You are on page 1of 3

Trkiye'de kapitalist sre Trkiye uygulama farkl l klar olsa da 1923 ten beri Bat kapitalist sisteminin iersinde

yer alm t r. Ama geli mi lik dzeyine bu yamal kapitalist sistem iersinde kalarak kamazd n z. yle de oldu. Hem Bat n n geldi i smrgecili i, sanayi hareketleri gibi uzun bir tarihsel sreci vard . Dnya haritas n a p bak n Afrika da, kenarda k ede ne kadar lke, ada varsa e itli Avrupa lkelerinin smrgesi olmu tur. Oralardan toplad madenleri, zenginlikleri lkesine getirip i lemi , sonra onlar ba ka lkelere satm t r. Kimileri insan ticareti yapt , kleleri a r i lerde al t rd lar. Avrupa bylece gittike zenginle ti. Sanayiyle bilim, ticaret, ara t rma geli tirme byd. Sanat hareketleri insanlar n zekas n ve d nce ufuklar n at . Siyaset, bilim bunlardan feyiz ald . Din devlet idaresinden, siyasetten uzakla t r ld . Dinin getirdi i hurafeler bilimsel geli melerle bir bir rtld. Avrupa byle srelerden geti. Ama onlardaki smrgeci kapitalistle menin roln unutmamak gerekir. Almanya yla ittifak halinde sava a giren Osmanl , ittifak n yenilgisiyle anakkale de ba ar lar gstermi olsa da sonuta Bat itilaf lkelerinin i galine u rad . Rusya da proleterya devriminin olmas i leri epey de i tirmi ti. E er bu devrim olmasayd o zaman bu i gale Rusya da kat lacak ve Trkiye nin, o zamanki ad yla Osmanl n n yeni bir cumhuriyet olmas mmkn olacak m yd , pek mmkn grnmyor. Trkiye de kimi evreler komnist devrimi be enmezler ama yeni Trkiye cumhuriyetinin var olmas ndaki nemli bir nedenin bu oldu unu grmezler. Osmanl n n ittifak Almanlar, o s ralar Rusya da arand iin svire de bulunan Lenin in teklifiyle kar la m lard . Lenin onlara kendisini Finlandiya zerinden Rusya ya girmesini sa lamalar halinde idareyi ele geirip Rusya y sava tan ekece i szn vermi ti. Bunu bir ans olarak de erlendiren Almanlar onun bu gizli yolculu una yard mc olmu lard . Geri devrimden sonra farkl bir sistemle kar la mak onlar hi de memnun etmemi ti. Dnyadaki geli meleri gren ABD, itilaf devletleri saf nda sava a kat lm ve kapitalizmle sosyalizm aras nda kutupla maya giden dnyada kapitalizmin izgisini, emperyal karlar n korumak iin yapt r mc bir duru stlenmeye ba lam t diyebiliriz. Mesela ABD nin Rusya da sosyalist hareketin ykseldi i bin dokuz yz on yedide sava a kat lmas bir rastlant olamaz. Dnyada yeni bir yap lanma (sosyalist) hareketini grmeye ba lam t . Dnya bir gei dnemini ya yordu. arl klar, k rall klar, imparatorluklar bir bir gidiyordu. Bunun alternatifinin sosyalizm yerine cayd r c ve ekici olabilecek cumhuriyet ve demokrasi tan ml kapitalist sistemler olmas n ngren, sevk eden bir g olarak ortaya kt . Milletler Cemiyeti program n ilan etti. ABD ba kan Wilson otoriter hkmetler yerine (krall klar kastetse de sosyalist idare tarz na da bir at f oldu u grlebilir) demokratik hkmetlerin (kapitalist ve emperyal mant n kontrol olarak) o lkelerin lehine olaca n a klam t r. Bundan kuvvet alan lkelerde k rall klar bir bir y k l p yerlerine kapitalist cumhuriyetler kurulmu tur. Almanya, Avusturya, Macaristan bunlardand r. Sava n son a amas nda ngiltere, Fransa, talya, ABD gibi byk itilaf gleri Anadolu ya Yunan ordusunun kmas n izlemi lerdi. ngiltere Lloyd George hkmeti sava konusunda daha istekliydi ki yoksul ve zay f Yunanistan n bundan destek ald anla labilir. Ama btn itilaf lkeleri byle de ildi, mesela Fransa daha bar l davran yordu. O s rada Sovyetler Birli i de itilaf devletlerine Trk-Yunan sava na kat lmamalar hususunda uyar ieren bir nota vermi tir ki bu kar taraf n hareketlerine set eken, gzda veren nemli bir tav r olmu tur. Ayn zamanda silah yard m nda bulunur. Fransa dan da silah sa lan r ki bu da itilaf glerinin aras nda tam bir anla ma olmad n gsterir. Sonu Yunanistan n yenilgisi olunca itilaf, pazarl k ve yapt r m gcn kaybetmemeye al m t r. Asl nda burada Trkiye nin sosyalist sisteme kaymamas bile onlar iin yeterli bir zafer olmu say labilirdi. Zaten Trkiye de bin dokuz yz onlardan sonra yerel unsurlarca bir kapitalistle me hareketi de geli meye ba lam t . Daha sonraki a amalarda da sosyalistlerin (komnist) bask ve ortadan kald rmaya gidildi ini gryoruz. Trkiye de a da l k olarak ifade edilen terim asl nda kapitalistle menin bir ifadesidir.

Sosyalist sistem kar s nda bu terimin kullan lmas ndan ka n ld , zerinin maskelendi i izlenimini edinmek zor bir ey de il. Bin dokuz yz yirmi teki zmir ktisat Kongresinde, yakla k iki ay sonra yap lacak Lozan Bar Antla mas n n taraf itilaf kamp na, Sovyet dostlu unun srdrlecek olmas na ra men kapitalist yoldan gidilece inin mesaj verilmi ti. Bunun yan nda d politikada macerac l k reddedilmi , fetihilik ele tirilmi , slamc l k ve Turanc l n da gc ve boyu a an siyasetler oldu u ele tirisi getirilmi ti ki bu da sanki gcn varsa yapars n gibi tehlikeli bir anlay s zd rmas na getirilmi tir. Bunlarla smrgeci kapitalist Bat ya, itilaf devletlerine antla madan nce bekledi i dzen sinyalleri verilmi olmaktayd . Bylece elde hem Yunanistan a kar galibiyet hem de kurulacak yeni devletin esaslar yla antla ma masas na oturulmu tu. Hemen arkas nda sava ta onu desteklemi sosyalist bir lke ve sistem vard . Trkiye nin yle bir sisteme kaymas Bat n n daha sonraki a amalarda hareket alan n daraltabilecekti. Ama kendisine yak n bir sistem (yani kapitalizm) iersinde kal rsa kontrol etmek daha kolay olacakt . Bundan sonraki srece bakt m zda yle de olmad m ? Arka planda duran Amerika g kazand ktan sonra daha n plana kt ve kontrol eline ald . Burada o zamandan bugne ekillenmi bir politika grlyor. Sovyetler i bir kozmu gibi kar tarafa gsteriyor, e er bize ters gelirseniz bu kozu kullanmaya ba lar z gibisinden bir blf yap l yor ki sonraki dnemlerde de bu politika srdrld. Bat da bu blf yutar grnd. Madem kendi kamp nda kalmak isteyen bir lke var, bunu niin reddetsin? Bir bak ma itilaf kamp na bak n, biz de sizin gibi olmak istiyoruz, ayn sistemi takip etmek istiyoruz, aram zda z tla ma olacak bir ey yok, denmek isteniyordu. Trkiye sosyalizme gese sava devam eder miydi? Hay r, sanm yorum. Tut ki sava kt , sosyalizme getikten sonra devam edecek byle bir sava belki birok lkenin de sosyalist devrime gemesine neden olacakt . kinci dnya sava nda byle olmad m ? Ama zaten onlar n sava mak gibi bir niyeti olsa bunu Yunanistan n giri ti i sava esnas nda yaparlard . Sonuta Trkiye Bat n n arka bahesi olarak kald . Sovyet kozu ise oynad n zannetti i, kar taraf n da yutar grnd bir oyun oldu. kinci dnya sava ndan sonraki evreye gelince kinci dnya sava dnyada yetmi milyona yak n insan n ld trajik bir sava . Sovyetlerin asker-sivil toplam kayb yirmi milyonun zerinde oluyor. in toplamda yirmi milyon insan n kaybediyor. Tabii sava sonras dnyada ka n lmaz olarak yeni bir denge ve ekillenme ba l yor. Trkiye sava d nda kalmay ba arm t r ancak dnya eski dnya de ildir. Kapitalist dnyayla sosyalist dnya ars ndaki hatlar belirgin hale gelmektedir. Sava tan nce de devlet kapitalizmiyle liberal kapitalizm ars nda mevzi eki meleri vard . M. Kemal le nn aras nda bu konuyla ilgili bir anla mazl k sryordu, hatta nn ba bakanl ktan ayr ld . nn devletili i savunurken liberal kapitalist olan Celal Bayar destekleniyordu. ktisat ba kanl na getirildi, Bankas n kurmakla grevlendirildi. kinci dnya sava n n sonunda CHP iersinde Celal Bayar, Amerikan kolejinden mezun Adnan Menderes, Fuat Kprl ve ate li bir Atatrk olan Refik Koraltan muhalefet bayra n at lar. nemli bir k r lma noktas n iftiyi Toprakland rma Kanunu olu turuyordu. Bu siyasi sistemde s n fsal safla man n da nemli bir i aretiydi. Adnan Menderes zengin bir ifti ailesinden gelmeydi. Toprak reformunu ngren yasaya kar daha sonra iktidar olacak muhalefet bu yasan n kmas n istemeyerek a al n yan nda yer alm t . Sava n sona ermesinden sonra atom bombas kullanan Bat kamp na kar kendini daha sa lama almak isteyen Sovyetler in lideri Stalin Bo azlardan s, Do u dan toprak istedi. Buna kar n ABD Truman doktrinini ortaya att . Bylece Truman doktriniyle Yunanistan, Trkiye kendi saf nda tutuldu. Bu doktrin komnizmin glgesindeki lkelere ekonomik ve askeri yard m ierir, onlar n sosyalist blo a kaymas n nlemeyi amalar. Bu konuda her iki lkeye de maddi yard m yap lm t r. erdeki muhalefetle Amerikanc l k da h z kazanm t r. Kore de Trkiye ABD ye asker yard m yapm , Nato ya girmek iin

kendini kan tlamaya al m t r. ABD askeri sleri de Trkiye de kurulmu tur. ABD so uk sava ta slamc l kullanarak petrol bulunan bu blgelere yerle me olana bulmu tur. K rk be te yap lan San Francisco Konferans nda ok partili sisteme geilece i sz verildi. Zaten haz r bir muhalefet vard . Trkiye denge politikas n bozarak, kapitalist kamptaki yerini sa lamla t rmaya al arak so uk sava a dahil oldu. Sosyal politikalar (Be y ll k kalk nma plan , Ky Enstitleri vb.) terk edildi. Liberal kapitalist kadro iktidar seimler yoluyla ald . Kore ye asker gnderildi, Nato ya girildi. Kitleler oylar nda devlet ideolojisini temsil eden partiyi de il sermaye ve a al n temsilcisi partiyi tercih ediyorlard . kincisi kitlelere sermaye zgrl n savunarak, siz de bu imkanlara kavu abilirisiniz gibi aldat c bir mesaj veriyordu. Ki sonraki dnemlerde de sermaye partileri hep bu st rtl argman kullanm lard r. nk kapitalist bir sistemde feodal etkiler alt ndaki bir toplumda sizin gereki nerilerle cazip olman z zor oluyor. Bir de din DP yle siyasete alet edilmeye ba land . mam-hatip, slam okullar kuruldu, 67 Eyll olaylar bu dnemde ya and . Demokrasi denilen ey sermayenin egemenli i, oyun alan olmu tur. Bu milletin egemenli iymi gibi grnr. Sonra malum, btn sosyal siyasetler, ayd nlanma hareketi ortadan kald r ld , krizler ve arkas ndan darbe geldi. Onlar idam edildi ama b rakt klar icraatlar temizlenmedi, ayn h zla bugne kadar sregeldi. Yani e itimde, sosyal hayatta yap lan tahribat zerinde en az ndan eskiye dnk olarak bile bir iyile tirme yap lmad . Mesela Ky Enstitlerinin yeniden faaliyete geirilmesi, e itime sokulan slamc l n kald r lmas gibi vs. konular. Bunlar yap lmad ktan sonra siz ssl psl bir anayasa yapsan z n olcak. Hatta bu iktidar n Amerikanc la mada yapt klar bir kazan olarak da muhafaza edilmi tir. O zaman bu adamlar niye idam ettiniz diye sorarlar. ktidar olan kapitalistler olsa da darbeler sosyalizme, sosyalistlere kar yap lm , oklar onlara ynelmi tir. Tabii devleti kapitalizmin yolundan sap p liberal kapitalizme ynelen iktidarlar da bu oklardan nasibini alm t r. Bugn siville me ve demokratikle me sorunlar kap y iyice alm vaziyette. Statko bununla eli me halinde grlyor. Ezilen halklar sorunundan e itime, siville me ve demokratikle meye kadar kar t tav r srdrld. Ama hem devleti kapitalist yap hem sivil kapitalist yap bugne kadar siville me ve demokratikle menin nnde engel olarak durmad m ? Bu s rada halk, insan n geli imi, zgrl vs. ne oldu?