daha sonra uygun fırsatta istenilen yerler alınabilirdi. Almanya’nın da Avusturya. Rusya telaşa kapıldı. Aynı zamanda Bu imparatorlukta yaşayan Slavların. Fransa. (1913: Jan/June) s. Selanik’e doğru uzanma planları bitme noktasındadır. Böylece kolayca etki alanına alacaktı ve Adriyatik. 1941. Bu 158 159 Ivan Fichev. kendi kontrolünde olacaktı. Avusturya’nın telaşı.Macaristan isteklerini desteklemesi sonucu. 140 . Sofia. Sırbistan. Çünkü Rusya-Bulgaristan çatışması faydalı olacak ve Bulgaristan’a yardım edip kendi saflarına çekebileceklerdi. Limni Samotraki ve Taşoz adalarını alıp Makedonya ile İstanbul’un deniz bağlantısını kesmişler. Sırbistan’ın Adriyatik’e çıkması. Karadağlılar da İşkodra’yı kuşatmışlardır. İtalya’da. diğer ırkdaşlarının galibiyetinden örnek alıp huzursuzluk çıkaracakları tehdidi kuvvetlenmiştir. Fakat RusyaBulgaristan ihtilafı işlerine gelirdi. Fransa ve Rusya. Sırbistan ilerlemesinden dolayı olmuştur. Gazi Ahmet Muhtar Paşa kabinesi. Durazza limanını alarak Adriyatik’e çıktı. Avusturya tarafından protesto edilmiş ve derhal çıkması istenmiştir.57 Anadolu’dan Avrupa’ya asker geçiremediler. Joyrnal.158 Yunanlılar aynı zamanda Bozcaada. Bulgaristan’ın daha ileri gitmesini istememekteydi. Almanya ve Avusturya’da büyük huzursuzluk oluşmuştur. merkezden Makedonya kuvvetlerine yardım gönderilmesini engellemişlerdir. istifa etti. p. İngiltere. bu sorundan genel savaş çıkmasını istemeyen İngiltere. Bu gelişmeler üzerine 29 Ekim 1912’de Osmanlı hükümeti. Sırbistan çekilmek zorunda kaldı.

Mahmut Şevket Paşa’ya hükümet kurdurmuşlardır. 6 Martta Yunanlılar Yanya’yı. 4.58 da gösteriyor ki en küçük bir kıvılcım. Trakya Bulgaristan’a verilmiş. Journal of Geography. Bulgarlar ise 26 Martta Osmanlı Devletinin Rumeli’deki ilk başkenti olan Edirne’yi ele geçirmişler. Sırbistan ve Yunanistan itiraz etmiştir. Özellikle Bulgaristan ile Yunanistan arasındaki durum gergindir. 23 Ocak 1912’de İttihat ve Terakki grubu İstanbul’da. Bulgarlar tekrar saldırılarla Çatalca hattını yarmaya çalışmışlardı ve Edirne de kuşatma altındaydı. Balkan ligi üyeleri için hayal kırıklığı dönemidir. Selanik. Yunanistan.161 3 Şubat’ta savaş yeniden başlamıştır. Edirne. toprak dağılımları hiçbirisini memnun etmemiştir. her fırsatta Selanik’in Yunanistan’a bırakılamayacağını yinelemektedir. Bulgaristan. büyük savaşları doğuracak potansiyel oluşturuyordu. hem de Bulgaristan’ın Manastır’a yayılıp.… s. Midye-Enez hattı Osmanlı-Bulgar sınırı olmuş. Bu başarısızlıklar nedeniyle Osmanlı devleti büyük devletlerin aracılığını kabul edeceğini bildirince Londra konferansı tekrar toplanmış.132 161 Philip Emerson. Dedeağaç. Bulgaristan’a 160 Philip Emerson. Bulgaristan’ın Dedeağaç ve Kavala’yı almasından rahatsızdı.3. Karadağlılar ise 23 Nisanda İşkodra’yı işgal etmişlerdir. Ancak sonuç alınamadı. Sırbistan ise hem Bulgarların durumu.The Balkan War. Yunanistan’la arasına girmesinden çekinmektedir. Yunanistan ve Sırbistan’la Makedonya konusunda anlaşmazlığa düşmüştür. 1912/1913. Bu dönemde aynı zamanda Bulgaristan’ın izolasyonu söz konusudur. Balkan devletleri arasında anlaşmaya varılmıştır. 257 . 30 Mayıs 1913’te Osmanlı Devletiyle. İkinci Balkan Savaşı I. Bulgaristan. Yunanistan’a Güney Makedonya ve Girit. Kamil Paşa’yı istifa ettirip. 13 Aralık 1912’de Londra’da barış görüşmeleri başladı. Bu hadiseler çok geçmeden Sırbistan’la Yunanistan’ı. Sırbistan’a kuzey ve orta Makedonya. The Geography of Current Events. Romanya’ya ise Silistre verilmiştir. Balkan savaşı sonucunda tüm devletle toprak kazanmalarına karşın. Hiçbirisi tam olarak hedeflerine ulaşamamıştır. The Geography of Current Events. s. Babı Ali baskını yapıp. 11. Osmanlı içinde de.162 Makedonya’nın büyük kısmının Bulgaristan’da kalmasına.6. 1912 Aralığından 1913 Ocağına kadar geçen dönem.

Balkan devletlerinde Müslümanlar. History Today. Bulgar Dobrucasını işgal edip Bulgaristan içerlerine doğru ilerlemeye başlamıştır.) s. dünyanın en fazla kuşatılan şehri olarak dikkat çekmektedir. Osmanlı Devleti de durumdan yararlanıp 20 Temmuzda Edirne’yi geri almıştır. 2000. Savaşa girmeyen Romanya. 29–30 Haziran gecesi Sırp-Yunan birliklerine saldırmasıyla II. London and New York. Bulgaristan’a savaş ilan etmiş. Cyrill. Anlaşmada. Batı Trakya Bulgaristan’da kaldı. İstanbul.79 Falls. onların durumlarını ve güvence altında olacaklarını. Osmanlı Devleti güvenlik sorunu oluşturan adalar konusunda verilen adaları almış. (15 defa) 164 Bulgaristan için II. The Balkan Wars. ilk ve ortaokul açılabilecek. Balkan savaşı başlamış oldu. Sırbistan ve Yunanistan 1 Haziran 1913’te ittifak antlaşması imzaladılar. 13 Martta Sırbistan ve Osmanlı Devleti arasında İstanbul antlaşması imzalanmıştır. Bulgaristan ile Romanya arasında da gerginlik vardır. Fakat Bulgar ordusu püskürtülmüştür. ilgili ülkelerde kalan Türklerin durumunu tespit ettirmiş. Bu durumda Osmanlıya karşı. 1912–1913. Osmanlı hükmü altında yaşadığı uzun barış dönemine rağmen. Yunanlılar Kavala’yı ele geçirip İstanbul’a yaklaşmışlardı. 1912–1913. müftülerini kendileri seçecek. Büyük devletlerin aracılığıyla İmroz. Yunanistan ve Osmanlı arasında. John Keegan’ın ifadesiyle. 10 Ağustos’ta Bulgaristan.59 karşı birleştirecektir. 14 Kasım Atina antlaşması imzalandı. 612 164 John Keagan. Gökçeada ve Meis Osmanlı Devletine bırakılmıştır. Silistre’yi elde etti fakat bu da Romanya için tatmin edici değildi. Daha sonra Romanya Mayıs 1913’te. Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında 29 Eylül’de İstanbul Antlaşması imzalanmış. Sırbistan. p. 13: 9( 1963: Sept. Bulgaristan’a asker yardımı yapacağını da bildirir. eğitim 162 163 Richard C Hall. Bulgaristan ordularının. 163 Balkanların kapısı konumundaki Edirne. 10 Temmuzda altın fırsatı kaçırmak istemeyen Romanya. tam bir hezimet olmuştur. Ancak Bulgaristan buna razı değildir. Yunanistan ve Karadağ arasında Bükreş antlaşması imzalanmıştır. Bulgaristan’dan sınır düzeltmesi yapmasını ve kendisine toprak vermesini ister. Sabah Yayınları. Savaş Sanatı. antlaşma maddelerine koydurmuştur. 1998 . ancak diğer adalar konusunda hakkından vazgeçmediğini bildirmiştir. The Balkan Wars. Meriç nehri iki devlet arasında sınır kabul edilmiştir. Adalar konusunda ise anlaşılamadı. Balkan savaşı. Osmanlıyla savaşırken geride Romanya’ya karşı savunmasızdır. Osmanlı Devleti Balkan devletleriyle yaptığı antlaşmalarda.

Bulgaristan’ı Avusturya-Macaristan ve Osmanlı tarafına yaklaştıracaktır. İngiltere ve Fransa’ya kırılmasına yol açmıştır. Savaştan sonra da tek tek yakalanmamak için bağdaşıklıklarını devam ettirmek. Yunanistan. London and New York.1 Savaşa Doğru I.165 Bulgaristan. Bu devletler Bulgaristan’dan çok yer almışlardır.7. Bu amaçlarına ulaşmak için gizli örgütler kurulmuştu.7. p. 4. 25 Richard C Hall. Bloklar arasında da kırgınlıklar olmuş. Aynı zamanda.166 Görülüyor ki Balkan savaşları sonucunda yeni kutuplaşmanın. 29 Temmuzda büyük güçlerin garantörlüğünde bağımsız Arnavutluk’un kurulması kararlaştırılmıştır. Sırbistan’da özellikle ordu. Avusturya kırılmıştır. 2000. Balkan Savaşları. Büyük Sırbistan istiyordu. yeni savaşın şartları oluşmuştur ve bu kutuplaşma yine bölgeden başlayan bir kıvılcımla bir dünya savaşına yol açacaktır. Diğer Balkan devletleri de rakip bloğa kaymaktaydı. patlamaya hazır halde kıvılcım bekleyen Balkan topraklarında ateşlendi. Bu hareketin en önemli noktası Yüzbaşı Dragutin Dririyeviç’in başında bulunduğu “kara el” 165 166 Cevdet Küçük. tetikte beklemek durumundaydılar.60 Türkçe yapılacak. The Balkan Wars. Sırbistan ve Rusya’nın. bağımsız Arnavutluk devletinin kurulmasıdır. Fakat savaştan sonra Sırbistan. Sırbistan’ın fazla büyümesine müdahale etmeyen Almanya’ya. Sırbistan’ın Adriyatik limanından. İslam Ansiklopedisi cilt 5. Balkan Savaşlarının en önemli sonuçlarından biri de. Bulgaristan ise kendisini çembere alan bu üç devletin baskısı altında yaşayacaktır. vakıflar ve eğitim kurumları İslam cemaat meclisleri tarafından yönetilecekti. Almanya ve Avusturya tehdidiyle geri çekilmek zorunda kalması. Bu kırgınlıkların giderilmesi için uygun zaman gerekiyordu. 1912–1913. Dünya savaşı diken üzerinde duran. Birinci Dünya Savaşı 4.130 . Bu baskıdan kurtulma ve intikam alma düşüncesi. …s. Balkan savaşları öncesinde nüfus bakımından en güçlüsü idi. Romanya da ciddi oranda büyümüştür.

Bu bloklaşmalardan sonraki sürtüşmeler. Dünya sanayileşmiş birkaç ülke tarafından sömürülünce. 683 Misha Glenny.Macaristan'ı daha fazla desteklemek zorunda kaldı. 1882'de Almanya. s. kendilerinin de payı olacak şekilde yapılmasını istemektelerdi. Almanya. 1. Avusturya-Macaristan imparatoru Francis Ferdinand ve eşi bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülünce. Gavrilo Princip’in suikastında sorumluluk arayışı polemiğe dönüştü. Balkanlar üzerinde yoğunlaştı. Üçlü İtilaf oluşturuldu. "Reval Amacı Buluşması"ndan sonra. 1894'te. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ndaki Slavların yaşadığı yerleri kendi topraklarına katmak istiyordu. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve İtalya arasında Üçlü İttifak'ı oluşturuldu. Rusya'nın Balkan siyasetinin aleti olan Sırbistan. 36 devlet. 1930. Cihan savaşının başlamasına sebep olan suikastta başrol oynayan Gavrilo Princip. 167 28 Haziran 1814’te Bosna başkenti Sarayevo’da. özellikle bırakması. Avrupa'da üstünlük kurmaya çalışan Almanya karşısında. tehlike unsuru haline gelmişti.168 Ancak tarihte hiçbir cinayet bu kadar büyük sonuçlar doğurmamıştır. Paris. bu teşkilatın bir ajanıydı. Belgrat ile Rus ve Fransız koruyucuları bu olayı Viyana’nın kurnaz bir manevrası olarak nitelendirdiler. Bu ittifakla. 1904'te Fransız-İngiliz ve 1907'de İngiliz-Rus anlaşmalarıyla. Alman desteğini arkasına alan Avusturya-Macaristan da 167 168 Emile Haumant. Siyasal cinayetlerin başkenti olarak nitelendirilebilecek Balkanlarda 8 başarılı cinayette iki başbakan ve Osmanlı ordusunun başkumandanı öldürülmüştür. sorumluluğu Sırp hükümetine yükledi ve savaşa karar verdi. Tabii asıl sebep bir Sırp’ın girişiminin yankısı değildi.61 örgütüydü. Balkanlar …. Viyana. Sırbistan eliyle Balkanlar'a egemen olmak isteyen Rusya'ya karşı. “Her şey Avusturyalı devlet adamlarını suçlar gibiydi” diye yazıyordu Emile Haumant. 257 . Yugoslavya’nın oluşumu.5 milyar insan ve 10 milyondan fazla kişinin ölümüne sebep olan bir Dünya Savaşı patlak verdi. s. Avusturya. Bu istekler büyük devletleri kutuplaşmaya yöneltti. İngiltere'nin Rusları Ortadoğu'da ve Balkanlar'da serbest Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki Slav topluluklarını nüfuzu altına almak olan Rusya. Haziran 1908'de işine yapılan gelmedi. bu imparatorluk içindeki Slavları da etkilediği için. birliklerini yeni tamamlayan Almanya ve İtalya gibi ülkeler bu paylaşımın yeniden. Fransız-Rus.

Sırbistan. 4 Ağustos 1914'te. bu durumda mecburen tek kurtarıcı şans itilaf devletleri yanında olmaktı. 1915 Mayısında da İtalya savaşa girdi. Balkan savaşı sonunda kaybettiği toprakları yeniden alma ve Ege denizine açılma düşüncesindeydi. Hâlbuki ittifak . Rusya’da Basarabya. İngiltere de Almanya'ya savaş ilan etti. hem de İngilizleri Avrupa dışında oyalamak için kendi safında istemekteydi.7. Almanya'nın Belçika'ya savaş ilan etmesi üzerine. Her iki blok ta yanlarında savaşa girmeleri karşılığında diğer blok elindeki toprakları önermekteydi. Rusya'ya. AvusturyaMacaristan’da ise Boğdan. Almanya’ya savaş ilan ettiğini açıkladı. 3 Ağustos'ta da Fransa'ya. Bokovina ve Banat Romanya’nın hayallerini süslüyordu. Almanya. 1 Ağustos'ta Rusya'ya. Yakın ilişkilerinden dolayı Kral Konstantin. Yunanistan ikiye bölünmüş haldeydi. 23 Ağustosta Japonya. Bahane de ortaya çıkınca cezalandırmak için Sırbistan’a saldırdı.62 Balkan savaşı sonrasında Sırbistan’ın fazlaca büyümesinden çok rahatsızdı ve saldırmak için bahane bekliyordu. Çünkü istediği topraklar her iki blokta da vardı. Böylece Avusturya-Sırbistan savaşı bir genel savaş haline dönüştü. hem de ittifak devletleriyle ilişkiliydi.2. II. Doğu Trakya’daki Osmanlı toprakları ve Makedonya’nın Sırbistan’daki bölümünü önerebilirlerdi. bu durum olursa Yunanistan için kendilerinin hayallerini süsleyen İstanbul’u ele geçirme şansını kaybedeceklerdi. Osmanlı Devletini hem itilaf devletleri safında savaşa girecek Balkan devletlerini dengelemek. Almanlar safında yer almak istemekteydi. Romanya hem itilaf devletleriyle. 4 Ağustos'ta ise Belçika'ya savaş ilan etti. Bulgaristan. Balkanlarda Durum Almanya. 4. İtilaf devletleri. 6 Ağustos'ta da Avusturya. ancak başbakan Venizelos. Avusturya-Macaristan işgali altında olduğundan.

İstanbul’a ise İngiltere’nin ilgisi vardı. Yunanistan üzerinden hak verince bu. oradan da Rusya’ya yardıma gitmeyi planlıyorlardı. İttifak Kuvvetlerine katıldı. Birinci Dünya Savaşı’nın Sonuçları 1916’da Almanlar savaşın galibi gibi görünüyorlardı. Viyana önlerinden başlayan. Çünkü İtilaf devletleri Yunanistan’a pek bir şey vaat edememişlerdi. Fakat Sırbistan’ın yardım isteklerine Yunanistan cevap vermeyince. Balkanlarda etkili olmaya başladı ve Makedonya’nın büyük kısmını ele geçirdi. 19 Şubat 1915’te başlayan saldırılar. Yunanistan başbakanı Paris’e gelip İzmir’in işgali konusunu gündeme getirince. sekiz ay şiddetli muharebelerle süren Gelibolu çıkartması da sonuç vermemişti. Balkanlarda Bulgaristan’ın etkisi arttıkça. sonrasında kara çıkartmaları sonuç vermemiştir. 4.7. savaşa son dönemlerde girdi. Bulgaristan’ın daha fazla işine geliyordu. Ancak 1917’den . Sonucunda ittifak kuvvetlerinin morali artmış ve Rusya. Almanya bu durumu gördüğünden Osmanlı Devletini Balkanlardan uzak tutmak için hedef olarak Mısır’ı. gücü eline almasına yardımcı oldular. İtilaf devletleri Çanakkale’ye geldiklerinde. Kafkasya’yı. Ancak deniz muharebelerinde 18 geminin 5’i batırılmış ve daha sonra da kara savaşı başlamış. gösterdi. Hâlbuki Osmanlı Devleti’nin savaş sonunda beklentilerinden biri Balkanlarda kaybettiği toprakları geri almaktı. Fransa ve İtalyan gemileri Çanakkale’yi geçip Ruslarla birleşememişti. İstanbul’u işgal etmeyi. İngiltere’nin de desteğini alabilmiştir. bölge üzerinde beklentileri olan diğer ittifak gücü Osmanlı Devletiyle çıkarları çatışmaktaydı. Yunanistan ve Sırbistan 1912’de bir ittifak anlaşması imzalamışlardı. Sonunda 6 Eylül 1915’te Bulgaristan.3. Yunanistan. İngiltere. Balkan savaşlarından sonra bozguna dönüşen Türklerin geri çekilmesi Çanakkale’de durmuştur. Bulgaristan. 21 Eylül 1915’te İtilaf kuvvetleri Yunanistan’a girip kendilerini destekleyen Venizelos’un.63 kuvvetleri. Çanakkale’yi kolayca geçip. İngiliz yardımını alamayınca iyice izole olmuştur.

4 Ocak 1919’da Paris (Versay) Barış Konferansında İngiltere. Bulgaristan’ın 27 Kasım 1920 Neuilly antlaşması ile batı bölgelerini Yugoslavya’ya. Rodop dağlarından Ege kıyılarına kadar olan bölgesi ise Yunanistan’a verildi. İki Dünya Savaşı Arası Dönemde Balkanlar Sürekli şekillendirilmelere maruz kalan Balkanlar. Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya’nın yıkılması sonucunda dünya savaşında galip çıkan devletlerin lehine. Balkanlarda savaşın en önemli sonuçlarından biri. Arnavutlar. Romanya. Arnavutluk’un İtalyan. büyük savaş sonrası galiplerin isteği doğrultusunda yeniden şekillendirildi. AvusturyaMacaristan tarihe karıştı (Saint German antlaşması 16 Temmuz 1920). Bosna-Hersek’in de devlete katılmasıyla Sırbistan. Balkanlar üzerinde doğrudan etkili olmuş.8. Balkan toprakları yeniden . Fransa ve Yunanistan. Macaristan bağımsız bir devlet oldu. Boğdan ve Basarabya’nın eklenmesiyle toprakları iki kat arttı. Bulgaristan’a ise Edirne’nin kuzeyi bırakıldı. Bukovina. Yeni kurulan bu devletin başına Georgoviç sülalesinden bir kral getirilip. İki büyük imparatorluk I. Balkanlarda ağırlıklı bir güç oldu. Karadağ. Dünya Savaşı sonunda dağıldı. Slovenya ve Hırvatistan’ın Sırbistan’a katılıp Yugoslavya devletini oluşturması oldu. Avusturya-Macaristan. savaşın galipleri yanında yer aldığından. Ancak Türk kurtuluş savaşı sonucunda. Makedonya. 28 Haziran 1918’de Versay Antlaşması ile Almanya’nın yapabilecek bir hareketi kalmadı. Osmanlı İmparatorluğu 10 Ağustos 1920 Sevr antlaşması ile yıkıldı ve itilaf devletlerince paylaşıldı. 4. Osmanlı’nın bünyesinden çıkan Türkiye Cumhuriyeti 24 Temmuz 1923 Lozan antlaşması ile kuruldu. Sırbistan ve Yunanistan arasında paylaşılmasına karar verdiler. başkent Belgrat yapıldı. 1920’de İtalyan kuvvetlerini attılar ve 1921’de büyük devletler Arnavutluk’u 1913 sınırlarını kabul ederek tanıdılar.64 itibaren Almanlar kaybetmeye başladı.

Romanya’nın. Bu dönemde. Kitlelerin yönetime katkısını ve etkisini düşündüğümüz parlamenter sistem için. Arnavutluk’un. Yugoslavya ile Banat. Balkanlarda sosyal yapı uygun değildi. diğerleri üzerinde hak talep edebilir duruma gelmiştir. ‘Social Foundations of Political Order in İnterwar Europe’ World Politics (vol.171 Bu problemler. Birincisi 1919–1930 arası dönemdir. İçinde farklı birçok etnik ve kültürü barındıran devletler için bu farklılıkları birleştirmek ciddi problem oluşturmuştur. 1919–1930 yılları arasında kendini yoğun olarak hissettirmiştir.Dışardan gelen etki ve baskılar. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Balkan devletlerinin önemli problemleri olarak şunları sayabiliriz: .214–225 169 . demokrasi denemeleri yapılmıştır. Bulgaristan ile Dobruca.M Luebbert. Orta sınıf çok güçsüzdü ve geleneksel bakış açısı yenilikler için önemli engellemeler oluşturuyordu. bu periyodu ikiye ayırmak gerekir.170 Bu durum.Politik kültür eksikliği. Sovyetler Birliği ile Baserabya. Macaristan ile Transilvanya. Yunanistan ile Güney Arnavutluk. Yeni belirlenen sınırlar ile Balkanlarda hemen hemen her devlet. pp. Bulgaristan. Birinci Dünya Savaşını kazanan ülkelerin parlamenter demokrasi ile G. Yugoslavya arasında Makedonya sorunları oluşmuştur. The National Question. . pp 449-478 170 Ivo Banac. 1986).Milli ve bölgesel bilincin eksikliği. Büyük güçlerin Versay sonrası bölgeye ilgileri. Fakat bu şekillendirmelerde Winston’un “milletlerin kendi kaderini tayini hakları” doğrultusunda adaletli bir sınır belirleme olmadığından.169 . Bu sorunun en ciddi yaşandığı ülke Yugoslavya olmuştur. London.Ekonomik yetersizlik. Yunanistan. 39. 1984. Yugoslavya dışında diğer Balkan ülkeleri için önemli bir sorun teşkil etmiştir. İki savaş arasında Balkanları değerlendirirken.65 şekillendi. . toprak sorunları ve azınlıklar sorunları bu dönemde önemli problemler arasındadır. Yugoslavya ile Kosova.

Volfgang Höpken. Bu amaçla toprak reformları yapıldı. Bu da ciddi siyasal problemlere yol açmaktaydı. faşist örgütlerin desteklediği gösteriler sonucunda liberal-demokratik oluşumlar daha fazla direnemedi. 171 .2. Gelişme tarımla.66 yönetilmeleri. Almanya’nın savaş sonrası harap duruma gelmesi sonrasında kendi içine dönmesi ve Sovyetler Birliği’nin Almanya ile ilgilenmesi sonucunda bölgede etkili olmaması üzerine. 1930–1939 döneminde ise faşist diktatörlükler görülür. Balkan devletlerince benimsenmiştir. henüz güçlerini toplayamamış Balkan devletleri için iyi bir model olarak görülmüş ve parlamenter sistem. Balkan devletleri üzerinde etkili olmuştur. bölgede etkili güç olarak bir tek Fransa kalmıştı. Durum böyle olunca. İstanbul. Bu problemlerin çözümü için en büyük engel ise. Köylü nüfusun ağırlıklı olduğu Balkanlarda. yeni vergiler köylü üzerine salındı. 1930–1939 Arası Dönem Balkanları 1929 ekonomik bunalımının da etkisiyle Balkanlarda ekonomik alanda kötüye gidiş vardı. Balkanlarda etkili olmasıyla. Yukarda belirttiğimiz gibi hemen her devletin diğeriyle sorunu vardı.1. Çiftçi partileri iktidara gelmeye başladı. Sanayileşmeyi sağlayamayan Balkan ülkelerinin mevcut yapısı tarım üzerine kuruluydu. huzursuzluk. Balkanlara huzur getirememiştir. Balkans. 4. Bunda 1929 ekonomik bunalımı da etkili oldu. köylüler üzerinden yapılacaktı. Fakat yapılan bu reformlar köylülerin hayat şartlarını yükseltemedi. Political Culture in the Balkan States During the İnterwar Period. A Mirror of the New İnternational Order. 1919–1930 Arası Dönem Balkanları Birinci Dünya Savaşını bitiren galiplerin antlaşmaları. bölge ülkelerinin ekonomik gelişmişliklerinin az olmasıydı. Köylünün durumu iyileşmenin aksine daha da kötüleşti. Parlamenter sistemin halkın durumunu rahatlatması mümkün olamayınca.by Güney Göksu Özdoğan.Kemal Saybaşılı. ed.8. 4. siyasal rejim aleyhine hoşnutsuzluk artıp.8. Fransa. gösteriler ve şiddet olayları bu sistemin sonunu getirdi. Böylece demokrasi denemeleri ve gerekli kurumların oluşturulmasına başlanmıştır.

Bu endişeler içinde Balkan devletleri bir savunma ve işbirliğine ihtiyaç duymuşlardır.174 ss.. Büyük savaş sonucu oluşturulan düzenle huzursuz olan revizyonist grubu Almanya. İtalya’nın ise Balkanlara ilgisi her zaman mevcuttu. Olaylarla…. Balkan Paktı I. A.. vd. Türkiye’nin bölgeye yönelik iyi niyetini ortaya koyduğu gibi. Dünya Savaşı sonrasında iki blok ortaya çıkmıştı. 4.Şükrü Esmer. Sovyetler Birliği de etkili bir dış politika izlemeye başladı. I. Doğuya yönelmek bekleniyordu. Türkiye. İtalyan tehdidi dururken. vd. Almanya ise Nasyonal Sosyalist Partisi ile yeni bir canlanmaya girmiş.Şükrü Esmer. 1989.86–87 172 Mehmet Gönlübol. Romanya. varlığını ve güvenliğini sağlamaya yönelik çabalarının da başarısını ifade etmektedir. Balkanlarda istikrarın korunması ve en azından yeni bir tehdidin çıkmamasını arzulamaktaydı. İstanbul. Düzenini yeniden kuran Almanya dışa açılma isteğindeydi. Yeni sistemden memnun olan anti-revizyonist grubu da Fransa başta olmak üzere Yugoslavya. A. Devletler ise güvenliklerini bölgesel ittifaklarla sağlama yoluna gitmişlerdir. Ülkenin batı sınırları 1925 Locarno antlaşması ile güvence altına alınmıştı ancak doğu sınırı açıktı.67 Dış koşullarda da değişimi yaşanmıştı.. 103 173 Mehmet Gönlübol. İtalya ve Bulgaristan oluşturuyordu.173 Türkiye ile Balkan devletleri arasındaki ilişkilerin artması ve iyi ilişkiler kurulması. Balkan Paktının kurulmaması yönünde faaliyetlerini arttırmaktalardı. Fransa’nın tartışılmaz modelliğinin yerini artık Almanya ve Sovyetler Birliği almaya başladı. s. Olaylarla Türk Dış Politikası. Alkım Kitabevi. iç dinamiklerini tamamladıktan sonra dışa dönmeye başlamıştır. 105 .3. Genişletilmiş 7. Baskı.8. Yunanistan oluşturmaktaydı. Dünya savaşı sonunda Kurulan Milletler Cemiyeti’nin savaşları ne kadar engelleyebileceği tartışmalıydı. Güçsüz olan Balkan devletleri yeni model olarak Alman anlayışına yöneldiler ve faşist diktatörlükler kurulmaya başladı. s.172 Türkiye’nin Balkanlarda işbirliği ve istikrar çabalarına karşın İtalya ve Almanya. Çekoslovakya.

2005. s. İstanbul. madde ise Paktın amacı konusundadır. Balkanlarda. Bu doğrultuda 5 Ekim 1930’da Atina'da. Fakat askeri ve siyasi alanda bir işbirliği tesisi mümkün olamamıştır.301 174 . ed. Balkan Konferansında azınlıklarla ilgili bir konuda anlaşma sağlanamaması üzerine toplantıyı terk etmiştir. Bu fikir 9 Şubat 1934’te Atina’da imzalanarak hayat bulmuş oldu. Gönlübol.Olaylarla …s. Romanya. Bükreş ve Selanik'te olmak üzere her yıl tekrarlanarak. İtalyan baskısındaki Arnavutluk da birliğe giremezdi. Böylece bir Balkan birliğinin tüm Balkan devletlerini kapsayamayacağı görülmüş oldu. bir Balkan devleti saldırısına karşı paktın işleyeceği açıklanmaktadır. A. sınırlarını karşılıklı olarak garanti altına almakla beraber. H. Ankara. Balkan Ziraat Odası. Balkan Ticaret ve Sanayi Odası.Şükrü Esmer. Yunanistan. Bulgaristan ise 3. Olaylarla Türk Dış Politikası. Balkanlarda mevcut toprak düzeninin sürdürülmesi konusunda kararlı olunduğu bildirilmektedir.177 Balkan paktı üç maddeden oluşmaktadır. 2. Belgrat’ta bir araya gelip Balkan Antantı Paktı tasarısını hazırladılar. Milletlerarası Barış Bürosu’nun 1929 Ekimi'nde Atina'da yaptığı toplantıda yapılmıştır. gayrı resmi konferanslar yapılması kararını almışlardır. Balkan Turist Federasyonu. Giriş bölümünde.99 176 Mehmet Gönlübol. 1. Dolayısıyla Pakt. Bulgaristan tehlikesine Abdulkadir Baharçiçek. Balkan Tıp Federasyonu.68 Balkan Antantı düşüncesinin ilk girişimi. Sosyal ve İdari Politikaları. Yugoslavya. Daha sonra bu konferanslar Atina. İstanbul. Bu konferanslar sonunda. devamlı bir Balkan birliği kurulması fikrini ortaya atmış175 ve bütün Balkanlı delegasyonlar bu fikri kabul ederek. SBF Yayını. vd. Balkan milletleri arasında bir işbirliği kurulmuştur. Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Türk-Bulgar İlişkileri Bildiriler. Balkan Denizcilik Bürosu. Bulgaristan. Arnavutluk ve Yugoslavya katılmıştır. Cem Sar.. Yunanistan. Buna rağmen Türkiye. Ekonomik. Balkan Hukukçuları Komisyonu gibi kuruluşlar oluşturulmuştur.Hüseyin Çevik. İstanbul.176 Balkan Antantı ile taraflar. Osmangzi Üniversitesi. kendine ait tüm Balkan sınırlarını güvence altına aldıkları belirtilmiştir. s. 102 177 Sibel Turan. (1919-1973). “Türk Dış Politikasına Yön Veren Etkenlerin Işığında Türk-Bulgar İlişkilerinin Yeri ve Önemi Üzerine Bir İnceleme 1923-2004”.2003. birbirlerine danışmadan herhangi bir Balkan devletiyle bir siyasal harekette bulunmamayı veya bir siyasal anlaşma yapmamayı da taahhüt ediyorlardı. Romanya dışişleri bakanları Şubat 1934’te. Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Türkiye’nin Balkanlar Politikası. 9-10 175 M. vd. 1974. Turgut Göksu. Birinci Balkan Konferansı yapılmıştır. maddesinde taraflar. Kongre başkanı ve eski Yunan başbakanlarından Aleksandr Papanastasiu. Konferansa Türkiye.19802003 Türkiye’nin Dış. s.

devletleri diğer bir Dünya Savaşına sürüklemiştir. Paktın yedi yıllık ömrü boyunca Bulgaristan’ın herhangi bir saldırısı ve büyük bir devlete alet olması engellenmiştir. Versailles barış antlaşmasıyla oluşan yeni duruma karşı. II. s. 1936 İspanya iç savaşında ortak davranış içinde Fransa ve İngiltere ile işbirliği içinde olmuşlardır. İkinci Dünya Savaşı ve Balkanlar 4. Dünya savaşı öncesine kadar işleyen Pakt. İstanbul.9. belirgin tepkiler oluşmuştu.1. Boğazlar 178 rejimi değiştirilirken Türkiye’yi desteklemişlerdir. 1936’da Montreux Konferansında. 1999. Milletler cemiyeti kararı gereğince yaptırım önlemlerine birlikte katılmışlardır. 1941’de Balkanların tümünün Almanya denetimi altına girmesinden dolayı fiili işlevini yitirmiştir. şartları kendi lehine düzeltmek için 1 Eylül 1939 sabahı savaş ilan etmeksizin Polonya’ya saldırması üzerine. Örneğin İtalya 1935 Ekiminde Habeşistan’a saldırınca. II. Dünya Savaşı içinde yapıldı. Dünya savaşı öncesi yetersiz kılındı ve ikili antlaşmalara gidilmek zorunda kalındı. ancak böyle bir katılma isteği olmayacaktı. Arnavutluk) de açık tutulmuştu. 179 Son toplantı Şubat 1940’da. 1934 ve 1954 Balkan Paktları. Mustafa Bereketli. bu Pakt etkisiz bir birlikti. 4. Dört devlet Avrupa’daki siyasal gelişmeler karşısında genellikle ortak bir tutum izlemişlerdir.69 karşıdır. ed. Versailles antlaşmasından en fazla rahatsız olan Almanya’nın. Dünya savaşı ile çözülemeyen sorunlar veya bu savaşın bıraktığı sorunlar. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. 94 178 . İkinci Dünya Savaşı I. Almanların hızla ilerleyip. 14 Eylülde Varşova’ya gelmeleri üzerine Sovyet Rusya da harekete geçti ve 28 Eylülde aralarında anlaşarak İsmail Soysal. Pakt. büyük devletlerin Balkan politikaları ve bölgeye ilgileri sonucu. Zaten. Dünya Savaşı başlamış oldu. Büyük devletlerden veya Balkan dışı bir devletin saldırması durumunda. öbür Balkan devletlerine (Bulgaristan. II. İngiliz ve Fransızlar 3 Eylül 1939’da Almanya’ya savaş açınca.9. Balkan Paktı. Bundan sonra konsey bir daha toplanamadı. II.

2. Yugoslavya ve Bulgaristan’ı da bu paktın içine almaya gayret etti. Fransa Romanya. 179 180 Soysal. Aynı antlaşmayı Finlandiya ile yapmak isteyince Finlandiya direndi ve savaş sonunda bazı üstler vermek zorunda kaldı. age. Bunun üzerine Hitler yüzünü Yugoslavya’ya dönmüştür. 6 Nisan’da başlayan işgal. 17 Nisanda Yugoslavya’nın teslim olmasıyla amacına ulaştı.180 Verdikleri garantiye rağmen İngiltere ve Fransa. 977 .. 23 Kasım 1940’ta Romanya’nın ardından. 97 William L Shirer. Polonya’ya yardıma gidemediler. Fransa’yı susturduktan sonra da Hitler. Makedonya’yı Bulgaristan’a. Letonya (5 Ekim) ve Litvanya (10 Ekim 19389) ile antlaşma imzalayıp üstlerini ele geçirdi. Hitler Yugoslavya’yı parçaladı.9. Fransa’ya giren Alman orduları. Ardından. İstanbul. Slovenya’yı ise İtalya’ya verdi. İkinci Dünya Savaşında Balkanlar Almanya. Sovyet Rusya’ya saldırma planları yapan Almanya. c. 6 Mart 1941’de dostluk antlaşması imzalamıştır.70 Polonya’yı paylaştılar. (12 Mart 1940) Buna rağmen ülke. önce Balkanların güvenliğini sağlamaya girişti. Nazi İmparatorluğu. 4. Çev. 27 Eylül 1940’ta. 1968. önce karşı koyan Bulgaristan. yönünü İngiltere’ye dönmüştür.2. daha sonra tehditle Estonya (28 Eylül). Sovyetler Birliği. Balkanlardaki çıkar çatışması yüzünden sona ermiştir. Banat’ı Macaristan’a. Rasim Güran Ağaoğlu. çünkü savaşa hazır değillerdi. 14 Haziran 1940’ta Paris’e girdiler. s. Doğu ve Kuzey sınırlarını güvence altına almıştır. 1 Mart 1941’de Üçlü Pakta katılmak zorunda kaldı. Yugoslavya ise 25 Mart 1941’de Üçlü Pakta katılmasına rağmen. s. bağımsızlığını korumuştur. Almanya Polonya’yı işgalinden sonra. Almanya bunun üzerine Balkan devletlerine daha fazla önem vermiştir. 9 Nisan 1940’ta Danimarka ve Norveç’i alarak. İtalya ve Japonya ile üçlü paktı imzaladıktan sonra Sovyetler Birliği. İspanya. Ancak 1940’ta Almanya ile Sovyet Rusya arasındaki müttefiklik. 27 Martta ülkede Alman aleyhtarı bir darbe yapıldıktan sonra Sovyet Rusya ile yakınlaşarak.

1984 s. Ağustos 1943’te İtalya’yı işgal ederek Mussolini’yi iktidardan ettiler. Müttefikler. savaşın sonunu bir yıl ertelediler” 181 6 Nisan 1944’te Normandiya çıkartması ile ikinci cepheyi açan müttefikler. 1940–1945. Nazileri Alplerin gerisine itme amacıyla. 1943’te Balkanlara saldırıdan vazgeçmekle. 228 .71 Yunanistan’a İtalya 28 Ekim 1940’ ta saldırmış ancak başarılı olamamıştır. Almanya ise Bulgaristan’da toplanmış kuvvetleriyle. Batı Fransa kıyılarına varana kadar. “Müttefiklerin. İtalya’nın tesliminden sonra İngiltere ile Birleşik Devletler arasında. Dünya savaşının kaderini önemli derecede etkileyen diğer bir olay. 20 Mayısta başlayan Alman paraşütçü harekâtı ve şiddetli bombardımanı sonucunda 31 Mayıs 1941’de Girit’i işgal etmiştir. Ege Denizine ve Doğu Akdeniz’e hâkim duruma gelmişlerdir. 1942’den sonra savaş Müttefiklerin lehine döndü. Ağustosta (1943) Sicilya’yı almalarından sonra neden Balkanlara girmekten vazgeçtiklerini anlamıyorum” diye yazıyordu. Balkanlara. 25 Nisanda Atina’yı ele geçirdikten sonra. ancak sonucunda başarılı olamadı. II. Krieg auf dem Balkan. Eylül sonunda Almanya’ya ulaştılar. “Bunun yerine İtalya’nın dar yollarında ilerleyip. Japonya’nın 7 Aralık 1941 Pearl Harbour baskını sonucunda. aylar boyunca çok kayıp vermeyi tercih ettiler. Almanya’ya savaş ilan edilmesini ve Sovyet ordularına geçiş izni verilmesini istediler. 8 Aralıkta ABD’nin savaşa girmesi olmuştur. Balkan hâkimiyetini kuran Almanya. Balkanların olası işgali hakkında anlaşmazlık çıktı. Diğer taraftan Balkan harekâtı da devam etti. Teşvik edici istihbarat raporlarına rağmen Amerikalılar. İngiltere. hızla batı Balkanlara girmek istiyordu. Müttefikler Romanya’dan Sovyetler Birliği’ne karşı saldırıların durdurulmasını. 22 Haziran 1941’de Sovyet Rusya’ya saldırdı. Münih. Almanya bu işgallerle. 24 Ağustosta Paris’e. engebeli İtalyan topraklarını aşmakta ısrar ediyorlardı. 6 Nisanda Yunanistan’a girmeye başlamış. Güney ve Batı Fransa’ya denizden saldırı amacını güden Dragoon operasyonuna hazırlık olarak. Bence Müttefikler. Romanya bu istekleri 181 Janusz Piekalkiewicz. 3 Eylülde Brüksel ve Amsterdam’a. Wehrmacht’ın Tito’ya karşı mücadelesini koordine eden General Renduliç.

İşgal sonucunda Romanya. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Balkanlar İkinci Dünya savaşı sonrasında. 28 Ekim 1944’te Bulgaristan’a mütareke imzalattı. yarım sayfalık bir kâğıt parçası üzerine Balkan ülkelerinin adlarını. Balkan işgaline Mayıs ayında Romanya’dan başladı. Ankara. 182 Romanya’dan sonra. Bunu gören İngiltere. Soğuk Savaş Sonrası Balkanlar Soğuk savaş sonrası dönemde Balkanlar. s. Rus işgali altına girdi. Arnavutluk’ta ise Eylül 1944’te komünist idaresi kuruldu.72 reddedince Sovyetler birliği. Yunanistan’ı Sovyetlere kaptırmamak için Eylül 1944’te ülkeye asker çıkarttı.10. Buluşmada Churchill. bu ülkeler üzerindeki İngiliz ve Rus nüfus alanlarının oranı yazmaktaydı. kapalılık ve uyguladığı sistemle etnik ayırımcılığı bastıran sosyalist rejimlerin çökmesiyle sonuçlanmıştır.57 . 2 Mayısta Berlin’in düşmesi üzerine Almanya 7 Mayıs 1945’te teslim antlaşması imzalayarak savaşamayacak duruma gelmiştir. Böylece Balkanlar. barış antlaşması imzalamak zorunda kaldı (12 Eylül 1944). kaynayan kazan olma özelliğini tekrar açığa çıkarmıştır. Türkiye ve Yunanistan dışında Balkanlarda komünist rejimler kurulmuş ve bölge Sovyetler Birliğinin etkisi altına girmiştir. Sovyet kuvvetleri daha sonra Macaristan ve Yugoslavya’ya girdiler. Bu arada Balkanlar.11. 4. Ülkeye giren Sovyetler. 987. Balkanlar. Ekim 1944’de Moskova’da buluşan Stalin ve Churrchill arasında paylaşılmıştı. 4. Yunan Sorunu. Soğuk savaş sonrası Sovyetler 182 Nureddin Türsan. Sovyet Kızıl ordusunun işgal ettiği ikinci Balkan ülkesi Bulgaristan olmuştur. Sovyetler Birliğinin 1989’da dağılmasıyla birlikte Doğu Bloğu’nun yıkılma aşaması.

25 yıl iktidar olan Ceausescu.II. Nitekim bölge üzerine politika yapan devletler ve karışıklığı kendi çıkarları için kullanmak isteyen güçler için çok müsait bir yapı mevcuttur. soğuk savaş döneminde bastırılan problemler de gün yüzüne çıkmıştır. 1990 seçimlerinde ise İlisku liderliğinde ılımlı parti olan. 481 183 . Doğu Bloğu’nun yıkılma süreci de sancılı olmuştur ve bölgede ciddi siyasi değişimler yaşanmıştır. Yorumlar. Etnik yapının homojen dağılmaması sonucunda her ülkede diğer etnik yapıların varlığı ve bu varlığın kışkırtılmaya müsait olması. yapı ve dengelerin değişmesini getirecek yeni durum oluşmuştur. No. kendisine karşı toplu ayaklanmadan kaçarken. Balkanlarda da Soğuk savaş döneminin şartları nedeniyle var olan siyasal rejimler hemen çökmüştür. “Balkanlarda Son Askeri ve Siyasi Durum-1” Yeni Türkiye Dış Politika Özel Sayısı.185 Yugoslavya’da ise barındırdığı etnik farklılıkların çeşitli olması sebebiyle sadece rejim değişikliği değil sınır. Noel Yayınları. Romanya’da ise bu geçiş biraz daha sert olmuştur. Cilt.186 İrfan Kaya Ülger. Bulgaristan’ı 35 yıl yöneten Todor Jivkov.3 s. Bölge ülkelerinin çoğunun komşu devlet topraklarında hak iddiaları vardır ve her ülkenin azınlıklarla ilgili problemleri vardır. yerine daha liberaller gelmiştir. bölge güvenliği için büyük tehdit oluşturmuştur. “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: 1990’lı yıllar. İstanbul. Balkanlarda soğuk savaş sonrası dönemde etnik azınlıklar sorunu ve milliyetçilik dalgaları. Baskın ORAN (ed. Türk Dış Politikası. Bölgedeki çekişmeler aslında Doğu-Batı arasındaki çekişmelerin sonucuydu. s. 2001.73 Birliği’nin dağılması ile. Ulusal Selamet Cephesi iktidara gelmiştir.184 Balkanlarda buna ek olarak. iktidardan ayrılmak zorunda kalmış. Yaşanılan ekonomik sorunlar bu ülkelerin güvenlik sorunlarını daha da derinleştirmiştir. Ankara. cilt 1. bölge barışı için en önemli engellerden biridir. s. otorite boşluğu yaşanan bir bölge haline gelmiştir.229 184 Hasan Ünal.) İdris Bal. Türk Dış Politikası.183 Soğuk savaş sonrasında Doğu Avrupa ülkelerinde olduğu gibi. İletişim Yayınları.). 272 185 İlhan Uzgel. Bölgeler. 2004. (ed. Kurtuluş Savaşından Bu güne Olaylar. “ Balkanlarla İlişkiler”. yakalanıp idam edilmiştir.

Yunanistan’ın da aralarında bulunduğu birçok Avrupa ülkesi için. Ankara. Bu değişimin gereği ciddi ekonomik sıkıntılarla karşılaşan devletler. bunu aşmak için dış finansman ve ülke kapılarını dış sermayeye açma yoluna gitmişlerdir. Balkan Diplomasisi.19 . Lütem.Birgül Demirtaş Coşkun.74 Bölgede 1990 sonrası dönemde siyasi yapılarını değiştiren Balkan ülkeleri aynı zamanda buna paralel olarak ekonomik yapısını da değiştirmek zorunda kalmışlardır. ekonomik değişim sürecindeki bu ülkeler. ASAM yayınları. 187 186 186 Ömer E. s.. 2001. yatırım yapılması için uygun birer pazar olarak düşünülmüştür.

yüksekliğin altındadır. Balkan yarımadasının kuzeydoğusunda 41° 14’.November 2002.dir. Toplam sınırları 1. 5. p.htm#geography#geography 187 . ed.1. 2/3’ü 600 m.dir.1.4. Burgaz. Filibe. A Mirror of The New International Order.1.994 km² olan Bulgaristan.75 5.1.balkantimes. Bulgaristan. doğudan batıya uzanan Balkan Dağları ve Rodopların ayırdığı dört bölgeden meydana gelir. cilt V. Sınırlar Bulgaristan.3. BALKAN ÜLKELERİNİN DÜNÜ BUGÜNÜ 5. “Changing Bulgaria In The Changing Balkans”. Evangelos Karafokatis.dir. güney doğuda Türkiye ile sınırlara sahiptir. Dağlar Çeşitli yüzey şekilleri mevcut olan Bulgaristan’ın arazisi engebeli yapıda olup. s.1.1. Romanya 608 km.by Günay Göksu Özdoğan.1.com/html2/turkish/country_info_bulgaria. Rusçuk. Bulgaristan 5.1. Varna. Özellikle kuzeyinde ve güneydoğusunda alçak alanlar mevcuttur.189 189 http://www.1. Konum Bulgaristan. Avrupa’nın güneydoğu.2.28° 36’ boylamları arasındadır. İstanbul. (Eskiden Yugoslavya'ya bağlı olan) Makedonya 148 km. Bunlardan birincisi Tuna Nehri ile sıra dağları Charalambos Tsardanidis. 3 September. güneyde Yunanistan. Başkent ve önemli şehirler Başkent Sofya’dır. Önemli şehirleri. Sırbistan 318 km. No.189 5. batıda Makedonya ve Sırbistan. Kıyı şeridi uzunluğu ise 354 km.1. Türkiye 240 km.1. 188 Ekaterina Nikova. Plevne’dir.808 km. 2. Balkans. Perceptions.1. 1995. Fiziki Özellikler 5. Sınırdaş ülkeler: Yunanistan 494 km. 5. coğrafi olarak yarımadanın ortasında yanlızca Balkan devletleriyle çevrili tam bir Balkan ülkesidir. kuzeyde Romanya. Kemali Saybaşılı.188 Yaklaşik yüzölçümü 110. “Greece’s Economic Diplomacy Towards the Balkan Countries”.

Akdeniz iklime değişik iklim çeşitleri görülür. Yıllık ortalama sıcaklık 13° C. Balkanların en yüksek tepesi bulunur. Akarsular Ülke akarsular bakımından zengindir. Bunun yanında beş yüz civarında yeraltı su kaynaklarının yarısı. Karadeniz iklimi ve dağ iklimi olarak beş çeşit iklim bölgesine ayırabiliriz. Karasal iklim özellikle Tuna ovalarında. Dağlar sebebiyle karasal iklimden. geçici Akdeniz iklimi. Kuzey kısımları güneye nazaran daha soğuktur. güneydekiler de kışın maksimum debiye ulaşır. güneybatı. Rila. ılımlı kara iklimi. 5. Dördüncü bölge. daha sonra Stalin olarak bilinen 2925 metrelik Musula’dır. Ege yöresine uygun türler görülür. Rila ve Pirin ve esas olarak Rodopları içine alır.1.1. Tunca. Temmuz 22° C’dir. orta batıdadır. ılık yâda sıcaktır. kuzeydoğu ve güneydoğu bölgelerinde rastlanır. Öteki akarsular küçüktür. Güneyde ise. ülkenin güney bölümünde uzanır.7. Meriç. ülkeyi baştanbaşa kesen Balkan Sıradağlarıdır.6.1. Bu ırmaklardan kuzeydekiler ilkbaharda. Kamçıya. Balkan dağları ülkenin merkezinden doğu ve batıya uzanır. Yantra. Şutruma.5. Ülkenin en önemli akarsuyu. Göller Bulgaristan da çok sayıda göl vardır. Bu bölgede yalnız Bulgaristan’ın değil. Akdeniz iklimi ise ağırlıklı olarak Balkan Dağları’nın güney kısmında görülür. kuzey sınırının büyük bölümünü çizen Tunadır. Mesta bu akarsulardan bazılarıdır. geçici kara iklimi. Bulgaristan Avrasya’nın büyük biyolojik ve coğrafi bölgelerin birkaçının birleştiği noktalarda olması sebebiyle çok sayıda bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapar. 5. Bozkır türlerine daha çok kuzey. İskar. 5. İkinci bölge. Pirin. . Tuna. En yüksek tepe. Provadiya. Ocak ortalaması 0° C. Rodop dağları batıdan doğuya doğru.1. Ülkeyi. Üçüncü bölge de güneyde bulunan Trakya Ovasıdır. En önemli geçidi Şıpka Geçididir.1. İklim ve Bitki Örtüsü Bulgaristan’da. Arda.1.76 arasındaki ovalardır.

Bulgarların Kökeni Bulgarların Türk soyundan geldikleri kabul edilmektedir. Bulgar hükümeti Makedonları etnik bir azınlık olarak görmemekte.1. Nüfus 7. 190 191 Temel Britannica.1. 1992. 54 A.1.VI. 5. Nüfus ve Sosyal Özellikler 5.1. İstanbul. Musevi %0. İstanbul. Büyüme oranı ise % 5.6.8. c. (1998) Bulgaristan’da kilise ve devlet ayrıdır. Dağlarda birçok manastır vardı. fakat anayasasında Ortodoksluk “geleneksel” din olarak belirtilmiştir. ülke. Caferoğlu. Protestan. (2001).495 nüfusa sahip (2001) olan Bulgaristan’ın etnik yapısı.8. Leipzig.8.6. Türk: %9. onları etnik olarak Bulgar kökenli saymaktadır. Roma Katolikleri %1. 192 630’da Göktürk devleti yıkılınca Türk birliği dağılıp. Dil Resmi dil Bulgarca’dır. karışmış anlamındadır.2.1.2. Roman: %4.5. Avarlar ise ülkenin batı bölgelerinde hâkimiyetini kurduktan sonra.8.1. −1. Der Ursprung der Mayyaren. Eski Uygur Sözlüğü. 1968 s. Buların en ünlüsü Sofya’nın güneybatısındaki Rila Manastırıdır. Vambery meydana çıkarmıştır. p. 5. Din Bulgaristan’ın dini yapısına bakılınca ülkede. S. Ortodoks %83.77 5.1.3. 52 .707.1. Çin’in etkisi altına girmişti.1. Bulgaristan’ın Tarihi 5. Türkçe ise en çok konuşulan ikinci dildir. Diğer Katolikler %0.190 Bulgar: %83. Bulgaristan’da en büyük azınlık genellikle Rodop bölgesinin kuzey ve doğu kısımlarında yaşayan Türklerdir. Bu konuyu ilk olarak A.8.191 Bulgar isminin Türkçe manası ise karışmak.1.Vambery. Diğer: %1. 1982. 555 192 A.1.2.14’dir.5 şeklindedir.5.5. Ermeni Grigoriyanları ve diğer %1 gibi bir dağılım mevcuttur.1.2. Müslüman %13.

5. Birinci Bulgar Devleti Bulgarlar ilk büyük devletlerini 635’te Kuzey Kafkaslarda kurmuşlardır.Ö 2500 yıllarına kadar gider. 193 İbrahim Kafesoğlu. Avarlar. Türk Kültürünün Gelişme Çağları. 1-3 194 Bahareddin Öğel. Sonrasında yine Hunlarla birlikte geri çekilerek yaklaşık 460’ta. Institute for The Study of Turkish Culture. Bulgar devleti. 1986. Kazan civarında İtil (Volga) Bulgar devletini kurdu.193 Kurt’un kurduğu Büyük Bulgar Devletinde. Bugünkü Bulgaristan topraklarında insan yerleşimin izleri Paleolotik. s.Ö. M. İstanbul. Bulgar Devletini tanıyıp. On oğuzların çoğunluğu oluşturduğu bilinmektedir. 6.. 1988. Azak denizinin doğu ve kuzey kesimlerini bir yay gibi çevreleyen topraklara yerleşmişlerdir. prensler arası taht kavgaları ve Hazarların baskısı ile dağılmıştır. ancak bu Türk akıncılarının geri çekilmesinden sonra kurulabilmiştir. yy boyunca Bizans imparatorluğuna sürekli akınlar düzenlediler. Bulgar saldırıları. pp. (681)194 Tuna Bulgar Devleti öncesinde beylik il (devlet)in bir alt rütbesiydi. Bölgenin ilk sakinlerinden olan Traklar’ın geçmişi. 230-235 . 5.2. Constantine (668– 685) ile karşılaştı fakat mücadelelerden sonra Bizanslılar.78 İstanbul’u kuşatırlarken (626) liderleri ölünce “Bulgar” isimli ilk devletin kurulmasına imkan oluşmuştur. Bulgarlar M..S. Üçüncü çocuk olan Asparuh ise kararını batı yönüne verip. Origins of Bulgars. 195 Asparuh adamlarıyla Tuna’ya ilerleyince Bizans İmparatoru 4. Kurucusunun hayatıyla gücü sınırlı olan Bulgar Devleti. Bilinen ilk Trak krallığı M.2. Asparuh ta bey olarak tanınmıştır. emrindekilerle Tuna Balkan Devletini kurdu. Ankara. Kendi başlarına ve zaman zaman Slavlarla da birleşerek. sonuçta. ilk tarımsal toplulukların ortaya çıkışı ise Neolitik çağlara kadar gider. Yalnız en büyük çocuk olan Bayan. yy da kurulmuştur.1. Kurt’un kurduğu devlet beylik sistemindeydi. batıdaki Bulgar kabilesi olan Kutugur’ları yok ettiler. 370’lerde Hunlarla birlikte Volga ırmağının batısındaki bozkırlara yerleşmişlerdir. Avarlar’ın 560’larda Asya’dan Avrupa’ya doğru ilerleyişleri sonucunda bir tehdit unsuru haline gelmesine kadar sürdü. Doğu kısmında kalan Uturgur kabilesi ise Asya’dan yeni gelen Türk akıncılarına boyun eğmek zorunda kaldı.

disiplinsiz gruplar halinde yaşayan Slav nüfusuyla tanışmalarından sonra.202 Dinlerini. Bu milli kilisenin resmi dili Slavca idi.290 198 C. Bizans İmparatorluğu Tarihi 1. Chapter “Social Structure”. Bulgarlar Balkan topraklarında para ve ganimet toplayıp ilerlemişledir. Başlangıçta Boris. 1970. pp. (717–718) 200 199 İlişkilerin iyi olduğu dönemde Bulgarlar. s. milli kilise kuruldu. Kurum’la yaptığı savaşta öldürülmüştür. bağımsız Ortodoks Bulgar Patrikliğini kurdular. Daha önce gök tanrı inancına sahip olan Bulgarlar 203. (Culture of Turco-Bulgar. Türk Milli Kültürü. 864’te Bulgarlar Ortodoks Hıristiyanlığı seçince. İstanbul’a kadar gelen Bulgar ordularının tehdidiyle. İstanbul’daki patrikliğe bağlanıldı. 227 197 G. 196 Bulgarlar. Slav-Bizans kültürünün bir parçası haline geldiler ve zamanla Slavlaştılar. Bizans İmparatoru II. p. Bulgaristan’da bağımsız bir patrikliğin kurulmasına razı olmaması ve Boris’in İstanbul’u almayı kolaylaştıracağı düşüncesi sonucunda.202 and passim 200 V. XXXXIX.197 Bu dönemde Bulgar devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında sıkı ilişki vardı. Kuruluşunun 700. Eski Türk Dini. Bahevliev.…pp. (705)198. Vasilev. kültürlerinden etkilendiler. Byzantion. imparator Philippicos tahttan indirilmiştir. Vasilev. A. gelmişlerdir. Ardından. Bizans’ın etkisinden kurtulabilmek için Roma’daki dini liderliği kabullenmeyi istiyordu. Turko-Bulgar. Bulgar-Bizans ilişkileri kötüleşmiş ve savaşlar olmuştur. Minutes of IInd Congress of Turkish History. kültürlerini. Ankara 1980 196 195 . Bulgar Hanı Tervel’in yardımıyla yeniden tahta gelmiştir.55-56 201 A. 1937. fakat Bulgar hanı Kurum’un saldırısında (809) Bizans kuvvetleri yenilmiştir. Ama Papanın. Yılında ….A.352 202 Mehmet Maksudoğlu.Head.A. Bizans İmparatoru Nicephoros I. Nicephoros I ise. Bu önemli olay Boris’in din değiştirmesiydi. 870 yılında ülkeye bir başpiskopos atanması sonucunda.106 and passim.5 203 İ.”On the Date of Justinian II’s Restoration”. Bizans… s. İstanbul 198. Bizans İmparatorluğu … pp.İstanbul: 1943. s. kendi kültürlerini kaybetmeye başladılar. Vasilev. Yunan alfabesine geçip.79 yıllık vergi ödemeyi kabul etmişlerdir. Bizans İmparatorluğunda anarşinin olduğu dönemlerde. Magyar and related nations.K afesoğlu. Bulgar tehdidine karşı Trakya’ya asker kaydırmış.A. geleneklerini değiştirip. (26 Temmuz 811) 201 Boris Han döneminde. Bulgar tarihi için çok önemli bir olay oldu. Bizans’ı kuşatan Araplara karşı yardıma Fakat daha sonra Karmış (737–754) ve Sever Han döneminde. 1943. Die Protobulgarischen. Kafesoğlu. 199 A. Feher. İ. Macar ve bunlara akraba milletlerin kültürü. Slavları disipline edip Bizans imparatorluğuna karşı savunma konumunda kullandılar. Justinian.

II. Sırbistan 933’te bağımsızlığını kazandı. Çar II. Yalnız Batı Bulgaristan bağımsızlığını koruyabildi. 5. büyük sarayları ve kiliseleriyle Konstantinopolis’e rakip olarak görüldü. Basileios. Tırnova beyleri olan . (980–1014) Bulgaristan’ın kuzey kesimlerini ve Sırbistan’ı ele geçirerek yeniden bir Bulgar devleti kurabildi. Onun döneminde Bulgar uygarlığı büyük bir gelişme gösterdi.80 Kuzeyden gelen istilalara maruz kalınan dört yüz yıl sonrasında.’ın ikinci yarısından itibaren Bulgaristan’da işgal akınları yapan Peçenekler ve özellikle Kumanlar. Sırp topraklarını. Sonrasında. Bizans baskısının sertliği. 11. edebiyat gelişti ve Başkent Preslav.3. Simeon’un ölümünden sonra Bulgar devleti zayıflamaya başlamıştır. Samuel bu olayın üzüntüsüyle öldü ve ülke Bizans hâkimiyetine geçmiş oldu. Batı Makedonya ve Arnavutluk’a kadar aldı. (967–972 istilası) sonra da Bizans İmparatoru İoannes Tmiskes yönetimindeki Bizanslılar işgal etti. Bizans kışkırtmaları. şiddeti milli bir ayaklanma doğurdu. İkinci Bulgar Devleti Bizans hâkimiyeti 1018–1186 yılları arasında sürmüştür. Fakat 1014’te Bizans imparatoru II. Ülkesinin sınırlarını güneybatıda Adriyatik kıyılarından. Simeon. Boris’in ortanca oğlu Simeon’un (893–927) hükümdarlığı döneminde. Bulgar ordusunu yenince devletin sonu da geldi. Boris döneminde oldu. bu savaş sonrasında esir aldığı 15 bin askerin gözlerini oydurarak “Bulgar cellâdı” olarak ad yapmıştır.2. Boris tahttan indirildi. Basileios. ülkede Bizans’a karşı ayaklanmaları desteklediler.1. Aynı zamanda Slav diline bağlı kalmaları da Osmanlıların resmen tanıdığı Rum Ortodoks kilisesine hâkim olan Rumların etkilerinden korunmalarını sağladı. Peçenekler. aynı zamanda patrikliği de kaldırdı. İstanbul’u kuşattı. Belgrat. Sava ve Drina ırmaklarına kadar genişletti. yy. Yıkılma. Simeon Edirne’yi iki kere (914 ve 923) ele geçirdi. Kumanlar ve Kıpçakların eklenmesi ile Bulgar unsurundaki Türk etkisi güçlendi. Fakat Hıristiyanlığa bağlı kalmaları. daha sonraları Müslüman Türklerle kaynaşmalarını engelledi. Sırpların düşmanlığı sonucunda iyice zayıflayan ülkeden. Bizans. Ülkeyi önce Kiew’li Ruslar. (980) Samuel. Büyük Bulgaristan yolunda en önemli işler yapıldı. Hanedanlık için iç kavgalar.

Bulgar Devleti. Bulgaristan’ın eski başkenti Preslav alınınca Bizans kendileriyle barışa zorlandı.204 Balkanlara giren yeni ve çok kuvvetli bir güç. Makedonya’yı. Aynı zamanda. Makedonya’nın büyük kısmını ve batıda da Niş ve Sofya’yı içine alacak şekilde genişletti. Dünyayı kasıp kavuran Moğol istilası sonunda. Yılınd …. Asen (1218–1241) döneminde yaşamıştır. 1382’de de Sofya’yı ele geçirdiler. 204 Mehmet Maksudoğlu. Kuruluşunun 700. ticaret. Asen’in ikinci kardeşi Kaloyan. Kumanlardan büyük yardım görmüştür. Macaristan’la da savaşarak ülke sınırlarını. Edirne ve Dimetoka dâhil Trakyayı. büyük bir tehlike kapılarına yaklaşmıştır.6 . Güneyde Filibe’yi. (1283–1452) biraz toparlanıp varlıklarını devam ettirmişlerse de Altınordu Hanı Pulat. Bulgaristan çökmeye başlamıştır. Bulgarlar Altınordu devrinde. Selçuklu Türkleriyle mücadelesini fırsat bilerek çıkardıkları ayaklanma sonucunda. 1362’de Plovdiv’i. Bulgar devletinin Balkanların en güçlü devleti olduğu yıllarda. İznik Rum imparatorluğu ile anlaşarak Bulgar kilisesini Patriklik haline getirmiştir. edebiyat ve sanat alanlarında gelişmeler olmuştur. (1204) Papalığın bu tanıması sonucunda İkinci Bulgar Devleti. Balkanlarda hâkimiyetleri için önemli bir atlama taşı olan Kosova’da (1389) Sırp. Asen sülalesi Kuman kökenli olduğundan. Hükümdarlar da güçlü bir hâkimiyet kurma başarısını gösterememişlerdir.81 İvan ve Petır Asen kardeşlerin Bizans’ın Anadolu’da. en parlak çağını II. II. 1391’de ise Timurlenk’in Altınordu hanı Toktamış’a karşı giriştiği seferde Altınordu şehirleriyle birlikte. Timur’un saldırısına uğramıştır. Kaloyan. Bulgar devletinin asıl sonunu getirmiştir. s. Osmanlılar. Asen döneminde ülke zenginli artmış. Bulgar kilisesinin Roma kilisesi ile birleşmesini kabul ederek Papa İnnocentius’tan krallık tacı almıştır. Avrupa tarafından da tanınmış oldu. Bulgaristan’ın kuzey kesimi 1185’te yeniden bağımsızlık kazandı. İdil Bulgarlarının şehirleri de yıkılmıştır Bundan sonra Bulgarlar Kazan Hanlığına tabi olarak yaşamışlardır. II. Arnavutluk’u ve Banat’ı sınırlarına katmıştır. Asen.

1983. Bulgaristan’a birlik ve merkezi idare gelmiştir. 5. Bulgar Devletinin de sonu gelmiştir. Tekkeler.112 . s. I.207 Osmanlı hâkimiyeti 1396–1878 arasında. “Balkanlarda Türk Yerleşmesi ve Sonuçları” Bulgaristan’da Türk Varlığı I. Böylece II.1986. Türkiye Fikir Ajansı. Osmanlı Hâkimiyetinde Bulgaristan Türk ordusu. Niğbolu.2. İvan Şişman’ın üzerine yönelmişlerdir. S. Yeni güçle birlikte.209 Osmanlılar zamanında ülke. sonra Niğbolu. s. Osmanlılar. Bulgaristan’ı diğer bölgeler gibi geliştirmek için. Bulgar Yönetimi ve Tarihi Yalan. Şehir Matbaası. Şehirlere yerleşen Türkler. 1393’te Osmanlı hâkimiyetine geçmiştir. zaviyeler gibi dini kurumlar.s. Ülke. Sofya’da oturan Rumeli Beylerbeyi yönetirdi.69–75 209 A. 1392’de Bulgaristan’a bir ordu göndererek başkenti Tırnova’yı. Hıristiyan 205 206 Ömer Turan. Ankara. camiler. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Osmanlılar. Türk garnizonları haline getirmiştir. Böylece Doğu Bulgaristan 1393’ten itibaren Osmanlı vilayeti haline gelmiştir. Mithat Sertoğlu.4. 17. İstanbul. 1. yerleşim hayatının merkezini oluşturmuştur. hamamlar. Silistre ve Vidin’i ele geçirerek buralara Türkleri yerleştirmiştir. Ankara. Vakıflar Dergisi. merkeze yakınlığı ve sefer yolları üzerinde olması sebebiyle büyük ölçüde gelişmiştir. C. Bulgar tüccarlarına büyük haklar vermişlerdir. 1987. 4 208 Yaşar Yücel. Türk-Müslüman kardeşliğini göstermişlerdir. köprüler. Osmanlı iskân projesi ile Anadolu’dan gelen Türklerin yerleştirildiği Bulgaristan’ı. Sofya ve Çirmen sancaklarına ayrılmıştı.1. The Turkish Minority in Bulgaria. Ankara.82 Hırvat ve Bosna güçlerini bozguna uğratan Osmanlılar. Murat döneminde (1360–1389) Güney Bulgaristan’ı fethetmesine karşın. Mufassal Osmanlı Tarihi. 18 Mustafa Cezar. 3 büyük şehrin hâkimiyet altına alınması Yıldırım Bayezid döneminde olmuştur. taşrada ise genellikle yeni köyler oluşturmuşlardır. s. s.206 Bu tarihe kadar Karadeniz’in kuzeyinden gelip Bulgaristan’a yerleşen Türk boyları. 1998.157 207 Refik Korkud. vakıflar ve diğer sosyal kurumları oluşturmuşlardır. Bu şehirlerin aynı zamanda kalelerini takviye edip. 500 yıllık bir uzunca bir süre Bulgaristan’a hâkim olmuştur. Silistre. 1957. Başkent Tırnova. bundan sonra Anadolu’dan göç etmeye başlamışlardır.208 Gelişlerinden çok kısa süre sonra Osmanlılar. Taha Özaydın “Bulgaristan’da Türk-İslam Eserleri. Ankara.205 Yıldırım Bayezit.

çünkü Bulgarlar. Bu gruplar. 83-90 Yücel Ozankaya. diğer Balkan milletlerinin uyanış hareketlerine katılmadılar. Rumlaştırma çabalarına ilk tepki Bulgar rahiplerince verildi. Viyana Kuşatması'ndan sonra zayıflamasıyla birlikte Balkanlar'da anarşi yayılmıştır. s.210 Osmanlı yönetimine meydan okuyan asker kaçaklarının. Bulgar halkı içişlerini. yüzyılın sonuna değin yalnızca bir ciddi ayaklanma girişimi görülmüştür. 1943. coğrafi konumlarından dolayı Hıristiyanlıktan soyutlanmış hiçimde yaşıyorlardı. ekonomik gücü elinde bulunduran Rumlar. Bulgaristan’da. 1983. 1683'teki başarısız II.83 halka askerlik zorunluluğu yoktu. Avrupa'da da Bulgar halkının varlığı pek bilinmiyordu. 18. Ankara. Osmanlı İmparatorluğunda Dağlı İsyanları. Tanzimat ve Bulgar Meselesi. beyler gurubu devletle halkın arasına girdi. Vidin'de Pazvandoğlu Osman (1758–1807) adlı bir feodal bey 1794'te bağımsızlığını ilan etmiştir. Güçlü dönemlerinde bölgede sorunla karşılaşmayan Osmanlı idaresi.211 Rusya'nın. Balkanlar’daki Ortodoks Hıristiyanların koruyucusu olduğu iddiası. dini yetkileri yanında idari yetkileri de olan “knez” adlı yöneticilerce yönetilmekteydi. halkın hoşnutsuzluğunu getirmiştir. Sistem bozulunca. Paisi. devletin malını kendi ellerine almışlardır. yüzyılın sonlarına doğru durumu daha da kötüleştirmiştir.79-84 . yy da Bulgarlar. Bulgar çarları ve azizleri üzerine “Bulgar milletinin Çarlarının ve Azizlerinin Tarihi” adlı bir kitap (1762) yazan keşiş Paisiy ve daha sonra Piskopos Sofroniy tarafından kaleme alınan yazılarla başlatıldı. 18. Toprak sisteminin bozulması. Bulgaristan'daki ulusal hareket. Ankara. ticaretle uğraşan. haydutların baskıları. 1774'te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşmasında resmen yer almıştır. Müslümanlardan fazla olarak sadece. Şehirlerde yerleşmiş. cizye vergisi ödüyorlardı. Bulgarların kendi milli 210 211 Halil İnalcık. babadan oğula geçen yeni bir sınıf doğmuştur. s. Ayanlar. Dinleri ve dilleri bakımından bir zorlama ve asimile çabası yaşanmamıştır. Osmanlı idaresine karşı 17. ağalar. Bulgarları Rumlaştırmaya çalışıyorlardı.

On yıl içinde 50 kadar Bulgar Okulu ve beş Bulgar basımevi etkinlik göstermeye başladı. diğer milletler kadar milli bilince henüz sahip değillerdi. pp. 1828–29 Türk-Rus harbinde. 1954. Bulgar milliyetçiliğini desteklemişlerdir. 1998. 28 Şubat 1870’te bir ferman yayınlayarak aralarında Niş. 1835'te Gabrovo'da ilk Bulgar Okulu açıldı.)H. Rusya yanında savaşan Bulgarlar savaş sonrasında Eflak’a. 43 214 Ömer Turan. Rum. Georgi Rakovski. 5. iki kilise birbirinden tamamen ayrılmış oldu. yeniden memleketlerine döndüler.F Clarke. Bunları iyi kullanan Ruslar Bulgaristan’da faaliyet alanı bulup. özerk bir kiliseye sahip olmak için mücadele vermişlerdir. Osmanlı Devleti hâkimiyetindeki diğer güney Avrupa ülkelerininkinden daha geç oluşmuştur. 1998.1. Şubat 1872'de seçildi.213 Buna göre ilk piskopos. Bunda Rusların da desteği büyüktür. Bunun sebeplerine bakılırsa. (1825) Osmanlı Sultanı.212 1824'ten sonra çağdaş Bulgar diliyle yazılmış bazı yapıtlar ortaya çıktı. The Turkish Minority in …. Patrikhane ve Rum rahiplerine karşı mücadele veren Bulgarlar.258–283 213 Ömer Turan. Hacı Dimitr ve Stefan Karaca bulunuyordu. 1828'den sonra görülen askeri ayaklanmaların önderleri atasında Georgi Mamarçev. Osmanlıya sadık olarak bilinirlerdi. Cornell Universty Press.84 karakterlerini ve dillerini gururla dile getirmelerini istemekteydi.Yunan din adamlarının etki ve otoritesine karşı bir hareketin doğmasını sağladı. “Father Paisii and Bulgarian History” Teachers of History. s. Bulgaristan’ın Bağımsızlığı Bulgar milli hareketi. Pirot ve Veles de (bugün Titov Veles) bulunan 15 bölge üzerinde Bulgaristan piskoposluğunun yetki sahibi olduğunu açıkladı. tüm Rum rahiplerini Bulgar şehirlerinden kovdular. (ed. Boğdan’a ve Osmanlının da kabul etmesiyle. The Turkish Minority in …. Bu kültürel gelişme.2. Panayot Hitov. Coğrafi olarak ta merkez İstanbul’a yakınlıkları. 38 . Rumların ruhani meclisi de Bulgarların dinden sapmış olduklarını ilan etmesiyle. bölgenin kontrolünü daha kolay kılıyordu.214 212 J. Kırk yıl boyunca Bulgar milliyetçiliğinin öncüleri Yunan etkisinden bağımsız.5.S Hughes. s. Aynı zamanda yüksek orandaki Müslüman nüfusu da bu durumda diğer önemli etkendir. Bulgarlar.

iki muhtar bölge oluşturulmasını teklif ettiler. Rus kuvvetlerinin Çatalca'ya kadar ilerlemesi üzerine. Balkan ve Rodop dağları arasındaki bölgede gene özerk. I. Halkın seçtiği bir prens. Antlaşmaya göre Bulgaristan Prensliği özerk. ama Osmanlılara bağlı olacaktı. Bulgaristan’ın Rusya’nın etkisi altında olmasından hoşnutsuzları sebebiyle duruma müdahale ettiler. Üyeler çoğunlukla köylülerden ve liberallerden oluşmaktaydı. Aralık 1876’da İstanbul’da toplanan büyük devletler. Bab-ı Ali tarafından da tasdik edilecek ve başkenti Sofya olacaktı. Makedonya'nın hemen hemen tamamı Osmanlılara geri verilmiştir. 29 Nisan 1879'da toplanan ilk parlamento. bir Bulgar prensinden çok Rusya'nın dış ve iç politikadaki temsilcisi gibi hareket etti. Özellikle 1860’lardan sonra ayaklanma hareketleri hızlandı. yaklaşık 4 milyon nüfuslu bir Bulgar Prensliği kurulmuştur. Bu uygulamalar ile kısa sürede Bulgar liberallerini karşısına aldı. Benzer biçimde. Kastoria (Kesriye) ve Vranje'yi (Vranya) içine alan ve Balkan Yarımadasının beşte üçünü kapsayan. Vranje ve Niş de Sırbistan'a bırakıldı. Bu vilayet. Samokov. büyük bir isyan hareketi planladı. şiddetle bastırılmıştır. bu teklifi reddetti. Üsküp. Berlin Kongresi sonrasında imzalanan 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin Antlaşması'yla. Bab-ı Ali’nin seçtiği Hıristiyan bir vali tarafından idare edilecek ve Başkenti Filibe olacaktı. Fakat Osmanlı. Pirot. Büyük . Bunun üzerine 24 Nisan 1877’de. Bulgarlar da savaşta Ruslara katılıp destek verdiler. Avusturya. Aleksandır. bir takım isyan hareketleri sonunda büyük devletlerin ilgilerini bölgeye çekip.85 1835’ten itibaren Rusların desteğiyle Bulgar milliyetçileri. Bu meclis. bir demokratik anayasa hazırlamıştır. 1869’da Bükreş’te kurulan Bulgar Merkezi İhtilal Komitesi. İngiltere ve Osmanlı devletleri. Ohri. ama Osmanlılara bağlı “Rumeli-i Şarki Vilayeti” adı altında Doğu Rumeli Vilayeti kuruldu. 1875’te başlatılan büyük isyan. bağımsızlıklarını kazanmak için karışıklık çıkarmaya başladılar. Rus çarının 22 yaşındaki yeğeni Aleksandır Battenberg’i Bulgar prensi seçildi. Bulgaristan’ı Rusya’dan beraberinde getirdiği generallerle idare etmeye başladı. Pirot. Osmanlı yönetimi Bulgarların hemen bütün isteklerini karşılayan Ayastafanos (Yeşilköy) Antlaşması'nı kabul etmek zorunda kaldı. Bulgaristan Prensliği'nin sınırları daraltılmıştır. Bulgar kurucu meclisi 22 Şubat 1879'da Tırnova'da toplandı. Dibar (Debre). Köstendil. Osmanlı Devletine karşı savaş ilan edildi.

Aleksandr Tsankov başkanlığında liberal bir hükümet kuruldu. Louis-Philippe'nin torunu Ferdinand'ı prens seçti. Bulgaristan’ın kuvvetleneceği için duruma karşı olan. Rus desteğini yitiren Aleksandır. Rus yanlısı bir politika izleyen Muhafazakârlar. Osmanlı devleti de durumu kabul etmek zorunda kaldı. Kendi nüfuz alanı içinde. Büyük Meclis 7 Temmuz 1887'de Saksonya-Coburg-Gotha sülalesinden. Bulgar ordusuna yenildi. s. Bükreş Antlaşması (3 Mart 1886) ve Tophane Konferansıyla (5 Nisan 1886) durumunu kuvvetlendirdi. sonra da halkın baskısıyla. Rusya buna karşı çıkarak Osmanlı yönetiminden seçimi onaylatmasını istedi.171 . 215 216 Ömer Turan. Osmanlılarla dostluk kurmaya çalışan Stambulov.215 Hükümetin başına da Stefan Stambulov geldi. Balkanlar: … s. Önce muhafazakâr bir hükümet. Bulgaristan Prensliğiyle birleşmek için zamanın gelmediğini savunuyordu. . içerden ve dışardan bir nüfuz mücadelesi başladı. Bulgaristan’a saldırdı (14 Kasım 1885). Bu karışıklıklardan yararlanmak isteyen Sırbistan. Fakat Liberal Komitacılar.86 devletler Bulgaristan’da Rus nüfuzunu istemediklerinden.216 Başbakanlığa getirilen. büyük devletler ise bu duruma onay verdi ve destekledi. 18 Eylül 1885’te yaptıkları darbede valiyi tutuklayarak. Fakat Sırp kuvvetleri. 1894'te Prens Ferdinand'ın Rusların desteğini kazanmaya yönelik bir politika izlemesi nedeniyle görevinden istifa etti. Bulgar prensi Rus çarı ile bozuşunca hükümeti Karavelov’a devretti. Prens I. şarki Rumeli vilayetini Bulgaristan’la birleştirdiler. Rusların baskısıyla tahtını kesin olarak bıraktı. Büyük devletler Ferdinand’ın meşruluğunu kabul etmediklerinden ve Rus desteğinin çekilmesi ülkeyi büyük güçlüklere ittiğinden. Bulgaristan. Bulgaristan’ın hiç dostu kalmamıştı. (7 Eylül 1886). kendisine danışılmadan yapılan bu hareketten Rusya rahatsızdı ve Doğu Rumeli'de yeniden Osmanlı otoriterinin kurulmasını istedi. The Turkish Minority in …. 69 Misha Glenny. Aleksandır Plovdîv'e giderek hükümeti devraldı. Doğu Rumeli'de farklı siyasi düşünceleri olan Muhafazakâr ve Liberal partiler vardı. Yerini alan Konslantin Stoilov'un başbakanlığı sırasında Bulgar hükümeti.

5. 8 Ekim 1912’de. “Çar” unvanı aldı.217 Zor durumda kalan Osmanlı Devleti 100 milyon mark karşılığında Rumeli-i Şarki eyaletini Bulgaristan’a bıraktı. Özellikle Makedonya’nın paylaşılması konusu problem oldu. Sırp ve Yunanlılara karşı savaş açmasıyla II. Bulgaristan. Kırkkilise ve Lüleburgaz savaşlarını kazanmalarının ardından ateşkes ilan edildi. sınır kabul edilen Enez-Midya hattını aşıp Edirne’yi 217 Ömer Turan. Karadağ’ın Osmanlı Devletine savaş ilanını.87 Rusya yanlısı bir çizgi benimsedi.2. Bulgar orduları hızlı bir ilerleyişe geçtiler. s. Osmanlı Devletine Enez-Midya hattının doğusuna çekilmeyi kabul ettirdiler. 1903’te başlayan ayaklanma. Büyük devletlerin onayı üzerine Osmanlılar. Bulgarlar bu savaşta daha aktifti. 13 Ekim 1912’de Yunanistan devam ettirdi. Ferdinand. Avusturya’ya ile dostluk kuran Ferdinand.1. (Nisan 1909). Boris) Ortodoks Kilisesinde vaftiz ettirdi ve vaftiz babalığım Rus çarı II. The Turkish Minority in Bulgaria. Bulgaristan'da Rus etkisi artmaya başladı. Krallık Dönemi Rusya’nın kışkırtmasıyla Osmanlılara karşı bir Balkan ittifakı arayışı başladı. Rusya'yla uzlaşmayı güvence altına alan bu davranış Avusturya-Macaristan'ın hoşnutsuzluğuna yol açtı. Sırbistan ve Karadağ arasında gizli ittifak antlaşmaları imzalandı. Balkan savaşı başlamış oldu. 5 Ekim 1908'de Doğu Rumeli'yi de kapsayarak biçimde Bulgaristan'ın bağımsızlığını ilan ederek. Avusturya'nın Bosna-Hersek'i ilhakından bir gün önce. Rusya ve Avusturya nüfuz mücadelesi sonucunda Bulgaristan. Bulgaristan prensi ve Doğu Rumeli genel valisi olarak atadı. Nikolay yaptı. … 1998. Osmanlı Devleti ile Bulgaristan’ın arasını iyice açtı. Yunanistan. 14 Şubat l896'da büyük oğlu Prens Boris'i (sonra III. 14 Mart 1896'da Ferdinand'ı. Makedonya meselesini milletlerarası bir mesele haline getirdi. Böylece. 76 . Sonucunda Bulgaristan’ın. Durumdan faydalanmak isteyen Osmanlı Devleti ise. Ayrıca Arnavutluğun bağımsızlığını da kabul ettirdiler. Barış görüşmeleri Londra’da yapıldı. Ancak Edirne üzerinde anlaşmaya varılamayınca tekrar başlayan savaşta (3 Şubat 1913) Bulgaristan üstün çıktı ve yeniden ateşkes ilan edildi (16 Nisan 1913). Savaştan galip çıkan Balkan devletlerinin kendi arasında anlaşmaya varması güçtü.6. (3 Aralık 1912). Londra Konferansında taraflar bir araya gelip.

88 ve Meriç nehrine kadar olan toprakları geri aldı. Savaş sonunda yenilen Bulgaristan imzalanan Bükreş Antlaşması (10 Ağustos 1913) ile Makedonya’yı bıraktı ve Dobruca’yı Romanya’ya verdi. Makedonya, Sırbistan ve Yunanistan tarafından paylaşıldı. Edirne ve Dedeağaç yolu da İstanbul Antlaşmasıyla ( 29 Eylül 1913) Osmanlı devletine bırakıldı. I. Dünya Savaşında, başlarda süren tarafsızlık düşüncesi yerini Almanya yanında olma kararına bırakmıştır. 6 Eylül 1914’te ittifak devletleri ile antlaşma imzalayan Bulgaristan, savaşta safını belirlemiş oldu. 14 Ekim 1915’te Sırbistan’a saldırmasıyla da fiilen savaşa katılmış oldu. Başlangıçta kazanılan başarılardan sonra, ülkede sıkıntıların olması, savaş karşıtlarının güçlenmesi ve cephedeki başarısızlıklar, Bulgaristan’ı zor duruma soktu. Bulgaristan’ın savaşa girmesinde halkın ancak yarısının desteğini alınmıştı. Savaşın, 10–12. ayında Almanya ile ittifaka duyulan heyecan tümüyle tükenmişti. Bunun için pek çok sebep varsa da ilki ve en önemlisi verilen kayıplardı. Resmi istatistiklere göre Bulgarlar 101.224 ölü ve 144.026 yaralı vermişlerdi. Bu, savaşan ülkelerde nüfus başına verilen en büyük kayıptı. Köylülerinin askere alınması ve iki yıl üst üste yaşanan kuraklık sonucunda, ülke ekonomisinin temeli olan tarım tümüyle çökmüştü. Rejimin el koyması nedeniyle, 1918 Haziranında ülkede “at ve sığır kalmamıştı. Yaşlı ve sakatların, arabalarını kendilerinin çektiği görülüyordu.”
218

Hoşnutsuzluklardan

dolayı Kral Ferdinand tahttan çekilerek, yerine oğlu III. Boris’i bıraktı. (3 Ekim). Neuilly Antlaşmasına göre silahsızlandırılan Bulgaristan, (ordusunu 33.000 kişiye indirdi ve hava kuvvetlerini dağıttı) ağır bir tazminat ödemeyi kabul etti. Bunun yanında Dobruca’nın güneyi Romanya’ya; Çaribrod, Strumitsa Yugoslavya’ya; Makedonya’da kazanılan topraklar da Yunanistan’a bırakıldı. Neuilly Antlaşması eski Bulgar yönetiminin hatası olmasına rağmen antlaşmayı imzalamak, 1919’da başbakan olacak Stabboliyski’ye kalacaktır.219 Savaş sonrasında Çiftçi Partisi lideri Aleksandır Stamboliyski’nin

etkinliğinde bir Bulgaristan görünmeye başladı. 28 Ekim 1920 seçimlerinde ciddi başarı kazanan Stamboliyski, başbakan olduktan sonra köylü demokrasisi kurmak
218 219

Richard Crampton, Bulgaria 1878–1918: A History, Boulder, Colç, 1983. s.480 Sibel Turan, “Türk Dış Politikasına Yön Veren Etkenlerin …., s.299

89 istiyordu. Bu amaçla, toprak reformu ve zorunlu hizmet uygulamasını getirdi. Fakat özellikle dış politika anlayışı ülke milliyetçileri tarafından tasvip edilmedi. Dobruca, Trakya ve Makedonya’da örgütlenmiş Bulgar milliyetçilerinin saldırıları, dış politikada sorun oluşturmaktaydı. Staboliyski, bunları engelleme çalışıyordu. Sonunda Milliyetçiler ve subaylar darbe yaptılar. ( 8–9 Haziran 1923 gecesi) Darbe sırasında da Stanbuliyski öldürülmüştür. Darbenin ardından oluşturulan yeni hükümette, liberaller, çiftçiler ve komünist partiler yoktu. Başbakanlığa Aleksandır Tsankov getirildi. Bu tarihten sonra yine olaylar başladı. Ülke, iç savaşın eşiğine geldi. Sonunda bastırılan isyanların ardından Tsankon istifa ederek, ( 2 Ocak 1926) yerine Andrei Lyapçev getirildi. Lyapçev döneminde düzenin tekrar sağlanması ve ortamın durulması için siyasi af ilan edildi. Türkiye’yle dostluk antlaşması imzalandı. (18 Ekim 1925) Lyapçev hükümetinin görevi, 21 Haziran 1931’de son buldu. 12 Ekim 1931’de kurulan Ulusal Blok hükümetinde liberal, demokratik, çiftçi ve radikal partiler yer almaktaydı ve başkanı Nikola Muşanov’du. 1932’den sonra Bulgaristan’ı da etkileyen Büyük Bunalımla, diğer Balkan ülkelerinde olduğu gibi baskıcı ve otoriter rejimler görülmeye başlandı. Özellikle 1935’te Kral III. Boris, ülkeyi totaliter bir rejimle yönetmek için tüm yetkileri elinde topladı.

5.1.2.7. İkinci Dünya Savaşı Yılları Bulgaristan, yeniden ordu kurabilme hakkına, imzaladığı Balkan Antantı (31 Temmuz 1938) ile kavuştu. Kurulan Bogdan Filov hükümeti, (15 Şubat 1940) Alman yanlısı politika izlemeye başladı. SSCB, Romanya’dan Basarabya’yı alınca, Almanya’nın baskısıyla, Bulgaristan da güney Dobruca’yı aldı. (7 Eylül 1940) Almanya’ya yaklaşan Bulgaristan’ın Anti-Komitern Pakta katılmasıyla (Mart 1941) ülke, Alman kuvvetleri için stratejik bir üs haline geldi. Hitler, Bulgar kuvvetlerinin, Yunan ve Sırp Makedonya’larına girmelerine izin verdi. 1941’de Hitler SSCB’ye saldırdığında, Bulgar birlikleri savaş açmamıştı. Almanya tarafından, ABD ve İngiltere’ye savaş açmaya sürüklendilerse de SSCB’yle ilişkilerini kesmemişlerdir. Sofya, savaş sırasında hem Alman hem de Sovyet askeri ataşelerinin bulunduğu tek başkent oldu. 1944’te Sovyet Orduları

90 Bulgar sınırına yığılarak, Bulgaristan’a savaş ilan etti. Ülkeyi işgal eden SSCB, Bulgaristan’ı kendi safına çekerek, kendi savaştığı cephelerde Bulgarları da kullanmaya başlamıştır. 9 Eylül 1944’te başlayan Vatan cephesinin önderliğindeki ayaklanmalardan sonra, hükümet binaları ele geçirildi ve Kimon Georgiev başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu. İttifak devletleriyle barışın (Moskova Mütarekesi, 28 Ekim 1944) ardından, eski ideolojiden siyasi ve askeri yöneticiler yargılanarak idam edildiler. Toplam 2680 kişiye idam cezası verildi. ( 3 Kral naibi, 22 bakan, 68 meclis üyesi, kral III. Boris’in 8 danışmanı) 8 Eylül 1946 referandumunda, halkın yüzde 92’sinin Bulgaristan’ın bir Cumhuriyet olması yününde oy kullanmasının ardından, Kral III. Simeon ve ana kraliçe, ülkeyi terk etmişlerdir. (16 Eylül 1946) 27 Ekim 1946 seçimleri sonucunda Vatan Cephesi’nce kurulan hükümete, Dimitrov başbakan oldu. 4 Aralık 1947’de, Rus ve Yugoslav anayasaları örnek alınarak yapılan anayasa yürürlüğe girdi. Aynı yılın sonunda ise Sovyet işgal birlikleri ülkeyi terk etmiştir Sovyet Birlikleri ülkeyi terk etmesine rağmen, Bulgaristan ve SSCB arasındaki ilişkiler kuvvetlenmeye başlamıştır. Bulgar ordusu Sovyet yardımı ve yönetimi altında yeniden kuruldu. Toplum yapısı, sosyalist modele göre yeniden yapılandırılmaya çalışıldı. Bu gelişmeler üzerine ABD, 1950’de Bulgaristan’la diplomatik ilişkilerini kesti. Stalin’in 1953’te ölümünden sonra, Bulgaristan dış siyasetinde değişiklikler olmuştur. Aralık 1955’te Bulgaristan, Birleşmiş Milletlere üye oldu. Mart 1959’da ise, ABD ile ilişkiler yeniden normale döndü. 27 Mart 1966 seçimlerini Vatan cephesi kazandı. Todor Jivkov, 11 Mart 1966’da tekrar seçildi. İktisadi kalkınmayı öngören planında (1966–70 arası) milli gelirde sanayinin payının arttırılması öngörülmekteydi. 1980 ortalarından itibaren, merkezi planlamanın daha esnek yapılması yönünde uygulamalar yapıldı. Bulgaristan’ın Yugoslavya ile ilişkilerinde Makedonyalıların hakları sorunu problem olarak kalmıştır.

91 Bulgaristan’ın Türkiye ile ilişkileri ise, 1985 başından itibaren Türk azınlığa karşı uygulanılan, Türk adlarının Slavlaştırılması, Türkçe eğitim ve dini ibadet alanlarında baskıcı davranılması ve dayatmaları ile gerilmiştir.

5.2. Romanya
5.2.1. Genel Bilgiler
5.2.1.1. Coğrafi Konumu ve Özellikleri Romanya orta Avrupa’da, Balkan yarımadasının kuzeyinde, Tuna’nın alt kısmında Karadeniz’e sınırı olan bir ülkedir. 43° 37’ 07” ile 48° 15’ 06 kuzey meridyenleri ve 20 °15’ 44 ile 29° 41’24” kuzey paralelleri arasındadır. Önemli bir coğrafi konuma sahip olan Romanya, Karadeniz ve Tuna bağlantılarının yanı sıra kömür, doğalgaz, petrol gibi önemli yeraltı zenginliklerine sahiptir. Aynı zamanda Romanya’da ekilebilir tarım arazileri çok geniştir. 5.2.1.2.Sınırlar 238,391 km² yüzölçümü olan Romanya’nın 735 km. si batıdan doğuya, 530 km. si kuzeyden güneye uzanır. Güneydoğuda Karadeniz’de 190 km.lik kıyısı vardır. Romanya’nın komşuları, Kuzey-Doğu tarafında Moldova Cumhuriyeti, Kuzey ve Kuzey-Doğu'da Ukrayna, Kuzey-Batı'da Macaristan, Güney-Batı'da Sırbistan, Güney'de Bulgaristan ve Güney-Doğu'da Karadeniz'dir. Karpat dağları, kuzeybatı sınırından girer ve ülke merkezinde geniş bir yay çizerek Tuna ırmağına ulaşır. Karpat dağlarının kuzey ve batı yamaçlarıyla çevrelenen bölgeye Transilvanya denir. Karpat dağları ile SSCB arasında kalan bölgeye ise Moldovya (eski Boğdan) denir. Güney yamaçları ile Tuna ırmağı arasındaki ova Eflak adını alır.220 5.2.1.3. Din Romenlerin % 86,8'i Ortodoks, % 5,1'i Romano-Katolik, % 3,5'i Reformat, 1'i, Yunan-Katolik, % 1'i Baptist ve diğerleri Adventist, Unitariyen, Müslüman ve Musevi'dir. Romanya Anayasasına göre din serbesttir.
220

Temel Britannica, …., c.14 s.277

92 5.2.1.4. Nüfus ve Etnik Guruplar Romanya nüfusu 2000 sayımlarına göre 21.700.000’dir. Etnik Gruplar (%) Romen Macar Çingene Alman Ukraynalı Türk+Tatar Sırp Slovak Diğerleri : 89,5 : 7,1 : 1,8 : 0,5 : 0,3 : 0,2 : 0,1 : 0,1 : 0,3 221

Rus-Lippovan : 0,2

5.2.1.5. Başlıca Şehirleri Bükreş, Braşov, Timişoara, Yaş, Köstence, Cluj-Napoça, Galati, Braila, Ploeşti, Craiova, Oradea, Sibiu, Tirgi, Mureş, Baia Mare 5.2.1.6. İklim İklim Avrupa’nın kıtasal özelliklerini yansıtır. Yazlar sıcak ve kışlar soğuktur. Özellikle dağlarda kar yağışı yoğunken ülkenin güney kesimleri nispeten ılıktır. En sıcak ay Temmuz (ortalama 16–30 derece), en soğuk ay ise Ocak’tır (ortalama eksi 7–1 derece). Buna karşılık en az yağış alan ay Şubat, en fazla yağış alan ay ise Haziran ayıdır.222

221 222

http://www.tika.gov.tr/Dosyalar/Romanya.doc http://www.tika.gov.tr/Dosyalar/Romanya.doc

. doğu ve kuzeyden gelen akınlara maruz kalmışlardır.da her iki devlet Eflak ve Boğdan eyaletleri olarak Osmanlı yönetimine geçmiştir.2. s. Roma’nın bölgeden çekilmesiyle. Rumenler kendi prenslerini serbest seçimle seçebilmektelerdi.da Eflak (Wallacia).da bölgede iki Rumen devleti doğmuştur.Ö. Bucharest. Ancak 13. 1718 Pasorofça Antlaşması ile Banat ve 1775 de Bukovina Avusturya hâkimiyetine geçmiştir. 1972. yy. Bunlar. Osmanlı Öncesi Romanya Paleolitik çağlardan beri.2. Her iki devlette. M. Bucharest. 5.2. komşu güçlü devletler devreye girmeye başladı.1. yy. yy da Moldovya Türk hâkimiyetine geçmiştir. Güneyde Eflak (1330) ve doğuda Boğdan (1359)’dır.2. 11 Romania.2. Roma hâkimiyetine giren Daçlar asimile edilmiş. Latince dilini konuşur hale gelmiştir. Sadece Osmanlı hâkimiyetinin kabulü ve vergi ödenmesi istenmekteydi. bir voyvoda ya da hospodar tarafından yönetilmekteydi. 1699 Karlofça antlaşmasıyla Transilvanya. Avusturya. dilleriyle birlikte Doğu Roma dünyasının torunlarındandır. s. Rumenler de Türk hâkimiyetini kabul etmek zorunda kalmışlardır. Osmanlı hâkimiyeti zayıfladıkça Ruslar da devreye girmiş.2. Chronollogical History of Romania.yy.dan sonra Erdel oldukça bağımsız bir prenslik durumuna geldi. Giurescu.Tarihi 5. dillerine ve geleneklerine saygı göstermiş.225 Fakat Osmanlı devleti güç yitirdikçe. 1997. Directory 1997. 14. 16. Rumen tebaalarının dinlerine. 18. Osmanlı Dönemi Osmanlı orduları her yönden güneydoğu Avrupa’ya girince. 16. 15. Türkler.224 Daçlar. Osmanlı dışındaki Rumenlerin durumu daha kötüydü. bugünkü Romanya toprakları üzerinde insanların yaşadığı yapılan arkeolojik kazılardan anlaşılmıştır. Prenslerin iç işlerine ve voyvodaların ayrıcalıklarına karışılmıyordu. yy da Erdel bölgesini topraklarına kattı. 1774 Küçük Kaynarca Antlaşmasıyla bölgedeki Hıristiyan tebaanın koruyuculuğunu kazanmışlardır. yy.2.20 . Traklar ilk demir çağında iki kola bölünmüş ve Rumenlerin ataları olan Daçlar (Dachians) oluşmuştur.93 5. 100 ve 275 yılları arasında Roma hâkimiyetinde kalmışlardır. Ardından da 223 224 Constantin C.223 Bronz çağında bölgeye Traklar yerleşmiştir. Bugünkü Romanyalılar. geniş bir otonomi vermişlerdir.

Plevne kuşatmasında Rus ordusuna kritik yardımlarda bulunmuşlardır. Osmanlı zayıfladıkça bir yandan Rumen milli hareketi artarken. Romanya topraklarına katıldı. 1859’da Romanya adıyla birleşmiş ve başına bir Alman prens olan I. (1775).g.226 1878’de yapılan Berlin Antlaşması ile Romanya tam bağımsızlığına kavuştu ve I. Karadeniz kıyısındaki Türk ve Bulgar nüfusun yoğun olduğu Dobruca.2. Stavrianos .3. Carol taç giyerek kral oldu.2. Nüfusu 5. Antlaşma gereği Basarabya Rusya’ya verildi. Edirne Antlaşmasından (1829) sonra Çar'ın baskısıyla yapılan rejim değişikliği ile yeni yöneticiler yaşam boyu seçilmeye başlamasına rağmen.227 1878’de bağımsız prenslik ve 1881 de krallık olan Romanya 127. a. Romanya. 9 Mayıs 1877'de bağımsızlığını ilan etmiştir. Sırbistan ve Karadağ ile mukayese edilemez bir üstünlük taşımaktaydı. sonrasında imzalanan Paris Antlaşmasıyla (1856) özerk prensliklere dönüştürülmüş ve prenslikler büyük devletlerin güvencesi altına girmiştir.000 olmasına rağmen o sırada küçük Balkan devletleri olan Yunanistan.584 km2 idi. fakat hızlı gelişti.The Balkans Since. Carol getirilmiştir. sonra da Avusturya ordularınca bölge işgale uğramış..228 I. Balkan savaşına katılmış ve 1913 Bükreş barışı ile Güney Dobruca’yı topraklarına katmıştır. Bu prenslikler. XIII. Rusya da Basarabya'yı ele geçirdi. 1849 Baltalimanı antlaşmasıyla bu süre 7 yıla indirildi. 1877–78 savaşında Rusya'nın yanında savaşa katılan Rumenler. bir taraftan da bölgede koruyuculuk görevini Rusya üstlenmeye başladı.. Fener Rum yönetimine son verildi. s. 1822’de Osmanlıların uyguladıkları. Istanbul 1990. Kırım savaşı (1853–56) sırasında Rusya. s 4731 .Balkan savaşına katılmayan Romanya.S. 5. Bağımsızlık ve Sonrası Rumen milliyetçiliği geç.484 227 Büyük Ansiklopedi.e.340 Stavrianos. s. 225 226 L.. II. c.376.94 Bukavina'yı aldı.

Alman. 1929 ekonomik bunalımı. Halktan sürekli şikâyetler yükseliyordu.95 Dünyada savaş çanları çalarken Romanya’nın yeri.107 229 228 . ücretler azalmıştır. Aynı zamanda Komünist ihtilal olan Rusya’dan da topraklar alındı. büyük toprak sahipliğine dayalı feodal yapılı bir tarım toplumu görünümündeydi.229 1920’de Kralın göreve getirdiği General Averescu. Melek Fırat. Kredit Anstalt bankasının iflası ile Romanya’ya kredi akışı durdu.. The Balkans . Bu durum Saint Germain (1919) ve Trianon (1920) antlaşmalarıyla tescil edildi. OBİV yayınları.106 230 L.. 1919–1940 yılları arasında “Büyük Romanya”oluşmuş oldu. Bulgarlar ve Ukraynalılardan oluşmaktaydı. Kızılordunun işgalinde kalmış olan Baserabya’da. s. Osmanlı ve Bulgar ordularınca işgal edilmiş.231 Ülkede. Savaşta Rusya desteğini yitirince ülke. Romanyaya katılan Macar azınlığın durumu. 1928’de iktidardan ayrılmışlardır. Romanya. Avusturya'dan Bukovina. Melek Fırat. siyasi istikrar için de büyük sorun teşkil etmekteydi. Savaşı müttefikler kazanınca Avusturya-Macaristan’ın Macaristan krallığına ait büyük topraklar. s. müttefiklerin yanındaydı. Romanya’ya geçti.… . Yönetimde siyasi iktidar sağlayabilen parti için. Bu yeni durumda nüfusun dörtte biri Macarlar. Rusya’dan Basarabya alınarak. Balkanlar. 1926–27 yılları zor yıllar oldu. Erdel ve çevresi de. Türk Ansiklopedisi.230 fakat baskıya daha fazla dayanamayarak. halk desteğinden yoksundu fazla dayanamayarak Aralık 1921’de istifa etmek zorunda kaldı. Stavrianos. Romen ekonomisini altüst etti. halk sosyalizm etkisi altındaydı.692 231 Sina Akşin. c.. 1978 Ankara. 1993. katılımdan sonra iyice kötüleşmiş ve huzursuzluk artmıştı.. Savaş sonrasında. Liberal parti’nin yerine Iuliu Maniu önderliğindeki Ulusal Çiftçi Partisi geçmiştir. Almanlar.27. İstanbul.415 Sina Akşin. vergiler yükselmiş. Ülkede işsizlik artmış. s.S. Balkanlar. “İki Savaş Arası Dönemde Balkanlar. Macaristan'dan Transilvanya ve Banat. Avusturya-Macaristan tarafından topraklarına katılmıştı. Ancak savaşın bitiminde durum tersine döndü. “İki Savaş Arası Dönemde Balkanlar. s. Yerine gene tam halk desteği bulunmayan fakat örgütlü bir muhalefetle de karşılaşmayan Liberal parti geçti. savaşın ekonomik ağırlığı hayat standardını iyice düşürürken. 1928 yılına kadar liberaller Rumen politikasında ağırlıkta olmuşlar.

Romanya. İngiltere’yi Reich’e karşı ekonomik savaşında en etkili silahların birinden yoksun bırakmıştı. Çavuşesku’nun diktatörlüğü. Halk demokrasileri. Romanya. Lungu. bu durumdan çekinen Kral Karol diktatörlüğünü ilan etti. ülkede antifaşist ve antiemperyalist hareketler yükselişe geçmiş. Savaş sonunda müttefikler Romanya’nın eski topraklarından. 1940 Kasımında Rus-Fin savaşı başladı. Dünya Savaşı’nın ilk yılında tarafsızlığını korumuştu. 1940 Martında Almanya’ya dünya fiyatlarının altında ayda 200. 28 Mart 1974'te de Romanya Sosyalist Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olmuştur.232 Savaş sonrasında Romanya. Romanya Komünist Partisi kurulmuştur. Bu tarihten sonra Romanya milli politikası Çavuşesku tarafından belirlenmeye başlanmıştır. 6 Mart 1945’te devrimci hükümet kurulmuş. Diktatörlüğe karşı ayaklanıp yönetimi devirdikten sonra Almanya'ya karşı savaş açıldı. s. 1944'te Romanya’da demokratik güçler. Krala karşı Faşist bir darbe beklentisinin olduğu günlerde.220 Romania directory. Bulgaristan'a Dobruca’yı ve 1940 Viyana ahdi ile Macaristan'a Transilvanya'nın kuzeyini bırakmak zorunda kalmıştır. Romania and The Great Powers. Romanya’nın tarafsızlığını ihlal etmiş olduğunu kabul edeceğini bildirdi. Büyük Romanya’nın ulusal kimliğini güçlendirme ve ekonomisini kalkındırma çabalarıyla geçmiştir. 1989.000 ton petrol satmaya razı oldu. 9 Arilik 1967’de Çavuşesku devlet konseyi başkanı. Almanya Bükreş’e çok açık bir mesaj göndererek İngiltere ve Fransa’nın petrol ticaretine müdahalesine direnmediği takdirde. 30 Aralık 1947 de ise Romanya Halk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Ruslara Beserabya ve kuzey Bukovina'yı. Bu olayların getirdiği hoşnutsuzlukla. İki savaş arasındaki dönem... S21 .233 Çavuşesku milli bir politika izlemeye çalışıyordu. II. Transilvanya’nın alınmasına izin verdiler. savaş sonrası Avrupa'nın en baskıcı rejimlerinden biri oldu. Alman yanlısı Ron Antenescu’nun diktatörlüğüne (1940–44) son vermişlerdir.. Romanya’yı da etkilemiştir. 1933–1940. 232 233 Dov B. Romanya ordusunun Wehrmacht’a bir tehdit oluşturamayacağı fikrindeydi. Durham. Alman silahları çok daha üstün olduğu için Almanya. Bu petrol anlaşması.96 Dünyada faşist hareketlenmenin artması. Buna karşılık Almanya da kendisine Polonya ordusundan ele geçirdiği silahları verecekti.

Balkanlar 1804-. s. çinkosu ve uranyumu da vardı... Çin Halk Cumhuriyeti ile de yakın ilişkilere girilmiştir. manganezi. 1984 programında ise limitler.97 maden kaynakları ve özellikle petrol için Sovyet Rusya’ya bağımlıydılar. ‘bilimsel plan’dan bile aşağıya çekilmişti. 1980’lerde artan muhalefetin yanı sıra.235 1987 kışında Bükreş’te gaz tüketimi 2 saate indirildi ve genellikle o da verilmedi. Ancak Çavuşesku. destek için COMECON’un ötesine.1991 s.260 . bakırı. COMECON ülkeleri de 1967’de ticaret hacminin yarısından azını oluşturuyordu. Romanya’nın sanayileşmesini kabullenmeyeceğinden. Avrupa ve azgelişmiş ülkelerle ilişkilerini arttırmıştır. dış baskıya boyun eğmek zorunda kalmasına kızarak. Kruşçev. Yaşam standartları çok kötü seviyelerdeydi. Eğer iyi yönetilirse gerçek bir tahıl ülkesiydi. 1980’lerin sonunda sadece faizleri değil. The Romanians. Uluslararası Para fonu 1982’de Romanya’dan. Ülkede gıda maddesi kıtlığı hüküm sürerken Çavuşesku. 1982–85 dönemi için kişi başına sınırlar getirildi. SSCB ve diğer Doğu Avrupa ülkelerindeki reform hareketlerinin getirdiği havaya karşı sert tedbirler alan. Program günlük kalori alımını % 9–15 kısıyordu. Romanya’nın Sovyetler Birliği ile ticareti 1964’ten sonraki üç yıl içinde %42’den. kerestesi. Batılı ekonomik kurumlar Çavuşesku’ya güvenmiyorlardı. Romenlerin çok yemek yediklerini iddia ederek ‘Rasyonel yemek programı’ nı ilan etti. baskı ile yıldırma politikası daha fazla sürdürülememiştir. halk üzerinde ciddi baskı yapmıştır. 476 Vlad Georgescu. (1989 Martında. anaparayı da ödemeye karar verdi. kurşunu. Colombus. ancak ordunun da ayaklanmacıları desteklemeye 234 235 Misha Glenny.2 milyar dolara çıkmış olan borcunu ertelemek için yeni kemer sıkma önlemleri almasını istedi.234 Çavuşesku. o sırada 13. %27’ye düşerken. ölümünden 6 ay önce bunu yaptı da). boksiti. Ayrıca doğal gazı. Yugoslavya ve Arnavutluk ile AET’deki ülkelere yönelindi. kömürü. 1989 yılında başlayan halk hareketlerini şiddetle bastırmış. 1968’de Çekoslovakya'ya yapılan müdahaleye açıkça karşı çıkan Çavuşesku ile SSCB ve diğer Varşova Paktı üyeleri ile ilişkiler iyice gerginleşmiştir Çavuşesku. sosyalist Çin. SSCB den daha bağımsız davranmaya başlamış. Ohio. A History. Çavuşesku. Ama Romanya’nın kendi petrolü vardı.

1. yaklaşık 400 km uzunluğunda derin koy ve körfezlerle oyulmuş girintili çıkıntılı bir kıyı şeridine sahiptir. Yaklaşık 131. Genel Özellikler 5.3.1. 5.s. Toplam sınır uzunluğu 1228 km. Bunlar: Makedonya. sınırı vardır. 1989’da halk ayaklanmasıyla diktatörlük rejimi yıkılarak demokrasinin yolu açılmış. Yunanistan 5.21 .166km2’sini ise adalar oluşturur.3. olan Yunanistan’ın. dört devletle komşudur. en büyüğü Girit adası olan yaklaşık 1400 adası vardır. Mora yarımadası eklenmiştir. çok partili hayat. güneyinde Akdeniz ve doğusunda Ege Denizi yer alır. Yunan denizi ve Ege denizinde. 106. serbest ekonomi gibi unsurlarla Avrupa kültürel ve politik hayatıyla yeniden entegrasyon sağlanmıştır. Bu adaların 149’u meskûn vaziyettedir. Bulgaristan'la 494 km ve Türkiye'yle 206 km. Asıl Yunanistan.3. Ana Yunanistan. Bulgaristan ve Türkiye'dir.1. Balkan yarımadasının güneye doğru uzanan bir yarımadasıdır ve bu yarımadanın güneyine. Arnavutluk. Arnavutlukla 282 km.944 km²’lik bir ülke olan Yunanistan yüzölçümünün.236 20 Mayıs 1990’da ise ilk serbest seçimler yapılmıştır. Makedonya'yla 228 km. Yunanistan..788 km2’sini Kıta Yunanistan’ı. Kaçmaya çalışırken yakalanmış ve kurşuna dizilmiştir. Yunanistan’ın batısında İyon denizi.98 başlamasıyla hükümranlığını yitirmiştir.. Attika 236 Romania directory. 25. Konum Avrupa'nın güneydoğuya uzanan kısmında yer alan Yunanistan.

) en yüksek dağdır. Makedonya dağlarının bir kısmı Bulgaristan’da. Ülke. Makedonya. güneyde Akdeniz ve batısında Yunan denizi olan küçük bir ülke görümünde olan Yunanistan’ın konumu kritik bir yerdedir.. Cild s.237 Güney ve Güneydoğusunda Ege. “Avrupa-Süveyş-Hint Okyanusu” ve “ Rusya-BoğazlarEge denizi-Akdeniz” suyollarını kontrol edebilecek coğrafi özelliğe sahiptir.3. İstanbul.20 s.239 5. “Avrupa-Kıbrıs-Ortadoğu”. Baş Redaktor Ayvaz Gökdemir.1.99 yarımadası ile ona yapışık gibi bulunan Ağrıboz adası ve Ağrıboz adasının güney doğuya doğru uzantıları olan Kiklad adalarıdır. bir kısmı da Eski Yugoslavya’da kalır. Daha batıda Yunanistan’ın en yüksek dağı Olimpos vardır.3. otoken yayinlar. Burada Athos dağı (1935 m. Ege denizine serpili adaları oluşturur. Siklat Dağları ve Pindos Dağlarıdır. İstanbul. Bu dağlardan başlıcaları Makedonya Dağları. Ülkenin büyük kısmı sıradağ zincirleriyle kaplıdır.265 239 Yeni Hayat Ansiklopedisi. En yüksek tepesi 2574 m.238 Genel olarak beş bölüme ayrılır. yaz aylarında sularının çoğu azalır. ve Parnassos Dağı ise 2457 m. yüksekle ülkenin en yüksek dağlarıdır. karlardan ve sürekli yağmurlardan sonra kabarır. dağlardan köpürerek sel halinde akan düzensiz nehirlerdir. Pindos Dağ bölümü ise. ye varır.2.1985. Bu nehirler. bu sıradağların denizdeki bölümü. Yeni Türk Ansiklopedisi. Teselya ve Mora. Nehirler Yunanistan nehirleri.1. Yunan mitolojisinde tanrıların dağı olarak kutsal bir yer tutan Olimpos dağı 2917 m.1994. Dağlar Yunanistan’ın dörtte üçü dağlıktır. Yunanistan’a geçen kısmı Rodopların güney ucu ile Halkidikya yarım adası üzerindeki dağlardır. Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirlerine en çok yaklaştığı yerlerin birinde bulunur. Trakya.3.4806 238 Yeni Rehber ans. 5.12 s. c. 6. 3374 237 . doğan Kardeş Yayinlari. Epirus. Sırbistan’dan ve Arnavutluktan gelen kireçli dağların bir ucundan oluşur. c. Siklat dağları bölümünde.

5.6. En büyük şehirler: Atina. batı ve doğu Trakya’yı Türkiye ile Yunanistan’dan ayırarak Ege denizine dökülür. Makedonya’da Orfani körfezine. İklim Ülkenin tamamına yakınında Akdeniz iklimi görülür.241 Nüfusun yarısı şehirlerde yaşar. Bulgarlar ve Çingeneler vardır. Selanik.243 Resmi dil Yunanca olmakla birlikte çok farklı milletten ve kültürden insan olduğundan. Sıcaklık ortalama 26 –29° C arasında değişir. Nüfus ve Şehirler Yunanistan’ın resmi nüfusu 10.1.240 5.. Pire.. Makedonca gibi diller ve lehçeler de konuşulmaktadır.3. Struma.1. 5.4806 CIA. 5. Vardarın güneyinde Selanik körfezine akar. Pintos ırmağı Tselaya’yı ortadan böler. Vardar ise Selanik körfezine dökülür.3.4. Ülke nüfusunun yoğunluğu. Göller Presba (denizden 853m. Batı Trakya’da da Türkler yaşar.665.462 . Archeloos ise Yunan denizine dökülür. Tselya ve Mora’dır. 01 Ağustos 2004 242 Türk Ansiklopedisi.c..) ve Doyran Yunanistan’ın önemli göllerindendir.1. 242 Nüfusun büyük bölümünü Yunanlılar oluşturur. Patras. Larisa ve Girit adasındaki Iraklion’dur.33 s. Pindos dağlarının iki yanında ve aslen Romanyalı olan Ulahlar.3. Diğer kalabalık bölgeler Makedonya.989’dur. Makedonya’da Slavlar. Türkler. …. Ege’ye dökülür. 240 241 Yeni Türk ans.100 Meriç.. Trakya’yı Makedonya’dan ayırıp. Yazları sıcak ve kurudur. Makedonya’yı güneyde Tselyadan ayıran Aiakmon çayı da.. Azınlıklar arasında Makedonlar.s.The World Factbook – Greece. Atina-Pire metropoliten alanında toplanmıştır. Arnavutça. (Bulgar ve Sırp) Epir ve Orta Yunanistan da Arnavutlar. Arnavutlar. Türkçe. Karasu. Kışlar ise yumuşaktır.

243 Yeni Hayat ans.Din Yunanlıların geneli Ortodoks’tur. Bu kavimler Akalar. İyonlar Attik bölgesinde. Atina ve Isparta şehir devletleri oldu.Ö. Ege adalarında ve Anadolu kıyılarına yerleştiler. Eski Yunanistan Ege uygarlığının tarihi M. M.3374 . Ege Uygarlığı adı verilen bu uygarlığın merkezi Girit adası idi. Traklar ve İlliryalilar’dı.Ö.7.2. diğer şehir devletleri de katılmıştır.3.2.3000 yıllarına kadar gider. Ülkede şehir devletleri kuruldu. Grekler. buralarda tarihin en büyük uygarlıklarından birini meydana getirmişlerdir. Akalar aslen Orta Asyalı olmakla birlikte. ilk gelenler grubunu oluşturmuş ve M. En ünlü medeniyet merkezleri şimdiki İzmir. Yunanistan’ın Tarihi 5. Akdeniz. Bizanslılar zamanından beri Rum Ortodoks kilisesinin merkezi İstanbul’da bulunmaktadır. ……. Bu göçlerden sonra Yunanistan’ın yapısı tamamen değişti. Çok sayıda Katolik ve Protestan da vardır. Balkanlardan. burada Messenya şehrini kurdular. İonlar’la beraber Yunanistan a geldikleri kabul edilir. Bunlar Doris şehrine ve Pelopenes’e (Mora) yerleşip. Akalar ve İonlar. Bu saldırı ve istilalarla birlikte Ege medeniyeti zamanla Yunanistan yarımadasına kayarak. Efes ve Miletos’dur. Lidyalılar ve Friklerdi. Karadeniz kıyıları bu devletlerin saldırılarına maruz kaldı. Dorlar. Lozan antlaşması ile İstanbul’da bırakılan patrikhanenin başındaki patrik Türk kanunlarına bağlı ve Türk uyrukludur. Şehir devletlerinden en ünlü olanlar. aslen bugünkü Yunanistan in kuzeyinden.1. Ege. s.3. Uygarlığın kurucuları Hititler.. 2000’in ilk yarısında kuzeyden Yunanistan’a girmişlerdir.Ö.1. Bu şehir devletlerinin kurduğu birliklere.3. 5. kuzeyden gelen kavimlerin istilasına uğradılar.101 5. Bölgeye daha sonra Dor’lar göç etti. doğu Avrupa ve Rusya’dan gelmişlerdir. Akalara “Egeliler” adi da verilir. 2000 yıllarından itibaren Yunanistan ve adalar. İonlar..

Türk Devri Yunanistan tarihinde Türk hâkimiyeti dönemi 500 yıl gibi uzun bir zamanı kapsadığı için önemli bir yer tutmaktadır. Roma imparatorluğu Doğu ve Batı olarak ikiye bölününce Yunanistan. milli duygunun oluşmasında ve artmasında bu Yunan sömürgelerinin yeri büyüktür. ülkenin dağlık olması sonucunda tarıma. yy. 43’te Atina ve Sparta arasında yapılan savaşı kazanan Spartalılar. 146 da Yunan yarımadasını işgal ederek Makedonya’ya son vermişlerdir. Persler Yunanlılara karşı yaptıkları Salamis’te yaptıkları deniz savaşını kaybedince Yunanistan’dan çekilmek zorunda kaldılar. Osmanlı öncesinde de Türklerin bu bölge üzerinde etkileri olmuştur. Bu tarihten itibaren bu şehir bir Hıristiyan başkenti oldu. Büyük İskender ayni zamanda Pers imparatorluğunu da yıktı. Doğu Roma imparatorluğunda kaldı. Grek devletlerinin liderliğini ele geçirdiler. Anadolu Türk beylikleri zamanında.Ö. yy. Bu dönemde Yunanlıların en büyük rakibi ve düşmanı Persler idi. Kurdukları deniz gücüyle .3. M. 5. hukukçular yetişti.Ö. beylikler bölgeye akınlar yapmış ve ilişkiye girmiştir. yaşamaya elverişli yeni topraklar ve sömürgeler aramaya girişen Yunanlılar sömürge şehirleri kurdular. Bu arada siyasi yapı da gelişmeye başladı. Yunanlılığın yayılmasında.Ö 338’de Makedonyalılar. 6. M. Halk arasında eşitlik fikri ortaya çıktı. Önce zenginlerin yönetimi. Aydın oğulları.102 Göçlerle birlikte nüfusun artması. Bizans imparatorluğu Grekleşti. imparatorluğu yönetenlerin çoğu Yunanlıydı. bilim adamları. Yunan uygarlığı M. daha sonra herkes için eşitlik istendi. fakat ana vatanlarıyla bağlarını hiçbir zaman koparmazlardı. Saruhan oğulları beylikleridir. Constantinus. Fakat Romalılar.Ö. Devrin en büyük medeniyet merkezi Atina oldu. Yunanistan’ı işgale başladılar. M.2. Büyük filozoflar.2. Yunan adalarıyla ilk temasa geçen beylikler Menteşe. Sömürge alındıktan sonra Yunanlılar oraya göç eder.dan itibaren çok gelişti. edebiyatçılar.da Romalılarca kurulmuş olan Byzantion kentine Konstantinopolis (İstanbul) adını vererek başkent ilan etti. M. I. 7.Ö.

264 . Selanik ve Tselya’da. Osmanlıların hâkimiyet kurduktan sonra.. topladıkları vergiler ve limanda uyguladıkları kanunlar. adalar hâkimiyeti için çetin mücadeleler vermiştir.103 hem askeri akınlar ve planlar. Mora. çeşme ve sebillerin dışında 9 cami ve tam teşekküllü bir medrese yapılmıştı. Bundan sonra Yunanistan.20. . Deniz seferlerinin ardından Osmanlı döneminde karada da fetihler hızlanmış. bu kültür ve potansiyelin topluca Osmanlı devletine geçmesiyle kuvvetli bir deniz kuvveti oluşmasına zemin hazırlamıştır. Ancak 1402 Ankara savaşında Yıldırım Bayezid’in Timur önünde yenik düşmesinden sonra süren 11 yıllık “fetret dönemi”nde Atina. Türk ve Yunan arşivlerine göre Atina’da Türk idaresi zamanında tekke. hem de Anadolu’yla ticareti kontrollerine almışlardır. Murat döneminde eski alınan yerleri tekrar ele geçirmiş ve 1446’da Turhan Bey komutasındaki akıncılar Korent ve Patras’ı alarak. s. Aydın oğulları bu ilişki ağında önemli bir yer tutmaktadır. s. eski derebeyleri yönetimine geçmiştir.245 Osmanlılar yerli Ortodoks halkı. Gazi Umur Bey. ele geçirdikleri şehirleri ciddi şekilde imar etmişlerdir. Bu ilişkiler ve mücadeleler Türk Denizciliğinin temellerini atmış. Mora’nın önemli bölümünü ele geçirmişlerdir. C. Menteşe beyliği Rodos ve Girit adalarıyla sıkı ilişkiye girmiş ve bölge deniz güçleriyle çatışmıştır. Katolik olan Venediklilerin baskılarından kurtarmayı hedeflemişler. 1397’ de Atina ele geçirilip Mora yarımadası alınmıştı. Atina 1458 sonbaharında Osmanlı topraklarına katıldi. Tekrar toparlanan Osmanlı Devleti. halkın ödeme gücünü aşmamıştır. küçük kervansaray. yaklaşık 400 yıl Osmanlılarca yönetildi. Fatih Sultan Mehmet hemen Atina’ya geldi ve 4 gün kaldı.244 Türkler. Saruhan Beyliği sakız adasını ellerinde bulunduran Cenova Cumhuriyetiyle ilişkiye girmiştir. 1453’te Osmanlıların İstanbul’u fethetmesiyle Bizans İmparatorluğu yıkıldı. 244 245 Yeni Rehber ans.. 1383’te Serez. II. 1394’te Tselya alınarak Mora üzerine akınlar kolaylaşmıştır. 1387’de Selanik ele geçirilmiş.264 Yeni Rehber.

247 1650 de Mora eyaleti özerk yönetim birimi oldu.246 Hıristiyanlara ticarette serbestlik tanınması ve Yunanca eğitime izin vermesiydi.3. Panhellen hareketi desteklenmiş. sonlarına doğru Fransız devriminin ardından bu ihtilalin kamçıladığı milliyetçilik fikirleri devrin büyük devletleri tarafından. Yunanlılar Osmanlı yönetimine karşı zaman zaman ayaklandılarsa da fazla direnmediler. Rumeli eyaleti içinde kalan Yunanistan’ı çeşitli sancaklara ayırmışlardır. 1522’de Rodos adasını şövalyelerin elinden aldı. yy. 1566’da Piyale Paşa sakız adasını ele geçirdi. Yunanistan üzerinde de kullanılmıştır.2. Ege ve Akdeniz’de işleyen gemilerde çoğunlukla Yunanlı denizciler çalıştırdıkları için. Bunun sebebi Osmanlıların Rum Ortodoks kilisesine ayrıcalık tanıması. Doğu kökenli kelimeler de Türk yönetimi zamanında Yunanca’ya geçmiştir. Yunanistan’ın Bağımsızlığı 18. 246 247 Ege adaları hâkimiyeti için uzun yıllar Venediklilerle Enver Ziya Karal. Osmanlı’nın Mora’ya asker çıkarıp durumu kontrol altına almasından sonra tekrar Fransız ve İngilizlerin desteğini alan Yunan birlikleri isyana devam etmiş. Avrupa devletleri Osmanlılarla savaşları sırasında sık sık Yunanistan’a müdahale ederek halkı kışkırtmışlar. Bu etki tek taraflı kalmamış. 1699’da ise Girit adası Türkler tarafından ele geçirildi. Rusya ve İngiltere’nin desteğinde Mora’da 1821’de başlayan isyanlar öteki bölgelere de yayılmıştır. Osmanlı Tarihi… C. Kanuni Sultan Süleyman döneminde güçlendirilen donanma. 5.104 Osmanlılar çarpışmışlardır.5. sonunda Rusya’nın da baskısıyla Osmanlı Devleti 1829’da Yunanistan’ın bağımsızlığını tanımıştır.464 . ancak 1769’daki ayaklanmadan bir sonuç elde edememişlerdir.107 Türk Ans… S. Osmanlılar. Akdeniz’de konuşulan denizcilik dilinde Yunanistan’ın büyük etkisi olmuştur. Türkçe’nin de bu dile büyük katkısı olmuştur.3. s.

dünya şartları ve bölge dengelerini kullanarak “Megali İdae” nın gerektirdiği “Büyük Yunanistan” ı kurma hedefi için çaba sarf etmişlerdir. Ankara. Baskı.19. c. “Büyük Yunanistan” ın kurulması için safha safha “Enosis” (birleşme) yoluyla yayılma politikası izlenmiş ve “Enosis” Yunanlıların toprak kazanma yönteminin adı olmuştur. Fransa. topraklarını hızla genişletmiştir. Trakya.3.. İngiltere ise daha çok adalarda popüler olan Mavrokadarto Partisini desteklemekteydi.251 İktidarı belirleyen büyük güçler muhalefeti de belirlemektelerdi. Bu amaçla.. büyük devletler. s. 4. Tselya’nın büyük bölümü ve adalar ülke sınırlarının dışındaydı. I. Türk donanmasının yeterince güçlü olamaması ve Avrupalı devletlerin desteğiyle Yunanistan.. Balkan… S. 209 Lütem Ö. Bağımsız kral olan Bavyera kralı Louis’in oğlu Otto’nun. orta Yunanistan’da daha popüler olan Celetti partisini.s. Demirtaş. hangi görüşten yöneticiler gelirse gelsin.E. Otho adıyla Yunan tahtına geçti. “Büyük Yunanistan” olması çabaları her zaman en büyük gündemi oluşturmuştur. oldukça küçük bir ülkeydi. Fransız Partisi ve İngiliz 248 249 250 Temel Britannica….250 5. Makedonya. Bu partiler üzerinde büyük devletlerin desteği o kadar belirgindi ki partiler. Osmanlı Tarihi Islahat Fermanı Devri. s.105 Yunanistan’da önce geçici hükümet kuruldu. 1998.Cilt IV.2.Coşkun B. 79 . Balkanlarda Ortodoks birliği kurma ve Yunanistan’a Ortodoks bir kral getirme amacıyla Mora’da popüler olan Napiste Partisini desteklemekteydi. Avrupa büyük devletlerinin desteğiyle kurulan Yunanistan’ın.249 Kurulan “Küçük Yunanistan” ın.4. TTK Yay. Rus Partisi. Bağımsızlık Sonrası Dönem Bağımsızlık tarihten sonra sınırlarını genişletmek isteyen Yunanistan. içindeki siyasi yapılanma da bu devletlerin etkisindeydi.. 35 251 Karal Enver Z.248 O yıllarda Yunanistan. ardından 1832’de Londra’da yapılan anlaşma sonucunda Bavyera Prensi Otto. … c.19.209 Temel Britannica. 1932’de Yunan krallığına getirilmesi de kendi çıkar çatışmaları sonucundadır. nüfus çoğunluğunu bahane ederek daha kuzeye ve adalara yönelip isyanlar çıkartmıştır. Rusya. Epir. kurulduğu tarihten itibaren “Megali İdea” olarak adlandırılan bu felsefeyle yönetilen Yunanistan’da.

dış politikadaki zorunlulukla belirlenmişti. Abdülhamit. 1997. fakat aslen Osmanlı topraklarında bulunan 2260 km. I. bu kez de Rusya tarafından korunmuş. 13. Çar II. Başkan Wilson bu fikre karşı değildir. s. yüzölçümü 55. Richard. (1842–1918) savaşı durdurmak zorunda kalarak Yunanistan çıkarları doğrultusunda sınır düzeltmesi yapılmıştır. Batı Trakya’nın büyük bölümünü Girit’i Ege adalarının çoğunu ve Makedonya’nın güneyini topraklarına kattı. Dünya Savaşı sırasında da Yunanistan’ın genişleme düşüncesi devam etmekteydi. 70 N. kongre kararları sonucunda 1881 yılında Girit adası dışında. onun oradaki varlığı İstanbul’un zamanı gelince Yunan egemenliğine geçmesini önleyemeyecektir. İngiltere Dışişleri bakanı şöyle diyordu: Yunanistan’ın yakın doğuda büyük imkânları vardır ve bunlardan yararlanmak için askeri bakımdan mümkün olduğunca güçlü olmalısınız. Nikola’nın (1868–1918) baskıları sonucunda II. New York. s. Batı Anadolu’yu ele geçirmeyi planlayan Yunanistan kendilerine çok şey vaat eden itilaf devletleri yanında savaşa girdi.000 km2 olan. 1877 Osmanlı. 1897’de başlayan TürkYunan savaşı sonucunda ağır yenilgiye uğrayan Yunanistan. Introduction to the Constitutional History of Greece. İngilizler 1815’ten beri ellerinde işgalde olan.1940.Kaltchas.137 .² olan “Yedi Ada” yı 1864’te Yunanistan’a verdiler. Modern Yunanistan Tarihi. İletişim Yayınları. Bir Yunan tarihçisi 1940’ta şöyle yazmıştır: “Yunan politikası bir yüzyıl boyunca millet içindeki güçlerin birleşmesi veya çatışmasından çok.”253 Rusya’nın kışkırtmaları sonucu alevlenen Yunan yayılmacılığı. Yunan politikası daha çok büyük devletlerin politikasına göre şekillenmekteydi. Biz Amerika’ya İstanbul Mandaterliğini yüklemeye çalışıyoruz.500 km² Osmanlı toprağı verilmiştir.106 Partisi olarak adlandırılıyorlardı. Karadağ ve Bulgar devletleriyle beraber yürütülen 1912–1913 Balkan savaşının ardından Yunanistan. Sırp. Ama Amerikan kamuoyunun ve de Senatonun 252 253 Clogg. Monarşi aleyhtarı hareket de dış politika üzerindeki bir çatışmadan çıkmıştır.Rus harbinden sonra toplanan “Berlin Kongresi” ne Rusya’nın isteği üzerine Yunanistan da davet edilmiş.252 1844 yılında yapılan ilk seçime giren bu partiler arasından seçimi başkanlığını İoannis Kolettis’in (1788–1847) yaptığı Fransız Partisi kazanmıştır.

üç yıl süren Anadolu macerası sonucunda büyük bir yenilgiye uğradı ve geri dönmek zorunda kaldı Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış antlaşmasıyla Yunanistan ve Türkiye arasındaki savaş.2. zaten zor durumda olan ülke ekonomisi için ciddi problem oluşturmuştur. Cambridge Universy Press. Krallık ve Cumhuriyet rejimleri arasında gidip geldi. Savaş sonrasında Yunanistan. Yunan birliklerini Makedonya’ya yollayarak savaşa resmen katıldı. Yeni Arayışlar. Cambridge 1991. Cumhuriyet yönetimi 1935 yılında yapılan Michael Llewellyn. 1924’te halkoyuyla Cumhuriyet kuruldu. History of The Balkans. Ardından. diğer Balkan ülkeleri gibi ekonomik anlamda zor seneler geçirmiştir.107 onayı konusunda bazı kuşkuları vardır. Monarşi yanlısı güçler ile Cumhuriyet yanlısı güçler arasında ciddi rekabet mevcuttu. 69 255 254 . 1923 s. Türkiye-Yunanistan ….s.. Eski Sorunlar. 1965. s. Dünya savaşına kadar geçen süre boyunca Yunanistan. Ardından Paris Barış Konferansında önemli kazanımlar elde ettiler. 257 Batı Anadolu planını gerçekleştirmek isteyen Yunan ordusunun 1919 yılında İzmir’i işgal etmesi. Yunanistan için çok olumsuz sonuçlandı. Anadolu’daki Türk direnişini kıramayan Yunanistan.93-94 256 Barbara Jelavich.258 Mevcut huzursuzlar sebebiyle. 209-212 257 Haluk Alkan. resmen sona erdi. Yaklaşık 1. ASAM Yay. Ionian Vision: Greece in Asia Minor 1919–1922. Büyük bozgun. Eğer onlar kabul etmezlerse İngiltere’nin İstanbul için kabul edeceği tek çözüm kentin Yunanistan’a verilmesidir”254 1918’de Venizelos. Aspectrum. s. yerine II. Georgios getirildi. . Türkiye-Yunanistan.256 Savaş sonrasında galip devletlerin paylaşım planlarının yapıldığı Paris Barış Konferansında Venizelos. Bu yıllarda ülke topraklarının ancak %25’inde tarım yapılabilmekte ve gıda ihtiyacının %50’sini ithal etmek zorundaydı. İngiltere’nin desteğiyle Anadolu’dan hak iddia etti. 64 258 Haluk Alkan. s. Smith. The Balkans. Londra. Venizelos yanlısı askerlerin yaptığı darbe ile I. Konstantin tahttan indirildikten sonra. 2002. 80 Charles-Barbara Jelavich.4 milyon mültecinin olması. Ankara. Anadolu hüsranından II.255 Yunanistan için diğer önemli bir sorun mülteci meselesiydi. New Jersey. V. kamplaşma ve Türkiye’den gelen göçmen akını Yunanistan’ın sosyal ve ekonomik yapısını etkilemiştir.

1944’ten 1949’a kadar komünistler ve milliyetçiler arasında yapılan savaşa sahne oldu.3379 Nurettin Türsan. krallığa ve faşist yönetime son vermeyi planlamaktaydı. Yunanistandakilerin de yapılan anlaşmadan haberi yoktu. 1952 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütüne (NATO) üye oldu. Ülke içinde mücadele örgütleri kuran Komünist Partisi savaştan sonra ülke yönetimini ele geçirip. 1967’ye kadar bir krallık olan Yunanistan’da..259 Bu diktatörlük Almanların Yunanistan’ı işgal yılı olan 1941’e kadar devam etmiştir. Sonunda Amerika’nın yardımıyla komünist çeteciler yenildiler ve 1952’de ülkede yeni seçimler yapıldı. Yunan …. bölgedeki Komünistler Rus desteğinden yoksun kalmışlardır. 252-253 . S. 259 260 Yeni Hayat ans. yaralarını çabuk sardı. Yorgi kral oldu. Bu arada bir süre de General Metaksas Yunanistan’ı dikta rejimi ile yönetti. Fakat 1944 yılında işgalciler İngilizlerin de yardımıyla ülke dışına atıldılar. Bu anlaşma gereği bölgede Sovyet politikası değişmiş. Bu mücadelede Komünist Partisinin de payı büyük olmuştur.. 21 Nisan 1967 de Albaylar sivil hükümeti devirdiler.260 Birinci Dünya Savaşında İtalyan birlikleri Arnavutluk ve sonrasında da Yunanistan’ı işgal ettiler. Ama püskürtülen saldırılardan sonra İtalya’ya yardıma gelen Alman birlikleri bütün ülkeyi işgal ettiler. oldukça sert ve baskıcı bir yönetim kurdu.5. Özellikle kendilerine sempati duyan ve stratejik önem düşünceleriyle batılıların ekonomik ve askeri yardımlarıyla ülke toparlandı. Amerika’nın desteğini alan hükümet. Krallık rejimi kurularak II.262 Tabii her seferinde olduğu gibi büyüklerin kararlarından habersiz ufak oyuncular kendilerine biçilmiş kadere doğru oyunlarını oynamaktalardı.2. s. s. Şubat 1946’da. Yunan Komünist Partisi’nin savaşa başlama kararı almasından sonra Yunanistan. 249 261 age.3.261 5. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Yunanistan Savaş sonrasında Churchill ve Stalin Moskova’da buluştular ve yaptıkları anlaşma ile İngiltere’nin Yunanistan üzerindeki otoritesi daha belirgin hale geldi. Potansiyel bir komünist müdahalesini bahane eden askeri yönetim. Başkanları Panayotis Kanelopulos idi.108 bir askeri darbe ile son buldu. İç savaş sonrasında Yunanistan.

hem de Yunanistan’daki cunta devrildi. Çok sıkı bir “cunta” (askeri idare) rejimi kuruldu. Cuntanın devrilmesi üzerine Konstantin Karamanlis’in kurduğu Yeni Demokrasi Partisi. Birçok siyasetçi hapsedildi. 3 günde Türk ordusunun Lefkoşa’ya kadar gelmesi üzerine hem Kıbrıs’taki. Daha sonra gücünü yitiren bu hareket yerini. 1973’te ordu yönetimden çekildi. Başbakan Papadopulous devrilerek gözaltına alındı. 262 Clogg. Sıkıyönetim kaldırılarak normal hayata dönüldü.. Richard. Modern Yunanistan …. 1974 seçimlerini kazandı. II. s.109 1952 anayasası kaldırıldı. Ordu sarsılan konumunu güçlendirmek amacıyla 1974’te Kıbrıs’ta Yunanistan’la Kıbrıs’ın birleşmesini (enosis) amaçlayan bir darbe girişiminde bulundu. 1 Haziran 1973’te Yunan başbakanı Papadopulous krallığı tamamen kaldırarak devlet rejimi olarak halk oylaması sonucunda Cumhuriyeti getirdi. 26 Kasım 1973’te ordu yeniden yönetime el koydu. Andreas Papandreu’nun kurduğu Panhelinik Sosyalist Hareket (PASOK)’e bıraktı. adaya silahlı müdahale kararı aldı. Avrupa para birimine dâhil olduğu 1 Ocak 2001’den sonra Avrupa ile ilişkilerini daha da arttıran Yunanistan. komşularıyla ilişkilerini daha iyi seviyeye getirmek zorunluluğunu hisseden bir durumda kalmıştır. Konstantin ülkeden ayrılmak zorunda kaldı.. 1981’de seçimleri kazanan Papandreu başbakan oldu. Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesi hareketlerinin hızlanması sonucu adada garantör olan Türkiye Cumhuriyeti. Kıbrıs’taki darbeyle Cumhurbaşkanı Makeryos devrildi. 163 . Yunanistan 1981’de Avrupa Topluluğu’na üye oldu.

Toplam alanı 28750 km2 olan Arnavutluk’un kara alanı 27400 km2 dir. Dağlar Arnavutluk büyük oranda dağlık bir ülke olup.. topraklarının üçte ikisi dağlar ve tepelerden oluşur.4.4. Konum Balkan yarımadasının en küçük devleti olan Arnavutluk kuzeyinde Karadağ. Arnavutluk 5.dir. En yüksek yerleri. sınırı olan Arnavutluk’un toplam 720 km.3.4. Sahil alanları ise 362 kilometredir. kuzeyden Karadağ. 5. güneydoğudan Yunanistan. Sınırlar Arnavutluk.4. Adriya Denizi'ne bakan kıyısının uzunluğu 316 km. Sırbistan’la 114 km. batıdan Adriya Denizi'yle çevrilidir. 5. batısında İon ve Adriya denizi ile çevrilidir. Tiran. İşkodra. Genel Özellikler 5. Adriya Denizi'ne bakan kıyısının uzunluğu 316 km. bölgede Arnavutluk Alpleri olarak adlandırılır ve Arnavutluk’ta önemli bir yer kaplar. 1000 metreyi geçmektedir. doğu-batı doğrultusunda ise en geniş yeri 155 kilometredir. doğudan Sırbistan ve Makedonya.4.1. Dıraç. Körçe. 42°39'-39°38' kuzey enlemleri ile 19°16'-21°04' doğu boylamları arasında yer alır. Avlonya’yı sayabiliriz.1. Makedonya ile 151 km. Önemli şehirler Arnavutluk’un önemli şehirleri olarak.1. Yarıdan fazla bölgesinin yüksekliği.1. güneydoğusunda Yunanistan.1. Alplerin uzantısı olan. Elbasan. Kuzeyden güneye 340 km. 2751 metre olan Korab tepesi ve 2694 metre olan Yezertsa .2. Adriyatik denizine paralel uzanan Dinar Alpleri. kara sınırı vardır. doğudan Sırbistan ve Makedonya.. Yunanistan’la 282 km. 5. Karadağ’la 173 km..1.4.110 5.4.dir.

Semen ve Viyosa’dır. Öhri ve Prespa’dır. Akarsular En önemli akarsuları Drina.510. İşkumbi. 5. Dağların en yüksek yeri Korab olup 2750 metredir.263 Halk. % 2. Iwaskiw. Topraklarının % 36'sı ormanlık. Lim ırmağı Tuna’ya dökülür. Tosklar ise güneyindedirler. Walter R.1.5.4. Kıyı kesimlerinde ılık. yazların kuru sıcak ve güneşli. İşkumbi nehrinin kuzeyinde. bunun dışındaki tüm ırmaklar sularını Akdeniz’e ulaştırırlar. iç ve dağlık kesimlerinde ise soğuk ve sert iklim görülür.5 Çingene.1.4.3 Arnavut. kışların ise bol yağmurlu ve yumuşak geçmesidir. kayın ve çam türlerine bırakır. Geg’ler genel olarak. % 95. Ohri gölü ve onun güneydoğusunda kalan Prespa gölü ülkenin doğusundadır.111 Zirvesi’dir. En büyük ırmağı 282 km. yazın su seviyesi oldukça düşer. Washington.1. 5.7. 5.6. Nehir seviyelerinde en yüksek su seviyesi Kasım-Nisan ayları arasında görülürken. Kıyı kesimlerinde görülen Akdeniz ikliminin özelliği. bazıları da kurur. Mat. 5.1. % 17'si tarım alanı. yükseğe doğru gidince yerlerini meşe.4. % 1. İşkodra. Albania: A Country Study. 263 Raymond Zickel. 1994. İç Arnavutluk’un kenar dağları kalkerlerden meydana gelmiştir.8. p.8. 66 . Bu göllerden İşkodra kuzeybatıda.1.8 Yunan. İç tarafta dağlar arasında vadiler bulunur. Batıya doğru gittikçe dağlar yüksekliklerini kaybederler. Kıyı kesimlerinde Akdeniz bitki örtüsü bitkisi olan makiler.1.4. % 14'ü otlaktır. Göller Sınırları içinde bazı küçük gölleri de barındıran Arnavutluk’un en büyük gölleri. uzunluğunda olan Drina’dır. Nüfus Ve Sosyal Özellikler 5.4. Erzen.484 (2001 Temmuz ayı tahmini) olan Arnavutluk’un halkı Geg ve Tosk olarak iki gruba ayrılır. İklim Ve Bitki Örtüsü Arnavutluk farklı arazi yapısı ve konumu itibariyle farklı iklim bölgelerine sahiptir. Nüfus Nüfusu 3.

3. Slav ve Roma dillerini sayabiliriz. kalanı diğer etnik unsurlardan (Eflâklı.2.8. Sırp. aynı zamanda hâkimiyeti altına girmiş olan Arnavutların dilleri de bu etkilerle zenginleşmiştir Arnavutça’yı etkileyen diller arasında Yunanca.1.8. % 20’si Ortodoks Hıristiyan. Latince.4. Osmanlıların bölgeyi hâkimiyetlerine almalarından sonra. Arnavutluk Tarihi 5.1.14 Makedon. 5. 1054’te Roma ve Bizans arasında bölüşülünce Kuzey Arnavutluk.4. İlk kabul edenler Tımar sahibi beylerdi. Çingene.6 . halka olan müsamaha politikalarıyla Arnavutlar. 5. Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur. Türkçe. Din Arnavutluk’un % 70’i Müslüman. Dil Resmi dil Arnavutça’dır. s.4. Arnavutça Gega ve Toksa olarak iki lehçeye ayrılır. 425’de İşkodra çevresinde İllirya Devletini kurmuşlardır. 732’de İstanbul’da bulunan Fener Ortodoks Patrikhanesine bağlanan Arnavutluk.4. Karadağlı. Osmanlı sonrasında 1944’te Enver Hoca’nın iktidara gelmesiyle dine karşı olan tutum görüldü. Roma egemenliğinde Katolik etkisinde kalmıştır. Eski Dönemler Bu günkü Arnavutların kökenine ait en yaygın görüş. Arnavutlar.2.112 % 0. Müslümanlığı kabul etmeye başlamışlardır. London: 1975. 385’de Kral Bardhylli 30 yıllık krallığı sırasında sınırlarını 264 Ramadan Marmallaku. 1976’da yeni anayasa ile devlet hiçbir dini tanımadı ve yasakladı. Albania and the Albanians. Makedonya ve Kosova başta olmak üzere eski Yugoslavya cumhuriyetlerine ve dünyanın birçok ülkesine yayılmışlardır.264 İllirler MÖ. Birçok milletle beraber yaşamış. Bulgar) oluşmuştur. soy olarak İllirlere dayandıklarıdır. Resmi Arnavutça’da Toksa lehçesi kullanılır. Bektaşi olan Tepedelenli Ali Paşa döneminde Bektaşilik ülkede yayılmıştır. Arnavutluk dili. % 10 da Katolik Hıristiyanlardan oluşmaktadır. 5.2.1.

İzmir. 980’de Nomandesler… vs. Bölgeye giren Osmanlı orduları. Arbanya veya Arberya denilmesinden dolayı. kuzeyde Sırp. 267 Bu aileler hem kendi aralarında. İstanbul: 1997. İlliryalı nüfus ile büyük ölçüde karışmıştır. Arnavutluk’ta güçlü feodal Nuray Bozbora. s. 1981. Kralın 358’de ölmesi üzerine devlet. 1. çeşitli uluslar tarafından sürekli barbar akınlarına uğradı. Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğunun gelişimi. Romalıları uğraştıran İllirler. 687746’da Sırplar. The History of Albania. 434-447’de Hunlar.4.27–32 267 Kristo Frasheri. yüzyılda deniz ticareti sebebiyle birçok kere savaşlar yaptıktan sonra. 3.2. Etnik olarak Slav nüfusu bölgeye hızla yerleşerek. MS. Tirana. yüzyıldan itibaren yabancı devlet işgallerini kolaylaştırmıştır. Romalılar Drin ırmağının kuzey kısmında kalan toprakları İllirya eyaleti olarak teşkilatlandırmışlardır. s. Boyut Matbaacılık. 548’de Slavlar. 1964. İlliryayı kısmen veya tamamen işgal etmişlerdir.266 Daha sonra bölgede büyük toprak sahibi güçlü aileler çıkmıştır. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlılar bölgeyi hâkimiyetleri altına almaya başlamışlardır. 268 Osmanlı egemenliği altına girmeden önce bölgede.2. ülkenin bir kısmını kendi topraklarına kattı. 1999 s. Osmanlı Tarihinde Arnavutlar ve Arnavutluk. 619’da Avarlar. Bölge daha sonra. 167’de Roma hâkimiyeti altına girmişlerdir. s.24 266 Arben Puto and Stefanaq Polo. The History of Albania.113 Dalmaçya’dan Makedonya’ya ve Kuzey Epir’de Visoya ırmağına kadar genişletti. hem de bölgeye yerleşmiş yabancı toprak sahipleri arasında sürekli çatışmalar olmuştur. İllirya kabilelerinin siyasal birliklerini tamamlayamaması. 396’da Vizigotlar. Bizans Devleti Tarihi.269 14. Bu çatışmalar 14. London: Boston and Henley. MÖ. Arnavutlar kendilerine Şikiptar derler. Büyük İskender İllirya kralını öldürüp. Kuzey ve Güney İllirya olarak ikiye bölünmüştür. 1944.265 224–246 ‘da Gotlar. s. 917’de Bulgarlar. from its origin to the present day. 5. Orada oturanlara Osmanlılar Arnavut demişlerdir. Ankara: Türk Tarih Basımevi. Güneyde Bizans etkisi vardı. Osmanlı Hâkimiyetinde Arnavutluk Arnavutlar tarafından Arnavutluğa. çev. 469 269 Süleyman Külçe. 374’de Germen asıllı Guedeşler ve Sermatlar. 460’da Ostragotlar. yüzyılın ilk yarısında Arnavutluk bölgesini ele geçiren Stefan Duşan (Dushan) döneminde de devam etmiştir. Fikret Işıktan.48 268 George Ostrogorsky. 9 265 . 449’da Crabatesler.

vezirliklerine.s. İstanbul. vasallık konumuna son vererek. The History of Albania…. Arnavut aileler de katılmış ve Kosova Savaşında yenilince dirençleri önemli oranda kırılmıştır. Arnavutluk’u işgal edip. Arnavutlar 1630–1650 yılları arasında yarı yarıya İslam dinine girmişlerdir. Sultan II. 20 yıl sonrasında iyi bir asker ve stratejist haline gelmiştir. Ankara savaşı sonrasında Osmanlı hâkimiyetinin sekteye uğraması ile Venedik. İskender Bey. Arnavutluk’ta Osmanlı Hâkimiyetinin yerleşmesi ve İskender Bey İsyanının Menşei. s. The History of Albania…. Devşirme olarak alınan İskender Bey’in Hıristiyan adı Gjergj Kastrioti idi.270 En güçlüsü olan II. Arnavutluk tarihi açısından önemli bir isimdir. eyalet paşalıklarına getirildiler.1.272 Osmanlı saraylarında yetiştikten sonra.55 272 Ramadan Marmullaku. ayaklanma başlatmış ve ayaklanan diğer beylerle 1444’te Lezha toplantısını düzenleyerek başkan seçilmiştir. bölgedeki etkinliğini arttırarak birçok Arnavut aileyi hâkimiyeti altına almıştır. 1953.70 274 Necip Alpan. Böylece ‘reaya’ sayılmaktan kurtulup devletin hâkim unsuru olarak sayıldılar ve Osmanlı idari. askeri. 158 271 Arben Puto and Stefanaq Polo.1 sayı 2. Tarihin ışığında Arnavutluk’un Bağımsızlığı. Balşa (Balsha)’nın gücü kırıldıktan sonra Osmanlıya bağlılığını kabul eden feodal beyler. 273 Hedefi büyük olan İskender Bey.274 Halil İnalcık. Osmanlıların bölgeye hâkim olması.12 273 Arben Puto and Stefanaq Polo. s.. Osmanlı sadrazamlıklarına. s. İskender Bey’in orduları Osmanlı’yı uğraştırmışlar ve peş peşe zaferler kazanmışlardır. Fatih ve İstanbul.114 beylerle karşılaşmışlardır. Ankara: 1982. bölgeyi doğrudan Osmanlı kontrolü altına almıştır. Albania and …. İskender Bey’in hastalanarak 1468 yılında ölmesi sonucunda sağlanmıştır. vasal yöneticiler olarak tanınmıştır.271 Osmanlıya karşı girişilen bölge güçlerinin mücadelesine. 1438’de ‘Bey’ unvanı verilerek Akçahisar olarak bilinen Kruja vilayeti sınırları içindeki Misia bölgesine vali olarak atanmıştır. Böylece bir Arnavut birliği kurulmuş oldu.16 270 . Murat döneminde saraya alınan bu kişi askeri sahada iyi yetiştirilmiş. sosyal ve kültürel yaşamının her safhasında devlet hizmetine girdiler. c. 1404’te Osmanlı birliğini yeniden kuran I. s. Mehmet.

Tanzimat ayaklanmaları. Gegler ve Tosklar. Arnavutluk’un Bağımsızlığı Balkan savaşı sırasında Arnavutluk. Arnavut kralı olmaya çalışmış ancak o da başarılı olamamıştır. Orhan Koloğlu.2. Arnavutluk milliyetçileri İsmail Kemal. ülke idaresini Ekim 1913’te faaliyete geçen Uluslar arası Denetleme ve Himaye Komisyonu’na bıraktı. Albania Past and Present. Chekrezi. aşiretler birbirleriyle mücadeleye girmiş ve kapışmışlardır. Osmanlı toprak sistemi bozulunca geniş malikâneler ve zengin toprak ağaları ortaya çıkmıştır. Durazzo limanını başkent yaptı. pp.. Kuzeyli Arnavutlar.. The Albanians. Esat Topani Paşa. farklı partiler. London. The Albanians….115 Kapıkulu askerlerinin çoğunluğu her zaman Arnavutlardan oluşturulmuştur. Mart 1914’te Arnavutluk’a gelen Wied.. Karadağlılar.66 Anton Logoreci. yerel ayaklanmalar patlak vermiştir. reissued Arno Pres. s. Avrupa güçlerinin seçtiği Avusturyalı prens Wilhelm zu Wied. 1919. 28 Kasım 1912’de Arnavutluk’un bağımsızlığını ilan etmiştir. güneyde Avlonya’da kurulan hükümeti tanımamışlar ve İsmail Kemal hükümetini geçersiz kılmışlardır.277 Arnavutluk bağımsızlığının ardından iç karışıklıklar ve dış tehditlerle uğraşmak zorunda kalmıştır. İşgal altında. Mc. Fransız gibi birçok devletin işgaline uğramıştır. 49 276 275 . Victor Gollancz Ltd. devlet başkanlığına getirildi.1971.. New York. ülkenin çeşitli yerlerinden gelen 83 delege. Birinci Dünya Savaşı çıkınca 3 Eylül 1914’te Arnavutluk’u terk etti.1977 s.276 Arnavutluk’un doğuşu 28 Kasım 1912’de İsmail Kemal’in organize ettiği hareketle sağlanmıştır. Sırplar. Avusturya. İsmail Kemal 22 Ocak 1914’te başkanlıktan çekilip.3. Osmanlı sadrazamlarından otuz üç tanesinin Arnavut kökenlidir.278 Wied’in idaresi uzun sürmedi. İtalya. önderliğinde harekete geçtiler. Arnavutluk içinde. Yunanlılar ve Bulgarların işgaline uğramıştır. Draç’ta bir hükümet kurup. 275 Osmanlı devletini yeniden toparlamak için girişilen Tanzimat uygulamalarına karşı.4. 77–79 278 Anton Logoreci.47 277 Constantine A. New York.. Millan. Arnavutluk bölgesi direnç göstermiştir. Sırp. Arnavutluk savaş süresince Yunan. Osmanlı Döneminde… S. 5.

Zogu döneminde ülke. Alexandrov. O yıllarda Arnavutluk çok zor durumdaydı. s. Bu oranın büyük kısmı da İtalyan sermayesine aitti. siyasal iktidarsızlık dönemi başlamıştır. bir Geg olan Fan Noli liderliğinde iktidara gelmesiyle. özellikle de bataklık arazide sıtmaya yol açıyordu..304– 305 280 279 .110 Nicholas C.1992. İtalya sonunda.000 altın frank arasında değişiyordu. 3 Ağustos 1920 Tiran Antlaşması ile Arnavutluk bağımsızlığını kabul etti. 44 diş hekimi. 38 282 V.279 Arnavutluk’un her yanında gösteriler yapıldı ve yer yer silahlı mücadelelere girildi. p. 281 Sanayileşmede dünyanın en geri ülkelerinden biri durumunda olan Arnavutluk’ta GSMH’da sanayi ürünlerinin payı ancak %9.”282 Sina Akşin. Yeni hükümetin en büyük sorunu İtalyan kuvvetlerini ülkeden çıkarmaktı. Arnavutluk liderleri 21 Ocak 1920’de Lushnje şehrinde bir kongre toparlamışlar ve bu kongrede Arnavutluk’un bağımsızlığını istemişlerdir. 29 eczacı ve 29 ebe vardı.000 ila 592. Süleyman Delvina başkanlığında yeni hükümet oluşturuldu. birkaç doktor. Avlonya’dan çıkartıldılar.8’di. s. Melek Fırat.116 Birinci Dünya savaşı sonunda işgal altında parçalanmış ülkeyi kurtarmak için. Albania and ……. A Contemporary World History 1917–1945. Daha sonra İngiliz desteğini de alan Geg beyinin oğlu Ahmet Zogu. Geçim standardı acınacak kadar düşüktü.. Milletler Cemiyetine üye kabul edilmiştir. Tıp fakültesi yoktu ve sadece üçünde modern araç gereç olan on bir hastanede. Sosyal sigorta diye bir şey yoktu. Moscova. “İki Savaş Arası Dönemde Balkanlar…. 1927–32 arasında Kamu Sağlığı Genel Müdürlüğü bütçesi yılda 510. faşist İtalya’nın himayesi altına girmiştir. Progress. 31 Ocak 1925’te cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından. Oluşturulan milislerle İtalyanlar. Bir Arnavutluk tarihçisi şöyle diyor: “Balkan ölçütlerine göre bile Arnavutluk halkının yaşam standardı çok düşüktü: kötü sağlık koşulları ve koruyucu ilaç olmaması salgın hastalıklara. 17 Eylül 1920’de ise bağımsız Arnavutluk. 1986.20 281 Ramadan Marmullaku. Pano. bu da diğer Balkan ülkelerininkinin ortalamasının yarısıydı.280 Ahmet Zogu. 1921–1924 yılları arasında bir ayaklanma ile toprak reformu taraftarlarının. 1927’de kişi başına milli gelir sadece 40 dolardı ki. pp. Noli’yi devirip iktidara gelmiştir. 1 Eylül 1928’de kendisini ‘Kral’ ilan etti. “Albania”.

Güney Arnavutluktan ülkeye girip. 5. 6 Nisan 1939’da Arnavutluk’u işgal etmişlerdir. p. 5. giderek artan Yunan ve Yugoslav tehditlerine karşı. 1976’da ise Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti adını almıştır. Bunun üzerine Yunanlılar. Tüm fabrikalar millileştirildi. Identity and Continuity of States in International law.4. toprak satımı yasaklandı.330 285 Ndreçi Plasari. 1944’te Komünistler kontrolü ele geçirmişlerdir. Amerika ve Sovyetler Birliği Arnavutluğun bağımsızlığına destek vermişlerdir.283 Durumdan faydalanan İtalyanlar. Epir’den Yunanistan’a saldırmış fakat püskürtülmüşlerdir. Aybay yayınları. Daha önce Zogu’nun diktatörlüğünü yaşayan Arnavutluk. 1966. Stalinist stilde şekillendi. pp. dinine. şimdi Enver Hoca’nın diktatörlüğünü yaşıyordu. İki Dünya Arasında Avrupa ve Balkanlar: İdeolojiler ve Uluslarası Politika. 1994. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönem İngiltere. Daha sonra ise Almanlar.20-5 283 . İstanbul. Arnavutluğu ele geçirmişlerdir. işgalden kurtuluş 29 Kasım 1944’ tür. Naim Frasheri. 1946’da Stalinist stilde merkezi planlı ekonomiyi başlattı. Balkanlarda Milliyetçilik ve Siyasi Yaşam:1918-1939. 1954. Oluşturulan meclis.4.1. 1921–1939 yılları arasında.54 284 Krystyna Marek. sürekli artan miktarlarda İtalyan yardımlarıyla ekonomisini ayakta tutabilmiştir. işgale karşı direnişe geçmişlerdir. sınıfına bakılmaksızın işgale karşı direniş örgütlenmiştir.4. Ersin Kalaycoğlu. Oluşturulan cephede Arnavutların politik fikrine. iç ticaret de devlet kontrolüne alındı.285 Arnavutluk’un. dış ticaret devlet tekeline alındı. Bu tarih aynı zamanda bugünkü Arnavutluğun kuruluş tarihidir.284 Arnavutluk’un işgali üzerine İtalya. ‘Strategy and Tactics of the Albanian Party of Labour in the National Liberation War’. Ülke resmi olarak 1946’da Arnavutluk Halk Cumhuriyeti.2. Geneva. İtalya kralına Arnavut tahtını önermiştir. Sosyalist Dönem Enver Hoca hükümeti.4.117 Arnavutluk. s. Enver Hoca tarafından kurulan Arnavutluk İşçi Partisi yönetiminde Ulusal Kurtuluş Cephesi oluşturan Arnavutlar.2. Güney Arnavutlukta. Tirane. işgale başlamışlardır.

Cambridge. Sovyetler ve Arnavutluk ilişkileri gelişti. 1960’tan sonra bozulmuştur. Nüfusunun yüzde doksanının 1940’ların sonlarında geçimlerini tarımdan sağlamalarına rağmen Arnavutluk.000 ton tahıl ithal etmekteydi. Arnavutluk. Prifti. pp. Walter R Iwaskiw.1978. Arnavutluk.Raymond Zickel. Arnavutluk–Çin ilişkileri gelişmiştir. 64 287 286 . Çin’i Akdeniz’e taşıyan Arnavutluk’la. Sovyetlerin ilişkileri gerginleşmiş hatta Arnavutluk. Yugoslavya-Sovyetler Birliği anlaşmazlığı sonucunda Yugoslavya’nın 1948’de COMINFORM’dan çıkarılması ve ilişkilerin kesilmesinden sonra. s. Arnavutluk. Çekoslovakya. Şubat 1949’da Arnavutluk COMECON’a katılıp.38 Peter R. Ülkenin dörtte üçü dağlarla kaplı olduğundan.118 Toprak reformu yapılarak. sonrasında Polonya. Albania. Başlangıçta iyi olan ilişkiler. Socialist Albania since 1944: Domestic and Foreign Developments. Çin ile yakınlaşması Stalin’in ölümünden sonra olmuştur. modernizasyon için ekonomik yardım alabilmek ve güvenliği için askeri ve politik destek sağlamak amacıyla yüzünü komünist dünyaya döndü. Yugoslavya ile ittifak halinde olan Sovyetler ise Yugoslavya’nın yanındaydı. diğer Balkan ülkelerine kıyasla Arnavutluk’ta kişi başına yüzde elli ile yüzde yüz daha az ekilebilir arazi düşmekteydi. yeni müttefik peşindeydi. 287 Arnavutluk 1950’lerde ihtiyaçlarını karşılamak için Sovyetler Birliği ve diğer Doğu Charles Sudetic.288 Sovyet ekonomik yardımı Arnavutluk ekonomisini rahatlatmıştır. Yugoslavya ile ilişkilerini kesmesinden sonra Sovyet yardımlarına bağlı hale gelmiştir. soğumaya başlamıştır. Savaş sonrasında Arnavutluk Yugoslav hegemonyası altına girmiştir. Ancak. Avrupa ülkelerinden yılda 50–60. Yugoslavya’nın Arnavutluk kaynaklarını sömürdüğü anlaşılınca. 1960’a kadar sıkı olan ilişkiler. Sovyetlere verdiği Valona denizaltı üssünü de geri almıştır. Arnavutluk’a destek vereceğini bildirmesiyle. Arnavutluğun sanayileşmesi şaşırtıcıydı ama bu Balkanların diğer yerlerindeki gibi tarım ve köylülerin ödediği ağır bedelle oldu. 1944–48 yılları arasında Yugoslavya ile 1948–61 arasında Sovyetler Birliği ile 1961–1978 arasında ise Çin ile yakınlaştı286. A Country Study. Romanya ve Sovyetler Birliği ile ticaret anlaşmaları imzalamıştır. Macaristan. Arnavutluk tekrar yeni bir müttefik arama yoluna girmiştir. 1992. ed. komşuları gibi gıda maddeleri üretiminde kendi kendine yeterli değildi. güçlü toprak ağaları dağıtıldı. Çin.

Sovyetler Birliği kuvvetlerinin. Balkanlar :1804-… s. 1990’da yarım yüzyıllık bastırılmış bir öfkenin patlamasıyla. 1961'de Sovyetler Birliği ile bağlılıklarını keserek Çin ile anlaştılar. Pakta girmek sonucunda sınırlarını komünist devletler güvencesine almakla birlikte. özel araba mülkiyeti yasağı. Varşova Paktından çekildi.44 Misha Glenny. Çin’le kötüleşen ilişkiler. Çekoslavakya’yı işgaliyle en kötü seviyeye indi ve 1968’de Arnavutluk. Mao’nun 1976 yılında ölümünden sonra. Hoca’nın anısı. İngilizlere.449 . Arnavut Birliği vizyonunu müthiş bir yabancı korkusuyla destekliyordu. zorunlu sakal tıraşı ve hepsinin de üstünde Stalin ve Enver Hoca’nın ilahlaştırılması gibi uygulamalar yapılmıştır. 1955’te kurucu üyelerden biri olarak Varşova Paktı’na (VP) girmiştir. inanmazlıkla seyrettikleri garip politikalara dönüşmüştü. Eleştirenler işlerinden atıldı. Ülkenin tecrit edilmiş durumu bir tür çılgınlığın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Enver Hoca yeni yönetimi ABD ve batıya yakınlaştıkları gerekçesiyle suçladı. komünizm sistemine yaklaşınca Amerika Birleşik Devletle ve İngiltere ile ilişkileri bozulmuştur. Çin tüm yardımını çekip. sonra savunucu milliyetçiliğin olanca gücüyle kendilerine sırt çevirmiştir.119 Bu yakınlaşmalardan ve ittifaklardan Arnavutluk. Arnavutluk konusu. Yugoslavlara. Sovyetler’le Çin arasında ilişkilerin gerilmesine sebep oldu. çalışma kamplarına gönderildi veya öldürüldü. Ancak. Arnavutluk parçalanıncaya kadar kutsal kalmıştı. kredi. Arnavutluk-Sovyetler arasında gerilen tansiyon. 1967’de dini kurumlar resmi olarak yasaklandı ve tüm Müslüman ve Hıristiyan ibadethaneler kapatılıp. Böylece Çin ile ittifak kuran ilk Avrupa devleti oldular. 1961 yılına kadar Sovyetler Birliği ile sıcak münasebetlerde bulundular. Arnavutlar kendilerini Yugoslav tehdidinden uzak görememişlerdir. Sınır boylarında birkaç metrede bir korugan inşaatı. Arnavutluk. Yurtdışına çıkış yasaklandı. A Country Study……pp. para. Albania. 1978’te koparıldı. uzmanlarını 288 289 Charles Sudetic.289 Arnavutluk. mal varlıklarına el konuldu. Ruslara ve Çinlilere yaklaşmış. İstila korkusu ülke dışındakilerin. Hoca. Rejim gereği. teknik ve uzman yardımları alarak büyük yarar gördü. muhalifleri yıldırmak için de sistemli temizlik yoluna gidilmiştir. Modern endüstri ve tarımda makineleşme yolunda büyük yol kat etti.

290 Komünizmin doğu Avrupa’da 1989 yılında çöküşü. botlarla veya başka araçlarla ülkeden kaçtı. Halkın tepkisini yatıştırmak için çok partili sisteme geçme kararı aldı. Yasemin Dobra-Manço. Komünist sistemi devam ettirmek düşüncesinde olan Alia’nın işi zordu. 5. Komünizmin Çöküşü 1985'te Enver Hoca'nın ölümü üzerine Emek Partisi genel sekreterliğine getirilen Ramiz Alia aynı zamanda Devlet Başkanı da oldu. (23 Ağustos 1985) 1980’lerin sonlarına kadar yabancı televizyonlar. komünistlerin mutlak gücü kırılmış oluyordu. Sonunda bazı yabancı firmaların Arnavutluk’ta yatırım yapmasına izin verildi ve batıyla ilişkiler geliştirildi. halkın rejimden rahatsız olduğunu ortaya çıkardı ve ülke çok hızlı bir değişim sürecine girdi. Binlerce Arnavut. ülke yönetiminde bir farklılığın olmayacağını açıkladı. Ramiz Alia. Alia. özel otomobiller. ABD. Bunun yanında. 1997. radyo programları. İstanbul. Yeni başkan Sali Berişa oldu. “Albanian Democracy takes root amidst controversy. üzerlerindeki kısıtlamalardan kurtulmak için seslerini yükseltmeye başladılar. Coca Cola gibi batı ürünleri ve yabancı dilde kitaplar yasaktı. Arnavutlukta’da da heyecan oluşturdu. Temmuz 1990'da meydana gelen olaylar. p. Hoca’nın yerine gelen. Çünkü önceki gibi komünist devletlerden ciddi yardımlar alamıyordu. 1990’ların başında Arnavutluk ekonomisi çöktü ve ülke sosyal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya kaldı. 1992 Martında yapılan seçimleri anti-komünistler kazanınca Alia’nın ve komünistlerin sonu gelmiş oldu. Regional Conflict and uncertainties”. bu hızlı değişim süreci içinde koltuğunu koruyabilmek için birden radikal reformlara girişti.4. Çin desteğini kaybeden Arnavutluk. annual 1916/97 3.4.2. Yeni demokratik yönetimle Arnavutluk izolasyonuna son verdi ve dünyaya açılmaya başladı.120 geri çağırdı. Arnavutluk vatandaşlarına yurtdışı seyehati. 1990’da bağımsız siyasi partilerin kurulmasına izin verince. Turkish Review of Balkan Studies. ekonomide serbestlik sözü verdi. Sovyetler Birliği ve batılı devletlerle ilişkilerini normalleştirme çabalarına girmişir. ISIS. Entellektüeller ve halk. dini özgürlük. 12 290 .2.

batıda Arnavutluk. Adriyatik denizi ve İtalya ile çevrili olan 224.1.15 age. Balkan yarımadasının kuzey batı kesiminde bulunmaktaydı. Toplam 11 tane eyalete sahip olan ülkenin aynı zamanda eyalet merkezleri olan önemli şehirleri. Günümüzde bünyesinden çıkan Sırbistan. Diğer önemli etnik gruplar.1. beş milleti. dört dili. Yugoslavya. üç dini. Ülkenin kuzeyinde Avusturya ve Macaristan.5. Hırvatistan. olan ülkedir.121 5. 1994. Önemli Şehirleri Başkent Belgrat aynı zamanda Sırbistan’ın da merkezidir. Karadağ. birlik ve kardeşlik içinde yaşamak. London. Türk Ansiklopedisi. Federal devletler topluluğu olarak niteleyeceğimiz bu ülke tarihi boyunca farklı etnik grupları barındırdığından problemlerle uğraşmıştır. Arnavutlar. Cilt 32. Genel Bilgiler Güney Slavlarının ülkesi olarak adı konan ülke (Yug’un manası güney demektir291) Avrupa’nın güney doğusundaydı. p. Eski Yugoslavya 5.1.455. Hırvat ve Slovenlerden oluşmaktaydı.15 293 Cevat R.3.5. Slovenya ülkelerine ev sahipliği yapması bakımından önemlidir. Meb Basımevi.2. Gürsoy. Karadağlılar ve Macarlardı. Yugoslavya. Kuzeydoğuda Romanya. 1984. .804 km karelik bir ülkeydi.292 5. p. ülke hakkında genel bir bilgi vermektedir.1.5. iki alfabesi ve bir amacı.1. s.5. 291 292 Mihailo Crnobrnja. yedi komşusu. Konumu Yugoslavya.Ankara. İdeolojik olarak tekerleme gibi söylenen söz. The Yugoslav Drama. Bosna–Hersek.293 5.5. 5. doğuda Bulgaristan güneyde Yunanistan. Nüfus Yugoslavya halkının büyük kısmı Sırp. altı cumhuriyeti. Makedonyalılar.

başkenti Belgrat’tır. 2. Slovenya’nın merkezi Ljubljana. Bosna-Hersek’in merkezi Saraybosna. Savaşçı kabileler olan Daçyalılar ve Traklar zaman zaman bölge halklarını egemenliği altında tutmuşlardır.2. Hırvatistan. Karadağ. 7. Slovenya. Yugoslavya’nın Tarihi 5. merkezi Üsküp 6. yy. Arnavutların ataları kabul edilen İllyrialılar.4.13 . 3500 yıllarında Rusya bozkırlarından gelen ve Hint-Avrupa dillerini konuşan kavimler bölgeye göç etmişlerdir. 5. merkezi Saraybosna 4.Ö 3. yerel kabileler üzerinde baskı kurabilmişlerdir.Ö 200–100 bin) kadar indiğini.5. Bu göçlerden sonra meydana gelen halklar İllyrialılar. yy. merkezi Titograd294 idi.1.5. Kendisine bağlı 2 otonom bölge ise. merkezi Novi sad olan Voyvadina ve merkezi Priştine olan Kosova’ydı.Ö. Eski çağlar Bölge topraklarında insan yerleşiminin alt Paleolitik çağlara (M. Sürekli olarak kuzeyden ve doğudan istilalara uğrayan bölgede güçlü bir devlet kurulamamıştır. Bu 6 federasyon şunlardır. merkezi Zagreb 3. Voyvadina’nın merkezi Novisad ve Maribor’du.5. Federasyonun Yapısı Yugoslavya’yı oluşturan federasyon yapısında 6 Cumhuriyet ve Sırbistan’a bağlı 2 otonom bölge mevcuttu. 5. merkezi Ljublana 5. 1970.2. Sırbistan. M. bölgede yapılan arkeolojik kazılar ortaya koymaktadır. 294 Tuna Baltacıoğlu.Ö. Bosna-Hersek.1. M. Makedonya. İstanbul. M.da Keltler.’larda Yunan kolonileriyle ticaret yaparak bölgede etkileşimi sağladı. Makedonlar ve Traklardır.122 Hırvatistan’ın merkezi olan Zagrep. Bilinmeyen Yolları ve Yönleri ile Yugoslavya. s. 1.

Vlastimir’den sonra Sırbistan. kabileler halinde yaşamışlardır. bölgeyi tamamen ele geçirdikten sonra Romalılaştırma faaliyetine girişti. Kosova zaferinden sonra (1398) Sırpları bu yenilgilerinden dolayı . Özellikle coğrafi şartlarından dolayı İllyria’daki mücadeleler M. Yapılan etkili akınlar döneminde Stafen Duşan ölmüştü. Roma. Roma’yı güç durumda bıraktı ve sonrasında Hun.Kosova savaşında yenilmeleri üzerine. Küçük Slav devletleri Bölgede.da Frankların yönetimine girmişler.5.123 5.2. sonlarında Roma tehdidine uğrayan bölgede.4. Roma ve Bizans dönemi M. 1018’de Bizans bölgeye yeniden hâkim olmuştur. Hırvat kabileleri ise 10. Sürekli ilerleyen Osmanlı gücü karşısında Slav despotları Osmanlı safına geçerek despotluklarını devam ettirme gayretine girmeye başlamışlardır. Romalıların bölge denetimini iyice zayıflattı. Bulgar imparatorluklarına bağlandı.5. Slav kökenli Sırp ve Hırvat kabilelerini Dalmaçya kıyılarına yerleştirdi.yy. Romalıların hâkimiyete girmemek için bir dizi savaşlar yapıldı. Bizans imparatoru Herakleos. Önemli ilk Sırp devleti Vlastimir tarafından. yy.S. Osmanlı hükümdarı Yıldırım Bayezit. Dağınık olarak geniş alanlara yerleşmiş Sırplar ise merkezi bir devlet kuramamış.Ö.3. ayrı bir kilise örgütü kurup Sırbistan’ı bağımsız bir güç haline getirmiştir.2. Osmanlı ilerleyişinin önü iyice açıldı. yy. Bulgar ve Avar akınları. a kadar sürdü. 3. yy. Bizans etkisi altına girdi.’da Got akınları. Roma’nın 476’da yıkılmasından sonra Balkanlar. ilk Slav halklardan olan Slovenler 8. yy.2. Sırp Lazar komutasındaki Slav birliklerinin 1389’da I. bu akınların önünde duramadı. 9. 3. Sırpları Bulgar yayılmasına karşı koymak için kurulmuştur.(1219) 5. Osmanlı Dönemi Osmanlı Devleti kuruluşundan kısa süre sonra Balkanlara doğru yayılmaya başladı. 5.5.2.da bir krallık kurabilmişlerdir. Bölgede Nemanja hanedanı. papadan kral ünvanı alarak. (1255) Duşan’ın ölümünden sonra dağılma sürecine giren Sırbistan.

Fakat Kanuni Sultan Süleyman’ (1520-66) dan sonra bölgede Osmanlı otoritesi zayıflamaya başlamıştır. Biten savaşın anlaşma maddelerinde. Düzen. p. Bosna ve Hersek’in fetihleri tamamlanmıştır. Osmanlıya karşı Slavları kışkırtma politikalarını uygulamaktaydı. yargı gibi birçok alanda Sırp patriği yetkiliydi.297 Fransız devriminden sonra gelişen milliyetçilik dalgası Balkanları da vurdu. p. s. İstanbul’un fethinden 10 yıl sonra. 1804’de Rusya’nın desteğinde. domuz tüccarı olan Kara Yorgi adındaki bir tüccarın önderliğinde başlayan ayaklanmalar. vergiler de artmaya başlamıştır.124 tamamen çaresiz ve ezik durumda bırakmamak için hoşgörülü bir anlaşma yaparak. İstanbul. c.296 Bosna’da İskender Bey’in ayaklanması 1478 yılında bastırılabilmiştir. vergi. Sırpları koruma adına bazı maddeler konmuştur.21 295 . babadan oğla geçmeye. özellikle kullanmıştır. Eğitim. Nitekim 1787–91 yıllarındaki Osmanlı-Rus savaşı sırasında Sırp ayaklanması örgütlenmesi başarılı oldu.295 Bölgenin tamamen fethi hem coğrafi yapısı. 1463 yılında. 1996. Rusya. Anadolu beyliklerinin ülke topraklarına katılması. Haçlılara karşı kazanılan Niğbolu savaşı ve Ankara savaşında.1. Bu hareketlenmeleri Rusya. iç işlerinde bölge halkına serbestlik vermişti. Bu patrikliğin kurulması. Türkiye Yayınevi. bağımsız bir patriklik kurdular.85 296 John R. orduları ile tam sadakatle Osmanlı ordusu içinde beraber savaşmışlardır. Cambridge. Sırp milli bilincinin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.Lampe. 1971. Cambridge Universty Pres.20 297 age. Yugoslavia as History. hem de zaman zaman Osmanlı’nın doğudaki tehditlere yönelmesi sebebiyle gecikmiştir. Daha önceleri İstanbul’da bulunan Ortodoks kilisesine bağlı olan Balkan milletlerine. Rusya’nın korumasında bağımsızlığını pekiştirmiştir. Tımarlar. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Sırp unsurlarının sadakatini kazanmaya gayret etmiştir. Dağlık olan Karadağ ise Osmanlılara vergi verme şartıyla bağımsızlığını devam ettirmiştir. verilen ulusal temelli kilise kurma izni ile yeni yapılanmaya gidildi. Osmanlıya karşı tavır alan Karadağ. asayiş ve vergi toplama işlerini sıkı tutan Osmanlı. Sonuçta Sırplar. Bu yolla 1557’de Sırplar. Osmanlı Devletini çok İsmail Hamdi Danişmend.

yeni topraklar kazanmış. suikastı yapan kişinin Sırbistan tarafından desteklendiğini savunup savaş için fırsat buldu. “The Rise and Fall of the Balkan Idea”. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. aksine Balkanları barut fıçısı haline getirdi.s.5. c. ilgili güçleri tatmin etmediğinden II. Dünya Savaşı ile patlamıştır. 1995. Bu barut fıçısı.125 uğraştırmıştır. Sırbistan. kavga.43 298 . Rusya’nın 1877 de Osmanlıya saldırması sonucu durum değişmiştir. .s. ed. Karadağ ve Bosna-Hersek’i de içine alan daha büyük bir Sırbistan kurma hayallerinden endişe eden Avusturya. Osmanlı’ya karşı ittifaka girip savaş açmaları ile Balkan savaşları yaşanmıştır. I. Lawrance Hill Boks. Sırpların aleyhine devam ederken. 1995. …. ed. ittifaklar. topyekün bir dünya savaşına çekilmiştir. James Ridgeway. Hırvatistan. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare.1908’de Bosna-Hersek’i işgal etmiştir. s.”The Making of Yugoslavia (1830–1945).5. Karadağ. 5.199 300 Branka Prpa-Jovanovic. Osmanlı-Sırp savaşı. Makedonya’nın orta ve kuzey kesimi ile güneye doğru büyük toprak kazanımları elde etti. Fakat yeni sınırlar geçerli bir barış oluşturmadı. Lawrance Hill Boks. Jasminka Udovicki. I. Balkan savaşı çıkmıştır.2. Karadağ’ın bağımsızlığı resmen tanınmış. kurulup.300 Hemen ilan edilen savaşla.19. Birinci Dünya Savaşı Dönemi Barut fıçısı haline gelen Balkanlar için kıvılcım. Avusturya veliahdı Franz Ferdinand’ın bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesiyle çakılmış oldu. Bu savaşın sonunda. Bulgaristan ve Yunanistan’ın.298 1815’te ise Miloş Obrenoviç önderliğinde çıkan yeni ayaklanma sonucunda Osmanlı Devleti Sırbistan’a ödünler verdi. James Ridgeway. Avusturya Jasminka Udovicki.24 299 Temel Britannica. Bosna ve Hersek görünüşte Osmanlı yönetiminde kalmasına rağmen Avusturya’nın yönetimine bırakılmıştır. Balkan savaşındaki bölge paylaşımı. Karadağ ise topraklarını genişletti. 1875’te durumdan etkilenen Bosna-Hersek’liler ayaklanmaya gittiler ve Temmuz 1876’da Karadağlılarla beraber Osmanlı yönetime karşı savaş açtılar.1830 da ise Sırbistan’a tam özerklik verilmiştir. Chicago. (28 Haziran 1914) Avusturya-Macaristan.299 Sırbistan. saflar. Jasminka Udovicki. Sırbistan’ın. 1878 Berlin antlaşması ile Sırbistan. Chicago.

Radik liderliğinde bu hareket federasyondan yana olmalarıyla birlikte uygun şartlarda bağımsız bir Hırvatistan oluşumunu arzu etmekteydi. Hırvat ve Sloven Krallığı meydana gelmiştir.2. Dönemin. Hırvat milletvekilleri parlamento’dan çekilip. Hırvat Çiftçi Partisi. Sırp. Fakat Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun 1918 yılında yenilmesi ile Sırp. s. Zagrep’te ayrı bir parlamento kurdular. Pasiç liderliğinde bu hareketin amacı merkezi büyük Sırbistan kurmaktır. 1.. Hırvat. Başbakanlığa ise muhafız alayının sert bir generali olan Peter Zhivkovich’i getirdi. ülkeyi yeniden örgütledi. Ekim 1918’de Macaristan’dan bağımsız olduklarını ilan etmişlerdir.301 Grupların istekleri çok farklıydı ve demokrasiye geçiş o kadar kolay olamadı. 5.6. Sloven Krallığı I. Baskı. Aleksander. Savaş sonunda Avusturya’da Habsburg monarşisinin çöküşüyle Hırvatistan’da ayaklanmalar çıkmış ve Hırvatlar. 2. Siyasal esneklikten yoksun olan Kral Alexander.126 kuvvetleri Sırbistan’ın büyük bölümünü işgal ettikten sonra Karadağ’ı da işgal etmişlerdir. Dünya Savaşında Sırbistan orduları. Bu gelişmeler üzerine 1921 yılında tahta çıkmış olan I. 3. Radikallere göre daha ılımlılardır. “İki Savaş Arası Dönemde …. ülke içindeki azınlıkların ancak krala bağlılıklarıyla bir arada 301 Sina Akşin. Avusturya ve Bulgaristan orduları tarafından yenilgiye uğratıldı..5. 1929’un Ocak ayında parlamento’yu dağıtarak diktatörlüğünü kurdu. Sırp radikaller. Yeni kurulan Sırp-Hırvat ve Sloven Krallığı 1920 Kasımında kurucu meclisi toplama kararı aldı. Sırp Demokratlar. ayrımcılık ve yolsuzluk sebebiyle ülkede karışıklık çıktı.102 . Melek Fırat. üç siyasi akımı mevcuttu. Ülke ağırlıklı olarak Sırp askeri gücüyle ayakta durmaktaydı. Ekim 1929’da ülkenin adını Yugoslavya Krallığı olarak değiştiren Aleksander.

Melek Fırat.103 Ivo Banac.5. dini ve etnik kimliği olan tüm siyasi partileri kapattı ve baskıcı bir yönetim kurdu.7. 1995.303 Alexander. Kemal Saybaşılı. “İki Savaş Arası Dönemde …s. A Mirror of the New International Order.127 yaşayabileceğine inanmaktaydı. muhalefetin sesini kesemedi.304 5. Bunun üzerine Alman ve İtalyan birlikleri Yugoslavya’yı işgal ettiler. Yugoslavya’yı Alman ve İtalyanların yanında savaşa girmeye zorladı. Alexandrov. yeni idare ve ekonomi anlayışına yönelmiştir. Hırvatlar ve Müslümanlar. Kral Alexander’in baskısı ve yeni politik anlayışı. 1955’te Bandung Konferansı sonrası giriştiği bağlantısızlar hareketi ile bu yeni anlayış 302 303 Sina Akşin. fakat Yugoslavlar bunu reddetmiştir.2. yönetime karşı durmasını sağlayamadılar. Sonrasında ülkede. “Nationalism in Serbia”.302 Alexander’in diktatörlüğünde Yugoslavya’nın tek çatı altında toplanması ve birliği devlet politikası olmuştur. Tito’ya. Sovyet etkisinden uzaklaşmasından sonra dış politikada da yeni anlayışa giren Tito yönetimi. 29 Kasım 1943’te Mareşallik rütbesi verildi ve aynı zamanda Yugoslavya Kurtuluş Ulusal Komitesi’nin başkanı seçildi. 1948’te Kominform’dan çıkarılan Yugoslavya. İstanbul. Balkans.142 304 V. Alman ve İtalyan güçlerinin yanında farklı anlayışta birbirleriyle de mücadele etmektelerdi. Josip Bronz Tito önderliğinde Yugoslavya Komünist Partisi tarafından 1941 yılında başlatılan askeri mücadele oluşturmuştur. 300 . İkinci dünya Savaşı ve Tito Yılları İkinci dünya savaşı sırasında 1941’de Almanya. yeni yönetim. Tito’nun Sovyet etkisinden uzak bir anlayışa girmek istemesi Stalin’le arasını açmıştır. p. Andre Pavelic önderliğinde Hırvat Ustasha hareketi ve İç Makedonya Devrimci Örgütü (IMRO) şiddet hareketlerine girişti. A Contemporary World ….305 Alman ve İtalyan tehlikesi bertaraf edildikten sonra Kasım 1945’teki seçimleri Komünistlerin önderliğindeki Halk Cephesi kazanmıştır. Ocak 1946’da Tito’nun önderliğinde sosyalist bir sistem kurmaya yönelinmiştir. Savaş sırasında Sırplar. p. ed. 1953’te Balkan Paktı. Savaş sırasında en etkili direniş hareketlerinden birini. Fakat bu hareketler şiddet yoluyla yapıldığından kitlelerin. Güney Göksu Edoğan.

Ivan Torov.307 Ülkede geniş ekonomik reformlar yapıldı. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare.90 309 Slavko Curuvija. anayasasında değişiklik yaparak. Ancak bu görüşmelerden de bir sonuç alınamadı. Bedri Selim. Çağdaş Bir Önder Tito. Yeni Yugoslavya ve dağılma 1990’ın Ocak ayında ülkede politik kargaşayı sona erdirme.37 306 Dr. James Ridgeway. Beyto Nobirdali.308 Buna bağlı olarak da milliyetçi akımlar tüm cumhuriyetlerde yükseldi. Lawrance Hill Boks. s. 1965’te devletin fiyat kontrolünü kaldırıp. gerekirse federasyondan ayrılabilecekleri kararını aldı. 1981’de Kosova’da sık sık çıkan ayaklanmalar.s. Slovenyaya karşı boykot ilan edildi.43 308 Yusuf Küpeli. toplantı kaosla bitti. 1977. Kaos sonucunda. “Gerçeği gören ve Gelişim Yolunu Gösteren Önder”. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. Chicago. Ekonomik bunalım ülkeyi çöküşe sürükledi.8. Slovenya. Pazar ekonomisine geçmeyi benimsedi. s. Tarihin izinde…. Bedri Selim.5. 1977. İstanbul. reformlar yapıp ülkedeki birliği yeniden sağlama amacıyla Yugoslav Komünist partisi toplandı. Lawrance Hill Boks.. “The March to War (1980–1990)” ed. karışıklar ve ayaklanmalar başladı. Özellikle Sırbistan ile Hırvatistan ve Slovenya arasında çekişmeler oldu. Jasminka Udovicki. 1995. 1980 yılında Tito’nun ölümü ile durum daha da kötüye gitti. 5. Çağdaş Bir Önder Tito. Chicago. altı federasyon devlet başkanları arasında görüşmeler yapıldı.700’lere çıktı ve fiyatlar her ay ikiye katlanarak arttı. Sloven halkının geleceğini Sloven Meclisinin vereceğini.43 305 . Fakat Sloven delegeler kongreyi terk ettiler. Ülkede enflasyon %2. ed. Belgrat’ta gösteriler yapıldı. Tito. Çağdaş Bir Ülke Yugoslavya.309 Aynı yıl Hırvatistan da çok partilili seçime gitme kararı aldı.30 307 Mikro Tepavac. Fakat 1970’lerde ekonomik açıdan zor yıllar yaşadı. çok zor dönemler geçirdi.128 yönünde dış politika hamleleri uygulamıştır. tarafsızlık politikası ve bloklar arası anlaşmazlıkların ortadan kaldırılması fikrindedir. Der. s. Der. Buna. Hırvatistan’daki Sırp azınlık ve Kosova’daki Arnavut azınlıklar ayaklanma çıkarınca. Çağdaş Bir Ülke Yugoslavya. İstanbul. Jasminka Udovicki. Beyto Nobirdali. daha sonra cumhuriyetler arası gerilimleri getirdi. Tito’nun ardından inişe geçen Yugoslav ekonomisi.s.306 1960’larda girişilen reformlarla hızlı bir ekonomik büyüme yakalayan Yugoslavya. James Ridgeway.2. 1995. Yugoslavya federal yönetimi 1990’larda ayaklanmalar ve federasyondan ayrılma talepleri ile uğraşmak zorunda kaldı. Vladimir Bakariç. İşsizlik ve enflasyon arttı.” Tito’s Yugoslavia”. Sırpların tepkisi sert oldu.

1995. A Mirror of the New International Order.129 1991 Temmuzunda önce Hırvatistan.’de bağımsızlık isteyen devletlerin. Sonuçta Bosna-Hersek. bağımsızlıklarının tanınması anlayışındaydı.311 Sonuçta her iki tarafta dış yardım aldıklarından çatışmalar uzadı. İstanbul. Müslüman halka karşı birleştiler. Bu arada Hırvatistan. p.’ye başvurdular. Ardında Yugoslav ordusu Slovenya’ya ve Hırvatistan’a karşı harekâta girişti.000 kişi hayatını kaybetmiştir. İlk olarak Slovenya.T. Almanya’nın Balkanlarda fazla güçlenmesinden rahatsızlık duyan Fransa ve İngiltere ise belli ölçülerde Sırplara yardımcı oluyorlardı. 1 Mart 1992 günü Bosna-Hersek’te yapılan halk oylamasında çoğunluk bağımsızlık yönünde oy kullanıldı. “Continent of Conflict” Financial Times. 1992 baharından 1995 sonuna kadar Bosna-Hersek iç savaşında. Almanya ve Avrupa Birliğinin desteğini arkasına alan Slovenya’nın ayrılışı büyük çatışmalara sahne olmadı. Slovenya. sonra da Slovenya bağımsızlıklarını ilan ettiler. “Bosnian Muslims: Historical Background and Present Conflicts”. BM ve AB’nin diplomatik yollarla savaşı bitirme çabaları sonuçsuz kaldı. Bir milyonun 310 311 Edward Mortimer. Katliama uğrayan Müslümanlar toplama kamplarında ve Sırp baskısı altında sindirilmeye çalışıldılar. Fakat hükümetin işi zordu. Federasyondan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. 29 Temmuz 1992. A. Eylül 1992’de ise BM genel kurulu Yeni Yugoslavya’yı örgütten çıkarttı. Avrupa ülkelerinin çoğunluğu ve ABD. Avrupa Topluluğu ülkeleri aracılığıyla ateşkes sağlandı. Hırvatistan ve Sırbistan. Aliya İzzet Begoviç liderliğinde hükümet kuruldu. Balkans.310 Fakat çatışmalar tam olarak durmadı. Tarihin izinde ….19 Yusuf Küpeli.91 312 Smail Balic. iyi hazırlanmış silahlı grupların ve ordu mensuplarının. çoğunluğu Boşnak 300. silahsızlar üzerine katliama varan saldırmalarıydı. Belgrat.312 BM güvenlik konseyi. Bosna-Hersek ve Makedonya bağımsız devlet olmak için A.T. Mart 1992’de Bosna Hersek’te Sırp milisler.155 . 7 Nisan 1992’de Yugoslav federasyonundan ayrıldığını ilan etti. Güney Göksu Edoğan. Çünkü Almanya ve Vatikan. s. Bosna ve Hersek Sırp Cumhuriyetinin kurulduğunu ilan edip Müslümanlara karşı bir etnik kıyıma başladılar. ed. 27 Nisan 1992’de kabul ettiği bir anayasa ile Sırbistan ve Karadağ’dan oluşan Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. Mayıs 1992’de Sırbistan ve Karadağ’ı saldırganlıkla suçladı ve yaptırımlar yapılması yönünde karar aldı. Hırvatların arkasındaydı. Kemal Saybaşılı. bağımsızlığı tanıdı. Bu bir iç savaş değil. s.

görevi kötüye kullanmak ve zimmetine mal geçirmek suçundan Mart 2001’de Miloseviç’i tutukladı. Bu arada Karadağ’daki parlamento seçimlerini ise Miloseviç’e karşı tavır alan aday kazanmasına rağmen Miloseviç yanlısı Momir Blatoviç’in federal başkanlığa getirilmesi. 23 Aralık’ta yapılan seçimlerde oyların % 64’ünü DOS kazandı. önce IFOR. 1999 Martında ABD öncülüğünde. Akabinde Sırbistan ve BosnaHersek arasında diplomatik ilişkiler kuruldu. Slobodan Miloseviç. Sonuçta ABD’nin desteğiyle Kasım 1995’te Ohio’da bir hava üssü olan Dayton’da. BM ambargosu. Sırbistan Sosyalist partisinin iktidardaki ağırlığı devam etti.130 üzerinde mülteci de başta Almanya olmak üzere değişik ülkelere göç etmişlerdir. Yugoslavya’daki stratejik hedeflere yönelik NATO hava harekâtı düzenlendi. 6 Ekim günü Miloseviç görevi bıraktı. Miloseviç Temmuz 1997’de federal cumhurbaşkanı olarak seçildi. Karadağ’ın federal hükümetle ilişkilerini gerginleştirdi. Penguin Books. Sırp polisinin Mart 1998’de Kosova Kurtuluş Ordusunun eylemlerini gerekçe gösterip top yekûn Kosova üzerine harekâtı. Yeni hükümet. Yugoslav tarihinde derin etkiler bırakmıştır.31 . ülkeyi tekrar uluslararası alanda istenmeyen ülke durumuna düşürdü. 5 Ekimde Sırbistan Demokratik Muhalefeti (DOS)’un haksızlığa uğradığı gerekçesiyle parlamentoyu basmalarının ardından. s. Başta 313 314 İrfan Kaya Ülger.314 Sırbistan parlamento seçimlerinde milliyetçi adayların önemli başarılar elde etmesine karşın.223 Misha Glenny. Amerikalı diplomat Richard Halbrooke’ın başkanlığında taraflar müzakere masasına geldiler. Ekim 1996’da resmen kalktı. Miloseviç’e karşı hoşnutsuzluğu artan Sırplar. sonra SFOR adını taşıyan “Barışı Koruma Gücü” Bosna-Hersek’te göreve başladı. New York.1999 Temmuzunda Rusya’nın arabuluculuğuyla bölgeden çekilen Sırp kuvvetlerinin yerine NATO birlikleri girerek BM gözetiminde bir yönetim oluşturuldu. Dayton barışının ardından. The Fall of Yugoslavia. Hava harekâtı sonrasında artan Sırp baskısı sonucunda katliamdan korkan 780 bin kişi başta Arnavutluk olmak üzere komşu devletlere kaçtı. “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: …. Bu güce Türkiye’de destek vermiştir.p.313 Yüz binlerce kişi evlerini terk etti.1994. Bu anlaşmayla yeni BosnaHersek şekilleniyordu.

Yüzölçümü Toplam: 20. Yugoslavya’dan Kopan Devletler 5. Koordinatlar 46 07 K.3.1. …….5.1. gerek gönüllü.p. 5.273 km2 deniz: 122 km2 kara: 20.131 Yugoslav hükümeti.3.6 km.334 km Deniz Sınırları: 46.3.’dir 315 Ivo Banac. gerekse de savaş yoluyla homojen topraklar oluşturma hedefi ile şiddet ve tecavüzlere başvurmuştur.151 km 2 Kara Sınırları: Toplam: 1. Miloseviç’i yargılanmak üzere Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesine vermeyi reddetmesine karşın artan uluslararası baskılara dayanamayarak. “Nationalism in Serbia”.315 2002 yılında Sırbistan ve Karadağ arasında varılan mutabakatla yeni anayasa hazırlanarak 2003’te yürürlüğe girdi.5.2.5. Savaş suçlusu olarak yargılanan Miloseviç. etnik temizlik yapmak politikasıyla. 5.152 .3.1.1. haziran ayında mahkemeye teslim etti. 14 49 D 4. Slovenya 1919 yılında katıldığı Yugoslavya’nın dağılmasıyla 1991 yılında bağımsızlığa kavuşmuştur.. Ülkenin adı da Sırbistan-Karadağ olarak değiştirildi.5.

5.3. kadın 177.5.5. (Temmuz 2002 tahmini) Yaşa Göre Nüfus Dağılımı: Slovenya’da nüfusun yaşa göre dağılımı.3.7% (erkek 155.884) 65 yaş ve üstü: 14. Avustralya ile 330 km. 5. güneydoğu ve doğuda Hırvatistan’la çevrilidir. . Sınır uzunlukları. 1.932. güney.6%.1. vadilerde ve platolarda kıtaya özgü iklimin etkisiyle soğuk kışlar ve sıcak yazlar yaşanır. 0–14 yaş: 15. İklim Sahil kesimlerinde Akdeniz iklimi hâkimdir.790. Doğuya yaklaşıldıkça. Başkent Slovenya’nın başkenti Ljubljana’dır.1. Slovenyalı 88%.4. Nüfus Slovenya’nın nüfusu. Hırvat 3%. Yugoslavya’nın dağılmasından sonra bölgeye gelen. Macaristan ile 102 km. 5. Yugoslav 0. Istria bölgesinde İtalyanlar. Nüfusun %90’a yakın kısmı Slovenlerden oluşmaktadır. Kuzeyde Avusturya. Boşnak.3.1.5.707) 15–64 yaş: 69. Sınır komşuları Batıda İtalya. Sırp ve Hırvat göçmenlerin oranı % 6 civarındadır.354.3. Nüfus oranı. Boşnak 1%.dir. Hırvatistan ile 670 km. Prekmurce yöresinde Macarlardan başka Arnavut ve Çingeneler diğer azınlıkları oluşturur. kadın 147. Macar 0.989. kuzeydoğuda Macaristan. kadın 663. İtalya ile 232 km.132 5. Sırp 2%.5% (erkek 103.5.917’dir. diğerleri 5% (1991) olarak şekillenmiştir. 5.193) (2002 tahmini) olarak belirlenmiştir.5.8% (erkek 684.3.1.4%.

2.2.538 km2. Macaristan’la 329 km.5. Hırvatistan Hırvatistan.5. Sınır komşuları Hırvatistan’ın. .dır.542 km2 deniz: 128 km2 kara: 56. Sırbistan’la 254 km. Kuzeybatıda Slovenya.185 km.1. Bosna Hersek’le 932 km. Slovenya.6. Güneyde Bosna-Hersek. Balkan yarımadasının kuzeybatısındadır. sınırı vardır. Yüzölçümü Toplam: 56. Doğuda Sırbistan.5. Haziran 1996’da Avrupa Birliği ile aday üyelik anlaşması imzaladı. kuzeyde Macaristan.3.133 5.dir 5.2. 5.835 km.2. 5. Slovenya ile 670 km. Koordinatlar 45 10 K.2.414 km 2 Kara Sınırları: Toplam: 2.3. Deniz Sınırları: 5. Not Aralık 1992’de Avrupa devletleri Slovenya’yı resmen tanıdı. 15 30 D 5.1.5. Batıda da Adriyatik denizi ile çevrilidir. 2004 yılında AB ve NATO’ya üye olmuştur. İtalya ile eski anlaşmazlıkların giderilmesinden sonra ülke. Yüzölçümü 56.5.

osi. 5.2. sahil kesiminde ise kışlar daha ılıman. Slovak. Bağımsızlık sonrası çizilen sınırlarda Hırvatların yaklaşık beşte biri ülke dışında kalmıştır.6. Zadar.448. Sırp 4.859) (2002 tahmini)olarak belirlenmiştir.hu/country_datasheet. Nüfus ve Etnik Gruplar 5.5.2. 5. Başkenti ve Önemli Şehirler Hırvatistan’ın Başkenti Zagrep.2.5. Cakovec. 5. Hırvat 89. Etnik Gruplar Hırvatistan’da etnik yapı.134 5.5.2.5.cia.6%. 316 olarak tahmin Macar. Çek ve çingene) (2001 nüfusuna göre)317 olarak şekillenmiştir.5.494.1. 0–14 yaş: 18. Nüfus Hırvatistan nüfusu 4. Osijek. split. diğer 5. kadın 424. kadın 390. kışlar soğuk. yazlar daha yağışsızdır.5%.970.5.9% (Boşnak.2.749 ( Temmuz 2006 tahmini) edilmektedir. kadın 1.3% (erkek 1.5. Rijeka. Bunların büyük kısmı Bosna Hersek’tedir.4% (erkek 252.2.gov/cia/publications/factbook/geos/hr.3% (erkek 411. 316 317 http://lgi.4. Yaş Dağılımı ise.305.php?id=42 http://www.html . Önemli şehirleri.797) 15–64 yaş: 66.973) 65 yaş ve üstü: 15. İklim Yazlar sıcak.5.847. Dubrovnik’tir.461.

3. Sınır komşuları Makedonya’nın Arnavutluk’la 151 km.3.8% (1991) 5.3. başkenti Üsküp.5. 41 50 K.5. Makedonya. 5. Din oranı. Din Hırvatları.3. Tetovo.3.2%. Güneyde Yunanistan. Bulgaristan’la 148 km. diğerleri ve bilinmeyenler 10.5%. 5.2. Doğuda Bulgaristan. Prilep. 5. Önemli Şehirleri.5.3.2. 22 00 D koordinatlarındadır. Kumanovo ve Bitola’dır. Katolik mezhebine bağlı olmalarıdır. Yunanistan’la 246 km. . Müslüman 1.135 5. Başkent ve Önemli Şehirler Makedonya’nın. Sırbistan 221 km sınırı vardır. Makedonya 5.5. Sırplardan ayıran en önemli özellik.5.333 km2 deniz: 477 km2 kara: 24. Kuzeyde Sırbistan. batıda Arnavutlukla çevrilidir.7.5. Ortodoks 11.1%. Koordinatlar Makedonya.1.856 km 2 Kara Sınırları: Toplam: 766 km.4%. Roman Katolik 76. Yüzölçümü Toplam: 25.4.dir. Protestan 0.

Makedonyalı Ortodoks % 67.5.638.5. Roma 2. 5.5.3. kışlar ise oldukça soğuk ve kar yağışlıdır.1%.3.4% (erkek 239.2%.6. Etnik Gruplar Makedonya’da etnik yapı. Makedonlar ve Sırplar Ortodoks Hıristiyan.5.7%.800 ( 2002 tahmini) olarak tahmin edilmektedir. 18 00 D koordinatlarındadır. 0–14 yaş: 22. Arnavut 22. 5. Yaş Dağılımı ise. Türk 4%. Dinler Genellikle.1. Müslüman % 30.5.5. 5.5.684) (2002 tahmini) olarak şekillenmiştir. kadın 221. İklim Makedonya’da yazlar sıcak ve kuru. kadın 118.136 5.3.2. 2.4. Sırp 2.4% (erkek 94. Türk ve Arnavutlar Sünni Müslümanlardırlar.5.5. 5. Bosna Hersek 5.446) 15–64 yaş: 67. Nüfus ve Etnik Gruplar 5. Koordinatlar Bosna –Hersek 44 00 K. diğerleri % 3 oranında dağılmaktadır.368.450) 65 yaş ve üstü: 10.4. .054.1. Nüfus Makedonya nüfusu.6%. Makedonyalı 66.3.4% (1994) olarak dağılmıştır. kadın 686.5.7.2% (erkek 694.3.214. diğerleri 2.

Mostar.5. Batı ve batı ve güneyde Hırvatistan. Bihaç. İdari yapı Federasyon içindeki 10 kanton nüfus yapılarına göre “Hırvat yoğun”.459 km.5. Başkent ve Önemli Şehirleri Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna.dır. Yüzölçümü 51. 2. 3. Önemli Şehirleri. 4.dir. Biyelina.129 km2. 5. Doboy. 5. “Boşnak yoğun” veya “etnik olarak karışık” kantonlar olarak ayrılmışlardır. 6. Priyedor.137 5. Banya Luka’dır.129 km 2 Kara Sınırları toplam: 1. Zenitza.5.3.5. Sınır komşuları Kuzey. Doğu ve Güneydoğuda Sırbistan ve Karadağ’la çevrilidir.4. 5.2. Una-Sana Kantonu (B) Posavina Kantonu (H) Tuzla Kantonu (B) Zenica-Doboj Kantonu (B) Bosna-Podrinje Kantonu (B) Merkez Bosna Kantonu (K) .5.129 km2 deniz: 0 km2 kara: 51.4. Buna göre Federasyon bünyesinde 5 Boşnak yoğun.4. 5. 3 Hırvat yoğun ve 2 karışık kanton bulunmaktadır. Tuzla.4. Yüzölçümü Toplam: 51. Her kantonun kendi seçmenlerince doğrudan seçilen bir Başkanı ve Meclisi bulunmaktadır BH Federasyonundaki Kantonlar şunlardır: 1.4.

Sırp 5. Nüfus ve Etnik Gruplar 5. Hırvat 17%. erkek 1.1.391. (H): Hırvat yoğun. (K): Karışık318 5.7. 5. İklim Bosna Hersek’de yazlar sıcak ve kışlar soğuk geçer. Etnik Gruplar Bosna-Hersek etnik olarak.4. kışlar uzun ve sert. sahil kesiminde ise kışlar yumuşak ve yağmurlu geçer. diğerleri 2.388 ( 2002 tahmini) olarak tahmin edilmektedir.659.tika. 3.2.5% (1991) olarak şekillenmiştir. 318 http://www.6.tr/Dosyalar/Bosna%20Hersek. erkek 382. erkek 218. 9.5%. Hersek-Neretva Kantonu (K) Batı Hersek Kantonu (H) Saraybosna Kantonu (B) Livno Kantonu (H) (B): Boşnak yoğun.224) 65 yaş ve üstü: 9.037) 15–64 yaş: 70.432. .7.4.964.5. Nüfus Bosna-Hersek nüfusu. 5.518) (2002 tahmini) olarak ayrılmıştır.doc.6% (kadın 161.4.559.366.138 7.7. Deniz seviyesine oranla daha yüksek olan bölgelerde yazlar kısa. Boşnak 44%.4.gov.5. Yaş Dağılımı’na bakılırsa: 0–14 yaş: 19. Sırp 31%. 8.6% (kadın 1.5.8% (kadın 403. 10.5.

Buna göre.8.5. Müslüman 40%. 5.5.5.4. Dağlık olduğundan nüfus yoğunluğu düşük olan Karadağ’da ağırlıklı olarak Karadağlılar mevcuttur. Din Karadağlılar Hıristiyan Ortodoks’turlar.145 (2003) olarak tahmin edilmektedir.5. Roman Katolik 15%. 5.2dir. Protestan 4%.5. Yüzölçümü Karadağ’ın yüzölçümü.5. batısında BosnaHersek.812 km.5.139 5. güneyinde Adriyatik denizi yer alır. 13. 5.3.5. Ortodoks 31%. Arnavut azınlıklar yaşamaktadır.1. . Başkenti Podgorica'dır (eskiden Titograd) 5. Bunun yanında Müslüman. Karadağ 5. Nüfus Karadağ’ın nüfusu 620.5. diğerleri 10% oranındadırlar.5.5. Din Boşnaklar Müslüman.5. kuzeyinde Sırbistan.5. Hırvatlar ise Katolik’tir.4.5. 5. Sırplar Ortodoks.2. Sınırlar Doğusunda Arnavutluk ve Kosova.

6. s. İstanbul. Sırbistan 5.968 km2. Batıda Bosna-Hersek. Kuzeyde Macaristan’la çevrilidir. 3 Haziran 2006'da ise Karadağ Parlamentosu. 5. 1993. Sırbistan ve Karadağ. Sancak ve Kosova Raporu. Not Yugoslavya'nın parçalanmasından sonra. Sırp nüfusundan başka önemli oranda Sırp olmayan nüfus mevcuttur. Bunlar arasında en kalabalık grup Kosova Arnavutları daha sonra da Voyvodina bölgesindeki Macarlardır.000’e varan Boşnak Müslüman grup da Sancak bölgesindedir. yeni Yugoslavya'yı oluşturdular.5.361 km. Doğuda Bulgaristan ve Romanya.5. Sınırlar Sırbistan. Yüzölçümü Yüzölçümü tek Sırbistan olarak. Bu iki ülke.5 lik evet oyu ile ise bağımsız olma kararı aldı. Nüfus Kosova ve Vojvadina dışında nüfusun % 80’i Sırplardan oluşmaktadır.2 dir.2.38 . Güneyde Makedonya. Kuzeybatıda Hırvatistan.5.6. Karadağ.319 319 Bosna Dayanışma Grubu.6.140 5.1. 5. referandumda çıkan sonuca dayanarak Karadağ'ın bağımsızlığını ilan etti. 2003 yılında Sırbistan-Karadağ olarak daha esnek bir federasyon çatısı altında birleşti.5. 55. Ayrıca nüfusu 400.6.5. Güneybatıda Karadağ ve Arnavutluk.5. 5.3. 21 Mayıs 2006 Pazar günü yapılan referandumda çıkan %55. kuzeydeki Vojvodina ve Güneydeki Kosova ile 88.6.

wikipedia. 1999 sonrası Sırpların bölgeden akın akın kaçması sonrasında ise hala burada kalan 80 bin kişilik bir Sırp toplumu vardır. Boşnaklar ise Müslüman’dır. 5.000 civarında Türk azınlık da yaşamaktadır. Hırvatlar Katolik. Kosova Başkenti Priştina’dır.5.5. Sırbistan devleti sınırları içinde kalan ve denize çıkışı olmayan.6.5.5.5. Ayrıca.141 5. Din Sırplar Ortodoks.6. 5.6.1. (Özellikle Prizren. Voyvodina Voyvodina’nın başkenti Novi Sad’dır.2.org/wiki/Kosova .5.4. Gilan ve Mitroviça'da) 320 5.506 km2’dir 320 http://tr. Bölgedeki Arnavut sayısı 2 milyondur. bölgede 30.5.6. 1999 yılından bu yana fiilen Birleşmiş Milletler idaresinde olan bir bölgedir. Mamuşa. Özerk Devletler Sırbistan sınırlarında kalan iki özerk devlet mevcuttur. Yüzölçümü ise 21. Priştine.

142 6. Yunan nüfusunun yaklaşık % 4’ü azınlıklardan oluşmaktadır. İtalya’nın yanı sıra bir dönem ülkeye egemen olan. 1995. 14 ayrı dil konuşulduğu tespit edilmiştir.322 Arnavutluk ve Makedonlar genellikle anavatan sınırlarına yakın mücavir alanlarda yoğunlaşmış şekilde bulunmaktadırlar. yerel yapıyı etkilemiştir. Daha sonraları ülkeyi etkileyen. Venedik..321 Yunan hükümeti etnik yada kültürel değil. Bulgarlar. Ankara: Ümit Yayıncılık. s. Yakın doğu’nun tüccarları. s. Sırplar. Pomaklar. Yunanistan’da Dil Grupları Yunanistan’da asıl unsur Yunanlıların konuştuğu Yunanca’dan başka. YUNANİSTAN VE BALKANLAR 6.38 322 Şükrü Sina Gürel. yalnızca dini yapıya dayalı azınlıkları kabul etmiştir. Meglenler (Rumanian Megleno) gibi çok çeşitli etnik halk vardır. Makedonlar. hâkimiyetlerini kuran diğer unsurlar. çec. İstanbul: İletişim Yayınları. Tarihsel Boyut İçinde Türk Yunan İlişkileri. Arnavut.84 323 İrfan Kaya Ülger. Nüfusun yaklaşık %95’i Greklerden oluşan Yunanistan’da aynı zamanda Türkler. Daha çok Batı Trakya’da yerleşen Türklerin sayısı yaklaşık 130. İtalyan ve İngilizlerdir. Bunlar. Gagavuzlar.323 6. Makedon.2. Ulahlar da Türklerden sonra varlıklarını en iyi koruyabilen ve Yunan baskısına dayanan gruplardandır. Arnavutlar. Masedler (Rumanian Macedo). Yunanistan’ın Etnik Yapısı Farklı etnik yapıların bulunduğu Yunanistan. Karamanlılar. Çingeneler.1. 1993. Fransa. 1992 araştırmalarına göre toplam 15 dil 321 Stefanos Yerasimus. Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: ….000 kişidir. Yunanistan’da bulunan azınlıklar arasında Türkler dikkat çekmektedirler. Ermeniler. Milliyetler ve Sınırlar. tarihi itibariyle konumundan dolayı farklı medeniyetlerin ve halkların etkisinde kalmıştır. Slav.s. Türk. Resmi yapıda homojen olarak kabul edilen “Helenleştirilmiş” kabul edilen azınlıklardır. Şirin Tekeli. Bu etkilerin en büyüğü imparatorluk kuran Roma. Bizans ve Osmanlı Devletlerinin etkileridir. Ulahlar.234 . Hırvatlar.

2. 3. 1. Arnavutça: Attika.000 kişi konuşmaktadır.000 ila 150. 4. Girit Lehçesi ve Güneydoğu Lehçelerinden oluşan biçimdir. İkincisi Demotikos.8 ini oluşturan 180. Ermenice: Yunanistan’da 20. 40. 5. 6. Bulgarca: 30. Eski Atina Lehçesi.000 Ermeni. Arnavutça konuşan bu insanlar Hıristiyan’dır. Kuzey Lehçeleri.000 kişi tarafından konuşulmaktadır. Bunlar Müslüman’dırlar. Ermenice konuşmaktadır ve bunlar Hıristiyan’dır. Makedonca: Yunan nüfusunun % 1. Ethnologue Database verilerine göre Yunanistan’da Yunanca dışında konuşulan dillerden bazıları ve konuşan etnik gruplar hakkındaki bilgileri alfabetik sırayla alıyoruz. Pontik: 1920-30’larda Türkiye’nin Kuzey Karadeniz bölgesinden gelen göçmenlerce konuşulur. Çağdaş Yunanca 3 ayrı biçimden oluşmaktadır. üçüncüsü Katharevusa’dır.143 konuşulmaktadır.000 Müslüman çingene tarafından konuşulmaktadır. 7. Güney Euboia ve Salamis Adası Atina ve Epir bölgesinin köy ve kırsalında 50. . Bunlardan ilki Pelopennosus Lehçesi. Mased Yunancası: Kuzeybatı Selanik. kuzey Yunanistan ile Pindus dağları ve Trikala etrafında 50.180 (1986) Makedon azınlık tarafından konuşulur. Bokatia.000 dolayında Pomak tarafından konuşulmaktadır. Balkan Romancası: Bir çingene dilidir.

1990’lara kadar soğuk savaş döneminde dahi tehdit olarak kuzeyden çok doğuyu algılayan politikalar uygulamıştır. 135 324 . Kostas Ifantis (Der. 1996. dağılan Doğu Bloğu ülkelerinden yarım milyon kadar kaçak işçinin ülkeye girmesi.326 Ethnologue Database: Greece http://nic2. Stephen Larrabee. 938 pp. büyük güçlerin bölgeyi bir satranç tahtasına çevirmesi ve nüfuz mücadeleleri yaşanması yeniden gözlemlenmiştir. Greece in a Changing Europe. Türkçe: Trakya ve Ege bölgesinde 128. Makedonya. F.org 326 Thanos Veremis. Yunanistan ve Türkiye’den oluşan yeni bir yapılanma ortaya çıkmıştır. Manchester University. Katia Vlachos. Grimes ed.rand.380 kişilik nüfusa sahip Müslüman Türkler tarafından konuşulmaktadır. Sırbistan. Manchester-New York.3. Bulgaristan. Yunanistan ve Türkiye olarak ortaya çıksa da. “A Greek View of Balkan Developments”. Twelfth edition. www. Yugoslavya’nın da parçalanmasının Balkanlarda etkisi büyük olmuştur. ISBN: 0-88312-815-2 künyeli esere dayandırılarak hazırlanmıştır. bölgede etnik bölünmüşlüğü bir şekilde dengeleyen sosyalist sistemlerin çökmesiyle sonuçlanmıştır.net/ethnolog/eth. 1992x. kurulan yeni Yugoslavya ve Yunanistan bağlantılarıyla. Barbara F. Bu çöküş ve etnik problemlerin yeniden ortaya çıkmasıyla. Greece’s New Geopolitics.324 6. Almanya bölgede Hırvatistan ve Slovenya üzerinde nüfuz sağlamakla. ABD ise askeri alanda etkin olma yoluna gitmişlerdir. Karadağ. Eski Yugoslavya’nın parçalanması sonrasında bölgede.hawaii.). gerek ekonomik ve gerekse toplumsal yapı olarak zor duruma sokmuştur. Rusya. Soğuk savaş sonrasında Balkanların karışık durumu sebebiyle bu bölgeye odaklanmış olan Yunanistan’ı. 1989’da Sovyetler Birliğinin çöküşüyle başlayan Doğu Bloğunun yıkılma süreci. Mihele Zaninni.144 8. Yunanistan. Zaten politik istikrarsızlığın ve karmaşanın kaynağı olarak tanımlanan Balkanlar325 yine bekleneni vermiştir. Yunanistan’ın Balkan Politikası Sovyetler birliğinin parçalanmasının ardından. Bu yapıda baskın devletler Yugoslavya.cgi/Greece Bu internet sayfası General Publications Catalog of the Summer Institute of Linguistics tarafından: Ethnologue: Languages of the World. s. Kevin Featherstone. Romanya. Yugoslavya ekonomik ve siyasi açıdan etkin bir güç olamamış sonucunda da dağılmıştır. Arnavutluk. 325 Ian Lesser.

bölgede siyasi değişimler yaşanmıştır. s. 327 Doğu Bloğunun dağılması aşamasında Türkiye ve Yunanistan dışında. Sırbistan ile yakın ilişkiler kuran ve Makedonya’yı istikrarsızlığa sürükleyecek kararlar alan Yunanistan’ın. yeni sınırlar. birliğin Akdeniz Politikasına zarar verdiğini düşünmekteydi.). Bu yeni tehdit algılayışı ile Yugoslavya’nın dağılmasının ardından baş gösteren çatışma ortamında Sırbistan’ı desteklemiş. 1995 yılından sonra Yunanistan’ın Balkanlar üzerine geliştirdiği politika değişmiştir. Avrupa birliği içine taşıyarak. yerini işbirliği ve dostluğa dayanan yeni anlayışa bırakmıştır. Türkiye’nin Komşuları. Bu tarihten itibaren Makedonya ve Arnavutluk üzerine uyguladığı sert ve dışlayıcı politikanın bölgeye istikrar getirmekten çok çatışmaları daha da alevlendireceği. 2002. Arnavutların sınırları dışındaki Arnavutlarla daha ilgili olması ile Yunanistan kedini tehdit altında görmüş ve dış politikasını şekillendirmiştir. özellikle Makedonya ve Arnavutluk. İmge. AB’nin bölge politikalarına ters düştüğü. Fakat Yunanistan’ın geliştirdiği tehdit görme politikasıyla.145 Soğuk savaş sonrası yeni yapılanmaya gidilen Balkanlarda. yanı başında kurulan Makedonya Cumhuriyeti. Melek. Türkiye’nin Balkanlar üzerine ilgisi. Makedonya ve Arnavutluk üzerine sert ve katı politikalar uygulanmıştır. bu politikanın Yunan ekonomisini olumsuz yönde etkileyeceği gerçekleri görülmüş. Avrupa Birliği ülkeleri. sorunları Avrupa Birliğinin problemleri olarak göstermiş ve büyük bir baskıdan kurtulmuştur. Türkiye’ye yapılan yardımları engelleyen.328 Avrupa Birliği üyesi olmanın avantajlarını oldukça iyi kullanan Simitis hükümeti. Üsküp. sorunlarını kendi sorunları olmaktan çıkartma için yeni stratejiye gitmiş. Yunanistan’dan özellikle AB tarafından eski sosyalist devletlerin serbest piyasa ekonomisine ve demokrasiye geçişlerinde.48 327 . Bu anlayışla hem kendisinin etkinliğini arttırma. Makedonya’yı bağımsızlığından kısa süre sonra tanımış olması ve Sofya. Tiran ile ikili askeri işbirliği anlaşmaları yapması. hem model hem de aktif rol oynaması beklenmiştir. Milliyetçilik dalgaları. Avrupa birliğiyle entegrasyon çabalarının dış politikada da etkisini göstermesiyle. Fırat. hem de AB’nin bölge için öngördüğü politikaları uygulama konusunda başarı sağlanamamıştır. önemli tehdit olarak algılanıp bu devletlerle çok soğuk ilişkilere gidilmiştir. Ankara. “Soğuk Savaş Sonrası Yunan Dış Politikasının Yeniden Biçimleniş Süreci”. Mustafa Türkeş ve İlhan Uzgel (Der.

92 330 Yannos Kranidiotis..4. s. destekleme yoluna gidilmiştir. bir yandan Balkanlarda etkisini arttırmak ve devam ettirmek. Ankara.1. rekabetsiz bir ortamda en yüksek karlılık oranıyla. bu ülkeleri sadece bir Pazar olarak görmekteydiler. 330 6.146 Bölgede dostluk ve işbirliği ile itilaflar giderilmeye çalışılmış. s. Thesis. ekonomik alanda ilişkileri geliştirip her alanda karlı çıkma amacındalardır. aynı zamanda bu dostluk havasının gereği ilgili ülkeleri dış politikalarında yalnız bırakmayıp. Yunan Paradoksu. Yabancı firmalar bölge ülkelerine girdiklerinde. Zayıf ekonomi ve teşebbüs problemlerini aşmak için dış yatırım arayan Balkan ülkeleri. No:3 (Sonbahar 1997). aynı zamanda birçok Avrupa ülkesi için de rekabet alanı haline gelmiştir.9 328 . Yunanistan. AB’ ye girmek isteyen bölge ülkelerine destek ve yardımcı olarak ilgili ülkelerle sorunlarını çözüp. diğer yandan da bölgedeki istikrarsızlıklardan kaynaklanacak çatışmaların etkilerinden korunmak amacıyla. soğuk savaşın bitmesiyle birlikte dünyada hâkim serbest piyasa ekonomisine geçip. Balkanlar’ın Ekonomik Yapısı Soğuk savaş öncesinde sosyalist devletin tamamen hâkim olduğu ekonomi anlayışında olan Balkan ülkeleri. liberal ekonomi politikalarını uygulama kararı aldıklarında. Tehdit ve İttifaklar. ulaştırma. s.180. Neo Realist Bir Perspektiften Soğuk Savaş Sonrası Yunan Dış Politikası: Güç. ilgili ülkeler üzerinde bir nüfuz alanı oluşturma. 2001. Doğan Kitapçılık. Yunanistan’ın Balkanlardaki Ekonomik Politikası 6. Aynı zamanda da Balkan ülkeleriyle hemen her alanda ilişkilerini kuvvetlendirme çabasındadır.329 Tabiî ki bu yardım ilgi ve dostluk ilişkilerinin karşılığında. çok zayıf ekonomileri yüzünden çok ciddi problemlerle karşılaşmışlardır. Bülent Tanatar. Cilt 1. “Greece and Co-operation Among The South-East European Countries”. “Yunanistan ve Balkanlar: Bir Fırsat Anı”. çev. Bölgede AB’nin temsilcisi rolüyle. bölgede etkinlik kazanma yoluna gitmiştir. Ama özellikle haberleşme. Balkanlarda çıkarı olan İtalya ve Avusturya gibi AB üyesi ülkelerle ortak ve uyumlu politikalar oluşturmaya çalışmaktadır. 1999. SAEMK. İstanbul. bankacılık gibi alanlarda gereken uzun vadeli yatırımlarla Joseph Nye. 329 Gülden Ayman.4.

Türkiye.15 333 Atilla Eralp. 1997. Bu yıllarda uluslararası ekonomik sistemin de etkisiyle yatırımlar azalmış.2.uk/turkish/news/story/2004 /01/040109_yunanistan_rehber. Bu dönemde ülke ekonomisinin başlıca kaynakları turizm ve gemicilikti. hem bölgede yatırım yapıp ciddi kar elde etmişler.333 331 332 http://www. Balkanlarda en ciddi yatırım faaliyeti olan ülkeler olan ABD. s. içecek. Yunanistan da son yıllarda önemli yatırımlar yapmıştır.147 bölgeye giren devletler.shtml Mustafa Yüksel. 1981’de AET’ye tam üye olan Yunanistan tarım ve sanayi alanında diğer ülkelerle rekabet edecek durumda olmamasına rağmen AET’nin yardımlarıyla ekonomisini düzene koyma adına önemli mesafe almıştır. 1980’li yıllar Yunan ekonomisi için duraklama ve gerileme yılları olmuştur. Yunanistan ve Avrupa Topluluğu. hızlı bir ekonomik ve sosyal değişim sürecinden geçti. ihracat azalmış ve ithalat artmıştır. Türkiye ve AB. Yunanistan. Yunan ekonomisi 1973’ten itibaren enflasyonun yükselmesi sebebiyle önemli sorunlarla karşılaşmıştır. diğer AB ülkelerinde görülen ekonomik gelişme ve yapısal değişikliği tam sağlayamasa da ekonomisinde belirgin bir iyileşme gözlemlenmiştir. hem ilgili ülkelerde yeni iş alanlarının açılmasına ön ayak olmuşlar. İtalya ve Rusya’nın yanında. yapı malzemeleri gibi alanlarda yatırım yapmış. yiyecek. 1958–74 yılları arasında Gayrı Safi Milli Hâsıla sürekli bir gelişme göstermiştir. İmge Yayınları. Yunanistan’ın Ekonomik Yapısı İkinci Dünya Savaşı sonrasında Yunanistan.bbc.331 Yunan ekonomisi 1958–1974 yılları arasında Avrupa Topluluğu üyelerine kıyasla önemli bir gelişme kaydetmiştir.332 Bu yıllarda sanayi sektörü hızlı bir gelişme göstererek GSMH’deki payını arttırmıştır. 1981–1999 yılları arasında AB’den toplam 57. 1988. 1970’lerden 1980’lere kadar olan dönemde tekstil. Almanya. İstanbul.99 .4. çağın gerektirdiği ileri teknoloji gerektiren karlı alanlara yatırım yapmamıştır.co. s. 6. kalkınma hızı düşmüş. hem de ülkeleri için ayrıcalıklar verilmesinde etkili olmuşlardır.851 milyar dolar yardım alan Yunanistan’ın.

01 Ocak 2002’den itibaren fiili olarak Avrupa Birliği ortak para birimi “Euro” ya geçmiştir. telekomünikasyon. bölgenin yeniden inşasında mevcut pastadan pay kapmaya çalışıp. Ülke ekonomisinin daha da iyiye gideceği öngörülmektedir. AB Balkanlar üzerine ciddi ekonomik politikalar izlemiştir. Yardımların yaklaşık 2 milyar 300 milyon doları Bosna-Hersek. Yunanistan’ın Balkanlar Üzerine Ekonomik Politikası Balkanlar için yeni bir milat olan soğuk savaş sonrası dönemde. 1999–2001 arası AB. Başlarda mal satıp kar elde etmek amacında olan Yunanistan. Euro’ya geçiş sonrasında diğer Avrupa Birliği ülkeleri ekonomik seviyesine ulaşması için 2000–2006 yılları arasında Yunanistan’a “üçüncü AB destekleme fonu” olarak yaklaşık 30 milyar ABD doları yardımda bulunulması öngörülmüştür. Balkanlara çeşitli isimler altında 6. Bu amaçla bankacılık.9 milyar doları ise Yugoslav Federal Cumhuriyetine verilmiştir. Soğuk savaş sonrasında Balkan devletlerinin sisteme uyması için bölge devletleri NATO’nun Barış İçin Ortaklık programına katılmış. inşaat ve gıda gibi alanlarda da yatırıma yönelmiştir.int/comm/external_relations/ . Balkanlarda söz sahibi bir aktör olmak amacıyla. bunların bir kısmı da 334 http://europa. yeni anlayışa geçtikten sonra iyi ilişkilerin hâkim olduğu. ulaştırma gibi alanlara yatırım yapmakla birlikte.eu. ekonomi-politika ağırlıklı bir anlayışa yönelmiştir.3. Avrupa Birliğinin yardımları ile Yunan ekonomisi belli düzene kavuşmuştur.148 Yönünü Avrupa’ya dönen ve tüm ekonomik politikalarını Avrupa Birliği politikalarıyla revize eden Yunanistan. 367 milyon doları Hırvatistan. yaklaşık 1 milyar doları Arnavutluk. uzun vadeli yatırımlara yönelmiştir. 6. 334 AB’nin Balkanlarda ekonomik açılımı elbette ki AB politikalarını izleyen Yunanistan’ın politikalarını etkilemiştir.1 milyar Euro’nun üzerinde yardımda bulunmuştur. Soğuk savaş sonrası Arnavutluk ve Makedonya’ya karşı sert bir politika izleyen ülke.4. 452 milyon doları Makedonya ve 1.

149 AB’den ciddi yardımlar almaya başlamıştır. Bu noktada hem NATO, hem de AB’ye üye olmakla bölge politikaları uygulamalarında çok avantajlı bir pozisyona geçen Yunanistan, ekonomik alanda da bu avantajını kullanabilmiştir. Bölge ülkelerinin özelleştirme kapsamında stratejik altyapı tesisleri satın alınmış, AB ile ortak projeler yürütülmüş, ekonomi-politik anlayışı ile sahip olduğu konumu bölge politikasında kullanmıştır.335 Yunanistan’ın Balkanlara yönelik ekonomik Politikaları arasında 1999 yılında hazırlanan “Balkanların Yeniden Ekonomik Yapılanması İçin Helen Planı” aktif politikanın bir ürünüdür. Beş yıllık hazırlanan planda Sırbistan, Kosova, Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk ve Makedonya’ya ekonomik yardımlar yapılması kararlaştırılmıştır. Bu yardım, toplam 235 milyon dolardır. Bu plan Yunanistan’ın Balkanlar üzerinde ekonomi-politika anlayışın ürünü olarak, ekonomik gelişmeyle nüfuz oluşturma ve etkisini arttırma anlayışının bir ürünüdür. Yunanistan’ın ekonomik açılımına bir örnek vermek gerekirse; Yunan telekom devi OTE, Romanya’nın sabit hat devlet telekom kuruluşu Romtelecom ile 243 milyon dolarlık bir anlaşma yapmış, bu anlaşmayla Romtelecom’daki hissesini yüzde 54’e çıkarmış ve böylece Romtelecom’un kontrolünü eline geçirmiştir. Bir Yunan devlet kuruluşu olan OTE, yıllardır Balkan telekomları ile ilgilenmekte, uygun şartlar olduğunda bunları çeşitli şekillerde satın almaktadır. Nitekim OTE, bugün sadece Romanya’da değil, başka Balkan ülkelerinde de oldukça faal, söz ve hisse sahibi durumdadır. OTE’nin Sırbistan telekomu Telekom Srbija’da da hissesi mevcuttur. Ayrıca, Makedonya, Bulgaristan ve Arnavutluk GSM şirketlerinde de lisans sahibidir. OTE aynı zamanda Bulgar BTC kuruluşunun sabit hatlar bölümünde de hisse sahibi durumundadır. Yunanistan sadece Balkan telekomlarında değil, Balkan enerji sektöründe de oldukça faaldir. Birçok rafineride ve hatlarda Yunan yatırımları vardır. Kısacası, Yunanistan, komünizm sonrası Balkanlar’ı ekonomik bakımdan çok iyi

Van Coufoudakis, “Greek Foreign Policy in the Post Cold War Era; Issues and Challenges, “Mediterranean Quarterly”, Cilt VII, No.3 ( Sonbahar 1996) s.92.

335

150 değerlendirmiş, bu bölgede çok büyük nüfuz ve ekonomik avantaj kazanmış bulunmaktadır.

6.5. Yunanistan-Sırbistan İlişkileri
Yugoslavya, dağılma aşamasına geldiğinde, Yunanistan, Yugoslavya’nın bütünlüğünün korunması politikasını savunmuştur. Hırvatistan ve Slovenya’nın Yugoslav birliğinden ayılma isteklerine karşı tutum izlemiştir. Yunanistan’ın, Avrupa Birliği ülkelerinin sergilediği tutumlardan farklı olarak, Yugoslavya birliğini desteklemesi ve Sırbistan’ı her koşulda desteklemesinin arkasında, bölgede meydana gelecek sınır değişikliklerinin kendisini de etkileyebileceği fikri yatmaktadır. Sırbistan’ı özellikle desteklemesinin arkasında da tarihten gelen Sırplarla dostluğun ve iyi ilişkilerin yattığı gözlenmektedir. Yunanistan kamuoyu da Bosna’daki veya Sırbistan’daki Ortodoks Sırp dindaşlarını açıkça desteklemiştir.336 Özellikle Bosna savaşında Yunanistan, AT tarafından alınan 8 Kasım 1991 tarihli Sırbistan’a karşı uygulanan ambargoya uymamış ve bu ülkeye karşı yapılan ambargonun yetersiz kalmasında önemli rol oynamıştır. Bu uygulamalarıyla da, AT tarafından tepki görmüştür. Yunanistan’ın ambargo ve dünya kamuoyunu karşısına alma pahasına Sırbistan’a destek vermesinin arka planında yatan unsur, güvenlik endişesidir. Ülke için, Türkiye ve Balkanlardaki Müslüman yapılanma önemli bir tehdittir. Yunanistan, kendisiyle sorunlu olan Makedonya, Bosna ve Arnavutluk’la ilişkilerini geliştiren ve bunda da ABD’nin desteğini alan Türkiye’nin oluşturabileceği “İslam Ekseni”ne karşı, Rusya ve Sırbistan’ın yer aldığı bir “Ortodoks Ekseni” oluşturma gayretindedir.337 Yunanistan’ın Yugoslavya Federal Cumhuriyeti (YFC)’ni her koşulda destekleme gayretinin karşılığında da YFC’de Yunanistan’a her ortamda destek verme kararında olmuştur. Ancak zaman zaman beklenmeyen durumlar çıkmaktadır. Yunanistan’ın çok önem verdiği, iç ve dış politika malzemesi yaptığı Makedonya
336

Richard, Clogg, Greece 1981-1989: The Populist Decade, New York, St. Martin’s 1993, s. 263

151 meselesinde, YFC’nin, Makedonya’yı “Makedonya Cumhuriyeti” ismiyle tanıması ciddi bir hayal kırıklığı oluşturmuştur. Aynı şekilde diğer bir örnek ise YFC’nin Selanik Limanlarını kullanma talebine Yunanistan’ın olumlu cevap vermemesidir. Dış Politika anlayışını 1995’ten sonra değiştiren Yunanistan, Makedonya ve Arnavutluğa karşı uyguladığı sert yaklaşımı gevşetmiş, buna karşın da Yugoslavya’ya karşı uyguladığı sıcak ilişkilerde mesafeli bir tutuma dönmüştür. Ancak 1999 yılında NATO’nun Kosova operasyonu zamanında Yugoslavya yanlısı bir politika izlemiştir.338 Yunanistan’ın uyguladığı politikaların arka planında güvenlik endişesi ve balkanlarda istikrar anlayışı yatmaktaydı. Her ne kadar Miloseviç başkanlığındaki Sırbistan’a yönelik destek verilse de, Miloseviç’in uyguladığı şiddet politikası, Yunanistan’ın özellikle 1995’ten sonraki ekonomi-politik uzlaşmacı Yunan dış politikası için ciddi engel teşkil etmekteydi. Bu sertlik politikası da Miloseviç’in 20 Eylül 2000 tarihinde iktidardan uzaklaşması ile bertaraf edilmiştir. Böylece Balkanlarda istikrar adına önemli bir engel kalkmış, Yunanistan Yugoslavya’ya rahatça yatırım yapabilme imkânı bulmuş, Avrupa birliğinden de rahatça destek almıştır. Yugoslavya’nın istikrara kavuşturulması, ekonomik yatırımları ve

demokratikleştirilmesi çabalarında Yunanistan, ön planda yer almak istemektedir. Ancak Yugoslavya, hassas durumu itibariyle tam bir istikrar vaat edememiştir. Sırbistan için, Kosova ve Karadağ’ın yakın ve uzak gelecekteki durumu net değildi. İki bölgede de ayrılıkçı, bağımsızlık yanlıları etkindir. Karadağ’ın bağımsız olmasından sonra, Kosova’da bu yolda ısrarcı olabilir. Bu durumda, tekrar şiddetin doğması ve diğer bölgelere de çabucak sıçraması, yeni bağımsızlık arayışlarına gidilmesi kaçınılmazdır. Miloseviç sonrası dönemde rahatça Yugoslavya’ya giren Yunan yatırımları ülke ekonomisinde önemli yekûn tutmaktadır. Yunanistan, Yugoslavya’nın
337 338

Melek, Fırat, “Soğuk Savaş Sonrası Yunan …., s.33 Lesser, Ian, Larrabee, F. Stehen, Zanini, Michele, Vlachos, Katia, Greece’s New Geopollitics, RAND,2001. s.100

152 ekonomik gelişimi, demokratikleşmesi ve Avrupa Birliğiyle entegrasyonu

konularında öncülük etmektedir.

6.6. Yunanistan-Makedonya İlişkileri
Makedonya balkanlarda hassas bir konuma sahiptir. Tarihi geçmiş itibariyle eski Makedonya olarak bilinen bölge üç bölümden oluşmaktaydı. Birincisi, şimdiki Makedonya Cumhuriyetinin bulunduğu “Vardar Makedonyası”, ikincisi, Yunanistan’ın sınırları içinde olan “Ege Makedonyası”, üçüncüsü ise Bulgaristan’ın sınırları içinde olan “Pirin Makedonyası”dır. Bu sebeple Makedonya Cumhuriyeti, Yunanistan ve Bulgaristan gibi komşu ülkelerdeki Makedon azınlıkla elbette ki alakalıdır. 25 Ocak 1991’de Egemenlik Bildirisini kabul eden Makedonya parlamentosu, 5 Mayıs’ta Hırvatistan ve Slovenya’nın bağımsızlığını ilan etmeleri halinde, kendilerinin de bağımsız bir devlet olacaklarını ilan etmiştir. Bu ilanattan sonra da Yunanistan sorunuyla uğraşmak zorunda kalmıştır. Yunanistan, Makedonya devletinin kurulmasına şiddetle karşı çıkmaktaydı. Devletin adının “Makedonya” olmasına karşı çıkan Yunanistan, bu isimle, bu devleti tanımayacağını açıklamıştır. Makedonya isminin ve Büyük İskender’in Yunan olduğu savunan Yunanistan, kendilerinin bu mirası taşıdıklarını ve Yunan olmayan bir devletin bu ismi kullanamayacağını belirtmiştir. Aksi durumun Yunanistan’ın toprak bütünlüğüne bir tehdit olduğunu açıklamıştır.
339

Yunanistan, aynı zamanda

Makedonya anayasasındaki topraklar dışında kalan Makedonlarla ilgilenilmesi maddesinin kendi toprak bütünlüğüne tehdit olduğunu savunmuştur. Diğer bir anlaşmazlık konusu ise Makedon Bayrağı konusudur. Makedonyalı Philip’in mezarında bulunan on altı uçlu “Vergina Yıldızı” nın Makedonya Bayrağında kullanılmasına, Yunanistan’dan tepki gelmiştir. Makedonya Cumhuriyeti 17 Eylül 1991’de bağımsızlığını ilanıyla, hiçbir komşusunun toprağında gözü olmadığını belirtmesine rağmen, Yunanistan’ın sert

153 muhalefeti devam etmiştir. Aynı zamanda Makedonya’nın bağımsızlığının tanınmaması adına uluslararası girişimlerde bulunmuştur. Yunanistan hem içerde gerilimi sıcak tutmuş, milliyetçi mitingler düzenlenmiş, hem de uluslararası alanda uygulama gayret ettiği Makedonya’ya karşı siyasi ve askeri baskı ile kendi isteklerini kabul ettirmeye çalışmıştır. 340 Yunanistan’ın baskıyı arttırıp Makedonya’nın adını, bayrağını ve anayasasını değiştirmeye çalıştırması, uluslarası huzursuzluk doğurmuştur. Dünya kamuoyunda Yunanistan, “Ege Makedonyası”nın Makedonya Cumhuriyeti’nin müstakbel hedeflerinde olabilmesine karşın,
341

“Makedonya

Yunanındır”

propagandasını

çıkarmıştır. Makedonya’nın uluslarası örgütlere girmesini vetolarla engellemiştir ve ekonomik yaptırım uygulamıştır.

Makedonya 8 Nisan 1993’te, Eski Yugoslavya Makedonya Cumhuriyeti (FYROM- Former Yugoslav Republic of Macedonia) adıyla tanınmıştır. Avrupa devletleri Aralık 1993’te, ABD ise 09 şubat 1994’te Makedonya Cumhuriyetini tanımıştır. ABD’nin Makedonya’yı tanımasıyla köşeye sıkışan Yunanistan, 16 Şubat 1994 tarihinden itibaren Makedonya’ya ambargo koyduğunu ilan ederek, Makedonya için büyük önem taşıyan Selanik limanını ilgili ülkeye kapatmıştır. Bu tarihten itibaren Makedonya’ya ambargo uygulayan Yunanistan, uluslarası alanda antipati ve tepki çekmiştir. Avrupa birliğiyle hareket eden, sürekli gelişen, ekonomik ve siyasi bir güç olarak bakılan bu ülkenin, yeni kurulan, fakir ve askeri gücü olmayan bir ülkeyle bu kadar uğraşması, Avrupa birliği ülkeleri tarafından da tepki çekmiş ve Yunanistan 23 Nisan 1974’te Adalet Divanı’na verilmiştir. ABD’de uygulanan Yunan politikasına tepki göstermiş ve ABD kongresi, Makedonya’ya uyguladığı ambargo yüzünden Yunanistan’a yapılan yardımın %25 azaltılmasını teklif etmiştir.342

Virginia Tsouderos, “Greek Policy and the Yugoslav Turmoil”, Mediterranean Quarterly, Cilt IV, No: 2 ( Bahar 1993), s.3 340 Nickolaos Zachariadis, “Is the Former Yugoslavia Republic of Macenonia a Security Threat to Greece” , Mediterranian Quarterly, Cilt VI, No: 1, (Kış 1994),s. 103 341 Cameron Graham, Jennifer Khor, “National Notations: Former Yugoslavia”, Peace Keeping and International Relations, Cilt: XXIV, No: 5, (Sept/Oct 1995), s.20 342 İlhan Uzgel, “Doksanlarda Türkiye için Rekabet ve Bir İşbirliği Alanı Olarak Balkanlar”, Gencel Özkan ve Şule Kut (Der.), En Uzun On Yıl, İstanbul, Büke,2000, s.147

339

Yunanistandaki Makedon azınlığın durumu. Makedonya ile savunma anlaşması imzalanmıştır. anayasasında Yunanistan’ın istediği değişikliği ve bayrağındaki istenilen değişiklikleri yapacağını taahhüd etmiş.343 Yapılan anlaşmanın fiiliyata geçirilmesi ise 5 Ekim 1995’te Makedonya Parlamentosunun bayraklarında bulunan 16 ışınlı Vergina yıldızını 8 ışınlı hale getirmesi. Makedonya’da zarar eden Yunan şirketlerinin zararlarının karşılanacağı güvencesi verilmiştir. Yunanistan ise ambargo vetoları kaldırıp. ekonomik ve siyasi nüfusu altına almak yolunda girişimlere başlamıştır. Yeni kurulan. özelleştirmelerden pay alması sağlanmıştır. Makedon ve Yunan tarihi anlaşmazlığı ve paylaşılamaması önemli bir problem olarak durmaktadır. s. Ekonomik ilişkilerin yanında özellikle 2000 yılından sonra askeri ilişkiler de gelişmiştir. 142 . Devlet destekli olan Yunan şirketleri önemli yatırımlarda bulunmuştur. yeni bir stratejiyle kuruluşunu engelleyemediği komşusunu. Balkanlarda Yeni Gelişmeler ve Makedonya Sorunu. Yunanistan ve Makedonya tarafları masa başına gelmişler ve geçici anlaşmaya varabilmişlerdir. Aynı zamanda “Makedonya” ismini tanımanın.154 ABD ve Birleşmiş milletlerin baskısı ve arabuluculuğu ile sonunda 15 Eylül 1995 tarihinde New York’ta. Buna göre Makedonya. özellikle ticaret ve yatırım olarak Yunan şirketlerinin Makedonya’da yatırımları teşvik edilmiş. ekonomik bakımdan zayıf. ise 14 Ekim 1995’te uygalıdığı ambargoyu kaldırmasıyla 343 İlhan Uzgel. Aynı zamanda Makedonya’ya ekonomik yardımlar yapılmıştır. Makedonya’ya ambargoyu kaldırmasından sonra. Makedonya-Yunanistan ilişkilerindeki son yıllarda yumşama. ekonomik ve askeri ilişkilerin artmasına rağmen. ülkeyi halihazırdaki ismiyle “Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya” olarak tanımayı kabul etmiştir. Almanyadan sonra Makedonya’nın ikinci ticari ortağı konumuna ulaşmıştır. Yunanistan-Makedonya arasındaki ticari ilişkiler. Nisan 1992. kültürel ve tarih anlaşmazlığı devam ettiği sürece tam bir barış havasından söz etmek mümkün değildir. Yunanistan. ciddi oranda artmış ve Yunanistan. Yunanistan’ın tamamlanmıştır. denize çıkışı olmayan Makedonya’yı kolayca etkisi altına almak için ekonomik ve askeri alanda ilişkiler kuvvetlendirilmiş.

Denize açılma bakımından Yunanistan. kuzeyden gelecek kuşatma ihtimalini kaldırmak isteyen. gereksede uluslarası alanda yoğun bir gayret içinde. Bu nedenle ülkesinde Makedon azınlık olmadığını dile getirmektedir. Yunanistan ve Bulgaristan arasındaki ilişkinin artmasının bir başka sebebi de ortak sorun algılamalarıdır. Her iki ülkede de Makedon ve Müslüman Türk azınlığın durumunun rahatsızlık oluşturması. 6. 1960’larda başlayan kutuplar arası yumuşama sonucunda yerini yakınlaşmaya bırakmıştır. Makedonya için vazgeçilmez bir ülkedir. Makedonya’da muhtemel çatışmaların Kosova’ya sıçrayacağı. gerek bölge ülkeleri. yaklaşımı getirmiştir.Bulgaristan İlişkileri Yunanistan ve Bulgaristan komşu iki devlet olarak uzun müddet Osmanlı devleti hâkimiyetinde yaşadıktan sonra bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır. Yunanistan’ın Balkan komşularıyla iyi ilişkiler kurma politikası ile iki ülke arası ilişkiler artmıştır.155 Yunanistan için tarihsel ve kültürel mirası olan “Antik Yunan Tarihi” nin mirasçılığını tehlikeye sokması ve ülkesindeki Makedon azınlığı tanıyacağı anlamına geldiğine inanan Yunanistan. bölgede istikrar yönünde inisiyatif kullanmaya gayret göstermektedir. ülkesinde ve Balkanlarda istikrar arayan Yunanistan için vazgeçilmezdir. Nitekim Makedonya’da 2001 bahar ve yaz aylarında Makedon ve Arnavutlar arasındaki çatışmalar.7. Aynı zamanda da huzur içinde bir Mekedonya. Özellikle Tito’nun . Balkanlarda istikrarın sağlanması yönünde Yunanistan. bünyesinde Makedon azınlık bulunan ve ülkesine de sıçrama ihtimali bulunan Yunanistan’ı telaşlandırmıştır. Dünya savaşlarından sonra karşı kutuplarda yer alan ülkeler arasındaki mesafeli ilişki. Yunanistan. Bağımsızlıklar sonrası aralarında inişli çıkışlı bir ilişki grafiği izlenmiştir. oradan Arnavutluk ve Yunanistan’ı gereceği ve ilişkileri karmaşıklaştıracağı ihtimali ile Yunanistan. Balkanlarda “Sınırların değişmezliği ilkesi” ni savunmaktadır. Yunanistan’ın güvenliği açısından Makedonya’nın istikrarı önemlidir. bu konularda taviz vermek istememektedir.

karşıt bloklarda olmalarına rağmen. Özellikle de AB ve NATO gibi ortaklıklara girme konusunda gayret göstermiştir.233 . Eylül 1986’da Yunanistan başbakanı Andreas Papandreu ve Bulgaristan devlet Başkanı Todor Jivkov arasında Dostluk. Aynı zamanda. iyi komşuluk ve İşbirliği Deklarasyonu imzalanmasıdır. ülkesindeki Türk azınlığa karşı baskıcı muamelesinin bitirmesiyle birlikte Türkiye’yle olan en büyük sorunu bitmiş ve ilişkilerin gelişmesinde önemli bir unsur olmuştur. doğal olarak Bulgaristan’a yakınlaşmıştır. Bulgaristan’ı destekleme gayretindedir. Bu yolda dış politika anlayışı değiştirilerek. Aynı kutupta olmalarına rağmen Türkiye ile birçok anlaşmazlığı bulunan Yunanistan. “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Bulgaristan’ın Dış Politikası”. Yunanistan destek vermiştir. 200. 1990’larda Türkiye’yle iyi ilişkiler kuran 344 Birgül Demirtaş Coşkun. sosyalist yapısını değiştirerek yönünü batıya çevirmiştir.344 Bu kurumlara üye olan Yunanistan prestiji ve Balkan ülkelerine uyguladığı öncü olma siyasetiyle. Bulgaristan’da bulunan Türk azınlığa karşı girilen baskı ve isim değiştirme hareketinin iyice artıp 1989’da Türklerin zorla toplu göçe maruz bırakılması ile Türkiye ve Bulgaristan ilişkileri iyice gerilmiştir. Çift Kutuplu dünyanın sona ermesinden sonra diğer Doğu Bloğu ülkeleri gibi Bulgaristan da. ASAM. Bulgaristan’ın. Makedonya Cumhuriyetine karşı aynı fikirleri paylaşan iki ülkenin diğer bir tehdit anlayışı da Türkiye ve Türk azınlık konusudur. Bu iki ülke arasındaki ilişkiler özellikle 1980’li yıllarda gelişmiştir. Bulgaristan’ın politikalarını desteklemiştir.156 önderliğinde Yugoslavya’da bir Makedonya Cumhuriyetinin kurulması her iki ülkeyi de rahatsız etmiştir. AB ve NATO üyeliği yolunu açmak amaçlanmıştır. Ankara. s.. Balkan Diplomasisi. Todor Jivkov’un iktidarındaki Bulgaristan’da Türk azınlığa karşı girişilen baskı ve zorla isim değiştirme politikalarına karşı uluslararası platformda zor durumda kalan ülkeye. Batı Trakya’da Müslüman Türk azınlığın bulunmasından dolayı ve tehdit oluşturma potansiyeline karşı tedirgin olan Yunanistan. Yugoslavya’nın dağılmasından sonra ise Makedon Cumhuriyeti’nin kurulmasından dolayı iki ülke de ortak tavır alarak. yakınlaşmıştır. İki ülke arasında yakınlaşmanın bir örneği.

Bu projenin finansmanının da AB’den sağlanacağı belirtilmiştir.100 345 . Yunanistan ve Bulgaristan arasında 1991 yılında imzalanan iyi komşuluk ve işbirliği anlaşmasından sonra karşılıklı ilişkiler artmıştır. Daha sonra ekonomik açıdan ilişkiler daha da artmış. F. Novorossisk ve Supsa limanlarından tankerlerle Burgaz limanına getirilmesi ve buradan da boru hattıyla Dedeağaç’a ulaştırılması planlanmaktadır. RAND. Burgaz’dan Yunanistan’ın Dedeağaç limanına ulaşmaktadır.345 Yunanistan ile Bulgaristan arasında 2000 yılında yapılan bir anlaşma ile Egnatia otoyolu ile paralel olarak Sofya-Selanik arasında Struma otoyolunun yapımına karar verilmiştir. Greece’s New Geopolitics. askeri ve kültürel işbirliğine de gidilmiştir. Bu rakip iki boru hattı projesinin biri. Günümüzde özellikle ekonomik açıdan artan ilişkilerle birçok Yunan firması Bulgaristan’da yatırım yapmaktadır. Larrabee. İlerde daha da artması beklenen ilişkiler için birkaç potansiyel pürüz konusu mevcuttur.2001. Balkanlarda birbirine rakip iki boru hattının geçmesi öngörülmektedir. Vlachos. Lesser. Yunanistan ve Bulgaristan arasındaki ilişkiler her yönde artmıştır. Kafkaslardaki petrolün Avrupa’daki kontrol noktası olma konumuna kavuşmasını amaçladığı değerlendirilmektedir. Bu uygulama gelecek petrolün. Avrupa Topluluğu yolunda Yunan desteğini alma çabası gözlenmektedir. Diğer hat ise Burgaz’dan başlayıp Makedonya üzerinden geçip Arnavutluk’un Avlonya kentinde son bulmaktadır. Zanını. Bulgaristan’ın özellikle Yunanistan’la iyi ilişkilerini kullanarak. Katia. özellikle BurgazDedeağaç hattının inşası yönünde gayret göstermektedir. Stehen.157 Bulgaristan. Michele. Siyasi ilişkilerin yanında ekonomik. Fakat Ocak 1992’de Makedonya’yı tanıyan ilk Balkan ülkesi olması Yunanistan’la ilişkilerini olumsuz yönde etkilemiştir. ticari. Yunanistan. İki ülke ilişkileri açısından önemli bir unsur da inşa edilmesi planlanan boru hattı ve otoyol projeleridir. Bu iki hattın da başlangıç noktası Bulgaristan’ın Burgaz limanıdır. Yunanistan’ı da arkasına almak için bu iki ülke arasında bir denge politikası izlemiştir. 18 Nisan 1995 tarihinde ekonomik işbirliği protokolü imzalanmıştır. Bu projenin hayata geçirilmesi ile Yunanistan’ın. s. Ian.

347 Aynı zamanda Yunanistan’ın uluslararası alanda dışlandığı Albaylar Cuntası döneminde. Bu etkilenmeler ile halk ayaklanmış ve Ceausescu yönetimine son vermiştir. “Greece and The Balkans in 1990’s” Harry Psomiades. Bu dönem sonrasında yönünü batıya dönen Romanya’da batı kurumlarıyla entegrasyon adına hamleler yapılmıştır. ASAM. Mary Allen Fischer. 426 346 . Greece The New Europe and The Changing International Order. s. 1972’de dünya bankası ve IMF’ye üye olmuştur. Nicolae Ceausescu’nun sert yönetiminde Romanya.). uluslararası anlaşmalardan doğan Yunanistan’dan Ege denizine çıkış talepleridir. Stavros Thomadakis (Ed.346 Aynı zamanda SSCB yörüngesi dışında özerk bir dış politika izlenmiştir. temel etkin anlayış haline gelmiştir. Ankara 2001. s. Bulgaristan’ın kurmuş olduğu barajlardan daha fazla su istemektedir.8. Yunanistan Romanya İlişkileri 1944’ten sonra açık bir Sovyet uydusu haline gelen Romanya’da Komünist Sovyet anlayışı. 6. Bulgaristan’dan doğan nehir Yunanistan topraklarında denize dökülmektedir. Balkan Diplomasisi. The Rise and Fall of Nicholae and Elena Ceausescu .258 348 Richard Clogg. Niholae Ceausescu: A Study in Political Leadership. ABD ile yakın temaslar kurmuş. 1993.158 Nostos Nehri meselesi bunlardan biridir. Mark Almond. Diğer bir sorun ise Bulgaristan’ın. Nehrin sularından daha fazla yararlanmak isteyen Yunanistan. elbette ki doğu bloğu ülkelerindeki köklü değişimden etkilenmiştir. Yunanistan’la iyi ilişkiler içinde olmuştur. 1973’te Ceausescu ülkeyi ziyaret ederek bu rejim döneminde Atina’yı resmi ziyaret eden ilk Avrupalı lider olmuştur. Bu bağlamda ilgili dönemde Federal Almanya tanınmış. Varşova Paktı askeri tatbikatlarına katılma reddedilmiş. Batı kurumlarıyla entegrasyon için AB ve NATO’ya üye bir Yunanistan’ın desteğinin önemini bilen Romanya. 348 Farklı bir doğu bloğu ülkesi olan Romanya. London. Boulder. Pella. New York. “Soğuk Savaştan Günümüze Romanya Diplomasisi”. Daha önce 1991’de imzalanan dostluk. işbirliği ve iyi komşuluk anaşmasının getirdiği iyi ilişkiler.1992 347 Mihai Manea. Özellikle kurak mevsimlerde bu sorun gündeme gelmektedir. Romanya’da meydana gelen rejim değişikliğinden sonra daha da artmıştır. 1989. komünist temelli bir aile monarşisi haline gelmiştir.

ülkede altyapı. azınlıklar ve göçmenler sorunudur. telekomünikasyon. Güney Arnavutluk (Epir) Meselesi İki ülkenin ilişkilerini etkileyen en önemli kıstaslar. ilişkilerin sağlamlaştırılmasını amaçlanmaktadır. bilgi ve tecrübe paylaşımı. Romanya’nın sabit hat devlet telekom kuruluşu Romtelecom ile 243 milyon dolarlık bir anlaşma yapmış. Özellikle 1995 yılındaki Yunanistan-Romanya ve Bulgaristan arasındaki üçlü ekonomik işbirliği anlaşmasıyla. . Romanya’da bankacılık sektöründe de etkili olan Yunanistan. Alpha Credit Bank’ın Romanya’daki alt kuruluşu olan “Banca Bucresti” nin yanı sıra Yunan Milli Bankası ve Yunan Ticaret Bankası.9. bu anlaşmayla Romtelecom’daki hissesini yüzde 54’e çıkarmış ve böylece Romtelecom’un kontrolünü eline geçirmiştir. Temelde pek problemleri olmayan iki ülkenin ilişkilerinin daha da gelişeceği beklenmektedir.1. Yunan telekom devi OTE. özellikle elindeki ekonomik güçle Romanya’ya ekonomik yardım ve yatırım yapma yoluyla. enerji ve ulaşım alanlarında ciddi yatırımlar yapmıştır. askeri öğrencilerin eğitilmesi konularında müşterek kararlar alınmıştır. Diğer Balkan ülkeleriyle ilişkilerinde görülen Yunan dış politikası. karşılıklı ekonomik ilişkiler artmış. ortak tatbikatler yapılması. Romanya ilişkilerinde de görülmektedir. Yunanistan. ülkede faaliyet gösteren diğer Yunan bankalarıdır.159 İki ülke arasında 16 Şubat 1995 tarihinde imzalanan askeri işbirliği anlaşması ile karşılıklı işbirliği. Kuzey Epir (Vorio Epirus) olarak adlandırdığı Arnavutluğun güneyinde yaşayan Yunan azınlığın durumuyla yakından ilgilidir. 6. AB ve NATO üyeliği avantajlarını kullanan ülke. Yunanistan Arnavutluk İlişkileri 6. Yunanistan’ın Romanya’ya ihracatı artmış.9.

Arnavutluk. tarihi açıdan bölgenin Yunan olduğu görüşündedirler. bölgede yaşayan Yunan azınlığın bölgenin en eski yaşayan unsuru olarak dile getirip. Ortodoks olan unsurları da bu nüfusa eklemektedir. Arnavutluk hükümeti 35. Arnavutlukta diğer azınlıklarla karşılaştırıldığına Yunan azınlık en kalabalık azınlık grubudur. Hâlbuki Yunanistan. . Yunan azınlığı kışkırtıp. Politik nüfus verilerinin değişikliliği aynı zamanda baz alınan verilerden de kaynaklanmaktadır. Derek Hall. Yunanistan. John Wiley & Sons. 1996. Hatta bazı Yunan kurumlar bu sayıyı 250.000 Yunanlının yaşadığını belirtmektedir. ayrılıkçı örgütler oluşturmaması konusunda uyarmaktadır. Arnavut kaynaklarında ise buna karşılık. Darrick Danta (der. son 349 Derek Hall. s.).000. 1989’daki nüfus sayımında ise yaklaşık 60 bin Yunanlı azınlığın mevcut bulunduğu açıklanmıştır. Yunan hükümeti 100. Fakat politik boyuta çekilen nüfus oranı farklı farklı şekilde kabul edilmektedir. Arnavutluğun. Reconstructing the Balkans: A Geography of the New Southeast Europe. “Albanian Identity and Balkan Roles”.160 Yunanlılar.000 e kadar çıkartmaktadırlar. İtalyan koruması altında Arnavutluk’a verilmiştir Komünist yönetim altında Yunan azınlık dini. Fakat bu işgal fazla uzun ömürlü olamamış. Bunun yanında Komünist dönemde. 128. Etnik gruplar iki ülke ilişkilerinde belirleyici roldedirler. Yunan azınlığın haklarını gözetmediği konusunda sürekli şikâyetçidir. Haziran 1917’de Kuzey Epir. vatandaşlık ve insan hakları bakımından ihlallere uğramıştır.349 Arnavutlukta yaşayan Yunanlıların sayısı da ayrı bir polemik konusudur.000 arası bir Yunan azınlık olduğunu belirtirken. Yunanca konuşmasını da ele almaktadır. New York. tarihi açıdan bölgenin yerlileri Arnavutlar olarak gösterilmiş ve buradaki Yunanlıların Osmanlı döneminde çalışmak için getirilen Yunanlılardan ibaret olduğu savunulmaktadır. eğitim. Buna karşın Arnavutluk’ta Yunanistan’ı. Yunan azınlık olarak sadece Ortodoks olanları değil. 40. Bölge 1914 Mayısında imzalanan Korfu anlaşmasıyla Yunanistan’a verilmiş ve Ekim 1914’te Yunan ordusunca işgal edilmiştir.

komünist dönemde engellenen birçok haklar Yunan azınlığa verilmeye başlanmıştır. Arnavutlukta komünizm bitip birçok haklar temin edildikten sonra. İki OMONIA üyesi Mart 1992’de yapılan genel seçimle Arnavutluk Parlamentosuna girmişlerdir.350 Bu girişimle açığa çıkan. 1914’te Birinci Dünya Savaşı sırasında işgale uğramıştır.161 komünist savunma bakanı Simon Stefani.9. . s. Yunanistan’ın “Kuzey Epir” bölgesi olarak adlandırdığı Arnavutluk’un güneyini kendisine bağlaması ile ilgili tarihteki plânı. 177. okullarda Yunanca’ya izin verilmiştir. Yunanistan’ın bir parçası olarak ilan edilmiştir. Arnavutluk İşçi Partisi Merkez Komite Üyesi Spiro Koleka gibi birçok Yunan orijinli kişinin de önemli mevkilere geldiğini belirtmekte yarar vardır. Bu dönemde OMONIA Yunan azınlığın haklarını savunmak için 1990’da kurulmuştur. History of… . 1989–90 şartlarında insan haklarından kaynaklanan sebeplerle Yunan haklarını korumak için kurulan OMONIA. 6.2. 28 Kasım 1912’de bağımsızlığını ilan edip 1913’te uluslararası topluluk tarafından tanınan ülke. 1913–1991 Arası Dönem Yunanistan ve Arnavutluk ilişkilerinin geçmişine bakacak olursak çok iyi ilişkilere sahip iki devletten bahsedemeyiz. Toplam 3. Dini özgürlük için Kiliseler yeniden açılmış.4 milyon nüfusa sahip Arnavutluk’ta bu azınlık sorunu özellikle Komünizm sonrasında odak nokta haline gelmiştir. Demokrasinin gelişmesiyle. Genellikle anlaşmazlıklar ve uzlaşmazlıklar göze çarpmaktadır. Bu işgalde müttefikleriyle birlikte hareket eden Yunanistan Arnavutluğun güneyini işgal etmiş ve Nisan 1916’da alınan bir kararla Arnavutluğun güneyi. Yunan aşırı kanadı olan ve birleşmeyi amaçlayan ENOSIS grubunun etkisine girmiştir. Bu anlaşmazlıkların en büyük sebebi ise iki ülke unsurlarının diğer ülkede azınlık konumda bulunması ve buna dayalı olarak ilgili her an birbirlerini tehdit sebebi olarak görmeleridir. her zaman Arnavutluk ve 350 Barbara Jelavich.

her iki ülke de İtalyan tehdidi altında bulunmaktaydı. Bu sebeple. Mayıs 1971’de imzalanan bir ticaret anlaşması ile yeniden kurulduktan sonra 1985’te. Yunanistan parlâmentosunda halen. Savaş durumuna son verilmiş olsa da.351 Fakat bu uygulamalar kapalılıkla yapılmıştır çünkü açığa çıktığında yada Yunanistan’a zorla göç ettirilmesi durumunda. Balkan Currents: Studies in the History. Arnavutluk’a karşı 1940’ta ilân ettiği savaş durumuna. “savaş sebebi” sayılacaktı. Dünya Savaşında. Culture and Society of a Divided Land. II. Lawrence A. Arnavutlar ve İtalyanların bu büyük tehdide karşı ortak hareket edememelerinin de başlıca sebebi Yunanistan’ın Arnavutluğun Güneyi hakkındaki görüşleri olmuştur. 79. Tritle (der. Yunanistan’ın Arnavutluk’a karşı ilân ettiği savaş durumunun. halen bile devam etmekte olduğunu söyleyebiliriz. Savaş Durumu Kanunu’nun kaldırılması kararıyla bir oylama yapılmamıştır. Fakat Arnavutluk’tan beklenen herhangi bir karşılık alınamamaktan şikâyetle. Basil Kondis. “The Greek Minority in Albania”.). 1998. bölgeyi dikkatli izleyen Yunanistan için. Loyola Marymount University. I. Los Angeles. 45 yıllık bir aradan sonra iki ülke arasındaki sınır kapıları açılabilmiştir. Yunanistan. s. iki ülke arası ilişkiler olumsuzluğunu devam ettirmiştir.352 Enver Hoca’nın 1967’de ülkede dini yasak etmesinin ardından. ancak Ağustos 1987’de son verme kararı almıştır. Gergin olan diplomatik ilişkiler ancak. Tüm Arnavutlar gibi Yunanlı azınlık da dinî özgürlüğünü yitirmiştir. 351 . teknik olarak. Dünya savaşından sonra. Dünyayı kavuran diğer bir savaş anaforu olan II. Dünya savaşı bitiminden sonra savaş durumunda olan iki devlet savaşı bitiren anlaşma yapmadıklarından savaş durumu uzun süre devam etmiştir.162 Yunanistan arasında problem olmuş ve Arnavut yöneticilerinin genel olarak Yunanlı azınlığa şüphe ile yaklaşmasına neden olmuştur. Yunan kaynakları kapalı rejim olan Enver Hoca döneminde Arnavutluktaki Yunan azınlığa asimilasyon politikası uygulandığını belirtmektedir.

Westview Pres. p. 1999. vol. Yunanistan.355 Nisan 1994’te ise bu gerilimde ilk defa bir silahlı çatışma olmuştur. 1996. “Omonia” adında Yunan azınlık haklarını savunan birliğin seçime girmesine ve parlamentoya 5 üyesini sokmasına izin verilmiştir. Kuzey Epir Özgürlük Cephesi olarak bilinen aşırı milliyetçi Yunan militanları. gerilimi iyice arttırmıştır. Common Security Regimes in the Balkans. Helena Smith.000 Arnavut göçmeni ülkeden sınır dışı etmiştir. Yine aynı dönemde Omonia liderleri de özerklik ile ilgili taleplerini açık bir şekilde gündeme getirmişlerdir. 354 Sullivan M.). pp. The Guardian.9. 25 August 1995. New York.Arnavutluk ilişkilerinde iyileşme beklenmekteydi. Albania in Transition: The Rocky Road to Democracy. “Greek Security Concerns”.3. Cumhurbaşkanı Sali Berişa bu değerlendirmenin ardından ülkedeki Yunan azınlık için gelecek bir özerklik isteğinin çıkacağını bilmekteydi. 28 Ekim 1993. US. Boulder.11.242 352 . Kosta Tsipis (der.354 Yunanistan’da misilleme olarak 30. Bu olayın ardından ülkedeki Yunan Thanasis Kandas. Yunanlı bu din adamının sınır dışı edilmiş. “Mending Relations with Greece” in Transition. s. 11-16. no 15. “Old Tensions Rekindled in Albania”.353 Arnavutlukta yaşayan Yunan azınlığına ayrılıkçı fikirler enjekte etmek ve Güney Arnavutluk’u Yunanistan’a bağlamak amacında olduğu iddia edilen ve ülkenin önemli kısmını Yunanistan sınırları içinde gösteren haritalar dağıtan Yunanlı din adamı Chrysostomos Maidonis’un tutuklanması. Haziran 1993 tarihinden itibaren artan gerilimle. 81 353 Lulzim Lika. s.163 6. Fakat Yunanistan’ın Epir bölgesindeki Yunanlılar üzerinde etkili olmaya başlaması ve ayrılıkçı fikirler empoze ettiği yönündeki iddialarla ilişkiler yeniden gerilmeye başladı. “Albania’s Ethnic Greeks Want Self-Rule”. 1. Komünizm Sonrası Dönem Sosyalist rejimin sona ermesinden sonra. Kosova’daki Arnavutlarla eşit durumda değerlendirilmesi gerektiği yönündeki talepleri Arnavutluk hükümetini rahatsız etmiştir. Yunanistan’ı ziyaretlerine. 11. İlgili dönemin Yunanistan Başbakanı Konstantinos Mitsotakis 1993 Temmuzunda. 29 Ekim 1993. Güney Arnavutluktaki Yunan azınlığın. bir Arnavut askeri kışlasına saldırıp iki askeri öldürmüşlerdir. Reuters. s. Yunan azınlığın dini hakları elde etmesine. East European Monographs. 355 Elez Biberaj.

244 357 356 . “Mending. s. Sayı 2. Yunan lobisinin etkisiyle Arnavutluk-Amerikan Girişim Fonu’na vereceği 30 milyon doları askıya almış. s. Yunanistan’ın uluslararası alanda Berişa karşıtı propaganda yaptığı bilinmektedir. 362 Elez Biberaj. Goralczyk (der).357 Omonia yöneticilerinden beşinin Ağustos 1994’te bölücülüğü teşvik etme ve casusluk yapma suçundan tutuklanmasına tepki olarak. “Kuzey Epir Özgürlük cephesi” adlı Yunan örgütünün saldırıyı üstlenmesinin ardından başbakan Berişa. East and Pontin (der.. olaydan Yunan hükümetini sorumlu tutmuştur. Londra.242-244 359 Terence Duffy.). 221 358 Elez Biberaj. Uzun süre bu yöndeki isteklere kayıtsız kalan Yunanistan.164 azınlığın haklarını korumak üzere kurulan OMONIA grubuna üye beş kişi saldırılara yardım ettikleri gerekçesiyle tutuklanmıştır. Yunanistan’ı Arnavutluk’a karşı soğuk savaş başlatmakla suçlamıştır.359 Azınlık sorununda bir başka yön ise Çamerya Arnavutlarının durumudur.pp. 360 Danopoulos ve Chopani.186 361 Remzi Lani.362 Sullivan M. “Albania: Beyond the Hoxha Legacy”. Arnavutluk ve Yunanistan arasındaki ilişkilerin ciddi oranda gerilmesinin ardından. 80. Avrupa Birliği’nin Arnavutluk’a yönelik yardımlarını bloke etme tehdidini. Fabian Schmidt. 1999.. Aslen Yunanistan’da yaşayan fakat 1946–1949 yılları arasındaki ülkede yaşanan iç savaş döneminde sınır dışı edilmelerinin ardından Arnavutluğa yerleşen bu topluluk 1990’ların başından itibaren Yunanistan’da kalan malları için tazminat istemeye başlamışlardır. ülkede barınan Arnavutluk göçmenlerinden yaklaşık 70 binini sınır dışı ettiği tahmin edilmektedir. Nisan-Haziran 1998. Albania in Transition: …. The International Spectator. 2000. s. Eastern Europe. Revolution and Change in Central and Eastern Europe. Transformations of Post-Communist States. “Albanian Foreign Policy Between Geography and History”. US: West View Pres. Aynı zamanda Yunanistan. East ve Pontin ‘Albania’. 11–16.: The Rocky Road to Democracy.358 Yunanistan tekrar karşı atağa geçmiştir ve o yılın sonuna kadar. Zukrowska. Cilt 33. Macmillan Press Ltd.361 Sonunda ABD.356 Berişa. AB de yapacağı 40 milyon dolarlık yardımı geçici olarak bloke etmiştir. …. p. ‘Albanian Nationalism and Prospects for Greeter Albania’ …s. s. bir koz olarak sürekli Berişa’ya karşı kullanmıştır. Kostecki.360 Bu mesele hala çözüme kavuşturulmuş değildir. Ablania in Transition. Enver Hoca döneminde malları elinden alınan Yunan azınlığa tazminat ödenmesi şartıyla bu durumla ilgileneceğini bildirmiştir.11.

Bu yolda da Türkiye gibi diğer önemli bölge ülkesiyle ilişkiler kurup uygun dengeler kurmak düşüncesi mevcuttur. 185 .364 1996 yılından sonra Yunanistan’ın Arnavutluk politikalarındaki iyileşmenin ardında. 363 364 Birlik Gazetesi. Türkiye için de bu durum Yunanistan’la Balkanlardaki etkinlik mücadelesi için bir koz olmuş durumdaydı. özellikle AB ve NATO üyeliği durumunda Yunanistan engeline takılmadan. karşılıklı siyasi ve ekonomik işbirliğinin arttırılmasının yanı sıra Arnavutluk’un Yunan azınlığın durumunun daha iyi hale getirilmesi için teminat verdiği açıklanmıştır. Ümit Yayıncılık. s. iyi ilişkiyle sağlanabileceği düşüncesindedir. 1995 yılına kadar Arnavutluk ve Makedonya’ya karşı sert ve dışlayıcı politikalar güden Yunanistan. Touraine. Makedonya ve Türkiye birbirine yaklaşmıştır. Arnavutluk açısından bakılırsa da. Arnavutluk. Arnavutluğun verdiği bu taviz sonrasında. Ankara. 1995 sonrasında uygulamaya konulan yeni Balkan politikasının etkisi önemlidir. uluslararası kurumlarda zor durumda kalınmadan. Türkiye faktörünü de iyi değerlendirmek gerektir. 14 Mart 1995. Buna cevap olarak da 14–16 Mart tarihinde Yunan Dışişleri Bakanı’nın Arnavutluk ziyareti ortamı yumuşatma adına önemli bir girişim olmuş.363 Haziran 1995’te ise Arnavutluk Meclisi kabul ettiği yasa ile yabancı dilde öğretim yapacak okullara izin vermiş.165 Yunanistan’ın uluslar arası alanda tutumu ve Arnavutluğu zor durumda bırakmasının ardından. ilişkiler düzelme yoluna girmiştir. İki ülke ilişkilerinin iyiye gitmesinin ardında Yunanistan tarafına bakıldığında. Sali Berişa’ya karşı Yunanistan’ın tutumu ve Arnavutluk politikalarının sertliği karşısında Arnavutluk. böylece Yunan azınlık için kendi dillerinde okul kurma imkânı doğmuştur. s. Arnavutluk. Üsküp. Türkiye’yle yakınlaşma gereği duymuştur. 1997. Balkanlarda işbirliğine dayanan ekonomi-politik anlayışıyla iyi ilişkilere dayalı siyaseti benimsemiştir. Arnavutluğun uluslararası alanda zor durumda kalması ve Sırbistan ve Yunanistan arasında kalınması ile oluşacak olumsuz durumdan sıyrılma isteği vardır. hatta desteğini alarak bu kurumlara girebilme yolunun.5 Marisol. 1995 yılının ilk ayında Omonia üyesi kişiler serbest bırakılarak tansiyon düşürülmeye çalışılmıştır. Türkiye’yle yakınlaşma ihtiyacı duymuştur. Makedonya’nın bağımsızlığını tanımayan Yunanistan’a karşı da Makedonya. Altüst olan Dünya. Yunanistan’ın komşularıyla izlediği sert ve gerginlik politikası sonucunda.

365 Şule Kut. muhaliflerine yönelik sert politikaları. Bu ziyaret sonrasında Arnavutluk savunma ve Dışişleri bakanları da Yunanistan’a ziyarette bulunmuşlardır. Sabri Sayarı (der. Arnavutlukla yakınlaşmış. Bu ziyaret sonucunda Yunanistan’daki Arnavutların durumunun görüşülmesinin yanı sıra. Türkiye’nin Yeni Dünyası: Türk Dış Politikasının Değişen Dinamikleri. “Türkiye’nin Balkanlar Politikası”. 2002. savunma ve askeri alanda da anlaşmalar yapılmıştır. uyguladığı sert ve tavizsiz politikaları. Alfa Yayınları. Türkiye’nin Balkanlarda girdiği yakınlaşma ve aktif siyaset. Özellikle Bankerler Krizi olarak adlandırılan silahlı ayaklanma işin ciddi boyuta geldiğinin göstergesi oldu. Yeniden dostluğa ve yakınlaşmaya dayalı politikalar üreten Yunanistan. iç politikada yakalayamamıştır.). halkının çoğunluğu Ortodoks olan Makedonya ile yakın ilişkiye girerek bir cevap vermiştir. Berişa hükümetle Yunan hükümetinin arasını açmıştır. İşbirliği ve İyi Komşuluk anlaşması imzalanmıştır.365 Yunanistan Cumhurbaşkanı Konstaninos Stefanopulos. Buradaki isyancıların Yunanistan destekli oldukları ve Yunanistan’dan yardım aldıkları iddiası. Bununla beraber Arnavutluk’taki Yunan halklarının durumunda daha çok haklar verileceği bildirilmiştir.166 Türkiye’nin Balkanlara ilgisi ve nüfusunun %70’i Müslüman bir ülke olan Arnavutluk’la daha da yakınlaşmasının ardından dile getirilen dış politikada İslam unsurunu kullanma eleştirisine Türkiye. anti-demokratik tutumları sonucunda oluşan memnuniyetsizlik ayaklanmaya kadar gitmiştir. Arnavutluk. komşularıyla ilişkilerini yeniden gözden geçirme ihtiyacını doğurmuştur. Yunanistan’ı zor durumda bırakmış. Alan Makovsky. Bursa. 119 . Her alanda Arnavutluğun NATO ve AB’ye girmesinin destekleneceği açıklanmıştır. Ekonomik problemlerin halk tarafından iyice hissedilmesi. 1996 Martında Arnavutluğu ziyaret etmiş ve ardından Dostluk. Makedonya ile yakın ilişkiye girmiştir. 26 Mart 1996’da iki yeni sınır kapısının açılmasını kabul ettiğini açıklamıştır. Bu ayaklanma Arnavutluğun Güney kesimine sıçrayınca işin boyutu da değişmeye başlamıştır. Bu ilişkiler neticesinde Türkiye’nin bu ülkelere ilgisi azalmış ve aynı zamanda Balkanlara yakın ilgi göreceli olarak azalmaya başlamıştır. s. Arnavutluk’ta Berişa hükümeti dış politikada açık ve dengeli politikalarındaki başarısını.

Zaman. Şu anda 400 binin üzerinde Arnavut’un yasal veya yasal olmayan bir şekilde Yunanistan’da çalıştığı tahmin edilmektedir. ICG. 366 367 Hasan Ünal. Sosyalist Partinin izlediği dış politikalarla Yunanistan’a fazla bağımlı olmakla suçlanmıştır. Arnavutluk’un AB ve NATO’ya girme hususunda Yunanistan’dan yardım ve destek göreceğini bildiren bir protokol imzalanmıştır. 1990–1993 yılları arasında. “Arnavutluk İyice Yunanistan’a Kayıyor”. toplam nüfusu 3. Avrasya Dosyası. 29 Haziran 1997’de AGİT gözleminde yapılan seçimin galibi sosyalist parti olmuştur. sayı:1-2. s. güvenlik ve askeri alanlarda ve diğer birçok alanda Arnavutlukla yakın ilişkilere başlamıştır.367 Arnavutluk açısından ilişkilerin iyi tutulmasının önemli bir sebebi de Yunanistan’daki Arnavut işçilerin durumudur. s. 9 Ocak 1998 368 “Albania: State of the Nation”. Berişa hükümetiyle sorun yaşayan Yunanistan için Fatos Nano’nun iktidarı tercih edilmekteydi. Bu anlaşma Arnavutluk’un AB üyesi bir ülkeyle imzaladığı ilk anlaşmadır. 8 Eylül 1998’de iki ülke arasında.3 milyon civarında olan Arnavutluk’tan yaklaşık 300 bin Arnavut göç etmiş ve ağırlıklı olarak Yunanistan ve İtalya’ya yerleşmiştir. İktidara gelmeden önce Yunanistan ve Sırbistan’la iyi ilişkiler kuracağı sinyallerini veren Fatos Nano hükümeti.143 Hasan Ünal. Berisa hükümeti döneminde uygulanan dengeli dış politikadan ayrılıp. Balkans Report No.366 Nano hükümetiyle iyi ilişkiler kuran Yunan hükümeti. eğitim.368 Yunanistan’da çalışan Arnavutlar hem ülkenin iş istihdamı yönünde durumu kolaylaştırırken aynı zamanda da Arnavutluğa para akışını sağlamaktadırlar. 111. Arnavutluk anayasasının hazırlanması. Yunanistan ve Sırbistan’a yakın bir dış politika izlediği gözlenmektedir.167 Yaşanan karışıklıklar sonucunda AB girişimleri ile ülkeye çok uluslu bir güç gönderilmiştir. 1998. . Ekonomik alanda yardım ve yatırımlarla ülkeye giren Yunanistan’la. Seçimlerden önce Sosyalist Parti başkanı Fatos Nano’nun Yunanistan’da seçim kampanyası düzenlemesi ve ülkedeki Arnavut işçilerin otobüslerle taşınıp oy vermesi desteklenmiştir. İlkbahar-Yaz. Arnavut subaylar Yunan askeri akademisinde eğitilmeye başlanmıştır. Arnavutluk ordusunun eğitilmesi yönünde anlaşmaya varılmış. Yunanistan’la birçok alanda ikili anlaşmalar yapılmıştır. “Balkanlarda Arnavur Sorunu”. 9.

Çamerya Arnavutları ve çalışma amacıyla Yunanistan’da barınan göçmen Arnavutlar olarak üçe ayrılmaktadır.371 Günümüzde Çamerya bölgesinde yaklaşık 100. 1923’te Türkiye ve Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi sonucunda Anadolu’ya yerleştirildiği tahmin edilmektedir. 371 Elez Biberaj. s. Özellikle ekonomik alanda Arnavutlukta faaliyet gösteren Yunan firmaları ciddi yatırımlar ve girişimlerde bulunmaktadırlar. 1997. Ortodoks Arnavutları ciddi oranda Helenleştirdiği’ne değinilmektedir. Arnavutluk’a 7 milyon doları hibe. Albania in Transition: …. yüzyılın başlarında. aynı mezhepten oldukları. s.372 Ekonomik ilişkilerde Yunanistan. bu protokol ile Yunanistan. Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation. yüzyılda Atina çevresinde yoğun bir olarak yaşadıkları bilinmektedir. 1994.. North Carolina. The Balkans: Minorities and States in Conflict. Bunun yanında ülkede 400. Azınlık sayısını minimum tutmak isteyen Yunanistan’ın ülkede iş arayan bazı Arnavutluk vatandaşlarının. Ortodoks Arnavutların 19. kredi ve hibe yoluyla Arnavutluk üzerinde etkili olma politikasıyla hareket etmektedir. s. yasadışı çalışan Arnavut işçileri sınır dışı etmektedir. Minority Rights Publications.370 Önemli kısmı Müslüman olan Çamerya Arnavutları ise daha çok sınır dışı edilme yoluyla eritilme yoluna gidilmiştir. Bunlardan ilk dalga olarak. Yunan vatandaşlığına geçirmek için isimlerini Yunanca isimlerle değiştirdiklerini bildirenler vardır. yardım. .000’in üzerinde Arnavut’un göçmen olarak barındığı belirtilmektedir. 19.000 Arnavut’un yaşadığı tahmin edilmektedir. İkinci dalga ise 1945’ten sonra yaklaşık 30 bin Çameryalı Arnavut’u sınır dışı edilmesiyle gerçekleşmiştir. 85. 15. 189. Nano’nun istifasından sonra da Yunanistan’la ilişkiler gelişmeye devam etmiştir. McFarland & Company. 370 Hugh Poulton. 88.000’inin.168 Fakat ne zaman iki ülke arasındaki ilişkiler gerilince Yunanistan. Arnavutluk’un Yunanistan’la olan 369 John Shea. Aslen Yunanistan’da bulunan Arnavut azınlık sadece işçilerden ibaret değildir. Londra.. 12 Eylül 1997 tarihinde iki ülke arasında Ekonomik İşbirliği Protokolü imzalanmış. 369 Fakat ilerleyen tarihlerde Yunanistan’ın. 693 milyon dolar kredi şeklinde bir yardım paketi onaylamıştır. Arnavutlar Ortodoks Arnavutlar (Arvanidesler). Atina nüfusunun yüzde 24’ünün Arnavut olduğu ifade edilmektedir.

The World Factbook. bölüm 3. Between the Government of the Hellenic Republic and the Government of the Republic of Albania. 2002 yılı itibariyle bu rakam Arnavutluk’taki dolaysız yabancı yatırım toplamının yüzde 27’sine karşılık gelmekte ve Yunanistan’ı bu konuda birinci sıraya taşımaktadır. petrol. s. son on yılda 220 Yunan şirketi ile iletişim.mfa. Karşılıklı ilişkiler her ne kadar iyi gitse de.…. Ministry of Foreign Affairs. biranın %59’u Yunanistan kaynaklıdır. www.374 Yunanistan Arnavutluk’u ayrıca “Beş Yıllık Kalkınma İşbirliği Programı” sayesinde. ticaret ortağı haline gelmiştir. John Shea. 361.373 Arnavutluk’un ithalini yaptığı gıda maddelerinin %20’si.760. Arnavut işçiler için iş mekânı olmasının yanında Yunanistan. bankacılık. Yunanistan.gov/publications/factbook/geos/al. gerekse de Yunanistan’daki Arnavutların durumu bu ilişkilerin devamı için önemli etkenlerdir. http://www. Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation.2 374 CIA.169 dış ticaret hacmi 2000 yılında %12’den fazla bir büyüme göstererek.375 Yunanistan şirketleri. http://www. Hellenic Republic. Ülkenin ihracatında Yunanistan’ın payı %12.grl 376 “Bilateral Relations Between Greece and Albania”. ithalatında %29’a ulaşmıştır. 376 Sonuç olarak.000 dolara ulaşmıştır. gerek Güney Arnavutluktaki Yunan azınlık. Albania.grl 373 372 . Arnavutluk için de Yunanistan’la iyi ilişkiler gereklidir.cia. 339. Arnavutluk’un en önemli 2. inşaat gibi sektörlerde Arnavutluk’ta faaliyete başlamış ve 300 milyon Euro’yu aşan miktarda dolaysız yabancı yatırımda bulunmuştur. vetosuyla AB fonlarının Arnavutluk’a gelmesine ve AB üyeliğine engel olabilmektedir. Yunanistan açısından Arnavutluk ilişkileri oldukça önemlidir. Yunanistan Beyaz Kitabı 2000.html 375 Agreement on a Five Year Development Cooperation Programme 2002–2006. ithal edilen içme suyunun %63’ü.mfa. “Balkanlar’ın Yeniden Yapılanması ile ilgili Yunan Plânı”na da dâhil etmiştir.

Arnavutluk’un Kısa Tarihçesi Balkanların. İtalyan ve Sırp güçler tarafından işgale uğradı. Bu işgalle Kral Zogo. Kral Zog. Balkanlar. Arnavutluk siyasi tarihine bakılınca üç önemli dönem gözlenmektedir. Ahmet Zago’nun 1 Eylül 1928 tarihinde kendisini ‘Kral Zog I’ olarak ilan edip taç giymesiyle377 başlayan bu dönem 1928–1939 tarihleri arasını kapsar. potansiyel itibariyle Balkanları huzur veya ateş topu bölgesi haline getirebilecek öneme sahiptir. gücünü jandarma kuvvetleri ile ordudan alan geleneksel bir diktatörlük kurmuştur. 1993. Almanya’nın desteğini alan İtalya 7 Nisan 1939’da Arnavutluk’u işgal etti.. Kuruluşundan itibaren sancılı yıllar geçiren ülke. bağımsızlığının daha birinci yılında Yunan.5 milyon Arnavut’tan ancak 800. London.170 7. Albania’s Fight for Survival. Wounded Eagle. basit görünümlü ülkesi olan Arnavutluk. Melek Fırat. s. “İki Savaş Arası …. Bu önemli pozisyonunu elbette ki Balkan ülkelerine dağılmış Arnavutların mevcudiyetinden almaktadır. Birincisi Kral Zogo ile yönetilen Krallık Dönemi. önce Yunanistan’a oradan da İngiltere’ye kaçmak zorunda kaldı. Dünya Savaşı Sonrası Balkanlar. İstanbul. Balkanlarda yaşayan 1. II. ARNAVUTLUK VE BALKANLAR 7. ülkenin sürekli problemlerle uğraşacağı sinyallerini vermekteydi.000’i kurulan bu Arnavut devletin sınırları içindeydi. Osmanlı Devletinden ayrılıp batılı devletler tarafından bağımsızlığının tanındığı 10 Temmuz 1913 tarihindeki durumu.135 378 377 .1. ikincisi Enver Hoca Dönemindeki Komünizm Dönemi.112 Makro Milivojevic.378 Uzun süren İtalya ile sıcak ilişkiler bu dönemde yerini mesafeli ve gergin bir duruma bıraktı. OBİV Yayınları. 1992. küçük. fakir. Üçüncüsü ise Komünizm sonrası Ramiz Alia ve Sali Berisha ile devam eden Demokratik dönemdir. p. Isnstitute for European Defence and Strategic Studies. içinde tezatlar barındıran. s.379 Sina Akşin.10 379 İhsan Gürkan.

1992’de Arnavutluk Parlamentosu Komünist Partiyi yasakladı. Arnavutluk. Fakat tüm Balkanlarda görülen Sosyalist rejimlerin yıkılması ve halkın demokratikleşme isteklerine karşı demokratikleşme hareketlerine başlamak zorunda kalmıştır. dış ilişkilerinde.yy’ın Siyasi…. dünyayla entegre olma ve demokratikleşme yolunda mesafeler almışlardır. Avrupa ile bütünleşmek istediklerini ve dış yardımlara açık olduklarını bildirdi.7. 20. sosyalist rejimin devamını esas almaktaydı. Sosyalizmi temsil eden İşçi Partisi ve Sali Berisha liderliğinde Demokratik Parti arasındaki mücadeleyi Demokratik Parti kazanmıştır. Ekonomik Reformları gerçekleştiremeyen Komünist yönetim kendi sonunu hazırlamış oldu. Demokrasiye geçiş çabalarında Komünizm izlerini silmek için. Uyguladığı rejim sonucunda Arnavutluk. azınlık çeşitliliği olarak 380 Fahir Armaoğlu. bir de bölgenin istikrarsızlığı da eklenince dış yatırımlarda ciddi azalmalar meydana gelmiştir. Enver Hoca’ya göre daha yumuşak bir rejime yönelen Alia. 11 Ocak 1946’da Arnavutluk Halk Cumhuriyetinin ilanıyla Devlet başkanı oldu.380 Enver Hoca’nın 11 Nisan 1985 tarihinde ölümünden sonra yerine Ramiz Alia getirilmiştir.245 . Arnavutluk yönetimi. 11 Nisan 1985 tarihinde ölene kadar devlet başkanlığını yürütmüştür.s.171 26 Mayıs 1944’te kurulan geçici hükümetin başkanlığına getirilen Enver Hoca. Tek adam halinde Marksist-Leninist anlayışta ülkeyi yöneten Enver Hoca. 16. Hükümetler bu problemi çözmek için daha fazla dışa açılma. kapılarını tüm dünyaya kapatmıştır. 7.2.. 22 Mart 1992’de yapılan seçimler başlıca 2 parti arasında geçmiştir. politikalarında önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülke içindeki ekonomik olumsuzluk ve istikrarsızlığa. Arnavutlukta Yaşayan Azınlıklar Ülke içindeki farklı azınlıkların mevcudiyeti. Demokratik Parti iktidara geldiğinde Arnavutluk ekonomisi iflasın eşiğindeydi. Seçimlerden sonra Avrupa’dan yardım gelmeye başlamıştır. %500 enflasyon ve % 45–80 arası işsizlik vardı. Demokratikleşmeye geçince dış politikada yalnızlık politikasına son verilmiştir.

Diğerler Azınlıklar Arnavutluk sınırları içinde ikinci önemli azınlık grubu Makedonyalı azınlıktır. bölgede artan gerilimin birkaç örnek açıklamalarıdır. Yahudiler.2. 42 . ……. Diğer Balkan ülkelerinin tersine etnik olarak genel oranda homojen yapıya sahiptir. Yunan kaynakları ise bu oranı kabul etmemekle birlikte oranın daha fazla olduğu iddiasındadırlar. James Pettifer. Yunanistan’ın yayılmacı politikasından şikâyetleri ve bölgede gözü olduğu söylemleri.2. Milliyetler ve Sınırlar. Yunan azınlık Arnavutluğun güney kesiminde. Sayıları 20. Ulahlar ve Türklerin oluşturduğu toplam azınlık ülke genel nüfusunun ancak % 2’sine ulaşmaktadır.2. Bulgarlar. 186 382 Stefanos Yerasimos. Arnavutluk Cumhurbaşkanı Sali Berisha’nın Yunan azınlığı yok etme niyetinde olduğu şeklindeki suçlamaları. 11 Eylül 1994’de Yunanistan Başbakanı A. s. Bölgede yaşayan etnik Yunanlıların durumu iki ülke arasındaki ilişkilerde sürekli gerilim meselesi halinde kalmıştır.1.000 olarak tahmin edilmektedir. Arnavutlukta bulunan Makedonlar. From Anarchy to a Balkan Identity. Karadağlılar.381 Ülke nüfusunun %98’i Arnavut kökenli vatandaşlarından oluşmaktadır. Albania. Yunanistan’ın Kuzey Epir olarak adlandırdığı bölgede yaşamaktadırlar. Papandreu’nun. Yunan kralı Konstantin’in Arnavutluk sınırında. Çingeneler. London.s. Makedon ve Bulgar kökenli nüfus genel olarak Yunanistan ve Makedonya 381 Miranda Vickers. Politik olarak farklı sayılar verilmekle birlikte resmi olarak nüfusun % 2 sini oluşturdukları belirtilmektedir. 7. 1997. 7. Sırplar. Yunan Azınlık Arnavutluk içindeki en önemli azınlık grubu olarak belirtilen azınlık grubu Yunanlılardır.172 Balkanların en şanslı ülkesidir. Günümüzde iki ülke ilişkilerinin iyi gitmesi sebebiyle bu azınlık üzerine politikalarda ılımlılık gözlemlenmektedir. üzerinde “Yunan sınırı burada bitmez: Kuzey Epir” yazılı anıtın açılışını yapması382. Arnavutluk makamlarının..

Ulahlar. Pindus dağları. Kendi kendine yetebilecek bir güç olma azminde olan Enver Hoca yönetiminde zaman zaman farklı ülkelerle ilişkileri oldukça iyi olmuştur. A Country Study. daha yumuşak bir dış politika izleme yoluna gitmiştir. 1998 Şubatında dışa açılım olarak. baskıcı kapalı. 1948-1961 yılları arasında Sovyetler Birliğinin etkisi altındadır. 69 . Enver Hoca sonrasında iktidara gelen Ramiz Alia. Fier bölgesi.384 Enver Hoca’nın bu kapalılığı 1995’te ölümüne kadar devam ettirmiştir.3. Belgrat’ta yapılan Balkan Dışişleri Bakanları toplantısına katılmak ve 1989’da 383 Raymond Zickel and Walter R. diğer devletlerle iyi ilişkiler kurmaya mecbur hissetmiştir. Ülkede meydana gelen ekonomik problemler. Enver Hoca Çin’in etkisinden rahatsız olunca 1978 yılında Çin ile ilişkiler kesilip. komünizm devrinden kalan ağır ekonomik tablolar. Sovyetler Birliğinde yeniden yapılanma. s. ülkeyi kapalı bir kutu haline gelmiştir.383 7. 1960 ve 70’lerde bölge işbirliği projelerine ve çalışmalarına katılmayı reddeden Arnavutluk. Dış etki olarak ta. Iwaskiw. 1961’de Sovyetler Birliği ve Çin arasındaki anlaşmazlıkta Çin tarafına yakın tutumuyla.173 sınırındaki Prespa gölü çevresinde bulunmaktadır. Albania. diğer yandan da dış ilişkilerinde aktiflik getirip. içe dönük politikalarla ülkeyi 41 yıl yöneten Enver Hoca döneminde ülkenin dünyayla bağları neredeyse tamamen kesilmiş durumdaydı. yumuşama ve açıklık politikaları tüm komünist devletleri etkilediği gibi. Çingeneler ise tüm ülkeye yayılmış şekilde yaşamaktadırlar. Sovyet etkisinden Çin etkisine kayan ülke 1978’e kadar Çin etkisi altında kalmıştır. Bir yandan eski anlayışı bırakmayan Alia. Washington. 1992. Arnavutluk Dış Politikası Ve Balkan Devletleriyle İlişkileri Komünizm rejiminde. Korçe ve Vlore’de Yahudiler Tiran. Arnavutluğu da etkilemiştir. Vlore ve Korçe’de. ülkenin durumuna ve dışardan gelen baskılara fazla dayanamamış sonuçta. işsizlik oranı ve yüksek enflasyon karşısında çözüm arayan Alia içerde baskıyı azaltmaya yönelmiştir. Ülkede Sosyalist rejimin kurulduğu ilk yıllardan 1948’e kadar Yugoslavya etkisinde Kalan Arnavutluk.

ülkeyi yöneten grubun “Geg” grubundan olması durumunda. s. Makedonya ve Karadağ’da bulunan Arnavutlar.4. Halkın dış ülkelerde yaşayan Arnavutlarla daha ilgili olması yönetimi de bu ilgiye mecbur hale getirmiştir.2. c. ülkenin güvenliğini garantiye alıp.. Bu yolda Barbara Jelavich. Cmbridge University Press. 1999. 195 384 . Tosk grubundandı. 20th Century. Enver Hoca’dan sonra gelen Sali Berisha ise “Geg” idi. s.…. dışarıdaki kardeşleriyle daha yakın ilgilendikleri sonucuna varabiliriz. “Geg”ler Kuzeyde dağlık bölgede yaşarlar.174 Balkan dışişleri Bakan yardımcılarının Toplantısına ev sahipliği yapmakla yeni açıklık politikasının ipuçlarını vermiştir. 1990’ların başında binlerce gösterici rejimi eleştirmek için gösteriler yapmışlardır. başa gelindiğinde kendisini gösterdiği gözlemlenmektedir. “Geg” grubundan Arnavutlardır. Enver Hoca. Kosova. içe kapanıklığını aşıp. 1925-1939 yılları arasında “Geg” ler iktidarken. Iwaskiw. İki önemli Arnavut grubunca oluşturulan ülkede. ekonomisini düzeltmek esas amaç olmuştur. Özellikle 1992 sonrasında bu açılış politikasıyla ilişkilerine yön veren Arnavutluk için batılı kurumlara ortak olup. farklı lehçeler konuşmaları. İstedikleri dini yeniden meşru hale getirme. Yeni Dönemde Arnavutluk Dış Politikası Komünizm sonrasında dünya konjektürüne uyan Arnavutluk. NATO ve AB’ye tam üyelik yollarında kesin anlayışını belirtmiştir. dini kurumların ve görevlilerin serbest çalışabilmesi talepleri karşılık bulmuştur. Coğrafi farklılığın yanında. Geg’ler etkindi ve “Tosk” lar iktidardayken de ülkede “Tosk”lar etkindi. Bu durumun dış politikaya etkisini ise dışarıdaki Arnavutların etnik yapısıyla değerlendirmek gerekir. Albania. Arnavutluk halkının dış ülkede yaşayan Arnavutlara ilgisini incelerken ülkedeki Arnavutların yapısına değinmek gerekir. İngiltere. Diğer grup olan “Tosk”lar ise ülkenin güney bölümünde yaşamaktadırlar. dışa açılma yöntemini benimsedi. History of The Balkans. 382–383 385 Raymond Zickel and Walter R. kültür farklılıkları ve kendilerini farklı etnik yapıda görmeleri aynı zamanda siyasi bir farklılığı da getirmektedir. İki grup arasındaki siyasi farklılık.. 7. Ülkede iktidar olan grubun. 385 Bu iç ve dış açılımda halkın rolü de unutulmamalıdır.

500–600. nüfusun %90’ını oluşturduğu.167–168 386 . Sırbistan’ın güneybatısında. ed. Between Serb and …. NATO’nun Barış için ortaklık programına katılmaktadır. Dünya Ticaret Örgütü üyesi olup. Arnavutluk Dış Politikası belirlenmesinde ve Balkan ülkeleriyle ilişkilerinde en önemli unsur Arnavut azınlıkların durumudur. Balkans.) Özden Arıkan. s. “The Kosovo Problem and The Disintegration of Yugoslavia”. (çev. İkinci en yoğun Arnavut nüfusunu barındıran ülke Makedonya’dır.3’üne tekabül etmektedir387) Balkanların küçük ama geçmişte olduğu gibi gelecekte de sadece balkanlar için değil tüm komşu coğrafya için de büyük krizlere sebep olacak önemli bir bölgedir. Ciddi oranda Arnavut’un. A Mirror of The New International Order. Karadağ’da da 60. iki kutuplu dünyanın sona ermesiyle birlikte yeni açılımıyla ve halktan gelen tepkilerin de etkisiyle dışarıda yaşayan soydaşlarına kayıtsız kalamamış ve bu durumu dış ilişkilerinde önemli bir ölçüt yapmaya başlamıştır.by Günay Göksu Özdoğan.5. Kemali Saybaşılı. Preface XV 388 Muhammet Kullashi. İstanbul. Kosova’da yaklaşık 2 milyon Arnavut’un yaşadığı bildirilmektedir.386 Komünizm döneminde ülke dışında yaşayan Arnavutlarla ilgilenmeyen Arnavutluk yönetimi. Arnavutların Yoğun Olduğu Ülkeler 7.5. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı.175 mesafeler almış olan ülke halen IMF. Diğer önemli bir bölge de Karadağ’dır. 7. Uluslarası Komisyonun Balkanlar Hakkındaki Raporu.000 civarı Arnavut’un yaşadığı belirtilen ülkenin.4 milyonunu Arnavutlukta yaşamakta ve geri kalanı komşu ülkelerde bulunmaktadır. 1998. Kosova Kosova.388 Leo Tindemans (Bşkn). s. Arnavut nüfusunun en yoğun yaşadığı yerler arasında.887 km2’lik alanıyla (% 12. İstanbul. 10. p.. Dünya Bankası. Barışa Çağrı. iki milyondan fazla Arnavut’un. Sabah Kitapları. ülke nüfusunun %90’ını Arnavutların oluşturduğu Kosova gelmektedir. Arnavut sınırları dışında yaşıyor olması politika belirlerken önemli bir etkendir.1. 6 milyon Arnavut’tan sadece 3. 1995. %25’i Arnavutlardan oluşmaktadır.150 387 Miranda Vickers.000 Arnavut yaşamaktadır.

cilt 3. 102 393 İrfan Kaya Ülger. Selami Pulaha. bu delillerle. Tirana.393 Arnavutların ise Kosova’ya 1683–1699 Avusturya-Osmanlı savaşı sonrasında geldikleri iddia edilmektedir. Arnavutlar için hiçbir şekilde kendi kaderlerini tayin hakkından söz etmek mümkün değildir. s. Lefter Nasi. bölgenin kendilerine ait olduğunu belirtmektedirler.3 nikel. Bu bölgede Yugoslavya’nın %30 enerji rezervleri yatar. s.8’ini içerir. 391 Sırp tarihçileri üç açıdan bölgenin kendilerine ait olduğunu savunmaktadırlar. Bunlar: 1.. Kristaq Prifti. Kosova ans Albanians Yesterday. Prishtina. Luan Omari vd. ss. 178192 394 Prof. Surplar. Arsenie III Carnojevic tarafından girişilen Büyük Sırp Hareketi 392’dir. 1993. %22. Sırplar bölgeyi kendileri için kutsal saymaktadırlar. yy. her iki unsur için çok önemlidir. s. 2. ed. Kosovada. Arnavutluk milli bilincinin oluşmasında önemli olan. “Sırplara Göre Kosova Sorunu” Avrasya Dosyası. Between Serb and………. Tirana. Bu miktar tüm Yugoslavya’nın %68. Kosova.394 Arnavutlar için de Kosova. çinko %51. Sırplara göre Kosova sorunu Sırpların bir iç meselesidir.8 magnezyum ve bunun yanında başka birçok madenler mevcuttur. The Truth on Kosova. Luan Omari vd. The Truth on Kosova. Nüfusun ezici ağırlığı Arnavut olmasına rağmen. ed. Preface XII 392 Prof. Dr. s.. Lefter Nasi. Sırp akademisyen Predrag Simic’e göre Yahudiler için Kudüs neyse. İstanbui 1998. 1389’da Kosova’da Sırplar ve Osmanlılar arasında geçen Kosova savaşı. Sırplar için de Kosova o dur. Marenglen Verli ‘Aspects of the economic situation of Kosova (1980-1989). Kanlı Ova. 1993. 36 Prof. Today and Tomorrow. 43 390 389 . %52 kurşun. Skender Rizaj.390 Sırplar ve Arnavutlar arasında sürekli çatışma mekânı olan bölge.da duyulmuştur. Kristaq Prifti. s. Slavcada bir çeşit ‘Kuş Ovası’ (Karatavuk) anlamına gelmektedir. 3. Kristaq Prifti. Kosova’daki Sırp manastır ve kiliseleri. 1992. ‘The Albanians in Kosova in the 12th-18th centuries’. Sonbahar1996.176 Kosova ismi (Sırpça Kosovo’dur) ilk defa 12. 242 391 Miranda Vickers. Pirinzen Birliğinin burada başlaması açısından önemlidir. Osman Karatay.389 Yeraltı kaynakları bakımından da dikkat çeken bölgede 12 milyon ton linyit kömürü vardır. Örneğin.

bölgeyi terk etmeye başladılar. 1970–1980 yılları arasında Kosova’nın ekonomik durumunun bozulması huzursuzluklar için bir kapı oldu. Hemen müdahale eden Yugoslav güçleri bölgede olağanüstü hal ilan etti. Arnavutların doğum oranlarının yüksek olmasına bir de Sırpların bölgeyi terk etmeleri de eklenince.6 iken 1981’de % 27. Dünya Savaşı sırasında İtalyan işgali ile Arnavutluk yönetimine bırakılan bölgede huzursuzluk devam etmekteydi. 1912–1913 Balkan Savaşı sonrasında bölgenin Sırp hâkimiyetine geçmesiyle başlamıştır. gösteri ve eylemlerini arttırdılar. Yugoslav hükümeti tutuklamalar yoluna başvurmuştur. Özerk bölge Arnavutlar için bir adımdı fakat kalplerinde Bağımsız Arnavutluk hayali yatmaktaydı. yüzlerce kişi yaralandı. Artan sertlikle 1986 ve 1989’da ayaklanmalar çıktı. Arnavutluk etnik sayısının artması ve milliyetçilik faaliyetlerine cevap olarak Yugoslav hükümeti baskıyı arttırma yoluna gitmiştir. Baş gösteren huzursuzluk protestolarını engellemek için. “The Kosovo Problem and …………. yeniden yapılanan Yugoslavya toprakları içinde kaldı. ekonomik ve sosyal istekleri vardı. Buna karşın Yugoslav hükümeti de sertliğini arttırdı. Savaş sonrasında bölge. Bölgede tansiyon yükselirken Sırp ve Karadağlılar. Kosova’da organize olan Arnavut grupları. Gösteriler. 1986’da çıkan olaylarda 2’si polis 23 kişi öldü.177 Sırp ve yerel Arnavutlar arasındaki sürtüşmeler. Zaten gergin olan durumda 11 Mart 1981’de Piriştine Üniversitesindeki öğrencilerin Üniversite koşullarını protestosu kıvılcım yerine geçmiştir. 1974’de bölgeyi Özerk bölge statüsüne getirmiş ve iyileştirmeler yapmıştır. 2000’e yakın gösterici de tutuklandı. 80 kişi yaralandı. devlete karşı örgüt kurmak ve toprak bütünlüğünü tehdit etmek suçlarından mahkûm edildiler.5’e yükselmiştir. 395 Nihai istek bağımsız bir Kosova’ydı. 395 Muhammet Kullashi. İşsizlik oranı 1971’de % 18. Çıkan olaylarda 11 kişi öldü. II. Arnavut öğrenci ve işçilerinin birçok politik. Kosova’nın diğer bölgelerine de sıçradı.164 . p. Arnavutların artan tepkileri ve iyileştirme istemelerine cevap veren Yugoslav hükümeti. etnik dengelerde Arnavutlar lehine bir durum oluşmuştur. Arnavut yazar Adam Demai ve 18 Arnavut.

Kosova’daki muhalif grupları bir araya getirdi.145 öğrenci Arnavutluk dilinde öğrenim görürken.398 1990 yılının Şubat sonlarında gösteriler tekrar Kosova’ya yayılmıştır. s. Kristaq Prifti.000 Arnavut öğrenci orta öğretime gidememiştir. ‘The Constitutional Changes and The Authonomy of Kosova’. okul çağındaki ilköğretimi tamamlayan 11. s.178 1989 sonlarına doğru Doğu Avrupa komünist devletlerinde başlayan çözülmeler tüm Balkanlarda olduğu gibi Kosova’yı da etkilemiştir.2. c. ed. 294 398 Omari. 30 Haziran 1990’da birleşen gruplar “Demokratik Forum”u kurdular. . The Truth on Kosova.237-238 396 . Tirana. Arnavutça Enstitüsü profesör. Luan Omari vd. Daha geniş haklar ve özerklik için gösteriler düzenleyen gruplarla güvenlik kuvvetleri arasında çatışmalar meydana gelmiş ve bu çatışmalarda 25 Arnavut öldürülmüştür. age.age.399 Luan Omari. 1988–89 eğitim öğretim döneminde 32.’ın Siyasi Tarihi. güvenlik bölümlerince uğraşılmıştır. Tarih Enstitüsü. 294 397 Omari. Dönemin içişleri bölge sekreteri olan Rahman Morina’nın açıkladığı resmi verilere göre 1981’den Mart 1988’e kadar Kosova’da 75.000 insan küçük ihlallerden mahkûm edilmiştir.000’den fazla Arnavut. Ortaöğretim kurumları ve Priştina Üniversitesinde dersler kesilmiş. 294 399 Fahir Armaoğlu.000 insanla (Bu rakam bölge yetişkin nüfusunun yarısına tekabül eder) Kosova Mahkemeleri ve güvenlik organlarınca uğraşılmıştır. s. 95. 1993.000 insanla da diğer yollarla.050 öğrenci öğrenimine devam edebilmiştir. Sonuçta 7 yılda 584. Lefter Nasi. . s. takip eden yıl yalnızca 21. Yugoslav hükümetinin sert müdahalesi.yy. 20. Forum açıklamasında Kosova halkının kendi geleceğini belirleme hakkını vurgulamıştır. bilim adamı ve araştırmacıları görevden uzaklaştırılmışlardır. ….397 1991’de 100. Toplam 314.396 1989–1990 eğitim öğretim döneminde. kurumlardan ve yönetimden atılmıştır.000 insan ceza yasalarından.

. Ekim 1992’de Arnavutlar protesto gösterilerinde bulunmuşlardır. Zaten istenilen Cumhuriyet fikri iyice sesli bir şekilde dile getirilmeye başlandı. Bu sebeple parlamento. Sırp yönetimi baskıyı daha da arttırmıştır.179 7. Bu iki devlet ise Yugoslav Federal Cumhuriyeti (YFC)’ni kurdular. 1–2 Temmuz 1990’da. Zaten yüksek olan tansiyona bir de Arnavutça’nın tüm okullarda yasaklanması kararı eklenince.5. Sırbistan’da yapılacak referandum sebebiyle kapalı olan parlamento önünde buluşan 114 milletvekili çoğunluğu sağlayıp bağımsızlık ilan ettiler.1. 24 Mayıs 1992’de Cumhurbaşkanlığı seçimlerini yapacağını açıkladı. Meclisin bu kararı Yugoslavya yönetimince kabul görmeyerek. Bu adımın bir sonraki merhalesi bağımsızlık ilanıydı. Yugoslavya içinde meydana gelen bu kopmalara. Bağımsızlık ilanında Yugoslavya dışında farklı bir ülke oluşumu değil. Bu durumu tanımayan Yugoslav yönetimi. başkanı olduğu “Demokratik Birlik Partisi” mecliste bulunan 100 koltuktan 78’ini elde etti. bölgeye çok sayıda güvenlik kuvvetleri gönderilmiştir.1. Kosova Cumhuriyeti İlanı Kosova muhalif gruplarının tek çatı altında toplanıp “forum” oluşturması ile Arnavut gruplar çok önemli bir adım atmış oldular. Kosova başkanlığı için yapılan seçimleri tanımayacaklarını bildirmesine rağmen yapılan seçim ve alınan kararlara tepki olarak. Sırp ordu birliklerini bölgeye gönderince sert çarpışmalar meydana geldi. Komünist blokta meydana gelen çözülmenin etkileri farklı etnik yapılardan oluşan Yugoslavya’yı 1991 yılında iyice etkilemeye başlamıştır. 25 Haziran 1991’de Hırvatistan ve Slovenya bağımsızlıklarını ilan ettiler. Hırvatistan’ın ardından Bosna Hersek ve Makedonya’nın da ayrılma kararı almasıyla eski federal yapıyı oluşturan 6 cumhuriyetten yalnızca Sırbistan ve Karadağ kalmıştır. Kosova kayıtsız kalamadı. Sırbistan yönetimi ise yapılacak seçimlerin geçersiz olduğunu açıkladı. Seçime tek aday olarak giren Dr. yine Yugoslavya içinde fakat diğer cumhuriyetlerle eşit haklar talebi dile getirilmekteydi. İbrahim Rugova beklenildiği gibi oyların %97’sini alırken.

Tarihin İzinde…. Rusya ve Çin karşı gelmiş ve protesto etmişlerdir. NATO’nun hava saldırısı tehditlerine karşın baskı ve sindirme uygulamalarından vazgeçmeyen Sırp yönetimi Arnavut halka karşı imha hareketine girişti. İtalya’nın Aviano Hava Üssünden kalkan NATO uçaklarına. UÇK’nın da katıldığı görüşmeler yapıldı. 400 Yusuf Küpeli. “Kosova Bağımsızlık Örgütü”nün başlıca hedefi ordu ve polis güçleriydi. 18 Mart 1999’da varılan anlaşmaya göre Kosova’ya geniş bir özerklik verilecek. 1999 Şubatında Fransa’nın Rambouillet kasabasında Arnavutlar ve Sırplar aralarında.102 . Nitekim 23 Martta hava saldırısı kararı alındı.400 Sürekli yükselen gerilimde.000 NATO askerinin bölgeye gelmesi talebini kabul etmeyerek görüşmeleri terk etmesi üzerine yapılacak tek şey NATO hava saldırısıydı. Kosova’yı baskıyla ve kuvvetle terbiye edecekleri fikrinde olan Sırp yönetimi Arnavutluk ve Kosova sınırına yığınak yapıp bölgeye ek kuvvetler göndermeye başladılar.1. Fakat bu operasyonlardaki sertlikleri. Cumhurbaşkanı İbrahim Rugova da bölgeye barış gücü gönderilmesini çağrısında bulundu. direncin kesilmesi hedeflendi. Sırbistan’daki stratejik hedefleri vurdurularak.5. 1999 yılında örgütün asker sayısı 30 bin kişiye ulaşmıştı. Sırp birlikler UÇK direnişini yok etmek için 1998 yılı sonlarında ciddi operasyonlar yaptılar. Yapılan hava taarruzlara BM’de veto yetkisi olan iki önemli güç. 24 Mart 1999’da başlayan asıl hava taarruzunda. s. diğer Arnavutları UÇK yanında mücadeleye itmiştir.180 7. Ve bu yolla silahlanmaya başladılar. buna karşın Arnavutlar silahsızlandırılacaktı.2. Fakat Sırpların durumu denetlemek amacıyla 28. Kosova Sorununun Uluslararası Sahneye Çıkışı Ve NATO Harekâtı Sırpların sertlik yanlısı baskıcı tutumuna karşı 1997’de yeni bir örgüt ismini duyurmaya başladı.

Fakat yönetime geldiğinde Berisha. iki ülke ilişkilerinde Kosova’yı temel etken yapmıştır.181 Sırp güvenlik kuvvetleri NATO hava saldırılarının ardından Kosova üzerinde uyguladıkları şiddeti iyice arttırmışlardır. Katliamdan çekinen birçok insan Arnavutluk. Türkiye ve Makedonya’ya kaçmak zorumda kalmıştır. Dış Arnavutlar meselesi.3. YFC’ ye yakın bölgelerde görev yapan Rus birliklerinin bir kısmının Kosova’ya sokulması. Kosova ve Arnavutluğun demokratik birleşmesi konusunda mücadele edeceğinin propagandasını yapmıştır. Kosova’da yaşayan Arnavutlarla kan bağı dolayısıyla burada meydana gelen en küçük hareketlenmenin doğrudan Arnavutlukta hissedilmesi. mültecilerinin geri dönüşlerinin sağlanması ve Kosova’nın güvenliğinin temin edilecek bir plan uygulanmasının kabulü durumunda harekâta son vereceklerini duyurmuşlardır. Komünist dönemin içe yönelik politika anlayışı ve kapalılığı. dünya şartlarını ve ülkenin durumunu göz önüne alarak Kosova’nın Arnavutlukla birleşmesi . fakat NATO yetkilileri YFC birliklerinin geri çekilmesi.1. Yugoslavya 6 Nisan 1999’da tek taraflı olarak ateşkes ilan etmiş. ordu komutanını görevden alarak yerine yakın adamı Milorad Obranoviç’i getirmiştir. demokratikleşme ve yeni anlayış sonucu değişmiştir.Yugoslavya İlişkileri Arnavutluk-Yugoslavya ilişkilerinin temelini elbette ki Kosova meselesi teşkil etmektedir. 24 Apachi tipi helikopter ve 2000 Askeri konuşlandırma başlamıştır. Kosova Sorunu Ve Arnavutluk. Bunun üzerine Miloseviç Karadağ’da bulunan YFC’nin 2. Bu söylemlerinde Berisha. Hava harekâtından sonra imha edilemeyen hedefler ve kara harekâtına hazırlık için NATO.5. Sali Berisha’nın 1992’de seçim kampanyalarında en çok kullandığı söylemlerden biri olmuştur. tansiyonun artmasına ve endişelere sebep olmuştur. 7. dış Arnavutlara karşı kayıtsız tutumu Arnavutluk’ta. Sırbistan’ın ortağı Karadağ da Miloseviç’in politikalarını çılgınca bulmuş ve bu yönde açıklamalarda bulunmuştur. Fakat NATO güçlerinin harekâtı devam ederken.

askeri güç. Bu müdahalede Arnavutluk NATO kuvvetlerine üslerini açmış ve her türlü yardım yapmaya açık olduğunu belirtmiştir. Arnavutluğa karşı savaş ilanı demek olduğunu açıklamıştır. ülkeyi darboğaza sokmaktaydı. 401 Sullivan M. Yugoslavya içerisinde geniş özerklik verilmesi gerektiğini savunmaya başlamıştır. 1991’de bağımsızlık ilan eden Kosova’da 1992’de yapılan seçimlerde İbrahim Rugova’nın devlet başkanı seçilmesi sürecinde Kosova’nın bağımsızlığını sadece Arnavutluk’un tanıması. yönetimi ciddi kamuoyu baskısı altında tutmaktaydı. Sırp saldırıların artması.10 . “Mending Relations with Greece” ……. konuyu uluslararası alana açıp. Yugoslavya ile ilişkilerinin gerildiği Kosova meselesinde. Kaldı ki zaman zaman Sırp askerlerinin Arnavutluk sınırından içeri girip saldırılar düzenlemesi iç baskıyı iyice arttırmıştır. Zaten ekonomik durumu kötü olan Arnavutluk için bu yeni nüfusun baskısı. tek taraflı bir siyaset uygulama yerine batıyla işbirliği içinde politikalar uygulama yönünde anlayış hâkim olmuştur. müdahalede gerekli. Arnavutluk’ta. Kosova Arnavutlarına karşı girişilen Sırpların etnik temizlik operasyonunun. ekonomik zorluklar ve ülke içi sosyal problemler göz önüne alındığında dış politikada. Arnavutluk. Kendi ırkdaşlarının katliama maruz kalması. bölgeye komşu olan Arnavutluk’u çok etkilemişti. Hırvatistan. tek başına müdahale değil de. Slovenya ve daha sonrasında Bosna’daki çatışmalar ve istikrarsızlık. p.401 Kosova’dan kaçan Arnavutlar için sığınılacak ilk kapı Arnavutluk’tu.182 söylemlerinden vazgeçip. Arnavutluk yönetimini uluslararası alanda daha reel politikalar izlemek zorunda bırakmıştır. çok sayıda Arnavut’un öldürülmesi ve yüz binlerce Arnavut’un hayatlarını kurtarmak için bölgeyi terk etmelerine karşı müdahale kararı alan NATO. 1999 Martında operasyona başlamıştır. Arnavutluk başkanı. tesis ve alanlarını açacağı yoluyla batıyı müdahaleye çağırma yöntemini izlemiştir. Kosova’da yaşanan savaş durumundan en çok etkilenen ülkelerin başında gelmektedir.

Tarih boyunca birçok işgallere uğrayan bölgede. Ancak Miloseviç sonrası liderler aynı çılgınlığı göstermediklerinden. 25. Bölge Anadolu’dan Avrupa’ya. Bu huzursuz ortama bir de Kosova eklenince Arnavutluk.2. Makedonya Krallığı.5. 7. Facts About Macedonia. 402 Jovan Pavlovski. büyük önem arz etmektedir. sınırla Bulgaristan’la komşudur. Üç farklı kısıma bölünmüş durumda olan Makedonya bölgesinden. Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyeti yaşanmıştır. günümüzdeki Yunanistan’da Makedonya kalan cumhuriyetine “Ege “Vardar Makedonyası”. Bulgar Krallığı. Anadolu ve Kuzeye açılan yolların birleştiği bir noktadadır. Makedonya Cumhuriyeti. Arnavutluk-Yugoslavya ilişkilerinin temelini Yugoslavya’nın Kosova politikası oluşturmaktadır. Miloseviç döneminde uygulanan etnik temizlik politikası sonucunda ilişkiler sürekli gergin ve her an savaş çıkması muhtemel bir pozisyonda olmuştur. Avrupa’dan Akdeniz. sınırla Arnavutluk. Kuman Devleti. Skopje. Roma imparatorluğu. yatırım yapması beklenemezdi.6 . s. doğusundaki Bulgaristan’da kalan kısmına ise “Pirin Makedonyası” denmektedir. Sırp Krallığı. tarih boyunca birçok istilalar ve savaşlar yaşamış. ilişkilerde yumuşama havası mevcuttur.402 Balkan yarımadasında merkezi bir konuma sahip olan Makedonya. 2004.713 km 2’lik yüz ölçümüne sahiptir. Stratejik açıdan önemli geçiş bölgeleri üzerinde olduğundan Makedonya. Kuzey güneyde kısmına Makedonyası”. her zaman önemli konumunu korumuştur.183 Yabancı yatırımcılar istikrarsız bölgede yatırım yapmak istemiyorlardı. Bizans İmparatorluğu. Misel Pavlovski. Her an savaşa girebilecek bir ülkeye yabancı yatırımcının girip. Kuzeyinde 232 km2’lik bir sınırla Sırbistan. batıda 191 km. Makedonya Makedonya Cumhuriyeti Balkanların ortasında önemli bir konumda bulunmaktadır. güneyde 262 km sınırla Yunanistan ve doğuda 165 km. ateş hattında hissedildi.

Yalnız Makedonya tarihinde değil dünya tarihinde de en büyük liderlerden olan Büyük İskender (M. Korkusuz bir savaşçı ve taktik adamı olan İskender. 12 yıllık hükümranlığında yaptığı işleri kısaca madde madde yazmak gerekirse: M.Ö.Ö 336–323) kısa hükümranlığı döneminde babasının yaptığı fetihlere devam ederek imparatorluk sınırlarını Hindistan’a kadar genişletmiştir. Connecticut. babasının hülyalarını süsleyen İmparatorluğu yayma ve dünya hâkimiyeti kurma planını kısa sürede hayata geçirmiştir.Ö 359–336) güçlü bir ekonomi. II. 235 Makedonya hâkimiyetine geçerek yeniden otoriteyi kurdu Yunanistan’da Thebes şehrini yıktı Persleri Anadoluda yendi Pers kralı Darius’u Issus’ta yendi Mısırı fethedip İskenderiye şehrini kurdu Darius’u tekrar Babil’de yenerek burayı Makedon imparatorluğunun başşehri yaptı. Kral Pora’yı yenerek -Penjap a girdi Hindistan’da Ganj Nehrine doğru saldırı hazırlığındayken öldü. 365’te doğmuştur. Babası II. s. Filip (M. 327 M.Ö.Ö 334 M.Ö. 335 M. Macedonia. 336 M. güçlü bir ordu kurarak bölgede etkinliğini arttırdı. Bütün Yunanistan’da fetihleriyle üstün bir konum sağladı. 2004. Muhteşem bir imparatorluk oluşturan İskender’in erken ölümü sonucunda o büyük imparatorluk iç savaşlara uğramıştır. Makedonya ve dünya tarihinin en önemli şahıslarından olan İskender’in adı dahi şu anki kurulan Makedonya’nın tanınması için Yunanistan’la sorunlar oluşturmuştur. dünya çapında bir güç oldu. Filip ve Büyük İskender zamanında bölge.Ö 332 M.Ö.184 Makedonya Krallığı’nın iki önemli ismi II.Ö.Ö.403 403 Thammy Evans. Bu büyük imparator ve komutan M.Ö 336 yılında suikasta uğramasıyla 20 yaşında devletin başına geçen Büyük İskender. 333 M. Filip’in M.Ö 331 M.6 .

Makedonya’da organize edilmiş huzursuzluk ve isyanlar Ortodoks kilisesi. Konumuzun esasını teşkil eden Vardar Makedonya’sı iki dünya savaşı arasında coğrafi bölge olarak Sırp-Hırvat-Sloven. Bulgar ve Sırp hâkimiyetlerini yaşayan bölgeye dinç bir kuvvet olarak gelen Osmanlılar. Harp Akedemileri Komutanlığı Yayınları. Bulgarlar. İkinci dünya savaşını müteakiben. I. elindeki Ege Makedonya’sını Yunanistan’a bırakmak zorunda kalmıştır. Daha 1367’de Balkan dağlarının bütün güneyi Osmanlı hâkimiyetindeydi. Osmanlı kuvvetleri hızla Balkanlar içlerine ilerlediler. Sırplar. İstanbul. Böylece Vardar Makedonyası. yy başlarına kadar huzur ortamında yaşamıştır.185 Roma.1. Yugoslavya Krallığının içinde kalmıştır. Kuman. Kosova savaşı ile Makedonya kesin olarak Osmanlı hâkimiyetine girmiş oldu ve tarihinde 500 yıl sürecek yeni bir dönem başladı. Ulahlar (Romenler).5. Bizans. 1992 . milliyetçilik hareketleri tüm Yugoslav cumhuriyetlerine yayılmış. Küçük huzursuzluklar hiçbir zaman geniş halk kitlelerine yansımamıştır. Osmanlı idaresi altında Makedonya XIX. büyük etki yapmışlardır. Tito’nun kurduğu Yugoslavya Sosyalist Devletler Federasyonu’na 1945 yılında “Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti” olarak katılmıştır. 7. kötü giden ekonomik durum. Rusya ve Batılı devletlerin kışkırtmaları sonucunda baş göstermiştir. Dünya savaşında yenilen devletlerin arasında bulunan Bulgaristan. Makedonya’nın Bağımsızlık İlanı 1980 yılında Tito’nun ölümünden sonra değişen durum. Osmanlı’nın son dönemlerinde büyük sorun olan Makedonya’daki ırk ve din mücadeleleri yaklaşık bir yüz yıl Balkan ve Avrupa barışını tehdit etmiştir. Yunanistan ve Sırbistan arasında bölüştürüldü. II. Pirin Makedonyası ve Ege Makedonyası olarak üç ayrı Makedon bölgesi üç ayrı devlete dağılmıştır. 1364 yılında Makedon Kralı Filip’in kurduğu Filibe Osmanlı eline geçtikten sonra.2. Balkan savaşları sonrasında ise Bulgaristan. 15 Ocak 404 Makedonya. 1877–78 Osmanlı Rus savaşı ve 1878 Berlin Konferansı sonrasında Makedonya’nın büyük kısmı önce Bulgaristan’a bırakılıp daha sonra Osmanlı Devletine tekrar verildi. Arnavutlar bölge üzerinde hak iddia etmişlerdir.404 Yunanlılar.

Slovenya’dan sonra Hırvatistan ve Bosna Hersek’in de Yugoslav Federe yapısından ayrılması. Dağılan Yugoslavya ve Bosna Hersek Sorunu: Olaylar-Belgeler 1990– 1996. Hırvatistan ve Slovenya’ya karşı gösterdiği sert tepkiyi Makedonya’ya karşı göstermemiştir. 1993. 9–11 Ocak 1991’de Türkiye’yi ziyaret eden Makedonya Cumhurbaşkanı Kiro Gligorov. Uluslararası platformlarda ve mensubu bulunduğu Avrupa Birliğinde de girişimlerde bulunarak “Makedonya” adlı devleti tanımayacağını dile getirmiştir.4–9 406 Yusuf Küpeli.5. Bulgaristan. Makedonya’nın Bağımsızlığına Yunanistan’ın Tepkisi Makedonya’nın bağımsızlık kararına Yunanistan çok sert tepki göstermiştir. Türkiye’den bağımsızlık yolunda destek istemiştir. s.405 Makedonya.2. ilk olarak Bulgaristan tarafından tanınmıştır. Bulundukları konumu ve Yunanistan’ın bakışını değerlendiren Makedonya Parlamentosu hemen bağımsızlık ilan etmedi. Yugoslavya.2. Türkiye ve AT’nin de sıcak bakmasıyla 17 Eylül 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etti.407 Tarihi açıdan ismiyle.186 1992’de AT üyesi 12 ülkenin Hırvatistan ve Slovenya’yı tanıması sonucu Yugoslavya Federasyonu dağılış sürecine girmiştir. Makedonya’nın ayrılığını kabullenen Yugoslav Federal ordusunun son birlikleri. kendi içindeki Makedon azınlıktı. Ardından Türkiye. İstanbul. Elbette ki bu ziyaret Yunanistan’ı fazlasıyla kızdırmıştır. Mart 1992’de ülkeyi terk etmişlerdir. Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı Yayınları. Şartların olgunlaştığını düşündükleri.406 7. Almanya.185 405 . s. 8 Eylül 1991’de bağımsızlık için halkoylamasına giden Makedonya’da % 95. İtalya.4’lük bir oranında bağımsızlık isteği çıktı. “Günümüzde Balkanlar ve Türkiye’nin Tutumu (1989–1992)”. Makedonya için çok önemli bir dönüm noktası olmuştur.98 407 İsmail Soysal. Kurulacak İsmail Soysal-Şule Kut. Tarihin izinde …. bayrağıyla Makedonya’yı tanıyamayacağını belirten Yunanistan için bir önemli tehdit de. Rusya ve diğer devletler tanımışlardır. s. Balkanlar.

Bu tanımlama yeni anayasa ile “Makedonların ve diğer halk ve grupların cumhuriyeti” olmuştur. bayrağını da kırmızı zemin üzerinde 16 ışınlı Vergina güneşi motifi ile kabul etmesini Yunanistan.187 yeni devlete bünyesindeki Makedon azınlığın kayıtsız kalamayacağını düşünen Yunanistan. Aynı zamanda Makedonya anayasasında bulunan dış Makedonlarla ilgilenilmesi maddesini kendisine karşı bir tehdit olarak görmekteydi. s. Anlaşmazlık meseleleri olan. ülkeyi zor duruma sokmuştur. Bağımsızlığını kazandığı 1991 yılı ile 1995 yılları arasında yeni kuruluşunun getirdiği ekonomik ve sosyal problemleriyle ilgilenmek zorunda olan Makedonya’ya karşı Yunan baskısı. 1995 sonrası. Günümüzde Makedonya hem toprak bütünlüğünü.. Makedonya’nın uluslar arası örgütlere girmesini veto ederek. 1989 yılında Makedon anayasasında yapılan değişiklik bunu anlatmaktadır. Makedonya’ya karşı sert tutum sergilemiştir. Fakat ABD’nin Makedonya’yı tanıması ve problemi çözmeye eğilmesi ile iki ülke arasında görüşmeler başlamıştır. yeni uygulamaya soktuğu dış politika anlayışıyla Makedonya’ya karşı sert politikasını yumuşatma yoluna gitmiştir. Türk ve Diğer etnik grupların Cumhuriyeti “ denmekteydi. “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: …. Yunanistan. ülkeyi iyice zor duruma sokmuştur. resmi adını “Makedonya Cumhuriyeti” olarak belirlemesi. Askeri ve ekonomik yardımların yanı sıra. hem de tarihsel mirasını koruma ve sahip çıkma niyetinde olduğunu göstermektedir. Makedonya’nın açıktan Büyük İskender’in mirasını sahiplenmesi.408 408 İrfan Kaya Ülger. tarihi gerekçeler ileri sürerek kabul etmiyordu. Makedonya’da ciddi yatırımlar yapmaya başlamıştır. Arnavut. “Makedon. Her fırsatta Makedonya’ya karşı boykot koyan Atina yönetimi. uluslararası alanda Makedonya’nın yanında gözüken tutumu ile iki ülke ilişkileri iyi seviyede seyretmektedir. Eski anayasaya göre Makedonya tanımlanırken. Avrupa Birliği politikalarını göze alıp. Özellikle ekonomik alanda bölgeye giren Yunanistan.236 .

Makedon resmi kaynaklarına göre Arnavut oranı %23 iken. 1993. Arnavutları temsil eden Demokratik Refah Partisi seçim sonrası kurulan koalisyon hükümetine de ortak olmuş.188 7.. Arnavutlar bu oranın %30-40’larda olduğunu iddia etmektedirler. Ülkedeki Arnavut nüfus oranı.409 Makedonya’da yaşayan Arnavutlar. ss. The Republic of Macedonia. katılımcıların %99’un otonomi yönünde oy kullanmasına410 rağmen. Bu güvensizlik 1991 yılında yapılan nüfus sayımını boykotta da kendini göstermiştir. Bazı Arnavut gruplar ise özerklik isteklerini dile getirmişlerdir. Mekedonyadaki Azınlıklar Ve Arnavutluk Makedonya İlişkileri Bağımsızlığına 17 Eylül 1991’de kavuşan Makedonya’da nüfusun sadece % 66’sı Makedonlardan oluşmaktadır. Fakat 1991 yılında yapılan genel seçimlere Arnavutları temsil eden partiler de katılmışlar ve seçim sonucunda 120 koltuklu parlamentoda 23 koltuk kazanmışlardır.19 INAF. ……. Ulahlar ve Roman asıllılar olmak üzere birçok farklı milletden insanlar mevcuttur.5. Makedon yönetimi referandumu tanımamıştır. Makedonya’da en büyük azınlık grup olan Arnavutların oranı konusunda iki ülke arasında ihtilaf mevcuttur.2. Arnavutlar. Ülkede en az %20 oranında Arnavut azınlık yaşamaktadır. s. Arnavutlar arasında yapılan 11 Aralık 1992 tarihli referandumda ülkenin batısında Arnavut nüfusun yoğun olarak yaşadığı “İliridia” adlı özerk bölge kurulması oylanmıştır.3. Macedonia.İstanbul. Türkler. başbakan yardımcılığı ve dört bakanlık elde etmiştir. (Rising Sun in The Balkan) . yeni kurulan devlete güvensizlik ve Kosova’daki akrabalarından tamamen kopma kaygısıyla. Arnavutların ülkedeki statüsünü belirleme planları bakımından önemlidir. Arnavutların genelinin olumlu yönde istek belirtmesine. Makedon Anayasasında belirtildiği gibi azınlık değil de kurucu halk olarak tanınmak çabasındadırlar. 8-12 . Sonuçta siyasi yapı içinde Arnavutlar önemli pozisyona gelmişlerdir. Bir milletler mozaiği görünümünde olan ülkede Makedonların yanı sıra Arnavutlar. bağımsızlık referandumunu boykot etmişlerdir. 409 410 Thammy Evans.

ilişkiler yeniden eski haline dönmüştür. İki ülke arasında ilişkilerin temelini Makedonya’daki Arnavut azınlığın durumu oluşturmaktadır. Genelde iyi seyreden ilişkilerde zaman zaman kısa süreli gerimler oluşmuştur. Bunlardan en önemlisi Makedon sınır kuvvetlerinin. 1995’te Arnavutlar tarafından gayr-ı resmi olarak kurulan. Yunanistan’ın bunaltıcı sert politikasına karşı ittifak arayan Makedon yönetimi. Ancak bu gerilim fazla uzun sürmemiş. Makedonya’da faaliyet gösteren Arnavut partisi yönetimine müdahale edip daha radikal kanadın yönetime gelmesini sağlayarak cevap veren Arnavutluk’la Makedonya’nın ilişkileri gerilmiştir. Makedon yönetimince tanınmaması sonucunda olaylar çıkmış ve çatışmalar yaşanmıştır. bir diğer problemli konuyu oluşturmaktadır. Arnavutluk’la iyi ilişkilere girmiştir.189 İki ülke ilişkilerinde Makedonya’da Arnavutlarca kurulan Tetova üniversitesi meselesi. Arnavutluk. Arnavutların 1995 yılındaki Tetova Üniversitesi ile ilgili yaptıkları gösterileri bastırmak amacıyla Makedon hükümetinin şiddet kullanması. Arnavutluk tarafından kınanmış ve olayların takipçisi olunduğunu belirtmiştir. Bu gerilime.Makedonya ilişkileri genelde iyi seyir göstermiştir. bir Arnavut subayını öldürmeleri ve Arnavutluktan silah kaçırmakla suçlanan bazı Arnavutların tutuklanmasıyla başlayan süreçtir. Makedonya’yı ilk tanıyan ülkelerden biri olmuştur. Arnavutça eğitim yapan üniversitenin. . Arnavutluk.

Türk tarihinden ayrı düşünülemez hale gelmiştir. Tuna’ya kadar bütün doğu Balkanlar Osmanlı Devletinin hâkimiyeti altına girmiştir. Kısa sürede tüm Balkanlara yerleşen Osmanlı devleti. Söğüt ve Domaniç’e yerleşmiş bulunan Oğuzların Üçok koluna bağlı Kayı aşireti. Dünya Savaşı ile birlikte Balkanlar. İdil boylarından göç eden Bulgarlar. Hunlardan sonra. gözü Balkanlar ve Avrupa üzerindeydi. Bayezid döneminde Bulgar Krallığına son verilmiş olup. yy. gerekse Dünya tarihinin en büyük devletlerinden olan Osmanlı devleti hem Asya Hem de Avrupa devletiydi. batılı devletlerin hâkimiyet 411 Prof. Balkanlar. Oğuzlar. 1912–1913 Balkan savaşları ile hemen hemen tamamen sona ermiştir. Kumanlar gibi birçok Türk boyu Balkanlara gelip yerleşmişlerdir. bölgenin fethedilmesi açısından ivme teşkil etmiştir. Evrenos Gazi. Hacı İlbeyi ve Mihailoğlu gibi akıncı beylerinin gayretleri. Bunlar tarihte kurulmuş 16 Türk devletini temsil etmektedir. Millan. bölgede kalıcı olmuştur. Bu 16 devletten hemen hepsi Asya devletleriydi.dan itibaren bölgede zayıflamaya başlayan Osmanlı hâkimiyeti. Kurulan küçük Osmanlı Beyliğinin hedefleri büyüktü. TÜRKİYE VE BALKANLAR Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı forsunda 16 yıldız vardır. 1358 sonlarında Rumeli’ye geçen Osmanlılar ardından Anadolu’dan göçmenleri taşıyıp Balkanları Türk yurdu haline getirme gayretindeydi. 1998.9 412 Branimir Jankovic. 18. The Balkans in İnternational Relations. 411 Balkanlarda Türk varlığı Osmanlı’dan çok öncelerine dayanır. Hun Türkleri 376 yılında Volga ırmağını geçip Doğu Avrupa ve Balkanlar üzerinde kalıcı etkilerini göstermişlerdir. Sultan I. Halil İnalcık. Fakat gerek Türk. 1993. 1361 yılında Edirne’nin alınması ile Balkanlara yayılma politikası hız kazanmıştır. “Türkler ve Balkanlar”. “Balkan” kelimesi dahi sıradağ ya da dağlık manasında Türkçe bir sözcüktür. Bu hâkimiyet ve etki o kadar derinden olmuştur ki Balkanların Tarihi. Bursa’yı fethettikten sonra gözünü Balkanlara ve Avrupa’ya dikmiş ve kısa sürede bölgenin hâkimi konumuna gelmiştir.. s.33 . translated by. Peçenekler. s.412 I. İstanbul. Margot and Basko Milosavljevic. Anadolu Selçuklu devletinin zayıflamasıyla. Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı Yayınları. Mc.190 8. London.

Balkanlardan ve Akdeniz’den. gerekse Asya ve Afrika ile yakınlığı sebebiyle devletler için sürekli mücadele mekânı konumunu korumuştur ve bu sebepten sayısız istilalara uğramıştır.413 Sonuç olarak.415 Balkan güvenliğini tehdit eden güç. Russia and the BalkansPrelude to Nazi Soviet NonAgression Pact. Süveyş bölgesi ve ana petrol bölgelerine yapılacak harekâtların üs ve destek bölgesidir. o gücün Balkanlardan yola çıkıp Avrupa ve Asya için etkili olması fırsatı doğuracaktır. Balkanlar.191 hamlelerinin alanı olmuş. Anadolu’ya.……. “The Balkans …. London. Hagen. bölgede özellikle Almanya ve Rusya’nın hamleleri görülmüştür.1998.52 415 İhsan Gürkan. Balkanlar. oradan Afrika ve Asya’ya açılmıştır. Macmillan. 416 Oral Sander. Orta ve Doğu Avrupa’da başlayarak. Bölgenin güçlü bir devletin kontrolüne girmesi. Hatta “Balkanların dışında Balkanları yöneten kuvvet. s.189 413 . Türkiye’nin Dış Politikası. Bölgeyi kontrol eden güç diğer bölgelere kolayca nüfuz edebilmiştir. Balkanlara yayılmıştır. Marilyn Griox Hitchens. Bölge gerek Avrupa içlerine geçit niteliğinde oluşu.. Akdeniz ve Avrupa’nın da güvenliğini tehdit etmektedir.. “Balkanlar ve Türkiye”. Boğazlar ve Balkanlar üzerinden Avrupa’ya yayılmıştır. Romalılar. bölgeyi şekillendirecek yeni bir gücün ortaya çıkmamasından. s. by Margo and Basko Milosavljevic. askeri strateji bakımından. ………. Balkanlarda Osmanlı barışından sonra çıkan çatışmalar. p. 260. “Germany. 33 414 William W.s. İslamiyet ise Anadolu ve Boğazlardan.416 Dolayısıyla Balkan güvenliği Akdeniz ve Avrupa güvenliğinden ayrı düşünülmemektedir. tarihte her zaman önemli stratejik bir geçiş bölgesi konumunda olmuştur. Anadolu’ya geçmiş ve Asya kıtasına açılmışlardır.1. ciddi bir otorite boşluğundan kaynaklanmıştır. Büyük İskender dünya İmparatorluğunu kurarken Balkanlardan. Daha sonraki dönemlerde Hıristiyanlık. Balkan Jeopolitiği Ve Türkiye Balkanlar geçmişte ve günümüzde Avrupa ile Asya arasında önemli bir geçiş yolu olmuştur.. 414 8.

Uzunluğu 2860 km. Fischer ve Wagner gibi Alman araştırmacıların. yy. Bölge için kullanılmaya başlanan bu tabirler. Türk ve Müslüman isimlendirmelerin yerine. dil ve din yapısını aynı potada eritmek. Doğu Akdeniz buna bağlı olarak da Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgelerinde de rahatlıkla etkinlik sağlayacağı açıktır. ……. genel olarak yeni isimlendirmelere gidilmiştir. boyunca uluslararası ilişkilerin en bunalımlı bölgelerinden biri Balkanlar olmuştur. dinler ve kültürleri yan yana görebildiğimiz Balkanlar. Karadeniz ve Kuzey denizini birbirine bağlar. 20. Balkanlarda etkin olan bir gücün. Hatta bu da yetmemiş.417 Anlayışı dikkate alınmıştır. Bölge için kullanılan isimler. ilk defa 1863’te 417 Oral Sander. Elde edince de karmaşık etnik. yy. 19. European Turkey. elde ettikten sonra hazmetmesi bakımından oldukça zor olmuştur. olan nehir.. Bu döneme kadar her yönüyle etkisinini göstermiş Osmanlı.192 batıda Avrupa’yı. hâkim güç için.189 . bölgenin bu imajının silinmesi için. Üzerinde bölge için çok önemli olan hidroelektrik santralleri. Komünizm sonrası yaşanan sıcak çatışmalar yine bu bölgede görülmüştür. Dağlık ve zor geçit veren bir bölge konumunda olan Balkanlar için Tuna nehri stratejik açıdan önemli bir değerdir. Balkanları dolaşan nehir üzerinde 35’ten fazla liman mevcuttur. Bölgenin jeopolitik ve jeokültürel durumu ve yapısı yaşanan bunalımların bölgeye en sert biçimde yansımasını getirmektedir. O güne kadar görülmemiş çapta bir dünya savaşı bu bölgede atılan bir kurşunla başlamıştır. Osmanlı’nın Avrupa toprakları olarak kastedilen. Turkey d’Europe. bu özelliğinden dolayı bölge dışı güçlerin sürekli kışkırtmasına açık bir durum arz etmiştir. Turkey in Europe (Avrupa Türkiyesi. Balkanlar ve Ortadoğu oldu.ın sonlarına kadar bölgeye.s. Tarihte birçok devletin stratejilerini üzerine çeken Balkanları elde etmek kolay olmamıştır. Türkiye’nin Dış Politikası. Avrupa’daki Türkiye) tabirleri kullanılırdı. Yüzyılın sonunda ise. birçok ülkeye hizmet vermektedir. Osmanlı Devleti ise Avrupa-i Osmanî ve Rumeli-i Şahane gibi isimleri kullanmaktaydı. Farklı diller. bu topraklara bakışımızı etkileyecek ipuçları vermektedir.. doğuda Rusya’yı tehdit edecek güce sahiptir”.

Günümüzde de Anadolu savunması açısından önemli konumunu korumaktadır. Balkanlar. bu yolların önemi daha iyi anlaşılır. s. planlanan savaş senaryolarına Türkiye de dâhil edilmektedir. Türkiye’nin Avrupa’ya açılan kapısıdır. İstanbul.273 420 Shireen Hunter.73 419 418 . s. duygusal bağlar mevcut olmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nun 400 yıldan fazla süre Balkanlara hâkim olduğu düşünülünce. din bağları elbette ki bu bölgeye karşı alakayı daha bir sıcak kılmaktadır.418 Balkanlar Türkiye için büyük önem arz etmektedir. ülke topraklarının Trakya kısmı Balkan coğrafyası içinde yer almaktadır. 2001. Avrupa’nın bölgeye bakışının. No:1.271-294.420 Almanya ve çevre ülkelerde 2 milyonun üzerinde yaşayan Türk’ün. aynı zamanda Avrupa’dan Anadolu’ya gelecek tehditler için de ileri karakol vazifesini görmüştür. bölgeyle ister istemez sıcak. Balkanların stratejik rolü çok boyutludur. Von Hahn tarafından kullanılan. s.193 Avusturyalı konsolos I. “Türkiye’nin Balkan ve Kafkas Politikası”. Stratejik Derinlik. s. Cilt XXXIV. No:1-2. Ahmet Davutoğlu. Türkiye’yi Avrupa’ya bağlayan en kısa yol Balkanlardan geçmektedir. dil.419 Tarihi itibariyle yüzyıllarca bölgeyi kontrol etmiş. cilt: 50. “Güneydoğu Avrupa” ismini kullanmaları. ‘Bridge or Frontier? Turkey’s Post-Cold War Geopolitical Posture’ The International Spectator. eserlerini.G. Balkanlarda çıkan karışıklıkların etkisi doğrudan Türkiye’yi etkilemekte. imzasını bırakmış olan Türkler için bölge vazgeçilmezdir. Milliyet. Balkan ülkelerinde iki milyon kadar Türk ve Müslüman gruplar yaşamaktadır. Bölgenin Türkiye karşıtı bir ülkenin kontrolü altına girmesi. ilgisinin arttığı dönemde olması tesadüf değildir.121 Oran B. Ocak-Mart 1999. . bölge üzerinden Türkiye’ye ulaştığı düşünülürse. Öncelikle Türkiye bir Balkan ülkesidir. Geçmişte Türk Devletinin Avrupa’ya açılmasına bir üs olan Balkanlar. ülke savunması açısından ciddi bir risk oluşturacaktır. SBF Dergisi. Ocak-Haziran 1995.

bknz. Mevcut bu Balkan kökenli grupların. Ekonomik kısıtlamalar tam olarak kaldırılmamıştı. Türkiye’ye göç etmek zorunda kalmışlardır. Turkish Review Quartely Digest. ‘Turkish Foreign Policy: Forces of Continuity and of Change.421 Yapılan bu göçler ile Türkiye’de.1. Fakat yıkılmalarının ardından oluşan devletçikler için tam bir kesin sınır çizilememesi ve dağınık etnik yapılı azınlıklarının olması. Dolayısıyla Balkan ülkeleri ve Türkiye arasında sürekli aktif bir bağ bulunmaktadır.2.2. Savaşta yenik düşen Balkan devletlerinin topraklarını. Bu gruplar özellikle kurdukları dernek. 1923–1945 Arası Balkan Politikası Birinci Dünya Savaşından sonrasında yıkılan. Bu güçler uzun müddet çokuluslu bölgede istikrarı sağlamışlardır. çokuluslu güçlerdir. ülke siyasetine ve dış politikasına etki etmektedirler. Türk Balkan Politikası 8. 8. Osmanlı. sorunlar devam etmekteydi.31 422 421 . ilgili ülkelerde hala akrabaları. galip safında olanlara paylaştırılmasından ve komşu devletlerde kendi halkları oluşunu delil göstererek.Cilt 7. Yani. vakıf ve diğer sivil toplum örgütleriyle.422 24 Temmuz 1924 tarihinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile sınırlar belli olmuş fakat tüm konularda taraflar arasında bir mutabakata varılamamıştı. ciddi bir azınlık sorunu oluşturmuştur. Oral Sander. Balkan asıllı önemli miktarda bir nüfus oluşmuştur. Dünya Savaşı sonrasında. Bu açıdan da Türk dış politikasında Balkanların yeri farklıdır. Kış.194 Balkanlarda yüzyıllar boyunca yaşayan Türk ve Müslüman topluluklar. Balkan Savaşları ve I.s. Ek 1. No:3–4. sınırlarını genişletme çabalarından meydana gelen bu karışıklık tüm Balkan devletlerini etkilemiştir. Mesela Türkiye 1928 yılına kadar gümrük vergilerini arttıramayacaktı. Avusturya-Macaristan ve Rusya İmparatorlukları. 1993. İlişkileri de devam etmektedir. bölgede uzun yıllar kalmış. dostları mevcuttur.423 Boğazlar konusunda Türkiye istediğini alamamıştı. Türkiye Cumhuriyeti’nin 29 Ekim 1923 tarihinde kurulmasından itibaren ilk olarak yeni kurulan devletin varlığını korumak ve kendisine gelmesini sağlamak yönünde gerekli dış politika izlenmiştir.

vd.195 Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye. Romanya ve Yugoslavya bir araya gelip Balkan Antantı’nı imzaladılar. Daha sonra bu anlaşmanın benzerleri Romanya ve Yugoslavya ile de yapılmıştır.424 Dünyayı saran ekonomik buhranın etkisiyle. 1929’da Uluslararası Barış bürosu Evrensel Barış Kongresi’ni düzenlemiş. Dünya Savaşında büyük miktarda toprak kaybetmişti ve geri almak peşindeydi. Şubat 1934’te tehdit olarak görülen “Dörtlü Güç Paktı”na karşı Balkan sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla. Askeri Tarih Bildirileri Semineri–1. Yugoslavya ve Yunanistan arasında Birinci Balkan Konferansı gerçekleşmiştir.237 423 . I. İtalya. İkinci Dünya Savaşından Bu Yana Balkanlardaki Gelişmeler ve Türkiye.. Balkan ülkeleri de rahatsızlıklarını dile getirdiler.426 İlk olarak Türkiye ve Yunanistan 14 Eylül 1933’de bir araya gelip anlaşmayla sınırlarının garantiliğini deklare etmişlerdir. ağır sorunlara çareler arandı. Genel Kurmay Basımevi. s. 1996. Fransa ve Almanya dünyanın liderliğini yapacak. devletçi milli ekonomiye geçme çabasına girdi. Konferanslar düzenlenip. Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923–1950). Olaylarla Türk Dış Politikası. Fakat Balkan ülkelerinden Bulgaristan.139 424 Mehmet Gönlübol. Arnavutluk.. gelebilecek bir iç saldırıya karşı yarımadayı korumak hedeflenmiştir. 99 425 Oya Akgönenç Mughisuddin. 99. Ankara. Türkiye. İtalya da sömürgeler kuracaktı. 473 426 Mehmet Gönlübol. 5.Şükrü Esmer. Yurt Yayınevi. Yunanistan. İtalya gibi statükodan rahatsızdı. 425 Dönemin Balkanlarını tehdit eden en büyük tehdit. ardından 1930 yılında. 1996. Yahya s. s. A. Bu anlayış sadece Türkiye’de değil diğer Balkan ülkelerinde de hâkimdi. Türkiye aynı ekonomik kaderi paylaşan Balkan ülkeleriyle sıcak ilişkilere girdi.…. Bu antantla Balkanların politik ve ekonomik bütünlüğünün korunması düşünülüp. Değişen Dünya Dengeleri İçinde Askeri ve Stratejik Açıdan Türkiye. Ankara. Bulgaristan. Balkan antantının ortaya çıkmasında Türkiye’nin rolü büyük olmuştur. Ankara. Siyasal Kitabevi. Olaylarla Türk Dış Politikası. Türkiye. İtalyan yayılmacılığı ve Mussolini’nin saldırgan politikalarıydı. 1986. s. Türkiye bu anlayıştan rahatsızdı. Tezel. Lozan’da kabul edilmiş sınırları dışında kalan Balkan topraklarında herhangi bir hak isteği ve iddiasında olmadığı için Balkan devletleri ile ilişkileri kolaylıkla gelişmiştir. 1930’lardan sonra ekonomik kısıtlamaların da kalkmasıyla Türkiye. Mussolini’nin “Dört Güç Paktı” politikasında. İngiltere. s. Romanya.

ilgili ülkeler için de etnik yapıda aynı sonucu doğuracağından bu duruma sempati ile bakılmış ve ilişkilerde de olumlu bir hava yaşanmıştır. Türkiye de İstanbul Rumlarının mallarına el koymuş ve buralara Yunanistan’dan gelen Türkleri yerleştirmiştir.196 Fakat Balkan Antantı pek uzun ömürlü olmamıştır. 1923–1930 yılları arasında dış politikada en büyük problem Yunanistan ile yaşanmış. Sovyet etkisinin Balkanlarda artması ve Balkan ülkelerinin bu etkiye açık olması Türkiye için zor bir durum oluşturmuştur. Türkiye’nin aynı zamanda komşusu da olan Sovyetler Birliği ile ilişkilerinde problemler yaşanmıştır. Yunanistan’da kalan Müslüman Türkler ve Türkiye’de kalan Rumların durumu gerginliğe yol açmıştır.2. Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye bir nota vererek. kendi lehine düzeltilmeler ve boğazlardan üs istemesi gerilime yol açmıştır. Yugoslavya’nın İtalya ve Bulgaristan’a yaklaşması sonucu işlerliğini yitirmiştir. Sorun Milletler Cemiyetine götürülmesine rağmen çözüm bulunamamıştır.2. Yeni kurulan Türkiye’nin homojen bir yapıda olması hedeflenmiş. gerçekleşen Balkan göçleriyle sağlanmaya çalışılmıştır. Balkanlarda Sovyet etkisi altına . Bu durum gerginliği iyice arttırmıştır. Sovyet etkisi arttıkça Balkanlarda kutuplaşma ve mücadeleler artmıştır. Bu bölgeden göçler oldukça. Yayılmacı devletlere karşı bir duruş sergileyerek statükoyu koruma gayreti olan bu anlaşma Romanya’nın Almanya’ya. aynı kan bağından homojen grup oluşturma isteği. yerlerine Türkiye’den gelen Rumları yerleştirmesine cevap olarak. Yunanistan’ın Müslüman Türklerin mallarına el koyup. 8. “Doğu Bloğu” ve “Batı Bloğu” olarak ikiye bölünmüştür. karşılıklı kara sınırında. Sonuçta 10 Haziran 1930’da imzalanan anlaşma ile İstanbul Rumları ve Batı Trakya Rumları anlaşmanın kapsamına dâhil edilerek sorun çözüme kavuşturulmuştur. Soğuk Savaş Yılları Türk Balkan Politikası İkinci dünya savaşı sonrasında Sovyetler Birliği’nin yükselişi ile kutuplaşan dünya. Fakat bu sefer de gelen nüfusun ilgili ülkelerdeki bıraktıkları sorun olmuştur.

Şubat 1994. mensubu olduğu NATO’nun ve Batı Bloğunun izin verdiği ölçüde gerçekleşmiştir. Soğuk savaş döneminde. Kemal Kirişçi. ABD. Ege Denizi ve Kıbrıs ihtilafları) Üçüncü unsur ise Balkanlarda ortaya çıkan ideolojik çatışmalar olmuştur. Sovyet etkisinde kalmışlardır. Dış Politika. Bu yardımdan Yunanistan ve Türkiye de faydalandırılmıştır. NATO’ya alınması sağlanmıştır. Fakat anlaşma. Balkanlarda 1950’lere kadar Türkiye ve Yunanistan Batı Bloğu içinde. Ancak Yunanistan ile tarihi politik ve askeri birçok sorun mevcuttu.427 Soğuk savaş döneminde Türkiye’nin Balkanlara ilişkin dış politikası. İstanbul.428 Bu anlaşmada. diğer Balkan ülkeleri de Doğu bloğu içinde. Romanya ve Yugoslavya zaman zaman Sovyetlerle ilişkileri gerilse de sistem olarak komünizmin etkisinde kalmışlardır. Doğu Bloğundaki Balkan ülkelerinden Arnavutluk. Ankara. s–5–12 427 . Barry Rubin. Günümüzde Türkiye’nin Dış Politikası. bölgedeki Türk azınlığın güvenini sağlamak ikincisi. batının yanında. Bu iki ülkeyi aynı tarafta tutmak ABD’ye düşüyordu. 2002. Daha sonra da ülkelerin. s.197 girmeyen bir tek Yunanistan kalmıştı. “Balkanlar’ın Nükleer Silahlardan Arındırılması ve Türkiye”. 88 428 Ali Karaosmanoğlu. ilgili devletlerin birine karşı yapılacak müdahaleye karşı ortak hareket öngörülmekteydi. Birincisi. önce 28 Şubat 1953 tarihinde bu ülkeler bir araya gelip “Dostluk ve İşbirliği Anlaşması”. Sovyet tehdidine karşı ülkeleri kendi yanına çekmek için Marshall Planı ve Truman Doktrini ile ilgili ülkelere yardım öngörmekteydi. Batı ile işbirliği içinde Sovyet tehdidine karşı birlikte hareket etmek durumunda olan Türkiye ve Yunanistan zorunlu bir birlikteliğe girmişlerdir. sonra da Yugoslavya’nın Bled şehrinde 9 Ağustos 1954’te anlaşma imzalamışlardır. ABD’nin desteği ile bir araya gelen Türkiye ve Yunanistan’a. Yugoslavya ile Sovyetler Birliği ilişkilerinin düzelme eğilimine İlhan Uzgel “Türkiye ve Balkanlar: İstikrarın Sağlanmasında Türkiyenin Rolü”. ed. uzun ömürlü olamamıştır. Türkiye’nin Balkanlar’a yönelik dış politikası üç unsur etrafında oluşmuştur. Sovyetler Birliği ile ilişkilerinde problem yaşayan Yugoslavya’da eklenince. Türkiye ile Yunanistan arasında uzun süreden beri mevcut olan sorunlar (Batı Trakya Türk azınlığın durumu.

2.Balkan Politikası 1923 yılında Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasının ardından Türk dış politikasının temel amacı. Türkiye. s. Batılı kurumlara üye olmuştur. 813–818 Gencer Özcan. 221– 222 431 Kemal H. 1789–1960. Wisconsin. 8.198 girmesi ve Yunanistan’ın Kıbrıs’a ilişkin uyguladığı politika. Armaoğlu.). 1985 sonrası Gorbaçov’la başlayan yeni dönemden ve Sovyetler Birliğinin çözülüşü ile dağılan Doğu bloğunda en çok etkilenen bölge Balkanlar olmuştur. İstanbul. Kemal Saybaşılı ve Özcan Gencer (Der. daha sonra yeniden askeri kanada katılmıştır. 1996 s.431 İki kutuplu dünyanın ortaya çıkmasından itibaren Batı tarafında kendine yer edinen Türkiye.430 1975 yılına kadar Sovyetler Birliği ve Yunanistan tehdit unsuru olarak gözükmüştür. Turkish Foreign Policy: Some Introductory Remarksin Turkish Foreign Policy. bu tarihten itibaren. Siyasi Tarih. Yeni Balkanlar Eski Sorunlar. Yugoslavya. Romanya ve Sovyetler Birliği ile ilişkilerin geliştirilmesi yoluna gidilmiştir. Yugoslavya’nın da Sovyetlere yakınlaşması ve Yunanistan’la Kıbrıs problemi de eklenince.805–809. Kıbrıs Müdahalesinde NATO’nun etkisiz kaldığı sebebiyle tepki olarak NATO’dan ayrılmış.3. s. bir müdahale ile cevap verince ABD tarafından ambargoya maruz kalmıştır. 1990 Sonrası Türk. 1 430 429 . Bu dönemde Türk dış politikası genel itibariyle bulunduğu bloğun politikalarına bağlı olmuştur. ABD ve Yunanistan’la ilişkilerde sıkıntılar yaşanmıştır. Özellikle Balkanlarda bu arayış belirgindir. Madison. Sevinç Matbaası. Yunanistan. 1997.1973. Bulgaristan. Fahir H. bağımsızlığın korunması ve laik modern düzenin devam ettirilmesi olmuştur. batılı ülkelerin politikalarıyla çakışan bir dış politika izlemiştir.429 Balkanların Sovyet yanlısı yapısına. 1960’lı yıllarda Türkiye dış politikası ciddi bir açmaza girmiştir. Kıbrıs politikasını dışarıda tutarsak. “Türk Dış Politikasında Süreklilik ve Değişim: Balkanlar Örneği. Ankara. Bu ambargo sonucunda Türkiye dış politikada yeni arayışlara gitmiştir. Bağlam Yayıncılık. Karpat (der. Özellikle Yunanistan’ın Kıbrıs’ı ilhak yönünde politikalarına Türkiye.). ilgili devletlerin arasındaki yakınlaşmayı kısa sürede bitirmiştir.

baskı görüp. yayılmacılıkla suçlanılan Türkiye’ye karşı Bulgar entelijansiyasına. bu ülkelerle Türkiye arasındaki ilişkiler. ss. ilişkilerin gelişmemesi için hiçbir bir sebep olmadığını göstermiştir. uzun vadede ise süper güç haline gelmesi umudu mevcuttu. savunma konularında toplanmıştır. No:3–4. Bosna Hersek’in. zulme uğrayıp öldürülenlerin Bosnalılar olmasıdır. Dünya düzenindeki değişiklik. ikincisi iki kutuplu dünyanın sona ermesinden sonra Türk entelektüellerinden gelen beklentidir. sosyal. bu ülkeyle ilişkiler açısından önemlidir. mallarını. fakat askeri seçeneği hiç öne sürmemiştir. Bulgaristan’ın. Bu eğilim hızlı olmuştur.432 1990 sonrası Balkanlarda değişim hızlı olmuştur. Bu da çekinilen. Cilt XVII. kültürel. Bu durumda. Müslüman olması. Sovyetler Birliğinin dağılmasının etkisi büyük olmuştur.199 1980’lerde Türk dış politikası Balkanlardan gelen ciddi bir problemle karşılaştı.433 Balkanlara hızlı ilginin bir başka sebebi ise. 1993. Özellikle NATO üyeliği ve ABD ile sıkı ilişkileri bakımından değerlendirilen Türkiye. Türkiye’de birçok akrabaları yaşamaktadır. Bunun iki sebebi vardır. Balkanlarda oluşan krizden en çok etkilenenlerin. Özellikle etnik yapılardaki karışıklıktan ve sınır problemlerinden dolayı Balkan ülkelerinin dikkati. canlarını zor kurtarıp Türkiye’ye büyük bir göç hareketi başlaması ile büyük bir kriz oluşmuştur. siyasal sistemlerinin çökmesi. Aynı zamanda iki ülkenin tarihi ve kültürel bağları kuvvetlidir. bölge ülkelerini derinden etkilemiştir. 432 Kemal Kirişçi. Foreign Policy. özellikle savunma ve güvenlik alanında olmuştur. Türkiye uluslararası alanda aktif bir politika izlemiş. Birincisi.15–16 . Türk azınlığa karşı asimilasyon girişimi ve ülkeden ayrılmaya zorlanan Türklerin. cazip bir ülke konumuna gelmiştir. ‘The End of the Cold War and Changes in Turkish Foreign Policy Behaviour’. Bosnalıların. Bu beklentide Türkiye’nin kısa vadede güçlü bir devlet olması. 1990 sonrası Türkiye bölge üzerine daha dikkatli eğilmiştir. Uygulanan ekonomik. Türkiye Balkan ülkelerinin 1990 sonrası yaşadıkları karışık durumlarında. Bölge devletleri için tam kontrolünde oldukları. varlıklarını bırakıp. bölgeye daha kolay nüfuz edebilecek konuma ulaşmıştır. uluslararası kuruluşlara baskı yapmış.

A Mirror of The New International Order. ABD açısından istenmeyen bir durumdur. Tek kutuplu dünyada ABD. s. “Turkish National Identity. teknik ve bilgi yardımı yapmaktadır. savaş sonrası NATO uygulama gücü (IFOR) ve istikrar gücü’ne (SFOR) de katılmış ve bölgenin yapılandırılmasına katkıda bulunmuştur. Bulgaristan.29 435 İrfan Kaya Ülger. Türkiye’nin bölgeye olan ilgisi ABD’nin de işine gelmiştir. Balkans. başı çekmiştir. s. Ankara. bölge ülkelerine maddi. Romanya. 1995. Varşova Paktının dağılmasından sonra.200 Bu sebeple Türkiye Bosna Krizi sırasında aktif rol oynamış. Savaş sırasında BM Barışı Koruma gücü’nde (UNPROFOR) ve istikrar gücünde (SFOR) yer alan Türkiye. Bosna-Hersek’e 20 milyon dolar karşılıksız yardım yapılmış. Bu günü ve Sorunları. Kemali Saybaşılı.Dr. İstanbul. Bu yönde atılan önemli bir adım Türkiye’nin öncülüğünde kurulan Karadeniz Ekonomik İşbirliği’dir.s. hâkimiyetini bölgede de hissettirilme niyetindeydi. TİKA olarak bilinen Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı ilgi alanlarına Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ek olarak. (KEİ) Tanıl Bora. bölge ülkelerini Türkiye üzerinden ABD’ye ulaşmasını getirmiştir. bölge açısından artan ekonomik refahla sorunların çözüleceği anlayışında olduğunu belirterek. ed. New Balances in The Balkans After The Bosnian Crisis. Eski Sovyet Bloğunun dağılmasından sonra serbest piyasa ekonomisine geçen Balkan ülkelerini destekleyen Türkiye.434 Bosna savaşı sırasında ve sonrasında oluşturulan uluslararası askeri oluşumlarda Türkiye.: …. “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye. Ankara.435 Türkiye. Arnavutluk ve Moldova masalarını da eklemiştir. Yapılan şiddete ve zulumlere karşı. sivil toplum örgütleri seferber olmuş. bölge ülkeleriyle ekonomik işbirliğine gitmeye çalışmıştır.241 433 . Bu durum. İzmir ve diğer büyük şehirlerden her türlü yardım gönderilmiştir. Müslümanların mağdurluğuna çekmeye çalışmıştır. 1999. Turkish Nationalism”.by Günay Göksu Özdoğan. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanların Dünü. Rusya Federasyonunun ve Almanya’nın Balkanlara ilgisi. askeri müdahale edilmesi ve Bosna-Hersek’e karşı olan silah ambargosunun kaldırılması yönünde aktif siyaset oynanmıştır. 1992 yılında kurulan.117 434 Doç. İstanbul. Oya Akgönenç. uluslararası toplumun dikkatini.

ülkelerin sorunlarını çözmesi de hedeflenmiştir.000 ve Yunanistan’da 120. ss. Ekonomik amaçların yanında. vol. 2001. Türk Dış Politikasında Avrupa Birliği ve Alternatifleri. Yunanistan 25 Haziran 1992’de KEİ’nin kuruluş deklarasyonunu imzalamıştır. bir ülkede oluşan gerilim. Bölgede özellikle yüksek oranda Müslüman toplum için Türkiye. “The Balkan and Black Sea Cooperation.000 Sander O. 75–106 436 . SBF Dergisi. Bulgaristan’da 2.61–63 439 Özer E.000. Gürcistan. Farklı etnik yapıda olmalarına rağmen din bağı ve ortak Osmanlı kültürü bu insanları birbirine bağlamaktadır. Hiç etkilenmese bile bölgeden gelecek önemli miktarda göç dalgası.000.436 1980’li yıllarda Doğu Avrupa ve Sovyetlerdeki değişim sürecinin hızlandığı dönemde doğan bu organizasyon437. Azerbaycan. Ukrayna. Bulgaristan. Kesin sayıları siyasi sebeplerle net olmamakla birlikte. Buna mukabil Türk dışişleri bakanlığı KEİ’nin AB’ye alternatif bir proje olmadığını. Türkiye için sorun oluşturacaktır. ss. bölgedeki rolü bakımından önemlidir. İstanbul.000. Bu ateşten elbette Türkiye’de etkilenecektir.000. Bosna’da 2.000. ufak bir kıvılcım. Bunun yanında eski komünist ülkelerin. 333 438 Sander. gidilecek tek kapıdır. Arnavutluk. Çerkez ve Çingene ırklarından Müslümanlar yaşamaktadır. Arnavutluk’ta 3. Ermenistan. Boşnak. Makedonya’da 9. serbest piyasa ve dünya ekonomilerine entegrasyonunu kolaylaştırmak da hedeflenmiştir.439 Türkiye’nin bölgeyle tarihi ve kültürel bağları. hatta başlarda AB’ye alternatif olarak görülmüştür.000. Türk ekonomisini dünyaya entegre etmek amacında olduklarını belirtmiştir. Çok hassas dengeler üzerinde duran Balkanlarda. Romanya. Kosova’da 1. ciddi bir proje olarak doğmuş. politik ilişkilerin de geliştirilip. birbirlerini tamamlayan ürünler üretmeleri ve Pazar oluşturmaları hedeflenmiştir. Cit. XX. Torbeş. ‘Turkey and the Organiation for Black Sea Economic Cooperation’ op. Türkiye. Aynı zamanda bölgede istikrar sağlama bakımından projenin önemli olduğu ve Türkiye’nin bu rolü AB içinde daha rahat yapacağı bildirilmiştir.389– 400.000. s. 1996.201 Karadeniz Ekonomik işbirliği bir Avrupa organizasyonu olmak hedefindedir. pp. HAK Basımevi.000.800. kolayca tüm bölgeye yayılma eğilimdedir. Romanya’da 70. Bölgede Türk. 1994.397 437 Hak. s. Sonuçta. “Concept and Prospects of BSEC” in Foreign Policy Review. Cilt 49. Moldova. sayı 3–4. No: 1–2. Rusya.000. Arnavut.438 KEİ ile 200 milyonluk bir Pazar oluşturulup Karadeniz’e kıyı ülkeler bir işbirliği oluşturup. Pomak.

1995. özellikle bu bağlarının kuvvetli olduğu ve çoğunluğu Müslüman olan Bosna ve Arnavutluk’la her alanda sıcak ilişkiler kurup. Önceki dönemlerde dış politika açısından yanlış karar olarak tespit edilen.440 Bu insanlar için Türkiye önemli bir kapıdır. 440 Mustafa Kahramanyol. gerekse Kosova’da yaşanan etnik vahşetlerde. Osmanlı’nın çekilmesiyle oluşan Jeopolitik ve jeokültürel boşluklar. Bosnalıların ve Arnavutların yardım için öncelikle Türkiye’ye yüzlerini dönmeleri. Osmanlı Devletinin varisi olarak önemli bir pozisyondadır. Sancak. Osmanlı mirası Evlad-ı Fatihan olarak adlandırılan Türk ve Müslüman toplumların gelecekleri ve meseleleri konusunda aktif siyaset yapmalı. en başta başvurdukları ülkenin Türkiye olması. Balkanlardaki Türk nüfusu.s. Balkanlarda özellikle son çatışma ve karışıklıklar göstermiştir ki. Hâlihazırda bölgede bulunan yapı iyi kullanılmalıdır. Bunun yanında Bulgaristan. Türk dış Politikasına zarar vermiştir. Makedonya.202 kadar Müslüman’ın yaşadığı söylenmektedir. Dünya Savaşından sonra Osmanlı Devletinin bölgeden çekilmesiyle oluşan siyasal boşluk hala dolmamıştır. I. Tarihi bağlarını iyi kullanmak zorunda olan Türkiye’nin. Ankara. bölgede oluşturulan ittifakları etkin şekilde takip etmeli ve dengelemelidir. ittifak yapması gerekmektedir. Türkiye. Bunu yaparken de bölge içi ve bölge dışı unsurları dikkate almalıdır. Türkiye’yi bölgede önemli aktör olmaya zorlayan durumu açığa çıkarmıştır.265 .”Balkanlarda Müslümanların Dünü. Türkiye’nin bölgede etkinliği açısından önemli bir durum arz etmektedir. bölge Türk ve Müslümanlarının ülkeye çekilmesi anlayışı. Kosova ve Romanya’da bulunan Türk ve Müslüman halk Türk dış politikası için önemli bir mevcudiyet oluşturmaktadır. Yeni Türkiye–3. Türkiye bu boşlukta. Gerek Bosna Hersek. Türk Dış Politikası Özel Sayısı. Bugünü ve Yarını”. bölgede sürekli çatışma alanları oluşturmaktadır.

2. Osmanlı Devleti karşısında. Bu anlaşma ile. Modern Türkiye’nin oluşumu. Balkan savaşı sonunda. çev.3.1. Balkan Savaşları Yeni kurulan devletin büyüme ve güçlenme hırsı ilk yıllarında kendini göstermiştir. Bulgaristan’ın Bağımsızlığı Bulgaristan. Çıkan II. Bölgeyi ele geçirmek için yeni bir kutuplaşma olmuş. Bulgaristan’ın karşısında diğer devletler yer almıştır. İstanbul. Bunun için de Birinci Balkan savaşına girişmiştir. Sarmal Yayınları.3. 18 Ekim 1911’de başlayan Balkan savaşlarında Osmanlı ordusu hemen hemen tüm cephelerde kaybetmiş ve Avrupa’daki topraklarının %83’ünü Grek.3. Fakat özellikle Makedonya toprakları tam olarak paylaşılamamış. Türkiye Bulgaristan İlişkileri 8. 59 441 . 1995. Balkan savaşı Bulgaristan için tam bir başarısızlık olmuş. Bulgaristan. 1913’te Osmanlı devleti ile Bulgaristan arasında imzalanan.442 Feroz Ahmad. Sırp ve Bulgar ordularına kaptırmıştır. Osmanlı devleti 1908 yılında iç problemleriyle meşgulken de bağımsızlığını ilan etmiştir. Yunanistan. Yavuz Alogan. 1913 yılında imzalanan Bükreş antlaşması ile Edirne tekrar Osmanlılar eline geçmiştir. s. Bulgaristan anlaşması iki devlet arasındaki ilk antlaşmaydı. yeniden düzenlenen Berlin antlaşmasıyla elinden alınmasını sindiremeyen Bulgaristan. 1878 Yeşilköy antlaşması ve sonrasında toplanan Berlin Konferansıyla özerk yapıya kavuşmuş. Sırbistan-Karadağ yer almış ve bu ülkeler Osmanlı Devletinden ciddi oranda toprak kopartmışlardır. sınırlar ve Bulgaristan’da kalan Türklerin hakları belirlenmiştir. Girit Yunanistan’a geçmiştir.441 I. Edirne Bulgaristan’a. ilgili toprakları yeniden almak niyetindeydi.203 8. 1909 yılında ise Osmanlı Devleti bu yeni devleti tanımak zorunda kalmıştır. Kazançlı Yeşilköy antlaşmasıyla ele geçirilen toprakların. galip gelen devletlerarasında çekişmeler başlamıştır. 8.

Bulgaria. Dünya Savaşına aynı safta katılmışlardır. New York. Türk büyükelçisine. 1986. 1983.443 Birinci Dünya Savaşından yenik olarak çıkan iki devlet arasında yakınlaşma mevcuttu.204 8. 126 443 442 . Fakat Bulgaristan. Statükodan rahatsız olan Bulgaristan ise bu antanta katılmayı reddetmiştir. Sevri sorgulayan bir duruma gelinince. kaybettiği toprakları yeniden elde etme arayışındaydı.452 444 Pars Tuğlacı.4. s. 1878–1918 AHistory. No:3–4. barış ortamı ve statükonun korunması yönünde politikalar izlemekteydi. s. 1984. Boulder. Yugoslavya ve Romanya arasında karşılıklı toprak bütünlüğünün garantisi ve savunma antlaşması imzalandı. East European Monographs. bu dönemde ilişkiler gayet iyi gitmiş kardeşlikten söz edilip. Yunanistan. Sevr antlaşmasının dayatmalarına karşı milli bir heyecanla bağımsızlık mücadelesi veren Türk milletinin direniş ve mücadelesinin. İstanbul.3.11 Richard J. Bulgaristan ve Türk-Bulgar İlişkileri. diğer Balkan ülkeleri ve Türkiye için bir tehdit durumuna gelmiştir. Cilt 12. mağdur durumunda olan iki devlet I. Türkiye.445 8. Crampton. Birinci Dünya Savaşı Ve Türk Kurtuluş Savaşı Sırasında İlişkiler Toprak kaybeden. Bulgaristan tarafından da desteklenmesinin en büyük sebebi. İkinci Dünya Savaşına Almanya yanında giren Bulgaristan. Türk ve Bulgarlar bazı cephelerde beraber savaşmış. dernekler kurulmuştur.444 Lozan Barış görüşmelerinin 22 Kasım 1922’de yapılan oturumunda. Cem Yayınevi. Bulgaristan temsilcisi Stanboliyski Bulgaristan’ın Ege denizine çıkış hakkı üzerinde durmuştur. topraklarını güvence altında tutmak için. Bulgaristan’ın imzaladığı Sevr niteliğinde Neuilly anlaşması’nın da sorgulanabilinecek olmasıydı. Bu yakınlaşma ile Türk kurtuluş savaşı desteklenmiştir.3. “Turkish. Mustafa Kemal ve arkadaşlarının Bulgaristan’da bir büro açmalarına izin verilmiştir. 1923–1944 Arası Dönem Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti. Oral Sander.3. s.Bulgarian Relations” Foreign Policy Institute. Bu görüş Mustafa Kemal’in direktifleriyle İsmet İnönü tarafından da desteklenmiştir. Böylece Bulgaristan. 1934 Şubatında bir araya gelen Balkan ülkelerinden.

000 Türk. Bulgaria. sınırını kapatmak zorunda kalmıştır. s. …. Sovyetler Birliğinin Bulgaristan üzerinden baskı yapmak istemesi yatmaktadır. Bulgaristan’da Komünist Dönem.448 Bu uygulamanın arka planında. Bulgar askeri ataşesini sınır dışı etmesiyle iki ülke arasında kriz çıkmıştır. Türklere baskı yapıyor.3. okullarını kapatıp.205 Almanya tarafında savaşa girmelerine rağmen. Türkiye-Bulgaristan İlişkileri Almanya’nın Sovyetlere saldırmasının ardından.. Bulgar hükümeti Türkiye’ye 250. 1947’nin sonuna kadar ülkede kalan kızıl ordu ve sonrasında Sovyet etkisi devam etmiş. Sovyetler de Almanya’nın müttefiki Bulgaristan’a girmiştir. Bilgi Yayınevi. Bulgaristan Türkleri (1878–1915). ……. Bulgaristan Sovyet Bloğunda yer almıştır.133–134 . camilerine el koyuyorlardı.446 8.300 Richard J. 1878–1918 A History. Daha sonra Türkiye. s. Crampton. Bulgaristan’dan zorunlu göç etmiştir.000 Türk’ün 3 ay içinde Türkiye’ye gönderileceğini bildirmiş.217 448 Pars Tuğlacı.447 Bu dönemde tarımda kolektifleşme dolayısıyla toprakları elinden alınan Türkler göç ediyorlardı.124–125 447 Bilal Şimşir. Türkiye’nin de Sofya elçiliğini kapatıp. 1949 yılında tutum değiştiren Bulgaristan.s. 1948’de istihbarat faaliyeti sürdürdüğü gerekçesiyle Türk ataşesini sınır dışı etmiş. s. 445 446 Sibel Turan. Türkiye ise karşı blokta yer almıştır. 1950–51 yıllarında iki ülke arasında önemli bir kriz meydana gelmiştir. Bulgar devleti. Ankara1986. Bulgaristan ve Türk-Bulgar İlişkileri. Sovyetler ve ABD’nin dış politikasına göre Bulgaristan ve Türkiye ilişkileri şekillenmiştir. yönünü batıya dönen Türkiye’ye karşı. “Türk Dış Politikasına Yön Veren Etkenlerin Işığında……. Türk-Bulgar saldırmazlık anlaşmasının hala geçerli olduğu konusunda güvence vermiştir.5. göç etmek isteyen Türklere daha kolay pasaport vermiştir. 2 ayda 150. Aynı zamanda Bulgarlar.

Eylül 1913 tarihinde Bulgaristan’da kalan Türk azınlığın hakları tekrar kabul edilmiştir. 1960–76 yılları arasında 200. s..449 Balkanlarda en büyük Türk nüfusunun olduğu ülke konumunda olan Bulgaristan’da Türkler Bulgarlardan sonra en fazla nüfusa sahip etnik unsuru oluşturmaktaydılar.000 Türkün isimleri değiştirilmiştir. Daha sonra 1919 Neuilly anlaşmasıyla Bulgaristan’da azınlıkların hakları tanınmıştır. Türk azınlığın göçü ile alakalı görüşmeyi önermiş fakat Türkiye. 12 . oruç. asimle yolundaki ilk adımlar olmuştur. 80’li Yıllar İki Ülke Arası Kriz Dönemi Ve Azınlık Sorunu Bulgaristan’ın statüsü belirlenirken. Sosyalist tek ulus devleti kurma politikasında olan ülkede 1956’da başa gelen Jivkov yönetimiyle azınlıklara uygulanan baskılar iyice artmıştır.206 İleriki yıllarda nispeten yumuşayan ilişkilerde 1956’da Bulgaristan. 1878 Berlin anlaşmasıyla Bulgaristan.000 Müslüman Pomak’ın isimleri değiştirilmiş. ülkedeki Türk azınlığın haklarını koruyacağı taahhüdünü vermişti. ……. Balkan savaşları sonrasında masaya getirilen konuyla. 1975’de ise iki ülke arasında iyi komşuluk deklarasyonu imzalanmıştır. ekonomik anlamda işbirliğine gidilmiş. Türk azınlık üzerindeki baskılar da azaltılmıştır. Aynı dönemde 100. “Turkish-Bulgarian Relations”. sünnet gibi dini uygulamalar yasaklanmıştır. 1984–1985 arasında Türklerin isimleri zorla Bulgar isimleriyle değiştirilmiş ve 449 Oral Sander. 1974’te Kıbrıs’a Türk harekâtının ardından ABD’nin Türkiye’ye silah ambargo koyması üzerine Türkiye. 1925’te yapılan iki ülke arasında karşılıklı azınlıkların durumu konusunda garantiler getirilmiştir.6. güven duymadığı için bu öneriyi reddetmiştir. ABD ve Sovyetlerin tutumu ve dış politikaları iki ülke ilişkilerini yakından etkilemiştir. Zorla isim değiştirme uygulamasına gidilen ülkede. 8.3. Türklerin kamuoyuna açık yerlerde Türkçe konuşmaları ve geleneksel Türk kıyafetlerinin giyilmesinin yasaklanması. Bulgaristan’la ilişkilerini geliştirmiş.

453 1989 Şubatında Bulgar hükümeti isteyen kişilerin başka ülkelere göç edebileceklerini duyurmasının ardında birçok Türk zorla. no: 3. Cilt 34. “Refugees of Turkish Origin: Coerced İmmigrants to Turkey.000’den fazla Türk’ten ancak 154. Türkiye’den dönen Türklerin evlerini geri vermiş ve hapse atılan Türkleri Kemal Kirişçi.392 451 Refik Korkud. s. fakat gösteriler şiddetle bastırılıp sağ kalanlar belene esir kampına gönderilmiştir. Müslüman ibadethanelerinin kimi yıkılmış. kimi camiler kapanmış ve müzeye çevrilmiştir. Ankara. 32–33 450 . ASAM Yayı nları. since 1945”.1996. s.1986. beş yıla kadar hapis cezaları verilmiştir. polis ve askerlerin çevirdiği Türk köylerine giren görevliler. 451 Özellikle 1984’ten sonra Bulgarlaştırma kampanyası hızlanmıştır. 28 452 Hugh Poulton. s. yeni yönetim Türk azınlığa karşı daha ılımlı politika izleyerek.452 Bulgaristan Türkleri yapılan baskıları protesto etmişler.1983–1985. zorla yeni isimleri kabul ettiklerini gösteren belgeyi imzalatmışlardır. 22 Şubat 1985’te Bulgar büyükelçisine nota vermiştir. Bulgaristan’la Yeni Dönem.131–136 453 Ömer E. Konunun derhal bakanlar nezdinde ele alınmasını istemiştir.450 Bulgar yönetimi ülkedeki Türkleri.454 Bulgaristan’ın Türklerine karşı yapılan asimle hareketi. Bulgar Yönetimi ve Tarihi Yalan. Önce güney. Jivkov’u deviren darbesiyle son bulmuş. Sünneti engellemek için evlere baskınlar yapılmış. s. Türk-Bulgar İlişkileri 1983–1989. 1991. Türk evlerine girip. sonra kuzey bölgelerinde yürütülen bu hareketle. Mladev’un. Lütem. sünnet edilen çocuğun ailesi ve sünnet eden doktor tutuklanmış.239–240 454 Birgül Demirtaş Coşkun.000’i geri dönebilmiştir. cilt 1. Osmanlı döneminde zorla Türk yapılan Bulgarlar olarak nitelendirmiş ve ülkede Türk olmadığını dile getirmiştir. Dini kısıtlamalardan biri de sünnettir. ASAM Yayınları. Ankara. Türkiye ise asimle olaylarına karşı geç tepki vermiştir. 2001. Minority Rights Publications. The Balkans: Minorities and States in Conflict. Türkiye Fikir Ajansı. Ankara. 1989 yılı HaziranAğustos arasında göç eden 300. s.207 Türkler gönüllü değiştirdikleri yönünde forma imza atmaya zorlanmışlardır. International Migration. hiçbir mal varlığını almadan ve kendilerine tazminat ödenmeden sınır dışı etmiştir. 2000.

342 456 Mustafa Türkeş. Türk askeri yetkililer Bulgaristan askeri birlik ve tesisleri ziyaret etmişlerdir. ekonomik ve askeri ziyaretler ile güven artırıcı işbirliği görüşmeleri yapılmıştır. çoğunluğu Türklerden oluşan Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH) de katılmış ve parlamentoda 23 koltuk kazanmıştır. 2002. Aralık 1990’da Güven arttırıcı önlemler konusunda anlaşmaya varılmıştır. Ankara. Jivkov Dönemi Sonrası Türk-Bulgar İlişkileri Jivkov Sonrasında Bulgaristan hükümetinin Türklere karşı uyguladığı siyasette yumuşama olmuştur. Türkiye’nin Balkan devletleriyle ve dolayısıyla Bulgaristan’la ilişkilerini doğrudan etkilemiştir.7. Böylece dünyada İkinci Dünya Savaşından sonra yaşanan en büyük göç hareketi 455 son bulmuş ve Türk. Balkanlardaki Türk Kültürünün Dünü.3. Atilla Eralp. “Türkiye-Avrupa İlişkilerinde Balkanlar Faktörü ve Yeni Eğilimler” Türkiye ve Avrupa (yay. Bugünü. Ardından Türk dışişleri bakanı 1992’de ülkeyi ziyaret etmiştir. hz. bu konuda Türkiye ile işbirliğine gitmiş ve Bosna Hersek’in bağımsızlığının tanınmasını istemiştir. 323–324 457 Kamuran Reçber. s. 1997. ‘Bulgarian Turkish Emigration and Return’. Türkiye’nin de içinde bulunduğu kurum ve örgütlere yönelmiştir.457 Aynı zamanda eski Yugoslavya’da çıkan savaş bölgedeki devletlerin güvenlik ve savunmalarını Darina Vasileva.238 455 . İmge Kitabevi. Bursa.208 serbest bırakmıştır. 8. SSCB ve dolayısıyla Doğu Bloğu’nun dağılmasıyla yalnız kalan Bulgaristan. s. yarını.Bulgar ilişkileri düzelmiştir. 1992. International Migration Review.456 İki ülke arasında artan siyasi. Ekim 1991’de yapılan erken seçimlerde HÖH 24 koltuk kazanmıştır. Haziran 1990’da yapılan ilk demokratik seçimlere. 1991 Aralığında askeri yetkililer arasında büyük tatbikatlardan haberdar edilme konusunda bir pakt imzalanmıştır. s. No:2. Asimle politikasına son veren Bulgaristan aynı zamanda Türkiye ile ilişkileri de geliştirme yoluna gitmiştir. “Avrupa Savubma ve Güvenlik Perspektifinde Türkiye-Bulgaristan İlişkileri”. Cilt 26. Uludağ Üniversitesi Yayınları. Doğu Bloğunun çökmesiyle Balkanlarda yaşanan rejim ve anlayış değişikliği ya da Doğu Bloğunda yer alan devletlerde iktidarların değişmesi. Bosna Savaşı sırasında Türkiye’nin izlediği siyasete katılan Bulgaristan.

NATO’ya üyelik için resmi başvurusunu da 1997’de yapmıştır. s. Türk-Yunan İlişkileri Aynı coğrafyada yüzyıllar boyu birlikte yaşamış. Bahar 1998. Türkiye’nin Burgaz başkonsolosu Beyza Üntuna’nın. Türk-Bulgar ilişkilerinde kuşkusuz en önemli faktör Bulgaristan nüfusunun yüzde 10’unu oluşturan Türk azınlığın durumudur. s. Türk-Bulgar ilişkileri. “Güneydoğu Avrupada Güvenlik ve Bulgaristan’ın NATO Entegrasyonuna İlişkin Politikası.. “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde……. “Avrupa Savubma ve Güvenlik Perspektifinde …. Başbakan Kostov komünist rejimin Bulgaristan Türklerine katliam yaptıklarını vurgulamıştır. Bulgaristan’ın da NATO’ya üye olması konusunda çalışmalarına destek vermiştir. Ancak.460 1994’de ise NATO’nun Barış için ortaklık programını imzalamıştır.247 . Sonuç olarak. No:1. 1920’lerden beri 458 Nadezhda Mihailova. Asimle çalışmaları bu ilişkileri çok kötü yönde etkilemiştir. Temmuz 1997’de Bulgaristan Cumhurbaşkanı Stoyanov Türkiye’yi ziyaret etmiş ve bu ziyaretinde. azınlık sorunlarının başlıca mesele oluşturduğu Balkan ülkeleri için örnek bir model oluşturmuştur..458 NATO’ya üye olan Türkiye.459 Bulgaristan. NATO Dergisi. Bulgar iç siyasetine müdahale suçlamasıyla istenmeyen adam ilan edilmesi sıkıntı oluşturmuştur. Türkiye ile Yunanistan. fakat arada bazı sıkıntılar olmuştur. yaşanılan tüm sıkıntılardan sonra. Türkiye’nin Balkanlardaki etkinliğini arttıracak bir adımdır. 376 yıl Türk egemenliğinde yaşayan Yunanlılar. 8. Türk azınlığa karşı uygulanan asimle politikasından dolayı özür dilemiştir. elbette ki Türklerden her bakımdan etkilenmişlerdir. Ağustos 1990 tarihinde NATO nezdinde büyükelçi atamıştır.248 460 Birgül Demirtaş-Coşkun. Mesela Eylül 2000 tarihinde. Türkiye açısından da bakılacak olursa.4. Jivkov sonrası iki ülke arasındaki ilişkiler gayet iyi seyretmiş. s. kültür etkileşiminde bulunmuş iki halkın çok iyi seviyede ilişkilerinin olmasını beklemek ebetteki beklenmektedir. Türk azınlığın durumunu iyileştirilmesi ve ilişkilerin geliştirilmesi ile. Bulgaristan ve Romanya gibi devletlerin NATO’ya üyeliklerinin desteklenmesi ve kulis çalışmalarının yapılması.209 işbirliği düzeyinde güvence altına almaları konusunda önemli etki yapmıştır. 6–9 459 Kamuran Reçber.

Sadece Rusya değil. Avrupa devletleri. 1980. Osmanlı İmparatorluğunun da gerileme döneminde olmasının ivme kazandırıcı bir unsur olmasıyla. Greek-American Relations. Ankara. s. A. Osmanlı devletine ait olan fakat İngiliz işgalinde bulunan 2260 km2’lik Yedi Ada’yı Yunanistan’a bırakmıştır.210 savaşmamış olmaları ve 1952’den beri aynı ittifakta yer almalarına rağmen ilişkileri sürekli gergin geçmiş iki ülkedir.4. Yunanistan’ın bağımsızlığı 24 Nisan 1830’da Osmanlı Devleti tarafından kabul edilmiştir. büyük ölçüde Avrupa devletlerinin Osmanlı devletine karşı politikalarının bir yan ürünü olarak doğmuştur ve doğduğu andan itibaren kendini himaye eden İngiltere. yayılmacı bir politikayla Osmanlı Devleti aleyhine sürekli genişlemiştir.42 462 T. 1999.30 461 . s.1. A Critical Review. Balkanlardaki azınlıkları kışkırtmak için her fırsatı değerlendirmişlerdir. Yunanlılar. 1993. New York. Couloumbis. Yunanistan’a Sina Akşin. bütün dış politikasını Osmanlı Devletinden toprak kopartarak büyümek üzerine kurup. Gürel.461 16 Kasım 1829’da imzalanan Londra Protokolü ile üç büyük devlet Yunanlıları himayeleri altına aldılar.21 463 Şükrü S. Navarin’de İngiltere. büyük devletler himayesinde kurulan Yunan Prensliğine yapılacak bir şey yoktu. Yunan İsyanı. Yunanlılar özellikle desteklenen bir topluluktu. Couloumbis ve Iatrides (EDS. Osmanlı İmparatorluğundan bağımsızlığına kazanan ilk topluluk olmuşlardır. Yunanistan. Fransa ve Rusya’ya bağlı olduğunu fark etmiştir. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanların Dünü. Kuruluşundan itibaren Megalo İdea felsefesi ile “Büyük Yunanistan” düşüncesindeki Yunanistan. Ankara. 1877 Osmanlı Rus savaşı sonrasında toplanan Berlin kongresi sonucunda. tüm Osmanlı coğrafyasında etkisini göstermeye başladı.s.”Defining Greek Foreign Policy Objectives”. (1821–1993).). Rusya ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu. Bu günü ve Sorunları. Factors Put Forward to Explain İndependence Movements in The Balkans.463 1864’te İngiltere. Tarihsel Boyut İçinde Türk Yunan İlişkileri. 8. Fransa ve Rusya’nın askeri desteğini aldı.462 1828 Osmanlı-Rus savaşından bitkin çıkmış Osmanlı için. Yunanistan’ın Bağımsızlığını Kazanması Ve Türkiye Aleyhine Büyümesi 1789 Fransız ihtilalinin getirdiği milliyetçilik fikirleri. İngiltere ve diğer Avrupa devletleri de Yunanlıları desteklemektelerdi.

“Türkiye-Yunanistan İlişkileri ve Kıbrıs”. dış konjektürün de etkisiyle bu hassas durumu. Değişen Dünya ve Türkiye’nin Dış Politika Gündemi. Osmanlı Devletinden 55.465 Dünya konjektürü bu durumda önemli rol oynamıştır. 1923 Lozan Antlaşması ile Türkiye ve Yunanistan arasında kara sınırları. 1897 yılındaki OsmanlıYunan savaşında Yunanistan yenilmiş. çözülemedi.Mikrosiatiki Katastrofi” olarak adlandırılmıştır. Ege adaları ve Girit. 133 464 .2. kimlerin mübadeleye tabi olmayacağı ve patrik atanması sorunu. Mustafa Eroğlu. İstanbul ve Batı Trakya’da kalacakların kimler olacağı.464 8. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ile dünyada oluşan durgunluktan sonra. Dünya savaşı sonunda kazanan devletlerin paylaşım pazarlıklarının yapıldığı Paris Barış Konferansında. İngiltere’nin yardımıyla girdikleri Anadolu’da yaptıkları Türk-Yunan savaşlarında büyük hezimet yaşamışlardır. I. birçok konu çözüme kavuşturulmuştur. Yunanistan’ın oldu. Murat Metinsoy.000 km 2 toprak aldı. 2004. Bu yenilgi “Küçük Asya Felaketi.211 1881’de. Bu uzlaşma döneminin ürünleri olarak. azınlıkların korunması gibi tüm sorunlarda genel bir mutabakata varılmış olmasına rağmen. nüfus mübadelesi. yeni bir hareketli Faruk Sönmezoğlu. 1930’da Atatürk ve Yunan Başbakanı Venizelos karşılıklı bir dostluk anlaşması yapmasıyla ilişkiler bir miktar düzelmiş ve bu düzelme 1950’lere dek sürmüştür. fakat Rusya’nın araya girmesiyle Yunanistan’ın lehine sınır düzeltmeleri yapılmıştır.500 km2 toprak verildi. patrikhanenin statüsü. sürtüşme değil uzlaşma yönüne çekebilmişlerdir. 1930–1960 Arası Dönem İlişkileri İki ülke arasında 1930’lardan 1960’lara kadar olan dönemde iyi ilişkiler görülmektedir. karasularının genişliği. Girit adası dışında 13.4. 1930’a kadar iki ülke arasında en büyük sorunu teşkil etmiştir. Fakat iki ülke liderleri Atatürk ve Elefteryos Venizelos. 1920’lerde konu. s. ed. İstanbul. 1912–1913 Balkan savaşları sonucunda Yunanistan. yeniden irdelendiğinde gene sorunlar çıktı. Yunanistan’da Anadolu’dan hak iddia etmiştir. Bu anlaşmalarla. siyasi ekonomik ve güvenlik alanında birçok ikili anlaşmalar imzalanmıştır. Ege adalarının durumu ve silahsızlandırılması.

Hatta bu süreçte Montrö Boğazlar sözleşmesinde Yunanistan’ın Türkiye’ye destek vermesi söz konusudur. Yunanistan ve Türkiye 9 Şubat 1934’te Atina’da Balkan Antantını kuran anlaşmayı imzaladılar. “Türkiye-Yunanistan İlişkileri ve Kıbrıs”. Gürel. Yugoslavya. Yerleşik (Etablis) sorunu halledilmiş 1934 yılında ise Balkan Antantı kurularak güvenlik ve işbirliği konularında mutabakata varılmıştır. Gürel. Balkanlarda bazı değişiklikler yapılması gerektiğini yüksek sesle vurgulamaktaydı. İstanbul. Türkiye’nin Yeni Dünyası.468 İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki ilişkilerin iyi gitmesinin arka planında önemli gelişmeler yatmaktaydı.. Tarihsel Boyut İçinde Türk-Yunan………. Sabri Sayarı. iki ülkeyi birbirine yaklaştırmıştır. “Türkiye’nin Yunanistan Politikası”. 1946’dan itibaren Yunanistan’da yaşanan iç savaş sebebiyle Yunanistan. S. mecburi olarak Türkiye’ye yaklaşmış ve ilişkilerini düzeltme ihtiyacı duymuştur. Özellikle Bulgaristan. Bulgaristan karşısında Türk dostluğuna ihtiyaç duymaktaydı.212 dönem yaşanmaya başlanmıştır. Bu durumda Yunanistan. Yunanistan da. “Türk Dış Politikası 1919–1945” Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi.. Bu dönemde Türkiye ve Yunanistan’ı işbirliğine iten temel sebep bölge devletlerinden İtalya ve Bulgaristan’ın yayılmacı politikalar izlemeleridir.466 Bu durumda en büyük tehdit Batı Trakya’dan dolayı. Bundan başka Yunanistan o yıllarda içte de çalkantılı bir dönem geçirmekteydi. 2000. s. Japonya ve Bulgaristan yeni değişiklikler istemektelerdi. Dünya savaşı sonuçlarından memnun olmayan Almanya.44 468 465 Faruk Sönmezoğlu. ilgili ülkeler kendilerinin bütün Balkan sınırlarının güvenliğini karşılıklı olarak dışardan bir saldırıya karşı güvence altına alıyorlardı. .. Bu tehdit karşısında ortak kaderi paylaşan iki ülke 1947’den sonra Tözün Bahçeli. Artan Sovyet baskısı ise. Türk yöneticilerini endişelendirmekteydi. Romanya. 1982.467 Venizelos ile İnönü arasında imzalanan Ankara antlaşması ile ilişkiler oldukça iyi bir seviyeye gelmiştir. s...132 . Bulgaristan’ın izlediği revizyonist politikalar. Türk Dış Politikasının Değişen Dinamikleri. İtalya. komşusuyla gerilim yaşayamazdı. Bu gerilim ülke için çok büyük zarar getirebilirdi. 523 467 Şükrü S. Bu paktla.181 466 Şükrü S. Türkiye de bu Sovyet baskından dolayı dış ilişkilerinde dostane bir tutum sergilemekteydi. Alan Makovsky. İstanbul.. s. Yunanistan üzerindeydi. I.

Yunanistan ve Yugoslavya arasında. adalar silahlandırılmış. 1981’de iktidar olan Andreas Papandreu’nun . 1948’de Avrupa Konseyine. Bu harekât sonucunda Yunanistan’da başarısız olan cunta devrilip Cumhuriyet ilan edilmiştir. Rumların yaptıklarına daha fazla seyirci kalamayan Türkiye. 1980’de ise Türkiye. Rumların taşkınlıkları ve başlattığı iç savaş Türkiye’de büyük tepki çekmiştir. 1953’te Stalin’in ölümünden sonra büyük ölçüde yumuşarken ülkeler dış politikalarını tekrar milli kaygılara yöneltmeye başlamışlardır.213 ABD yardımlarından yararlanmış. kendisine ağır bir darbe vurarak. Özellikle Yunanistan’da 1967’de Albaylar Cuntasının başa gelmesiyle görülen Megali İdea anlayışındaki dış politika. 9 Ağustos 1954’te Türkiye. 8. Bled’de Balkan İttifakı imzalanmıştır. Bu gerginlik 1955’te meydana gelen 6–7 Eylül olaylarında iyice tırmanmıştır. Yunanistan’ın NATO’ya dönüşünü. Kolordu kurulmuş. karşılığında bir bedel istemeden kabul etmiştir.469 Türkiye’nin bu girişimi ile bir yumuşama beklenmesine rağmen. 1952’de NATO’ya birlikte alınmışlardır. Bu bağlamda Yunanistan kamuoyunda Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını öngören Enosis düşüncesi işlenmiştir. Bu iyi ilişkiler 1954’te Balkan Paktı’nın kurulmasında sebep olmuştur. ABD’deki Rum lobisinin baskısıyla Türkiye’ye silah ambargosu uygulatmıştır. Fakat Sovyet tehdidi. 1974 Türk harekâtından sonra NATO’dan çıkan Yunanistan.4. 1976’da fazlaca gerilen ilişkilerde savaş rüzgârları esmiştir. artık aynı askeri safta olmamanın getirdiği serbesti ile Türkiye’ye karşı daha olumsuz askeri politikalar izlemiştir.3. 1974’te tercihini askeri harekât yapmakta kullanılmıştır. Türkiye’ye karşı Meriç boyunda 4. Dış politikada ve güvenlik konusunda her iki ülkenin de önceliği artık Sovyetler Birliği olmuş ve bu tehdide karşı aynı safa gelmişlerdir. 1959 yılında Londra-Zürih anlaşmaları gerilim biraz azaltmıştır. Kıbrıs iki ülke ilişkilerini geren unsur haline gelmiştir. 1960’lardan 90’lara İlişkiler (1963–96 Arası Dönem) 1963’de Yunanistan’ın Kıbrıs’ı ilhak çabaları iki ülke arasındaki tansiyonu yükseltmiştir. iki ülke ilişkilerini çok olumsuz etkilemiştir.

214 Türkiye’ye karşı gerilim tırmandırıcı politikaları ilişkileri gergin tutmuştur. 1987’de ise tekrar savaş çanları çalmıştır. Kıta sahanlığı sebebiyle de ilişkiler gerilmiştir. Yunanistan’ın Ege’de Taşoz adası yakınlarında, petrol arama ruhsatını vermesi üzerine, Türkiye’nin de karşı atakla tartışmalı bölgelerde petrol arama ruhsatı verip araştırmaya gemiler göndermesi üzerine iki ülke orduları dikkatli beklemeye başladı. Bu gerilimde, tarafların geri adım atmasıyla muhtemel bir savaş önlenmiştir. Taraflar arasında Avrupa Topluluğu’na girmenin de getirdiği kaygıyla, Davos’ta görüşmeler yapılmış fakat beklenen neticeler alınamamıştır. 1990 sonrasında Doğu Bloğu’nun dağılması ile tüm dünyada, özellikle Balkanlarda değişim başlamıştır. Sovyet tehdidinin bertaraf olmasından sonra Yunanistan ve Türkiye ilişkilerinin de dünyada görülen yumuşama eğiliminde olması beklenmekteydi. Bu beklentiye bir de Andreas Papandreu’lu PASOK, yerine Yunanistan’da iktidara Konstantin Mitçotakis’in Yeni Demokrasi Hareketi’nin gelmesi eklenince, ilişkilerin düzelme beklentisi artmıştır. Fakat beklenen olmamıştır. Yunanistan, AT’den Türkiye’ye gelecek yardımı engellemiş, Ege adaları sorununu tekrar gündeme getirmiş ve Türkiye tarafından PKK’ya yardım yaptığı yönünde ciddi eleştirilere maruz kalmıştır. 1990 sonrası dönemde Türkiye’nin Balkanlara ilgisi Yunanistan’ı rahatsız etmiştir. Özellikle 1993 sonrası Türkiye’nin Balkan politikasını tehdit olarak gören Yunanistan, tüm dünyanın karşı çıktığı savaşta Sırpları desteklemiştir. 1993’te iktidara tekrar gelen PASOK ile, ilişkilerdeki gerilim aynen devam etmiştir. Türkiye’nin Balkan politikaları ile tarihi ve kültürel bağlarının olduğu Müslüman Balkan devletleriyle yakınlaşmasını tehdit olarak gören Yunanistan, kendisini “İslami Çember”470 e alınmak istendiğini dile getirmiştir. Türkiye’nin Yunanistan’a karşı bir İslami pakt kurma çabasında olduğu vurgulanmıştır.471 Türkiye ise Balkanlarda yürütülen politikaların din eksenli olmadığını savunmuştur.

Doç. Dr. Süha Bölükbaşı, Türkiye’nin Yakınındaki Avrupa ile İlişkileri; Avrasya Dosyası cilt:4, sayı 1–2, Ankara, 1998, s.23 470 Coufoudakis V., “Grek Foreign Policy in ………….,, pp. 26–41, p. 31. 471 Athanassopoulou E. “Turkey and the Balkans: The View from Athens” in The International Spectator, vol. XXIX NO.4 Oct-Dec. 1994, pp. 55. 64.

469

215 Nüfusunun çoğunluğunun Müslüman olmasına rağmen, Türkiye’nin laik bir ülke olduğu vurgulanmıştır. Türkiye’nin Arnavutluk ve Makedonya ile yakınlaşması, Yunanistan tarafından endişe ile takip edilmiştir. Türk-Yunan gerginliği birçok alanda devam etmiştir. 1995’te Yunan Meclisi, 1982 Birleşmiş Milletler deniz konvansiyonunu onamış, Türkiye ise imzalamamıştır. Cevabi olarak, 8 Haziran’da TBMM, Türk menfaatlerini korumak için gerekli durumda asker kullanma yetkisini vermiştir.472 Daha önce Yunanistan’ın deniz sınırlarını 12 mile çıkarmasının “casus belli”(savaş ilanı) sayacağını açıklayan Türk devletinin bu tavrı Yunan tarafında dikkatlice izlenmeye başlanmıştır. Ocak 1996’da iki ülke arasındaki gerilim tırmanmış, Kardak (Yunancası IMIA) kayalıklarının statüsünden dolayı savaş durumuna gelinmiştir. Fakat ABD araya girerek iki ülkeyi Madrit’te görüşmeye zorlamıştır.

8.4.4. 1996 Sonrası Dönem İlişkileri
1995 sonrasında Yunanistan’ın iç politika, dış politika ve ekonomi anlayışında büyük değişmeler görüldü. Oluşturulan yeni strateji, eskisi gibi gerilim üzerine değil, iyi ilişkiler ve ekonomik gelişme üzerineydi. Yunanistan sadece Türkiye’yle değil, problemli ilişki içinde olduğu tüm komşularıyla ilişkilerini düzeltme yoluna gitmeye başlamıştır. Türkiye ile iyi ilişkiler eğilimine giren Yunanistan, önce iki ülke ilişkilerinde önemli bir sorun teşkil eden Batı Trakya Türkleri üzerindeki baskıyı kaldırdı. Bölgedeki Türk halk üzerinde olan baskılar Yunanistan’ı zor duruma sokmaktaydı. Bu konuda zor durumda kalmamak için iyileştirmeler yapıldı. Gelişen ikili ilişkilerde önemli bir safha ise 1997 yılında Yunanistan’ın, Türkiye’nin Avrupa birliğine girmesini desteklediği açıklamasıdır. Bu yönde, Türkiye’ye karşı uygulanan vetoların bir kısmını kaldırmışlardır.

216 1997 yılında görülen önemli bir olay iki devlet ilişkileri için kriz oluşturacak nitelikteydi. Türk ordusuna karşı yıllarca silahlı mücadele eden PKK terör örgütü lideri Abdullah Öcalan Kenya’da yakalanmıştı. Fakat ilginç nokta, üzerinde Yunan pasaportu olmasıydı. Yunanistan için suçüstü yakalanmaydı bu olay. Başbakan Kostas Simitis aralarında 3 bakanın da olduğu görevliler hakkında dava açtı. Yunanistan’ın yeni uygulamaya koyduğu iyi işbirliği stratejisi ve Avrupa Birliği normları bakımından, bu olay çok yıpratıcı sonuçlar doğurabilirdi. Türkiye, Yunanistan’ı teröre destek vermekle suçlayıp uluslararası inceleme komisyonu kurulmasını talep edebilirdi. Bu durum Yunanistan’ın imajı açısından da yıpratıcı bir sonuç doğuracaktı. Fakat durum beklenildiği gibi olmadı. Hatta tersine ilişkiler daha da iyi gitmeye başladı. 2001 yılında oluşturulan Yunanistan askeri doktrininde, Türkiye’nin adı tehdit listesinden çıkarılarak, silahsızlanma ve dostluk mesajları verilmeye başlandı.

8.4.5. Yunanistan’ın Türkiye Politikasının Değişmesi
Yunanistan’ın 1990 yılına kadar uyguladığı gerilime dayanan politikalar bir yerde kilitlenmiştir. Bu durum Avrupa’daki imajını büyük oranda zedelemiştir. Bu ülkenin, Devlet eliyle terörü desteklediği ortaya çıkmıştır. Makedonya’nın bağımsızlığı konusunda, Avrupa görüşüyle ters düşmüştür. Bosna savaşında, Sırpları destekleyen tek batı devleti olmuş ve ambargoyu delmiştir. Yunanistan, aynı zamanda insan hakları yönünden batının normlarına uymamaktaydı. Yunanistan özellikle 1990 sonrasında sadece Türkiye’ye karşı dış politikasında değil genel dış politikasında da yeni bir anlayışa gitmiştir. 1990 sonrası Balkanlar için ciddi değişim yılları olmuştur. Sovyet rejiminin yıkılmasıyla oluşan yeni durumda eski Doğu Bloğu ülkeleri, saflarını belirleme durumundaydılar. Avrupa, bu ülkelerin döndükleri yön oldu. Bu durumda Yunanistan, oluşan yeni dengelerde Eski Doğu Bloğu ülkeleri gibi çevre ülkesi değil de merkezi ülke olma gayretindeydi. Bu sebeple iç ve dış politikasında önemli değişiklikler yaptı. İç sorunları ve yolsuzluk probleminin üzerine daha sıkı gitmeye başlandı, ekonomisini düzeltmek için tedbirler

Papocosma, S.V., “More Than Rocks: The Aegean’s Discordant Legacy” in Mediterranean Quarterly, Fall 1996, vol.7, no.4, pp.75-96. p. 93

472

217 aldı, çok eleştirildiği Batı Trakya Türklerin durumunda iyileştirmeler yaptı ve buna bağlı olarak dış politikasında da aktif yeni anlayışa geçildi. Türkiye ilişkileri açısından Yunanistan’ın Euro’ya geçme çabaları da önemlidir. Euro’ya geçiş için Avrupa birliğinin şart koştuğu bir takım ekonomik istikrar durumunun yakalanması gerekliydi. Yunanistan büyük önlemler alarak, bu durumu sağlamak için gayret sarf etmekteydi. Fakat ekonomik istikrar için en büyük engel Türk tehdidine karşı savunma harcamalarıydı. Savunma harcamalarını kısmanın şartı ise Türkiye ile iyi ilişkilere girilmesi ve Türkiye’nin tehdit olarak görülmemesiydi. Bu yolda 2001 yılında Yunanistan, savunma harcamalarında kısıntı yapılacağı ve 4. kolordunun kaldırılabileceğini açıkladı. Bu durumda hem ekonomisi düzelecek, hem de barış mesajları vererek imajını düzeltecekti. Eğer Türk tarafı silahsızlanma çağrılarına olumsuz cevap verirse bu güne kadar olan gerilimde de Türkiye tarafının sorumlu olduğu düşüncesi hâkim olacaktı. Sonuçta Türkiye’nin Yunanistan’dan başka sorunları olduğu açıklamasıyla silahsızlanmayı kabul etmeyişiyle Yunanistan, imajı açısından ciddi kazanım elde etmiştir. Hiç şüphesiz Türkiye’de 17 Ağustos ve Yunanistan’da 7 Eylül depremleri iki halkın beklenmeyen tepkilerini doğurmuştur.473 Bu olumlu tepki ile iki halk birbirine yakınlaşmış ve insani yardımda örnek tablo sergilemişlerdir. Deprem sonrası haftalarda, Türk ve Yunan medyasında vatandaşların, sivil toplum kuruluşlarının ve yetkililerin yardımları, dostluk mesajları yoğun olarak işlendi. Akabinde Yunanistan’da deprem olunca, Türkiye’nin Yunanlı mağdurlara acilen yardım göndermesi de durumu iyileştirdi.474 28 Şubat 2000’de Türk-Yunan AB komitesi ilk kez toplandı ve birçok konuda karşılıklı anlaşmalar yapıldı. Ankara’da Ocak 2000, Atina’da Şubat 2000 de dışişleri bakanları tarafından dokuz anlaşma imzalanmıştır. Bunlar: 1. Gümrük İdaresinde işbirliği 2. Ekonomik işbirliği. 3. Turizm İşbirliği. 4. Çevre Korumada işbirliği. 5. Turizmde işbirliği. 6. Deniz taşımacılığı. 7. Bilim ve Teknoloji. 8. Kültürel işbirliği.

Alexis Heraclides, Yunan-Türk Yumuşaması (1999-...) : Bir İlk İnceleme; Türkiye-Yunanistan, Birgül Demirtaş Coşkun, E. Kurubaş, Eski Sorunlar Yeni Anlayışlar, ASAM Yayınları, Ankara, 2002, s. 42 474 Tözün Bahçeli, “Türkiye’nin Yunanistan……………, s.180

473

218 9. Suçla, özellikle terörle, örgütlü suçla, yasadışı uyuşturucu kaçakçılığı ve yasalara aykırı göçle475 işbirliğidir. Hukuki alanda yapılan iyi ilişki düzenlemeleri aynı zamanda askeri alanda da görülmüştür. Anti personel kara mayınlarını yasaklayan Ottowa, “Anti-Personel Kara Mayınlarının Kullanımının, Depolanmasının, Üretiminin ve Transferinin Yasaklanması ve Yok edilmesi Konvansiyonu” çerçevesinde Türk-Yunan sınırında bulunan iki ülke mayınlarının sökülüp yok edilmesi ile ilgili konularda fikir birliğine varılmıştır. İki ülke arasındaki ilişkilerin yumuşamasıyla, ticaret önemli oranda artmıştır. İki ülke işadamları bir araya gelmiş Türk-Yunan, Yunan-Türk İş Konseyleri kurulmuştur. Yeni anlayışa geçildikten sonra, iyi ilişkilerin, ticaretin ve yatırımların önemli oranda geliştirdiği görülmektedir. Buna bir örnek olarak, 1999’da iki ülke arasındaki yatırımın 2,4 milyon dolarken, 2000’de yüzde 775 artıp 14,7 milyon dolar olması gösterilebilir. İki ülke kamuoylarında da karşılıklı bakışlarda iyi niyet havası esmektedir. Sonuç olarak, Türkiye ve Yunanistan, geçmişteki yaşanmış pek çok olumsuz duruma karşın, gerilime karşın, yıllardır savaşmaksızın durumu devam ettirebilmişlerdir. Özellikle dış politika anlayışlarının değiştiği ve “deprem Diplomasisi” olarak adlandırılan deprem sonrası iyi ilişkiler iki ülke ilişkileri açısından olumlu sonuçlar vermiştir. Gelecekte de problemler tam olarak çözülemese de dostluk havasının devam edeceği beklenmektedir.

8.5. Arnavutluk-Türkiye İlişkileri
8.5.1. Osmanlı Dönemi İlişkiler
Uzun ve dostane ilişkileri olan iki milletin ilişkileri 1383’te bölgeye doğru akınlar yapan Türk akıncılarının harekâtlarıyla başlamıştır. 1383'de Türk akıncıları tarafından sıkıştırılan Valona (Avlonya) prensi, Venedik Cumhuriyeti himayesine

475

Alexis Heraclides, “Yunan-Türk Yumuşaması …….., s. 46

Bunun akabinde Osmanlıların Arnavutluk üzerindeki ikinci harekâtı. Güney Arnavutluk'taki Devol (Voyussa) nehrinin sol sahilinde Balsa ile karşılaştı ve savaşı kazandı. II. Arnavutluğun en kuvvetli prensi II. Şarl Topia'yı Draç şehrinde kıstırırlar ve o da Türkleri imdada çağırır. Avlonya. Böylece. Narda körfezine kadar sokuldular ve hatta geçici bir müddet için Selanik de alındı. Draç prensi Şarl Topia. Berat. 1385’te Şarl Topia ile II. büyük deniz gücü olan Venedik Cumhuriyetini provake etmemek için bu şehirler tekrar Venediklilere bırakmıştır. İşte bu ümitsiz vaziyet içinde Orta Arnavutluk'ta. 1389'da Kroya ile İskenderiye (İşkodra) Türklerin eline geçti. prens Topia'nın davetini fırsat bilerek hemen Elbasan (Bassania) dağlarını aşıp Balşa ile karşılaşmak üzere güneye döndü.219 girmeye mecbur olmuştu. Bu tarihte Manastır civarındaki Çandarlı Halil Hayrettin Paşa kuvvetleri Ozıri'yi almakla meşguldü. Balsa arasındaki mücadele sırasındadır. Arnavutluğun ortalarında yerleşmiş olan Türklere hücum ederek 1432'de geçici bir galibiyet yaşadıktan sonra mücadele devam etti. Kanina taraflarına sahip olan Balşalar. Hayrettin Paşa. Aynı zamanda. Osmanlı fethi sırasında dışardan da buralara yardım ihtimali çok zordu. çünkü Balşa. Topia ailesinden Andre Topia. siyasî menfaatlerinden dolayı Osmanlılarla bozuşmak istemiyorlardı. Osmanlı tarihleri bu sefere Karlı-ili hareketi derler. Şarl’ın elinden Draç limanını almış bulunuyordu. Bu seferden sonra Osmanlılar. 1383'de başlayan müdahale ve sonra fetih hareketi nihayet 1467 senesinde tamamlanabildi. Balşa'ya karşı savaşında kendisine yardım etmek üzere Venediklilere güvenemeyerek Türk ordusunu yardımına çağırmıştı. Avrupalılarla uğraşırken. . Bundan başka. Çünkü Venedikliler. Raguza'lılar da ekonomik vaziyet sebebiyle Osmanlı ilerleyişine aldırmıyorlardı. Arnavutluğun feodal hali ve mücadelesi Türk fethini kolaylaştırmış ve Türkler. Ardından da uzun seneler İskender Bey'le uğraşıldı. Draç prensi de bu sayede memleketine tekrar sahip oldu. bunlar arasındaki husumet ve mücadelelerden yararlanmışlardır. Arnavutluğun zaafından istifade ile bazı mühim yerleri de işgal ediyorlardı.

478 8. 125–128 478 Nesip Kaçi.54 477 476 . 1 Pomak ve 1 Sırp sadrazam mevcuttur.220 Önceleri direnen ve 1517 yılına kadar çete savaşlarına sürdüren Arnavutlar 1517’den 1912 yılına kadar uzun süre Osmanlı İmparatorluğunda barış içinde ve en sorunsuz şekilde yaşamışlardır. Burada bulunan 6 Avrupa devletinin kararıyla Yunanistan. 1 Dalmaçyalı. Arnavutluk’un bağımsızlığı ve Bağımsızlık Sonrası İlişkiler 1913 Londra Konferansıyla Arnavutluk’un bağımsızlığı tanınarak sınırları tespit edilmiştir. 1 Bulgar. Osmanlı ilerlemesinde gayret sarf etmişlerdir. 1998. Bu alanda en çok söz sahibi. s.66 İ. Türk siyasi hayatına devşirmelerin etkisi damgasını vurmuştur.2. Midilli. İstanbul’un Fethiyle başlayan Türk unsurları doğrudan devlet yönetimine almama hareketi. c.5. Sakız. birçok Arnavut’u yönetimde görevlendirmişlerdir. Osmanlı Tarihi. s. Osmanlı. Balkanlardan çıkan sadrazamlara bakıldığında 33 Arnavut sadrazama karşın. Hakkı Uzunçarşılı. 12 Boşnak. çoğunun da Müslüman olması sebebiyle. 1 Hersek. Osmanlılar. Bu tarihten sonra bir gelenek haline gelen önemli görevlere devşirme kökenli olanların getirilmesi uygulaması devam etmiştir. Uygulanan devşirme politikasıyla. yılı Sempozyumu. Türk Tarih Kurumu Yayınları. Arnavut halk da. Devletin en sorunsuz bölgelerinden olan Arnavutluk’tan 33 tane sadrazam çıkmasında477 bu muhabbetin payı vardır. Atatürk’ün Ölümünün 50. Osmanlı Döneminde… s. Türk olmamalarına rağmen Osmanlılardan çok fazla etkilenmişlerdir.476 Bu da göstermektedir ki Arnavutlar. Arnavutluk Atatürk’ü Nasıl Değerlendiriyor. işgal ettiği Arnavut topraklarından çekilmesinin karşılığı olarak Limni. 1 Yunan. Çandarlı Halil’in görevden uzaklaştırılıp yerine devşirme Zağanos Paşa’nın sadrazam yapılması ile başlamıştır. Osmanlı yönetiminde ayrıcalıklı yere sahip olmuşlardır.2. 5 Hırvat. Arnavutluk’un bağımsızlığı Orhan Koloğlu. Sisam gibi Ege adalarını topraklarına katmıştır.Ankara. Arnavut kökenliler olmuştur. Osmanlı İmparatorluğunda. Arnavutlara karşı derin muhabbet beslemiş.

Arnavutlukta bir Osmanlı elçiliği kurulup. 1999. “Kosova Politics of Nationalism and The Question of İnternational Intervention. daha kurtuluş savaşı yıllarında Arnavutluğa Albay Selahattin Saip Bey başkanlığında askeri heyet göndermiş ve bu heyet ülkede sekiz ay görev yapmıştır. Annual 98/99. Türkiye-Arnavutluk İlişkileri ( 1985–1988).3 479 . diplomatik ilişkilere başlanamamıştır. Türkiye’yle iyi ilişkiler kurmak istemiş. Osmanlı İmparatorluğunun sona ermesi ile bağımsızlığını ilan eden Arnavutlar. bağımsızlığını ilan ettiği 1912 yılından itibaren. Mustafa Kemal Atatürk zamanında kurulmuştur. yaklaşık 10 yıl içerde karışıklık ve dışarıda da tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. ASAM yayınları. muhabbetleri devam etmiştir. Bu antlaşma ile beş asırdır süregelen dostluk ve iyi ilişkilerin devamının istendiği belirtilmiştir. Türkiye ile bağlarını kopartmamışlar. 1925 yılında Cumhurbaşkanı olan Zogu.2. Şimşir. Sırpların kışkırtmalarına ve Osmanlıya karşı savaşa davet edilmelerine rağmen.479 Arnavutlar da Balkan savaşları döneminde. hatta Balkan ülkeleri karşısında Osmanlı ile omuz omuza savaşmışlardır. Osmanlı Devleti için de kritik olan bu yıllarda Arnavutluğa gerekli yardım yapılamamış. Buna mukabil İstanbul’da da bir Arnavut elçiliği kurulamamıştı. Türkiye Cumhuriyeti daha kurulmadan tarihi ve kültürel bağların getirdiği duygusal bağlar kurulmuştu.480 Arnavutluk. başa geçtikten sonra. Mustafa Kemal’e Türkçe olarak dostluk mesajı yollamıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve Atatürk’ün cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından samimi şekilde kutlama telgrafı çekmiştir. Bilal N. s. Atatürk de bu sıcak kutlamaya aynı sıcaklıkta dostluk mesajı yüklü mektubuyla cevap vermiştir. Ankara. s.481 Ahmet Zogu. 2000.15 480 İlhan Uzgel. 2001. Büyük düşünen ve iyi bir stratejist olan Atatürk.Ankara. S.209 481 Türel Yılmaz. Türkiye ile Arnavutluk arasındaki diplomatik ilişkiler.221 için Anadolu’nun dibindeki adalardan feragat edilmiştir. s. İstanbul. bu çağrılara olumsuz cevap vermiş. Bunun bir göstergesi olarak 15 Aralık 1923’te iki ülke arasında “Ebedi Dostluk ve İşbirliği” antlaşması imzalanmıştır.”Türkiye Arnavutluk İlişkileri (1990 Sonrası) Türk Hukuk Dünyası. Turkish Revew of Balkan Studies.

Kurulan iyi ilişkiler Ahmet Zogo’nun kendisini 1 Eylül 1928 günü kral ilan etmesiyle. Daha sonra Ankara’ya giden delegeleri kabul eden Atatürk. yy. İş Bankası Yayınları. tüm delegelerin devlet başkanlarına olduğu gibi Arnavutluk kralı Zago’ya da bir telgraf göndermiştir. Türkiye.482 Gelişen ilişkiler sonucu. c. Elçi Tahir Lütfi Atatürk’ün güven mektubunu Zogo’ya sundu. Akabinde iki ülke arsında buzlar erimiştir. Türk ve Arnavutluk yaklaşımları biraz da uluslararası durumdan kaynaklanmıştı. 1930’lu yıllar. Fakat karşılıklı geri çekilen elçilerin yerlerine gönderilmesi zaman almıştır. Yugoslavya ve Romanya arasında Balkan Paktı imzalandı. karşılıklı olarak saldırmazlık ve dostluk anlaşmaları imzalamışlardır. Bunun üzerine iyice gerilen ilişkilere. 3 Ekim 1928’de Ankara’ya çağrılan Tiran elçisi Tahir Lütfi Bey bir daha geri gönderilmedi. Balkan Konferansına katılan delegeler arasında Arnavutluk delegesi de vardı.338 . Gerginliğe son noktayı Atatürk koymuştur. eski sıcaklığını kaybetmiştir. Arnavutluk hükümetinin bütçeyi bahane edip Ankara büyükelçiliğini kapatması ve Türk gazetecilerin Arnavutluk’a girmesinin yasaklanması da eklenince tansiyon iyice artmıştır. Türkiye ile Balkan ülkeleri. Bu önlemlerden en önemlisi. 9 Şubat 1934’te Türkiye. 20 Ekim 1931’de İstanbul’da toplanan II. Arnavutluk’la 6 yıl süren bir dönemde ilişkilerini dondurmuş oldu. Türk basınında sert açıklamalar yapılmıştır. 1991. Atatürk Zogu’nun krallık ilan etmesini eleştirmiş. 20. Ankara. Akabinde ise 13 Mart 1926’da ilk Arnavutluk Ankara Elçisi Rauf Fitzo güven mektubunu Atatürk’e sunmuştur. Revizyonist. s. Türkiye için Lozan’da ertelenen sorunların çözümü ve yaklaşan savaştan kaçınmak için önlemler aramayla geçmiştir. Yunanistan.Siyasi Tarihi. Neredeyse kopma noktasına gelen iki ülke ilişkilerindeki gerginlik. I-II. 24 Temmuz 1925 tarihinde Türkiye konsolosluğu açıldı. Türkiye tarafından Zogu’nun cumhuriyetten çıkıp krallığını ilan etmesi tasvip edilmemiştir. Balkan Paktı’nın kurulmasıydı. Sonrasında 1926 yılında ise Tiran’da bir Elçilik açıldı. Bulgaristan ve Arnavutluk. 3 yıl kadar devam etti.222 Arnavutluk’un Avlonya şehrinde. bu anlaşmanın 482 Fahir Armaoğlu.

Her zamanki olağan konumu devam etmiştir. ortak tarih ve kültür geçmişinin halklar üzerinde etkisine bağlanmaktadır. 105 484 483 484 . Bunun da sebebi.Siyasi Tarihi….223 dışında kalmışlardır. bloklar arası sürtüşmelerde ilişkiler daha kötüye gitmemiştir. Zaman zaman ilişkilerin gerildiği görülse de hiçbir zaman koparılmamıştır. Arnavutluk-Türkiye ilişkilerini kopma durumuna getirmiştir. geri çekildi. Arnavutluk. Bu duruma ek olarak bir de 1936 yılında. Mevcut Tiran büyükelçisi Yakup Kadri Karaosmanoğlu. batı ile ilişkilerini kuvvetlendirmiştir.483 Arnavutluk o dönemde İtalya’nın nüfuzu altındaydı. Fahir Armaoğlu. İtalyan kuvvetlerince işgal edildi. Atatürkçü cumhuriyet için hakaret olarak addedildi. bu dönemde İtalyan yanlısı dış politika izlemekteydi. Türkiye yönünü Batıya dönerek. Yıkılan saltanatın varisi ile yapılan bu evlilik. İki ülke. Sultan II. 1995.3. yy. Abdulhamit’in oğlu prens Abit’le evlenmesi duyulunca. Balkanların Anahtar Ülkesi Arnavutluk. Bu durumda Arnavutluk’la ilişkile en alt seviyede kaldı. Komünizmin Arnavutluk’ta hâkim olması ve Enver Hoca önderliğinde Komünist bir devletin kurulması. İkinci Dünya savaşı ve Enver Hoca Dönemi İlişkileri Arnavutluk-Türkiye ilişkileri Zago’nun krallığını ilan etmesiyle bozulmuştu. Dış politikasında da İtalya’nın etkisi gözlenmekteydi.s. 20. Yüksek Lisans Tezi. Eşref. Buna karşılık kral Zogo’da Ankara büyükelçisini geri çekti. Ankara. 7 Nisan 1939’da Arnavutluk. yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti tarafından büyük tepki geldi. Kral Zogo’nun kız kardeşinin.339 Oktay Göktaş.15 Nisan günü güven mektubunu Kral Zago’ya sunmuştur. Oluşan dostluk havası bu sebepten tam manasıyla solunamıyordu. Arnavutluk’un işgali Türkiye için güvenlik politikalarını yeniden gözden geçirmesine sebep olmuştur. farklı kutupta olmalarına rağmen. Balkan Paktı’nın imzalanmasının akabinde Atatürk. 8. Arnavutluk’a verdiği önemi göstermek demek olan genel sekreteri Ruşen Eşref’i Tiran büyükelçiliğine atamıştır.s.5. Gazi Ünüversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bu durumda Türkiye ve Arnavutluk iki rakip bloğun üyesi durumundaydılar.

Komünizmin yıkılması ve Yugoslavya’nın parçalanması iki ülkenin stratejik çıkarları arasındaki uyuşmayı ortaya çıkarmıştır.157 . Türkiye tarafından memnuniyetle karşılanmış.4. demokrasiye geçiş çabaları sancılı olmuştur. 1985 yılından itibaren Arnavutluğun başına geçen Ramiz Alia ülkenin kalkınması için Türkiye’ye yaklaşmış. buna iade olarak. Komünizmin iflası ile sosyalizmden. Uluslarası……… s. Türkiye de gerekli yardım için hemen harekete geçmiştir. 1980 yılına kadar devam etti. batıya açılma kararında olduklarını ve bu açılımda ABD. Aynı zamanda Kosova sorunu.485 Aynı zamanda iki ülke arasında ciddi bir sorunun bulunmayışı da ilişkilerin gelişmesine hız kazandırmıştır. Komünizmin etkisinde olan Arnavutluk ve Türkiye ilişkilerinin mesafeli olması. Ferruh Bozbeyli başkanlığında bir parlamento heyeti Arnavutluk’a ziyaret gezisi düzenlemiş. ilişkilerde yumuşama havasına girilmiştir.224 1965 yılında BM.’de Kıbrıs konusunda oylama yapılırken. İslam dünyası ve özellikle Türkiye’nin yardımına güvendiklerini açıkladı. 1980 yılında ticari ve işbirliği anlaşmaları imzalandı. Makedonya’daki Arnavut azınlığın durumu. 4–11 Eylül 1968’de. Ekonomisi zaten zayıf olan ülkede siyasi ve ekonomik sorunlar önemli noktaya ulaştı. 8. Barışa Çağrı. Komünizm Sonrası Türk-Arnavutluk İlişkileri Soğuk Savaş’tan ekonomisi en zayıf çıkan Avrupa devleti Arnavutluk olmuştur. 485 Leo Tindemans (Bşkn). Yunanistan’la sorunlu ilişkileri olan Türkiye için de Arnavutluk doğal bir müttefikti. 1960’lı yıllarda iki ülke arasında yapılan ticari anlaşmalar. Sali Berisha. Yunanistan’la yaşanan Kuzey Epir sorunu ve Arnavutluk’tan Yunanistan’a gerçekleşen yasadışı göçler. ilişkileri arttırmıştır. Arnavutluk’un sosyalist olmasına rağmen Türkiye lehine oy kullanması. Komünizmin iflas edişi ve demokrasiye geçişle birlikte iki ülke arasındaki ilişkiler de hızla gelişti. 6–12 Mayıs’ta Arnavutluk Parlamento heyeti Türkiye’yi ziyaret etmiştir.5. ülkenin uluslararası alanda sıkıntıları olmuştur.

Aynı zamanda Arnavutluk’un. Örneğin.489 Bu projede yol. önemli yardımlarda bulunmuştur. Bu organizasyonla karşılıklı ekonomik ilişkileri geliştirmişlerdir..486 Sali Berisha’nın devlet başkanlığı döneminde Arnavutluk-Türkiye ilişkileri ivme kazanmıştır.. Türkiye. Devlet ve diplomatik yardımların yanı sıra. Bulgaristan’dan İstanbul’a gitmektedir. Bunlar Makedonya ve Bulgaristan’dır. T. Bu proje ile aynı zamanda Yugoslavya’ya girilmeden. ilgili ülke pazarlarına daha kolay girebilecek ve Arnavutluk. Türkiye’nin yapacağı yardımlar ele alındı. Batıya açılmak isteyen Arnavutluk için Berisha Türkiye desteğine güvendiğini açıklamıştır. Türel ”Türkiye Arnavutluk İlişkileri (1990 Sonrası)………. 533-534 Yılmaz. Türk Eksimbankından 1991 ve 1992’de Arnavutluğa yapılan yardım 13. Doğu-Batı karayolu projesidir. Arnavutluk’u ziyaret etti. Batı Avrupa’ya ulaşılabilinecekti.225 Mayıs 1992’de Türkiye Başbakanı Süleyman Demirel. 1995. s.7 488 Arnavutluk Ülke Raporu. Kosova ve Makedonya ile daha yakın ilişkiler sağlanabilecekti.488 Türkiye ve Arnavutluk arasında diğer uluslar arası proje. Arnavutluk’tan Makedonya’ya.87 Amerikan dolarıdır. Bu projenin sonunda Türkiye. işbirliğinin daha da artması hedeflenmektedir. milletlerarası kuruluşlara ve Avrupa kuruluşlarına katılması desteklenmiştir. 25 Ekim 1995 . Bunun yanında Türk Eksimbankından.82 489 Milliyet. Arnavutluğa ciddi miktarda yardımlar yapılmıştır.. Bu projede Türkiye ve Arnavutluktan başka iki Balkan ülkesi de vardır. Bölgede ana yol yapılması ile ilgili ülkelerin daha kolay ulaşımı sağlanarak. C Dışişleri Bak. Arnavutluk’un BM genel toplantısı sırasında. Bu dört Balkan devleti 1995 Ekiminde bir protokol imzalamışlardır. Kıbrıs konusunda Türkiye’ye destek vermesi iki ülkenin daha da yakınlaşmasını sağlamıştır.490 486 487 Mehmet Gönlübol vd. Bu ziyarette zor günler geçiren ülkeye.s. 487 Karadeniz Ekonomik İşbirliği teşkilatına Türkiye ve Arnavutluk kurucu üye olarak katılmışlardır. Ankara. Olaylarla Türk Dış…. Arnavut öğrencileri. Türkiye’ye getirilerek öğrenim görmeleri sağlanmıştır. TİKA Yayınları. s. No: 18.. karşılıksız yardımın yanı sıra kredi açarak ve insani yardımda bulunarak. Haz. Türkiye’nin Arnavutluk’a ekonomik yardımlar yapacağı açıklandı.

Türkiye.492 Arnavutluk devlet başkanı Sali Berisha.493 Bu ziyarette mevcut Türk yardımlarının devam etmesi istenerek. Türkiye. iki ülke arasında çok önemli bir savunma anlaşması imzalanmıştır. Arnavutluk’un askeri yönden isteklerine hep olumlu cevap vererek. Yugoslavya karışıklıkları devam ederken. Kamil Mehmet Büyükçolak. İKÖ’ ye üye oldu. İstanbul. 5 April 1994 490 . Arnavutluğun zor günlerinde yanında olunacağı mesajıyla karşılık vermiştir. Bunun yanında Arnavutluk asker ve komando birliklerinin Türkiye’de eğitilmesi sağlandı. soğuk savaş sonrasında yüksek devlet yöneticilerinin.. Bosna Hersek’te başlayan çatışmanın. Arnavutluk’un NATO ve İKÖ (İslam Konferansı Örgütü)’ye üye olmasını desteklediğini açıklamasının ardından.491 Bu anlaşma iki ülke arasında bir dizi askeri eğitim ve bilimsel çalışma alanındaki anlaşmaların başlangıcıdır. ( FBIS-WEU). 1992 yılında Arnavutluk. Bu destek isteğine Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel. s. 1992 Temmuzunda protokol imzalanmıştır. karşılıklı yaptıkları ziyaretlerden doğmuştur. başkanların. Bunların çoğu.133–134 491 Foreign Broadcast Information Service. Bu protokoller iki ülke arasındaki ilişkilerin çok boyutluluğunu göstermektedir. 30 July 1992 492 İlhan Uzgel “Türkiye ve Balkanlar: İstikrarın Sağlanmasında Türkiyenin Rolü” .494 Türk tarafı da Arnavutluk’a her platformda destek verildiğini. 1999. tarım. Annual 98/99.226 İki ülke arasında birçok alanda karşılıklı anlaşmalar yapılmıştır. haberleşme.. Aynı zamanda ticaret bilgi paylaşımı. turizm. ülkedeki subay ve askerlerin eğitimi için gereken desteği verdi.. ulaşım. 29 Temmuz 1992’de Savunma ve İşbirliği anlaşması imzalanmıştır. Ankara seyahatinde. Kosova sorununun barışçıl yollarla çözülmesi konusunda Türkiye’den yardım beklendiği belirtildi. “War of Projects: Turkish-Greek Rivalry in the Balkans in the Post Cold War Period. Bu anlaşmadan bir ay kadar sonra bir Türk savaş gemisi Arnavutluk’taki Draç limanını ziyaret ederek bu ülkenin güvenliği konusunda destek mesajını vermiştir. NATO’ya girme konusunda da destek verildiğini açıkladı. s. Turkish Review of Balkan Studies. Arnavutluk savunma bakanı Zuhulali. Arnavutluk için çok önem arz eden. gümrük ve vergiler hakkında. 4 Nisan 1994’te Türkiye’ye ziyarette bulundu. bankacılık. Kosova’ya sıçrama ihtimali olduğunu ve bu durumda Türkiye’den destek beklediklerini dile getirdi.98 493 Turkish Daily News.

Bu konferansta Dayton antlaşmasından sonra Balkanların güvenliği ve NATO’nun durumu görüşülmekteydi. 5 April 1994 496 Turkish Daily News. karşılıklı sorunlarını yatıştırma yoluna gitmişlerdir. Makedonya. 2 April 1994 . 1 Nisan 1996’da Tiran’da Balkanların güvenliği konusunda yapılan görüşmeler sırasında birlikte güvenlik durumlarını görüşmüşlerdir. s. Bu seçimlerde Fatos Nano’ya mali yardımlarda bulunarak kendine bağlamayı başarmıştır. yerini daha sonraları gevşemeye başlamıştır.496 Kardeşlik ilişkileri çerçevesinde 1997’de Arnavutluk’ta sosyal kriz yaşandığında Türkiye. Türkiye. Katılımcılar.6 Turkish Daily News. Yunanistan tehdidinden dolayı iyice Türkiye’ye yanaşan Arnavutluk’un. Bunda 1995 yılında. Yunanistan. Bu yılda AB’nin Arnavutluğa yapacağı yardıma Yunan vetosunun kalkması ve karşılıklı ziyaretler iki ülke arasındaki buzları eritmiştir. Arnavutluk’a ziyarette bulunmuş ve bu ziyarette Türkiye’nin Kosova konusundaki hassasiyeti 494 495 Yılmaz.495 Türk-Arnavut ilişkilerindeki sıcaklık ve yoğunluk. Taraflar. bağımsızlık durumunda bu durumun problemler oluşturacağı da vurgulanmıştır. Bulgaristan ve ABD’dir. İtalya. Arnavutluk. Türel “Türkiye Arnavutluk İlişkileri (1990 Sonrası)…….227 iki milyondan fazla Arnavut’un yaşadığı Kosova konusunda Arnavutluk’a destek sözü verildi. Yunanistan’ın Arnavutluğa karşı politikasını değiştirmesi önemli rol oynamıştır. Türkiye ile ilişkilerini eskisi kadar sıcak olmamıştır. Arnavutlukta sosyal olaylardan patlak veren krizin ardından yapılan erken seçimleri dikkatli izlemiştir. Karşılıklı ilişkiler sonraki yıllarda da devam etmiştir. 11 Nisan 1999 tarihinde Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel. Fakat bu yardımda eskisi kadar şevkli olunmamıştır. Fakat bu bölge için hedefin otonomi olması gerektiği. Yunanistan yakınlaşmasından sonra. 1992 krizinde yaptığı gibi insani yardım göndermiştir. Türkiye. aynı zamanda Birleşmiş Milletlerin öncülüğünde yapılan oluşumda da yer almıştır. İki ülke ilişkileri kısa sürede gelişti ve yakınlaştı.

5. 12 Şubat 2000’de “Güneydoğu Avrupa Ülkeleri (GDAÜ) Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesine iki ülke başkanları katılıp “Güneydoğu Avrupa’da İyi Komşuluk İlişkileri. “Playing the Kinship Cards.5. 8. Bu açıdan gerek Arnavutluk’la olan ilişkiler. Kosova ve Arnavutluk’la ilişkiler hem halklar arasında hem de devletlerarasında daha bir önem taşımaktadır.16–20.5 milyon civarında nüfusuna ilaveten. vol. Türk Dış Politikası Ve Arnavutluk Uzun tarihi geçmişi ve dostluğu bulunan Balkan ülkeleri ve Türkiye’nin iyi ilişkileri önemlidir. gerekse 497 Poulton H. Osmanlı geçmişi497 olan Arnavutluk’la iyi ilişkiler kurulması öncelik teşkil eder. Türkiye gibi laik demokrasi ile yönetilen bir ülke haline gelmesiyle. ikili ilişkilerde bir problemlerinin olmaması nedeniyle. Avrupa’da nüfusun çoğunluğu Müslüman olan. Bölgeye açılmak isteyen Türkiye için kültürel ve tarihi bağları olan. çok önemlidir. Özellikle de duygusal ve din bağları olan Bosna-Hersek. 12 pp. Balkanlarda ciddi bir güç olma çabasındaki Türkiye için %70’i Müslüman olan Arnavutluk. iki ülke doğal müttefikler olarak kabul edilmiştir.16 . Balkanlar ve Balkanlardaki Türk ve Müslüman toplumun korunması ve kollanması yönünde fikir birliği içindedirler. Özellikle Komünizm sisteminin yıkılmasından sonra demokrasiye geçilmesiyle Arnavutluk’un. Türk siyasetinde tüm hükümetler. 3. 28–29 Şubat 2000’de ise Başbakan Bülent Ecevit Arnavutluk başkanının resmi davetine icabet edip bu ülkeye resmi ziyarette bulunmuştur. Makedonya.3 milyon498) Arnavutluk’un önemini bir kat daha arttırmaktadır.in The Balkans” in Transition. Türkiye ile Arnavutluk arasında bu bağların yanı sıra. İstikrar ve İşbirliği Şartı” na ortak imza atmışlardır. p. Balkanlara dağılmış 3 milyondan fazla Arnavut’un olması (3. Arnavut yetkililer de mülteciler konusunda bilgi vererek. yapılan yardımlardan dolayı teşekkür etmişlerdir. 14 June 1996. bağlar daha da artmıştır. Ardından 10 Mayıs 2000 tarihinde Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel bir çalışma ziyaretinde bulunmuştur.228 vurgulanmıştır. 2 no.

Barışa Çağrı: Uluslar arası Komisyon’un ………. 499 Leo Tindermans. ülkenin bunalım dönemlerinde. Ömer E. dalgalanmalara rağmen güçlü bir temel üzerindedir.166 500 Glenny M.499 Türkiye’nin Arnavutluk ilişkilerine önem vermesinin diğer sebeplerinden biri. Türkiye’ye daha da ihtiyaç duymuş ve iki ülke daha da yaklaşmıştır. Arnavutluk konusunda Türkiye. Ankara. Arnavutluk-Türkiye ilişkilerinde. soğuk savaş sonrası dönemde Türkiye-Arnavutluk yakınlaşması desteklenmiştir. “Arnavutluk’un Dış Politikası ve Balkanlar’da Arnavut Sorunu”. ABD görüşüne göre Türkiye’nin coğrafi konumu ve tarihi bağları.105 498 . Aynı zamanda Stratejik olarak ortak kaygıları. Türk-Arnavut ilişkileri. Balkan Diplomasisi. Bu durumda. iki ülke toprakları arasında kalacak olan Yunanistan kendisini kıskaç altında hissetmektedir. Yunanistan’ın durumudur. 74 no. vazgeçilmez bir müttefik olarak karşımıza çıkmaktadır. bölge istikrarı ve düzeni için kritik öneme sahip olduğunun görülmesidir. duygusal ve kültürel bağları çok kuvvetli olan iki ülke sadece bu bağlardan dolayı müttefik değillerdir. 98–108. Türkiye’nin Balkan politikalarında önemli temel bir unsur.3 pp. Sonuç olarak Arnavutluk. vol. iki ülkenin ileride de müttefikliğinin devam edeceğinin göstergesidir.500 Yunanistan ve Arnavutluk arasındaki gerginlikte. Birgül Demirtaş Coşkun.). Mesela.67. Balkanlardaki istikrarın sağlanması yönünde önem arz etmektedir. Birgül Demirtaş Coşkun (der. s. Tarihsel.229 diğer Balkan ülkeleriyle olan ilişkiler Türkiye’nin Arnavutluğa ve bölgeye verdiği stratejik önemin ürünüdür. Batılı devletlerin ve ABD’nin Balkan politikası da yakından takip edilmelidir.. diğer bir önemli etken de. ekonomik ve her bakımdan gelişmesi. Arnavutluk ve Türkiye’nin ittifakından Yunanistan rahatsızlık duymaktadır. Lütem. Yunanistan. s. Türk tesiri için kolaylaştırıcı rol oynamaktadır. “Heading Of War in the Southern Balkans” in Foreign Affairs. p. 2001. Arnavutluk. Laik demokratik Türkiye’nin genç Arnavutluk için iyi bir örnek olduğu savunulmuştur. özellikle 1994 yılının ortalarında Yunanistan-Arnavutluk ilişkilerinin gerginleşmesi ile yönünü daha çok Türkiye’ye dönen Arnavutluğun durumundan rahatsızlığını dile getirmiştir. Bölgenin güvenliği ile yakından ilgilenen Türkiye için Arnavutluk’un istikrarlı olması. Türkiye-Arnavutluk ilişkilerinde. ASAM yayınları. May-June 1995.

Balkanlarda istikrar arayan Türkiye için. Hıristiyan Ortodoks Türk olan Gagavuzlar ve Tatarlara karşı da mevcuttur.649 (1992) : 1300 aile (tahmini) olarak Türk nüfusu bulunmaktadır.000 dolayında olduğu belirtilmektedir. 2004. Arnavutluk sorunun tırmanması gelecekteki ilişkilerin bozulması için bir sebep olabilir. Romanya’da.6. Bunlardan 7. Türkiye ise ilişkilerini bozmadan dış politikası gereği tüm devletlerin toprak bütünlüğüne saygılı olması anlayışını uygulamaya devam etmiştir. Fakat bu ilgi Romanya devletince bir tehdit olarak değil. Romanya’daki Türk azınlık sayıca çok fazla değildir.533 (1992) : 24. Türkiye-Romanya İlişkileri 1990 öncesi Komünizmle idare edilen Romanya ve Türkiye farklı kutuplarda olduklarından karşılıklı ilişkileri fazla olmamıştır. Soydaş kaynaklar tarafından da Türk ve Türk Tatar nüfusunun toplam 90. Türkiye’deki Arnavut lobisi Kosova konusunda daha aktif politikalar uygulanması isteğiyle baskı yapmaktadırlar. Romanya. s.6 Diğer Balkan Ülkeleriyle İlişkiler 8.000’i yasal oturma iznine sahiptir. Osmanlı Türkleri Tatar Türkleri Gagavuz Türkleri : 29. 1990 sonrası özellikle ekonomik alanda ikili ilişkiler yoğunlaşmıştır.1. serbest piyasa ekonomisine geçen Romanya. ilişkilerin arttırıcı bir unsur olarak görüldüğü bildirilmektedir.000 olarak tahmin edilmektedir. Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı. Haziran.501 501 Mustafa Kerimoğlu. Fakat Türkiye’nin ilgisi sadece Türk azınlığa değil. yakınında komşusu olan Türkiye ile iyi ilişkilere girmiştir.10 . Ayrıca ülkede bulunan Türk vatandaşlarının sayısı 15. İki ülke ilişkilerinin geleceği açısından Arnavutluk azınlığın durumu önemli olacaktır. Fakat 1990 sonrasında Komünizmin yıkılmasıyla.230 Yunanistan’la rekabet etmesi gerekmektedir. Romanya pazarına açılan Türk işadamları önemli miktarda yatırımlar yapmışlardır. 8.

Bosna savaşının ve krizinin yaşandığı dönemde bu olay Türk dış politikası için en önemli mesele haline gelmiştir. Tarihi. Temmuz 1992’den Ekim 1996’ya kadar. Uluslararası toplumu duruma müdahale etmesi doğrultusunda çağrılar yapmış ve her platformda bunu dile getirmiştir. Savaşın başladığından beri Uluslar arası toplumu müdahaleye çağıran Türkiye. Türkiye Bosna-Hersek’i daha ilk baştan. bu ilgiyi getirmiştir. bu krizin bir getirisidir. Türk kuvvetleri. Türkiye Bosna savaşına tek taraflı müdahaleyi hiçbir zaman düşünmemiş fakat yapılan uluslararası müdahalelerde görev almıştır. tüm etkinliğini savaşı sona erdirme ve Bosnalıları refaha kavuşturma için sarf etmiştir. Fakat savaş sonrası varılan Dayton barışı’nın . Türkiye’nin o yıllarda Balkanlarda aktif politika izlemesi de.6. Bu askeri varlığını daha sonra IFOR (Imlemetation Force) ve SFOR (Stabilization Force) kuvvetlerinde de devam ettirmiştir. 6 Şubat 1992’de tanımıştır. Karşılıklı Dostluk. 18 Türk F-16’sı ise Bosna-Hersek’te uçuşa yasak bölgeyi denetlemek için Deny Flight harekâtında görev almışlardır. ayrıca BM barışı koruma gücü UNPROFOR’a bir tugayla katılmıştır.231 Romanya. Savaşın başlamasıyla da Türkiye. Her ne kadar Bosnalıların Türk olmamalarına rağmen. Müslüman olmaları. Türkiye Bosna Hersek’i desteklemeye devam etmektedir. savaş başlamadan. Türk vatandaşlarına karşı vize uygulaması yapılmayan dünyanın altı ülkesinden biridir. kültürel bağların yanı sıra din bağı önemli faktör durumundaydı. BM silah ambargosunu sağlamak amacıyla görev almışlardır. sonuçta müdahaleden memnun olmuştur. İyi Komşuluk ve İşbirliği Anlaşması imzalanmıştır.2. Türk denizaltı ve firkateynleri NATO–BAB (Batı Avrupa Birliği) tarafından Adriyatik’te. Türk kamuoyu Bosna-Hersek krizini yakından takip etmiş ve çok büyük ilgi göstermiştir. Türkiye-Bosna-Hersek İlişkileri Bosna-Hersek bağımsızlığını kazanma girişimi ciddi bir uluslararası krizle gündeme gelmiştir. 8.

Savaş sırasında Bosna-Hersek yanında yer alan Türkiye ile Sırbistan’ın ilişkileri gerildi. durumun hala hassas ve kırılgan olduğunun bilincinde bir politika izlenmektedir. Fakat Yugoslavya karışıp. Anlaşmadan sonra Türkiye ve Sırbistan. Türkiye.6. 17 Ocak 1992’de eski federe devletlerden. Makedonya. Slovenya. Türk-Sırp ilişkilerinin koparılmamasının bir başka etkeni ise Türkiye’nin Avrupa ticaretinin önemli oranda Yugoslavya üzerinden yapılmasıdır. diplomatik ilişkilerini büyükelçilik seviyesine çıkarıp ilişkileri normal hale getirmişlerdir. Kosova sorununu bir insan hakları sorunu olarak görmüş.3. Miloseviç’in şahsında ilişkilerin zaten iyi olması da beklenemezdi. Sırbistan’la ilişkilerini çok gerilse de. . fakat Dayton anlaşmasından sonra durum normalleşmeye hazır hale gelmiştir. Türkiye ve Sırbistan ilişkileri Yugoslavya’nın dağılması sürecinde çok sınırlı olmuş.232 aradaki meseleleri tamamen çözmediğini. 8. Sırp halkı ve hükümetinin farklı olduğu. Türkiye’nin. savaşın Sırp hükümetinin suçu olduğunun savunulması. dağılmaya yüz tuttuğunda. Diğer taraftan Kosova sorununda ise Türkiye Bosna krizinde olduğu kadar aktif bir politika izlememiştir. Hırvatistan ve Bosna-Hersek’i tanıma eğiliminde olduğunu açıklamasıyla ilişkiler gerildi. 1989’da Kosova krizi ortaya çıktığında Sırbistan’la ilişkilerin tekrar gerileceği öngörülmüştür. Yugoslavya’nın dağıldığını gözlemleyen Türkiye. koparmayı hiç düşünmedi. Fakat bu normalleşmeye bir engel olan 1988 Martında patlak veren Kosova savaşı ile ilişkileri yeniden germiştir. Yapılan savaşta Sırp karşıtı kamuoyu baskısına rağmen. Türkiye. Yugoslav hükümeti ise ikna edemediği Ankara’dan büyükelçisini geri çekti. Yugoslavya’nın toprak bütünlüğünden feragat edilmeksizin konunun adil ve kalıcı şekilde çözüme kavuşturulmasının beklendiğini dile getirmiştir. ilişkilerin koparılmaması gayretindendir. Türkiye-Sırbistan İlişkileri Türkiye ve Eski Yugoslavya’nın arasında iyi ilişkiler mevcuttu. 6 Şubat 1992’de eğilimini pratiğe geçirdi.

NATO üyesi olan Türkiye. 1993’te büyükelçilik açan Türkiye. Bunda da başarılı oldu. Türkiye ise 1992’de Hırvatistan’ı tanımasıyla bu ilişkiler daha da sıcak halde seyretti. bölgeye insani yardım da yapmıştır. Fakat bu ikili ilişkilerde önemli bir etken. Türkiye -Slovenya İlişkileri Balkanlar’da Türkiye’nin uzak komşusu olan Slovenya ile doğrudan bir bağ olmadığından ilişkiler diğer Balkan ülkeleriyle olduğu kadar yoğun olmamıştır.6. Bosna savaşı sonrasında gelişen ilişkilerde özellikle üst düzey ziyaretler önemli olmuştur.5. sancılı bağımsızlık arama mücadelesinde Türkiye’ye yaklaştı. Türkiye.233 Türkiye Bosna savaşında olduğu kadar aktif siyaset izlemese de. Türkiye hem 1993 Kasımında Hırvatlarla Boşnakların ateşkesinde. Hırvatistan’ın NATO’ya girmesini destekleme açıklamaları yapan Türkiye için Hırvatistan’la iyi ilişkiler önemlidir. Bosna savaşı sırasında Boşnaklarla Hırvatlar arasında arabuluculuk yapmaya çalıştı. Bağımsızlık mücadelelerinde Türkiye’den destek istendi. hem de 1994’te Boşnak-Hırvat Federasyonunun kurulmasını sağlayan Washington anlaşmasında arabuluculuk yapmıştır. Bu yolda destek . Slovenya’nın NATO’ya üyeliği için önemli bir kapı olmuştur. Kosova harekâtlarından sonra tekrar normalleşme sürecine giren iki ülke ilişkileri günümüzde iyi şekilde devam etmektedir. 8. bu tarihten sonra Slovenya ile ilişkilerine önem vermiştir.4. 8. Slovenya ile 1992’de diplomatik ilişki kurup. Bosna-Hersek-Hırvatistan ilişkileridir. Türkiye-Hırvatistan İlişkileri Yugoslavya’dan ayrılan Hırvatistan. 24 Mart 1989 tarihinde başlayan NATO hava harekâtlarında ve Yugoslavya’ya karşı yapılan tüm NATO harekâtlarında yer almıştır. Sınırlarını Kosovalı mültecilere açan Türkiye.6.

ilk büyükelçilik açan devlet olmuştur. otuza yakın ikili anlaşmalar yapılmıştır. Bağımsızlık ilanından hemen sonra. Makedonya’yı Şubat 1992’de tanımıştır. Yunanistan Makedonya’yı “Former Yugoslav Republic of Makedonia” olarak tanımıştır. Türkiye bu ülkeyi yalnız tanımakla kalmamış. İki ülke arasında. 1999 Nisanında 200. Yunanistan’la Makedonya arasındaki önemli krize rağmen Türkiye. Türk-Makedon ilişkileri eski düzeyinde olmamıştır. Makedonya’nın bağımsızlığına Yunanistan’ın yoğun muhalefeti her alanda kendini göstermiştir. işbirliği anlaşmaları. Askeri anlaşmalar. Uluslar arası platformda her tür baskıyla bu ülkeyi bunaltan Yunanistan karşısında Türkiye. 8. Makedonya’nın en büyük müttefiki haline gelmiştir.000 Türkün varlığı ise iki ülke ilişkileri açısından önemli bir durumdur. Türkiye-Makedonya ilişkileri Makedonya 1991 Eylülünde bağımsızlığını ilanından sonra Türkiye ile sıcak ilişkilere girmiştir.6. Türkiye açısından istikrarlı bir Makedonya. her türlü ekonomik ve insani yardım da sağlanmıştır.6.000’den fazla Kosovalının Makedonya’ya sığınması ile Makedonya’nın istikrarını tehdit etmesiyle. Balkan barışı için büyük önem taşımaktadır. Ülkedeki Türklerin durumu diğer ülkelerdekilerin durumundan daha da iyi olmasına rağmen. Fakat 1995 yılından sonra Makedonya ve Yunanistan ilişkilerinin yakınlaşması ile. Makedonya’da 77. . bulunduğu konum itibariyle Türkiye için ayrı bir önem arz etmektedir. istikrarsızlık döneminde ciddi problem yaşayacakları muhtemeldir. 20.234 istenmiştir. Türkiye’nin Avrupa’ya yaptığı ihracatta geçiş yolu üzerindedir. (FYROM). Bu tarihe kadar.000 mülteci almayı önermesi ile iki ülke ilişkileri açısından diğer olumlu bir dönemi oluşturmuştur. komşuluk ve iyi ilişkiler anlaşmaları yapılmıştır. Slovenya. 1995 yılına kadar sürekli artan sıcak ilişkiler görülmektedir. Uluslararası platformlarda Makedonya bağımsızlığı desteklenirken. Türkiye’nin.

America’s Strategy in World Pollitics. ekonomik veya toplumsal amaçlar arasındaki bağlantıyı kuran vasıtalardır. Stratos.41 Ertan Köse. 1942.6 505 Gamze Kona. ago ise orduyu kullanma. “Stratos Ago” kelimesinden kaynaklandığı tahmini mevcuttur. s. 1994. sevk ve idare sanatı olarak yer etmiştir.çizgi manasındadır. arazisi . Yunanistan ve Bitmeyen Kin. s. etkisi altında kaldığı o günkü dünya güç merkezlerini. hedefleri ve hedefe ulaşma şart ve Nicolas J. Yunan generali Strategos’un adıyla özdeşleşen bu kelime. Bir başka görüşte ise “Strateji.) ve değişen unsurları (sosyo-kültürel yapı. s.. ama dağlar yerinde kalır” Nicholas J. p. zira en kalıcı olan odur. İstanbul.1.235 9. Stratejik yönetim ve Liderlik.504 Stratejinin çeşitli açıklamaları mevcuttur. ekonomik politik ve askeri değerleri) dikkate alarak güç değerlendirmesi yapan. İstanbul. IQ Yayıncılık. ordu.”506 Jeopolitik terimini kelime anlamı itibariyle”arz politikası. bölgedeki güçleri inceleyen. Türk Stratejik Etüdler Dairesi’ne göre. coğrafi karakteri. İstanbul.503 Latince de ise yol. 2002. Spykman502 Strateji kelimesi kökü çok eskiye giden bir kelimedir. IQ Yayıncılık. bir milletin.. 146 503 502 . değerlendiren. Türkiye-Orta Asya İşbirliği Stratejileri ve Gelecek Senaryoları. milletler topluluğunun (ittifaklar gibi) ya da bir bölgenin. Jeopolitik ve Strateji “Coğrafya uluslar arası ilişkilerde en temel unsurdur.361 504 Mustafa Özel. milli kaynakların. değişmeyen unsurları (Dünya üzerindeki yeri. Bakanlar gelir ve gider. BALKAN JEPOLİTİĞİ VE TÜRKİYE İÇİN SENARYOLAR 9. bu günün koşullarında alınmış kararlarla gelecekte gerçekleşmesi istenen herhangi siyasal. hatta diktatörler bile ölür. mevcut coğrafi platform üzerinde. 2005. Geniş açıklamasını yapmak gerekirse. savaşta sonuca varmak için atılan adımlar olarak açıklanır. Spykman. İz Yayıncılık. Dünya Politikası” demektir. 505 milli gayelere erişilmesi için verimli şekilde kullanılmasıdır.

günümüzün ve gelecekte olması muhtemel olayların açıklaması mümkün olamaz.. Kara Hâkimiyet Teorisi. İngiltere topraklarına Avrupa’dan gelen milletlerin. Jeopolitik. 2000. belirleyen bir bilimdir. Sağlam Jeopolitik değerlendirmeler. Murat Taşar. yanlızca coğrafya olarak algılanmamalıdır. mekân ve kuvvet. 15 510 Hakan Emanet. jeopolitik unsurların da başında gelir.511 Türkiye’nin jeopolitik konumu ve durumuna bakıldığında. (fütürizm) özellikle Politik gelecekliğin en önemli unsurlarından biridir. Harp Akademileri Yayınları. jeopolitiğin coğrafi ve sosyal yanlarını özenle ele alan yorumlar. 134-138 507 Suat İlhan.509 Stratejide belirleyici üç temel öğe zaman. M. Dünya Yeniden Kuruluyor. İstanbul. Her ikisinde de verilen düşünceleri aktif kılan zamandır. M.19 508 Yılmaz Tezkan. s. Jeostrateji ve Strateji.s. s. Bilgi Yayınevi. gelecekliğin. Osmanlı İmparatorluklarının tarihi ve birikimi dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır. Aynı şekilde Türkiye. İngiltere’nin Jeopolitiği sadece denizlerle çevrili bir ada devleti olmasına bağlanmamalıdır.28 511 Suat İlhan. Yani jeopolitik. günümüzde ve gelecekte tüm güç unsurlarının coğrafi platform ve verilerle politikaya verdiği yönü belirler. bölgeye yerleşme çabaları. Deniz Hâkimiyetinden Dünya Hâkimiyetine Giden Yolda Türk Boğazları. Jeopolitik görüş olmadan. geleceğe ilişkin çıkarımlar yapmaktır. s. 2002 s. geçmişin. coğrafya’nın siyasi olarak yorumudur. 15 509 Yılmaz Tezkan.236 aşamalarını araştıran. jeopolitiğin coğrafi (değişmeyen) ve beşeri (değişken) unsurunun karşılığıdır. İstanbul. Stratejide mekân unsuru. jeopolitik olarak değerlendirilirken Roma. İstanbul. Türklerin Jeopolitiği ve Avrasyacılık.2003. geleceği aydınlatır.510 Jeopolitik. İstanbul. İstanbul. 1999.508 Jeopolitikte asıl amaç coğrafyadan başka diğer bilimlerden de yararlanarak. 2005. s. Dünden .25 506 . bu çabalar içinde yerli halkla mücadeleleri ve ortak oluşturdukları mücadele tarihi jeopolitik değerlendirmelerde önemli unsurdur. mevcut tüm jeopolitik kuramlar açısından büyük önem taşıdığı açıktır. Murat Taşar.507 Daha öz olarak Jeopolitik. Dünden bugüne Jeopolitik. Servet Cömert. Bizans. Jeopolitik.. Jeopolitik ve Jeokültür Tartışmaları.

12 milyonu azınlık statüsündeki Türkler ve Türkçe konuşan Müslüman ile Hıristiyan topluluklarıdır. Torbeşler. Kumuklar. her bölgesine Türk kültürünün sinmesine sebep olmuştur. Turkish Review of Balkan Studies. “Turkey in The Post Comminist Balkans: Between Activism and Self Restraint”. tarihi. Kenar Kuşak Teorisi. Bu sebepten Balkanlardaki değişimler. 9. Pomaklar. 500 yıl sonra Osmanlı’nın bölgeden çekilmesi ile Balkanlardan. Balkanlar da. Peçenekler. Tatar Türkleridir. s. bölgede Türk-Müslüman azınlığa karşı yapılan uygulamalar Türkiye’yi öncelikle ilgilendirmektedir. Bar Türkleri. Meriç nehrine kadar toprağı mevcuttur. Türkler. Türkiye’nin Balkanlar Stratejileri ve Senaryolar Türkiye’nin Avrupa’ya olan kapısı olan Balkanlar. tüm bu teorilerde önemli yer etmektedir. 42 513 Cihat Özönder.237 Deniz Hâkimiyet Teorisi. 500 yıldan fazla süre Balkanların neredeyse tamamının Türk kontrolünde olması. nüfusun beşte birini oluşturduğu512 düşünülürse bu bağların kuvvetliliği daha iyi anlaşılır. Anadolu yönüne birçok kez göçler olmuştur. Boşnaklar. Hala önemli miktarda Türk bölgede yaşamaktadır. Hava Hâkimiyet Teorisi ve günümüzdeki anlayışlar açısından incelenecek olursa tüm bu bakışlarda Türkiye büyük önem arz etmektedir. “Batı Trakya…. Hem geçmiş itibariyle hem de Anadolu’ya yerleşen göçmen Türklerin akrabaları olması itibariyle bölgeyi terk etmeyen Evlad-ı Fatihan’lar arasında akrabalık ve sıkı duygusal bağlar vardır. Gök oğuzlar.3 (1996/1997). 512 Şule Kut.1800 . Türkiye’nin Jeopolitik ve Jeostratejik ilgi alanı bakımdan. Fakat tüm Türkler bölgeyi terk etmemiştir.2. kültürel ve duygusal bağlarının olduğu stratejik bir bölgedir. Uzlar. Halim Çavuşçu. 70 milyon civarında nüfusu bulunan Balkanların. s. Balkanlar büyük önem taşımaktadır. Türkiye’de Balkan kökenlilerin.513 Bunlar. C. ideolojik gelişmeler. Aynı zamanda bir Balkan ülkesi olan Türkiye’nin Balkanlarda.

gelecekte de Türkiye için önemini devam ettirecektir.2. yüksek oranda Türk azınlığın bulunması ve Hak ve Özgürlükler Hareketi’nin (HÖH) önemli bir politik güç haline gelmesi. Arnavutluk’la olan tarihi ve kültürel bağlar. akrabalık ve stratejik bağlardan kaynaklanmaktadır. ikili ilişkiler bakımından olumlu bir etkendir. Bosna. bölgede ekonomik ve kültürel açılımlar yapmalıdır. Günümüzde Türkiye’nin hedefi. tarihi ve duygusal yakınlığı. Balkanlar.238 Bölgedeki karışık etnik yapı. 1995 sonrası bu hareketliliğini ve etkisini devam ettirememiştir.1. Türkiye’ye önemli puan kazandırmıştır. Kısa vadede Balkanlara yeniden açılımın yapılması için. Oluşan değişikliklerin Türkiye üzerine etkisi. mevcut tarihi. Bunu yaparken de bölgenin AB nüfuzuna kaydığı göz önüne alınarak ABD ile dengelenmelidir. Makedonya ve Romanya ile ilişkilerin sağlam ve sıkı olması. Türkiye’nin aktif rol oynadığı göze çarpmaktadır. Türkiye. Bulgaristan. Balkan devletlerinin tümüyle iyi ilişkiler kurmaktır. şartların da zorlamasıyla aktif Balkan politikası izleyen Türkiye. Özellikle Bosna krizinde. 9. Bosna-Hersek ve Kosova krizlerinde doğrudan müdahil olarak bölgeye ilgisini göstermiştir. Ancak Balkanlara yeniden önem veren ve stratejiler oluşturan Türkiye bölgeyi tekrar etüd edip. aktif politikalar izlemektedir. Türkiye. Bulgaristan’da. Bir Balkan ülkesi olan Türkiye’nin bölgede meydana gelebilecek değişiklere kayıtsız kalması düşünülemez. kültürel. Bölgede 1990 sonrası yaşanan gelişmelere bakılırsa. Balkanlarda istikrar isteyen ve uyguladığı politikalarla bunu gösteren Türkiye açısından Balkan devletleriyle ilişkiler çok önemlidir. Kısa Vadede İyimser Senaryolar (2008) Türkiye soğuk savaş sonrası yakaladığı hava ile bölge üzerinde aktif rol oynamaya başlamıştır.1.1. Arnavutluk. Makedonya’nın bağımsızlığından itibaren en büyük müttefikinin ve ilk .2. Bosna-Hersek’in Müslüman yapısı. İyimser Senaryolar 9. her an problemler doğuracak niteliktedir.

bu ilişkilerin kuvvetlendirme politikasına yönelen Türkiye. Türk işadamlarının ve sermayesinin bu ülkelerde yatırımlarının arttırılması ekonomik yakınlaşmanın yanı sıra politik yakınlaşmayı da beraberinde getirmektedir. Balkan ülkeleriyle her alanda girilen sağlam işbirlikleri Türkiye’yi. Bu doğrultuda aynı zamanda uygulama yönü kolay. Güven artıcıcı politikalar için en etkili yol olarak ekonomik ve ticari ilişkiler kurulup. Denizciliğe önem veren Türkiye’de 2008 yılı itibariyle bir denizcilik bakanlığı oluşturulmuş. AB içine giremeyecek ülkelere sunulacak fırsatların bu ülkeleri kazanmak için önemli olduğunu düşünen Türkiye. aynı zamanda yeni ekonomik işbirliği modellerinin kurulması çalışmaları planlanmıştır. Akabinde. Romanya ile olan mevcut ekonomik işbirliği ve iyi dostluk münasebetleri. çalışmalar yapılmıştır. yeni santraller için ihaleler açılmıştır. 9. turizm. bölgede etkin bir konuma ulaştırmıştır.2. bölgede başat rol üstlenmiştir. tüm ülkeler için güven tesis edilme isteğini meydana getirmiştir.2. uzun süre ihmal edilmiş bir alanı yeniden aktif kullanmak . ilk nükleer santral. yeni açılımlarla bu ülkeleri kazanma yoluna girmiştir. köklü tarihi ilişkiler vurgulanarak. Bölgeyle ilgili mevcut KEİ gibi projeler kuvvetlendirilmiş. bu ihtiyacını gidermek için Nükleer Santral kurma kararı almıştır. kısa vadede bu ülkelerle ilişkileri arttıran önemli unsurlardandır. Balkan ülkeleriyle ilişkilerinin geliştirilmesi için daha çok çaba sarf etmiştir. aynı zamanda her uluslararası platformda Makedonya’nın desteklenmesi.1. Bu karar doğrultusunda. Balkanlarda mevcut olan güven eksikliği ve ülkeler arası problemlerin oluşu. denizcilik ve ulaştırma gibi alanlarda ortak projeler oluşturulmuştur. Enerji alanında sıkıntılar yaşayan Türkiye. 2013 yılında devreye sokulmuştur.239 başkonsolosluk açan ülkenin Türkiye olması. ilgili alanda ortak projeler hazırlanıp. bu bakanlık. Ekonomik açılımın yanı sıra kültürel açılım da sağlanmış. AB genişlerken. Orta Vadede İyimser Senaryolar (20015) Orta Vadede ise Türkiye.

1. Osmanlı eserleri korunmaya alınmış. Bölge ülkelerinin çoğunluğunun Avrupa Birliğine alınacağı düşünülürse. 9. Bölgede güçlü olma. AB’ye üye olan Türkiye genç nüfusu ile hızlı bir yükselme trendine girmiş. Türkiye’nin ekonomik ve kültürel alanda bölgeye iyice yerleşmesi.240 için önemli hamleler yapmıştır. Bölge ülkelerinde yaşayan Türk ve Müslümanlarla bağlar sıkı tutulmuştur. yıkılıp. Askeri yönden güçlü olan Türkiye bu alanda Balkanlarda üstün olduğunu hissettirmektedir.3. Zorunlu askerlik kaldırılarak profesyonel askerliğe geçilmiştir. AB imkânlarını da arkasına alan Türkiye’nin Balkan ülkeleriyle daha rahat ilişki kurması sağlanmıştır Türkiye’nin varisi olduğu Osmanlı mirası bölgede hâkim olarak kendini göstermektedir. 2020 yılı itibariyle. ekonomisi düzelmiştir. ilgili ülkelerde önemli yatırımlar yapmıştır. restore edilmiş ve eskisi gibi sosyal hayatın içinde yer alması sağlanmıştır. Ulaşım ve taşımacılık. Bu da güçlü bir Türkiye ile olmuştur. Uzun Vadede İyimser Senaryolar (2030) Uzun vadede ise. gerekli teçhizatlar. Bu alanda çalışmalar yapılmış. bu alana kaydırılmıştır.) yapılmaya başlanmış. Güçlü bir milli savunma sanayi oluşturulmuş. . 2030 yılında Türkiye’nin bölge ülkeleri açısından bir amiral gemisi olması sağlanmıştır. yalnız insan sayısı bakımından değil. Ege ve Adriyatik yoluyla daha sıkı ilişkilere girilmiştir. Balkanlarda Yunanistan’ın Türkiye’ye karşı en önemli kozu AB üyesi olma kartıyla yaptığı hamleler engellenmiş. güçlü ve caydırıcı bir TSK. çevresi için çekim merkezi olmuştur. ekonomik ve siyasi ittifaklarla sağlanmıştır. Büyük bir deniz ticaret filosu kuran Türkiye. tüm dünyaya ve Balkan ülkelerine silah ve teknoloji ihracına başlanmıştır. Mevcut Türk ve Müslüman varlığı. HAVELSAN. Fakat özellikle Osmanlı eserleri katledilmekte. Balkan ülkeleriyle.2. Güçlü bir Türkiye. Türkiye’nin çıkarları konusunda bilinçlendirilmiştir.. modernize edilmiş yapısıyla da dikkat çekmektedir. Akdeniz’de de büyük ticaret filosu kurmuş. Avrupa kapısının bu ülkelere yapılan yatırımlarla açılacağını düşünen Türkiye. yok edilmektedir. milli savunma sanayi tarafından (ASELSAN.

Türk Cumhuriyetleri ile olan işbirliği ve ekonomik ittifağı. 2020 yılında Profesyonel orduya geçen TSK. bu okullarda Türkçe öğrenim yapılarak. AB’nin karar alma mercii olan ülkeleri konumuna yükselmiştir. diğer Balkan ülkeleri de bu ittifakta yerlerini almışlardır. köklü üniversitelerini modernize etmiş. nanoteknoloji ve moleküler biyoloji alanlarında cazibe merkezi olmuştur.241 2020 yılında AB’ye giren Türkiye. 2030 yılında. Avrupa Birliğine alınmayacağını açık olarak anlamıştır. 2030 yılında. 2010 yılından itibaren bu ihtimale karşı hazırlanmış ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleriyle işbirliği alternatifleri üzerine çalışmaya başlamıştır. Diğer yönden de bakılacak olursa. bölge ülkeleriyle her alanda işbirliği içinde olup. Türkiye’nin. 2020 yılına gelinince Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile her alanda anlaşmalar imzalayan. Eğitim alanında da güçlü yatırımlar yapan Türkiye. enerji problemini çözmüş. Özellikle genetik. Güçlü ekonomisi ve genç nüfusu ile AB ye yeni hava kazandırmıştır ve aktif bir rol oynamaktadır. Bünyesinde açılan yeni üniversitelere ilaveten Balkan ülkelerinde de okullar ve üniversiteler açılmış. Balkanlara enerji ihraç etmeye başlamıştır. Enerji sorununu çözen Türkiye aynı zamanda teknolojik bir güç haline gelmiştir. AB’ye girmiş olan Türkiye. ortak ekonomik ve kültürel programlar yapan Türkiye Cumhuriyeti. 2010 yılından sonra özel önem verdiği Milli savunma Sanayini tam olarak kurmuş. Türk Cumhuriyetlerinin önderi konumuna gelmiştir. Bölgedeki eğitim kurumlarının her yıl binlerce öğrenciyi Türkiye’ye . Türkçe’nin ortak bir dil haline getirilmesi sağlanmıştır. 10 yıldır AB ülkesidir. Başta Arnavutluk ve Bosna-Hersek olmak üzere. askeri ve kültürel ürünlerini ihraç etmektedir. Balkanlardaki ülkeler için lider bir ülke konumuna gelen Türkiye. eğitim ve kültür merkezi haline gelmiştir. Balkan ülkeleri ve diğer ülkelere teknolojisini ihraç eder konuma ulaşmıştır. kendi ihtiyacını karşıladığı gibi. 2020 yılına gelindiğinde Türkiye. 2030 yılı itibariyle Balkan ülkeleri için de cazip hale gelmiştir. AB’ye alınmayacağını kesin olarak anlaşılan Türkiye. Türkiye kurduğu nükleer enerji santralleriyle. ticari.

hali hazırdaki Avrupa Birliği içindeki Yunanistan’ın AB imkânlarını kullanarak bölgeye nüfuz etmesi. Türkiye prestijini artmış ve Balkan ülkeleriyle ilişkiler 9.2. soğuk savaşın sona ermesinden sonra Balkanlara yönelik aktif politikalar izleyerek. televizyonlar. Ortodoks Sırbistan’ın Yunanistan’la işbirliğine giderek bölgenin AB nüfuzuna kayması.2.) üzerinde ısrar eden AB kriterleri aynen kabul edilmiş. ancak mevcut ekonomik şartlarda bunun mümkün olmayacağı kararı ile nicelik üstünlük yönünde. bu da ülke içinde kırılmalara yol açmıştır. Kabuğuna çekilmeye mecbur kalan Türkiye’nin içinde peş peşe ekonomik krizler yaşatılmış ve ülke bir türlü belini doğrultamamıştır.. bu alanda bilgi teknolojilerinin ithal yolla elde edilmesine devam edilmiştir.2. Bilimsel ve teknolojik açıdan geri kalmışlık devam etmiş. sosyal kuruluşlar. Fakat özellikle 1995 sonrası Türkiye’nin bölgede aktif rol oynaması engellenmiş. bölgede önemli rol oynamıştır. .1.242 getirermesiyle.. kuvvetlenmiştir. yaşatılan ekonomik krizlerle ülke açmaza sürüklenmiştir.2. Balkanlarda mevcut 12 milyon Türk azınlık için bağları kuvvetlendirecek projeler uygulanmış. Türkiye. bankalar ve hastaneler kurulmuştur. TSK’nın modernizasyonu yönünde kararlar alınmış. Türkiye açısından kötümser senaryolardır. tiyatrolar. ülkenin geleceği konusunda hassas değerler ifade eden konular (azınlık hakları. Kısa Vadede Kötümser Senaryolar (2008) Kısa vadede. AB’ye adaylık sürecinde.. ana dilde eğitim. radyolar. yabancıların ülkede mal varlığı edinmeleri. Kötümser Senaryolar 9. kalabalık insani unsurdan oluşan TSK oluşumu anlayışı devam etmiştir. kültür merkezleri.

Yolsuzlukla mücadele adına ülkede birçok komisyonlar kurulmuş. mevcut savaşta Yunanistan tarafında olacağını alenen açıklamıştır. Türkiye’nin limanlarını ve hava alanlarını kullanması konusunda baskı yapılmış. AB. elinde AB kartı olan Yunanistan Balkanlarda rahatça nüfuzunu oluşturmuş. Türkiye de bu baskıya boyun eğmek zorunda kalmıştır. katılım kriterleri olarak Kıbrıs sorunu ve Yunanistan’la itilafların çözülmesini istemiştir. bölgede mevcut Türk izleri azaltılmış ve Türkiye’nin bölgedeki etkisi de azalmıştır. aynı zamanda garantörlük hakkını da kaybetmiştir. .Orta Vade Kötümser Senaryolar (2015) Orta vadede.2. Makedonya üzerinde hâkim pozisyona gelmiştir. Kıbrıs konusunun çözüme kavuşması için. 2020 yılına gelindiğinde. Türkiye’nin en büyük derdi yolsuzluk olmuştur. Balkanlarda mevcut Osmanlı kültür mirasının katledilmesinin ve yok edilmesinin devamında. Balkan ülkelerinden enerji alarak. bu ülkeler için örnek teşkil etmeye başlamıştır. Bu durumda aleyhine oluşabilecek ittifaklar Türkiye için sorun teşkil etmektedir. Balkanlarda ekonomik politikalar izleyen Yunanistan’ın etkisi artmış ve Yunanistan. dışa bağımlılığını devam ettirmektedir.2. kıta sahanlığı ve Kıbrıs konularında gerilen ilişkiler savaş konumuna kadar gitmiş ancak AB. Türkiye’nin adadaki askeri varlığının geri çekilmesi istenmiş. Enerji alanında ise nükleer santralleri kuramayarak.243 AB’ye giremeyen Türkiye’nin karşısında.2. Ekonomide istenen gelişmeyi bir türlü yakalayamayan Türkiye’nin kişi başına düşen milli gelirini. Ekonomik bakımından güçlü olamayan Türkiye. adadaki askeri varlığını çeken Türkiye. Yine bu doğrultuda. 4000–4500 dolar seviyesinin üzerine çıkarılamamıştır. yolsuzlukların da üzerine gidemeyerek. GKRY’nin AB ye üye olması sonucu. Aynı şekilde gelir dağılımı da dengesizliğini korumaktadır. 9. fakat istenilen sonuçlar elde edilememiştir. AB. Yunanistan’ın her alanda destekçisi olmuş. sürekli ekonomik krizlere açık halde varlığını devam ettirmektedir.

Balkan ülkeleri üzerinde önemli nüfuz sağlamıştır. Bu yönde birçok tavizi veren Türkiye. Bu ülkelere yapılan yardımlar Yunanistan eli ile yapıldığından. 2020 yılna gelindiğinde önemli ölçüde siyasal bir sorun haline gelmiştir. AB’nin Balkanlara yönelik politikalarının uygulayıcısı konumda olan Yunanistan. garantör haklarının bittiğini kabul etmiştir. Kıbrıs’tan askerlerini çekmiş. TSK her yönüyle dışa bağımlı bir ordu haline gelmiştir. Askeri gücüne güvenen Türkiye. profesyonel askerliğe bir türlü geçememiş.2. bu yönde köklü politikaları ve çalışmaları . ABD işgalinde olan Irak’ta Kürt bölgeleriyle birleşilip. Kürt devletinin kurulması yönünde çalışmalar sürmektedir. Balkan ülkeleri. nüfuzuna alınmıştır.2. Türkiye’nin Balkanlardan soyutlanması yönünde adımlar atılmıştır. siyasallaşmasını tamamlayarak bölücü söylemlerini parlementoya taşımıştır. 9. Bu durumda Balkan ülkelerinin Türkiye ile olan ilişkileri kısıtlanmış. Uzun Vade Kötümser Senaryolar (2030) Uzun vadede. Oluşan bu AB içinde Türkiye’nin olmadığı düşünülürse. Türkiye’nin Balkanlarda aktif rol oynamasını engellenmiş ve ülke kuşatılmıştır.3. Kopma noktasına gelen ilişkilere ek olarak ABD. Dış güçlerden beslenen PKK. Ancak Türkiye’nin. Türkiye’nin TBMM’de kabul etmemesinden beri gergin olan Türk-ABD ilişkileri. yeterli ekonomik desteği alamayan Türk Savunma Sanayi iflas etmiş. liman ve hava sahasını GKRY’ne açmış. bu sefer yüzünü Orta Asya Türk devletleri ve doğuya dönmüştür. Balkanlarda Türkiye yerine Yunanistan’ı desteklemiş ve ön plana çıkmasını sağlamıştır. ABD’nin Irak’a Türkiye üzerinden girme izni olan 1 Mart 2004 tarihli tezkereyi. AB içine dâhil edilerek. Fakat buna rağmen AB’ye giremeyeceğini anlayan Türkiye. ABD’nin Kuzey Irak’ta bir Kürt devletinin kurulmasına izin vermesiyle iyice gerilmiştir. Türkiye’nin AB’ye girişi ile ilgili tartışmalar devam etmektedir. Yunanistan bu durumu politik bir çıkara dönüştürmüş ve bu ülkelerin dış politikalarına yön verici duruma gelmiştir.244 Türkiye için geçmiş yıllarda büyük problem teşkil eden PKK sorunu.

245 olmadığından, bu yaklaşım başarı oluşturamamıştır. Dış politika her anlamda kaosa dönmüş, Türkiye küçük bir bölgesel güç haline gelmiştir. Bu doğrultuda, Balkanlar üzerine politikalar üretilememiş ve Balkanlardan tamamen soyutlanılmıştır. Balkan ülkelerinde bulunan Türk ve Müslüman nüfusa ilişkin, hiçbir çalışma yapmayan Türkiye, buradaki prestijini ve etkisini kaybetmiştir. Bölgeden Türkiye’ye doğru oluşan göç hareketi tersine dönmüş, Gerek kaçak yollarla, gerekse de akrabalık bağlarıyla büyük oranda Türk bölgeye göçmüş ve oralara yerleşmiştir. 2030 yılna gelindiğinde Türkiye bir türlü istenen refaha kavuşamamıştır. Kişi başına düşen milli gelir 5000 doların üzerine çıkamamıştır. Ülkede yolsuzluk en önemli sorunlardan biri olarak devam etmiştir. Günümüzde Balkanlarda mevcut çatışmasız ortamın aynen süreceği şüphelidir. Uzun vadede Balkanların tamamını kapsayacak bir savaşın çıkma ihtimali mevcuttur. Balkan ülkeleri arasındaki ihtilaflar devam etmektedir ve birçok sorun hala çözüme kavuşturulamamıştır. Arnavutluk’la ihtilafı, Sırbistan’ın; Kosova, Makedonya, ve Bosna-Hersek Sırbistan’la ve Arnavutluk’un; Yunanistan ihtilafı,

Yunanistan’ın, Makedonya ve Türkiye ile olan ihtilafları bölgesel bir savaşın patlak vermesine sebep olabilecek sorunlardır. Bu durumda Türk dış politikası, Balkanlarda meydana gelebilecek çatışma senaryolarını iyi etüd etmelidir.

246

10. SONUÇ
Balkanlar, Avrupa, Asya ve Afrika arasında geçiş koridoru olması sebebiyle tarihin her devrinde ilgi alanı olmuş ve sayısız kereler istilalara uğramıştır. Bu istilaların ve geçişlerin etkisiyle bölgede oluşan kalıcı nüfus, milletler mozaiği halini almıştır. Bu durum itibariyle zengin bir kültürel unsur oluşmuş olsa da, bölgenin her yerine dağılmış farklı kimlikteki insanlar, her an kışkırtılmaya ve problem oluşturmaya müsait bir tablo oluşturmuşlardır. Bölge, tam manasıyla Osmanlı döneminde, Osmanlı Barışı altında yaşamıştır. Uzun süren Osmanlı hükümranlığında, bölgenin her yerine Osmanlı kültür ve medeniyeti, Osmanlı sistemi, Osmanlı dili, kültürü sinmiştir. Sonucunda, uzun süreli bir huzur ortamı yaşanmıştır. Hatta Timur’un 1402’de Yıldırım Bayezit’i yenmesiyle dağılma sürecine giren Osmanlı Devletine karşı bölgede önemli bir ayrılıkçı hareket ve isyan olmamış, hatta birliğin yeniden kurulması desteklenmiştir. Balkanlılar Osmanlı devlet yönetiminde en önemli makamlara gelebilmişlerdir. Osmanlı sadrazamları büyük oranda Balkanlılardan seçilmiştir. Osmanlı sonrası karışan, karıştırılan bölge, koskoca Dünya savaşına yol açacak bir fitil görevi üstlenmiş ve kıvılcım buradan çakılmıştır. İkinci Dünya Savaşında da bölge, işgallere maruz kalmıştır. Soğuk savaş döneminin konjektürü gereği gerilimle ayakta duran bölge, soğuk savaş sonrası, Bosna ve Kosova olayları, aynı zamanda mevcut Epir, Makedonya, Transilvanya ve Dobruca ihtilaflarıyla, hala ciddi problemlere ve genel savaşlara yol açabilecek potansiyele sahip olduğunu ortaya koymuştur. Balkanlarda mevcut milletlerin neredeyse her birinin “büyük” olma yolunda hülyalarının mevcut olması, milliyetçiliklerini hala canlı tutmaktadır. Bölgede milliyetçiliği besleyen en büyük faktörlerden biri devlet ve millet sınırlarının birbiriyle kesişmemesidir. Türkiye, bir Balkan ülkesi olması, bölgeyle tarihi, kültürel ve stratejik bağlarının olması sebebiyle bölgeyle daha da ilgilidir. Özellikle Soğuk savaş sonrası şartların itim kuvvetiyle, Bosna ve Kosova savaşlarında aktif rol oynamış, Balkan

247 gerçeğini yeniden keşfetmiştir. Özellikle Bosna-Hersek, Makedonya ve

Arnavutluk’la yakın ilişkileri, ittifak anlaşmaları, Türkiye’yi bölgede etkili bir aktör konumuna yükseltmiştir. Bu politikalardan rahatsız olan Yunanistan ise Sırbistan ile ittifaka yönelmiştir. Türkiye’yi bölge gelişmelerini yakından takip etmeye iten başka bir unsur da, bölgedeki Türk ve Müslüman halkın varlığıdır. Yaklaşık 600 yıl bölgeyi yönetmiş ve damgasını vurmuş Türk varlığının ardından günümüzde de bu varlığın kalıntısı mevcuttur. Bu halkın yüzü Türkiye’ye dönüktür. Sadece yüzü dönük olmamakla beraber, Türkiye’de göçler yoluyla önemli oranda akrabaları yaşamaktadır. Tarihi ve kültürel bağların yanında bir de duygusal bağları eklersek, Balkanlar’ın Türkiye açısından önemini daha berrak görebiliriz. Balkanların güvenliği, Türkiye için büyük önem arz etmektedir. Çıkabilecek en ufak kıvılcımın çok büyük savaşlara yol açabileceği açıktır. Böyle bir durumda ülkenin bu ateşin dışında kalması zor olacaktır. Balkan siyasetine bakılınca Türkiye’nin bu yönde siyaset izlediği görülmektedir. KEİ gibi işbirliği örgütünün kurulmasına öncülük etmiş, tüm Balkan devletleriyle Dostluk ve iyi işbirliği anlaşmaları imzalamış, her alanda bölge ülkelerine yardımda bulunmuş ve sıcak ilişkiler tesis etmiştir. 1995 sonrası bölge ülkelerine ilişkin politikalarını değiştiren, AB rüzgârını da arkasına alıp, ikili sorunları donduran Yunanistan’ın, Balkanlar üzerine daha fazla eğildiği gözlenmektedir. Bölge ülkelerine AB yardımları, Yunanistan eliyle yapılmakta ve Yunan şirketleri önemli oranda yaptığı yatırımlarla, ülkeye Balkanlarda nüfuz şansı doğurmaktadır. Balkanlarda sadece bölgesel güçler değil, büyük güçler de nüfuz peşindedirler. ABD, Almanya, Rusya gibi devletlerin bölgeye ilişkin farklı planları mevcuttur. Büyük ve etkili bir güç olma yönünde ilerleyen Türkiye için Balkanlar önemli bir coğrafyadır. Bölgede sağlanacak nüfuz, Türkiye’nin Ortadoğu, Kafkasya, Orta Asya bölgelerindeki politikalarını olumlu yönde etkileyecektir.

248

KAYNAKLAR KİTAPLAR
1 - Ahmad, Feroz, Modern Türkiye’nin Oluşumu, çev. Yavuz Alogan, Sarmal Yayınları, İstanbul, 1995. 2 - Akçura, Yusuf, Osmanlı Devletinin Dağılma Devri (18. ve 19. asırlarda), TTK Yayınları, Maarif matbaası, İstanbul, 1940. 3 - Akgönenç, Oya, New Balances in The Balkans After The Bosnian Crisis, Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanların Dünü, Bu günü ve Sorunları, Ankara, 1999. 4 - Alexandrov, V. A Contemporary World History 1917–1945, Progress, Moscova, 1986. 5- Aklan, Haluk, Türkiye-Yunanistan, Eski Sorunlar, Yeni Arayışlar, ASAM Yay., Ankara, 2002. 6 - Almond Mark, The Rise and Fall of Nicholae and Elena Ceausescu, London, 1992. 7 - Alpan, Necip, Tarihin Işığında Arnavutluk’un Bağımsızlığı, Ankara,1982. 8 - Ankara Meydan Muharebesi (1402), Ankara, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı Yayınları, 1995. 9 - Ancel, Jacque, Balkan Kavimleri ve Milletleri, İstanbul, 1932. 10 - Armaoğlu, Fahir, 19. yy. Siyasi Tarihi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1997. 11 - Armaoğlu, Fahir H. Siyasi Tarih, 1789–1960, Sevinç Matbaası, Ankara,1973. 12 - Armaoğlu, Fahir, 20.yy’ın Siyasi Tarihi C.II, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara, 1992. 13 - Arnavutluk Ülke Raporu, T. C Dışişleri Bak. TİKA Yayınları, No: 18, Ankara, Haz. 1995 14 - Aydın, Mahir, Osmanlı Eyaletinden Üçüncü Bulgar Çarlığına, İstanbul, 1996. 15 - Ayman, Gülden, Neo Realist Bir Perspektiften Soğuk Savaş Sonrası Yunan Dış Politikası: Güç, Tehdit ve İttifaklar, SAEMK, Ankara, 2001. 16 - Balkan Harbi (1912–1913), 1. cilt, Genelkurmay Basımevi, Ankara,1993. 17 - Baltacıoğlu, Tuna, Bilinmeyen Yolları ve Yönleri ile Yugoslavya, İstanbul, 1970.

249 18 - Banac, Ivo, The National Question, London, 1984. 19 - Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Mühime Defteri, nr. 961. nr. 111–113 20 - Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkilabı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, TTK Basımevi. Ankara, 1983 21 - Bayur, Y.H, Türk İnkilabı Tarihi, Ankara, 1940 22 - Beckh, Katrin, Von den Balkankriegon zum Ersten Weltkrieg, Munich,1996. 23 - Bets, R.R, Central and South East Europe, 1945–48 London and New York, Royal Instıtute of International Affairs, 1950 24 - Biberaj, Elez j, Albania in Transition: The Rocky Road to Democracy, US, Westview Press, 1999. 25 - Bosna Dayanışma Grubu; Sancak ve Kosova Raporu, İstanbul, 1993. 26 - Bozbora, Nuray, Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğunun Gelişimi, Boyut Matbaacılık, İstanbul: 1997. 27 - Braudel, Fernand, Akdeniz c.2, İmge Kitabevi, Ankara: 1993 28 - Büyük Ansiklopedi, İstanbul, 1990, c. XIII. 29 - Caferoğlu A., Eski Uygur Sözlüğü, İstanbul, 1968. 30 - Carer, Francis, W, An Historical Geography of the Balkans, London: Academic Pres 31 - Carter, Francis, W, An Historical Geography of the Balkans, London: Academic Pres,1977 32 - Cassavetti D.J., Hellas and The Balkan Wars, London, 1914. 33 - Castellan, Georges, Balkanların Tarihi, Milliyet yayınları, İstanbul; 1993. 34 - Castellan, Georges, History of the Balkans; New York: Colombia Universty Press; 1992 35 - Cezar Mustafa, Mithat Sertoğlu, Mufassal Osmanlı Tarihi, C. 1, İstanbul, Şehir Matbaası, 1957. 36 - Chekrezi, Constantine A., Albania Past and Present, Mc. Millan, New York, 1919, reissued Arno Pres, New York,1971. 37 - CIA- The World Factbook – Greece, 01 Ağustos 2004 38 - CIA, The World Factbook, Albania,1995. 39 - Clogg, Richard, A Short History of Modern Greece, 2nd edition, Cambridge: 1986. 40 - Clogg, Richard, Greece 1981–1989: The Populist Decade, New York, St. Martin’s 1993

Longworth. Col. Trans. Türkiye ve AB.Dedijer. Jeopolitik. Reform in the Ottoman Empire. 1975. 1970. Ankara. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. 60 . Stephen -Galati. 58 .East. 51 . Birgül Demirtaş Bulgaristan’la Yeni Dönem. 1908.1971. ASAM Yayınları. 61 . 2004. The Yugoslav Drama. 1997 55 .Domaç. New York: Praeger Publishers. İ. Niholae Ceausescu: A Study in Political Leadership.Emanet.. İletişim Yayınları.Davidson. John Foster Pictures from the Balkans. 1997.Cömert. (Boulder. Modern Yunanistan Tarihi. Harvard Uni. 1997. 52 . Servet. Jeostrateji ve Strateji.. State and Society in East European History.Esther Singleton. İmge Yayınları. Turkey and the Balkan States.1856–1876. Atilla.Fraser. Zeki. 1965–1966 Öğrenim Yılı Lisans Tezi. 1912. 47 .Evans. Richard.Danişmend. 42 . Princeton. Roger and Pontin. 2003. Connecticut. İstanbul. Thammy. Sir Reginald Rankin Bt. 1991. Cambridge.. Harp Akademileri Yayınları. 50 . London. Cassell and Company Ltd. 1989). 1966 54 . History of Yugoslavia. The Conquested Country. 1983. 45 . New York: Dodd. London. NJ. İstanbul. Mary Allen. New York.Crnobrnja Mihailo. 44 . Macedonia. Pres.Eralp.Colonel Lt. İsmail Hamdi. Revolution and Change in Central and Eastern Europe.Dilan. 57 .1963 49 . 56 . İstanbul. Vol. . Bulgaria 1878–1918: A History. Ahmet. 2000. İstanbul. 1994. Mean and Company. The İner History of the Balkan War..Coşkun. Philip.250 41 .Clogg. London: Lane John the Bodley head Ltd.Fischer. 2. Toronto and Melbourne. 48 . Türkiye Yayınevi. New York. Deniz Hâkimiyetinden Dünya Hâkimiyetine Giden Yolda Türk Boğazları. İstanbul. 2001. London: Pinter. 2001. Vladimir et al. İstanbul Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü. Man. İstanbul.Crampton Richard. Kordija Kueder. Hasan Berke. 53 . Atatürk Dönemi Türkiye’nin Dış Politikası. 59 .Davutoğlu.Fischer. Stratejik Derinlik. Roderic H. 1930 43 .Djilas. 46 . Boulder. Aleksa. Jolyon.1988. Mc Graw Hill. Hakan.

Hoffman.Gönlübol. Çev. Balkanların Anahtar Ülkesi Arnavutluk. . Penguin Books.George. Ankara. 71 . 75 . Siyasi Tarih. Ankara. London. 1989 73 . The History of Albania. İstanbul. Barbara F. Misha. 1930. 1915. London and New York.Gürel. Princeton.. Ümit Yayıncılık.1994.İleri.Frasheri Kristo. M.Grimes. Türk Dış Politikasında Avrupa Birliği ve Alternatifleri.Gibbons.Hak. Misha. Dünya Yeniden Kuruluyor. 67 . Ohio. Oxford. 76 . 2000 78 . Chronollogical History of Romania. Ankara. Balkanlar 1804–1999.Gönlübol. 1996 72 . George.Gönlübol. Yugoslavya’nın Oluşumu.(1828-1993).Hall Richard C.. 1999. Bucharest. 2001 77 . Tarihsel Boyut İçinde Türk-Yunan ilişkileri. Mehmet A.Haumant Emile. 64 . 66 . 1963 82 . 81 . 1912–1913.Giurescu. Nationalism and War in the Near East. 80 . Constantin C.251 62 . Van Nostrand. 63 . Olaylarla Türk Dış Politikası. 1995 70 . The Balkans in Transition.İlhan. Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu (Çev. İstanbul. Jeopolitik ve Jeokültür Tartışmaları. Princeton.. Van Nostrand.Glenny. İstanbul: 2001. Tirana. Colombus.A. Ethnologue: Languages of the World.Göktaş.Georgescu Vlad.. Suphi Nuri. 1964. Suat. Genişletilmiş 7. London and New York. 68 . İstanbul. Yüksek Lisans Tezi. Gazi Ünüversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 1963. HAK Basımevi. 69 . İstanbul: Güneş Matbaası. 1972. 1992 74 .The Balkans in Transition. Siyasal Kitabevi. Richard C The Balkan Wars. İstanbul. George W. War Office. 79 . 1915. Ankara. Baskı. vd.. Oktay.Hall. A History. ed. Cem. (1919-1973). 1912–1913. Ragıp Hulisi). H. SBF Yayını. 83 . W. The Balkan Wars. The Romanians. Paris. 1993. New York. Mehmet Olaylarla Türk Dış Politikası.Şükrü Esmer. Olaylarla Türk Dış Politikası. 1909. 1974. Young.Hoffman. Armies of Balkan States. Alkım Kitabevi. Twelfth edition. Şükrü S. 1928. The Fall of Yugoslavia.Glenny.1991 65 . 1940. 2000.Handbook of Bulgarian Army. Mehmet Harmancı. Sar.

88 .2. Suat.Jelavich.Jankovic. c. p. 1963. Osmanlı Tarihi. PrenticeHall. İki Dünya Arasında Avrupa ve Balkanlar: İdeolojiler ve Uluslarası Politika. 1965. since eighteenth Century. Chapter “Social Structure”. 1993.Karal. Origins of Bulgars. History of The Balkans.Kaltchas N. Mc. 1986. 85 . Misel Pavlovski. 1998 89 . Aspectrum. Egnle Wood Cliffs. The Balkans in Transition.Jelavich. Introduction to the Constitutional History of Greece. Osman Kosova. The Republic of Macedonia. İbrahim. 87 . 1994. London. 20th Century. 103 . Berkeley and Los Angeles: Universy of California Pres. Englewood Cliffs: Prentice-Hall. Ankara.Jovan Pavlovski.Jelavich. 94 . 99 . Eski Türk Dini.Kafesoğlu İ. İstanbul. New Jersey. İstanbul 1983. . 1988. Facts About Macedonia. Skopje. Branimir. The Balkans. 2004. History of The Balkans. 1965. 4. Charles-Barbara.Kalaycoğlu.INAF. Cambridge 1991. Margot and Basko Milosavljevic. Charles and Barbara eds. 1965. translated by. 95 . Türkiye Diyanet Vakfı. Ankara. Cambridge University Press.1980.5. Ankara. Ankara. Türk Milli Kültürü. Cambridge Universy Press. Ersin. Halil.252 84 .İslam Ansiklopedisi. 97 .Kafesoğlu İ. İstanbul.İnalcık. Barbara. 2005. C. The Balkans in İnternational Relations. New Jersey. New York. 1940.Jelavich. Enver Ziya. Enver Z. Ankara. Aybay yayınları. TTK Yay. 1998. 1999.. Osmanlı Tarihi Islahat Fermanı Devri. 1998. 98 . 93 . 1943. Charles and Barbara. 90 . Türk Tarih Kurumu Basımevi.Jelavich Barbara. Tanzimat ve Bulgar Meselesi. Charles and Barbara The Balkans. 100 .Kafesoğlu. Institute for The Study of Turkish Culture. V. Balkanlarda milliyetçilik ve siyasi yaşam:1918–1939.: Essays on the Development of Balkan Life and Politics.3. 96 .Karal. 101 . İstanbul..2. Baskı.İlhan. 86 . (Rising Sun in The Balkan) İstanbul. 91 . 92 .Karatay. Kanlı Ova. 1988.. The Balkans. Millan. 102 .Jelavich. Bilgi Yayınevi. Cilt IV. Türklerin Jeopolitiği ve Avrasyacılık. İstanbul.

Romania.Larrabee. IQ Yayıncılık.Marek.253 104 . Berkeley.Lütem. 1998 106 . Ankara. Ömer E. 111 . Romania and The Great Powers. 123 . 2005. The United States and Eastern Europe . F. Madison.. Philadelphia: Lippincott. Süleyman. Identity and Continuity of States in International law. 122 . İstanbul.Karpat. 120 .Logoreci. Süleyman. 107 . Balkanlarda Panislavizm. Balkan Diplomasisi. Ankara. Sabah Yayınları. 115 . Ankara: Öncü Kitap. Of California Pres. 114 . Vatan Yayınları. Harp Akedemileri Komutanlığı Yayınları. RAND. Englewood Cliffs.. ASAM Yayınları. 1933–1940. Albania and the Albanians. Dragos D. . Türkiye Fikir Ajansı. Türk-Bulgar İlişkileri 1983–1989.Küpeli. Yugoslavia. 1954. Robert J. 1996 116 . Ian. London: 1975. İstanbul. Ertan. Dov B. 1999. 109 .Marmallaku. (der.Maksudoğlu. Ramadan. 2001. İstanbul.Köse. The Albanians.. İstanbul.1977. New Jersey : Prentice-Hall. 1944. 112 . 1949. 121 .Kertesz. 2000. Kemal H. Cambridge Universty Pres. 1986.Kösich. Krystyna.Lungu. 125 . Bulgar Yönetimi ve Tarihi Yalan. Bizans. 1962. Anton. Osmanlı Tarihinde Arnavutlar ve Arnavutluk. London. ASAM yayınları. Lesser. Refik. Cambridge. Vlachos.. Uni. 113 . Durham. Bulgaria. 1996 105 . Ömer E.Letvtchenko. Tarihin İzinde Balkanlar ve ABD. 2000. IQ Yayıncılık. Milliyet Yayınları.Makedonya. 1992. Yusuf. John Savaş Sanatı. The Land and people of the Balkans: Albania.Kocabaş.V.. 110 . İzmir. M. Ankara.Birgül Demirtaş Coşkun.. Greece’s New Geopollitics. Mehmet.Lampe John R. Yugoslavia as History. Stephen D.Kerney. Yugoslavia.Külçe.1986.Kona. Yılında Osmanlı Tarihi 1299–1922. Wisconsin. Gamze. cilt 1.inc. Kuruluşunun 700.1983–1985.2001 117 . Stehen. 2002.Korkud. İstanbul. Katia. 124 . Turkish Foreign Policy: Some Introductory Remarksin Turkish Foreign Policy. Yunanistan ve Bitmeyen Kin. 1989. Türkiye-Orta Asya İşbirliği Stratejileri ve Gelecek Senaryoları.Keagan. Geneva.Lütem. 1991 108 . 119 . 1979 118 .).. Victor Gollancz Ltd. Zanini.. İstanbul. Michele.

. Yücel. London.Mufassal Osmanlı Tarihi: Fatih’in Bosna Seferi. C. Bedri Selim. Martin’s process INC.. İlber. 1978. Nicholas C. Facts About Macedonia. 128 . 1999 131 . 1984. 136 . Ankara: Türk Tarih Basımevi. 1981.Radin. Münih. ‘Strategy and Tactics of the Albanian Party of Labour in the National Liberation War’. Hugh. 2004 139 . Bizans Devleti Tarihi. Minority Rights Publications. Between Serb and Albanian. David A. A.Piekalkiewicz. çev. Doğan Kitapçılık. çev. August 10.Nobirdali. The Absence of Empire. 1994. Yunanistan ve Balkanlar: Bir Fırsat Anı. Çağdaş Bir Ülke Yugoslavya.istanbul 1957. Krieg auf dem Balkan. 134 . 1940–1945. İstanbul. 1972 142 . William. Naim Frasheri. 127 . The New Yorker. Socialist Albania since 1944: Domestic and Foreign Developments. Ankara. 144 . “Albania”. 1998. A history of Kosovo. Isnstitute for European Defence and Strategic Studies.. 1999. 146 . 1983. 1977. Yunan Paradoksu. Bülent Tanatar. Pavlovski. St. 145 . The History of Albania.Pano. İz Yayıncılık.Ortaylı.Norris.Ozankaya.Prifti Peter R. Tirane. İstanbul. Michael. 137 . 1966 143 . Mustafa Stratejik yönetim ve Liderlik. George.Pfaff. Janusz.Milivojevic Makro. (From earliest times to the end of sixteenth century). Cambridge. from its origin to the present day.Pavlovski.Nye. Aralık 1998 133 . 135 .1992 138 . Joseph. London: Boston and Henley.Poulton. 1992. Lieden. An Historical Geography of the Otoman Empire.. Skopje. İstanbul.Öğel Bahareddin.Pitcher D. Osmanlı İmparatorluğunda Dağlı İsyanları. IMRO and Macedonian Question. 1988. The Balkans: Minorities and States in Conflict. Şehir Matbaası. 1993 .Ostrogorsky. 132 . 129 . 130 . Türk Kültürünün Gelişme Çağları. Londra. 1999. Misel. In the Wake of the Balkan Myth. London. Jovan.Plasari Ndreçi. Fikret Işıktan. Çağdaş Bir Önder Tito.Miranda Vickers. 1994. New York. Balkanlar ve Türkiye’nin bölgeye Yönelik Politikaları Sempozyumu.254 126 . 1992 140 . 141 . Albania’s Fight for Survival. 1.Puto Arben and Stefanaq Polo.Özel.E. Wounded Eagle. İstanbul. Üsküp.

Sander. Princeton. Reform in the Ottoman Empire. 157 . Nicolas J. Stanford J. History of The Otoman Empire and Modern Turkey. 150 . Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation.1977 158 . 1989.Schurman Jacop Gould. From the Earliest Times to the Present Day.Redhouse Yeni Türkçe-İngilizce Sözlük. 1976.Soysal. John.Spykman. 1999. Skender Kosova ans Albanians Yesterday. Ankara. 1934 ve 1954 Balkan Paktları. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. Munich. İsmail . Çev.Rizaj. 163 . Directory 1997. . 148 . Oral Türkiye’nin Dış Politikası. Im Balkan krieg. İstanbul.Roderic. 1992. 1908 161 . McFarland & Company. 1968. Cambridge: Cambridge Universty Pres. Ionian Vision: Greece in Asia Minor 1919–1922. İmge Kitabevi.255 147 . . 1942.Kut. İsmail.Schevill.Romania. 159 . Michael Llewellyn. Princeton: Princeton Universty Pres. North Carolina.1963. Prishtina. New York. 1997. 1923. Bucharest. 154 . İstanbul. Today and Tomorrow. 1914 156 .Shea. NJ. 102 151 . Rasim Güran Ağaoğlu.Smith. Colin. Turkey and the Balkan States. 1968 149 . H. 1992. Nazi İmparatorluğu. A Country Study. and Ezel Kural Shaw.Ridgeway James.Ross. Mustafa Bereketli.Shaw. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. Davidson.1995.Soysal. Albania.Singleton Esther. New York: Dodd.America’s Strategy in World Pollitics.2. Today and Tomorrow. Ferdinand A History of Balkans. Şule Dağılan Yugoslavya ve Bosna Hersek Sorunu: Olaylar-Belgeler 1990–1996. vol 1. c. Lawrance Hill Boks. 152 .Skender Rizaj. 1913. 162 .Shirer. 1995. William L. Iwaskiw. Prishtina. 153 .1856–1876. s. Dorset Pres. 1997 165 . 164 . Chicago. İstanbul. İstanbul: OBIV-ISIS. Kosova ans Albanians Yesterday. Londra. 1992.Raymond Zickel and Walter R. ed. Washington. 1997. Mead and Company. The Balkan Wars 1912–1913. 155 . 160 .

Türkiye’nin Komşuları.19. Basımevi. Ankara. 2004. Ankara. A Country Study. İlhan. Yılmaz. Yahya s. Taşar. Osmanlı 1. Edward. The Balkans since 1453.Todorov. 1984. Baş editör.. . 21. New York: Holt. 1983.Türsan. Ankara.Uzgel. Ocak 2004. c. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Bilal N. 1965. 1998. Nazım. 1992. 174 . M. 2002 176 . Macedonia. 177 .Turan.256 166 . 2001. Russia and the Balkan Allience of 1912. 184 . 1999. İstanbul. Ümit Yayıncılık.Touraine.) Özden Arıkan.da Türk Dış Politikası. c. İrfan Kaya. Ankara. Murat. 180 . İstanbul. Mustafa ve İlhan Uzgel (Der.Stoianovich.Şimşir. Dünden bugüne Jeopolitik. James Somerville. Barışa Çağrı. Ankara.). İstanbul. 173 . Nureddin. The Turkish Minority in Bulgaria. 1958. 181 . Bilal. Cem Yayınevi. 168 . Pars. İstanbul.1984. Yunan Sorunu.Tezel. Türk Tarih Kurumu Yayınları.33.(Bonzoi Studies in History). Sabah Kitapları. Bulgaristan ve Türk-Bulgar İlişkileri.Uzunçarşılı. Albania. Burak yayınevi. Ankara. 1400–1900. T.Şimşir. Mariso. İ. Seattle. A study in Balkan Civilization. Ömer. İstanbul. Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923–1950). 171 . 1992 169 . 183 . 2002 185 . Ankara. Ankara. Charles. Altüst olan Dünya. İstanbul. 175 .Redhouse Yeni Türkçe-İngilizce Sözlük.S. 1997. 186 . Pennsylvania. Ankara. Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: 1990’lı Yıllar.. yy.Raymond Zickel. L. Leo (Bşkn). 170 . Bilgi Yayınevi. ASAM yayınları.Thaden. Walter R Iwaskiw. 1987. Çadırdan Saraya. 1986. 167 .Tuğlacı. Balkanlarda Yeni Gelişmeler ve Makedonya Sorunu. 179 .Türkeş. N.Temel Britannica. Rinehard and Winston.Türk Ansiklopedisi.Tindemans.Tektaş.1967. Türkiye-Arnavutluk İlişkileri ( 1985–1988). 1986. 182 . 1968 172 .Thammy Evans.Sudetic. Uluslarası Komisyonun Balkanlar Hakkındaki Raporu. The Balkan City. Yurt Yayınevi. Nisan 1992 187 . New York. Connecticut.2 188 . 1998. Milli eğt. (çev.Tezkan.Ülger. Hakkı Osmanlı Tarihi. ed. Univerty Park. c.Stavrianos. İmge. Bulgaristan Türkleri (1878–1915). 178 .

Vasilev.Ülger. Conteporary Yugoslavia. İletişim Yayınları. Ankara.Vickers.Watson. Washington. Miranda.Yeni Hayat Ansiklopedisi. Albania. cilt 3.2.Vucunich. . S. 1994. Mustafa. A.İstanbul: 1943. 1997. The Byzantine Legacy and Otoman Forms.. Raymond. S. A History of Kosovo. Sonbahar1996 190 . 191 . 1971. Baş Redaktor.257 189 . Walter R. 201 . : Şirin Tekeli.. İstanbul. Doğan Kardeş Yayinlari.Yerasimos. Ayvaz Gökdemir. 197 . Iwaskiw. 3–282.Yeni Türk Ansiklopedisi.Vambery A. c. Wayne S. İstanbul. 205 . James Pettifer. Albania: A Country Study. 1969. Berkeley. Between Serb and Albanian. No: 23-24....2 204 .Ankara. S..Yeni Rehber ans. From Anarchy to a Balkan Identity. “Balkanlarda Türk Yerleşmesi ve Sonuçları” Bulgaristan’da Türk Varlığı I. İrfan Kaya “Sırplara Göre Kosova Sorunu” Avrasya Dosyası. California. Uni. Berkeley. Cambridge: At the University Pres. op.. London.A. Çev. Der Ursprung der Mayyaren.Yücel Yaşar. Of California Pres.Vryonis. Washington DC. İstanbul. 198 . 192 .12. 1946. 1987. Stefanos. 6. 195 . 2000 203 . 1979 199 .Vickers. Eastern Europe Between The Wars 1918–194.Yüksel.1994. 1988. İstanbul. 200 . 1969. 194 . Yunanistan ve Avrupa Topluluğu. Türkiye. Hugh Seton. 193 .Zickel.Vryonis. 1994. 202 . bölüm 3. London. 206 . The decline of medieval Hellenism in Asia Minor and the process of Islamization from the eleventh through the fifteenth century. Milliyetler ve Sınırlar. 1982. Bizans İmparatorluğu Tarihi 1. Dumbarton Oaks Papers. Cild. 196 . Ötüken Yayinları. Miranda. Leipzig. 1998.Yılmaz. İstanbul.Yunanistan Beyaz Kitabı 2000. Türel ”Türkiye Arnavutluk İlişkileri (1990 Sonrası) Türk Hukuk Dünyası. 1985.

Turgut Göksu.2003 . sayı 263. “New Balances in The Balkans After The Bosnian Crisis.4 Oct-Dec. Sina. Mustafa Bereketli. Bu günü ve Sorunları. 1994 10 . Ankara. İstanbul.Akşin Sina. Yücel. Oya.Aydın. Ankara 7 . Ankara. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. Türkiye’nin Dış. Genel Kurmay Basımevi.Hüseyin Çevik. “Balkanlardaki Gelişmelerin Türkiye’nin Dünya Dengesindeki Yerine Etkileri”. Genelkurmay Basımevi. Askeri Tarih Bildirileri Semineri–1. “İki Savaş Arası Dönemde Balkanlar. 1996 4 . Ekonomik. 1997 2 . 1999. Askeri Tarih Semineri Bildirirleri -2. “Osmanlıların Rumelide İlk fethettikleri Çimpe Kal’ası”.Baharçiçek.Akgönenç. H. vd. “Turkey and the Balkans: The View from Athens” in The International Spectator. Değişen Dünya Dengeleri İçinde Askeri ve Stratejik Açıdan Türkiye.258 MAKALELER 1 . Mughisuddin. 3 . XXIX NO. Ankara Universitesi Dil Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları. OBİV yayınları. 5.Aktar. ed. 1977. 1999 6 . Bugünü ve Sorunları. 8 .Aydın. İstanbul. Balkans Report No. Mahir.Akça. Ankara.Aktepe Münir. İÜEF Tarih Dergisi.1993 5 .“Albania: State of the Nation”. Mahir. 1999 12 . IX. “İkinci Dünya Savaşından Bu Yana Balkanlardaki Gelişmeler ve Türkiye”. Silahlı Kuvvetler Dergisi. Balkanlar. “Prenslikten Krallığa Büyük Bulgaristan”.” Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanların Dünü. E. 5. vol. Melek Fırat.1980–2003”. Sosyal ve İdari Politikaları. “Factors Put Forward to Explain Independence Movements In The Balkans”. ed.Athanassopoulou. Sayı:2. İzzet.Akşin. Genelkurmay Başkanlığı Basımevi. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanolojinin Dünü. Değişen Dünya Dengeleri İçinde Askeri ve Stratejik Açıdan Türkiye. Ankara Universitesi Dil Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları. “ Arşiv Belgeleriyle Makedonya’da Bulgar Çete Faaliyetleri”. 1989 11 . “Osmanlı Devletinin Kısa Sürede Kuruluşu ve Balkanlara Kısa Sürede egemen Oluştaki Başarısının Nedenleri”. İstanbul. 1950. Osmanlı Araştırmaları. 2001 9 .Akgönenç. Ankara. Oya. 111. Abdulkadir. ICG. “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Türkiye’nin Balkanlar Politikası.

Kondis . 16 . 1999.Baştav Şerif. 20 .” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası. ed. Temmuz-Ağustos. “Turkish National Identity. 1950 18 . Ivo. Turkish Nationalism”. “Türkiye’nin Yunanistan Politikası”. sayı 16. İstanbul.by Günay Göksu Özdoğan.Barkan. “Osmanlı İmparatorluğunun Yeniden Kuruluşunda Rumeli’nin Katkısı”. 11. Culture and Society of a Divided Land.1. “Küçük Kaynarca’dan Yıkılışa”. ed.Barkan. İstanbul. 25 . Ekmeleddin İhsanoğlu. ed. 19 .Bakariç. Der. Kemal. Çağdaş Bir Önder Tito. İstanbul.Barkan.Basil. Alan Makovsky. Sabri Sayarı. 1995 17 . İstanbul. Ömer Lütfü.Beydilli. Yeni Türkiye..Baydar. İstanbul. 1952-1953.Banac.). “Osmanlı İmparatorluğunda bir iskân ve kolonizasyon metodu olarak sürgünler. Kemal Saybaşılı. 1997 23 . A Mirror of The New International Order. Balkan Currents: Studies in the History. O. Lawrence A. Ömer Lütfü. Tritle (der. Türk Tarih Kongresi. Güney Göksu Edoğan. 1999 24 . Kemali Saybaşılı. Bedri Selim. İstanbul. 2000 14 . 1995 . Smail. Güney Göksu Edoğan. 9. Tanıl.. 1994. “Balkanlarda Dönüm Noktası 93 Bozgunu ve Sonrası”. Vladimir “Gerçeği gören ve Gelişim Yolunu Gösteren Önder”. Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. C. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. Balkans. Cilt 3. A Mirror of the New International Order. Çağdaş Bir Ülke Yugoslavya. Mustafa Bereketli. Beyto Nobirdali. Tözün. Türk Dış Politikasının Değişen Dinamikleri. Los Angeles. (Ankara 5–9 Eylül 1990) Kongreye Sunulan Bildiriler.Beydilli K. “The Greek Minority in Albania”. Nazif “Balkanlar’dan Göç”.Bahçeli. Osmanlı Devleti Tarihi.Balic. “Rumeli’nin İskânı İçin Yapılan Sürgünler”. 1995 15 .13. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları.259 13 . 1998 21 . 1977. Türkiye’nin Yeni Dünyası. “Bosnian Muslims: Historical Background and Present Conflicts”. Türkiyat Mecmuası. 22 . ed. Balkans. Loyola Marymount University. ed. “Tarihi Demografi Araştırmaları ve Osmanlı Tarihi”.Bora. Balkans.16 (1949–1951). İstanbul. Kemal Saybaşılı. “Nationalism in Serbia”. A Mirror of the New International Order. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 13.

A. Summer 1996. Couloumbis ve Iatrides (EDS. Kemali Saybaşılı.Duffy.Coşkun.Curuvija.. Ivan.Büyükçolak. V. 1998 27 . Balkans a Mirror of the New International Order. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. Terence. New York.). Lütem. vol. 2000 33 . Birgül Demirtaş. Demirtaş “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Bulgaristan’ın Dış Politikası”. 1983 36 . Kostecki.Crampton. ASAM. A Critical Review.). Chicago. (ed. “Bulgaria. ed. Balkan Diplomasisi. T. 1954 30 . “Albanian Nationalism and Prospects for Greeter Albania” in: Constantine P. 13: 9. Macmillan Press Ltd. Birgül Demirtaş Coşkun (der. New York.Danopoulos ve Chopani. “War of Projects: Turkish-Greek Rivalry in the Balkans in the Post Cold War Period. “Defining Greek Foreign Policy Objectives”. Birgül.Clarke J. Ömer E. Turkish Review of Balkan Studies.260 26 . Falls. Cornell Universty Press..Chernishev. Ankara. Pella. 34 .. Greece The New Europe and The Changing International Order. 1996 29 .Bölükbaşı.) H. Goralczyk (der).Clogg. Slavko. “Greece and The Balkans in 1990’s” Harry Psomiades. “Türkiye’nin Yakınındaki Avrupa ile İlişkileri”. 1999 28 . ASAM yayınları.: 1963. Günay Göksu Özdoğan. New York. sayı 1–2. İstanbul. 1980 35 .Coufoudakis. Lawrance Hill Boks. “Albania: Beyond the Hoxha Legacy”. 3. Transformations of Post-Communist States. 38 . 2001 32 . Boulder. 1878–1918 A History”. East European Monographs. James Ridgeway. Ankara. Balkan Diplomasisi. Ankara. Londra. Danopoulos and Kostas G. Stavros Thomadakis (Ed.Couloumbis. Torov. “Arnavutluk’un Dış Politikası ve Balkanlar’da Arnavut Sorunu”.S Hughes.Coşkun. Kamil Mehmet. 1912–1913”. Albert S. History Today. Avrasya Dosyası cilt:4.) Crises in the Balkans. “Balkans and Russia”. Annual 98/99. Sept.). WestviewPress. Jasminka Udovicki. Marmara Universty Department of International Relations. Richard J. “Father Paisii and Bulgarian History” Teachers of History. 1993 31 . Süha. “Grek Foreign Policy in the Post-Cold War Era: Issues and Challenges” in Mediterranian Quarterly. 1997 39 .7 no. Greek-American Relations. 1995 37 . “The March to War (1980–1990)”. 2000 . Zukrowska. Messas (eds.Cyrill. Richard. “The Balkan Wars. ed.F. İstanbul.

2002 45 .Gürkan. 30 July 1992 47 . “Türk Dış Politikasında Süreklilik ve Değişim: Balkanlar Örneği. Ankara. (Culture of Turco-Bulgar. M. Bağlam Yayıncılık. Minutes of II nd Congress of Turkish History.Gürkan.Falls. Edward A. “Balkanskata voina 1912–1913”.Feher. Journal of Geography. 13: 9( 1963: Sept. “National Notations: Former Yugoslavia”. 46 . Mead Company. Cyrill. “The Balkan Wars.Gürkan. 1982 52 . 51 . . 48 . Ivan. İhsan. 1943 44 . Özcan. Philip. 1908.Gencer. 1912/1913 42 . 54 . “Turko-Bulgar. 1937. Jennifer Khor. Melek.The Balkan War”. Türkiye’nin Komşuları. ( FBIS-WEU).261 40 . 41 . “Heading Of f War in the Southern Balkans” in Foreign Affairs. Dünya Savaşı Sonrası Balkanlar”. Kemal Saybaşılı ve Özcan Gencer (Der. 50 . 1941. “Balkanlar ve Türkiye”. New York: Dodd. 11..Fichev. History Today.Freeman. 1993. Blezzhki dokumenti. New York: Dodd. İstanbul 1993. “Soğuk Savaş Sonrası Yunan Dış Politikasının Yeniden Biçimleniş Süreci”. Sept/Oct 1995. Freeman. 53 . Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı Yayınları. 74 no.) 43 . Cameron. Yeni Balkanlar Eski Sorunlar. Peace Keeping and International Relations. Balkanlar. Cilt: XXIV. İhsan. Turkey and the Balkan States (As described by great writers). . İmge. Turkey and the Balkan States (As described by great writers). 1993. İhsan. “Türkiye Açısından Balkan Konusunun Çeşitli Boyutları”.. “The Geography of Current Events. Magyar and Related Nations”.Foreign Broadcast Information Service.Fırat. İstanbul. 1912–1913”. İstanbul. 1997. G.Glenny. OBİV Yayınları. 1908. 49 . Balkanlar Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı. Türkeş Mustafa ve İlhan Uzgel (Der. Şükrü S. vol. “II. Balkanlar. Macar ve Bunlara Akraba Milletlerin Kültürü.Graham. Preshivelitsi.3. No: 5. “Türk Dış Politikası 1919–1945” Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi. İstanbul. Ester Singleton. “The Otoman Turks” Ester Singleton.Emerson.). Mead Company.Gürel.). May-June 1995.Edward A. Sofia. “The Otoman Turks”. İstanbul.

66 . cilt 78.Jovanovic. ASAM Yayınları. Macmillan.. . James Ridgeway..Höpken. Byzantion. Ocak-Mart 1999. 1970. 2002. Volfgang. 1996. 61 . İstanbul. Mouton. E. 1998. New York: Praeger Publishers. Derek Hall. Cilt XXXIV.. Cilt 32. “The Balkans Lethal Nationalism” Foreign Affairs. “Yunan-Türk Yumuşaması (1999-. A Mirror of the New İnternational Order. Wiley John & Sons. 57 . 1994. c.1 sayı 2.Gürsoy Cevat R.Head C. 65 .Huey.Hall.Heraclides. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare.262 55 . Darrick Danta (der. “Albanian Identity and Balkan Roles”. 64 . Asırda Rumelide Hıristiyan Sipahiler ve Meşeleri”.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis. Reconstructing the Balkans: A Geography of the New Southeast Europe. by Margo and Basko Milosavljevic. William W. 67 . ”.by Güney Göksu Özdoğan. XXXXIX. Meb Basımevi. Jasminka Udovicki. 1953. “Arnavutluk’ta Osmanlı Hâkimiyetinin yerleşmesi ve İskender Bey İsyanının Menşei”. ed. 60 .Hunter. 59 .) : Bir İlk İnceleme.Hitchens. Louis Kostanick. Russia and the BalkansPrelude to Nazi Soviet Non-Agression Pact. “On the Date of Justinian II’s Restoration”. 1970.Hagen.Helmreich. Türkiye-Yunanistan”.Kemal Saybaşılı. “The Making of Yugoslavia” (1830–1945). E. Fatih ve İstanbul. New York. Eski Sorunlar Yeni Anlayışlar. İstanbul.İnalcık. Shireen ‘Bridge or Frontier? Turkey’s Post-Cold War Geopolitical Posture’ The International Spectator. Lawrance Hill Boks. Stephen Fischer-Galati. 1995. Branka Prpa. 63 . 1995.İnalcık. Türk Ansiklopedisi. Man. 58 . Aspects of the Balkans. 56 . Balkans”. ed.Ankara. 1953. 1984. “Political Culture in the Balkan States During the İnterwar Period. London. Derek. 1972. “Stefan Duşan’dan Osmanlı İmparatorluğu’na: 15. Marilyn Griox “Germany. Ankara. 62 . No:1. İstanbul. State and Society in East European History. Halil. no: 4. ed. Halil. “Balkan Demographic trends and population heartlands. Melanges Fuad Köprülü. Kurubaş. “Eastern Europe in the World History”. Yugoslavya. Birgül Demirtaş Coşkun. Chicago.. Alexis.).C.

İstanbul.İnalcık.İnalcık. Stadia Islamica 3. 79 . ed. Şubat 1994. International Migration.263 68 . 1993. 73 . Ankara: Ankara Üniversitesi DTCF Yayınları. Dış Politika. Thanasis. Branka Prpa-. Nesip. Orhan.Kaçi. 74 . yılı Sempozyumu. 1996. Halil. 82 .İnalcık. Türkiye’nin Varolma Şartları” Yeni Türkiye Cumhuriyeti Özel Sayısı.Koloğlu. Culture and Society of a Divided Land. Balkanlar. Tritle (der. “The Making of Yugoslavia (1830–1945)”. Tarihte Güney-Doğu Avrupa: Balkanolojinin Dünü. Balkanlarda ve Ortadoğu’da Osmanlı Damgası. Loyola Marymount University. Bugünü ve Yarını”. Mustafa.). Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı Yayınları.Kahramanyol. 77 . cilt 4.İnalcık. Atatürk’ün Ölümünün 50. 71 . no:23–24.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis. “Türkler ve Balkanlar”. Derleyen Carl Brown. Lawrence A. Ankara.). “Osmanlı Döneminde Balkanlar Tarihi Üzerinde Yeni Araştırmalar”. Halil.Karaosmanoğlu. Basil “The Greek Minority in Albania”.Kondis. Boulder.İnalcık. Halil. Halil. Ali “Balkanlar’ın Nükleer Silahlardan Arındırılması ve Türkiye”. 2000. No:3–4. Ankara. Halil. “Osmanlı Döneminde Balkanlar” (1391–1918). East European Monographs. 78 . since 1945”. 76 . “Otoman Methods of Conquest”. Balkan Currents: Studies in the History. Bugünü ve Sorunları. İstanbul. 80 . “Balkanlarda Müslümanların Dünü. Aspects of the Balkans.1996. 1999. 1995. Foreign Policy. 1954. 1972. James Ridgeway. no: 3. İstanbul. 72 .Kirişçi. “Greek Security Concerns”. 69 . Cilt 34. 1998. Lawrance Hill Boks.1998.Kahramanyol. Türk Dış Politikası Özel Sayısı. “Mirasın anlamı: Osmanlı Örneği. 70 . 1998. 1995. New York. Ankara. Mouton. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. 1993. Mustafa “Balkanlar ve Türkiye. Common Security Regimes in the Balkans. Kemal “Refugees of Turkish Origin: Coerced İmmigrants to Turkey. Balkanlar. 75 . Los Angeles. “Arnavutluk Atatürk’ü Nasıl Değerlendiriyor”. 1993. .Kandas. Yeni Türkiye–3.Kirişçi. Jasminka Udovicki. Eylül-Aralık. Cilt XVII. Kemal ‘The End of the Cold War and Changes in Turkish Foreign Policy Behaviour’. OBIV Yayınları. “The Otoman decline and its effects upon the Reaya”. Chicago. İmparatorluk Mirası”. 81 . Kosta Tsipis (der. ed.Jovanovic.

ed. NATO Dergisi. Ankara: Genelkurmay Basımevi. “Soğuk Savaştan Günümüze Romanya Diplomasisi”. ISIS. 1995. Türkiye Diyanet Vakfı.Luebbert. yıl 10.Luan. Omari. Alan Makovsky. Balkan Diplomasisi. ed. ed. İslam Ansiklopedisi. “Albania’s Ethnic Greeks Want Self-Rule”. 91 . Regional Conflict and uncertainties”. 87 .Lika.1998 96 . 86 . Lefter Nasi. Cevdet. 1986.Kullashi. cilt 5. Şule.Yannos.Küçük. Bahar . Kristaq Prifti. 93 .Kut.Lani Remzi. Mihai. Luan Omari vd. Fabian Schmidt. Balkan Savaşından Çıkarılan Dersler. Edward “Continent of Conflict” Financial Times. No:1. . Sayı 18. 89 . The International Spectator. 97 .Mortimer. Askeri Tarih Bülteni. “Balkan Demographic trends and population heartlands”. “Albanian Democracy takes root amidst controversy.Kut. 39. Nadezhda. Reuters. C.Mihailova. 1972.. Huey Louis.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis. Nisan-Haziran 1998. Turkish Review of Balkan Studies. annual 1916/97 3.by Günay Göksu Özdoğan. 2002. Kemali Saybaşılı. “Balkan Savaşları”.M “Social Foundations of Political Order in İnterwar Europe” World Politics vol.Manea. Cilt 33. İstanbul. The Truth on Kosova. Cilt 1. “Türkiye’nin Balkanlar Politikası”. A Mirror of The New International Order. 84 .Mutlu. “Greece and Co-operation Among The South-East European Countries”. Thesis. Mouton. Lulzim. Tirana. Sonbahar 1997 85 . Ankara 2001 95 . ‘The Constitutional Changes and The Authonomy of Kosova’. Turkish Review of Balkan Studies.). İstanbul. Muhammet “The Kosovo Problem and The Disintegration of Yugoslavia”. Alfa Yayınları.Kranidiotis . 1996/1997. Aspects of the Balkans. Balkans. Sayı 2. 28 Ekim 1993. No:3. ASAM. Sabri Sayarı (der. 1997. 94 . Şule. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı. 90 . 1993. 88 . “Güneydoğu Avrupada Güvenlik ve Bulgaristan’ın NATO Entegrasyonuna İlişkin Politikası. Türkiye’nin Yeni Dünyası: Türk Dış Politikasının Değişen Dinamikleri.264 83 .Manço Yasemin Dobra-. 1985. G. Bursa. “Albanian Foreign Policy Between Geography and History”.“Turkey in The Post Comminist Balkans: Between Activism and Self Restraint”.Kostanick. 92 . 1992. Avni.3. İstanbul. 29 Temmuz 1992.

August 10. 110 . 1996. 109 .7. İstanbul. 14 June 1996. Washington DC. 2002.4. 1997.Reçber. 1993. The Truth on Kosova.Özcan. Yeni Balkanlar Eski Sorunlar.National Archives. Ocak-Haziran 1995.Poulton H. vol. Balkanlardaki Türk Kültürünün Dünü.Plasari Ndreçi. 101 . Luan Omari vd. E. Yeni Türkiye. Kristaq. no. Selami “The Albanians in Kosova in the 12th-18th centuries”. Records Group 165–5964–3. Lefter Nasi. 1993. Kamuran “Avrupa Savunma ve Güvenlik Perspektifinde TürkiyeBulgaristan İlişkileri”. Temmuz-Ağustos. No:1–2. 2 no. 100 . Tirana. Ekaterina. XX.).. 1992. Naim Frasheri. vol. Luan Omari vd. Bugünü. vol. . 1966. General Correspondence. Tirana.Özaydın. 1997. War Collage Division.Özönder. A Mirror of The New International Order. Luan Omari vd. 104 . 1993. 103 . . 108 . Binbaşı T.V. “Changing Bulgaria In The Changing Balkans”.Oran. Vakıflar Dergisi. cilt: 50. ed. “The Absence of Empire”. ed. Kemali Saybaşılı. 106 . ed. 1983. S.Omari. “More Than Rocks: The Aegean’s Discordant Legacy” in Mediterranean Quarterly. 1995. B.Pfaff. A. Tirana. Luan. Bursa.265 98 . “Batı Trakya Türk Azınlığı”. Bağlam Yayıncılık.. 12. “The Constitutional Changes and The Authonomy of Kosova”. No: 1-2. Tirane..Papocosma. “Playing the Kinship Cards. yarını. Gencer “Türk Dış Politikasında Süreklilik ve Değişim: Balkanlar Örneği. The New Yorker. Ankara.Pulaha. Uludağ Üniversitesi Yayınları.in The Balkans” in Transition. ed. Halim Çavuşçu. 102 . Bentley Mott’un raporu. 111 .Nikova. 99 . Lefter Nasi.William. Marenglen Verli “Aspects of the economic situation of Kosova (1980-1989)”. Kemal Saybaşılı ve Özcan Gencer (Der. ‘Strategy and Tactics of the Albanian Party of Labour in the National Liberation War’. SBF Dergisi. The Truth on Kosova. Cihat. 105 . Kristaq Prifti. The Truth on Kosova. sayı 16.Özer. Lefter Nasi. Balkans. 17.Prifti .by Günay Göksu Özdoğan.. “Concept and Prospects of BSEC” in Foreign Policy Review. Taha “Bulgaristan’da Türk-İslam Eserleri. S. 107 .Fall 1996. 112 . 28 Temmuz 1910. İstanbul. “Türkiye’nin Balkan ve Kafkas Politikası”. Kristaq Prifti. 1912–1920. Kristaq Prifti.

“Kabinetüt D-r. Faruk “Türkiye-Yunanistan İlişkileri ve Kıbrıs”. Cilt 12. 127 . Değişen Dünya ve Türkiye’nin Dış Politika Gündemi. “Mending Relations with Greece” in Transition. İstanbul: Rumeli Vakfı Kültür Yayınları. 123 .Sevim. Lawrance Hill Boks. Cilt 7. 1996. Turkish Review Quartely Digest. Selanik: 1976. ed. Berlin’den Bükreş’e 1878–1913.Kış. Hellenism and the Grek war of liberation. Yayına Hazırlayan Dr. 1. Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı Yayınları. Helena. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. Gül. “Günümüzde Balkanlar ve Türkiye’nin Tutumu (1989–1992)”. “Tito’s Yugoslavia”. Jasminka Udovicki. 121 .” Berlin Antlaşmasından Günümüze Balkanlar. 2004. 124 .Tepavac Mikro.Tsardanidis Charalambos. Sezai.Tokay. Jan/June. 1994. No:3–4. Chicago. 3 SeptemberNovember 2002. İstanbul.Sönmezoğlu.Sullivan M.266 113 . ed. Diamandouros.St. Evangelos Karafokatis.Sander O. vol. 115 . 1995. Royal United Service Institution.Soysal.) Turkish Foreign Policy: Recent Developments Madison. İstanbul. sayı 3–4. 57 part 1. Balkanlarda Türk Kültürünün Dünü-Bugünü-Yarını.: University of Wisconsin Press.25 August 1995. 2002. St Danev 1901–1903 godina”.Sander. Dennis N. Hasan Basri Öcalan. “Makedonya Sorunu. 1994. 114 . 126 . “Ali Pasha’s last gamble”. 1999. 1993. 1993. no te 21. James Ridgeway. ed. Balkanlar. 125 .Skiotis. The Guardian. Karpat (ed. 122 . 119 . 1913. (1881–1830): Continuity and Change. “Türklerin Rumeliye İlk Geçişleri ve İskân Faaliyetleri”. . “Old Tensions Rekindled in Albania”. Cilt 49. 116 .Sander O. No. 29 Ekim 1993. Bursa. Oral “Turkish-Bulgarian Relations”. 117 . Danev. İsmail. Rodina III 4. Wis.The War in the Balkan Peninsula. Oral ‘Turkish Foreign Policy: Forces of Continuity and of Change. SBF Dergisi. “Greece’s Economic Diplomacy Towards the Balkan Countries”.Smith. H. 1986. Mustafa Bereketli. Foreign Policy Institute. Joyrnal. Perceptions. “The Balkan and Black Sea Cooperation. 120 . “Turkey and the Organization for Black Sea Economic Cooperation” in K. cilt V. 118 . Murat Metinsoy.Sander. Mustafa Eroğlu.

2001. Barry Rubin. Günümüzde Türkiye’nin Dış Politikası.Uzgel. İletişim Yayınları. Sonbahar.) İdris Bal.Türkiye Stratejik Araştırmalar ve Eğitim Merkezleri (TÜRKSAM). 1972.Uryonis Speros. Türk Tarihi Dergisi. 131 . 1996. Yorumlar. ed. 2000. Virginia. 2004. Turkish Revew of Balkan Studies.16th centuries”. İlhan “Türkiye ve Balkanlar: İstikrarın Sağlanmasında Türkiyenin Rolü”.Türkiye ve Avrupa (yay. Zaman. Mediterranean Quarterly. 132 . 1995. İstanbul. Özkan ve Şule Kut (Der. 141 .Ünal. “Greek Policy and the Yugoslav Turmoil”.Turan. Cilt. 9 Ocak 1998 . 135 .Ülger.). Türk Tarihi Dergisi (TTD). İlhan.Tsouderos. Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Türk-Bulgar İlişkileri Bildiriler. II.Udovicki Jasminka. Jasminka Udovicki. No: 2 Bahar 1993. İstanbul. İlhan. 137 . 1997. Ankara. Mart. 139 . Türk Dış Politikası. Annual 98/99. Sibel. Yılmaz. “ Balkanlarla İlişkiler”. 140 . Gencel. Aspects of the Balkans. Hasan “Arnavutluk İyice Yunanistan’a Kayıyor”.Ülger. Cilt IV.Uzgel. ed. sayı 38.2.by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis.Türel. Baskın ORAN (ed. Kurtuluş Savaşından Bu güne Olaylar.). 1999. Türk Dış Politikası. 133 . “The Rise and Fall of the Balkan Idea”. 138 . Ankara. S. “Türkiye Arnavutluk İlişkileri (1990 Sonrası)” Türk Hukuk Dünyası. 129 . Noel Yayınları. 134 . Mustafa “Türkiye-Avrupa İlişkilerinde Balkanlar Faktörü ve Yeni Eğilimler”. İstanbul. İrfan Kaya “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: 1990’lı yıllar. En Uzun On Yıl. “ Religious Changes and patterns in the Balkans. İstanbul. İstanbul. Chicago. Bölgeler. Mouton. “Doksanlarda Türkiye için Rekabet ve Bir İşbirliği Alanı Olarak Balkanlar”. “Türk Dış Politikasına Yön Veren Etkenlerin Işığında TürkBulgar İlişkilerinin Yeri ve Önemi Üzerine Bir İnceleme 1923–2004”. 130 .) Atilla Eralp. Lawrance Hill Boks.Türkeş. 136 .Uzgel. 2005. Yugoslavya’s Ethnic Nightmare. hz. 14th. Osmangzi Üniversitesi. İlhan . ed. 2000. (ed. Ridgeway James.2000. cilt 3.267 128 . “Kosova Politics of Nationalism and The Question of İnternational Intervention.Ankara. Kemal Kirişçi. 2002. İrfan Kaya “Sırplara Göre Kosova Sorunu” Avrasya Dosyası.Uzgel. İmge Kitabevi.

145 .Yasemee. İstanbul. Zikreden Kaynak Halil İnalcık: “Türkler ve Balkanlar” Balkanlar Semineri. 150 . 147 . Darina ‘Bulgarian Turkish Emigration and Return’.).Ünal. Dumbarton Oaks Papers. Printed Office. P. Kevin Featherstone. Harvard Uni. 1969. Washington DC. Kostas Ifantis (Der. Saltukname Metni. Kemal Saybaşılı.16th centuries”. Greece in a Changing Europe. . Yaşar “Balkanlarda Türk Yerleşmesi ve Sonuçları” Bulgaristan’da Türk Varlığı I..Wittek. İlkbahar-Yaz. “Is the Former Yugoslavia Republic of Macenonia a Security Threat to Greece” . Cilt VI. 1995. 1995. A Mirror of the New International Order. S. Mouton. Hasan “Balkanlarda Son Askeri ve Siyasi Durum–1” Yeni Türkiye Dış Politika Özel Sayısı. F.268 142 . No. ed. “A Greek View of Balkan Developments”. “Nationality in the Balkans: The Case of Macedonians”. Kış 1994.K. Hasan “Balkanlarda Arnavur Sorunu”. Speros.Veremis. Güney Göksu Edoğan. sayı:1–2. 146 . Mart-Nisan. Ankara. No: 23-24. 1996. No:2. “ Religious Changes and patterns in the Balkans. 1992. Manchester-New York.Vasileva.: “Yazıdji Oghlu on Christian Turks…” Bulletin of the School of Oriental African Studies. “The Byzantine Legacy and Otoman Forms”.Vryonis. 143 . Cilt 26.Zachariadis Nickolaos.Yücel. 149 .by Henrik Birnbaum and Sperus Urgonis. 1993. 14th. Ortadoğu ve Balkan İncelemeleri Vakfı. 151 . Manchester University.3. 1998. 144 . Thanos.Uryonis. cilt 1. 1976. Aspects of the Balkans. 148 . 1987.A. Mediterranian Quarterly. Avrasya Dosyası. ed. International Migration Review. Fahir İZ: Saltukname I-VII. Balkans.Ünal. Pres. No: 1. 1972. İstanbul.

29 Ekim 1993 7 . 2 April 1994 4 . 25 Ekim 1995 3 . 14 Mart 1995 2 .Milliyet.Financial Times.Turkish Daily News.Turkish Daily News.Zaman. 5 April 1994 5 . 29 Temmuz 1992 . Üsküp.269 GAZETELER 1 .The Guardian. 9 Ocak 1998 6 .Birlik Gazetesi.

net/ethnolog/eth.http://www.tr/Dosyalar/Romanya.tr/Dosyalar/Bosna%20Hersek.hu/country_datasheet.gov.mfa.tr/Dosyalar/Romanya.int/comm/external_relations/ 4 .rand.tika.co.php?id=42 6 .html 3 .gov/cia/publications/factbook/geos/hr.http://europa.co.http://www.org/gif/Map-Balkans-WR.bbc.shtml 8 .tika.gov/publications/factbook/geos/al.shtml 2 .eu.gov.http://nic2.www.http://lgi.bbc.smileinternational.org 11 .http://www.htm# geography#geography 7 .http://www.gif .270 WEB SAYFALARI 1 .cia.http://www.http://www.osi.doc 12 .http://www.http://www.cia.html 9 .balkantimes.uk/turkish/news/story/2004 /01/040109_yunanistan_rehber.grl 10 .http://www.uk/turkish/news/story/2004 /01/040109_yunanistan_rehber.doc 13 .tika.doc 14 .cgi/Greece 5 .com/html2/turkish/country_info_bulgaria.gov.www.hawaii.

İlk ve Orta öğrenimimi İstanbul’da tamamladıktan sonra 1994 yılında lisans öğrenimi için Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde girdim.271 ÖZGEÇMİŞ 1977 İstanbul doğumluyum. Hala Milli Eğitim Bakanlığında Müdür Yardımcısı görevinde meslek hayatımı devam ettirmekteyim. Milli Güvenlik Stratejileri bölümünde 2006 yılında tamamladım. Yüksek Lisans Eğitimimi Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü. 2000 yılında bu bölümden mezun oldum. .

Osmanlı Döneminde Balkanlar.47 .GÖÇ YOLLARI 514 514 Orhan Koloğlu.272 EKLER EK 1 BALKANLAR. OBİV Yayınları. İstanbul. 1993. s.

. arası 2.808 Yugoslavya’dan. Balkan Harbi sonu 440.351 Romanya’dan. Yeni Türkiye. 269. 1923–1960 arası 1.788 Yunanistan’dan.000 kişi göç etmiştir 515 515 Nazif Baydar. 1972’de Bulgaristan’dan 300.000. Balkan Harbine kadar yılda 5–6 bin.000 Türkler) 1960–1980 Bulgaristan’dan.000. 12. “Balkanlar’dan Göç”.015.478 Bulgaristan’dan. 1880’de 200. 36. sığınan diğer 407.s.204. sayı 16.273 EK 2 BALKANLARDAN GÖÇLER Sadece 1877–1878 harbinden 1896’ya kadar çoğunluğu Balkanlardan olmak üzere Anadolu’ya 1.128 130. Türkistan’dan.015 kişi göç etmiştir. Göçler: 1877–1878 harbinde 1 milyondan fazla.205 (374.000. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası Batı Trakya’dan 20.993 Yugoslavya’dan.101 16.1767 .

Uzlaşma. 1933: Türkiye-Yunanistan Samimi Antlaşma Paktı 1933: Türkiye-Romanya Dostluk. Adli Çözüm ve Hakemlik Antlaşması 1929: Türkiye-Romanya İkamet. Ticaret ve Seyrisefain (Deniz Ulaştırması) Anlaşması 1930: Türkiye-Bulgaristan Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması 1930: Türkiye-Yunanistan Dostluk. Uzlaşma ve Hakem Muahedenamesine Ek). Uzlaşma ve Hakemlik Antlaşması 1930: Türkiye-Yunanistan İkamet Ticaret ve Seyrisefain Anlaşması 1930: Türk-Yunan Bahri Kuvvetlerin Tahdişdi Protokolü (30 Ekim 1930 Tarihli Dostluk Bitaraflık.274 EK 3 Atatürk Döneminde Türkiye İle Balkan Ülkeleri Arasında İmzalanmış Olan Başlıca Anlaşmalar (1923– 1938)516 1923: Türkiye-Yunanistan Ahali Mübadelesine Dair Anlaşma 1923: Türkiye-Yunanistan Sivil Tutukluların ve Savaş Esirlerinin Mübadelesine Dair Anlaşma 1923: Lozan Barış Antlaşması ve ekleri 1923: Türkiye-Arnavutluk Dostluk Antlaşması 1923: Türkiye-Arnavutluk Tabiiyet Anlaşması ve İkamet (Oturma) Sözleşmesi 1925: Türkiye-Bulgaristan Dostluk Antlaşması ve İkamet (Oturma) Sözleşmesi 1925: Türkiye-Yugoslavya Barış ve Dostluk Antlaşması 1927: Türkiye-Arnavutluk Konsolosluk Sözleşmesi 1927: Türkiye-Bulgaristan Ticari Modüs Vivendi 1928: Türkiye-Bulgaristan Ticaret ve Sayrisefain (Deniz Ulaştırma) Antlaşması 1928: Türkiye-Romanya Ticari Modüs Vivendi 1929: Türkiye-Bulgaristan Tarafsızlık. Tarafsızlık. Saldırmazlık. Hakemlik ve Uzlaşma Antlaşması .

Adlî Yardımlaşma. Yugoslavya ve Yunanistan PTT Servisleri Arasında İşbirliği İçin Özel Düzenleme 1936: Dobruca Türklerinin Göçüyle İlgili Türkiye-Romanya Anlaşması 1936: Türkiye-Yugoslavya İkamet Sözleşmesi 1936: Türkiye-Yugoslavya Ticaret ve Seyrisefain Anlaşması 1937: Türkiye-Yunanistan Kaçakçılığının Men ve Takibi Mukavelenamesi (Sözleşmesi) 1938: Balkan Paktı Devletleri İle Bulgaristan Arasında Antlaşma 1938: Türkiye-Yunanistan Arasında 1935 Kliring Anlaşmasına Ek Protokol 1938: Türk-Yunan Anlaşması 1938: Türkiye-Romanya Ticaret ve Tediye (Ödeme) Anlaşması Bilal Şimşir. Yarını. “Balkanlar ve Türkiye”. Hakemlik ve Uzlaşma Antlaşması 1933: Türkiye-Yugoslavya Mitekabil Mutalebatın Tesfiyesine Müteallik İtilafname 1933: Türkiye-Bulgaristan Baytarî (Veteriner) Sözleşmesi 1933: Türkiye-Bulgaristan Ödeme (Tediyeleri Tanzim eden) Anlaşması 1934: Türkiye-Yugoslavya Ticaret Anlaşması 1934: Türkiye-Yunanistan Kliring Anlaşması 1934: Meriç Nehrinin İki Sahilinde Su Tesisatının Düzenlenmesine Dair Türkiye-Yunanistan İlamnamesi 1935: Türkiye-Yunanistan Kliring Anlaşması 1935: Türkiye-Romanya Ticaret ve Kliring Sözleşmesi 1935: Türkiye.39-40 516 . Bursa 2002. Yugoslavya ve Yunanistan PTT İdareleri arasında Posta ve Telekomünikasyon Alanında Birlikte Çalışma İçin Özel Uzlaşma 1936: Türkiye. Balkanlardaki Türk Kültürünün Dünü Bugünü. Çekoslovakya. s. S aldırmazlık. Romanya.275 1933: Türkiye-Romanya Ticaret Sözleşmesi 1933:Türkiye-Yugoslavya Dostluk. Romanya.

1 medrese Niş. Balkanlardaki Türk Kültürünün Dünü. Edirne. Murat Döneminde. 2 türbe. Dimetoka. 1 hamam.1 cami Siroz. 1 köprü.1 köprü Malkara.276 EK 4 Balkanlara Açılış Dönemi 1352–1450 Arası Balkanlarda İnşa Edilen Osmanlı Eserleri517 Orhan Bey Döneminde.1 cami İştip.2002 s. Yarını. 1 zaviye (misafirhane). I.3 cami. 1 hamam. 1 imarethane (aşevi).1 cami. 1 imaret. 1 saray İpsala. 1 kervansaray. “Türklerin Rumeliye İlk Geçişler ve İskan Faaliyetleri”. 1 saray Filibe.1 cami Edirne.1 cami. 2 hamam. 1 medrese. 1 zaviye. Yıldırım Bayezıt Döneminde. Bolayır-: 1 cami.1 cami. 1 türbe Ezine. 2 hamam Sezai Sevim. 2 saray. 4 cami.1 cami Olarak toplam sekiz eser yapılmıştır.4 cami.1 cami Gelibolu.47-49 517 .1 cami Filibe. 1 türbe Ferecik.1 cami. Bugünü. Bursa. 1 medrese ve 1 kervansaray inşa edilmiştir. 2 hamam. 1 kervansaray Olarak toplam 9 cami.1 saray. 1 imarethane. 2 zaviye (aşevi) Drama.

Celebi Mehmet Döneminde. 9 hamam. 1 hamam Serez. 2 hamam.1 cami.1 hamam Ezine. 1 kervansaray Galya.1 mescit.2 cami Edirne. 4 zaviye. 1 bedesten. 5 hamam.1 cami Malkara.1 cami Kosova. 1 zaviye olarak 15 eser inşa edilmiştir. 1 imaret. Dimetoka. 1 medrese. 1 türbe Gelibolu.1 cami Vize. 1 hamam.2 cami Karaferye.1 cami. 1 hamam. Gümülcine.3 cami.1 zaviye (aşevi). 1 kervansaray. 5 imaret.1 zaviye Kızdalık. 1 hamam.1 mescit. 8 hamam.2 cami Kesriye. Çirmen.1 zaviye Toplam 11 mescit cami. II. 1 hamam Karlova-1 cami Yenive Zağra. 1 imaret.10 cami. 1 imaret Silistre.1 cami. 1 zaviye. 1 tekke Filibe. 1 han. 1 1 hamam. 2 medrese.1 han İnecik.1 cami. 1 kervansaray . 7 han.1 cami Toplam 13 cami. 1 bedesten. 1 medrese. 1 hamam Niğbolu.1 cami.2 medrese. 2 cami Kilisecik. 1 zaviye Gelibolu.46 cami.6 cami. 1 imaret. 1 imaret.1 cami Poyracık. 1 zayiye Dimetoka. 2 mektep. 1 mektep Kayapa.1 cami. 1 hamam. 6 han. 1 saray.277 Eskizağra. 3 türbe Hasköy.1 cami Tırnova.1 cami Edirne. 1 medrese. Murat Döneminde. 3 türbe. 8 medrese. 1 imaret. 3 imarethane. 1 kervansaray olarak 29 eser inşa edilmiştir.

8. 6 zaviye-tekke. 19 han-kervansaray. Murat.1 cami Selanik.29. . II.1 cami Toplam 80 cami (46 Edirne).16. 7 türbe olarak 168 eser inşa edilmiştir. 1 mektep Serez.1 cami.3 cami. Tüm zamanlarda 3 bin küsur (3399) dur. 2 hamam. 10 imarethane.1 cami. 26 hamam (9 Edirne). Orhan Gazi.1 hamam Uzunköprü. 1 medrese.1 hamam Manastır. 2 zaviye. I. 1 hamam Vize.1 cami Tırhala.168 olmak üzere toplam 236 eser inşa edilmiştir. 1 han Vidin. Çelebi Mehmet–15. Yıldırım Bayezıt. 20 medrese. 1 medrese. Murat.278 Yarbolu. 1 imaret Niğbolu.1 cami Üsküp–2 cami.

gif .org/gif/Map-Balkans-WR.smileinternational.279 EK 5 BALKANLAR518 518 http://www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful