10.

SINIF

ATOMUN YAPISI

K‹MYA

z y

x

ATOMUN YAPISI

• Atom ve Elektrik • Atom Modellerinin Tarihsel Geliflimi • Kuantum Mekani¤inin Geliflimi • Atomun Kuantum Modeli • Ba¤›l Atom Kütlesi Yaklafl›m› ve Mol Kavram›

5

K‹MYA

ATOMUN YAPISI ATOM VE ELEKTR‹K

10. SINIF

Baz› cisimleri pozitif (+) ya da negatif (–) elektrik yükü tafl›rlar. Her ikisi negatif ya da pozitif yüklü iki cisim birbirinin iterken, negatif ve pozitif yüklü iki cisim birbirlerini çeker (nötürlerler). Bütün maddeler yüklü parçac›klardan oluflur. Elektriksel olarak nötür olan bir cisim, eflit say›da negatif ve pozitif yüke sahip oldu¤u için net yükü s›f›rd›r.E¤er pozitif yük say›s› negatif yük say›s›ndan fazlaysa, cisim net pozitif yüke sahiptir. E¤er negatif yük say›s› pozitif yük say›s›ndan fazlaysa, cisim net negatif yüke sahiptir. Saçlar›m›z› tararken oldu¤u gibi, cismin sürtünmesi sonucunda bir durgun elektrik yükü oluflur. Bu olayda sürtme ile bir k›s›m negatif yükler ayr›l›r (fiekil – 1). Bir cismin bir ucu pozitif yükle yüklendi¤inde, di¤er ucunda ayn› miktarda negatif yük oluflur ve böylece yük dengelenmifl olur.

(a)

(b)

fi e k i l – 1 : (a) Elektrik yüklü ebonit tarak. E¤er ebonit tara¤› bir kumafla sürtersek durgun yük oluflur ve yaklaflt›r›ld›¤›nda ka¤›t parçalar›n› çeker. (b) Ortadaki resimde her iki cisim de pozitif elektrik yükü tafl›r. Benzer yük tafl›yan cisimler birbirini iterler. Soldaki cisimler herhangi bir elektrik yükü tafl›mad›¤›ndan birbirileri üzerine kuvvet uygulamazlar. Sa¤daki cisimler z›t yükler tafl›rlar (biri pozitif ve di¤eri negatif) ve birbirilerini çekerler.
fiekil – 2

+ – N S

fiekil – 2 deki elektrik yüklü parçac›klar›n, bir manyetik alandan geçerken nas›l davrand›klar› görülmektedir. Manyetik alanda bu parçac›klar alana dik bir düzlemdeki do¤rusal yollar›ndan saptamaktad›r. Manyetik alan›, kuzey kutbundan güney kutbuna do¤ru, gözle görünmeyen “kuvvet çizgileri” fleklinde düflünürüz.

Elekt ronlar›n Keflfi
Bugün bildi¤imiz eski tip bilgisayar monitörleri ve televizyon ekranlar› katot ›fl›nlar› tüpü (KIT) denen bir düzenek içerir.KIT, bilgisayar monitörü ve televizyonlar›n kalbidir. ‹lk katot ›fl›n› tüpü Micheal Faraday taraf›ndan, yaklafl›k 150 y›l önce yap›lm›flt›r. Faraday, havas› boflalt›lm›fl bir cam borunun iki ucuna bir do¤ru ak›m üreteci ba¤lam›fl, tüpün negatif uç ba¤lanm›fl ucundan, yani katodundan ç›kan ›fl›n›n pozitif uç ba¤lanm›fl ucuna yani anoda gitti¤ini görmüfltür. Böylece Faraday katot ›fl›nlar›n›n keflfini gerçeklefltirmifltir. Daha sonraki araflt›rmac›lar katot ›fl›nlar›n›n tüp içinde bir do¤ru boyunca yol ald›klar›n› ve katodun yap›lm›fl oldu¤u maddeye (demir, platin, vb.) ba¤l› olmad›klar›n› bulmufllard›r.

Faraday Kanunlar›
1. Kanun: Bir elektroliz olay›nda katot ve anot reaksiyonu sonucu meydana gelen cismin kütlesi, eletrolitten geçen elektrik ak›m›n› miktar› ile do¤ru orant›l›d›r. 2. Kanun: Ayn› elektrik ak›m› miktar› ile meydana gelen cisimlerin farkl› kütleleri, o cisimlerin eflde¤er gram kütleleri ile do¤ru orant›l›d›r. Faraday kanunlar›ndan anot ve katotta toplanan madde miktar› m=A.Ι.t (A= maddeye ba¤l› bir sabit) formülünden hesaplanabilir. Burada Ι.t de¤eri devreden geçen yük miktar›na (Q) eflittir. Örne¤in; AgNO3 çözeltisinden 1x118 mg Ag a盤a ç›karan elektrik yükü miktar› 1 coulomb (C) tur.

6

10. SINIF

ATOMUN YAPISI

K‹MYA

fiekil –3 Katot Ifl›nlar› Tüpü:William Crooks’un gelifltirdi¤i katot ›fl›n› tüpü

Gerçekte katot ›fl›nlar› gözle görülmezler. Ancak çarpt›klar› bir yüzeyden yayd›klar› ›fl›kla görülebilirler. Katot ›fl›n› tüpünün ucu ›fl›ldayabilen maddelerle boyan›r ve böylece katot ›fl›nlar› görülebilir. Yüksek enerjili bir ›fl›n›n bir madde yüzeyine çarpmas›yla ›fl›k yay›lmas›na fleurasans denir. Katot ›fl›nlar›n›n önemli bir özelli¤i de elektrik ve manyetik alanda, t›pk› negatif yüklü bir parçac›k gibi sapmaya u¤ramas›d›r. Yo¤unlaflt›r›c› Plakalar (E)

+ N S

– M›knat›s
fiekil – 4 Bir elektriksel alanda katot ›fl›nlar›n›n sapmas›. Katot ›fl›nlar› demeti soldan sa¤a do¤ru elektriksel olarak yüklü plakalar (E) boyunca hareket ederken sapmaya u¤rarlar. Beklendi¤i gibi, negatif yüklü parçac›klar saparlar. fiekil – 5 Bir manyetik alanda katot ›fl›nlar›n›n sapmas›. Katot ›fl›nlar› demeti soldan sa¤a do¤ru m›knat›s alan›nda (M) hareket ederken sapmaya u¤rarlar. Beklendi¤i gibi negatif yüklü parçac›klar saparlar.

1897 de J.J. Thomson flekil – 6 daki yöntemi kullanarak, katot ›fl›nlar›n›n kütlesinin (m) yüküne (e) oran›n›, yani m/e de¤erini hesaplad›. Yine Thomson, katot ›fl›nlar›n›n, bütün atomlarda bulunan, negatif yüklü temel parçac›klar oldu¤unu ileri sürdü. Katot ›fl›nlar›n›n özellikleri katotun bilefliminden ba¤›ms›zd›r. Bundan sonra katot ›fl›nlar›na elektron ad› verilir. Bu terimi ilk defa kullanan bilim insan› George Stoney’dir.

+ N S

fiekil – 6: Katot ›fl›nlar›nda kütle – yük, m/e oran›n›n belirlenmesi. E¤er katot ›fl›nlar› demetini elektriksel ve manyetik alan kuvvetleri ters yönde dengelerse, ekrana çarpan katot ›fl›nlar› sapmaya u¤ramazlar. Elektrik ve manyetik alan kuvvetleri di¤er verilerle birlikte bilindi¤inde, m/e de¤eri hesaplanabilir. Yap›lan duyarl› ölçümler sonunda bu oran –5,6857 . 10–9 g/C bulunmufltur (katot ›fl›nlar› negatif yüklü olduklar›ndan, kütle –yük oran› da negatiftir).

7

K‹MYA

ATOMUN YAPISI

10. SINIF

Robert Millikan 1906 – 1914 y›llar› aras›nda bir dizi “ya¤ damlas›” deneyi yaparak elektron yükünü (e) tayin etmifltir (fiekil – 7 ). Elektronun yükü 1,6022.10–19 C dur. Bu de¤er, elektronun kütle / yük ba¤›nt›s›nda yerine konuldu¤unda, kütle (m) için, 9,1094.10–28 g de¤eri bulunur.

Millikan’›n Ya¤ Damlama Deneyi

fiekil – 7 X – ›fl›nlar› (X) gibi ›fl›nlar iyonlar (elektrik yüklü atom ya da moleküller) oluflturur. Bu iyonlardan baz›lar› damlac›klara kat›larak, onlar› yüklü hale getirir. Elektirik yüklü plakalar aras›na gelen damlalar›n h›z› ya artar ya da azal›r. H›z›n nas›l de¤iflece¤i damlac›klar üzerindeki yükün büyüklü¤üne ve iflaretine ba¤l›d›r. Millikan, çok say›da damlac›¤›n davran›fl›n› inceleyerek elde etti¤i sonuçlardan hareket etmifl ve bu damlac›k üzerindeki yük–büyüklü¤ünün, q, elektron yükünün, e, katlar› oldu¤unu bulmufltur. Yani, q=ne ( n = 1, 2, 3, ...) oldu¤unu saptam›flt›r.

Elektron, bütün atomlarda bulunan temel bir tanecik oldu¤u kabul edildikten sonra, bu elektronlar›n atom içinde nas›l bulunduklar› araflt›r›lmaya bafllanm›flt›r. Öne sürülen çeflitli modeller içinde J. J. Thomson’un atom modeli en fazla taraftar toplayan model olmufltur. Thomson’a göre, nötür bir atomda eksi yükü dengeleyen art› yükler bulunmal› ve bu art› yükler bulut fleklinde olmal›d›r. Elektronlar bu pozitif yük bulutu içinde yüzmelidir. (fiekil – 8)

+2

+2

+2

Helyum atomu He

Helyum iyonu He+

Helyum iyonu He2+

fiekil – 8:Bu modele göre helyum atomu pozitif bir yük bulutu (+2) ve iki elektron (–) tafl›r. E¤er helyum atomu bir elektron kaybederse, yük kazan›r ve bir iyon olur. Bu iyon He+ fleklinde gösterilir ve +1 net yüke sahiptir. E¤er helyum her iki elektronunu da kaybederse He2+ iyonu oluflur.

8

10. SINIF

ATOMUN YAPISI
Moseley Deneyleriyle Atom Numaral›r›n›n Belirlenmesi

K‹MYA

1913 de H. G. J. Moseley elementlerin X – ›fl›n› spektrumlar› üzerine yap›lan baz› çal›flmalar gerçeklefltirmifltir. X – ›fl›nlar›, elektromanyetik ›fl›malar›n yüksek frekansl› bir fleklidir. Katot ›fl›nlar›n›n (elektronlar) katot–›fl›nlar› tüpünün anoduna çarpt›r›lmas› ile elde edilir. Anot hedef olarak adland›r›l›r. Moseley, X – ›fl›nlar› sal›n›m›n› elektronlar›n atom çekirde¤ine daha yak›n bir enerji seviyesine geçiflleri ile aç›kland›. Moseley, elektron kabuklar›n›n enerjisi çekirdek yüküne ba¤l› oldu¤una göre, yay›nlanan X – ›fl›nlar›n›n frekans›n›n da hedef atomlar›n çekirdek yüklerine ba¤l› olmalar› gerekti¤i sonucunu ç›kard›. Son gelifltirilen teknikleri kullanan Moseley, X – ›fl›n› spektrumlar›n›n foto¤raflar›n› elde etti ve spektrum çizgilerini frekanslar›na ay›rd›. Ca dan Zn ye kadar olan elementler için elde etti¤i spektrumlar fiekil–9 da gösterilmifltir.

fiekil – 9: Baz› elementler için Moseley’in X–›fl›n› spektrumlar› En üstteki Ca dan bafllayarak her element için iki çizgi görebilisiniz. Ardarda gelen her elemente çizgiler sola do¤ru, deneyde kullan›lan X–›fl›nlar›n›n frekans›n›n artma yönünde kaymaktad›r. ‹kiden fazla çizginin görüldü¤ü yerlerde örnek, safs›zl›k olarak bir ya da daha çok element içermektedir. Örne¤in, dikkat edilirse Co spektrumundaki çizgilerden biri Fe spektrumundaki bir çizgiye denk gelmektedir. Bir di¤eri de Ni spektrumundakine denktir. Bir bak›r çinko alafl›m› olan pirinç, iki Cu için, iki de Zn için spektrum çizgileri göstermektedir.

Ca. Ti. V. Cr. Mn. Fe Co Ni Cu Pirinç

fiekil – 9

Moseley, X–›fl›nlar› frekans› ile elementlerin çekirdeklerindeki yük say›s› ve Mendeleev’in periyodik, çizelgesindeki yerleri aras›nda bir iliflkinin oldu¤unu buldu. Örne¤in, çizelgedeki onüçüncü element olan alüminyumun atom numaras› 13 olarak iflaretlendi. Moseley eflitli¤i ν = A(Z – b)2 olup, burada ν, X–›fl›n›n›n frekans›, Z atom numaras›, A ve b sabitlerdir. Moseley bu iliflkiyi kullanarak üç yeni elementi önceden tahmin etmifltir. (Z = 43,61 ve 75). Bunlar, s›ras›yla 1937, 1945 ve 1925 te keflfedilmifllerdir. Böylece, periyodik çizelgenin, üzerinde çal›flt›¤› kesiminde (Z = 13 ten Z = 79 a kadar) yeni bir elementin bulunamayaca¤›n› ispat edilmifltir. Mevcut tüm atom numaralar› kesinlefltirilmifltir.

9

000 de biri. elektronlar›n atom içindeki da¤›l›m› ile ilgili baz› bilgiler edinebileceklerini umuyorlard›. 2. bir teleskop ucuna yerlefltirilen çinko sülfür tabakas›na çarpt›klar› zaman meydana getirecekleri ›fl›lt›lar yard›m›yla saptanacakt›. bu modelinde her atomun belirli say›da elektron ve bu eksi yükleri dengeleyecek kadar art› yükten olufltu¤unu düflünüyordu. Bu saç›lmay› inceledikleri zaman. çekirdek yüküne eflit say›da elektron bulunur. Art› yük ortam› – – Elektronlar – – – – – – – – – fiekil – 10 1909 da Rutherford ve yard›mc›s› Hans Geiger. Bu deney de çok ince alt›n yapraklar›na alfa parçac›klar› gönderdiler ve afla¤›daki verileri elde ettiler. atomun iç yap›s›n› ortaya ç›karmak için. Alfa parçac›klar›n›n ço¤u alt›n yapraktan sapmaks›z›n geçer. ancak baz› alfa parçac›klar› bulut içinde elektronlarla karfl›laflt›klar›nda hafif saç›lmaya ya da sapmaya u¤rayacaklard›.K‹MYA ATOMUN YAPISI ATOM MODELLER‹N‹N TAR‹HSEL GEL‹fi‹M‹ 10. Rutherford’un beklentisine göre. çekirdek denen çok küçük bir bölgede yo¤unlafl›r. alfa parçac›klar› demeti. Bu atom modeli flu özelliklere sahiptir. atomun yap›s›nda pozitif (+) ve negatif (–) parçac›klar›n varl›¤›n keflfettikten sonra bir çok bilim insan› taraf›ndan kabul gören atom modelini oluflturmufltur. Atomun çok büyük bir k›sm› bofl bir uzay parças›d›r. 1. Bir atomun kütlesinin çok büyük bir k›sm› ve pozitif yükün tümü. SINIF Thomson. ★ Yaklafl›k 20. Atomun kendisi elektrik yükü bak›m›ndan nötürdür. Alfa parçac›klar›n›n saç›lmas›. Thomson. art› yüklerin elektronlar›n› içine alacak flekilde hareket eden bir atmosfer oluflturdu¤unu düflünmüfl ve ayn› erikli pudingteki eriklerin hareketine benzetmifltir. Fakat baz›lar› büyük aç›lar yaparak saparlar. J. Bu modeli Thomson erikli pudinge benzetmifltir. Bunun için Thomson’un atom modelini (küresel pozitif yük bulutu içinde da¤›lm›fl elektronlar) temel ald›lar. Pozitif yükün büyüklü¤ü her atomda farkl›d›r ve elementin atom kütlesinin yaklafl›k yar›s›d›r. Thomson. bulutun ince kesimlerinden geçerken büyük oranda bir sapmaya u¤ramayacak. ★ Yine bir kaç tanesi yapra¤› geçemez ve tam geriye döner. alfa parçac›klar›ndan yararlanarak bir dizi araflt›rma yapt›lar. yapra¤› geçerken önemli miktarda sapar. 10 . Çekirde¤in d›fl›nda. ★ Alt›n yapra¤a gelen α parçac›klar›n›n büyük ço¤unlu¤u sapmaya u¤ramadan geçer. J. 3. Rutherford deneyle ilgili aç›klamas›n› atom çekirde¤i olarak bilinen bir atom modeli üzerine kurdu. Teleskop Kurflun Blok Alfa parçac›klar› Alt›n yaprak fiekil – 11: Teleskop alt›n yapra¤› içeren çember etraf›nda dönebilmektedir.

Dalga. Uzun bir ipin bir ucunun dire¤e ba¤l›. frekanst›r. Frekans›n birimi genellikle 1/saniye olup. Dalga ip boyunca yürürken boyal› k›s›m basitçe yukar› afla¤› hareket eder. bir ortamda enerji tafl›yan bir uyar›c›d›r. (a) dakinin daha uzun dalgaboyu ve daha düflük frekansa ve (b) dekinin daha k›sa dalgaboyu ve daha yüksek frekansa sahip oldu¤u söylenebilir. SINIF ATOMUN YAPISI Art› yüklü çekirdek 90° den daha büyük aç› ile yans›yan α – parçac›¤› + + K‹MYA + + + yans›yan α – parçac›¤› + + + Hafif yans›yan α – parçac›¤› do¤rultusu de¤iflmeyen α – parçac›¤› + + + + + + + + ‹nce atl›n levha fiekil – 12 Elektromanyetik Ifl›ma Elektromanyetik ›fl›ma elektrik ve manyetik alanlar›n dalgalar fleklinde yay›ld›¤› cam gibi bir ortam veya vakumdan yay›nlanan enerji fleklidir. Dalgan›n orta çizgisinin üstündeki maksimum yüksekli¤ine “genlik” denir. elektrik ve manyetik bileflenlerin frekans›. Su dalgalar› çok bilinen türden olmakla birlikte. ipte bir dalga hareketi oluflacakt›r. Bu görünümler ayn› andaki görüntülerse. di¤er ucunun elinizde oldu¤unu düflünelim. Su yüzeyine dik olarak hareket eden dalgalar kay›¤› periyodik olarak yukar› afla¤› hareket ettirir. Bir dalgan›n frekans› (ν) ile dalgaboyunu λ çarp›m› dalgan›n birim zamanda ald›¤› yolu ifade eder örne¤in flekildeki dalgaboyu 03 m ve frekans› 5s–1 (yani el saniyede üç kez yukar› afla¤› hareket etmekte) ise dalgan›n h›z› 03 m . dalgaboyu ve genli¤i birbirinin t›pk›s›d›r. Elektrik alan› bilefleni Manyetik alan bilefleni Genlik Yay›lma do¤rusu (a) (b) Elektrik alan› bilefleni Manyetik alan bilefleni Yay›lma do¤rusu Genlik fiekil – 14 : Elektromanyetik Dalgalar Bu iki farkl› elektromanyetik dalga flekli. fiekil – 13 Gerçekte elektromanyetik dalgay›.10. ‹pin küçük bir k›sm›n›n mavi boya ile iflaretlenmifl oldu¤unu düflünün. 11 . orta çizginin üstünde. saniyedeki çevrim say›s› olarak tan›mlan›r.5 m/s dir. Bir di¤er belirli özelli¤i bir noktadan birim zamanda geçerken tepe veya çukur say›s› olarak verilen “ν" ile gösterilen .5s–1 = 1. Elinizi yukar› afla¤› hareket ettirdi¤inizde. bir ipte hareket eden dalgay› gördü¤ümüz gibi göremeyiz. muhtemel bir dalga hareketi fark edecektir. bu çizgiden en uzaktaki yüksek noktalar veya tepeler ile orta çizginin alt›nda en uzaktaki alçak noktalar veya çukurlardan oluflur. dalgalar hakk›ndaki temel terimleri ve baz› önemli kavramlar› aç›klayabilmek için daha basit bir dalga hareketini ele alal›m. Bilinen bir dalga için. elektrik ve manyetik alanlar›n dik olarak yay›ld›¤›n› göstermektedir. Denizde küçük bir kay›kta oturan bir kifli. dalgan›n önemli bir özelli¤idir. Orta çizgi esas al›nd›¤›nda dalga. Dalgaboyu. Birbirini izleyen iki tepenin en üst noktalar› (veya iki çukurun en alt noktalar›) aras›ndaki uzakl›¤a “dalgaboyu” denir ve lamda “λ" ile gösterilir.

(1nm = 1 . elektrik alan› bilefleninin bulundu¤u düzleme dik bir düzlemde yay›l›r. fiekilde elektromanyetik ›fl›man›n dalgaboyunun yüksek frekanslarda daha k›sa.10−5 m 1nm c = 3. Dalgaboyu ve Elektromanyetik Ifl›man›n H›z› 1024 Frekans (s ) –1 1022 1020 1018 1016 1014 1012 1010 108 106 104 γ ›fl›nlar› X ›fl›nlar› Morötesi Dalga boyu (m) 10–16 10–14 10–12 10–10 10–8 10–6 10–4 10–2 K›z›lötesi Mikro dalga Radyo dalgalar› 100 102 104 Görünür Bölge λ = 400 500 600 700 mm fiekil – 15 : Elektromanyetik Spektrum En k›sa dalgaboyu mordan en uzun dalgaboyundaki k›rm›z›ya kadar uzanan görünür bölge. Manyetik alan bir m›knat›s› çevreleyen bölgede bulunur. Elekromanyetik ›fl›man›n di¤er flekillerinden baz›lar›n›n yaklafl›k dalgaboyu ve frekans aral›klar› da –9 flekilde gösterilmifltir. 10m ) fiekil – 15 te baz› çok bilinen elektromanyetik ›fl›malar›n frekanslar› ve olas› dalgaboyu aral›klar› görülmektedir. SINIF fiekilde görüldü¤ü gibi manyetik alanla ilgili ›fl›ma bilefleni. 10−9 m = 600 .108 m/s sabit bir h›zla yay›lmas›d›r. 10−7 m ⇒ 6. Elektriksel alan›n varl›¤›. elektrik yüklü bir nesne elektrik alan›na sokulurken oluflan karfl› koyma kuvvetinin alg›lanmas› ile anlafl›labilir.λ Frekans. c=ν. Ifl›k h›z›. düflük frekanslarda daha uzun oldu¤u gerçe¤i de vurgulanmaktad›r.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10.10 8 m/s ν=? 12 . Buna göre bu ›fl›¤›n frekans› kaç Hz’d›r? ŒÇ Ö Z Ü M Önce ›fl›¤›n dalgaboyunu nanometreden metreye dönüfltürüp sonra eflitli¤e uygulayal›m: λ = 600 nm . Elektromanyetik ›fl›man›n belirgin özelli¤i. vakumdan yaklafl›k 3. Frekans birimi s–1 ya da hertz (Hz). dalgaboyu ve frekans aras›nda afla¤›daki ba¤›nt› vard›r. tüm spektrumun yaln›zca küçük bir k›sm›n› kapsar. Elektriksel alan elektrik ile yüklü bir taneci¤in çevresindeki bölgedir. Bir sodyum buhar› lambas›ndan yay›lan ›fl›¤›n büyük bir bölümü yaklafl›k 600 nm dalgaboyuna sahiptir. dalgaboyunun birimi metre (m) dir. çok say›da elektromanyetik ›fl›ma çok k›sa dalgaboyuna sahiptir. 1 . Bununla birlikte. Bu de¤ere ›fl›k h›z› denir ve c harfi ile simgelenir.

Mavi ›fl›kla yap›lan bu deneyden ayd›nl›k ve karanl›k saçaklar›n oluflmas›. Bu durumda dalgan›n genli¤i artar. Bu durumda dalgalar›n faz› ayn›d›r ve dalgalar›n toplam› “fliddetlendirici giriflim” fleklinde isimlendirilir. Bu konu ile ilgili olarak yap›lan çal›flmalardan birisi de Young deneyidir. flekil – 18 de görüldü¤ü gibi ayd›nl›k ve karanl›k çizgiler (saçaklar) görülür. Birbirine yak›n ince iki yar›ktan ›fl›k geçirildi¤inde. Maksimum noktalar› ayd›nl›k. Bu iki dalga grubu birbiriyle kesiflir ve dalgan›n devam etti¤i ve yok oldu¤u bölgeler oluflacak flekilde engebeli desenler meydana gelir. Bu durumdaki dalgalar farkl› fazdad›r ve dalgalar›n sönmesine “yokedici giriflim” denir. 1014 Hz λ 6. (b) Yokedici giriflimde iki dalgan›n tepe ve çukurlar› birbiriyle çak›flmaz(ayn› fazda deil) ve dalgalar söner. fiekil – 16 (a) (b) fiekil – 17 : Birbiri üzerine binen iki dalgan›n giriflimi (a) fiiddetlendirici giriflimde. Her iki dalga tepesi ve çukurlar› birbirine denk gelecek flekilde kar›flt›r›ld›¤›nda. E¤er iki dalgadan birinin tepesi di¤er dalgan›n çukuruna denk gelecek flekilde birleflirse dalgalar söner ve su yüzeyi düzleflir. ν= c 3. fiekil – 18 fiekil – 19 13 . suda en yüksek tepe ve derin çukurlar› oluflturacak flekilde birleflirler. ›fl›¤›n perde üzerindeki baz› noktalarda birbirini söndürdü¤ünü baz› noktalarda ise birbirini güçlendirdi¤ini anl›yoruz.10. Bu durumda dalgan›n genli¤i azal›r.10−5 m E¤er bir göle iki tafl› ayn› anda ve birbirine yak›n atarsak tafllar›n suya çarpt›¤› noktalardan ç›kan dalgalar› gözlemleriz.10 8 m s−1 = = 5 .1014 s−1 = 5 . Bu olay su dalgalar›ndaki giriflim olay›na benzer. minimum noktalar› karanl›kt›r. her iki dalgan›n tepeleri ve çukurlar› birbiri ile çak›flm›flt›r (ayn› fazda) ve bunun sonucu iki dalgan›n tepe ve çukurlar› birbirine eklenmifltir. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Eflitli¤i v = c / λ fleklinde yazarak “ν” yü hesaplayal›m.

h = 6. Planck’›n s›cakl›k ile frekans da¤›l›m›n› araflt›r›d›¤› deneylerden elde etti¤i verileri ve kendi kuram›n› kullanarak “h” sabiti için bir de¤er tespit etti. beyaz renge kadar de¤iflmektedir. Yay›nlanan ›fl›¤›n rengi. s›cak kat› maddelerden ›fl›k yay›nlanmas›n› tam olarak aç›klayamam›flt›r. Ifl›ma fliddeti Klasik kuram T : 7000 K T : 5000 K Dalga boyu (λ)(nm) 0 250 500 750 1000 1250 Klasik kuram atom spektrumlar›n› aç›klayamad›¤› gibi “siyah cisim ›fl›mas›” olarak bilinen.10–34 j. Buna ba¤l› olarak Planck afla¤›daki denklemi ç›karm›flt›r.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Dolay›s›yla daha ayd›nl›k bir bölge oluflturur. Planck’›n modelinde. donuk k›rm›z› renkten. Max Planck 1900 y›l›nda ›fl›k fliddetinin sürekli artmad›¤›n› ileri sürdü ve “Enerji de madde gibi sürekli de¤ildir” yorumunu yapt›. ›s›t›lan cismin yüzeyindeki bir grup atom ayn› frekansa sahip titreflim yapar. Kuantum Kuram› S›cak cisimlerin farkl› renklerde ›fl›k yayd›¤› bilinmektedir. Ifl›k dalgalar›n›n birbirini söndürdü¤ü noktada karanl›k görünür. E = h . Su dalgalar›ndaki giriflimde dalga katar› denilen maksimum çizgiler Young deneyinde ayd›nl›k noktalar› oluflturur. Titreflim yapan bu atom grubu bir enerjiye sahip olmal›d›r. Klasik kuram›n yaklafl›m›nda yay›nlanan ›fl›¤›n fliddeti kesikli çizgi ile gösterildi¤i gibi sürekli artmaktad›r. Minimum noktalar› ise karanl›k saçaklar› oluflturur. SINIF fiekil – 19 da çift yar›kta giriflimin diyagram› çizilmifltir. Çünkü. Bir sistemin izin verilen iki enerji seviyesi aras›ndaki fark›n sahip oldu¤u de¤ere “enerji kuantumu” denir. Bu ›fl›k fliddeti. dalga boyu ile düzgün bir flekilde ve ›fl›k kayna¤›n›n s›cakl›¤›na ba¤l› olarak belirli bir dalga boyunda maksimum de¤erine ulafl›r.62. Kuantum kuram› bu enerjiyi belirli de¤erlerdeki özel paketler fleklinde s›n›rlanm›flt›r.ν 14 . Çünkü iki dalga tepesi veya dalga çukuru birbirini güçlendirir. Planck’›n kuram› ile klasik kuram aras›ndaki temel fark. fiekil – 20 Ifl›k yayan s›cak cisimlerin yayd›klar› bu ›fl›k bir prizmada da¤›larak sürekli bir renk spektrumu oluflturabilir. Çukur ve tepe noktalar› kar›flarak maksimum ve minimum noktalar› oluflturur.s (Planck sabiti) Planck’a göre bir elektromanyetik ›fl›ma kuantumunun enerjisi ›fl›man›n frekans› ile do¤ru orant›l›d›r. dalga tepesi ile çukuru karfl›laflt›¤›nda birbirini söndürür. klasik kuram bir sistemin sahip olabilece¤i enerjiye bir s›n›rlama getirmezken.

S›cak cisimlerden yay›nlanan ›fl›may› aç›klamak amac›yla ortaya at›lan bu hipotez di¤er alanlarda uygulan›ncaya kadar genel bir kavram olarak kabul görememifltir. N.10. fiekil – 22 fiekil – 23 15 . 2.c λ –34 h = Planck sabiti = 6.62. koflul sa¤land›¤›nda yay›nlanan elektron say›s› ›fl›¤›n fliddetine ba¤l›d›r. Bu olayda: 1.108 m/s ° λ = Fotonun dalga boyu (A) n tane fotonun enerjisi En = n. Fotoelektrik Olay› Belirli metallerin yüzeyine ›fl›k çarpt›¤›nda metalden elektron boflal›m› gerçekleflmesine “fotoelektrik olay›” denir. Siyah cismin d›fl›ndaki olaylarda da baflar›yla uyguland›ktan sonra bu kavram çok önemli bir kuram olarak kabul görmüfltür. Kuantum varsay›m› ile ilgili baflar›y› Albert Einstein fotoelektrik olay› ile yakalam›flt›r. 2.c λ j. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Planck’›n kendisi de dahil olmak üzere bilim çevreleri ilk baflta kuantum hipotezine flüpheyle yaklaflt›lar. Yay›nlanan elektronlar›n kinetik enerjisi ›fl›¤›n frekans›na ba¤l›d›r. Elekronun yay›nlanmas›. 1905 y›l›nda Einstein elektromanyetik ›fl›man›n tanecik karakterine sahip oldu¤unu söylemifl ve sonralar› G.10 ν = Fotonun frekans› (s–1) c = Ifl›k h›z› = 3. Lewis’in “foton” ad›n› verdi¤i bu ›fl›k taneci¤inin “E = hν” eflitli¤i ile hesaplanabilecek enerjiye sahip oldu¤unu belirtmifltir. gelen ›fl›¤›n frekans›n›n yaln›zca belirli bir eflik de¤erinin (ν0) üzerine ç›kmas›yla mümkündür. fiekil – 21 fiimdi fotonun enerjisini ve toplam fotonun enerjisini hesaplamak için kullan›laca¤›m›z formülleri yazal›m: E = hν = h.s Atom Spektrumlar› Beyaz ›fl›k prizmadan geçti¤inde (flekil – 22) ya da flelale yak›nlar›nda havadaki su zerrelerinin sebep oldu¤u gökkufla¤› olufltu¤unda (flekil – 23) da¤›l›ma u¤rayan ›fl›k çok say›da dalga boyu bilefleninden meydana geldi¤i için görünür bölge spektrumu ya da di¤er ad›yla “sürekli spektrum” meydana getirir. 3.hν = n h.

Bunun d›fl›nda 486. Her elementin kendine özgü bir spektrumu vard›r. 16 700 . 434 nm ve 140. Elde edilen ›fl›k dar bir yar›ktan geçerek prizma üzerine düfler ve prizma ›fl›¤› da¤›t›r.1 nm 656. Atom spektrumlar› aras›nda en ayr›nt›l› incelenen hidrojen elementininkidir (fiekil – 26). Bu ›fl›¤›n en önemli dalga boyu bilefleni 656.3 nm fiekil – 26 Ayn› ifllem bir baflka atoma ait lamba ile yap›ld›¤›nda farkl› çizgi spektrumlar› elde edilmifl ve bu durum atomun yap›s› hakk›ndaki çizgi spektrumlar›n› kullanarak baz› ipuçlar› elde edilebilece¤ini göstermiflitir. 7500 7000 6500 6000 Prizma Yar›k 5500 Helyum lambas› Foto¤raf pla¤› 5000 4500 4000 fiekil – 25 400 450 500 550 600 650 410 nm 434 nm 486. E¤er ›fl›k kayna¤› gaz içerisinden geçen elektrik boflal›m› fleklinde ise spektrumda sadece belirli renkler gözlenir. Rutherford’un atom modelinde.3 nm dalga boyuna sahip k›rm›z› ›fl›kt›r. Oysa ki elektronlar coulomb kuvvetinin etkisiyle çekirdek çevresinde dönerken ivmeli bir hareket yaparlar. SINIF E¤er ›fl›k kayna¤› az say›da dalga boyu bilefleni içeriyorsa oluflan spektrum “kesikli çizgi spektrumu” olacakt›r.1 nm dalga boyuna sahip yeflilimsi mavi.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Bu nokta. Helyum atomunda gözle görülebilin 6 tane çizgi mevcuttur. Elektrik boflal›m› gerçekleflti¤inde helyum atomlar› bu enerjiyi so¤urur ve sonra bu enerjiyi ›fl›k olarak yay›nlarlar. elektronlar›n bu çekirdek etraf›nda dairesel ya da eliptik yörüngelerde döndü¤ünü ve elektronlar ile çekirdek aras›nda büyük bir boflluk oldu¤unu ö¤renmifltik. Bu atom modelinin aç›klamakta aciz kald›¤› bir nokta vard›r. Hidrojen lambas›ndan gelen ›fl›k k›rm›z› – mor renkte görünür. Da¤›lan ›fl›¤›n renkli bileflenleri alg›lan›r ve foto¤raf filmi üzerine kaydedilir. elektronlar›n neden çekirde¤e düflmedi¤idir. atomun merkezinde pozitif (+) yüklü a¤›r çekirdek bulundu¤unu.1 nm dalga boylar›na sahip iki farkl› menekfle rengi çizgi spektrumu mevcuttur. fiekil – 24 fiekil – 25 te ›fl›k kayna¤› düflük bas›nçl› helyum gaz› içeren bir lambad›r.

.18. varsay›m: h Kararl› enerji seviyesinde dönen elektronlar›n aç›sal momentumu (L = m ..) h = Planck sabiti (6... SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Elektron Çekirdek Elektromanyetik ›fl›ma fiekil – 27 Klasik kuramlara göre. Çekirdekten tamamen uzaklaflm›fl olan elektronun enerjisi s›f›r kabul edilmektedir. ⎛ Z2 ⎞ En = −2. s) 3. . a0 = 0. varsay›m: Elektronlar.62.V. varsay›m: Bir elektron yüksek enerjili kararl› bir yörüngeden düflük enerjili kararl› bir yörüngeye kendili¤inden geçebilir... 2π h L = m. nin tam katlar›na eflittir. Bu geçifl s›ras›nda d›flar›ya foton yay›n›m› ile ›fl›ma yap›l›r. 2.. hidrojen atomunda izin verilen yörüngelerin yar›çaplar› tahmin edilebilir. 2π n = Yörünge numaras› (1.53 A (53pm) Bohr kuram›. Bu durumda elektronlar›n enerjilerini kaybederek spiral bir yörünge çizip çekirde¤e düflmesi gerekir. n = 1. ⎟ ⎝n ⎠ 17 .. 3 ... bu yörüngedeki elektronlar›n h›z›n› ve enerjisini hesaplama imkan› tan›r. a0. Rutherford’un atom modelindeki eksiklikleri giderebilemek için yapt›¤› çal›flmalar sonucunda üç varsay›m ortaya koymufltur.10–34 j....r = n. Bohr Atom Modeli Bohr.. 2. ivmeli hareket yapan cisim ›fl›ma yaparak enerji kaybetmelidir.⎜ ⎜ 2 ⎟ denklemi ile hesaplama yap›l›r.10.ν = h. 3. ›fl›ma gerçeklefltirmeden çekirdek etraf›nda belirli yörüngelerle dönerler. Oysa elektronlar çekirde¤e düflmemektedir.10 −18 .c λ Eilk = Elektronun bulundu¤u yörüngedeki ilk enerjisi Eson = Elektronun bulundu¤u son yörüngedeki enerjisi ν = Yay›lan fotonun frekans› λ = Yay›lan fotonun dalga boyu Bohr kuram›nda.. ° rn = n2 . 2. V.r). Bu fotonun enerjisi afla¤›daki formül ile bulunur. 1.. Çekirdekten çok uzaktaki bir serbest elektron çekirde¤e do¤ru çekilerek bir “n” yörüngesine yerleflti¤inde elektronun enerjisi azal›r ve – iflaretli olarak. Eilk enenji (foton) Eson fiekil – 28 E ilk − E son = h.

10 –18 1 = –5. SINIF Hidrojen atomunun enerji seviyeleri ya da di¤er bir ifadeyle izin verilen yörüngeleri bu denklem ile hesaplan›r.18 ... .K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Bu seriye Balmer serisi denir. elektron ise ba¤›ms›z yörüngelerden (n = 1. Bu.18 .18 . Elektron uyar›lmas› Ifl›k yay›nlamas› n=4 r = 16a0 n=3 r = 9a0 n=2 r = 4a0 n=1 r = a0 fiekil – 29 Modelde çekirdek merkezde. Atom uyar›ld›¤›nda elektron daha yüksek yörüngelere geçer (siyah oklarla gösterildi¤i gibi). 10 –18 n=5 n=4 n=3 Pacshen serisi 1 = –2. Lyman serisini temsil eden bu geçifller k›rm›z› ve mavi oklarla gösterilmifltir.18 . 10–20J 52 –18 1 = –1.36 ... Hidrojen atomunun Bohr modeli afla¤›da verilmifltir. Elektron yüksek yörüngelerden n = 2 seviyesine inerse bu durum da görünür ›fl›k yay›nlar.45 . (n = 1).18. hidrojen atomunun elektronu çekirde¤e en yak›n yörüngede bulunur.18 .42 . Bu seriye Paschen serisi denir. 18 . Yüksek yörüngelerden n = 3 seviyesine inildi¤inde k›z›l ötesi ›fl›nlar yay›nlan›r. 10–19J 32 n=2 Balmer serisi E2= –2. 10–18J 12 Tabloya göre bir elektron n = 1 seviyesindeyken 2. 10–18 1 = –8. Normal olarak.10-18 j enerji kazan›rsa iyonlafl›r (siyah ok). Yüksek yörüngelerden n = 1 seviyesine inildi¤i serilere Lyman serisi denir.72 .) birinde bulunmaktad›r. Elektron daha düflük yörüngelere dönerken ›fl›k yay›nlamas› gerçekleflir. 10–19J 22 n=1 Lyman serisi E1= –2.(Z : atom numaras›. E¤er elektron büyük say›l› yörüngelerden n = 1 seviyesine inerse mor ötesi ›fl›k yay›nlar. n=∞ E∞ = 0 E5= –2. 2. 10–19J E4= –2.18 . 10–18 1 = –2. en düflük izin verilen enerji düzeyine “temel hal” denir. 10 42 E3= –2. n = yörünge say›s›) Bu enerji düzeylerinin flematik gösterimi afla¤›daki gibidir.

hνfoton = Es – Ei Bu formülden yararlanarak so¤urulan fotonun frekans› ν foton = Es − Ei formülü ile hesaplan›r.10−34. 2 ⎟ − ⎜−2.18.10−18 ⋅ 2 ⎟ = −2.10 m/s h = 6.10−19 = 6.62. h 19 . Elektron. λ E= 8 c = 3.10−18 ⎜ 2 − 2 ⎟ ⎜ ⎟ ⎜n ⎟ ⎜ ns ⎟ ⎝ ni ⎠ ⎝ s ni ⎠ ⎝ ⎠ Es = Elektronun son yörüngedeki enerjisi Ei = Elektronun ilk yörüngedeki enerjisi ns = Son enerji düzeyi ns = ‹lk enerji düzeyi Z = Atom numaras› Burada hidrojen atomundan bahsedildi¤i için Z yerine 1 yaz›l›r. s E = 4. Örnek Hidrojenin Balmer serisinde n = 4 seviyesinden n = 2 seviyesine geçifli s›ras›ndaki spektrum çizgisinin dalga boyu kaç nm dir? (1nm = 1.09. 3.10 8 λ λ = 4.c formülünü kullanarak dalga boyunu hesaplayal›m.. Bohr atom kuram›nda bir atom kümesindeki atomlar›n uyar›lmas›n›n hemen ard›ndan belirli frekansa sahip foton yayarlar ve daha düflük enerjili hallere geçerler.10.. .18 ⎜ − ⎟ = −4..10−7 m = 486 nm Bohr atom kuram›nda atomlar›n yay›lma spektrumlar› anlamak için bir model oluflturulur. 62. fotonun enerjisinin ilk ve son haller aras›ndaki enerji fark›na tam olarak denk gelmesi gerekir. ‹ki düzey aras›ndaki enerji fark›n›n hesaplanmas› için afla¤›daki formül kullan›l›r. 18. çekirde¤e yak›n bir yörüngeye indi¤inde iki enerji düzeyi aras›ndaki fark kadar enerji yay›nlan›r. Fotonun frekans›. 18.18. 18. h Bir fotonun so¤urulabilmesi için.10–34 j. 86. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Elektron bir enerji kuantumu (foton) kazand›¤›nda daha yüksek enerji düzeyine geçer (n : 2.). Es = Ei − hn foton formülünden türetilerek ν foton = Ei − Es formülü ile hesaplan›r. De¤erin negatif ç›kmas› enerji yay›n›m› oldu¤unu gösterir. Böylelikle hidrojen “uyar›lm›fl hale” gelir.09.10 J ⎝4 6⎠ ⎝22 42 ⎠ h.10–9m) ŒÇ ö z ü m ni = 4 ns = 2 ⎛ 1 1 ⎞ 1⎞ −18 ⎛ 1 −19 ΔE = −2.3. ⎛ 2 ⎞ ⎛ ⎞ Z2 ⎛ Z2 ⎞ Z Z2 ΔE = Es − Ei = ⎜−2.10 −18 ⎜ − ⎟ = −2.10–19 j 4.10−18. 09.

10 −18 = 2. SINIF Yay›lma spektroskopisi fiekil – 30 Örne¤in uyar›lmas› Dedektör Eson nson Yar›k Eilk nilk Dalgaboyu Prizma So¤urma spektroskopisi fiekil – 31 Bohr atom modeli.K‹MYA ATOMUN YAPISI Örne¤in uyar›lmas› Dedektör Eilk nilk Yar›k Prizma Eson nson Dalgaboyu 10. Bu durumda afla¤›daki ba¤›nt› elde edilir.10 −18 .10 −18 J hν foton = E i = −E1 = −⎜−2. katyonlar›n oluflumu hakk›nda bilgi vermektedir. ⎜ ⎟ n2 ⎠ 12 ⎝ + +2 Bohr modeli hidrojen atomuna benzer flekilde tek elektron içeren 2He ve 3Li iyonlar› için de uygulanabilir. ns = ∞ olacakt›r. Hidrojen atomu için temel halde bulunan elektrona Bohr gösterimi uyguland›¤›nda ni = 1. hνfoton = Ei = – E1 Buradaki Ei de¤eri hidrojenin “iyonlaflma enerjisi” de¤eridir.18. temel haldeki (n = 1) bir elektronu atomdan uzaklaflt›rmak için gerekli olan enerjiye sahip olan bir foton söz konusu oldu¤unda elektron serbest hale geçer ve atom iyonlaflm›fl olur. Bu 2 durumda de¤iflen tek fley En = −2. ⎛ Z2 ⎞ 12 ⎟ = 2. 2 n Örnek Bir defa iyonlaflm›fl He+1 iyonunun spektrumunda Balmer serisinin n = 5 ten n = 2 ye geçiflinde yay›nlanan enerjinin dalga boyu kaç nm dir? (2He) 20 .10−18 Z formülündeki Z olacakt›r.18. Bu durumda serbest elektronun enerjisi s›f›r olur. Hidrojen atomu ile etkileflimi sonunda.18.18.

10−18.1015 s−1 KUANTUM MEKAN‹⁄‹N‹N GEL‹fi‹M‹ Dalga – Tanecik ‹kilisi Einstein.10−18 J . = 1 94. Louis de Broglie.10 8 λ λ = 10. ⎜ ⎟ ns ⎠ ⎝ ni ⎛22 22 ⎞ 4 ⎞ −18 ⎛ 4 −18 enerji a盤a ç›kar. 18. ΔE = −2.10 −18 = 6. 83.68.10−18 ⎜ 2 − 2 ⎟ formülünden. hν = mc2 c ν= eflitli¤i yukar›daki ba¤›nt› ile birlefltirildi¤inde λ h.9.18. 18. 93.10 J ⎟ 4 ⎠ ⎝2 3. 18. 18.10 −18 ⎜ ⎟ ⎜ 2 − 2 ⎟ = −2. ›fl›k ve maddenin do¤as›n› dikkate alm›fl ve “küçük tanecikler bezen dalgaya benzer özellikler gösterebilirler” yorumunu ortaya atm›flt›r.10 −8 = 53. ⎜ 1⎟ 9 ⎠ 9 ⎝ ⎠ ⎝3 E = hν ⇒ 1 94.10.10−18 ⎜ − 1⎟ = 2. 83.10 −18 = 6.10 −18 ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟ = −3.3. 62.62. ›fl›¤›n örne¤in bir prizmadan geçmesi sonucunda spektrum fleklinde saç›lmas› ›fl›¤›n hem dalga hem de tanecik özelli¤ine sahip olabilece¤i düflüncesi ortaya ç›km›flt›.c = mc 2 λ 21 .10 8 ⇒ λ = 5.10 −34 .10−34 ν .62.10−18 ⎜ 2 − ⎟ = −2.10 ⎜ 4 − 25 ⎟ = −1. Önceden ö¤rendi¤imiz E = hν formülü ile yukar›daki formül birlefltirilebilir. Einstein denildi¤inde akla ilk gelen denklemi yani E = mc2 formülününde Broglie fark›ndayd›.68. fotoelektrik olay›n› aç›klarken ›fl›¤›n fotonlardan oluflan tanecikli bir yap›ya sahip oldu¤undan bahsetmiflti Ancak.39. ΔE = −2.18.18.3.10−18 = 6. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA ŒÇ ö z ü m ni = 5 ns = 2 ⎛ Z2 Z2 ⎞ ΔE = −2.10−8 m = 109 nm Örnek ‹ki defa iyonlaflm›fl Li+2 iyonunun spektrumunda Balmer serisinin n = 4 ten n = 2 ye geçiflinde yay›nlanan enerjinin dalga boyu kaç nm dir? (3Li) ŒÇ ö z ü m ni = 4 ns = 2 ⎛ 32 32 ⎞ −18 enerji a盤a ç›kar.10 J ⎝ ⎠ 5 ⎠ ⎝2 E= hc formülünden λ 1.9 nm λ Örnek Hidrojen atomu spektrumunda temel enerji seviyesindeki elektronun n = 3 seviyesine ç›kmas› için so¤urulan fotonun frekans› kaç s–1 olmal›d›r? (1H) ŒÇ ö z ü m ⎛ 12 1⎞ ⎛1 ⎞ 8 ΔE = −2.10 −34 . ν = 2.

21. De Broglie.10 7 h = 6.6. Young’un deneyinde oldu¤u gibi dalgalar›n da¤›ld›¤› nesneler aras›ndaki uzakl›k. elektronlar gibi tanecik demetlerinin de dalgalara ait özellikleri tafl›mas› gerekir.107 m/s 5 h 6. Örnek Ifl›k h›z›n›n beflte biri kadar bir h›zla hareket eden elektronlara efllik eden dalgan›n dalga boyu kaç nm dir? (1 nm = 1. SINIF De Broglie bu ba¤›nt›y› gelifltirdi ve m : fotonun göreceli kütlesi h λ= λ : Dalga boyu mv ν : Taneci¤in h›z› h : Plack sabiti eflitli¤ine ulaflt›.62.s = 6.62.62. Örne¤in k›r›n›m gerçeklefltirilebilmelidir.21 nm mv 9.10−34 kg m 2 /s De Broglie’nin dalga tanecik ikilisine göre e¤er küçük taneciklerin madde dalgalar› mevcut ise. Meselâ X – ›fl›nlar› (dalga boyu yaklafl›k 100 pm) gibi yüksek enerjili ›fl›nlar aras›ndaki uzakl›k yaklafl›k 200 pm olan atom demetlerine sahip metalik alüminyum taraf›ndan da¤›t›l›r ve k›r›n›m olay› gerçekleflir. fiekil – 32 22 .10−31 kg                                             = λ Velektron = 3.1. maddesel taneciklerle bir arada oldu¤u kabul edilen dalgalara “madde dalgalar›” demifltir.1.10 −31.10–9 m) ŒÇ ö z ü m m elektron = 9.10 8 m/s = 6.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10.10 −9 m = 1. ›fl›man›n dalga boyuna eflitse k›r›lma gerçekleflir ve giriflim gözlenir.10−34 J.10 −34 = = 1.

SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. C. nereye gidece¤ini belirleyemeyiz. Heisenberg belirsizlik ilkesi bir taneci¤in ayn› anda konumunun ve momentumunun büyük bir duyarl›l›kla ölçülemeyece¤ini belirtmektedir. fiekil – 33 Bohr Atom Modelinin Yetersizlikleri Bohr modelinin hidrojen atomu ve tek elektronlu iyonlar için uygulan›fl› baflar›l› sonuçlar vermesine karfl›n çok elektronlu atom ve iyonlar›n yay›lma spektrumlar›n›n Bohr modeliyle aç›klanamad›¤› anlafl›lm›flt›r. J Davisson ve L. Ayr›ca atomun üç boyutlu olmas›na karfl›n modelin düzlemsel olmas› bir çeliflkiyi do¤urmaktad›r. Bunun d›fl›nda Heisenberg belirsizlik ilkesi de Bohr atom modelinin yerini yeni bir modelin almas› gerektigini ortaya koymufltur. ν) belirleyemeyiz. bir taneci¤in konumunu kesin olarak belirlemek istersek bu durumda elektronun momentumunu (m . Yani taneci¤in nerede oldu¤unu biliyorsak bu durumda nereden gelip. Bunun d›fl›nda Bohr modeli manyetik alan›n yay›lma spektrumuna etkisini aç›klayamamaktad›r.10. H Germer yavafl hareket eden bir elektron demetinin nikel kristal taraf›ndan k›r›n›ma u¤rad›¤›n› ispat ettiler. Bohr.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. çember bir yörüngedeki elektronu merkeze do¤ru iten aç›sal bir momentumun varoldu¤unu temel bir dayana¤› olmadan kabullenmifltir. Böylelikle maddenin tanecik – dalga özellikleri ispatlanm›fl oldu. Örne¤in. Mikroskop Mikroskop Foton – Elektron Foton – Elektron fiekil – 34 23 .

ise Kuantum Say›lar› Kuantum mekani¤inde. elektronun bulunabilme ihtimalinin yüksek oldu¤u bölgeyi tan›mlar. Her atomik orbitale ait bir enerji ve elektron yo¤unlu¤u vard›r. n ne kadar büyükse orbitalde elektronun çekirde¤e olan ortalama uzakl›¤› o kadar büyük olur. hidrojen Schrödinger denklemi. Atomik orbital. bir proton ve bir elektrondan oluflan hidrojen atomu için kolayl›kla çözülebilmekte ise de. Kuantum teorisi.Bu kuantum say›lar› ile hidrojen atomunun tam bir teorisi oluflturulur. Ancak yap›lan çal›flmalar sonucunda bu güçlü¤ün üstesinden k›smen de olsa gelinmifltir. Art›k bundan sonra yörünge yerine atomik orbitallerden sözetmemiz gerekir. ile Bafl Kuantum Say›s› (n) Bafl kuantum say›s› (n) 1. Bu say›lar atomik orbitalleri ve bunlardaki elektronlar› tan›mlamada kullan›l›rlar. Baflkuantum say›s›. Bu dalga fonksiyonlar› ve enerji seviyeleri kuantum say›lar› ile belirlenir. Elektron belirli bir orbitalde denildi¤inde elektron yo¤unlu¤unun veya elektronun bulunma ihtimalinin bu orbitale ait dalga fonksiyonunun karesi ile tan›mland›¤› ifade edilmektedir. daha karmafl›k atomlar için yaklafl›k çözümler verebilir. atomdaki bir elektronun dalga fonksiyonu olarak düflünülür. hidrojen atomundan elde edilen enerjiler ve dalga fonksiyonlar›. 24 . K›saca görece¤imiz gibi. aç›sal momentum kuantum say›s› (l) ve magnetik kuantum say›s›(ml) olarak adland›r›l›r. hidrojen atomu için Schrödinger denkleminin çözümünden ç›kar›lmaktad›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu yaklafl›m çok elektronlu atomlar›n davran›fllar› için do¤ru aç›klamalar getirmektedir. Elektron yo¤unlu¤u kavram›. bir atomun yap›s›ndaki elektronun yerini tam olarak belirleyemeyece¤imizi söylese de. SINIF For Evaluation Only. hirdojen atomundan farkl› ise de bu farkl›l›¤›n çok fazla olmad›¤› varsay›lmaktad›r. çok elektronlu atomlar›n davran›fl›. Denkleminde hidrojen atomunun elektonunun bulunabilece¤i enerji seviyelerini ve dalga fonksiyonlar›n› Ψ ile tan›mlamaktad›r. ayn› zamanda belirli bir orbitaldeki elektronun çekirde¤e olan ortalama uzakl›¤› ile orant›l›d›r. Bu say›lar bafl kuantum say›s› (n). Dördüncü bir kuantum say›s› –spin kuantum say›s› (ms) ise belirli bir elektronun davran›fl›n› tan›mlar ve atom içerisindeki elektronlar›n tan›m›n› tamamlam›fl olur. Bu say›lar. bu çok elektronlu atomlar için do¤ru de¤ildir. Hidrojen atomunda.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. 2. elektronlar›n hidrojen ve di¤er atomlarda da¤›l›mlar›n› vermek için üç kuantum say›s› gerekmektedir. 3 gibi tam say›lar olabilir. n’nin de¤eri orbital enerjisini belirler. atomun belirli bölgesinde bir elektron bulunma olas›l›¤›n› verir. Örne¤in. Böylelikle . birden fazla elektron içeren atomlar için çözümü bulunamamaktad›r. ATOM KUANTUM MODEL‹ Schrödinger kuantum mekani¤ini bafllatarak fizik ve kimyada çok önemli bir 盤›r açm›flt›r.

bunlar da –1. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. (2l + 1) adet ml olabilir ve bu say›lar afla¤›daki flekilde bulunur. l Orbital ismi 0 s 1 p 2 d 3 f 4 g 5 h Bu durumda.(+l –1).. l = 1 durumunda. 3dz2 Tabloda kuantum say›lar› ve atomik orbitaller aras›ndaki iliflki gösterilmektedir. l nin de¤eri = (n – 1) = (1 – 1) = 0 olur. l = 2 ise. l = 2 için. l de¤eri 0 ile (n–1) aras›ndaki tamsay›lar olabilir. 2py. böylelikle sadece bir tanesi “s” orbitali olabilir. l = 1 ise p orbitaline karfl›l›k gelmektedir. Atomik Orbitaller n l ml Orbital Say›s› Atomik Orbitallerin Gösterimi 1s 1 0 0 1 0 2 1 0 –1. –1. (çünkü ml için –1. 3dxz.. belirli bir l alt kabu¤undaki orbitallerin say›s›n› vermektedir. 2pz 0 3 1 2 0 –1. 0. +1. –l. (–l + 1). üç m de¤eri olabilir. s orbitaline .2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. n = 2 kabu¤u iki altkabuktan oluflmaktad›r. E¤er n = 2 ise. Verilen bir n için . Ayn› flekilde n = 3 için. 3pz 3dxy.. n ve l de¤erleri bir 2p alt kabu¤unu belirler ve bu altkabukta üç tane 2p orbitali vard›r. Üç kuantum say›s› üzerindeki tart›flmay› tamamlamak üzere. Bunlar. . 1 ve 2 olabilir. Aç›sal Momentum Kuantum Say›s› ( l) ye Aç›sal momentum say›s› (l) bize orbitallerin “fleklini” anlat›r. n = 2 ve l = 1 durumuna bakal›m. M a n y e t i k K u a n t u m S a y › s › ( m l) Manyetik kuantum say›s› (ml) bir orbitalin uzaydaki yönünü belirler. l’nin alabilece¤i de¤erler. 0. 3dyz. l = 0 ve 1.. Verilen bir l için. 3dx2–y2.. Bir altkabuk içinde. 0 ve 1 olmak üzere üç de¤er vard›r). . ml –2. Örne¤in.. 0. (2l + 1) = 5 ve ml için befl olas›l›k vard›r ve bunlara karfl›l›k gelen befl adet d orbitali için de belirli indisler tan›mlanmas› gerekir.. Ayn› n ve l de¤erindeki bir veya daha fazla orbital ise altkabuk olarak isimlendirilir. ve 1 dir. l = 1 için. 1 veya 2 olabilir. –1. +l E¤er l = 0 ise ml = 0 d›r. (2l + 1) = 3 olur ve üç adet ml de¤eri veya üç adet p orbitali olabilir. +2 1 3 5 3s 3px. burada 2 say›s› n de¤erini ve s ile p de l de¤erlerini temsil eder. l’nin de¤eri genellikle s p. ml’nin toplam say›s›.10. +1 –2. 0. 25 . l için 0 ve 1 olmak üzere iki olas›l›k vard›r. 3py. d gibi harflerle gösterilir. ml’nin de¤erleri aç›sal momentum kuantum say›s› olan l’ye ba¤l›d›r. l de¤eri 0. 0. Bu altkabuklar 2s ve 2p altkabuklar› isimlerini al›rlar.l = 0 oldu¤u zaman (2l + 1) = 1 olur ve sadece bir ml de¤eri bulunabilir. e¤er l = 0 ise. Ayn› n de¤erine ait orbitallere kabuk denmektedir. Bunlar› daha sonra görece¤iz. 0. [(2x2)+1] yani befl tane ml de¤eri mevcuttur. s. fiimdi p ve d orbitallerini ayr› ayr› inceleyelim. E¤er n = 1 ise. +1 1 3 2s 2px. n’e ba¤l›d›r.

26 . Ψ2p 2 z z y r r x x (a) (b) (c) fiekil – 36 : Bir 2p orbitalinin yük yo¤unlu¤u ve elektron olas›l›¤›n›n üç gösterim flekli: (a) ψ2 nin de¤eri çekirdekte s›f›rd›r. Bir elektronun bulunma olas›l›¤›n›n en yüksek oldu¤u yer. 2 ψ1s 2 ψ2s 2 ψ3s r Çekirdekten uzakl›¤› r r r r r 1s (a) üst indis 2s (b) 3s (c) fiekil – 35 : 1s. Noktalar›n daha s›k oldu¤u bölgelerde elektronun bulunma olas›l›¤› daha yüksektir ve elektron yük yo¤unlu¤u daha büyüktür. Ortadaki flekiller : Merkezinde çekirde¤in yer ald›¤› bir düzlemde yük yo¤unlu¤u veya elektron olas›l›¤›n›n noktalarla gösterilmesi. örne¤in xz düzleminde yük yo¤unlu¤u ve elektronun bulunma olas›l›¤›n› göstermektedir. Alttaki resimler : Elektron yük yo¤unlu¤unun %90 ›n› veya elektron bulunma olas›l›¤›n›n %90 ›n› içine alan küresel gösterim. (c) Elektron bulunma olas›l›klar›n›n ve yük yo¤unluklar›n›n üç boyutlu olarak gösterimi. (b) Noktalar. y veya z ekseni) çekirdekten (r) uzakl›¤›nda tekrar s›f›ra eflitlenir. her iki tarafta maksimum de¤ere ve çekirdekten geçen bir çizgi üzerinde (örne¤in x. halter fleklindeki bölgenin iki yumrusunun içerisindedir. (b) 2s orbitali (c) 3s orbitali.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. çekirdekten geçen bir düzlemde. Olas›l›k gölgeli düzlemde s›f›ra düfler [dü¤üm düzlemi (yz düzlemi)]. 2s ve 3s orbitallerinin elektron olas›l›¤› ve yük yo¤unlu¤unun üç gösterim flekli (a) 1s orbitali. Üstteki grafikler : r in fonksiyonu olarak yük yo¤unlu¤u veya elektron olas›l›k yo¤unlu¤u (ψ2).2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. SINIF For Evaluation Only. Bu bölge küresel simetriye sahip de¤ildir.

yz ve di¤erlerinin gösterimi kuantum say›lar›na ba¤l›d›r. Fakat tüm p orbitallerinin gösteriminde yukar›daki flekiller kullan›lacakt›r. orjinal dalga fonksiyonlar›n›n fazlar›n› belirtmekte olup. xz. bunlar elektrik yükleri ile kar›flt›r›lmamal›d›r. bu tür iki düzlem vard›r.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. z y xz ekseni + z y – + x – + x x xy ekseni – py pz px fiekil – 37 :Üç 2p orbitali: p orbitalleri genellikle birbirine dik x. l kuantum say›s›na eflittir. Bir orbitalin dü¤üm yüzeyi say›s›. pz ile simgelenirler. Daha yüksek say›l› kabuklarda p orbitalleri biraz farkl›l›k gösterirler. px ve py orbitallerinin durumu daha karmafl›kt›r. Yumrulardaki iflaretler. SINIF z y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10. py . fakat bunun ayr›nt›s› burada ele al›nmayacakt›r. Bu flekilde dxy orbitalinin dü¤üm düzlemleri gösterilmifltir (dz 2 orbitalinin dü¤üm yüzeyleri gerçetke koni fleklindedirler). y ve z eksenleri üzerinde gösterilirler ve px. 27 . z z y – + – + x + – + – + x y z y + – x + – z y – + x z + – + y x – dxy dxz dyz dx2–y2 alt dindis z 2 fiekil – 39 : Befl tür d orbitalinin gösterimi xy. pz orbitalinin manyetik kuantum say›s› ml = 0 d›r. yukar›da belirtilen düzlemlerdeki iki boyutlu kesitleri. Atomun Elektron Yap›s› y – + + – (a) dx2 x + – y z – + x – + x + – – y2 (b) dxy z z + (c) dxz – + y – + – x + – (d) dyz (e) dz2 fiekil – 38 : Befl tür d orbitalinin kesitleri: Befl tür orbitalinin aç›sal fonksiyonlar›n›n. Bu orbitallerin her biri hem ml = 1 hem de ml = –1 den kaynaklanan etkiye sahiptirler. Ama as›l olan p orbitalinin üç türden oluflan bir tak›m oluflturmas› ve yönelmelerinin flekilde gösterildi¤i gibi olmas›d›r. d orbitalleri için.

Çok say›da gümüfl atomundan oluflmufl gümüfl atomu demetinde eflleflmemifl elektronun spininin + veya − 1 2 1 olmas› flans› birbirine eflittir. Hidrojen spektrumundaki aç›klanmayan baz› noktalar›n elektronun. Spinleri birbirine z›t elektronlardan oluflan elektron çifti (eflleflmifl iki elektron) bir manyetik alan oluflturmaz. Spin Kuantum Say›s› (m s) Dalga mekani¤i. Elektron spin kuantum say›s› ms + 1 1 (yukar› yönelik okla simgelenir. d›fltan uygulanan manyetik alan›n etkileflimi sonucu. atom demeti ikiye ayr›l›r. ↑) veya − (afla¤› yönelik okla simge2 2 lenir. 2. kendi ekseni etraf›nda döndü¤ünü kabul ederek aç›klanabilece¤i keflfedildi. kalan 24 elektronun spini ise bunlara z›t yöndedir. SINIF For Evaluation Only. 3. Fakat bunlara ek olarak dördüncü kuantum say›s›na gereksinim duyulmaktad›r. Z›t spinli iki elektron. sil Elektron Spininin Varl›¤›n›n Kan›t› : fiekilde– 41 deki deneyde gümüfl. bir f›r›nda buharlaflt›r›lm›fl ve gümüfl atomlar› demeti tekdüze olmayan bir manyetik alandan geçirilmifltir. 28 . fiekil – 40 a bak›ld›¤›nda “elektron spini” için iki olas›l›k görülmektedir. Gümüfl atomundaki 23 elektronun spini bir yönde. 1. Bu dönme olay›na “spin” denilmektedir. Bunun sonucu olarak elektron çiftlerinde net manyetik alan söz konusu de¤ildir. ms nin de¤eri di¤er üç kantum say›s›n›n de¤erine ba¤l› de¤ildir. S N e– e– N S fiekil – 40 :Elektron Spininin Simgesel Canland›rmas› : Elektron spininin iki olas›l›¤› ve bunlara efllik eden manyetik alanlar görülmektedir. dünyan›n ekseni etraf›nda dönüflüne benzer flekilde.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 4. ↓)de¤erlerini alabilir. spininden dolay› bir manyetik alan oluflturur. Bu olay›n basitlefltirilmifl aç›klamas› afla¤›daki gibi yap›labilir. elektron orbitallerinin tan›mlanmas›nda kullanabildi¤imiz üç kuantum say›s› aç›klam›flt›r. kendi ekseni etraf›nda dönüflüne benzer flekilde.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. Dolay›s› ile oluflan manyetik alan›n yönü yaln›zca eflleflmemifl olan elektronun spinine ba¤l›d›r. Bu nedenle. Elektron. gümüfl atomlar› taraf›ndan oluflturulan manyetik 2 alanla. Böylelikle atom demetinin ikiye ayr›ld›¤› gözlenmifltir. birbirini söndüren z›t manyetik alanlara sahiptirler.

Ag atomlar› F›r›n Yar›k M›knat›s Dedektör fiekil – 41 :Stern – Gerlach Deneyi : F›r›nda buharlaflt›r›lan gümüfl atomlar› bir yar›ktan geçirilerek demet haline getirilir ve bu demet tekdüze olmayan bir manyetik alandan geçirilir. Hidrojen atomunda 2s ve 2p orbitalleri ile 3s. 3p ve 3d orbitalleri eflenerjilidir.10. Ancak ayn› l kuantum say›s›na sahip orbitaller eflenerjili olacakt›r. Bunun sonucunda. Çok elekküçük harf yaklasik tronlu atomlarda elektronlar aras›ndaki karfl›l›kl› itmenin de dikkate al›nmas› zorunludur. Demet ikiye ayr›l›r. bu çok tanecikli yap›daki problemin Çözümü ancak de¤erlerle yap›l›r. Bu sebeple . Çok elektronlu atomlarda çekirdek ile elektron aras›ndaki çekim kuvveti.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. çekirdek yükünün artmas› ile artar. Yaklafl›k Çözüm için. atom numaras› artt›kça orbital enerjileri azal›r. (E¤er manyetik alan tekdüze olsayd› atom demeti bir kuvvetin etkisinde kalmayacakt›. 3s 3p 3d Enerji 2s 2p 1s Hidrojen atomuna ait ilk üç elektron kabu¤unun orbital enerji diyagram› 3d 3p 3s Enerji 2p 2s 1s Çok eletronlu bir atoma ait ilk üç elektron kabu¤unun orbital enerji diyagram› 29 . bir elektron tek bafl›naym›fl gibi kabul edilir. Alan fliddeti baz› do¤rultularda di¤er do¤rultulardakinden daha kuvvetli olmal›d›r. Çok elektronlu atomlarda elektronlar birbirlerinden mümkün oldu¤unca uzaklaflmaya çal›fl›rlar ve elektronlar›n hareketleri karmafl›k bir hale gelir.) küçük harf Çok Elektronlu Atomlar Schrödinger denklemi hidrojen atomu için yani tek bir elektron içeren bir atom için gelifltirmiflti. Ayn› zamanda çok elektronlu atomlarda orbital enerjileri orbitalin türüne ba¤l›d›r ve bir bafl kabuktaki farkl› l kuantum say›s›na sahip orbitaller eflenerjili de¤ildir. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu tür bir çözümle bulunan elektron orbitalleri hidrojen atomu için bulunanlarla ayn›d›r ve hidrojene benzer orbitaller olarak isimlendirilebilir. çekirdek ve di¤er elektronlar›n bulundu¤u ortamda.

3s. bu atom olabildi¤ince çok say›da eflleflmemifl elektrona sahip olma e¤ilimi gösterir. Elementlerde elektron da¤›l›m›n›n belirlenmesinde. Örne¤in. orbitallerin elektronlar taraf›ndan doldurulmas› afla¤›daki flekilde olur. Elektronlar›n Orbititallere Yerleflim Kurallar› a) Elekronlar orbitallere. c) Elektronlar eflenerjili orbitallere öncelikle birer birer yeleflirler. ayn› tür elektriksel yüke sahip olan elektronlar›n birbirinden olabildi¤ince uzaklaflmaya çal›flmalar› ile aç›klanabilir. 4f. atomunun elektron da¤›l›m› afla¤›daki üç yöntemden biri ile gösterilebilir. alt kabuktaki orbital say›s›n›n 2 kat›na eflittir.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. Elektronlar›n orbitallere yerleflmesindeki kesin s›ra. 5p. SINIF For Evaluation Only. spektroskopik ve manyetik yöntemler baflta olmak üzere. tarz›nda bir s›ra ile yerleflti¤ini göstermektedir. üç orbitalden oluflan p alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› 6. l ve ml özgün bir orbitali belirler. bir atomda bütün kuantum say›lar› ayn› olan iki elektronun var olmayaca¤› görüflüne dayanarak aç›klam›flt›r.Fakat bu durumda iki elektronun spin kuantum say›lar› (ms) farkl› olmal›d›r. Bir kaç ayr›cal›k d›fl›nda. bir alt kabu¤un alabilece¤i elektron say›s›. ‹lk üç kuantum say›s› n. 3p. 6p. 5 orbitalden oluflan d alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› 10 dur. 2p. atomlara ait yay›lma spektrumlar›n›n karmafl›k yap›s›n›. Gösterimi (k›salt›lm›fl) : Si : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 2 1 Si : 1s2 2s2 2p2 2py 2p2 3s2 3px 3p13p0 x z y z Gösterimi (ayr›nt›l›) : Orbital diyagram› : Si : 1s 2s 2p 3s 3p 30 . Pauli. tek bir orbitalden oluflan s alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› iki. önce 1s sonra 2s ve 2p vb. Hund kural› olarak bilinen bu kurala göre. 1s. 6s. deneylere dayan›larak kurgulanan bu yerleflim s›ras› izlenmelidir. 2s. Baflka bir deyiflle. Bu davran›fl. 5s. 4p. Elektron Da¤›l›m›n›n Gösterilifli Farkl› element atomlar›ndaki elektron da¤›l›mlar›n› ele almadan önce. 6d. 5f. bir orbitalde yaln›zca iki elektron bulunabilir ve bu elektronlar z›t bes spinle2 re sahip olmal›d›rlar. 5d. 7s. baz› deneysel çal›flmalarla ortaya ç›kar›lm›flt›r. 4s. atomun enerjisini en aza indirecek flekilde yerleflirler. Her bir orbitalde ancak iki elektron bulunabilece¤inden. 3d.K‹MYA ti'yi sil Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu durumda. 7p 1s 2s 3s 4s 5s 6s 7s 2p 3p 4p 5p 6p 7p 3d 4d 5d 6d 4f 5f b) Bir atomda hiçbir zaman dört kuantum say›s› da ayn› olan iki elektron bulunamaz (Pauli d›fllama ilkesi). 4d. ‹ki elektronun bu üç kuantum say›s› ayn› olabilir. Elektronlar bunu sa¤layabilmek için yar› dolu bir orbitaldeki elektronla eflleflme yerine efl enerjili bofl bir orbitale yerleflirler. Elektronlar›n bir bafl kabuktaki alt kabuklara. elektron da¤›l›mlar›n›n nas›l gösterebilece¤ini ö¤renelim.

Be. C. Dolay›s› ile hidrojenin elektron da¤›l›m› 1s1 dir. temel hal olarak adland›r›lan elektron da¤›l›m›d›r. karbon atomunun 3p alt kabu¤u. Z = 2. Bu elektronlardan ikisi 1s. Aufbau ‹fllemi : Elektron da¤›l›mlar›n› yazmada aufbau kural› kullan›l›r. K›salt›lm›fl gösterim eflit enerjili orbitallere elektronlar›n nas›l da¤›lt›¤›n› göstermeyip. atomun düflük enerjili halini daha iyi temsil etti¤ini do¤rulam›flt›r. Z = 1. Li. Orbital diyagram› ise her bir alt kabu¤u tek tek orbitallere ay›rm›flt›r (kutular fleklinde çizilmifl). alt›s› 2p. Ayr›nt›l› gösterimde ise elektronlar›n yerlefliminde Hund kural›na uyuldu¤u aç›kça belirtilmifl olup. bir önceki elektronla paralel spinli (Hund kural›) olarak girer. orbitallere tekil olarak yerleflmifl elektronlar›n paralel spine sahip oldu¤u bir elektronik yap›n›n. Karbon atomunun elektron da¤›l›m› orbital diyagram› yöntemi ile flu flekilde gösterilebilir. (↑↓). 2 2 Z = 4. H. yaln›zca her bir alt kabuktaki toplam elektron say›s›n› gösterir. Elektron için en düflük enerji hali 1s orbitalidir. Fakat 2p orbitallerinden bofl olan›na. nötron say›s› bir veya daha fazla artar. 3p alt kabu¤unun 3p orbitallerinin ikisinde de birer elektronun bulundu¤u. Kuramlar ve denemeler. soldan sa¤a do¤rudur. Bu nedenle. 1s 2s 2p 31 . Bir atomdan hemen sonra gelen atomun çekirde¤indeki proton say›s› bir. üçüncüsünün ise bofl oldu¤u gösterilmifltir.10. ikisi 3s ve son ikisi de 3p alt kabu¤undad›r. Ayn› orbitalde bulunan z›t spinli iki elektron eflleflmifltir. Berilyum atomunun elektron da¤›l›m› 1s 2s dir. Bu nedenle. ⎛ 1⎞ Orbitallerdeki elektronlar oklarla gösterilmifltir. Z = 6. afla¤› do¤ru çizilmifl ok ⎝ 2⎠ silisyum ⎛ 1⎞ spinin ⎜− ⎟ oldu¤unu belirtir. enerji düzeyleri diyagram›na benzemektedir. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu gösterim. en kararl› ya da enerji yönünden en uygun olan da¤›l›m. Silisyumun atom numaras› 14 oldu¤undan. Yukar›ya do¤ru çizilmifl ok spinin ⎜+ ⎟ . Örne¤in atomunun ⎝ 2⎠ 1s ve 2s orbitallerindeki elektronlar eflleflmifllerdir. He. Daha az kararl› elektron da¤›l›m›na sahip atomlara ise uyarlanm›fl haldeki atomlar denir. ikisi 2s. B.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Gelen ikinci elektron da¤›l›m› 1s orbitaline z›t spinli olarak girer ve helyumun elektron da¤›l›m› 2 1s dir. Burada bahsedilen izole atomlar için. Üçüncü elektron 1s orbitaline giremez (Pauli d›fllama ilkesi).[↑] [↓] [ ]fleklinde de¤il [↑] [↑] [ ] fleklinde çizilmifltir. Bu durumda ilave edilecek bir elektronun hangi orbitale girece¤inin belirlenmesi gerekir. her üç yöntemde de 14 elektron yaz›lm›flt›r. Gelen son elektron da 2p alt kabu¤una girer. Bor atomunda 2p alt kabu¤u dolmaya bafllar ve elektron da¤›l›m› 1s 2s 2p fleklinde yaz›l›r. 2 2 1 Z = 5. bu elektron bofl 2 1 orbitallerden enerjisi en düflük olan 2s orbitaline girer ve elektron da¤›l›m› 1s 2s dir. Ayn› alt kabukta bulunan farkl› orbitallere teker teker yerleflmifl elektronlar paralel spinlidirler (oklar ayn› yönde çizilir). Z = 3. Ancak burada enerji art›fl› afla¤›dan yukar›ya de¤il. orbital diyagram›nda.

Daha sonraki elementlerin elektron da¤›l›m›n› ise [Ne] ile bafllan›r. bir sonraki alt kabuk olan 3d yerine 4s dolar. Ancak bu kez elektronlar 3s ve 3p orbitallerine girerler ve tüm elementlerin 1s. 32 . Bu periyotta 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 da¤›l›m› [Ar] ile simgeleyerek potasyum ve kalsiyumun elektron da¤›l›m›n› afla¤›daki gibi yap›labilir. Bu elementlerin orbital diyagramlar› flu flekildedir. üçüncü kabu¤un d orbital- lerin dolmas›d›r. K ve Ca. En yüksek bafl kuantum say›s›na sahip elektron kabu¤unda (en d›fl kabuk veya de¤erlik kabu¤u) bulunan elektronlara de¤erlik elektronlar› denir. bu dizide 10 element yer al›r. Argondan sonra. Z = 7 – 10. K: [Ar] 4s 1 ve Ca:[Ar] 4s2 Z = 21 – 30. Na [Ne]3s1 Mg 3s 2 Al 3s 2 3p 1 Si 3s 2 3p 2 P 3s 2 3p 3 S 3s 2 3p 4 CI 3s 2 3p 5 Ar 3s 2 3p 6 Z = 19 ve 20. 2s ve 2p düzeni neonun elektron da¤›l›m› oldu¤undan [Ne] ile simgelenir. Azottan neona kadar dört elementlik dizide 2p orbitallerinin dolmas› tamamlan›r. yukar›da anlat›lan lityumdan neona kadar olan 8 elementle yak›n paralellik gösterir. N O F Ne 1s 2s 2p 1s2 2s2 2p6 Z = 11 – 18. neonda s›f›r olur. Dizinin ilk elementi olan skandiyumun elektron da¤›l›m› iki flekilde yaz›labilir 1 2 (a) Sc: [Ar] 3d 4s ya da (b) Sc: [Ar] 4s23d1 Her iki yaz›m flekli de yayg›n olarak kullan›lmaktad›r. Üçüncü periyodun di¤er elementlerinin yaln›zca de¤erlik kabuklar›n›n elektron düzeni gösterilmifltir. Azotta eflleflmemifl elektron say›s› en fazla iken (3).2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. (a) yaz›m fleklinde bir bafl kabu¤un tüm alt kabuklar› birarada yaz›ld›ktan sonra. Bu elementler dizesinde temel ortak yan. SINIF For Evaluation Only. en yüksek bafl kuantum düzeyinin alt kabuklar› yaz›lmaya bafllanm›flt›r. d alt kabu¤unun alabilece¤i toplam elektron say›s› 10 oldu¤una göre. (b) yaz›m fleklinde ise orbitaller dolum s›ras›na göre yaz›lm›flt›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Na dan Ar ye kadar. Sc dan Zn ya kadar. Ne ye kadar. Sodyumdan argona kadar elementlerin yer ald›¤› bu dizideki 8 element.

33 . Kr: [Ar] 3d104s24p6 ya da Kr: [Ar] 4s23d104p6 Z = 37 – 54. Son y›llarda 7p alt kabu¤unun dolmakta oldu¤u yeni elementler keflfedilmifl. bak›r ve krom d›fl›nda. Fransiyum ile bafllayan bu dizide. 4d ve 5p alt kabuklar› dolar ve dizi ksenon ile son bulur.10. Xe: [Kr] 4d105s25p6 ya da Xe: [Kr] 5s24d105p6 Z = 56 – 86. bir kararl›l›¤a sahip olmas›d›r. Ga dan Kr ye kadar. birkaç istisna d›fl›nda. ancak hepsi tam olarak belirlenememifltir. Fr dan ?. Alt› elementlik bu dizide 4p alt kabu¤u dolar ve kriptonla tamamlan›r. Z = 31 – 36. Rb den Xe a kadar. Bak›r ve kromun bu düzenden sapmas›n›n nedeni. d orbitalleri düzenli bir flekilde dolar. Cr (3d5) da oldu¤u gibi yar› dolu veya Cu (3d10) da oldu¤u gibi tam dolu hallerde. 5f. s›ra ile 7s. SINIF Sc: [Ar] ATOMUN YAPISI [Ar] 3d1 4s2 [Ar] 3d2 4s2 [Ar] 3d3 4s2 [Ar] 3d5 4s1 [Ar] 3d5 4s2 [Ar] 3d6 4s2 [Ar] 3d7 4s2 [Ar] 3d8 4s2 [Ar] 3d10 4s1 [Ar] 3d10 4s2 3d 4s ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da K‹MYA [Ar] 4s2 3d1 [Ar] 4s2 3d2 [Ar] 4s2 3d3 [Ar] 4s1 3d5 [Ar] 4s2 3d5 [Ar] 4s2 3d6 [Ar] 4s2 3d7 [Ar] 4s2 3d8 [Ar] 4s1 3d10 [Ar] 4s2 3d10 Ti: [Ar] V: [Ar] Cr: [Ar] Mn: [Ar] Fe: [Ar] Co: [Ar] Ni: [Ar] Cu: [Ar] Zn: [Ar] Bu dizide. Onsekiz elementlik bu dizide. 32 elementlik bu dizide. 4f. Cs dan Rn a kadar. 6d ve varsay›m olarak 7p alt kabuklar› dolar. Rn: [Xe] 4f145d106s26p6 ya da Rn: [Xe] 6s24f145d106p6 Z = 87 – ?. s›ra ile 6s. 3d alt kabu¤undaki elektron da¤›l›m›n›n. s›ra ile 5s. 5d ve 6p alt kabuklar› dolar ve seri radon ile tamamlan›r.

Y. ✤ Atomu uyarmak için verilen enerji iyonlaflma enerjisiden küçük olmal›d›r. 4s dekine göre çekirde¤e daha uzak oldu¤undan. Örne¤in bor (5B) elementi için 2 2 1 1s 2s 2p ⇒ Temel hal 1s 2 2s 2 3s1 ⎫ ⎪ ⎪ 1s 2 2s 2 3p1 ⎬ Uyar›lm›fl hallerdir. E) Her ikisinin de 19 elektronu bulundu¤undan ayn› elemente aittirler. ✤ Bir atomun temel elektron düzeninin d›fl›ndaki bir elektron düzeni. hacim ve aktiflik gibi özellikleri de¤iflir. SINIF For Evaluation Only. olabilir. C) X. E) X ile Y ayn› elementin atomlar›d›r. uyar›lm›fl hal düzenidir.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. ✤ Uyar›lma ile bir atomun elektron bafl›na düflen ortalama çekim kuvveti. Y’den daha kararl›d›r. temel duruma göre daha kolay elektron verir. elektronlar›n çekirdek etraf›nda homojen da¤›l›m› ve çekirde¤in elektronlar üzerinde eflit ve dengeli bir kuvvet uygulamas›n› sa¤lar. çekirde¤in çekim kuvveti daha zay›ft›r. Y den elektron kopartmak X e göre daha kolayd›r (Yanl›fl) C) X in enerjisi Y ninkinden düflük oldu¤undan. X daha kararl› hali gösterir. ✤ Bu durum. Uyar›lm›fl düzenin temel elektron düzenine dönüflümü ise ekzotermik (enerji veren) bir olayd›r. bulunmas› gereken orbitalde de¤il de daha yüksek enerjili bir orbitalde bulunuyorsa bu tür atoma “uyar›lm›fl atom” denir. Elektron atomdan kopmam›flt›r. ŒÇ ö z ü m A) X temel hal elektron dizilifli kurallar›na uygun yaz›lm›flt›r. D) X ten Y’ye geçifl için enerji gerekir. Y de ise 4s de bulunmas› gereken elektron daha yüksek enerjili olan 5s de bulundu¤una göre. ✤ Uyar›lm›fl atom karars›zd›r. Uyar›lm›fl atom temel hâle dönerken ›fl›k yay›nlar. (Do¤ru) B) 5s deki elektron.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. X’in uyar›lm›fl halidir. ✤ Uyar›lm›fl atom. (Do¤ru) Küresel Simetri ✤ En yüksek enerji düzeyindeki bitifl orbital tak›m›n›n yar› dolu ya da tam dolu olmas› halidir. ⎪ 1s 2 2s 2 4s1⎪ ⎭ Örnek sil X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 2 2 6 2 6 Y : 1s 2s 2p 3s 3p 5s1sil sil Yukar›da elektron diziliflleri verilen X ve Y nötr atomlar› için afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›fl olur? sil A) Y. ✤ Bir atomun temel hali bir tane. ✤ Atomu uyar›lm›fl hale getirmek için enerji verilmesi gerekir. ATOMLARIN UYARILMIfi HAL ELEKTRON D‹Z‹L‹fiLER‹ ✤ Bir atomda elektron. X in uyar›lm›fl halidir. Elektron bulutlar›n›n çekirde¤e daha çok yaklaflmalar›ndan dolay› potan- 34 . (Do¤ru) D) X’e enerji verilerek Y haline dönüfltürülür. B) Y ve X’den 1 er elektron kopartmak için gereken enerjiler eflittir. uyar›lm›fl hali birden fazla say›dad›r. iyon de¤ildir.

10. SINIF ✤ Temel elektron dizilifli. ATOMUN YAPISI K‹MYA siyel enerji azal›r ve atom daha kararl› hale gelir. 35 . Bu tür taneciklerden elektron koparmak zordur. Yar› dolu Tam dolu s1 s2 3 p p6 5 d d10 7 f f14 orbitallerinden biriyle biterse atom küresel simetri özelli¤i gösterir. Fakat bunlar istisnai durumlard›r. Atom Numaras› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Sembol H He Li Be B C N O F Ne Na Mg Al Si P S CI Ar K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr Elektron Atom Konfigürasyonu Numaras› 1s1 1s2 [He]2s1 [He]2s2 [He]2s22p1 [He]2s22p2 [He]2s22p3 [He]2s22p4 [He]2s22p5 [He]2s22p6 [Ne]3s1 [Ne]3s2 [Ne]3s23p1 [Ne]3s23p2 [Ne]3s23p3 [Ne]3s23p4 [Ne]3s23p5 [Ne]3s23p6 [Ar]4s1 [Ar]4s1 [Ar]4s23d1 [Ar]4s23d2 [Ar]4s23d3 [Ar]4s13d5 [Ar]4s23d5 [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d 2 2 1 2 2 2 6 7 8 10 10 10 1 Sembol Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd Ιn Sn Sb Te Ι Xe Cs Ba La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Ef Tm Yb Lu Hf Elektron Atom Konfigürasyonu Numaras› [Kr]5s1 [Kr]5s2 [Kr]5s24d1 [Kr]5s24d2 [Kr]5s14d4 [Kr]5s14d5 [Kr]5s24d5 [Kr]5s14d7 [Kr]5s14d8 [Kr]4d10 [Kr]5s14d10 [Kr]5s24d10 [Kr]5s24d105p1 [Kr]5s24d105p2 [Kr]5s24d105p3 [Kr]5s24d105p4 [Kr]5s24d105p5 [Kr]5s24d105p6 [Xe]6s1 [Xe]6s2 [Xe]6s25d1 [Xe]6s24f15d1 [Xe]6s24f3 [Xe]6s24f4 [Xe]6s24f5 [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f 2 2 2 2 2 2 6 7 7 9 10 11 1 Sembol Ta W Re Os Ιr Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn Fr Ra Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr Rf Ha Sg Ns Mt Elektron Konfigürasyonu [Xe]6s24f145d3 [Xe]6s24f145d4 [Xe]6s24f145d5 [Xe]6s24f145d6 [Xe]6s24f145d7 [Xe]6s14f145d9 [Xe]6s14f145d10 [Xe]6s24f145d10 [Xe]6s24f145d106p1 [Xe]6s24f145d106p2 [Xe]6s24f145d106p3 [Xe]6s24f145d106p4 [Xe]6s24f145d106p5 [Xe]6s24f145d106p6 [Rn]7s1 [Rn]7s2 [Rn]7s26d1 [Rn]7s26d2 [Rn]7s25f26d1 [Rn]7s25f36d1 [Rn]7s25f46d1 [Rn]7s25f6 [Rn]7s25f7 [Rn]7s25f76d1 [Rn]7s25f9 [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f 2 2 2 2 2 2 10 11 12 13 14 14 1 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 [Xe]6s 4f 5d [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f [Ar]4s 3d 4p [Rn]7s 5f 6d [Ar]4s23d104p2 [Ar]4s23d104p3 [Ar]4s23d104p4 [Ar]4s23d104p5 [Ar]4s23d104p6 [Xe]6s24f12 [Xe]6s24f13 [Xe]6s24f14 [Xe]6s25d1 [Xe]6s24f145d2 [Rn]7s25f146d2 [Rn]7s25f146d3 [Rn]7s25f146d4 [Rn]7s25f146d5 [Rn]7s25f146d7 Tabloda da görüldü¤ü gibi baz› elementlerin elektronlar›n›n orbitallere yerleflimi kural d›fl›d›r.

1 mol tam 12 gram 12 C atomunun yap›s›ndaki tanecik say›s› olarak kabul görmektedir. fiimdi baz› bilefliklerin mol kütlelerini inceleyelim: Örne¤in CO2 bilefli¤ini ele alal›m. Bu tabloda da görüldü¤ü gibi elementlerin kütleleri hidrojenin kütlesinin katlar›ym›fl gibi düflünülebilir. 9 g 14 g Yukar›daki tabloda da görüldü¤ü gibi hidrojenin kütlesini yaklafl›k 1 gram ald›¤›m›zda hidrojenli bilefliklerdeki di¤er elementlerin kütlelerinin hesab› verilmifltir.K‹MYA ATOMUN YAPISI BA⁄IL ATOM KÜTLES‹ YAKLAfiIMI VE MOL KAVRAMI 10.9 g 17 g Hidrojenin Kütlesi 1g 2x1=2g 1g 1g 1g 3x1=3g Di¤er Elementin Kütlesi 19 g 16 g 35.5 g 79. 36 . Yani di¤er bir ifadeyle bir elementin ölçülen kütlesiyle. Mesela iki hidrojen ve bir oksijen atomunun birleflmesinden su olufltu¤u ifadesinin anlam›n› farkettiler. O:16. 1 mol hidrojen atomu = 1 mol H 1 mol hidrojen molekülü ya da 1 mol hidrojen gaz› = 1 mol H2 anlam›na gelir. Böylelikle say›lamayacak kadar büyük bir de¤eri say›labilecek birimlere çevirmifl oluruz.10–24 gram olarak tespit edilmifltir.9 g 126. H2SO4 bilefli¤inin mol kütlesini hesaplayal›m (H:1. 1 mol hidrojen atomu ile 1 mol hidrojen molekülü ifadesi ayn› anlama gelmemektedir. SINIF Bilim insanlar›.9 g 127. Buradaki 1 akb de¤eri 1. kütle ölçümü gibi farkl› yollar›n benimsenmesi gerekiyordu. Say›lamayacak çokluktaki tek çeflit maddenin miktar› “mol” birimi ile ifade edilmektedir. Ba¤›l atom kütlesi 1 tane hidrojen atomunun kütlesi olarak kabul edildi¤inde yaklafl›k olarak 1 akb al›nmaktad›r. Önceleri bu hesaplama 1H atomu üzerinden yap›l›rd› ve kütlelerdeki tam say› yerine onlara yak›n say›lar›n ç›kmas› deney hatalar›na ba¤lan›yordu.5 g 80.66. Örne¤in marketten pirinç ald›¤›m›zda pirinçleri sayarak de¤il paket ya da kilo ile al›r›z. Atom ve moleküller normal yollarla say›lamad›¤› için miktarlar›n›n. S : 32) 1 mol H2SO4 bilefli¤i 1 mol CO2 bilefli¤i 1 mol C = 12 g + 2 mol O = 32 g 44 gram 2 mol H = 2 g 1 mol S = 32 g 4 mol O = 64 g + 98 gram Tam bu noktada önemli bir yan›lg›y› düzeltmemiz gerekiyor. belirli ancak say›lamayan atom say›s› aras›ndaki iliflkinin a盤a kavuflmas› gerekiyordu. Örne¤in “Flor atomunun kütlesi hidrojenin 19 kat›d›r” diyebiliriz. Buradan di¤er elementlerin kütleleri hakk›nda bilgi edinebilir miyiz? Bileflik HF H2O HCI HBr HΙ NH3 Bileflik Kütlesi 20 g 18 g 36. Dalton baflta olmak kayd›yla ba¤›l say›lar›n önemini kavramaya bafllam›fllard›.

078 30.0067 4. Di¤er elementlerin kütleleri bu standarda göre belirlenmektedir.066 79. o atomun tek atom kütlesine 23 bölündü¤ünde karfl›m›za ç›kan de¤er 1 mol içerisindeki atom say›s›d›r.066 gram 32.0079 gram Bölüm 1.066 x 1.98 Atom S Br B Ca P Atom kütlesi(akb) 32.904 10.66.66.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Bu say› N = N0 = NA fleklinde gösterilebilir.1023 –24 Yukar›daki ifllemler sonucunda da görüldü¤ü gibi bir atomun mol kütlesi.0026 39.10–24g) 32. 37 . 1.02 . Ç›kan 6.66.0079 14. Atom H Atom Kütlesi(akb) 1.0079 x 1.10. Bu enerjiye proton ve nötronu bir arada tutan ba¤lanma enerjisi denilmektedir ve miktar›n› tam olarak kestiremeyiz. 10 de¤erine Avogadro say›s› denilmifltir.098 26.02 .66.0079 1.02.066 32.066 akb (32. 1023 de¤eri 1 molün ifade etti¤i yaklafl›k say›d›r. Uluslararas› kabule göre 1 tane 12C atomunun kütlesi 12 akb dir.97 fiimdi verilen tek atom kütleleri ile bu elementlerden baz›lar›n›n mol kütlelerini birbirine bölelim. Karfl›m›za ç›kan 6. Örnek 1 mol azot atomu ve 1 mol azot gaz›n›n kütlelerini bulunuz.10 nokta koy –24 = 6.066 x 1. Atom H N He K Al Atom Kütlesi(akb) 1. proton ve nötronlardan oluflurken. Bir atom çekirde¤i. Bu nedenle tek bir atomun kütlesinin belirlenmesi için deneysel verilere ihtiyaç duyulmaktad›r.0079 .10 32. Bu ifllem için kütle spektrometresi kullan›lmaktad›r. kütlenin küçük bir k›sm› enerjiye dönüflür.021023 g S = 6.81 40.0079 akb (1.10–24g) Mol Kütlesi (g) 1. Kütle Spektrometresi : Tek bir atomun kütlesini. SINIF fiimdi baflka örnekleri inceleyelim : Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. yaln›zca temel taneciklerin kütlelerini toplayarak bulamay›z. (N : 14) 1 mol azot atomu = 1 mol N = 14 g 1 mol azot gaz› = 1 mol N2 = 14 x 2 = 28 gram Afla¤›da baz› tek atomlar›n kütleleri verilmifltir.

Farkl› kütlelerdeki iyonlar sayac›n farkl› bölgelerine çarparlar. M›knat›s ‹vmelendirici alan Art› yük plaka Eksi yük plaka Kütlelerine göre sapan iyonlar En küçük kütleli iyonlar En büyük kütleli iyonlar Manyetik alan M›knat›s Kay›t aleti (foto¤raf plakas›) fiekil – 43 kütlesinden Kütle spektrometresinden c›va buhar› geçirildi¤inde elde edilen spektrum de¤erleri ve c›va kütleleri flekil – 42 de verilmifltir. 38 .K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Oluflan pozitif iyonlar. Bu farkl› kütleli ayn› cins atomlara “izotop atomlar” denilmektedir. Bu bölgelere gelen iyonlar›n miktarlar› sayaç taraf›ndan ölçülür. C›van›n kütle spektrumu afla¤›daki grafikte verilmifltir. SINIF For Evaluation Only. Yaln›z belli h›zlardaki iyonlar buradan geçer ve manyetik alan taraf›ndan dairesel yollar alacak flekilde sapt›r›l›r.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. flekilde görülen h›z seçici plakalar ve sayfaya dik olan manyetik alan içine gönderilir. Burada c›van›n tek atom kütlesinin farkl› farkl› sonuçlar›n ç›kmas› c›va buhar›n›n içerisinde farkl› kütlelere sahip c›va atomlar›n›n varl›¤›n› ortaya koymaktad›r. küçük harf fiekil – 42 :Cihaz›n alt taraf›nda gaz Örnek. elektron bombard›man› ile iyon haline getirilir.

37 + %75 .02.146 198 Hg % 10.22 202 Hg % 29. (N:6. 35 = 35.85 Yukar›daki durum atomlar›n kütle numaralar›n›n tam say›lar olmas›na karfl›n 12C hariç di¤er atomlar›n kütlelerinin tam say› olmad›¤›n› kan›tlamaktad›r.10. 1 mol denince içindeki atom say›s›n›n N tane oldu¤unu unutmamal›y›z.8 204 Hg % 6. Çünkü izotoplar›n do¤ada bulunma yüzdeleri ile kütlelerinin çarp›m›n›n toplamlar› bize o atomun ortalama atom kütlesini verecektir. C›va ‹zotopu Bulunma Yüzdesi 196 Hg % 0. Örnek CI atomunun do¤ada bulunan iki izotopunun bulunma yüzdeleri yaklafl›k olarak 37CI %25.1023 tane oldu¤unu söylemifltik. 35CI %75 olarak tespit edilmifltir.1023) 39 . SINIF Atomlar›n ba¤›l say›s› Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.84 200 Hg % 23.13 201 Hg % 13. Buna göre CI atomunun ortalama atom kütlesi kaçt›r? ŒÇ ö z ü m Ortalama atom kütlesi = % 37 CI x M37Cl + % 35 CI x M35Cl = % 25 .5 alt satir Mol Atom (Atom – Gram): Daha önce 1 mol = 6.59 akb olur. 25 20 15 10 5 Kütle numaras› 196 197 198 199 200 201 202 203 204 Kütle spektrumundaki de¤erlere göre c›van›n do¤ada bulunma yüzdeleri. Her elementin bir atom kütlesi vard›r. Bu say›n›n gram cinsinden ifadesi atomun bir molünün karfl›l›¤›d›r. Örne¤in c›van›n ortalama atom kütlesi 200.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only.02 199 Hg % 16. Bu ifadenin eski karfl›l›¤› atom – gramd›r. Burada tane dedi¤imiz eleman› atom olarak ald›¤›m›zda mol atom yani atomun molünü ele alm›fl oluruz.02.

2N tane Al atomu içerir. SO3. Yukar›daki Örneklerde bilefliklerin bir molleri içindeki atomlar belirtilmifltir. a) Kaç moldür? b) Kaç tane atom içerir? (Al:27) 2 mol Al atomu ⎫ ⎪ 3 mol S atomu ⎬ 17 mol atom ⎪ 12 mol O atomu⎭ ŒÇ ö z ü m : a) font farkli 1 mol C6H12O6 molekülü 1 mol ise x 6 mol C atomu ⎫ ⎪ 1 mol C6H 12O6 molekülü atom 12 mol H atomu⎬ 24 mol ⎪ 6 mol O atomu ⎭ 27 g Alüminyum atomu 5.. C3H8. Bu X atomunun atom kütlesi kaçt›r? (N: 6.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. atomlar ise içindeki parçalar› gösterir. MOL MOLEKÜL (Molekül – Gram) Molekül: En az iki atomdan oluflmufl bir yap›d›r. Avogadro say›s›: N) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10–23 ise x 1 tane C2H6 molekülü 2 tane C atomu⎫ ⎪ ⎬8 tane atom 6 tane H atomu⎪ ⎭ x =6. C6H12O6 . C2H6.2 mol atom N tane atom içeriyorsa x x = 0. 1 tane X atomu 6. Ayn› bilefliklerin birer tane moleküllerini incelersek: 1 tane H2O molekülü 2 tane H atomu⎫ ⎪ ⎬3 tane atom ⎪ 1 tane O atomu⎭ Örnek 1 tane X atomu 4. ŒÇ ö z ü m : 1 mol H2O molekülü 1mol ise x 2 mol H atomu⎫ ⎪ ⎬ 3 mol atom 1 mol O atomu⎪ ⎭ a) N tane atom 3N tane atom x= 3 = 3 mol Ca atomu 1 1 mol ise 3 mol 1 mol SO3 molekülü 1 mol S atomu ⎫ ⎪ ⎬ 4 mol atom 3 mol O atomu⎪ ⎭ 1 mol Al2(SO4)3 molekülü b) 40 gram Ca x x=3.4 g alüminyum atomu.40 = 120 gramd›r.. SINIF For Evaluation Only. Molekül bir bütünü. 4 x= = 0..1023 tane X atomu 4. CCl4. O2. a) Kaç moldür? b) Kaç gramd›r? (Ca:40.K‹MYA Örnek 3N tane atom içeren Ca elementi.4 g Alüminyum atomu küçük harf 5. bir molünün kütlesi oldu¤u hat›rlan›rsa. 4. Örnek 5.10–23 g/mol = 24 g 40 . mol alüminyum atomu 2 27 b) 1 mol atom 0.1023) ŒÇ ö z ü m : Atom kütlesinin.1023 .10–23 g d›r. CO2. H2.

O:16) ŒÇ ö z ü m a) C2H6 = 24 + 6 = 30 g/mol 30 gC2H6 6g 1 mol x ŒÇ ö z ü m : 30 g NO 15 g NO x = NO= 14 + 16 = 30 g/mol 2 mol atom x x= 0.2 mol SO3 molekülü b) 3 mol O atomu 1 mol SO3 te 0.2 30 = = 1 mol atom vard›r. a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç tane molekül içerir? (C:12. a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç mol atom içerir? (C:12.5 N tane CO2 molekülü Örnek 6 g C2H6 molekülü. SINIF 1 tane Al2(SO4)3 molekülü 2 tane Al atomu ⎫ ⎪ 3 tane S atomu ⎬17 tane atom ⎪ 12 tane O atomu⎭ Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2 mol C2H6 8 mol atom x 1 tane C6H12O6 molekülü 6 tane C atomu ⎫ ⎪ 12 tane H atomu⎬24 tane atom ⎪ 6 tane O atomu ⎭ x=1.5 mol CO2 N tane CO2 molekülü x x=0.6 mol O atomu x= 0.2 mol x x=0.10. b) 1 mol C2H6 2 mol C atomu⎫ ⎪ ⎬8 tane atom 6 mol H atomu⎪ ⎭ 1 mol C2H6 0. Örnek 22 g CO2 molekülü.2 mol C2H6 molekülü 15. O:16) ŒÇ ö z ü m : a) CO2 = 12 +32 = 44 g/mol 44g CO2 22g CO2 1 mol x ŒÇ ö z ü m : a) SO3 = 32 + 48 = 80 g/mol 80 g SO3 1 mol 16 g x x = 0. 30 30 41 . H:1) Örnek 15 g NO bilefli¤inde kaç mol atom vard›r? (N:14.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only.6 mol atom Örnek 16 g SO3 molekülü. O:16) a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç mol O atomu içerir? (S:32.5 mol CO2 molekülü b) 1 mol CO2 0.

6 mol atom 1 mol C 2H6 molekülü x x= 0.2 .2 mol C2H4 x 2. N tane C2H4 molekülü c) Kaç mol atom içerir? x= 2 mol CO molekülü ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü Örnek 3 N tane atom içeren C2H4 kaç moldür? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 2 mol C atomu 4 mol H atomu 1 mol C2H4molekülü 0. N tane atom d) Kaç tane atom içerir? x=1. a) Kaç moldür? (C:12.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. N tane atom 3.2 = 1 mol atom 28 x = 0.2) + (1.6 g C2H4 1 mol molekül x N2 = 28g/mol 2 mol atom x 28 gN2 14gN2 x = 14.2 . 1 molde N tane tanecik oldu¤unu unutmay›n.N tane H atomu 6.2 mol C2H4 de N tane molekül varsa x ŒÇ ö z ü m : 1 mol CO x 2 N tane atom 4 N tane atom x=0.2 mol C2H4 molekülü Örnek 4N tane atom içeren CO bilefli¤i kaç moldür? (N: Avogadro say›s›) b) Kaç tane molekül içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 de 0.6 g C2H4 molekülü.2 mol 6. molekülün içindeki parçad›r. SINIF For Evaluation Only.2 mol atom vard›r. H:1) Örnek 14 g N2 molekülünde kaç mol atom vard›r? (N:14) ŒÇ ö z ü m : arayi aç ŒÇ ö z ü m : C2H4 = (12 . N tane atom x x =1.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. N tane atom 42 . Örnek 5. Atom.N tane C atomu 4.4) = 28 g/mol 28 g C2H4 5.5 mol C 2H6 molekülü ŒÇ ö z ü m : Molekül ile atom aras›ndaki iliflkiye dikkat edin. 1 mol C2H4 0.

N tane H atomu x ŒÇ ö z ü m : H2O = 2 + 16 = 18 g/mol 23 6.4 .2 mol C2H4 4 g H içerirse x x = 0. O: 16. 1 mol C2H4 0.5 mol CH4 x = 0.2 mol C2H4 24 g C içerirse x x = 4.1023) arayi aç ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 0.10 23 = 3. N tane C atomu 28 g C2H4 N tane molekül x 1 tane molekül x= 28 g N Örnek 6 g C içeren CH4 kaç moldür? (C:12) g) Kaç mol H atomu içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü 0.2 mol x = 0.2 mol C2H4 4 .8 . SINIF e) Kaç mol C atomu içerir? Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Avogadro say›s›: 6.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only.8 g H içerir. N tane C atomu x ŒÇ ö z ü m : x = 0.2 mol C2H4 2 .10 tane H2O molekülü 1 tane H2Omolekülü 18 g ise x x= 18 6. i) Kaç gram C ve kaç gram H içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4molekülü 0.10.4 mol C atomu 2 mol C atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 0.2 mol C2H4 4 mol H atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol CH4 de x 12 g C varsa 6gC x = 0.8 g C içerir.10 23 g x = 0. f) Kaç tane C atomu içerir? j) 1 tane C2H4 molekülü kaç gramd›r? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü 0. N tane H atomu 43 .8 mol H atomu Örnek 1 tane H2O molekülü kaç gramd›r? h) Kaç tane H atomu içerir? (H: 1.

5 mol atom III. CO2 = 12 + 2. 1 mol O2 2 mol O2 2 mol O atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol C3H8 x mol 8 g H içerirse 4gH x= 4 mol O atomu II. büyükten küçü¤e do¤ru s›ralan›fl› nas›ld›r? (C:16. 2 mol O içeren H2O III. 2 + 1. C3H8 = 12. 1 mol H2O x 1 mol O atomu 2 mol O atomu x = 2 mol H2O III.5 mol CH4 5 mol atom x x= 0. 1 mol CH4 0. 1 mol O atomu içeren CO2 III. 2 mol O2 II.5 mol C3H8 I. büyükten küçü¤e s›ralan›fl› nas›ld›r? (S: 32) Örnek I.5 mol atom Cevap I > II > III 3 mol atom varsa x 44 .5 mol CH4 III. 16 gr S içeren SO2 Yukar›da verilen maddelerin içerdikleri atom say›lar›na göre. 0. 3 g H içeren C3H6 II. 32 gram S içeren SO2 16 gram S içeren SO2 x= 1. 18 mol atom içeren C2H5OH Yukar›daki maddelerin kütlelerinin büyükten küçü¤e do¤ru s›ralamas› nas›ld›r? (H:1. SINIF II. O:16) ŒÇ ö z ü m : I. 9 mol atom içeren C2H5OH 1 mol 18 mol atom içeren C2H5OH x= 2 mol x mol ŒÇ ö z ü m : I.3 + 1.5 mol C3H6 II.6 = 46 g/mol 1 mol C2H5OH 46 g 2 mol C2H5OH x x= 92 g Cevap III > I = II x = 0. 1 mol C3H6 de x 6 g H atomu 3 g H atomu C2H5OH = 12 .5 mol C3H8 x=22 g 44 g ise x x= 2. C:12.K‹MYA Örnek I. 1 mol C2H6 x 8 mol atom 2 mol atom Örnek x = 0. 4 g H içeren C3H8 II. 2 mol atom içeren C2H6 ATOMUN YAPISI 10.16 = 44 g/mol 2 mol O atomu içeren CO2 1 mol O atomu içeren CO2 x= 22 g 44 g ise x Yukar›daki maddelerin mol say›lar›na göre.25 mol C2H6 Cevap II > I > III I.8 = 44 g/mol 1 mol C3H8 0. H: 1) III.

1 mol C2H6 0.5 mol C2H6 (III. 1 mol C2H6 0. do¤ru) III.6 g O X=18 g NO bilefli¤inde bulunur. 3.10. CO2 ATOMUN YAPISI Örnek K‹MYA 0. I. Yan›t C Örnek 20 mol H atomu içeren XH3OH bilefli¤inin kütlesi 160 gram oldu¤una göre. II. CO2 nin 4 mol oldu¤unu görürüz.6 C) 18 D) 24 E) 36 maddelerinin mol say›lar›na göre.1023 mol H atomu içerir. 23 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (N: 6. SINIF Örnek Eflit say›da atom içeren. 20 mol H atomu 4 mol H atomu 160 g XH3OH da X=32 g Yan›t B tane molekül içerir. do¤ru) II.6 g 0. büyükten küçü¤e do¤ru s›ralan›fl› nas›l olur? ŒÇ ö z ü m : 1 mol N2O3 te 3X16=48 g O var. Cevap I > III > II = 14+16=30 g/mol 30 g . N2O4 III. 3 mol atom hidrojen içerir. Bunlar›n mol atom say›lar›n› 12 de eflitlersek. H2 II. 1 mol C2H6 0.16 = 48 g O X= 144 g O var 16 g O var.5 mol C2H6 (II. XH3OH nin mol kütlesi nedir? (H: 1.10 ) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I.5 mol C2H6 gaz› için. N2O4 ün 2 mol.2 mol N2O3 ve m gram NO bilefliklerindeki oksijen kütleleri eflit oldu¤una göre “m” kaçt›r? (N: 14. X=9.1023 mol H atomu içerir.10 23 ŒÇ ö z ü m : 1 mol XH3OH bilefli¤inde 4 mol H atomu bulunmaktad›r. III. do¤ru) Yan›t E 6. II ve III ŒÇ ö z ü m : I. 2 mol C atomu içerir X = 1 mol C atomu içerir. Örnek 3 mol N2O3 ve 1 mol N2O gazlar›n›n kar›fl›m› kaç gram oksijen içerir? (O:16) A) 16 B) 32 C) 64 D) 128 E) 160 ŒÇ ö z ü m : 1 mol N2O3 de 3 mol N2O3 de 1 mol N2O da 3. NO bilefli¤inde X 16 g O 9. 1 mol C atomu içerir. I. 1 mol CO2 de 3 mol atom vard›r. X = 3 mol H atomu içerir.5 mol C2H6 (I. O: 16) A) 12 B) 32 C) 64 D) 128 E) 180 Örnek 0.2 mol N2O3 te MA NO ŒÇ ö z ü m : 1 mol H2 de 2 mol atom vard›r. O: 16) A) 8.4 B) 9. 6 mol H atomu içerir. X =3. H2 nin 6 mol. Toplam O kütlesi 144 +16 =160 g Yan›t E 45 . 1 mol N2O4 de 6 mol atom vard›r.

2 B) 63. III. Atomun temel tanecikleri için. I. II ve III 2. Elektronlar (–1) yüklüdür. Atomun yüklü yap›s› ile ilgili olarak.5 E) 64. III. II.8 kütlesi 46 . Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. II ve III 5. Buna göre. II ve III 6. II. 4. II. II.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. III. I. III. (+) yüklüdür. % 30 ve % 10 oldu¤una göre. Bak›r elementi tabiatta 61Cu. (+) yüklü iyonlara katyon denir. II. (–) yüklü iyonlara anyon denir. 23 11Na taneci¤i ve +1 24 11 Na taneci¤i ile ilgili ola- rak. Fiziksel özellikleri farkl›d›r. ‹zotopturlar. Çekirdek yükü azalm›flt›r. Çekirde¤i oluflturan taneciklere nükleon denir. Atomun (+) ya da (–) yük kazanm›fl haline iyon denir. Çekirdek ve elektronlar olarak iki k›s›mdan oluflur. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 3. 64Cu ve 65Cu olmak üzere üç izotop halinde bulunmaktad›r. Bak›r'›n ortalama atom a¤›rl›¤› kaçt›r? A) 63. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. Proton (+1) yüklüdür.K‹MYA 1. I. SINIF For Evaluation Only. Proton. II ve III I. Nötron yüksüzdür. Bu izotoplar›n bulunma yüzdeleri s›ras›yla % 60. III.5 C) 64 D) 64. X atomu. Atomun yap›s› için. tan›mlamalar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. I. iyon haline geçerken elektron vermektedir. nötron ve elektron olarak üç temel taneci¤i vard›r. Katyondur. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. Kimyasal özellikleri ayn›d›r.

1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 Yukar›da elektron da¤›l›mlar› verilen atomlardan hangileri uyar›lm›fl durumdad›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III A) B) C) D) E) p 24 26 25 28 28 n 31 30 36 31 30 e 25 26 25 28 28 12.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. X+2: 1s2 2s2 2p6 Y+4: 1s2 2s2 2p6 Z–3: 1s2 2s2 2p6 Yukar›da baz› iyonlar›n elektron diziliflleri verilmifltir. Yn iyonundan üç elektron ald›¤›nda iki iyonun yükleri eflitleniyor. 40 K ile 40 Ca izobard›r. Ayn› elementin. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10. X+4 iyonu. I. X elementinin kütle numaras› kaçt›r? (16O) 8 A) 24 B) 28 C) 32 D) 52 E) 56 Buna göre. 1s2 2s2 2p6 4s1 III. III. Bir elementin X iyonununda 25 elektron vard›r. 58X izotupunun atomundaki proton (p) nötron (n) ve elektron – (e ) say›lar› kaçt›r? 11. II ve III 0 0 61 +3 8. 9. nötr X. 19 17 31 –3 P ile 55 Mn+7 izoelektroniktir. I. XO–2 iyonununda 58 elektron ve 60 nötron 4 bulundu¤una göre. 10. II. 1s2 2s2 2pX 2pY 2p1 Z II. Buna göre n de¤eri kaçt›r? A) –2 B) –1 C) 0 D) +2 E) +3 örneklerinden hangileri do¤rudur? A) Yalnz› I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. Y ve Z atomlar›n›n de¤erlik elektron say›lar›n›n karfl›laflt›rmas› nas›ld›r? A) X > Y > Z B) Y > Z > X C) Z > X > Y D) X > Y = Z E) Z > Y > X 47 . 15 25 7. Atom türleri için verilen. 19 20 39 K ile 37Cl izotondur.

hacmi son derece küçük olan çekirdek. yani ayn› elementin iki taneci¤inin elektron say›s› farkl› oldu¤undan kimyasal özellikleri farkl›d›r. Atomun yüksüz haline nötr atom. Yan›t C 3. Yan›t E 6. Atom numaralar› ayn› kütle numaralar› farkl› oldu¤undan izotopturlar. d›flar›ya elektron vermiflse (+) yüklenir. Elektronlar ise yörüngelerde bulunan. Atom d›flar›dan elektron alm›flsa (–). (+) yüklü iyonlar katyon. Yan›t E 4.60 + 30.5 10 = = Yan›t B 48 . ‹zotop taneciklerin ikisi de nötr halde veya ikisi de ayn› iyon olsayd› kimyasal özellikleri ayn› olacakt›. X atomu. atom nötr iken say›lar› proton say›lar›na eflit olan (–1) yüklü taneciklerdir. Protonlar›n say›s› atom numaras›n› temsil eder. çekirdekte de nükleon denilen proton ve nötronlardan ibaret bir kütle. merkezinde. Buradaki taneciklerin biri nötr di¤eri iyon halde oldu¤u için.65 100 378 + 192 + 65 = 10 365 = 63. yüklü haline de iyon denir.64 + 10. Yan›t E 5. ( Ortalama atom) a¤›rl›¤› = %60 63Cu + %30 64Cu + %10 65Cu 100 63. Her üç öncül de do¤rudur. Atom hücre gibi düflünülecek olursa. (–) yüklü iyonlar ise anyondur.Verilen öncüllerin üçü de do¤rudur. Nötronlar çekirdekte bulunan ve kütlesi yaklafl›k olarak protonun kütlesine eflit olan yüksüz taneciklerdir. ‹zotop tanecikler ister iyon halde isterse nötr halde olsunlar fiziksel özellikleri daima farkl›d›r. Atom elektron al›p verdi¤inde çekirdek yap›s› ve dolay›s›yla çekirdek yükü (Yani atom numaras›) de¤iflmez. Yan›t C 2. çekirde¤in çevresinde ise elektronlar›n bulundu¤u yörüngeler (enerji seviyeleri) yani orbitaller bulunmaktad›r.K‹MYA ÇÖZÜMLER 10. (+) yüklü iyon katyondur. SINIF 1. Protonlar çekirdekte bulunan (+1) yüklü taneciklerdir. iyon haline geçerken elektron verdi¤inden (+) yüklenir.

Öncül 1s2 2s2 2p1temel durumdur. Atom numaralar› farkl› eflit say›da elektron bulunduran tanecikler birbirinin izoelektroni¤idir. 58 X atomu için: KN = ps + ns den. 14Y ve 7Z olur. Çünkü normal da¤›lma (Yani temel duruma) göre 3s1 ile bitmeliydi. Yan›t A 10. Verilen Örneklerin üçü de do¤rudur. X+4 iyonu 3 elektron ald›¤›nda yükü (+1) olur. Nötron say›lar› ayn›.8) = 32 60 – 32 = 28 28 + 24 = 52 Yan›t D 12X: 14Y: 7Z: 1s2 2s2 2p6 3s2 De¤erlik elektron say›s›: 2 De¤erlik elektron say›s›: 4 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 1s2 2s2 2p3 De¤erlik elektron say›s›: 5 De¤erlik elektron say›lar› Z > Y > X fleklinde olur. Bu s›rada. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 7. Yn iyonu 3 elektron verdi¤inden yükü 3 artarak (n + 3) olmufl ve (+1)'e eflitlenmifl olur. 3s1 de bulunan elektron 4s1'e gönderilmifltir. Yan›t E 8.8 = 56 ⇒ X = 24 olur.10. Oksijenin 16 – 8 = 8 nötronu vard›r. Yan›t B 12. Yüksüz halde ps = es oldu¤undan XO–2 de top4 lam 56 proton 60 nötron vard›r. II. 58 = 28 + ns ⇒ ns = 30 olur. II. Yn + 3 e– → Yn+3 n + 3 = +1 den n = –2 olmal›d›r. X iyonunun proton say›s›. Kütle numaralar› ayn›. XO–2 iyonu (–2) yüklü de¤il de yüksüz olsayd› 4 elektron say›s› 58 – 2 = 56 olacakt›. Yan›t E 61 +3 11. ‹yon yükü = ps – es dan.Üçünün de 10'ar elektronu vard›r. Öncül ise küresel simetri olay›d›r. I do¤rudur. 9. Proton say›s›: X + 4. II. III. (4. atom numaralar› farkl› olan atomlar izobard›r. ayn› enerji seviyesindedir. Yan›t E 49 . Elektron seviye de¤ifltirmemifl. Bu durumda atom numaralar› 12X. Öncül uyar›lma olay›d›r. I. de do¤rudur. atom numaralar› farkl› olan atomlar izotondur. +3 = ps – 25 ⇒ ps = 28 61 58 X ve X izotop oldu¤u için proton say›lar› eflittir. de ise 20'fler nötronlar› vard›r. Küresel simetride uyar›lma söz konusu de¤ildir.

III.6 N tane atom içerir.2 molü 12.3 mol B atomu içermektedir.1 molü ise 8 gramd›r. 0. 0. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (H:1. X2Y=7.2 mol A ve 0. Buna göre X in atom kütlesi kaçt›r? (O:16) A) 16 B) 24 C) 31 D) 35 E) 40 Buna göre. N: Avogadro say›s›) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III 7. H:1) A) 56 B) 60 C) 90 D) 96 E) 108 2. 1 mol Z atomu kaç gramd›r? (N:Avogadro say›s›) A) 64 B) 16 C) 64N D) 64 N E) 16 N 50 .1 moldür.4 molü 44 gramd›r.2 gram Yukar›da iki bilefli¤in 0. 2. Bilefli¤in kütlece %30 u B oldu¤unablok ve göre A B nin atom kütleleri afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) B) C) D) E) A 56 64 28 14 28 B 48 16 8 32 12 3.8 gram X2YZ4=14. X2Z bilefli¤inin 0. C:12. 0. 0. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Toplam 0. I. Evaluation 5. 4. C:12) A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 E) 8 8.8 gram C2H4 bilefli¤i için afla¤›daki aç›klamaküçük harf lardan hangisi yanl›flt›r? (H:1.3 N tane Hidrojen atomu içerir. 1. X2O3 bilefli¤inin 0. 0. C:12. YZ3 bilefli¤inin 0.4 gram Hidrojen atomu içerir.4 N tane atom içerir.1 er mollerinin kütleleri verilmifltir. 8 gram C3H4 bilefli¤i ile ilgili. N:Avogadro say›s›) A) B) C) D) E) 0. 1.4 gram. II. küçük harf 6.2005-2008 10.2 moldür. Buna göre X2YZ4 bilefli¤inin 1 molü kaç gramd›r? A) 142 B) 140 C) 122 D) 80 E) 62 3 mol C2H6 bilefli¤i kaç gramd›r? (C:12.2 mol karbon atomu içerir.2 mol atom içerir. 0.1 molü. Molekül kütlesi 80 olan bir bilefli¤in 0.3 mol C3Hx bilefli¤i 12 gram ise “x” de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? (H:1.K‹MYA 1. SINIF ForTEST – 1 Only.

Nicelik I.3N D) 0.3 D) 0. kar›fl›mda bulunan C3H8 gaz›n›n mol say›s› afla¤›dakilerden hangisidir? (H:1. Avogadro say›s› N ile gösterildi¤ine göre 0.4 D) 9.4 mol hidrojen atomu içeren X3H8 gaz› 2.2 mol C3Hx ile 0. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 0.2 gram ise X in atom kütlesi kaçt›r? (H:1) A) 8 B) 12 C) 14 D) 16 E) 27 Yukar›daki niceliklerden hangilerinin karfl›s›ndaki aç›klama do¤rudur? (N: Avogadro say›s›.6 E) 12 16.1 mol C3H4 ve 0. SINIF 9.4 E) 0.5 5.7N E) 0. 0.1 B) 0.2 gramd›r. N 16 Aç›klama çizgiyi uzat 1 mol oksijen atomunun kütlesi 1 tane oksijen molekülünün kütlesi 1 gram oksijen gaz›ndaki molekül sa y›s› 12. C:12) A) 0.2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only.1N C) 0.6 mol C2H4 ve C3H8 gaz kar›fl›m›n›n 0. 16 N II.2 C) 0. A2Ox bilefli¤inin 1 molü 108 gramd›r. Buna göre.8 mol karbon ile 2 mol hidrojen bulundu¤una göre X ve Y kaçt›r? A) B) C) D) E) x 8 8 6 6 8 y 2 3 2 3 5 15.6 molü 23. Buna göre A ve B nin atom kütleleri kaçt›r? A) B) C) D) E) A 12 16 14 16 28 B 16 12 16 14 48 11.1 mol CyH4 kar›fl›m›nda 0. 0.2 C) 8. A2B3 bilefli¤inin 1 molü 76 gramd›r.4 g bileflikte 1. 0.2 mol C2H4 gaz kar›fl›m›nda toplam kaç gram karbon vard›r? (C:12) A) 6 B) 7. 13 .1 mol MgCl2 bilefli¤inde toplam kaç tane atom vard›r? alt satir A) N B) 0. O:16) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 51 .9N 10.10.4 gram A elementi bulundu¤una göre A elementinin atom kütlesi ve “x” de¤eri afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru verilmifltir? A) B) C) D) E) A 12 12 12 14 14 x 2 3 5 5 3 alt satir 14. 32 N III. AB bilefli¤inin 1 molü 30 gram.

N tane CO 2 blok molekülü için afla¤›daki aç›klamalardan hangisi yanl›flt›r? (C:12.15 0. Buna göre kar›fl›mdaki gazlar›n mol say›lar› kaçt›r? (C3H4 :40.10 0.2005-2008 10.25 0.25 0.8 gramd›r.K‹MYA 1. O:16) A) B) C) D) E) 0.2 mol CxHy bilefli¤i 8. Bu bilefli¤in 0. 14 g d›r.2 mol C3Hy ve 0. C:12) 2.8 gramd›r. SINIF ForTEST – 2 Only. Hidrojen ve oksijen gazlar› kar›fl›m›n›n 0.4 mol CxH2 kar›fl›m›nda toplam 16.0 gramd›r. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. SO2 ve O2 gazlar› kar›fl›m›n›n 0.8 gram karbon (C) ve 1. S:32) A) 0.24 A) B) C) D) E) x 3 3 3 4 6 y 4 6 8 3 8 3. 2N tane oksijen atomu içerir.20 0.12 D) 0. 6 g C içerir. C2H6 :30) C3H4 A) B) C) D) E) 0. Kar›fl›mdaki SO2 kaç moldür? (O:16. Evaluation 4.30 C2H6 0.1 C) 0. 0.6 mol hidrojen (H) bulunmaktad›r.5 moldür. C3H4 ve C2H6 gazlar› kar›fl›m›n›n 0. Avogadro say›s› N oldu¤una göre.20 0. O :16) A) 10 B) 20 C) 40 D) 60 E) 80 0.4 molünün kütlesi 13 gramd›r. 52 .30 0.5 mol atom oksijen içerir.15 0. 0.2 E) 0.8 mol H atomu bulundu¤una göre x ve y kaçt›r? (H:1.3 molü 12.1 molünde 0.5 molü 4. Kar›fl›mda molce % kaç Oksijen vard›r? (H:1.05 B) 0. Buna göre x ve y kaçt›r? (C:12) A) B) C) D) E) x 2 2 4 2 3 y 3 4 2 6 2 5.10 6.

O:16) A) Yaln›z I B) Yaln›z I C) Yaln›z III D) I ve III E) I. Avogadro say›s› N N ise afla¤›dakilerden hangisini ifade eder? 32 A) B) C) D) E) 1 mol atom oksijenin kütlesini 1 mol oksijenin kütlesini 1 mol oksijen gaz›ndaki molekül say›s›n› 1gram oksijendeki molekül say›s›n› 1 mol oksijen molekülünün kütlesini 8. 0. 8 gram Hidrojen içerir. 11. A) B) C) D) E) XOm bilefli¤inin 0.10. 25.8 mol karbon (C) içerir.8 B) 13. 1 mol oksijen molekülü içerir. C:12) A) B) C) D) E) x 6 6 4 4 2 y 3 4 3 4 3 Oksijenin atom kütlesi 16. Toplam 2. 0.4 mol C3H8 gaz kar›fl›m› için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? (N: Avogadro say›s›.8 N tane karbon (C) atomu içerir. SINIF 7. C:12. II ve III 12. 0. bu kar›fl›mdaki karbon kaç gramd›r? (H:1.6 E) 17.2 C) 14.2 mol BC bilefli¤i 6 gramd›r.8 gram ise. II. Buna göre.6 gramd›r. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2 mol C3H4 ve 0. 0. C:12) A) 12. AB3C bilefli¤inin 1 molünün kütlesi kaç gramd›r? A) 68 D) 80 B) 74 E) 88 C) 76 9. XOm bilefli¤inde kütlece %50 X vard›r. 0. III.6 molü 20.1 mol AB2 bilefli¤i 4. 10.4 D) 16.8 mol karbon ve 2 mol H atomu vard›r. I.4 gram.2005-2008 K‹MYA TEST – 2 For Evaluation Only. CH4 ve C3H8 den oluflan gaz kar›fl›m›n›n 0. H:1) A) B) C) D) E) 0. 2N tane oksijen atomu içerir.1 mol C2Hx ve 0. Buna göre x ve y kaçt›r? (H:1. X in atom kütlesi ve (m) say›s› kaçt›r? (O:16) X 32 31 32 31 32 m 5 5 3 3 2 53 .8 mol atom içerir. 32 g d›r.2 molü 12. 1 mol O2 gaz› için.8 gram oldu¤una göre.8 alt satir 13.2 mol CyH8 kar›fl›m›nda 0. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (N:Avogadro say›s›.

1016 D) 6. Elektronlar›n keflfinde önemli bir etken olan katot ›fl›n› tüpünü ilk olarak keflfeden bilim insan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Max Planck Micheal Faraday J.106 C) 14.1014 54 . SINIF 1. Çok az bir k›sm› ise yapra¤› geçemeyip geriye yans›r. II ve III yarg›lar›ndan hangilerine var›lamaz? 3. A) Yaln›z I I. II. Rutherford deneyinde elde edilen verilerin baz›lar› flöyledir. Atomda pozitif yükün tümü çok küçük bir hacimde toplanm›flt›r. III.5. Buna göre bu ›fl›¤›n frekans› kaç Hz dir? A) 6. y x z Yukar›daki dalga modelinde x. Ç›kan ›fl›nlar negatif yüklüdür. Yaklafl›k 20000 de biri yapra¤› geçerken ciddi bir flekilde sapmaya u¤rar. Katot ›fl›n› tüpüdür.J.4. II ve III B) Yaln›z III D) I ve III C) I ve II E) I.25. • • • Alt›n yapra¤a α parçac›klar›n ço¤unlu¤u sapmaya u¤ramadan geçer.1010 E) 6. 2. Thomson Albert Einstein Robert Millikan 4. + II. III. Atomun büyük bir k›sm› boflluktur. Yukar›daki verilere göre Rutherford’un atom modelinde.K‹MYA TEST – 3 10.25.25. I. – Yukar›daki düzenek ile ilgili olarak. y ve z ile gösterilen ifadeler hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? x y z A) Genlik Dalga boyu Frekans B) Dalga boyu Frekans Yay›lma do¤rultusu C) Dalga boyu Genlik Frekans D) Frekans Dalga boyu Genlik E) Dalga boyu Genlik Yay›lma do¤rultusu 5. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. X atomu buhar› ile elde edilen lambadan yay›lan ›fl›¤›n büyük bir k›sm› yaklafl›k 480 nm dalga boyuna sahiptir. Ç›kan katot ›fl›nlar› pozitif alana do¤ru sapar.106 B) 12. Atomda pozitif ve negatif yüklü tanecikler homojen olarak da¤›lm›flt›r.

72.10–19 E) x.10–19 D) 1.635. periyotta oldu¤u bilinen temel haldeki bir atomun elektronlar›n›n yukar›daki orbitallerden hangilerinde olamayaca¤› kesindir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II E) I.45.10–18 C) 4.10–18 B) 4. Hidrojen atomunun elektronunun n = 5 seviyesinden n = 2 seviyesine geçifli s›ras›ndaki spektrum çizgisinin dalga boyu kaç nm dir? (1 nm = 1.10 E1= –2.10–9m) A) 434. –20 K‹MYA j x y z n=4 y n=3 E4= –1. Buna göre x ve y ile gösterilen enerji düzeyleri aras›ndaki elektron geçifllerinde a盤a ç›kan enerjiler hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? x A) 1. y ve z 9.10–19 1.18.635.10–19 4.10.10–18 y 4.09. n = ∞ n=5 E∞=0 E5= –8.10 –19 Yukar›daki atomda gerçekleflen yörüngeler aras› elektron geçifllerinden hangileri sonucunda enerji a盤a ç›kar? j j A) Yaln›z x B) Yaln›z y D) y ve z C) x ve z –18 Yukar›daki hidrojen atomuna ait enerji düzeyleri verilmifltir.09.10 9 2.10–18 1.10 TEST – 3 8.10–18 1. SINIF 6.86.10 –19 j n=4 n=3 n=2 n=1 E3= –2.36.10–19 E) 2. II ve III B) 434 –11 C) 434.10 –20 D) 19.635.635.18.10 D) I ve III 55 .42.09. z z y x x y I z y – II x III 7.36.10–9 E) 45.78.10 –19 j n=2 x n=1 E2= –5.09.

Bir elementin kütlesini ve hacmini afla¤›dakilerden hangisi belirler? 2.2005-2008 10. Atomlar›n ancak belirli enerjileri so¤urabildi¤i gerçeklerinden hangileri Rutherford Modeli ile ortaya konulmufltur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. Nötron say›lar› ayn› II. Proton say›s› ayn›. Çekirdek yükleri ayn› III. I. E) (–) yüklü iyon nötr hale geçti¤inde çekirde¤indeki tanecik say›s› de¤iflmez. D) H+ + e– → H tepkimesi endotermiktir. II ve III A) B) C) D) E) 3. Atomun kütlesinin çok büyük bir k›sm›n›n çekirdekte toplanm›fl oldu¤u II. I. Evaluation 4. Nötron Atom Kütlesi Proton Nötron Elektron Elektron Çekirdek Atom Hacmi Proton + Nötron Proton Proton + Nötron Proton + Elektron Orbitaller (yörünge) düzenle taneciklerinden hangileri kesinlikle bulunur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III E) I. Elektron say›lar› ayn› X ve Y taneciklerinin ayn› elemente ait oldu¤unu yukar›dakilerden hangileri kesinlikle belirtir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I ve III I. (–) yüklü duruma geçti¤inde elektron say›s› artar. C) (+) yüklü iyon nötr hale geçti¤inde elektron say›s› artar.K‹MYA 1. Nötr bir ortamda. I. Atom ve yap›s›yla ilgili olarak afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) Nötr atom. Çekirde¤in hacminin atomunun tüm hacmine göre çok küçük oldu¤u III. Atom numaras› ayn› kütle numaras› farkl› olan atomlara izobar atomlar denir. nötron say›s› farkl› atomlara izotop denir. B) Nötr atomdan elektron koparmak için atoma enerji verilmelidir. III. Proton II. düzenle A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve III C) Yaln›z III E) I. II ve III 5. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 6. elektron say›lar› farkl› olanlara iyon denir. Atomlar için. Çekirdek yükleri ayn›. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Elektron III. II. SINIF ForTEST – 4 Only. II ve III 56 .

II ve III kütlesi 13. Atomun temel tanecikleri olan.10. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) I ve II B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. Nötr atomundan 1 elektron eksiktir. Kimyasal özelli¤i de¤iflir. Elektron dan hangileri elektriksel alanda sapmaya u¤rar? A) Yaln›z I 8. Proton say›s› elektron say›s›na eflitse o atom nötrdür. II ve III 12. Anyon (+) yüklü iyondur. Y+1 bir elektron al›rsa nötr olur. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. I. Proton II. II. Afla¤›daki iyonlar›n elektron say›lar› eflit oldu¤una göre hangisinin atom numaras› en küçüktür? A) X–3 B) Y–1 C) Z+1 D) R+3 E) T+4 Buna göre. Proton say›s› artar. Nötr X atomu 2 elektron al›yor. ‹yonlar için. I. Nötron III. II ve III 9.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. X atomu bir elektron al›rsa anyon olur. Proton say›s› elektron say›s›ndan bir fazla d›r. 11. III. I. Atomun yüksüz ya da yüklü durumu için. II. II ve III B) I ve II C) I ve III D) Yaln›z III E) I. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) I ve II B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. düzenle III. Nötr hale geçmek için bir elektron al›r. Katyonlarda elektron fazlal›¤› vard›r. I. Bir elementin atom a¤›rl›¤› hangisine eflittir? A) B) C) D) E) Proton say›s›na Nötron say›s›na Elektron say›s›na Proton ve nötron say›lar›n›n toplam›na Elektron ve proton say›lar› toplam›na 57 . Z bir elektron verirse katota giden iyon olur. (+1) de¤erlikli bir iyon için. 10. afla¤›daki ifadelerden hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) ‹zotopu oluflur. III. II. SINIF 7. Nötron say›s› artar. Çekirdek kütlesi de¤iflir.

Proton say›s› II. Azot elementinin atomlar›n›n farkl› olmas›. ‹zotop atomlarda. Nötron say›lar› ayn› III. V. 204 +2 82X iyonlar› için. III. III. Kütle numaralar› ayn› A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. I. Kimyasal özellikleri niceliklerinden hangileri farkl›d›r? A) Yaln›z II B) I ve II C) Yaln›z III D) I ve III E) I. Atom kütlesi Nötron say›s› Proton say›s› Fiziksel özellik Kimyasal özellik niceliklerinden hangileri ayn›d›r? 7. ‹zotop atomlar için afla¤›dakilerden hangisi kesinlikle do¤rudur? I. Elektron say›s› niceliklerinden hangilerine ba¤l›d›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. II ve III 8. X+n iyonu haline geçmifltir. Kimyasal özellikleri de¤iflmifltir. II ve III 6. II. 3. Afla¤›dakilerden hangisine sahip olan iyonun (+2) de¤erlikli oldu¤u kesindir? A) B) C) D) E) 12 12 10 12 14 proton proton proton proton nötron + + + + + 10 10 12 14 12 elektron nötron elektron nötron elektron 5. SINIF 1. 2. II ve III 58 . yarg›lar›ndan hangileri do¤ru olabilir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z II D) Yaln›z III E) I. I. II ve III A) Yaln›z I B) II ve IV C) II ve V D) III ve IV E) III ve V I. I. hangi iki element birbirinin izotopudur? A) X ile Y B) X ile Z C) X ile T D) Z ile T E) Y ile Z 4. Nötr X atomunun elektronlar›na uygulad›¤› çekim kuvveti azalm›fl ise. Nötron say›s› III. Nötron say›lar› II.K‹MYA TEST – 5 10. Proton say›lar› ayn› II. IV. II. Nötr izotop atomlarda afla¤›daki seçeneklerden hangisi farkl›d›r? A) B) C) D) E) Fiziksel özellikler Kimyasal özellikler Elektron say›lar› Proton say›lar› Atom numaralar› X Y Z T+2 Kütle Numaras› 24 19 20 25 Elektron say›s› 12 10 10 10 Yukar›daki tabloya göre. Çap› büyümüfltür. Elektron say›lar› III.

Proton say›s› III. 12. SINIF farkli Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. II. I. III. –2 Y iyonu Y atomuna Z+1 iyonu Z–1 iyonuna dönüflürken elektron say›lar› nas›l de¤iflir? X Artar Azal›r Artar Azal›r De¤iflmez Y Artar Azal›r Azal›r Azal›r De¤iflmez Z De¤iflmez Azal›r Artar Artar Artar 14. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) I ve II B) Yaln›z II C) I ve IV D) I ve III E) I. 24X 52 +2 54 ve 26Y+2iyonlar›nda. Elektron say›s› niceliklerinden hangileri eflittir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 18 0 Zaman 13. Atom numaras› (a) kütle numaras› (3a+2) olan bir elementin atomunun çekirde¤indeki nötron say›s› kaçt›r? A) 2a B) a+1 C) 2a+1 D) 2a+2 E) 4a+2 11.9. 20X+2 iyonunun 20X0atomuna dönüflmesi s›ras›nda elektron say›s›nda meydana gelen de¤iflmeyi hangi grafik do¤ru göstermektedir? Elektron say›s› Elektron say›s› A) B) 20 18 0 C) Elektron say›s› Zaman 20 18 0 D) Elektron say›s› Zaman 2 0 Zaman E) 2 0 Elektron say›s› Zaman 10. II ve III 10. Eksi yüklü iyonun yörünge say›s›. elektron sayilari Atomun yap›s› için. Nötron say›s› II.2005-2008 K‹MYA TEST – 5 For Evaluation Only. – – – +2 X atomu X iyonuna. elektron sayisindan I. Yörünge say›lar› ayn› olan atomlar›n çaplar› birbirine eflittir. Nötr bir atomdan izotopunu elde etmek için atomda hangi de¤ifliklik yap›lmal›d›r? A) B) C) D) E) Elektron almal› Proton eklenmeli Nötron uzaklaflt›rmal› Proton uzaklaflt›rmal› Elektron uzaklaflt›rmal› A) B) C) D) E) 59 . atomunun yörünge say›s›ndan bir fazlad›r. Art› yüklü iyonun çap› nötr atomun çap›ndan elektron sayisi küçüktür.

5 b ve 16. Atomun orbital yap›s› için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A) Her enerji seviyesinde s orbitali bir tanedir. enerji seviyesinde en fazla 2 elektron bulunur. Bu elementin X1 ve X2 izotoplar›n›n tabiatta bulunma yüzdeleri s›ra ile % 80 ve % 20 dir.5 B) 16. proton.2005-2008 tür SINIF 10. X1 izotopunun kütle numaras› 35 oldu¤una göre. c de¤erleri afla¤›dakilerden hangisi olabilir? a 30 36 33 35 33 b 39 42 42 44 42 c +3 –3 –1 +2 –3 kütlece kütlesi 16 17 19. III. proton say›s›ndan 9. elektron say›s›ndan 6 fazla oldu¤una göre a. Bir potasyum örne¤inde % 90 10 50K izotopu bulunuyor. ForTEST – 5 alt satir Evaluation Only.9 B) 38. C) f orbitalleri tam doldu¤unda 14 elektron bulundurur.1 C) 39. D) En son d orbitalinde bir elektron bulunduran atomda toplam 15 orbital vard›r. kütlesi 39 K izotopu ile % 18. B) p orbitalleri 2.2 D) 39. Atom numaras›. nötron ve elektron say›lar› toplam› 111 dir. % 90 O ve % 10 O izotoplar›ndan oluflan bir kar›fl›mdaki oksijenin ba¤›l atom a¤›rl›¤› nedir? A) B) C) D) E) A) 16.2 17. E) 1. Proton ve nötronlar atomun çekirde¤indedir.0 C) 16.K‹MYA 15. enerji seviyesinden bafllar. b. II. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Atomun yap›s›yla ilgili.9 E) 40.4'dür. 20.1 E) 17. Atomun kütle numaras› proton say›s› ile nötron say›s›n›n toplam›na eflittir. I. X2'nin kütle numaras› nedir? A) 34 B) 35 C) 36 D) 37 E) 38 Bu örnekteki potasyumun ortalama atom a¤›rl›¤› kaçt›r? A) 38.0 D) 16. aXc iyonunun proton. Bu iyonun nötron say›s›. X elementinin atom a¤›rl›¤› 35. nötron ve elektron say›lar›n›n toplam›na eflittir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D I ve II E) II ve III 60 .

SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM • Periyodik Sistemin Tarihçesi • Özelliklerde Periyodik De¤iflim • Elementlerin Özellikleri 61 .10.

Periyodik tabloda elementler öyle s›ralanm›flt›r ki özellikleri düzenli (periyodik) olarak de¤iflir.9 Na Sodyum Kütle 6. metal mi? yoksa yar› metal mi? oldu¤unu gösterir. atom numaralar›n› ve ba¤›l atom kütlelerini gösteren tablodur.9 + 39. Elementleri kütle numaralar›na göre yerlefltirdi¤i için ortadaki elementin kütlesi üstü ve alt› elementlerin kütle numaras› ortalamas›na eflittir.Ir Li Na K Cu Rb Ag Cs Tl Be Mg Ca Zn Sr Cd Ba. Bir elementin tablodaki yeri. PER‹YOD‹K TABLO Elementlerin s›n›fland›r›lmas›na dair ilk çal›flmalar 19. Böyle bir s›n›fland›rmada elementlerin özelliklerinin belirli bir düzen içerisinde olmas› ile kimyac›lar›n ifli kolaylaflacakt›. bunlar›n simgelerini.1 = 46 = 23 2 2 K Potasyum Kütle 39. elementlerin artan atom numaralar›na göre s›raland›¤› ve kimsayal özellikleri benzer olan elementlerin alt alta gelecek flekilde yerlefltirildi¤i tablodur.V Pb B Al Cr Y Ce.La U Ta Th C Si Ti Ιn Zr Sn W Hg N P Mn As O S Fe Se Di. yüzy›l bafllar›nda bafllad›. Periyodik tablo. H F CI Co.Ni Br Pd Ι John Newland Pt. SINIF For Evaluation Only.Ru Sb Nb Bi Te Au Cs Newland’›n periyodik tablosu (Oktav Kural›) 62 . 1 Daha sonralar› ‹ngiliz kimyac› John Newland elementleri 8’li gruplara ay›rd›. Günümüzde kullan›lmakta olan periyodik tablo.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. H Li Be B C N O F Na Mg Al Si P S CI K Ca Cr Ti Mn Fe Wolfgang’›n periyodik tablosu (Triadlar Kural›) esit nin üstü oldugunu ndeki ve Wolfgang Döberenier söyledi altyndaki Alman kimyac› Wolfgang Döberenier yapt›¤› ilk periyodik tablo çal›flmas›nda elementler üçlü gruplar halinde s›ralad›. Li Lityum Kütle 6. T›pk› müzikteki oktav›n 8 sesi gibi benzer özelliklerin tekrarland›¤›n› görmüfltür.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. bildi¤imiz elementleri.Mo Ro.

galyum ve germanyum elementleri bulunarak boflluklar doldurulmaya baflland›. Mendeleyev 1871 de tablosunu yeniden düzenledi ve 17 elementin yerini (do¤ru biçimde) de¤ifltirdi. Ayn› y›llarda Alexandre Beguyer benzer özellikteki elementleri dikey olarak yerlefltiren iyon ve bilefliklerin bulundu¤u tablo haz›rlam›flt›r. Mendeleyev’in periyodik tablosu o güne de¤in tek bafl›na incelenmifl kimyasal ba¤lant›lar›n pek ço¤unun birlikte gözlemlenmesini de olanakl› k›ld›. Bunun sonuncunda bilim adamlar› elementler için çeflitli s›n›fland›rma sistemleri gelifltirmeye çal›flt›lar. Gerçekte de bunu izleyen 20 y›l içinde skandiyum. uzun periyotlar›n her birinin 7 elementlik iki periyoda ayr›ld›¤› ve 8. Mendeleyev’den ba¤›ms›z olarak hemen hemen ayn› zamanda benzer bir s›n›flama yöntemi gelifltirdi. Grup I 1 2 3 4 Meyer H U Na K Grup II Be Mg Ca Grup III B Al ? Grup IV C Si Ti Grup V N P V Grup VI O S Cr Grup VII F CI Mn Grup VIII Fe. Mendeleyev periyodik tabloyu oluflturuken. potasyumdan broma ve rubidyumdan iyoda kadar olan elementlerin s›raland›¤› ikisi tümüyle doluydu. Mendeleyev’in haz›rlad›¤› ilk periyodik tablo 17 grup (sütun) ile periyotlardan olufluyordu. Alexandre Beguyer Alexandre’nin periyodik tablosu Günümüzde kulland›¤›m›z periyodik tablo Dimitri Mendeleyev’dir.Cu Dimitri Mendeleyev Mendeleyev’in periyodik tablosu 19. gruba demir.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. periyotlardan. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Meyer isimli bi baflka bilim adam› da Mendeleyev’in periyodik tablosuna benzer bir tablo oluflturmufltur. 63 . elementlerin artan atom a¤›rl›klar›na göre dizildiklerinde özelliklerinin de periyodik olarak de¤iflti¤ini ifade eden periyodik in tablosuna yasay› gelifltirdi ve gözlemledi¤i ba¤lant›lar› sergilemek için bir periyodik tablo haz›rlad›. Alman kimyac› Lothar yakindir Mayer de. nikel gibi üç merkezi elementin yerlefltirildi¤i 8 sütunluk yeni bir tablo haz›rlad›. yüzy›l bafllar›nda kimyasal çözümleme yöntemlerinde h›zl› geliflmeler elementlerin ve bilefliklerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine iliflkin çok genifl bir bilgi birikimine neden oldu. Daha sonra Lothar Meyer ile birlikte.10. Rus kimyac› Dimitri ‹vonaviç Mendeleyev 1860’larda elementlerin özellikleri aras›nda iliflkileri ayr›nt›l› olarak araflt›rmaya bafllad›. 1869’da. her birinde 7 element bulunan (lityumdan flora ve sodyumdan klora) iki k›smen dolu periyot ile alt›nda üç bofl periyot bulunuyordu. kobalt.Co Ni. bunun üstünde. Ama bu sistem önceleri pek kabul görmedi. Mendeleyev tablosunda baz› boflluklar b›rakt› ve bu yerlerin henüz bulunmam›fl elementlerle doldurulaca¤›n› ön gördü.

18 tane grup vard›r. SINIF Lord Rayleigh (John William Strutt) ve Sir William Ramsay’in 1894 den bafllayarak soygazlar olarak an›lan helyum. Bu tablo 1930’lara kadar kullan›ld›. birinci elementlerin atom a¤›rl›klar› daha büyük olmakla birlikte periyodik sistemdeki konumlar› ikinci elementlerden önce geliyordu. Daha sonralar› elementlerin atom a¤›rl›klar› yeniden belirlenip tabloda düzeltmeler yap›ld›ysa da. Periyodik tabloda 7 periyot. radon ve ksenonu bulmalar›ndan sonra. kobalt – nikel ve tellür – iyot çiftlerinde. argon. Bu tutars›zl›k atom yap›s›n›n iyice anlafl›lmas›ndan sonra çözümlendi. atom a¤›rl›klar›na göre dizilme düzenine uymuyordu. Mendeleyev’in haz›rlad›¤› periyodik tablonun hatalar› Henry Moseley taraf›ndan düzeltilip elementler atom numaralar›na göre yerlefltirildi. Meyer’in periyodik tablosunda elementler fiziksel özelliklerine göre s›ralan›rken. 8 1 Li Na K Rb Cs Fr Henry Mosoley 2 Be Mg Ca Sr Ba Ra Sc Y La Ac Ti Zr Hf V Nb Ta Cr Mo W Mn Tc Re Fe Ru Os Co Rh Ιr Ni Pd Pt Cu Zn Ag Cd Au Hg H 3 B Al Ga Ιn T› 4 C Si Ge Sn Pd 5 N P As Sb Bi 6 O S Se Te Po 7 F CI Br Ι At He Ne Ar Kr Xe Rn Mosoley’in Periyodik Tablosu ‹lerleyen zamanlarda Glenn Seabog’un tablonun alt›na iki s›ra eklemesi ile periyodik tablonun bugünkü flekli olufltu. Periyodik tabloda düfley sütunlara grup yatay s›ralara ise periyot denir. Mendeleyev atom a¤›rl›¤›na göre elementleri s›ralam›flt›r. Mendeleyev ile Meyer’in 1871 deki tablolar›nda özelliklerine bak›larak yerlefltirilmifl olan baz› elementlerin bu yerleri. neon.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. Örne¤in argon – potasyum. kripton. Mendeleyev ve öbür kimyac›lar periyodik tabloya yeni bir “s›f›r” grubunun eklenmesini önerdiler ve s›f›rdan sekize kadar olan gruplar›n yer ald›¤› k›sa periyotlu tabloyu gelifltirdiler. PER‹YOTLAR GRUPLAR 64 .

‹lk periyot hidrojen periyodudur. Ayn› grupta olan elementler. Bunlar›. ikinci uzun periyotta rubidyumdan (37) ksenona (54) kadar olan elementler bulunur. elementlik en son uzun periyot tamamlanmam›flt›r. 32.Grup) (6. 4 ve 5. ve 3.Grup) (16. Periyotlar : Periyodik sistemin bugün kullan›lan uzun periyotlu biçimde. (18.Grup) (5. Bunun ard›ndan her birinde 8 element bulunan iki k›sa periyot uzan›r. Periyodik tablonun belli bölgelerinde olmak üzere elementler. Periyodik Tablodaki Gruplar : Periyodik tablodaki düfley 18 tane sütuna grup denilir.Grup) (4.Grup) Be Mg Ca Sr Ba Ra B C N P O S F Cl Br Ι At 3B 4B 5B 6B 7B 8B 8B 8B 1B 2B 65 .Grup) (15.Grup) (9. Birinci k›sa periyotta lityumdan (3) neona (10) kadar olan elementler. Periyotlar›n uzunluklar› farkl›d›r.Grup) 3A 4A 5A 6A 7A He Ne Ar Kr Xe Rn (3.Grup) (8. Kimya bilimindeki yeni geliflmeler sonucunda bu duruma yeni bir aç›klama getirilmifl ve gruplar 1 ile 18 aras›nda numaraland›r›lm›flt›r. her birinde 18 elementin bulundu¤u iki uzun periyot izler. sertlik.Grup) (14. parlakl›k.Grup) (11.Grup) 2A (10. periyotlardaki 18’er element bulunmaktad›r.Grup) (17. yar›metal gibi s›n›fland›r›labilirler. lantanitlerin ayr› tutulmas›yla 18 sütunda toplanm›flt›r ve özellikleri birinci ve ikinci uzun periyottaki elementlerinkine çok benzeyen elementler bu elementlerin alt›nda yer al›r.Grup) 1A H Li Na K Rb Cs Fr (2. Bu periyotta hidrojen (1) ile helyum (2) yer al›r. metal.10. 2.Grup) (12. ikinci k›sa periyotta ise sodyumdan (11) argona (18) kadar olan elementler yer al›r. Bu periyot ikinci en uzun periyottur ve atom numaras› 118 olan elementlerle tamamlanacakt›r. periyotta H ve He elementleri bulunur. Sezyumdan (55) radona (86) kadar uzanan 32 elementlik çok uzun alt›nc› periyot. Birinci uzun periyotta potasyumdan (19) kriptona (36). Periyodik tablonun haz›rlanmas›ndaki en önemli sebep kimyasal özellikler hakk›nda genellemeler yapmakt›r. do¤al olarak bulunmufl ya da yapay yolla elde edilmifl olan 107 element artan atom numaralar›na göre yedi yatay periyotta s›ralan›r. lantandan (atom numaras› 57) lütesyuma (71) kadar uzanan lantanitler dizisi ile aktinyumdan (89) lavrensiyuma (103) akinitler dizisi bu periyotlar›n alt›nda ayr›ca s›ralan›r. ametal.Grup) (7. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA 1. periyotta 8. Periyodik tabloda 8 tane A grubu (bafl grup). 3 tanesi 8B grubu olmak flart›yla 10 tane B grubu (geçifl metalleri) bulunmaktad›r. soygaz.Grup) 8A (1.Grup) (13. iletkenlik ve elektron alma yat›nl›klar› bak›m›ndan birbirine benzerdir.

K‹MYA

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

66

10. SINIF

PER‹YOD‹K S‹STEM ÖZELL‹KLERDE PER‹YOD‹K DE⁄‹fi‹M

K‹MYA

Periyodik Tablodaki De¤iflimler : Yar›çap : Bir elementin atom çap›, atom hacmi ya da atom yar›çap› kavramlar› birbirinden farkl› olmas›na ra¤men k›yaslama yap›l›rken ayn› yöntem kullan›l›r. ‹yonlar›n çap› k›yaslan›rken proton say›s› – elekton say›s› de¤erleri karfl›laflt›r›l›r. Atom yar› çap› k›yaslan›rken öncelikle katman say›s› ya da di¤er bir ifadeyle periyot say›s›na bak›l›r. Periyot say›s› fazla olan atomun yar› çap› daha büyük olacakt›r.

Örnek

3p

11p

3Li 3Li

= 1s2 2s1

11Na 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s

Yar› çap = 11Na > 3Li

Örnek

4p

17p

4Be 2 2 4Be = 1s 2s 17Cl 17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p5

Yar› çap = 17Cl > 4Be

E¤er atomlar ayn› periyotta ise bu durumda atomlar›n proton say›lar›na bak›l›r. Ayn› katman say›s›na sahip olan atomlardan proton say›s› fazla olan atomun en d›fl katmandaki elektronlar›n› çekme gücü daha fazla olaca¤› için yar›çap daha küçüktür.

Örnek

4p

9p

4Be 4Be

9F 9F

= 1s2 2s2

= 1s2 2s2 2p5

Yar› çap = 4Be > 9F

Bu iki durum incelendi¤inde ayn› grupta proton say›s› artt›kça periyot say›s› artaca¤› için yar›çap artar. Yani “ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe yar› çap artar.” Ayn› periyotta proton say›s› artt›kça son katmandaki elektronlar çekirdek taraf›ndan daha fazla çekilece¤i için yar›çap azal›r. Yani “ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe yar›çap azal›r”.

67

K‹MYA

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

‹yonlar›n yar› çap› k›yaslan›rken yukar›daki durumlar geçerlidir. Ancak burada bilinmesi gereken iki durum daha vard›r. Bir atom elektron verdi¤inde elektron say›s› azalacak ve elektron bafl›na düflen çekim gücü artacakt›r. Bu durumda yar›çap küçülecektir.

örnek

11p

11p

11Na 11Na

11Na

+1

=

1s2

2s2 2p63s1

11Na

=

1s2

2s2 2p6

Buradan flu yorumu ç›karabiliriz; Metaller bileflik olufltururken elektron verecekleri için yar›çap küçülür. Bir atom elektron ald›¤›nda elektron say›s› artacakt›r ve elektron bafl›na düflen çekim gücü azalaca¤› için yar›çap artacakt›r.

9p

9p

9F 9F

=

1s2

2s2 2p5

9F

–1

9F

–1

= 1s2 2s2 2p6

Buradan flu yorum ç›kar›labilir; Ametaller iyonik bileflik olufltururken elektron alacaklar› için yar›çap artar. Kovalent Yar›çap : Atomlar aras› tek kovalent ba¤ ile ba¤lanm›fl olan molekülde atomlar›n çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤›n yar›s› yar›çap olarak ifade edilir. Bir X atomunun yapt›¤› gaz faz›ndaki X2 molekülünü düflünelim:
157 pm

X

X

Yukar›daki flekilde de görüldü¤ü gibi ok ile gösterilen 157 pm de¤eri X in kovalent yar›çap›d›r. ‹yon Yar›çap› : ‹yonik ba¤ ile ba¤lanm›fl olan iyonlar›n çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤a denir. ‹yonik bilefliklerde iyonlar›n büyüklü¤ü eflde¤er olmayaca¤› için aralar›ndaki uzakl›k katyon ve anyon aras›nda uygun olarak paylafl›lacakt›r. Örne¤in Cl– anyonunun yar›çap› 181 pm dir. Buradan hareketle NaCl bilefli¤inde Cl– bilindi¤i için çekirdekleri aras›ndaki uzakl›ktan bu de¤er ç›kar›ld›¤›nda Na+1 katyonunun yar›çap› bulunur. Ayn› flekilde Na2O bilefli¤inde çekirdekler aras›ndaki uzakl›ktan Na+1 ç›kar›ld›¤›nda ise O–2 iyonunun yar› çap› tespit edilmifl olur.
140pm 99pm

Na+ 239pm O–2

Na+

68

10. SINIF

PER‹YOD‹K S‹STEM

K‹MYA

Metal Yar›çap› : Kristal haldeki kat› metallerde yan yana bulunan iki atomun çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤›n yar›s›d›r.

Örnek Na atomunu inceleyelim:
186pm

Na

Na B C N O F

Li 152

Be 111 88 77 75 73 71

Li

+

Be

+2

N

3–

O

2–

F

59

27

171

140

133

Al Na 186 Mg 143 160
Al Na
+ 3+

Si 117

P 110

S 104

Cl 99

Mg

+2

53 99 72

P

3–

S

2–

Cl

212

184

181

V K 227 Ca 197 Sc 161 Ti 132 145
V
2+

Cr Mn 125
Cr
+2

Fe 124 124
Fe
+2

Co Ni 125
Co
+2

Cu Zn 128 125
Cu
+

Ga 122

Ge 122

As 121

Se 117

Br 125

133

K

+

Ca

+2

Sc

+3

Ti

+2

79
V
3+

75
Cr
3+

Mn

2+

77
Fe
3+

75
Co
3+

Ni

2+

96
Cu
2+

Zn

2+

Ga

3+

Se

2–

Br

138

100

75

86 64 62

83 65 61

70 73

75

62

198

196

Rb 248

Sr 215

Ag 144
+

Cd 149
2+

Ιn 163
+

Sn 141
2+

Te 140
3+

Te 137

Ι 133

Rb

+

Sr

+2

Ag

Cd

Ιn

Sn

Sb

Te

2–

Ι

149

113 115

95

79

93

76

221

220

Baz› atom ve iyon yar›çaplar›n›n karfl›laflt›r›lmas› Metaller için metal yar›çaplar›, ametaller için tek kovalent yar›çaplar ve iyonlar için iyon yar›çaplar›n›n de¤erleri, pikometre (pm) olarak verilmifltir.

69

K‹MYA

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. SINIF For Evaluation Only.

2. ‹yonlaflma Enerjisi Tan›m: Gaz faz›nda nötr bir atomdan bir elektron koparmak için verilmesi gereken enerjiye 1. iyonlaflma enerjisi (1. ‹.E) denir. Bunu denklemde yazal›m.
+1 – X(g)+ enerji → X + e 1.‹E – +1 X(k) + enerji → X(g) + e 1.‹E de¤ildir. – +1 +2 X(g) + enerji → X(g) + 1e 2.‹E +2) +3 X((g) + enerji → X(g) + e– 3.‹E

Her bir iyonlaflma enerjisi için ayr› ayr› enerji verilmesi gerekir. – –
+3 – X(g)+ enerji → X + 3e 3.‹E olamaz çünkü toplam enerji verilerek elde edilen iyon 3.‹E denk gelmez.

farkli renk

‹yonlaflma enerjisi endotermik (Is› alan) bir olayd›r.

– Bir atomdan her elektron kopar›lmas› için verilen enerji bir öncekinden büyük olacakt›r. Çünkü her seferinde elektron bafl›na düflen çekim gücü artar. 1.‹.E. < 2.‹.E. < 3.‹.E < 4.‹.E < ............ ‹yonlaflma enerjileri periyodik tabloda incelenirken ayn› periyotta öncelikle atomlar›n grup numaras›na bak›l›r. Grup numaras› büyük olan atomun iyonlaflma enerjisi de¤eri genellikle büyüktür.

örnek

11p

15p

11Na 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s

15P 2 2 6 2 3 15P = 1s 2s 2p 3s 3p

1A grubu

5A grubu

Bu iki atomun 1. iyonlaflma enerjilerini k›yaslad›¤›m›zda 15 protonu olan P atomunun en d›fl yörüngedeki elektronlara uygulad›¤› çekim gücü daha fazla olaca¤› için 1. iyonlaflma enerjileri aras›ndaki iliflki; 1.‹.E = P > Na fleklindedir.

‹lk iki periyottaki atomlar›n 1.‹.E. de¤erlerini gösteren grafik afla¤›daki gibi olacakt›r.
1.iyonlaflma enerjisi

He Ne F N H Be Li B Atom numaras› C O

70

Ayn› periyotta 1.E. Grafikteki kesikli çizgi yoksa C = 1A ya da 4A grubu elementi H = 2A ya da 5A grubu elementi E = 3A ya da 6A gubu elementi Y M = 4A ya da 7A grubu elementi M Y = 5A ya da 8A grubu elementi olabilir. Bununla ilgili ç›kan sorularda bu noktaya fazlaca de¤inilmektedir.Bunun temel sebebi küresel simetrinin atoma verdi¤i k›smi kararl›l›kt›r. Not: 1A 3A 2A 4A 6A 5A 7A 8A – Ayn› periyotta iyonlaflma enerjisinin genelde art›fl› yukar›daki gibidir. 8A 5A 2A 3A 1A 4A 7A 6A 1A Atom numaras› Küresel simetri özelli¤i gösteren özellikle 2A ve 5A grubu elementlerinin iyonlaflma enerjisi de¤erleri ayn› periyotta kendilerinden bir sonra gelen gruptaki elementinkinden büyüktür.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. ve Y = 8A olacakt›r. 8A en kararl› (tam küresel simetri özelli¤i) yap›dad›r. 1. 3A 2A . Dikkat edersek gruplar›n s›ralanmas›nda baz› gruplar yer de¤ifltirmifltir. Sorularda özellikle bu noktaya dikkat etmek gerekir. 1.‹. E. H Burada H ve Y elementlerinin küresel simetri özelli¤i gösteC E rece¤i kesindir. H. 6A 5A s2p1 s2 s2p4 s2p3 Küresel Küresel simetri simetri vard›r vard›r – 2A ve 5A gruplar›nda küresel simetri özelli¤i bulunmaktad›r. Küresel simetri özelli¤i gösteren gruplar kararl›d›r.E. M ve Y elementlerinin grup numaralar› C = 4A. 8A 5A 2A 1A 3A 1A Atom numaras› 4A 7A 6A yanda verilen Yukar›da iflaretlenen noktalar›n birbirine benzedi¤ini fark etmiflsinizdir. M = 7A. Bu grafikte dikkati çeken baz› önemli noktalar› inceleyelim. Dolay›s›yla kararl› yap›dan elektron koparmak zordur. Ama bunun d›fl›nda.E. Atom numaras› E¤er kesikli çizgi grafikte var ise bu durumda atom numaralar› ard›fl›k olan C. 71 . SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 1. H = 5A. atomlar›n grup numaralar› ile ilgili ifadeler kesin de¤ildir.10.‹. E = 6A.‹.‹E en büyük olan grup 8A d›r.

17CI. 9Z Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. – Çap›n tersi iyonlaflma enerjisi oldu¤una göre. Yan›t C ve Örnek 11Na. 1. 15P atomlar›n›n 1.K‹MYA Örnek 7X. SINIF For Evaluation Only.‹E en büyüktür? A) Na B) Cl C) Ca D) Mg E) P ŒÇözüm 11Na 17CI 20Ca 12Mg 15P Elementlerin elektron dizilifllerini yazal›m: = 1s2 2s2 2p6 3s1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 = 1s2 2s2 2p6 3s2 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 72 . sonrada onun tersini alarak 1. Çünkü küresel simetri özelli¤i vard›r.‹E göre s›ralamalar›nda hangisinin 1. elementlerinin 1.‹E göre s›ralamay› bulabiliriz.‹E: Z > X > Y fleklindedir. Çap: X > Y > Z fleklindedir. 1s2 2s2 2p3 Y: 1s2 2s2 2p4 8 Z: 1s2 2s2 2p5 9 7X: Ayn› periyot elementi olan X. 8Y. Z > Y > X 7A 6A 5A → yer de¤ifltirmelidir. Buna göre: 1.‹E: Z > Y > X ⇒ s›ralamas› yanl›fl olur. iyonlaflma enerjilerine göre s›ralan›fl› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak ve- ve rilmifltir? A) X > Y > Z B) X > Z > Y C) Z > X > Y D) Z > Y > X E) Y > X > Z ŒÇözüm Elementlerin elektron dizilifllerini yazarak çap s›ralamalar›n›. Buna göre. Y ve Z'nin çaplar› aras›nda grup numaras› küçük olan›n çap› büyüktür. 12Mg. 20Ca.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10.

durum: 2. X ile Z'de küresel simetri vard›r. III. Y ve Z için alternatif iki farkl› durum vard›r. Genel grafikte iki farkl› k›r›lma noktas› vard›r.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. 8A (s2 p6) Kesinlikle do¤rudur. Ca Atom çaplar›na göre s›ralamas› baflkuant say›lar›na bakarak. X ile Z elementleri her iki durumda da küresel simetri özelli¤i gösterir. X ile Z bileflik yapar.N) aras›ndaki grafik verilmifltir. X ile Y elementleri aras›nda 1. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. III. Buna göre. 5A (s2 p3) Y = 5A. Yan›t B tür ve Örnek 1. O yüzden kesin de¤ildir. Y ve Z elementlerine ait iyonlaflma enerjisi (1. Buna göre.‹E oldu¤una göre 1. II I. Ancak 2. duruma göre (5A–6A) alafl›m yapamaz. Çap›n tersi 1. (s2). yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I C) Yaln›z III E) I ve III B) Yaln›z I D) I ve II ŒÇözüm Grafikte X. Bunlar› yazal›m. Kesinlik yoktur.‹E Z yukarida X Y GN Yanda X. (s2 p3). Çap: Ca > Na > Mg > P > CI fleklindedir. kesin degildir Yan›t C 73 .‹E)–grup numaralar› (G. II. X ile Y alafl›m yapar. duruma göre (2A–3A) alafl›m yaparken 2. X ile Z elementleri 1. duruma göre (5A–8A) bileflik yapamaz. X = 2A.‹E = CI> P > Mg > Na > Ca olur. durum: I.10. II. Cu en büyük di¤erlerinin son yörüngelerindeki e– say›lar›na göre. X 2A 5A Y 3A 6A Z 5A 8A 1. duruma göre (2A–5A) bileflik yapar.

E¤er bu art›fla verilen tabloda rastlanm›yorsa en son verilen iyonlaflma enerjisi grup numaras›na denk gelebilir. T'nin de¤erlik elektron say›s› en büyüktür. Buna göre. kesin de¤ildir. X: 1.‹E 895 3. +1 11Na = Yaklafl›k 8 kat art›fl vard›r Y: 182 356 2142 Z: Yaklafl›k 6 kat art›fl vard›r 108 212 1482 Yaklafl›k 7 kat art›fl vard›r 185 390 714 T: 74 . X’in atom numaras› 3 tür. III.‹E 895 356 212 390 3. I. Bu art›fl en az 4–5 kat olmal›d›r. II.‹E – 4185 1785 1516 Yukar›daki tabloda A grubu elementlerine ait ilk dört iyonlaflma enerjisi de¤erleri verilmifltir. Buna göre. SINIF 4. 1s2 2s2 2p6 elektron dizilifline sahip yap›dan elektron koparmak oldukça zor olacak ve 1.‹E – X: 1A 4185 Y: 2A 1785 Z: 2A 1596 Art›fl yok T: 4A grubu olabilir.‹E 112 2. ‹E den en az 4–5 kat daha fazla enerji gerekecektir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.‹E 1620 2142 1482 714 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. örne¤in 11Na elementi için 11Na = 1s2 2s2 2p6 3s1 diziliflinden 1 elektron koparmak için verilecek enerji az iken.‹E 112 182 108 185 2. soruda verilen her bir atomun ‹yonlaflma enerjilerindeki aralar›ndaki art›fl› kontrol ederek grup numaralar›n› bulal›m.‹E 1620 4. Y'nin çap› Z'den büyüktür.K‹MYA Örnek Atom X Y Z T 1. Buna göre. II ve III ŒÇözüm Bu tarz iyonlaflma enerjisi ile ilgili tablo sorular›nda elementlerin iyonlaflma enerjileri aras›ndaki art›fl fark›na bak›l›r.

10. I. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe ‹. Y ve Z ayn› grup elementleridir. 75 . Bu nedenle ‹. • • • Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe ‹. X'e ait toplam 3 elektron kopar›lm›fl 4. III.E de¤eri genellikle artar. Çünkü X e ait 4. X in atom numaras› 3 tür.‹E = F > Cl 7A grubu 7A grubu Bu iki durumun d›fl›nda kalan elektron say›s› ve dizilifli ayn› olan iki tanecikten birer elektron koparmak için gerekli olan enerji miktarlar› karfl›laflt›r›ld›¤›nda.E de¤eri daha küçük olacakt›r. Buna göre. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Periyot say›s› fazla olan atomun son katman›ndaki elektronlara uygulayaca¤› çekim gücü periyot say›s› az olan ayn› gruptaki di¤er elemente göre daha az olaca¤› için 1.E de¤eri azal›r. Z: 108) Buna göre grupta Y yukar›da Z afla¤›dad›r. Çap› büyük olan Z'dir.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.E de¤eri daha büyüktür.‹.E. +1 11Na –1 9F 10Ne = 1s2 2s2 2p6 ‹.‹E büyük Y elementidir. I. Öncül yanl›flt›r.‹E artar 2A Y Y çap artar – Grupta afla¤›dan yukar›ya do¤ru 1. Yan›t B E¤er elementlerin grup numaralar› ayn› ise 1.‹. ametallerinki ise yüksektir. 9p 17p 9F 17Cl 2 2 5 9F = 1s 2s 2p 2 2 6 2 5 17Cl = 1s 2s 2p 3s 3p 1. Bunlara ait bir grup kutusu çizecek olursak: 1. (Y: 182. elektron olmad›¤› için kopar›lamam›flt›r. Tablodan 1. de¤erleri k›yaslan›rken bu durumda periyot say›s›na (katman say›s›) bak›l›r.E = Na+1 > Ne > F–1 = 1s2 2s2 2p6 = 1s2 2s2 2p6 fiu ana kadarki yap›lan aç›klamalardan iyonlaflma enerjisinin periyodik tablodaki de¤iflimi flöyle olur. ‹E artacakt›r. de¤erlik elektron say›s› en büyüktür. Öncül do¤rudur. (X = 1 Y=2 Z=2 T = 4) Öncül do¤rudur. T nin grup numaras› en büyük oldu¤una göre. Bir periyodun iyonlaflma enerjisi de¤eri en yüksek olan atomu soygazd›r. ler Metallerin iyonlaflma enerjileri düflük. proton say›s› fazla olan›n son katman›ndaki elektronlara uygulayaca¤› çekim gücü fazla olaca¤› için elektron bafl›na düflen çekim gücü fazla olur.‹E enerjisi verilmemifltir.

Soygazlar hariç ayn› periyotta grup numaras› büyük olan elementin elektron ilgisi de¤eri daha büyüktür. fiu ana kadarki aç›klamalardan afla¤›dakileri ç›karabiliriz: • • Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe (soygaz hariç) elektron ilgisi artar. katman say›s› az olan›nkine göre daha az olaca¤› için elektron ilgisi de¤eri daha küçük olacakt›r. SINIF Elektron ‹lgisi (E. = F > N dir. Soygazlar›n elektron diziliflleri incelendi¤inde He dublet. X(g) + 1e– → X–1 + Q1 (g) X(g) + 1e–→ Y–1 + Q2 (g) Farkl› elementlerin elektron ilgisi de¤erleri k›yaslan›rken öncelikle grup numaras›na bak›l›r. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe elektron ilgisi de¤eri genellikle azal›r. Bir elementin elektron al›rken d›flar›ya verdi¤i enerji ne kadar fazla ise o elementin elektron ilgisi de o derece büyüktür. 7p 15p 7N 15P 15P 7F = 1s2 2s2 2p3 5A grubu = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 5A grubu E.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. ‹flte bu enerjiye o elementin elektron ilgisi denir. = N > P dir. di¤erleri oktete ulaflt›¤› için kolay kolay elektron al›fl–veriflinde bulunmazlar. e– e– 9p 7p 9F 7F 7N = 1s2 2s2 2p5 7N = 1s2 2s2 2p3 7A grubu 5A grubu E.‹. 76 . E¤er elektron ilgileri k›yaslanan elementlerin grup numaralar› ayn› ise periyot (katman) say›s› fazla olan›n son katmana uygulad›¤› çekim gücü.‹.‹.) : Gaz faz›ndaki bir ametalin son katman›na 1 elektron almas› s›ras›nda d›flar›ya bir enerji verilir.

Buradan hareketle bulunan k de¤eri di¤er atomlara uyguland›¤›nda tüm atomlar›n elektronegatiflik de¤erleri ortaya ç›km›flt›r.5 17 F 4.9 12 Zn 1.9 8 Fe 1.8 Rh 2.5 15 N 3. Afla¤›daki tabloda elementlerin elektronegativite de¤erleri gösterilmifltir. Atomlar›n elektronegatiflik de¤erlerine say›sal olarak bir yorum getiren Mulliken yorumuna göre bir atomun 1.8 Sn 1.0 Br 2.6 Si 1.0 Al 1.5 1.1 Hf 1.‹.8 Pd 2.2 Ca 1.2 11 Cu 1.8 P 2.0 16 O 3.9 Os 2.4 Re 1.9 Na 0.9 K 0.) ile çarp›lmas› sonucuda Flor (F) atomu için 4 de¤erini verecek flekilde keyfi 2 olarak kullan›lm›fl bir say›d›r.0 dan düflük 2. Periyodik tabloda ametallerin elektronegativite de¤erleri daha büyüktür.3 Y 1.1 Cl 3.0 Ιn 1.4 5 V 1.0 3 Sc 1.2 4 Ti 1.‹.9 Po 2. 77 .1 As 2.5 Se 2.9 Tl 1.8 Ru 2.8 Rb 0.2 Ιr 2.8 Mg 1.2 Genel bir kural olarak.4 Hg 1.0 – 4.0 – 2.8 7 Mn 1.9 Ag 1.E.9 S 2.9 Ra 0. + E.4 Li 1. + E. Ayn› grupta afla¤›dan yukar›ya do¤ru ç›k›ld›kça atomun elektronu kendine çekme gücü artar yani elektronegativite de¤eri artar. 1 H 2.0 14 C 2.6 Nb 1.2 Au 2. Bir atomun elektronegativite de¤eri ne kadar küçükse o atom o derece aktif bir metaldir.4 13 B 2.2 Pt 2.5 Tc 1.7 3.5 Cs 0.6 6 Cr 1.8 Ge 1.7 Ι 2. bir periyotta soldan sa¤a do¤ru artar.0 At 2.9 1.8 Fr 0. elektronegatiflikler bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru azal›r.5 Ga 1.2 10 Ni 1.E.0 Sb 1.9 La 1.5 Zr 1.5 – 1.6 Mo 1.0 Be 1. Periyodik tabloda soygazlar›n elektronegativite de¤erleri dikkate al›nmaz. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Elektronegatiflik : Bir atomun.5 – 2.0 – 1.5 W 2.4 Te 2.3 Ta 1.0 Sr 1.2 9 Co 1.8 2.1 2 1.8 Bi 1.6 Cd 1. ba¤l› oldu¤u di¤er atomlardan elektron çekebilme yetene¤ine “elektronegatiflik” denir.] 2 Burada k de¤eri (‹.7 Ba 0.10. Bu nedenle periyodik tabloda ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe elektronegativite de¤eri artar.N = k[‹.8 Pb 1. iyonlaflma enerjisi de¤eri ile elektron ilgisi de¤erinin toplam›n›n 2 ye bölünmesi ve bu de¤erin bir k sabiti ile çarp›lmas› sonucu elektronegatifli¤in say›sal de¤eri bulunmufl olur. E.

. Son katmandaki elektron say›s› ne kadar az ise atom o kadar aktif bir metaldir.. Na2O(k) + H2O(s) → 2NaOH(suda) sodyum oksit sodyum hidroksit Metal oksitlere BaO. Bu metal oksitlere “asidik oksit” ya da “asit anhidritleri” denir. Genel olarak ametallerin zengin oksijenli bileflikleri asidik oksit olarak bilinir. Örnek 11Na 19K = 1s2 2s2 2p6 3s1 2 2 6 2 6 1 Metalik Aktiflik = K > Na fleklindedir = 1s 2s 2p 3s 3p 4s Yukar›daki aç›klamalardan flu yorumu ç›karabiliriz: Periyodik tabloda ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru metalik aktiflik azal›r. Periyodik tabloda metalik aktifli¤inin k›yaslan›fl› son katmandaki elektron say›s›na ba¤l›d›r. Bu da metalik aktifli¤in daha büyük oldu¤unu gösterir. Elementlerin Asit – Baz Özellikleri : Na2O gibi baz› metal oksitleri su ile tepkimeye girerek bazik metal hidroksitleri meydana getirirler. K2O. P2O5 . 2 = 1s 2s 2p 3s 3p 2 2 6 2 E¤er farkl› iki atomun son katmanlar›ndaki elektron say›lar› eflit ise bu durumda elektronlar›n çekirdekten uzakl›¤›na bak›l›r. ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru metalik aktiflik artar. (SO2. Çünkü ametalik aktiflik elektron alma e¤ilimidir. SINIF Metalik Aktiflik (Elektron verme e¤ilimi) : Bir atomun elektron vermeye yatk›nl›¤› metalik aktiflik olarak bilinir. Elekronegatiflik ise bu e¤ilimin say›sal göstergesidir. Baz› ametal oksitler ise su ile tepkimeye girerek asidik çözelti meydana getirirler. Örnek 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s 14Si Metalik Aktiflik = Na > Si fleklindedir.. Katman say›s› fazla olan›n en d›fl katmandaki elektronunu daha kolay verdi¤i görülür. CaO.) 78 .K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10.. gibi örnekler verebiliriz.. Bu metal oksitlere “bazik oksit” ya da “baz anhidritleri” denir. NO2. Ametalik Aktiflik (Elektron alma e¤ilimi) : Ametalik aktifli¤in periyodik tablodaki de¤iflimi elektronegativitenin de¤iflim yönleri ile ayn›d›r.

Al2O3(k) + 6HCI(suda) → 2AICI3(suda) + 3H2O bazik asidik Al2O3(k) + 2NaOH(suda) + 3H2O → 2Na[Al(OH)4](suda) asidik bazik Periyodik tablo için genel bir yorum yaparsak. baz ve amtofer oksitleri Asit oksitler k›rm›z›. baz oksitler mavi ve amtofer oksitler gri renkte gösterilmifltir. periyot elementlerinden fosfor (P). Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe oksitlerin bazik özelli¤i artar.Grup 4.Grup 5. Fosfor P(OH)5 ⇒ (H3PO4 + H2O) Kükürt S(OH)6 ⇒ (H2 SO4 + 2H2O) Klor Cl(OH)7 ⇒ (HClO4 + 3H2O) 79 7.Grup 6. kükürt (S) ve klorun (CI) hidroksit bileflenlerinden de bahsedebiliriz. ‹flte bu tür oksitlere ise “amfoter oksit” denir.Grup .Grup 2. Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe oksitlerin asidik karakteri.10. hem de bazlar›n kuvvetli olanlar› ile tepkime verir.Grup 3.Grup O S Se Te Po Li Be B C N F Na Mg Al Si P Cl K Ca Ga Ge As Br Rb Sr Ιn Sn Sb Ι Cs Ba Tl Pb Sn At s– ve p– blok elementlerinin asit. sa¤dan sola do¤ru gidildikçe bazik karakterleri artar. 1. Bunlar›n d›fl›nda 3. SINIF CO2(g) + H2O(s) → H2CO3(suda) karbondioksit karbonik asit PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Alüminyum gibi baz› metallerin (amfoter metaller) oksitleri ise hem asit.

‹yonlaflma enerjisi Atom yar›çap› Metalik aktilik K > Na Rb > K Periyodik tabloda ayn› periyotta atom numaras› artt›kça metalik aktiflik artar.‹yonlaflma enerjisi Br > F Br > F Br nin katman say›s› F ve Cl inkinden fazla oldu¤u için yar›çap› ikisininkinden de büyüktür. Atom yar›çap› Elektron ilgisi diger sayfa Elektronegatiflik 1 . iyonlaflma enerji de¤eri 1. Atom numaras› 19 olan Potasyum (K) elementinin afla¤›da belirtilen periyodik özelliklerini verilen elementlerin özellikleri ile karfl›laflt›r›n›z. SINIF For Evaluation Only.10–3 kj/mol da küçük olan atomlar genellikle metal.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. büyük olanlar ise genelikle ametaldir. 80 . Elektronegatiflik Atom numaras› 35 olan Brom (Br) elementinin afla¤›da belirtilen periyodik özelliklerini verilen elementlerin özellikleri ile karfl›laflt›r›n›z. Periyodik özellikler 11Na 37Rb NEDEN? 1. Periyodik özellikler 9F 17CI NEDEN? 1.

‹yonlaflma enerjisi (kj.5 Azot (N) 7 1.4 Kükürt (S) 16 1 Oksijen (O) 8 1.6 ✔ – Flor (F) 9 1.9 Sodyum (Na) 11 0.7 Berilyum (Be) 4 0.10. Bu aç›klamaya göre afla¤›daki tabloda belirtilen elementlerin metal veya ametal oldu¤unu belirtiniz.3 n 81 . Element Atom Numaras› 1.35 Hidroje (H) 1 1.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.10–3 / mol ) Metal Ametal Kalsiyum (Ca) 20 0. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

• Erime noktas› azal›r. Bu durumda ise metalik aktiflik artar. • Elektron ilgisi artar. Bir atom son katmandaki elektronu ne kadar zor veriyorsa metalik aktifli¤i o kadar düflüktür. fiimdi periyodik tablodaki baz› gruplar› ve elementlerinin baz› özelliklerini inceleyelim: 82 . • Metalik aktiflik azal›r. 1A 1H 3Li 11Na 19K 37Rb 55Cs 87Fr (Ayn› grupta) 2A 4B 12Mg 20Ca 38Sr 56Ba 88Ra • Atom numaras› artar.grup) ve 2A (2. Yani atom daha kolay elektron verir. Bu bloklar s. • ‹yonlaflma enerjisi artar. p. • Metalik aktiflik artar. s blo¤unda elementlerin periyodik özelliklerinin de¤iflimi afla¤›daki gibidir. 1A (1. Periyodik tablonun en aktif metalleri bu bloktad›r. (Ayn› periyotta) • Atom numaras› artar. • Elektron ilgisi azal›r. SINIF Periyodik Tabloda Bloklar ve Özellikleri : s d p f Periyodik tabloda elementlerin elektron dizilifllerine göre bloklar oluflturulmufltur.grup) grubu elementleri bu blokta yer al›r. • Oksitlerin bazik özelli¤i artar. • ‹yonlaflma enerjisi azal›r. ‹yonlaflma enerjisinin art›fl› atomun son katmandaki elektronunu daha zor vermesinden kaynaklan›r. • Erime noktas› artar. • Oksitlerin asidik özelli¤i artar. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe iyonlaflma enerjisi azal›r. Ayn› gruptaki elementlerin genellikle benzer kimyasal özellikler gösterdi¤i tespit edilmifltir. Bunun temel sebeplerinden birisi de iyonlaflma enerjisinin yani elektron koparabilmek için gerekli olan enerjinin artmas›d›r. ve f bloklar›d›r. d.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM ELEMENTLER‹N ÖZELL‹KLER‹ 10. s blo¤unda metalik aktiflik ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe azal›r. s blo¤u Bu bloktaki elementlerden H (Hidrojen) hariç hepsi metaldir. • Kütle numaras› artar.

H (hidrojen) hariç tümünün oksitleri bazik özellik gösterir. Bileflikleri cam. gübre sanayii. 2A grubu (2.10.grup) elementleri PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Bu grupta H (hidrojen) hariç tüm elementlere “alkali metaller” denir. çimento. Kireçin yap›s›nda bulunur. temizlik endüstrisinde ve baz› organik bilefliklerin sentezinde kullan›l›r. durulamin alafl›m› olarak kullan›l›r. 88Ra Radyum [Rn]7s2 Radyoaktif bir elementtir. endüstrilerinde kullan›l›r. yeni nesil hibrit otomobillerin yak›t›. Foto¤rafç›l›kta flafl olarak. 56Ba Baryum [Xe]6s2 Bileflikleri boya. 37Rb Rubidyum [Kr]5s1 Fotoelektrik pillerin yap›m›nda kullan›l›r. ilaç ve baz› organik bilefliklerin sentezlenmesinde 11Na Sodyum [Ne]3s1 Sofra tuzunun yap›s›nda bulunur. Grubun son üyesi olan Ra (Radyum) radyoaktif özellik gösterir. Potasyum [Ar]4s1 Bileflikleri patlay›c› yap›m›. foto¤raç›l›k alan›nda kullan›l›r. uçak motorlar›n›n hassas k›s›m lar›nda kullan›l›r. H (hidrojen) ametal olmas›na ra¤men bu grupta gösterilmifltir. Grubun son elementi olan Fr (Fransiyum) radyoaktif bir elementtir. gemilerin su içinde kalan k›s›mlar›n›n yap›m›nda. Boya endüstrisi. Sembol 1 1H 7 3Li 23 11Na 3Li 39 19K 85 37Rb 133 55Cs 223 87Fr 19K 1H Ad› Hidrojen Elektron dizilifli 1s1 Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Roket yak›t›. Gruptaki elementlerin oksitleri bazik özellik gösterir. 87Fr Fransiyum [Rn]7s1 Radyoaktif bir elementtir. Ayr›ca peroksit olufltururlar. ka¤›t endüstrilerinde havai fiflek yap›m›nda kullan›l›r. 12Mg Magnezyum [Ne]3s2 En hafif metal olarak bilinir.grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “toprak alkali metaller” denir. SINIF Baz› Elementlerin Özellikleri : 1A grubu (1. 55Cs Sezyum [Xe]6s1 Üzerine ›fl›k düfltü¤ünde elektronlar›n› kolayca verir. Kalsiyum [Ar]4s2 Stronsiyum [Kr]5s2 Havai fiflek yap›m›nda kullan›l›r. Ayr›ca 1A grubunun yan›nda peroksit oluflturan di¤er grup 2A grubudur. 83 . Sembol 4Be 12Mg 20Ca 38Sr 56Ba 88Ra 37Sr 20Ca 4Be Ad› Berilyum Elektron dizilifli [He]2s2 Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Bak›r ile kar›flt›r›larak yüksek kalitedeki yay yap›m›nda. Lityum [He]2s1 fiarjl› pil yap›m›.

K‹MYA
p blo¤u

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

Bu blokta metal, yar› metal, ametal ve soygazlar yer almaktad›r.
5B 13Al 6C 14Si 7N 15P 8O 16S 9F 17Cl 10N

(Ayn› grupta) • Atom numaras› artar. • Kütle numaras› artar. • Erime noktas› ametaller aras›nda genellikle artar. • ‹yonlaflma enerjisi azal›r. • Elektron ilgisi genellikle azal›r. • Elektronegatiflik azal›r. • Ametalik aktiflik azal›r.

18Ar

31Ga 49Ιn

32Ge 50Sn

33As 51Sb

34Se 52Te

35Br 53Ι

36Kr 54X

81Tl

82Pb

83Bi

84Po

85At

86Rn

→ Metaller → Yar› metaller

→ Ametaller → Soygazlar

(Ayn› periyotta) • Atom numaras› artar. • Erime noktas› genellikle azal›r. • ‹yonlaflma enerjisi genellikle artar. • Elektron ilgisi soygaz hariç artar. • Elektronegatiflik soygaz hariç artar.

3A grubu ( 13. grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “toprak metalleri” denir. Grubun ilk üyesi olan B (Bor) elementinin dünya rezervinin %70 inden fazlas› ülkemizde bulunmaktad›r. B elementi yar› metal di¤erleri metal olarak kabul edilmektedir.
Sembol
5B 13Al 31Ga 13Al 49Ι 81Tl 31Ga 5B

Ad› Bor

Elektron dizilifli [He]2s22p1

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Yeni nesil yak›t üretiminde kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Nükleer santrallerde nötron tutucu olarak kullan›l›r.

Alüminyum

[Ne]3s23p1

Evlerimizde kulland›¤›m›z eflyalar›n alafl›m›n da bulunur. Amfoter metaldir.

Galyum

[Ar]4s23d104p1

30 °C de s›v› halde bulunan bir elementtir.

49Ι

‹ndiyum

[Kr]5s24d105p1

T›pta kullan›l›r. Fotosellerde kullan›l›r.

81Tl

Talyum

[Xe]6s24f145p106p1

Gama ›fl›mas› dedektörleri ve özel cam yap›m›nda kullan›l›r.

84

10. SINIF
4A grubu (14.grup) elementleri

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.

Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan C (Karbon) elementinden esinlenilerek “karbon grubu” olarak ta isimlendirilebilir. Grupta C (Karbon) ametal, Si (Silisyum) ve Ge (Germenyum) yar› metal, Sn (Kalay) ve Pb (Kurflun) metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
6C 14Si 32Ge 50Sn 56Ba 82Pb 50Sn 32Ge 14Si 6C

Ad› Karbon

Elektron dizilifli [He]2s22p2

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Yakacak olarak ve çinko – karbon pili yap›m›nda.

Silisyum

[Ne]3s23p2

Cam yap›m›nda ham madde olarak

Germanyum

[Ar]4s23d104p2

Elektronik eflyalar›n üretiminde radyo ve tv akc›lar›n›n yap›m›nda kullan›l›r

alicilarinin
Kalay [Kr]5s24d105p2 Baz› zararl› metallerin kaplanmas›nda. (Örne¤in bak›r tencereler)

82Pb

Kurflun

[Xe]6s24f145d105p2

Röntgen odalar›n›n d›fl yüzeyinin kaplanmas›, silah sanayinde.

5 A g r u b u (5 . g r u p ) e l e m e n t l e r i Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan N (Azot) elementinden esinlenilerek “azot grubu” olarak ta isimlendirilebilir. Grupta N (Azot) ve P (Fosfor) ametal, As (Arsenik) ve Sb (Antimon) yar› metal, Bi (Bizmut) metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
7N 15P 33As 51Sb 83Bi 33As 15P 7N

Ad› Azot

Elektron dizilifli [He]2s22p3

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri S›v› halde laboratuarlarda kullan›l›r. Havan›n %78 den fazlas›n› teflkil eder.

Fosfor

[Ne]3s23p3

Kibrit bafl› ve baz› patlay›c›lar›n yap›m›nda kullan›l›r.

Arsenik

[Ar]4s23d104p3

Zehirli bir maddedir.

51Sb

Antimon

[Kr]5s24d105p3

‹nfrared dedektör yap›m›nda kullan›l›r.

83Bi

Bizmut

[Xe]6s24f145d105p3

Akrilik fiber yap›m›nda, ilaç sanayiinde ve yang›n söndürücülerde kullan›l›r.

85

K‹MYA
6 A g r u b u ( 6. g r u p ) e l e m e n t l e r i

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. SINIF For Evaluation Only.

Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan O (Oksijen) elementinden esinlenilerek “oksijen grubu” olarak ya da “kalkojenler” olarak ta isimlendirilmifltir. O (Oksijen), S(Sükürt) ve Se (Selenyum) ametal, Te (Tellür) ve Po (Polonyum) yar› metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
7N 15P 33As 51Sb 83Bi 34Se 16S 8O

Ad› Oksijen

Elektron dizilifli [He]2s22p4

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Havan›n yaklafl›k %21 ini teflkil eder. Tüm yanma olaylar›nda rol oynar.

Kükürt

[Ne]3s23p4

Meyve kurutmada a¤art›c› olarak kullan›l›r. Barut yap›m›nda kullan›l›r.

Selenyum

[Ar]4s23d104p4

Günefl akümülatörleri, foto – elektrik hücre yap›m›nda kullan›l›r.

52Te

Tellür

[Kr]5s24d105p4

Metallerin dayan›kl›l›¤›n› art›r›lmas›nda ve seramik üretiminde kullan›l›r.

84Po

Polonyum

[Xe]6s24f145d105p4

Uydularda termoelektrik güç kayna¤› olarak kulan›l›r.

7A grubu ( 17. grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “Halojenler” denir. At yar› metal, di¤erleri ametaldir. Oksitleri ve hidrojenli bileflikleri asidik özellik gösterir.

Sembol
9F 17Cl 35Br 9F

Ad› Flor

Elektron dizilifli [He]2s22p5

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Teflon yap›m›nda, uranyum zenginlefltirme çal›flmalar›nda, difl macunu yap›m›nda kullan›l›r.

17Cl

Klor

[Ne]3s23p5

53Ι 85At 35Br

Kirli sular›n dezenfeksiyonunda, bileflikler t›p alan›nda benzin kalitesinin art›r›lmas›nda kullan›l›r.

Brom

[Ar]4s23d104p5

T›pta (muhsil ilac› yap›m›nda), foto¤rafç›l›kta kullan›l›r.

53Ι

‹yot

[Kr]5s24d105p5

T›pta tentürdiyot olarak ve goatr tedavisin de kullan›l›r.

85At

Astatin

[Xe]6s24f145d106p5

Radyoaktif bir elementtir.

müsil
86

10. SINIF
8A grubu ( 18. grup) elementleri

PER‹YOD‹K S‹STEM

K‹MYA

Bu gruptaki elementlere “Soygazlar” denir. Bulunduklar› periyodun kimyasal olarak en kararl› atomlar›d›rlar. Xe (Ksenon) nin baz› bileflikleri olmas›na karfl›n (XeF4, XeF6) bu gruptaki elementlerin bileflik oluflturmad›¤› kabul edilir.

Sembol
2He 10Ne 18Ar 36Kr 54Xe 86Rn 2He

Ad› Helyum

Elektron dizilifli 1s2

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Zeplin, uçan balon yap›m›nda

10Ne

Neon

[He]2s22p6

Renkli neon lamba yap›m›nda

18Ar

Argon

[Ne]3s23p6

Evlerdeki eski tip ampullerde

36Kr

Kripton

[Ar]4s23d104p6

Foto¤rafç›l›kta çok seri patlayan flafl yap›m›nda.

54Xe

Ksenon

[Kr]5s24d105p6

Xe lamba yap›m›nda, zorlama ile XeF4 ve XeF6 bilefli¤ini oluflturur.

86Rn

Radon

[Xe]6s24f145d106p6

Radyoaktif bir atomdur.

Elementlerin büyük bir ço¤unlu¤u do¤ada bileflikleri halinde bulunur. Bunun temel sebebi atomlar›n son katmanlar›ndaki elektron dizilimini soygazlara benzetme iste¤idir. Örne¤in alkali metallerin son katmanlar›nda 1 elektron vard›r ve elektron diziliflleri ns1 ile biter. Bu atomlar son yörüngedeki 1 elektronu vererek soygaz elektron düzenine ulafl›rlar. Ayn› flekilde halojenlerin elektron dizilifli ns2 np5 fleklindedir ve 1 elektron ald›klar›nda soygaz elektron düzenine ulafl›rlar.

Örnek
e–
11Na +

= 1s2 2s2 2p6 3s1

17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p5

11Na

= 1s2 2s2 2p6

17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p6

Na

+

[ Cl ]

(Do¤ada Na ve Cl elementlerinin bir arada bulundu¤u bir bileflik örne¤i)

Baz› elementler bileflikleri halinde bulundu¤u gibi diatomik ya da poliatomik olarak ta bulunabilir. (O2, N2, P4, S4, S8 gibi)

87

K‹MYA
Örne¤in
O = 1s22s22p4

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

8

Oksijen elementi do¤ada atomik halde bulunamaz. Çünkü son katmandaki elektron dizilimi soygaz elektron dizilimine ulaflmam›flt›r. Atomik oksijen hemen her atomla birleflerek kararl› yap›ya ulaflacakt›r.

O2 molekülünde bu durum çok aç›k görülmektedir. Tek bafl›na O atomu karars›zken iki tane O atomu birleflti¤inde elektronlar›n› ortak kullan›rlar ve oktete ulafl›rlar. Ayn› durum N2, F2, Cl2 .... gibi moleküllerde de mevcuttur.

Do¤ada bileflikleri halinde bulunan tüm elementlerin elektron diziliflleri her zaman oklet ya da dublete ulaflmak zorunda de¤ildir. Örne¤in; KCl bilefli¤inde Cl
17Cl –1 2 2 –1 6

iyonunun elektron dizilifli oktet kural›na uyar.

= 1s 2s 2p 3s2 3p6

Ancak NaClO3 bilefli¤inde Cl nin yükseltgenme basama¤› +5 tir ve elektron dizilifli oktet kural›na uymaz
+1

NaClO3 ⇒

–6 –2

+5 17Cl =

1s22s22p63s2

Bu duruma baflka örnekler de verilebilir.
+2

NO–2

+2 = 7N

1s22s22p1

+1 +1

H Br O–2
+2 –3

+1 = 35Br

1s22s22p63s23p64s23d104p4

( C N )–1

+2 = 6C

1s22s2

Yukar›daki örneklerde de farkedilebilece¤i gibi ametaller, bilefliklerinde sadece negatif (–) de¤erlik almazlar. Ametallerin pozitif de¤erlikleri de mevcuttur. Klor (Cl) atomunu inceleyelim:
+1

HCI

–1

–1 = 17Cl

1s22s22p63s23p6 (Oktede ulaflm›flt›r.)

+1 +1

H CIO–2
+1 +3 –4

+1 = 17Cl

1s22s22p63s23p4 1s22s22p63s23p2

H CIO–2 2
–6

+3 = 17Cl

+1 +5

H CIO–2 3 H
–8 –2 CIO 4

+5 = 17Cl +7 = 17Cl

1s22s22p63s2 1s22s22p6 (Oktede ulaflm›flt›r.)

+1 +7

Yukar›daki bilefliklerin yap›s›nda bulunan Cl iyonlar› incelendi¤inde sadece Cl–1 ve Cl+7 iyonlar›n›n oktet kural›na uydu¤unu di¤er iyonlar›n›n uymad›¤›n› fark etmiflsinizdir.

88

+1 de¤erli¤ini al›r. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r.10. Bu sebeple baz›lar› bu gaza cennet gaz› da demektedir. Asit ve bazlarla tepkime vermez.) 89 . Nötr oksittir. +3 de¤erli¤ini al›r. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r. +3 7N = 1s2 2s2 N2O (Diazot monoksit) : T›pta anestezi gaz› olarak kullan›l›r. Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r.) HNO3 (Nitrit asit) : Halk aras›nda kezzap olarak bilinen bu asit kuvvetli bir asittir. Su ile tepkimesi sonucu asit oluflur. Az miktarda solundu¤unda gülme etkisi yapar.) KNO3 (Potasyum nitrat) : Barut yap›m›nda kullan›lan bu bileflik iyonik ba¤l›d›r. Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r. Bunlar›n bir k›sm›n› inceleyelim : N elementinin baz› bileflikleri NH3 (Amonyak) : Vücudumuzdan idrar yoluyla at›lan bu madde zay›f baz olarak bilinir. Asitlerle tepkimeye girerek tuz oluflturur. +3 7N = 1s2 2s2 N2O5 (Diazot pentaoksit) : Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r. Nötr oksit olarak bilinir. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r. Yap›s›ndaki N. NH3 + HCl → NH4Cl NH3 ün yap›s›ndaki N atomu –3 de¤erli¤ini al›r. +2 7N = 1s2 2s2 2p1 NO2 (Azot dioksit) : Asidik oksittir.) NO (Azot monoksit) : Yap›s›ndaki N atomu +2 de¤erli¤ini al›r. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Baz› ametaller bilefliklerinde bir çok pozitif (+) ve negatif (–) yükseltgenme basama¤›na sahiptir. +1 7N = 1s2 2s2 2p2 N2O3 (Diazot trioksit) : Yap›s›ndaki N +3 de¤erli¤ini al›r.) Na3N (Sodyum nitrür) : ‹yonik ba¤l› bilefliktir. –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r. Yap›s›ndaki N. Yap›s›ndaki N –3 de¤erli¤ini al›r. –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r.

K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. –2 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r.) –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r. Asidik oksittir. Yap›s›ndaki S –2 de¤erli¤ini al›r. Yüksek s›cakl›kta fliddetli patlamaya sebep olur. Yap›s›ndaki azotlardan birisi +5 de¤erli¤ini (NO–1) de¤eri ise –3 de¤erli¤ini (NH+1) al›r. SINIF NH4NO3 (Amonyum nitrat) : Bu bileflik yapay gübre yap›m›nda kullan›l›r.) 90 . 3 4 +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r. –2 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r. H2O ile tepkime vererek aside dönüflür. Yap›s›ndaki S –2 de¤erli¤ini al›r. H2O + SO2 → H2SO3 (Hidrojen sülfit) Yap›s›ndaki S +4 de¤erli¤ini al›r.) Bu bilefliklerin d›fl›nda NaN3 (Sodyum azid) bilefli¤i araçlarda kaza s›ras›nda hava yast›¤›n›n fliflmesini sa¤layan gaz› meydana getirir. +4 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 SO3 (Kükürt trioksit) : SO2 gibi bu bileflik te baca gaz› olarak ç›kabilir. Bu sebeple havadaki H2O ile birleflerek asit ya¤murlar›na neden olur.) SO2 (Kükürt dioksit) : Fosil yak›tlar›n kullan›ld›¤› bir çok alanda baca gazlar›ndan birisi olarak bu gaz havaya kar›fl›r. Asidik oksittir. H2O + SO3 → H2SO4 (Sülfürik asit) Yap›s›ndaki S +6 de¤erli¤ini al›r. Sülfür bilefliklerinin genelindeki kötü koku bu bileflikte de mev– cuttur. Ülkemizde bir dönem Haliç’teki kötü kokunun sebeplerinden birisi de bu bilefliktir.) Na2S (Sodyum sülfür) : ‹yonik ba¤l› bir bilefliktir. S elementinin baz› bileflikleri H2S (Dihidrojen monosülfür) : Zay›f asit özelli¤i gösteren bu madde yumurta çürü¤ü kokusuna sahip bir gazd›r. +6 16S = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r.

Yap›s›ndaki S +6 de¤erli¤ini al›r. Yap›s›ndaki Cl –1 de¤erli¤ini al›r. midede pepsinojenin pepsine dönüflümünde HCl kullan›l›r. 17Cl +7 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r.10. A¤art›c› özelli¤e sahiptir. Vücudumuzda. 16S +6 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r. 17Cl +3 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 HClO3 (Hidrojen klorat) : HCIO2 den daha kuvvetli bir asittir. Yap›s›ndaki Cl +7 de¤erli¤ini al›r. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Yap›s›ndaki Cl +5 de¤erli¤ini al›r. Tahrifl edici özelli¤i vard›r.) HClO (Hidrojen hipoklorit) : Zay›f asit özelli¤i gösterir. Yap›s›ndaki Cl +1 de¤erli¤ini al›r.) H2SO4 (Sülfürük asit) : Eski ça¤larda zaç ya¤› olarak isimlendirilen bu asit çok tehlikelidir. ‹nsan vücudu için vazgeçilmez bilefliklerden birisidir.) HCl (Hidroklorit asit) : Halk aras›nda tuz ruhu olarak bilinen bu asit kuvvetli asitlerden biridir. SF6 (Kükürt hekza florür) : Kükürtün en fazla ba¤ say›s›na ulaflt›¤› bilefliklerden biridir. Yap›s›ndaki S +6 de¤er– li¤ini al›r. Akülerde kullan›lan asit H2SO4 tür. 16S +6 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r.) –2 Bunlar›n d›fl›nda bir çok sülfat (SO4 ) köküne sahip bilefli¤i mevcuttur.) NaClO (Sodyum hipoklorit) : Evlerimizde kulland›¤›m›z çamafl›r suyunun etken maddesidir. Birçok kullan›m alan› mevcuttur. Yap›s›ndaki Cl +1 de¤erli¤ini al›r. Cl elementinin baz› bileflikleri NaCl (Sodyum klorür) : Günlük hayatta kulland›¤›m›z sofra tuzu NaCl dir. Yap›s›ndaki Cl +3 de¤erli¤i al›r. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 91 .2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 HClO2 (Hidrojen klorit) : HCIO ya göre daha kuvvetli bir asit olmas›na karfl›n zay›f asit olarak bilinir. 17Cl +5 = 1s2 2s2 2p6 3s2 HClO4 (Hidrojen perklorat) : Bilinen en kuvvetli asitlerden birisidir. Yap›s›ndaki Cl –1 de¤erk li¤ini al›r. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r. 17Cl –1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r.

grup) elementleriyle bafllay›p 2B grubu (12. periyotta ise Aktinitler bulunmaktad›r.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. Geçifl metallerinde 3 tane 8B grubu (8.K‹MYA d ve f bloklar› (Geçifl elementleri) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. periyotta f blo¤unun ilk s›ras› Lantanitler. grup) bulunmaktad›r. Lantanitler Aktinitler 1A 2A 1442443 3B 4B 5B 6B 7B 8B 1B 2B 3A 4A 5A 6A 7A 8A 92 . ve 10. Periyodik tablonun 4.periyodundan bafllayan blok 3B grubu (3. bulunmaktatir E¤er periyodik tabloya üç boyutlu çizebilseydik afla¤›dakine benzer bir görünüm ortaya ç›kard›. 7. 9. nikel(Ni). Lantanit ve aktinitlerin ayn› kutucukta gösterilmesinin temelinde orbital dizilifllerinde genellikle ortak olan 2 1 ns (n–1)d durumunun olmas›d›r. Periyodik tablo çizilirken Lantanit ve Aktinitleri ayr› olarak göstermemizin temelinde ayn› kutucukta tüm elegösteremememiz mentleri gösteremeyiflimizdendir.. SINIF For Evaluation Only. Bu bloklardaki tüm elementler metaldir. civa(Hg) elementleridir. Elektron diziliflleri d orbitali ile biten elementler d blo¤unda yer al›r. Bu grubun içerisinde 6. çinko(Zn). bak›r(Cu). gümüfl(Ag). platin(Pt).grup) elementleriyle son bulur. kobalt(Co). Ayr›ca B gruplar› içerisinde 3B grubunun (3. grup) ayr› bir önemi vard›r. alt›n(Au). Bu gruptaki önemli elementlerin baz›lar› demir(Fe).

Karbon ile kar›flt›r›ld›¤›nda sertlik ve k›r›lganl›¤› artar. sil Mn Mangan M›knat›s taraf›ndan çekilir. Element Özellikler ve kullan›m alan› Ferro – vanadin alafl›m› olarak afl›nma ve darbelere dayan›kl› çelik yap›m›nda kullan›l›r. ‹lk ça¤lardan beri insanlar›n u¤runa can verdi¤i bir elementtir. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Periyodik tablodaki baz› önemli elementler Element Özellikler ve kullan›m alan› Hafif ve dayan›kl› bir metaldir. Ac Aktinyum Radyoaktif bir elementtir. Radyoaktif bir elementtir. (Tungsten) Soy metaldir. Bir çok alafl›m›n yap›s›n da bulunur. Cd malgamas› diflçilikte dolgu olarak. Saf halde sert bir metadir. Pt Platin Au Alt›n Hg C›va Oda s›cakl›¤›nda s›v› halde bulunan bir metaldir. Ti Titanyum V Vanadyum Mangan ihtiva eden çelik yap›m›nda kullan›l›r. Mo Molibden H›zl› çelik yap›m›nda. ahflap ürünlerin çürümesini engellemede kullan›l›r. Fe Demir M›knat›s taraf›ndan çekilir. Mücevher imalat›nda Cd Kadmiyum da kullan›l›r. Ni Nikel Bileflikleri boyac›l›kta. Termometrelerde ›s›y› gösteren s›v› olarak kullan›l›r. La Lantan Aktinitler grubunun ilk üyesidir ve gruba ad›n› vermifltir. jet ve roket motorlar›n›n yap›m›nda. Mücevher imalat›nda da kullan›l›r. Pu Plütonyum U Uranyum 93 . Nükleer santrallerde enerji kayna¤› olarak kullan›l›r. Gaz hali solundu¤unda zehirler. Molibden alafl›ml› çelik yap›m›nda kullan›l›r. Nükleer santrallerde enerji kayna¤› olarak kullan›l›r. Madeni para yap›m›nda. bilefliklerinden TiO2 beyaz boya olarak kullan›l›r. Ayr›ca çelik jant iyot yap›m›n da da kullan›l›r. b›çak.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.10. M›knat›s taraf›ndan çekilir. delici ve k›r›c› çelik uç yap›m›nda kullan›l›r. f blo¤unda yer al›r. Uçak endüstrisinde. Baz› metallerle Zn Çinko kar›flarak önemli alafl›mlar oluflturur. Bu çelik demir yolu makaslar›. saf gümüfl eldesinde indirgen madde olarak kullan›l›r. Lantanitler grubunun ilk üyesidir ve gruba ad›n› vermifltir. CdS bilefli¤i sar› renkli oldu¤u için resim boyas› olarak kullan›l›r. Cr Krom Krom çeli¤i yap›m›nda. Th Toryum Radyoaktif bir elementtir. foto¤rafç›l›kta kaplamac›l›kta kullan›l›r. Krom – nikel alafl›m› olarak çatal. kuyumculukta k›rm›z› alt›n imalinde. Hg Gümüfl Cu Bak›r Co Kobalt Elektronik ürünlerin imalinde elektrik tellerinde. Soymetaldir. Mücevher yap›m›nda ve iletken madde olarak kullan›l›r. kafl›k imalat›nda kulln›l›r. emaye yap›m›nda. Pd Palladyum Ni –Cd pillerinin yap›m›nda. muflamba. klasik ampuller de ›fl›k veren k›s›m yüksek gerilime W Wolfram dayan›kl› tungstenden yap›l›r. krom – nikel alafl›m› olarak çatal kafl›k üretiminde kullan›l›r. Çelik imalat›n›n ham maddesidir. gümüfl aynas› yap›m›nda. Tepkimeye girme yatk›nl›¤› az oldu¤u için ihtiyaç duyuldu¤unda vücutta kullan›l›r. deri hastal›klar›n›n tedavisinde. Hidrojenasyon iflleminde ve birçok sanayi tesisinde katalizör olarak kullan›l›r. Dünya rezervinin %70 inden fazlas› ülkemizde bulunmaktad›r. f blo¤unda yer al›r. Paslanmaya dayan›kl› sert bir alafl›m olan stellit yap›m›nda kullan›l›r.

2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. bileflik oluflturmazlar. D) Elektron da¤›l›mlar› son derece kararl› oldu¤u için tepkimeye girmez.K‹MYA 1. Atomik hacim Atom numaras› Ametalik özellik ‹yonlaflma enerjisi 3. III. 6. Her soygazdan sonra bir metal gelir. 24 atom numaral› element en yak›n soygaza 6 element uzakl›ktad›r. p orbitallerinde toplam 3 elektron bulunur. I. I. 17X elementi 2. Yörünge say›s› artar. E) Yukar›dan afla¤›ya inildikçe erime ve kaynama noktalar› azal›r. II. Bu elementler için afla¤›dakilerden hangisi kesinlikle ayn›d›r? A) B) C) D) E) Atom çaplar› Nötron say›lar› Periyot numaralar› Elektron verme e¤ilimleri Oksijenle oluflturduklar› bilefliklerinin bazik özellik göstermesi in A) Oda flartlar›nda hepsi gaz halde bulunur. Elementler artan atom numaralar›na göre dizilmifltir. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) III ve IV D) I. 2 tane dolu. IV. SINIF For Evaluation Only. Periyodik tablo ile ilgili olarak. II. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III hangileri daima artar? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) II ve III D) III ve IV E) II. III. III ve IV 4. II. periyot 8A grubundad›r. III ve IV 2. 18 elektronu bulunan Y+2 iyonunun elementi 4. 3 tane yar› dolu orbitali vard›r. periyot 7A grubundad›r. III. 7 periyotta. 5. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. Elektronegatiflik artar. II ve III E) I. II ve III I. III. IV. I. De¤erlik elektron say›s› artar. II. Periyotlar genelde bir soygaz ile sonlan›r. Periyodik cetvelde bir periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Atom numaras› artar. B) Molekülleri tek atomludur. 94 . Sodyum (Na) ve Potasyum (K) elementleri ayn› gruptad›r. ‹yonlaflma enerjisi artar. II. Periyodik cetvelde yukar›dan afla¤›ya do¤ru ve periyot boyunca soldan sa¤a do¤ru gidildikçe. C) De¤erlik orbitalleri elektronla tamamen doludur. Atom numaras› 7 olan bir atomun elektron da¤›l›m› ile ilgili olarak. s orbitallerinde toplam 4 elektron bulunur. A ve B gibi çeflit grup vard›r. Soygazlar için afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? küçük harf 7.

C) Z ve L ›s› ve elektri¤i iletir. ‹yonik bileflik oluflturur. IV. 95 . II. O. I. 25Y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. blok 9. Ne elementlerinin elektron ilgilerine ve göre büyükten küçü¤e s›ralan›fl› nas›ld›r? A) Mg > O > Ne B) O > Mg > Ne C) Ne > Mg > O D) O > Ne > Mg E) Ne > O > Mg A) Y ve L'nin temel hal elektron dizilifli küresel simetriktir. III ve IV k Tabloda baz› A grubu elementlerinin ilk befl iyonlaflma enerjileri kcal/mol olarak verilmifltir. II ve III E) I. Küresel simetrikdir. C) Elektronegatifli¤i en yüksek olan R'dir. 9X. 15. elementleri için. Ayn› periyottad›rlar. Periyodik cetvelde Y. periyot. E) Z'nin atom numaras› 5 tir ve L ile ZL bilefli¤ini oluflturur.10. III. Buna göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) X 1A grubundad›r. Mg. Elektron da¤›l›m› s orbitali ile biten elementlerle ilgili afla¤›dakilerden hangisinin do¤rulu¤u kesindir? A) B) C) D) E) Metaldir. 19 X elementi için. IV. III. E) Aralar›nda XZ ve L2 T bileflikleri oluflur. T den daha sa¤dad›r. Y'nin de¤erlik elektron say›s› 4'tür.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. De¤erlik elektronlar› s ve d orbitallerindeki elektronlard›r. s bloku elementidir. Atom X Y Z T ‹E1 118 260 215 191 ‹E2 1091 562 420 580 ‹E3 1650 1104 3548 875 ‹E4 2280 1486 5019 5978 ‹E5 3195 9033 – 7839 39 12. 17T. 11. Kovalent bileflik oluflturur. B) X ve G 1A grubundad›r. Atom numaras› – birinci iyonlaflma enerjisi grafi¤i flekilde verilen üçüncü periyot elementleri için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? ‹yonlaflma Enerjisi (kkal/mol) E L Y X T Z G Atom numaras› M R 10. 13. Temel hal elektron dizilifli küresel simetriktir. 20L ve 30Z I. L toprak alkali metaldir. B) X ve T'nin kimyasal özellikleri birbirine benzer. SINIF 8. 12Mg. 13Al ve 19K elementlerinin 1. 40 X ile kimyasal özellikleri farkl›d›r. X alkali metal. Y ve Z ise d bloku (geçifl) elementidir. 1A grubundad›r. Üçünün de elektron da¤›l›mlar› küresel simetriktir. II. D) Z alkali. Z'nin atom numaras› 4 tür. T'nin elektron da¤›l›m› küresel simetriktir. II ve III E) II. Y soygazd›r. iyonlaflma enerjilerine göre s›ralan›fl› nas›ld›r? A) Al > Mg > K C) Mg > Al > K B) K > Al > Mg D) K > Mg > Al E) Al > K > Mg 14. D) M 6A. 19X. 19 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z II B) I ve II C) II ve IV D) I. E 8A grubundad›r. III ve IV Yukar›daki elementler için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) X halojen. Bir metaldir. II. 4. 10Y. 11Z. yarg›lardan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) II ve III D) I.

her soygazdan sonra bir metal gelir. hacim ve elektron say›lar› artaca¤› için moleküller aras› Van der Waals kuvvetleri artaca¤›ndan erime ve kaynama noktalar› artar. P orbitallerinde toplam 3 elektron vard›r. Gruplar da A ve B olmak üzere iki çeflittir. A.. 4s2 4. Yan›t C 7. SINIF For Evaluation Only.2005-2008 ÇÖZÜMLER 10. Y +2 6. 5.. B. Bir periyotta atom numaras›. Yan›t E 2. D seçeneklerindeki özelliklerinin ayn› olmas› mümkün de¤ildir. K2O ve Na2O bilefliklerinin sulu çözeltileri kuvvetli bazik karakterlidir.. C. Hepsi de do¤rudur.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 7. e– da¤›l›mlar›na bakal›m.. fiemaya göre s orbitallerinde toplam 4 elektron vard›r. 24–18 = 6 element uzakl›k var. B. yanl›flt›r.. alkali metaldirler.peryot Na 4. soygaz no'lar›: 2 10 18 36 . 17X : 1s2 2s2 2p6 3s 3p 2 5 3. Yan›t E 96 K K K 2p3 . yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe a¤›rl›k. 4. Üçü de do¤rudur. Bilgilerin hepsi do¤rudur. Periyodik cetvelde 7 tane periyot vard›r. D seçene¤i yanl›flt›r.. E seçene¤i yanl›flt›r. Yan›t E 2 2 1s2 2s2 fleklindedir. periyot hariç her periyot bir soygazla sonlan›rken. D seçeneklerinde s›ras›yla ve nedenleriyle soygazlar›n özellikleri s›ralanm›flt›r. Buna göre 2 tane tam dolu 3 tane yar› dolu orbital vard›r. Ayn› periyotta yörünge say›s› de¤iflmez. de¤erlik elektron say›s›. periyot 7A grubu I. Elementler periyodik cetvelde artan atom numaras›na göre dizilmifltir. Yan›t D 3.. yanl›flt›r. Atom numaras› 7 olan elementin elektron orbital flemas› 2pX2pY2pZ 1. elektronegatiflik (– de¤erlikli olma iste¤i) ve iyonlaflma enerjisi artar. Yan›t B de 18 e– varsa Y0 20 proton vard›r.peryot K Na ve K ayn› grupta ama farkl› periyotlarda olduklar› için A. C. periyot 2A grubu 2 2 6 2 2 20Y : 1s 2s 2p 3s 3p II. numaralari Soygaz grubuna. Ama atom numaras› her iki yönde de art›fl gösterir.. Verilen özellikler herhangi bir periyodik tablo üzerinde birer birer incelendi¤inde birinin bir yönde özelli¤inde art›fl görülürken di¤er yönde bu özelli¤in azald›¤› görülür. Na ve K 1A grubunda olup. Yan›t E 3.

Ani art›fl gösteren yerlerden de¤erlik e– say›s› anlafl›l›r.. Grafik 3. Yan›t C 13. ›s› ve elektri¤i iletirler. ‹E s›ralamas›. Z nin bütün iyonlaflma enerjileri dört tane oldu¤u için atom numaras› 4 tür. periyot 1A grubu Periyodik cetveldeki yerlerini bulup atom hacimlerini karfl›laflt›rd›¤›m›zda K > Mg > Al olur. Z . Yan›t B 15. periyot için çizildi¤inden Z nin atom numaras› 5 de¤il 13 tür. Ama e– da¤›l›m› s orbitali ile biten elementlerin da¤›l›m› s1 veya s2 ile bitece¤inden ve bu da¤›l›mlarda küresel oldu¤undan B seçene¤i kesinlikle do¤rudur. Elektron da¤›l›m› s ile biten elementlerde üç durum olabilir. Z+2 2A. 12Mg 13Al 19K 3. s2d10 ile bitti¤i için küresel simetriktirler. s2d5. Hacmi büyük olan›n çekim kuvveti küçük olaca¤›ndan elektron kopar›lmas› kolay olur. periyot 1A grubunda bulunan bir metaldir.. Bu grafik bir periyodun tamam› için (A gruplar›nda) çizildi¤inde grafi¤in en alt›nda 1A tepesinde 8A bulunur. 2A. yanl›flt›r. X in de¤erlik elektronlar›. Yan›t D 12. 8A daki elementler küresel simetriden dolay› bir önünde ve bir arkas›ndaki elementten daha yüksek iyonlaflma enerjisine sahiptirler. sadece s orbitalindedir. Aralar›nda XZ ve LT2 bileflikleri oluflur.. Oksijen bir ametaldir ve metal olan magnezyumdan daha çok elektron ilgisi vard›r. X ve T halojendir. periyot 3A grubu 4. T+3 3A dad›r. Soygazlar›n elektron ilgileri yoktur. IV. D. Yan›t E 10. Y 4. O > Mg > Ne fleklindedir. Y soygazd›r.. e da¤›l›mlar› X . periyot 2A grubu 3. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 8. elektron da¤›l›m›. 19X : 1s22s22p6 3s23p6 4s2 4. Yan›t D 9. Ayn› grupta olduklar› için kimyasal özellikleri benzerdir. Bütün bunlar› biraraya getirdi¤imizde ‹E s›ras› Mg > Al > K bulunur. Al > Mg > K olmal›. Yan›t B 14. dolay›s›yla küresel simetrik e– da¤›l›m›na sahip de¤ildir. Z 4. II ve III do¤ru IV. E seçeneklerinin do¤rulu¤u kesin de¤ildir. – Hepsi dördüncü periyottad›r. Elektron da¤›l›mlar›n› yazarsan›z X 4. Y+4 4A. C. Bunun için kimyasal özellikleri ayn› fiziksel özellikleri farkl›d›r. Yan›t E 11. T 3A da oldu¤undan e– da¤›l›m› p2 ile biter.P 2B gruplar›nda olduklar›n› görürsünüz. Y 4A da T 3A da oldu¤undan. Y tabloda sa¤dad›r. Y .. L toprak alkali metaldir.. Öyleyse elektron ilgilerinin karfl›laflt›r›lmas›. I.. Yan›t D 97 .P 7B.. Z alkali. 39 40 19 X ile 19 X izotop atomlard›r.10..P 1A.. Öyleyse elementler A gruplar›nda olduklar›ndan X+1 1A. R 7A grubuna denk geldi¤i için elektronegativitesi en yüksektir. s1. Tablolu sorularda tablodaki de¤erler dikkatle incelenir. Periyodik cetvelde sa¤a gidildikçe iyonlaflma enerjisi artar. 5A. 2A grubu elementlerinin iyonlaflma enerjisi küresel simetriden dolay› 3A'dan büyüktür. – – – n1 ile biterse 1A ns2 ile biterse 2A 1s2 ile biterse 8A (Helyum) Bu durumda A. E seçene¤inde yanl›fll›k vard›r.. yanl›flt›r. e– da¤›l›m› s1 ile sonland›¤› için elektron dizilifli küresel simetriktir.. ama ZL formülü E seçene¤inde yanl›fll›k bulundu¤u için yanl›flt›r. Neon bir soygazd›r.

yarg›lar›ndan hangilerini söylemek en uygundur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. Y soygazdan bir önce. II. Bir elementin de¤erlik elektron say›s›. ns2np5 fleklinde biten halojenlerdir. Periyodik sistemde birinci grup alkali metal. Bir periyot boyunca afla¤›dakilerden hangisi artmaz? A) B) C) D) E) Çekirdek yükü Elektron say›s› ‹yonlaflma enerjisi De¤erlik elektron say›s› Baflkuantum say›s› 98 . 4 yörüngeli olan elementlerin tümü metaldir. Elementler periyodik sistemde çekirdek yüklerine göre s›ralan›rlar. SINIF I. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya indikçe atom çap› artar. Periyodik sistemde. III. 8 tane A grubu elementi vard›r. TEST – 1 10. Periyotlar sistemi ile ilgili. – – X soygazdan iki sonra. bulundu¤u periyot numaras›na eflittir. II. s ve p orbitalleri ile biter. Elektron dizilifli ns1 ile biten alkali metal. yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III 2. periyotla bafllar ve d orbitalleri ile biten elementleri bulundurur. Üç yörüngesi olan elementler B grubunda olamazlar. 4. II ve III A) B) C) D) E) 7. Hepsi metaldir. I. gelen elementlerdir. I. II. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve III D) II ve III E) I. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 4. II. Ayn› periyotta soldan sa¤a gidildikçe atom numaras› azal›r. son grup ise halojen ad›n› al›r. Bir elementin periyodik sistemdeki yeri afla¤›dakilerden hangisi ile belirlenebilir? A) B) C) D) E) Nötron say›s› Atom a¤›rl›¤› Proton say›s› Kimyasal özelli¤i De¤erlik elektron say›s› 6. Ametaller B grubunda olamazlar. X ve Y afla¤›dakilerden hangisidir? X elementi Y elementi Halojen Alkali metal Alkali metal Halojen Toprak alkali metal Halojen Alkali metal Toprak alkali metal Halojen Toprak alkali metal 3. I. ayn› s›rada. III. III. Periyodik sistemde. II ve III 5. Ayn› grupta bulunan elementlerin de¤erlik elektronlar› ayn› enerji düzeyindedir. Periyodik sistemle ilgili olarak. III.K‹MYA 1. Periyodik sistemde B gruplar› 4. Buna göre. periyotta atom numaras› 20 den sonra B grubu elementleri bafllar.

10. atom numaralar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla B) Grupta. Tel ve levha haline gelemezler. Bir ço¤u oda flartlar›nda gazd›r. II. X. R elementleri ayn› grup metalleridir. – – – – – TEST – 1 K‹MYA Negatif iyon verebilirler. 15T Yukar›dakilerden hangileri bilefliklerinde yaln›z (+3) yüklü olabilir? A) Yaln›z I B) I ve III C) Yaln›z III D) I ve IV E) III ve IV 10. X: Atom hacmi en büyüktür. Bu iyonlar›n soygazlara benzer taraf› nedir? 9. X Z Q R Y 14. Gruptaki elementlerin yukar›dan afla¤›ya s›ralan›fl› afla¤›dakilerden hangisindeki gibidir? A) X R Z Y B) R Z Y X C) X Y Z R D) Y X Z R E) R Y Z X Yukar›daki periyodik sistemde gösterilen elementlerden birinin elektron düzeni yanl›fl verilmifltir. 11. ayn› enerji düzeyinde bulunmalar›yla E) Grupta. 5X II. yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. kütle numaralar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla C) D›fl enerji düzeylerinde ayn› tür orbitallerde ayn› say›da elektron bulundurmalar›yla D) De¤erlik elektronlar›n›n. Bu element ve elektron dizilifli hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) Y: 1s2 B) X: 1s22s2 C) Z: 1s22s22p63s2 D) Q: 1s22s22p63s23p64s1 E) R: 1s 2s 2p 2 2 5 99 . Elektron alarak ya da elektron ortakl›¤› ile bileflik olufltururlar. Alkali elementler kendilerinden önce gelen soygazlar›n elektron düzenine benzer iyonlar meydana getirirler. Y: Çekirdek yükü Z'den büyüktür. I. Z. II ve III Yukar›da özellikleri verilen madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Metal B) Ametal C) Soygaz D) Bileflik E) Alkali metal 12. Orbitalleri d ile biten elementler için. (+1) ve (+2) de¤erlik al›rlar. atom yar›çaplar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla A) B) C) D) E) Atom numaras› Kütle numaras› Kimyasal özelli¤i Elektron say›s› Nötron say›s› 13. Geçifl elementi ad›n› al›rlar. I. Metaldirler. Y. R: Elektron verme gücü en azd›r. SINIF 8. 13Z IV. Kendi aralar›nda bileflik yaparlar. Periyodik sistemde ayn› bafl grupta yer alan elementlerin benzer kimyasal özellik göstermeleri afla¤›dakilerden hangisi ile aç›klanabilir? A) Grupta. III. 7Y III.

Elektron koparmak zorlafl›r. II. M ve R 4. Z iyonlar›n›n hepsinde 10'ar elekve tron bulundu¤una göre periyodik cetveldeki gruplar› nedir? A) B) C) D) E) X 3A 7A 7A 5A 5A Y 1A 1A 2A 2A 7A Z 5A 5A 5A 5A 5A 100 . SINIF ForTEST – 2 Only. 3. Metaller Alafl›mlar Ar› (saf) asitler ‹yonik bileflikler Yukar›dakilerden hangileri hem kat› halde. Q ve R E) Q. 19R atomlar›ndan hangileri içerir? A) Yaln›z M B) M ile R C) L ile R D) L. hem de s›v› halde elektri¤i iletir? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve IV D) I. 3L. III ve IV 2. III. IV. Is› ve elektrik ak›m›n› iletir. Elektrik iletkenli¤i azal›r. Elektron vermeye yatk›nd›r. III. Atom çap› küçülür. III. Afla¤›daki özelliklerden hangisi metaller ile ametaller aras›ndaki farklardan de¤ildir? A) B) C) D) E) Elektri¤i iletmeleri Atomlardan oluflmufl olmalar› Kesilen yüzeylerin parlakl›¤› Ezilmeye ve çekilmeye dayan›kl›l›klar› Bileflik olufltururken al›p verme yatk›nl›klar› I. özelliklerini. I. Periyodik sistemde soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A) B) C) D) E) Metalik karakter azal›r. Y . Bir elementin periyodik sistemdeki yeri kesin olarak afla¤›da verilenlerden hangisi ile belirlenemez? A) B) C) D) E) Atom numaras› Soygazlara olan uzakl›¤› Nötr atomunun elektron say›s› Çekirdekteki pozitif yük say›s› (–2) yüklü iyonunun elektron say›s› 6. 17M. II ve IV E) II. Periyodik sistemin bir periyodunda soldan sa¤a do¤ru. niceliklerinden hangileri artmaz? A) Yaln›z I B) I ve III C) II ve III D) I ve IV E) II. Evaluation 5. 12Q. II. I. X . Çekirde¤in elektronlar› çekim gücü azal›r. De¤erlik elektronu 1 tanedir. Afla¤›dakilerden hangisi ametallerin belirgin özelliklerinden de¤ildir? A) B) C) D) E) Moleküler yap›da olmalar› Is› ve elektri¤i iyi iletmeleri Kendi aralar›nda bileflik yapmalar› Metallerle iyon yap›l› bileflik yapmalar› Kararl› bilefliklerinde (–) yüklü olmalar› +3 +1 +5 8.2005-2008 10.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. IV. II. Atom çap› ‹yonlaflma enerjisi Elektriksel iletkenlik De¤erlik elektron say›s› 1. III ve IV 7.

1s22s22p63s23p6 fleklindedir. Hidrojen d›fl›ndaki bütün ametaller. Z. Z ve T elementleri için flu bilgiler veriliyor. B) Atom numaras› artt›kça iyonlaflma enerjisi ve elektron ilgisi azal›r. – – – Y'nin atom çap› di¤erlerinden küçüktür.10. Z. elektronlar›n yük simetrisini sa¤layacak flekilde orbitalleri doldurmas›. C) Kararl›. Periyodik sistemde ayn› periyotta bulunan X. s blo¤u II. I. Bir atomun çevresinde. Z B) T.2005-2008 K‹MYA TEST – 2 For Evaluation Only. T. 12. I. 52 n Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 13. p blo¤u III. Yukar›daki ifadelerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) I. II. X. X C) T. ortamdaki yük da¤›l›m› küresel simetridedir. Y A) B) C) D) E) 101 . E¤er bir atom veya iyonda. X iyonunun elektron da¤›l›m›. Y. T'nin iyonlaflma enerjisi di¤erlerinden küçüktür. II ve III Bu iyonun 28 tane nötronu varsa n kaç olur? A) –2 B) –3 C) +4 D) +5 E) +6 10. X. 16. T. SINIF 9. iki atomlu moleküller verirler. p blo¤u elementleridir. III. kararl›l›k sa¤lar. Y. elektronlar p veya d orbitallerini özdefl olarak doldurmufllarsa. E) p orbitallerinde 7 elektron bulundururlar. D) Alkali ve toprak alkali metallerle iyonik ba¤l› bileflik olufltururlar. T. Z. Y E) Z. d blo¤u Periyodik sistemdeki bloklardan hangilerindeki bütün elementler (Hidrojen hariç) elektri¤i iletirler? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 14. Periyodik tabloda soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›dakilerden hangisi artmaz? A) B) C) D) E) Atom çap› Proton say›s› Ametal özelli¤i Elektron say›s› De¤erlik elektronu B) 11Na + C) 13Al D) 17Cl – E) 24Cr 15. X. Afla¤›daki atom veya iyonlardan hangisinde yük da¤›l›m› küresel simetride de¤ildir? A) 7N 11. Y D) X. X bilefliklerinde daima (+) yüklü olurken Z bilefliklerinde (+) ve (–) yüklü olabilmektedir. Soygazlar›n iyonlaflma enerjileri di¤er bütün elementlerinkinden daha yüksektir. Halojenler için afla¤›daki genel nitelemelerden hangisi yanl›flt›r? genellemelerden A) De¤erlik elektronlar› s ve p orbitallerindedir. X+a ve Y–b iyonlar›n›n elektron düzeni s›ras›yla 2p6 ve 3p6 ile bitti¤ine göre X ve Y elementlerinin periyodik sistemin kaç›nc› periyodunda bulunmas› gerekir? X 2 3 2 3 3 Y 3 2 2 3 4 Bu elementler periyodik sistemde soldan sa¤a do¤ru nas›l s›ralan›r? A) Y.

SINIF ForTEST – 3 Only. 1s22s22p3 III. Atom numaralar› nX. Periyodik sistemde hangi yönde ilerlenince elektronegatiflik artar? A) B) C) D) E) Sütunda afla¤› do¤ru inildikçe Sat›rda soygaza do¤ru ilerleyince Sat›rda atom çap›n›n büyüdü¤ü yönde Sat›rda atom numaras›n›n azal›fl› yönünde Sütunda atom numaras› art›fl› yönünde 3. 20X ve Y elementleri X3Y2 bilefli¤ini oluflturmaktad›rlar. Ametallerin genel özellikleri dikkate al›n›rsa. I. Bir X elementi periyodik sistemin 2A grubunda bulunan Y elementi ile iyonik yap›da Y3 X2 bilefli¤ini oluflturmaktad›r. II ve III kapat 7. Bilefliklerinde daima negatif de¤erlik al›rlar. 1s22s22p63s23p3 dizilifllerinden hangileri olabilir? A) I ve II B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 8. periyodik sistemdeki yeri neresidir? Periyot 2 3 3 3 2 Grup 5A 6A 5A 3A 3A 4. s›v› ve gaz halde olabilirler. Kat›. 1s22s22p1 II. I. Birim elektron bafl›na düflen çekim gücü artar. Elektronegatiflik. II.2005-2008 10. Periyodik sistemde yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe afla¤›daki özelliklerden hangisi de¤iflmez? A) B) C) D) E) Atom çap› Atom numaras› Metalik özellik De¤erlik elektron say›s› Elektron verme e¤ilimi B) ns2 6 C) ns2np3 E) (n–1)p ns2 6 buna göre 2. alarak 6. Atom hacmi artar. n+3Z olan elementlerve den Y hiçbir elementle bileflik yapm›yor. Periyodik cetveldeki yeri de¤iflmez. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. Afla¤›da en yüksek enerji düzeylerindeki orbitaller ve elektron say›lar› verilmifl yap›lardan hangisinin elektron düzeni en kararl› olur? A) ns1 D) ns np 2 1. hangi ifade yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Metallerle bileflik yaparlar. Kendi aralar›nda bileflik yaparlar. A) B) C) D) E) Bu bileflikte Y en küçük de¤erli¤ini ald›¤›na göre. Negatif yüklü bir iyon elektron vererek nötr atom haline geçti¤inde. X iyonunun elektron say›s› 18 oldu¤una göre. Evaluation 5. Kendi aralar›nda kar›fl›m yaparlar. sistemdeki III. elementlerin elektron al›p (–) indirgenme e¤iliminin bir ölçüsüdür. Buna göre X ve Z elementlerinin oluflturabilecekleri bilefli¤in formülü nedir? A) ZX2 B) XZ C) X2Z D) X2Z3 E) X3Z2 102 . n+1Y.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Y nin elektron da¤›l›m›.

X–2: 1s22s22p6 Y : 1s 2s 2p +1 2 2 6 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. SINIF 9. Z+6: 1s22s22p2 Yukar›da iyonlar›n›n elektron da¤›l›mlar› verilen X. Yukar›da özellikleri verilen element grubu afla¤›dakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Alkali metal Halojen Toprak alkali metal Toprak metali Soygaz 11. elementlerle ilgili. iyonlaflma enerjisi X'den küçüktür. Serbest halde. Periyodik sistemin ayn› grubunda bulunan ve X. Y.2005-2008 K‹MYA TEST – 3 For Evaluation Only. – – X'in I. iyonlaflma enerjisi Y'den küçüktür. – Is› ve elektrik iletkenidirler. Y ve Z atomlar›n›n de¤erlik elektron say›lar› için afla¤›daki s›ralamalardan hangisi do¤rudur? A) X = Y = Z B) X > Y > Z C) X = Z < Y D) X > Z > Y E) X = Y > Z Yukar›da baz› özellikleri belirtilen kimyasal madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Soygaz B) Toprak alkali metal C) Soy metal D) Geçifl metali E) Radyoaktif element 13. Z elementleri. 12. – (+) de¤erlikli olabilirler. (–) Azal›r. tek atomlu haldedirler. – Yüksek s›cakl›kta s›v› hale gelirler. II.– – – Bulunduklar› periyodun en yüksek iyonlaflma enerjisine sahiptirler. Kararl› bir elektron da¤›l›m› yap›s›na sahiptirler. V. (0) De¤iflmez] I + – – + 0 II + + 0 0 – III – + – 0 + IV – 0 + 0 – V 0 + + – + A) B) C) D) E) Periyodik sistemde yukar›dan afla¤›ya do¤ru nas›l s›ralan›r? A) Y X Z B) X Y Z C) Y Z X D) X Z Y E) Z Y X 103 . Hidrojenle birleflerek sulu çözeltisinde asidik özellik gösterirler. III. Atom çap› Yörünge say›s› Metalik özellik ‹yonlaflma enerjisi De¤erlik elektron say›s› 14. Elementin molekülündeki atomlar› aras›nda bir ba¤ vard›r.10. Z'nin I. – – 10. nicelikleri nas›l de¤iflir? [(+) Artar. I. IV. Yukar›da baz› özellikleri verilen kimyasal madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Metal B) Ametal C) Soygaz D) Bileflik E) Molekül – Moleküler yap›da iki atomlu elementlerdir. Afla¤›daki atomlardan hangisinin elektron da¤›l›m› küresel simetri gösterir? A) 8O B) 9F C) 15P D) 17Cl E) 21Sc 15.Periyodik sistemde bir yatay s›rada atom numaras›n›n art›fl› yönünde gidildikçe.

X3Z kararl› bilefli¤ini oluflturur. Üçü de ayn› periyottad›r. Nötral X.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Afla¤›dakilerden hangisinde elektronlar küresel simetrik da¤›l›m gösterir? A) 5B B) 8O C) 17CI 6. + 11Na ile 12Mg+2 iyonlar› için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? Orbital say›lar› ayn›d›r. X . Z: olan elementlerle ilgili. Afla¤›daki metaller grubunun hangisinde en aktif metaller bulunur? A) B) C) D) E) Yar› metaller Geçifl metalleri Alkali metaller ‹ç geçifl metalleri Toprak alkali metaller B) 12Mg C) 13AI D) 15P E) 17CI 2. Y 2A. hangi elementin suda. Elektron düzenleri. Farkl› elementlerin atomlar›n› bulundurabilir. soygaz düzeninde. varsa en yüksek (+4) yüklü –2 [Y–4 (suda)] düflük (–2) yüklü [Y (suda)] iyonlar›na rastlanabilir.2005-2008 10. II ve III A) B) C) D) E) 4. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) I ve II B) I ve III C) Yaln›z III D) II ve III E) I. Buna göre. Soygaz elektron düzenine ulaflm›fllard›r. Evaluation 5. Molekülün içinde atomlar kendi varl›klar›n› korur. 18 elektron bulunmaktad›r. X 1A. Elektron say›lar› ayn›d›r. Periyotlar› ayn›d›r. X ile Z. I. Bir elementin son enerji düzeyindeki orbitalleri tam dolu veya yar› dolu ise elektronlar küresel simetrik olarak da¤›lm›flt›r. Y . II. Birden fazla atomdan oluflabilir. Herhangi bir molekül için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) Ayn› elementin atomlar›n› bulundurabilir. Y ve Z atomlar›ndan hangilerinin de¤erliksiz elektron dizilifli np5 ile biter? A) Yaln›z X B) Yaln›z Y C) Yaln›z Z D) X ve Y E) Y ve Z 104 . +7 –1 +1 8. 36 elektron. Z 5A grubu elementleridir. Z iyonlar›nda s›ras› ile 10 elektron. Dolu ve yar› dolu p ve d orbital tak›mlar› küresel simetrik oldu¤una göre afla¤›daki türlerden hangisi bu özellikte de¤ildir? A) 10Ne B) D) 16S –2 11Na + C) E) 17CI+ 12Mg +2 D) 24Cr E) 26Fe 7. Su içinde (yani sulu çözeltide) elementlerin serbest iyon olarak. iyonlar›na rastlanamaz? A) 11Na 1. III. SINIF ForTEST – 4 Only. Atom hacimleri ayn›d›r. E) Molekül içinde atomlar gelifli güzel durumdad›r. 1s X: Y: 2s 2p bold 3.

X ile O aras›ndaki ba¤ iyoniktir. Metalin atom çap› büyür. C) Atom numaralar› artt›kça iyonlaflma enerjileri artar. Metal atomu elektron verir. 9. I. I. II ve III Y+1: 1s22s22p6 Z : 1s22s22p6 elektron düzenleri verilen iyon ve atomlardan birer elektron koparmak için gereken enerjiler aras›nda nas›l bir iliflki vard›r? A) Y+ > Z > X C) X > Y+ = Z E) Z > Y+ > X B) Y+ = Z > X D) X > Y+ > Z 105 . 13. 3A grubundaki X elementi Y elementi ile XY bilefli¤ini oluflturdu¤una göre. 10. Belirli kütle oranlar›nda birleflirler. Y elementi periyodik cetvelde hangi gruptad›r? A) 3A B) 5A C) 6A D) 7A E) 2A Yukarida 2 2 4 12. B) Bileflikleri iyoniktir. ametalin atom çap› küçülür. II. afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) ‹yonik ba¤l› bileflik oluflur. Bir metal atomu ile bir ametal atomu bileflik oluflturursa. ns np II. ns2 (n–1)f14(n–1)d6 np6 elektron dizilifli bitifllerinden hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 2 6 14. Buna göre. III. D) Oksitlerinin sulu çözeltisi bazik özellik gösterir. n say›s›. E) Fosfat iyonu ile yapt›klar› bilefliklerin formülleri X3(PO4)2 fleklindedir. X : 1s 2s 2p 15. en küçük de¤eri 4 olacak flekilde iken. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Bir X elementinin atomundaki elektron say›s› bir soygazdan 2 farkl›d›r ve XO formülündeki oksidinin sulu çözeltisi bazik özelliktedir. Toprak alkali metalleri için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) 2A grubundad›rlar. ns2 (n–1)d10 np6 III. X kat›s› elektri¤i iletir.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only. X T Y Z M L R Yukar›da periyodik tablodan bir k›s›m görülmektedir. X'in de¤erlik elektron düzeni ns2 np4 (n tam say›) fleklindedir. Ametal atomu elektron al›r.10. Buna göre afla¤›daki bileflik formülü çiftlerinden hangisi do¤rudur? A) Y3M2 T2L3 D) Y2M T3L B) YM2 T2Z3 E) Y3M2 T3L2 C) YM TL sistemde 11. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

Evaluation 19. 21. X. SINIF ForTEST – 4 Only. Birinci iyonlaflma enerjisi en küçük olan X'tir. X. Y. Z ve T elementleri periyodik sistemin ayn› periyodunda ve s›ra ile 2A. Periyodik sistemde A gruplar›nda bulunan iki elementin iyonlaflma enerjileri kkal/mol olarak afla¤›da verilmifltir. X ve Z periyodik sistemde ayn› gruptad›r.2005-2008 10. II.000 Y 590 1100 4900 6400 8100 alt indis ve Yukar›daki nötr hallerinin elektron da¤›l›mlar› verilen X. Y ve Z ayn› periyottad›r. X'in atom çap› Y'den küçüktür.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. X: 1s22s2 Y: 1s22s12p1 Z: 1s22s22p1 16.000 13. Peryodik sistemde bir grup içinde yukar›dan afla¤›ya do¤ru iyonlaflma enerjisi ve atom yar›çap› nas›l de¤iflir? küçük harf 17. Z atomlar› için. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. I. Y ve Z halojen elementlerinden üçünü göstermektedir. 3A. II. 5A ve 6A grubundad›rlar. Birinci iyonlaflma enerjisi en büyük olan T'tir. De¤erlik elektron say›lar› ayn›d›r. III. I. II ve III Bu halojenlerin atom numaralar›n›n art›fl›na göre s›ralan›fl› nas›ld›r? A) X Y Z B) X Z Y C) Y X Z D) Z X Y E) Y Z X 106 . Y. Periyodik cetvelde ayn› gruptad›rlar. X. Birer elektron koparmak için gerekli enerji X > Y > Z s›ras›yla azal›r. ninkinden ninkinden küçük harf 20. ‹yonlaflma enerjisi en büyük olan Z'dir. Afla¤›dakilerden hangisinden elektron koparmak en zordur? A) 12X + B) D) 10M 12Y +2 C) E) 9T – 13Z + A) B) C) D) E) ‹yonlaflma Enerjisi Atom Yar›çap› Artar Büyür Azal›r Büyür Artar Küçülür Azal›r Küçülür Azal›r De¤iflmez 18. Elektron ilgisi en büyük olan T'dir. Element ‹E1 ‹E2 ‹E3 ‹E4 ‹E5 X 730 1400 7700 10. ‹kisi de metaldir. oda flartlar›nda kat›d›r. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III sistemde A) B) C) D) E) Bu elementler için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? X'in metalik özelli¤i Y'den fazlad›r. – – Y. III.

10. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER • Kimyasal Türler ve Etkileflimleri • Güçlü Etkileflimler • Zay›f Etkileflimler 107 .

K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. K‹MYASAL TÜR Atom Molekül ‹yon Radikaller Atom: Maddenin en küçük yap› tafl›d›r. Akyükü tiftirler ve bileflik oluflturma e¤ilimindedirler. Baz› radikallerin yap›lar›n› inceleyelim. Bu itme–çekme kuvvetleri fark›n›n zay›fl›¤› durumunda ise fiziksel ba¤lar meydana gelir. molekül. • CH3 bu radikallere örnek olarak verilebilir. proton. SINIF For Evaluation Only. 108 . iyon ve radikaller olarak dört ana bafll›k alt›nda incelenebilir. H CH3 ⇒ C H H OH ⇒ O H Kimyasal ba¤. bask›n geldi¤i durumlarda söz konusudur. • OH. • H . atomlar›n birbirilerine yaklaflmalar› sonucunda gerçekleflen çekim güçlerinin itme kuvvetlerine.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. nötron ve elektron olmak üzere üç ana parçac›ktan meydana gelir. Radikal: Herhangi bir elektriksel yüke sahip olmayan atom ya da atom topluluklar›ndan oluflan ve oktetini tamamlamam›fl yap›lard›r. + + Yukar›da görülen atomlar aras›ndaki tüm itme ve çekme kuvvetlerin toplam› ba¤ kavram›n› aç›klamaktad›r. Atomlar›n yap›s›na göre farkl› görünümlere sahiptirler. Atom. • Cl. Moleküllerin herhangi bir elektriksel yükleri yoktur (nötrdürler). Bu radikaller do¤ada serbest halde bulunmak istemez ve bileflik oluflturur. H2 → • H + • H Cl2 → • Cl + • Cl CH3Cl → • CH3 + •Cl Atom topluluklar›n›n oluflturdu¤u radikaller ayn› zamanda molekül tan›m›na da uymaktad›r. Bu durumda türler aras› etkileflimleri ikiye ayr›labiliriz. Molekül: Birden fazla atomun oluflturdu¤u atom topluluklar›d›r. Bir atom temel haldeyken proton say›s› elektron say›s›na eflittir. ‹yon: Pozitif ya da negatif yüke sahip olan atom ya da atom topluluklar›n›n oluflturdu¤u yüklü parçac›klard›r. Tüm maddeler atomlardan meydana gelir. K‹MYASAL TÜRLER Kimyasal türler atom.

•H + •H → H2 + 436 kj/mol •Cl + •Cl → Cl2 + 243 kj/mol N + N → N2 + 946 kj/mol CH3OH(s) + 29. Bu de¤erlerin büyüklü¤ü.1 kj/mol → CH3OH(g) Zay›f etkileflimlerin kendi aras›nda k›yaslan›fl› yap›labilir. 3Li ile 9F atomlar› aras›nda oluflan LiF bilefli¤ini inceleyelim: ⇒ 3Li 9F Li + F –1 109 . Bunlar iyonik ba¤. Bu nedenle ametal atomu. Ba¤›n sa¤laml›¤› ⇒ N ≡ N > H – H > Cl – Cl (C2H5)2O(s) + 38 kj/mol → (C2H5)2O(s) Zay›f etkileflim kuvveti = (C2H5)2O > CH3OH GÜÇLÜ ETK‹LEfi‹MLER Güçlü etkileflimleri daha önce üç ana gruba ay›rm›flt›k. Bir ba¤›n ya da etkileflimin oluflumu s›ras›nda a盤a ç›kan enerji kabaca 40kj/mol de¤erinden büyükse bu etkileflime “kimyasal ba¤” diyebiliriz. Ancak burada H atomlar› aras›nda mekanik bir ba¤ oldu¤u yan›lg›s›na düflülmeden H atomlar› aras›ndaki elektrostatik çekim kuvvetlerinin sonucu oluflan kimyasal ba¤ anlafl›lmal›d›r. ba¤›n sa¤laml›¤› hakk›nda bilgi verir. ‹ki atom aras›ndaki ba¤ denildi¤inde burada mekanik bir ba¤dan bahsedilmemektedir. metal atomunun elektronunu çeker ve böylelikle “–” yüklü (anyon) ve “+” yüklü (katyon) iyonlar oluflur. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹M K‹MYA Güçlü etkileflimler Zay›f etkileflimler ‹yonik ba¤ Kovalent ba¤ Metalik ba¤ Van der Waals ba¤lar› Hidrojen ba¤lar› Dipol – Dipol ba¤lar› ‹yon – Dipol ba¤lar› ‹ndüklenmifl dipol ba¤lar› London kuvvetleri ‹yon – indüklenmifl dipol ba¤lar› Dipol – indüklenmifl dipol ba¤lar› Ba¤ kavram›n›n günlük hayattaki anlam› ile burada aç›klad›¤›m›z anlam› farkl›d›r. Metal ve ametal atomlar› aras›ndaki elektronegativite fark› yüksektir. ‹yonik Ba¤: Metal ile ametal atomlar› aras›nda elektron al›fl – verifli ile gerçekleflen ve oluflan iyonlar› bir arada tutan elektrostatik kuvvetlerdir.10. Bu iyonlar elektrostatik kuvvetlerle birbirini çekerler ve birarada dururlar. Örne¤in H2 molekülünün atomlar› aras›ndaki ba¤›n ifade edilifli H – H fleklindedir. kovalent ba¤ ve metalik ba¤d›r.

F atomu ise Li atomunun elektronunu alarak negatif yüklü iyon oluflturur. Ayn› flekilde bir atom bir elektron ald›¤›nda elektron bafl›na düflen çekirdek çekimi gücü azalaca¤› için yar›çap artar.16A Bu dört bileflik incelendi¤inde iyonik ba¤›n sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki.23 Li atomu LiCl 1.02A 0.99 Br atomu 1. Li + F → Li +1 + [ F ]–1 ⇒ Li+[ F ]– Li ile F aras›nda bileflik oluflurken atomlar›n yar› çaplar› de¤iflmektedir.81 Br iyonu 1.23 Li atomu LiBr 1.95A ° ° ° ° Yar› çap : 2.23 Li atomu LiΙ 1.81A KCl + [ Br ] – K + Ι → K +1 + [ Ι ]– ° ° ° ° Yar› çap : 2.64 F –1 atomu 1. LiF > LiCl > LiBr > LiΙ 110 .33A 1.60 – F iyonu 1.02A 1.grup) elementlerinin oluflturaca¤› iyonik ba¤lar›n kuvvetlerini karfl›laflt›ral›m: KF K + F → K +1 KCl + [ F ]–1 K + Cl → K +1 üst isareti yok + [ Cl ]–1 ° ° ° ° Yar› çap : 2. KF > KCl > KBr > KΙ fleklinde olacakt›r. LiF bilefli¤i için Yar› çap Li atomu 1. Benzer durumu 3Li atomunun 7A grubu (17. Bu bilefli¤in oluflumunu bir de Lewis yap›s›yla inceleyelim.23 F atomu 0. Ayn› metal atomu ile iyonik ba¤ oluflturan ayn› grup elementlerinin yar›çap› küçük olan›n iyonik ba¤ kuvveti fazla olur.33A 1.33A 1.02A 1. grup) elementleriyle oluflturdu¤u bilefliklerde de gözlemleyebiliriz: Bileflik Atom yar› çaplar› (A°) Li atomu LiF 1.64 Cl atomu 0.60 L‹ iyonu 0.33A 1.02A 0. Bu durumda yar›çap› azalm›fl olan iyonu kendine elektrostatik kuvvetlerle çeker.95 Ι iyonu 2.23 Li+1atomu 0.36 Cl iyonu 1.14 Ι atomu 1.33A 2.60 L‹ iyonu 0. Örne¤in 19K atomu ile 7A grubu (17.16 – – – Yukar›daki tablo incelendi¤inde bilefliklerin iyonik ba¤ sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki afla¤›daki gibi olur.33 + + + + ‹yon yar› çaplar› (A°) L‹ iyonu 0.60 F atomu 0. Görüldü¤ü gibi Li atomu F atomuna 1 elektron vererek pozitif yüklü.14A 1.60 L‹ iyonu 0.36 Yukar›da da görüldü¤ü gibi bir atom elektron verdi¤inde elektron bafl›na düflen çekirdek çekimi gücü artaca¤› için varolan elektronlar›n› daha fazla çeker ve yar›çap azal›r. SINIF For Evaluation Only.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.99A 1.36A KBr K + Br → K +1 Yar› çap : 2. Bu iyonlar birbirini çeker ve böylelikle iyonik ba¤l› LiF bilefli¤i oluflur.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.64A 1.

Cl Mg [ Cl ] Mg+2 [ Cl ] – – Cl F Al F F [ F ] – [ F ] Al+3 – [ F ] – 111 . ‹yonik ba¤l› bilefliklerin oluflumu ile ilgili baz› örnekler verelim. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Bileflik oluflturdu¤unda +2 yüklü iyon haline dönüflen Mg atomuna ait MgCl2 ve MgO bileflikleri incelendi¤inde MgO nun ayn› ortamdaki erime noktas›n›n MgCl2 ninkinden çok yüksek oldu¤u tespit edilmifltir. Bileflik MgCl2 MgO Erime noktas› (°C) 714 2800 Bunun sebebi MgO bilefli¤inde Mg+2 ve O–2 iyonlar› aras›ndaki çekim gücünün MgCl2 bilefli¤inde Mg+2 ve Cl iyonlar› aras›ndaki çekim gücünden fazla olmas›d›r.10. – Yani +2 yüklü katyon ile –2 yüklü anyon aras›ndaki elektrostatik çekim. +2 yüklü katyon ile –1 yüklü anyon aras›ndaki elektrostatik çekim gücünden fazlad›r. Bu durum Mg bilefli¤inin ba¤lar›n›n sa¤laml›¤›n› art›r›r.

2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. Çünkü atomlar›n elektronegativite de¤erleri sebebiyle ba¤ elektronlar›n› kendilerine çekmeleri söz konusudur.0 3. Bu durum NaCl nin s›v› halinde de söz konusudur. “Kovalent karakteri yoktur” diyemeyiz. SINIF For Evaluation Only. Elektronegativite farklar›na bakarak bir ba¤› apolar.6 1. yaklafl›k 2 ye kadar polar. yi asagi at Bu bilefli¤in atomlar› aras›ndaki ba¤a tam iyonik demek do¤ru olmayacakt›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. ‹ki element aras›ndaki elektronegativite fark› 0. Yani di¤er bir deyiflle iyonik ba¤l› bilefliklerde atomlar aras›ndaki ba¤›n iyonik karakteri yüksektir diyebiliriz. polar. 112 . ‹ki atom aras›ndaki elektronegativite fark› 0 ise ba¤ apolar.8 3. Bu durum ise bir bilefli¤in atomlar› aras›ndaki ba¤lar›n iyonik ve kovalent karakterlerinin her ikisininde oldu¤u sonucunu ortaya ç›kar›r.4 1. Atomlar aras›ndaki ba¤›n iyonik karakteri atomlar›n elektronegativite de¤erleri aras›ndaki farka bak›larak söylenebilir. ‹yonik ba¤l› bileflikler suda çözünürken kristal örgü yap›s› bozulur ve su molekülleri kristal örgüden kopard›klar› iyonlar› sararak çözünmeyi gerçeklefltirirler. Su CI– Na+ Bu çözünmeyi denklemle gösterelim : + – NaCl(k) → Na (suda) + Cl (suda) Çözelti içine homojen olarak da¤›lm›fl bulunan pozitif ve negatif yüklü iyonlar sebebiyle iyonik bilefliklerin sulu çözeltileri elektrik ak›m›n› iletir.2 1. k›smen iyonik ve iyonik olarak s›n›fland›rabiliriz.4 0. Ancak kat› halinde kristal örgü içerisindeki her bir iyon g 6 tane di¤er iyon taraf›ndan sar›l›d›r.2 2.8 2. 2 den büyük ise k›smen iyonik ve iyonik olarak s›n›fland›rabiliriz.2 0.8 1. Kristal yap›daki iyonik bileflikler elektrik ak›m›n› iletmez.2 Yüzde iyonik karakter 1 4 15 30 39 47 55 70 86 89 92 Tabloda da görüldü¤ü gibi %100 iyonik ya da kovalent bileflikten bahsedemeyiz.

0 dan düflük 2.2 Hg 1.0 Sr 1.9 K 0.1 Hf 1.1 Cl 3.8 Rb 0.0 3 Sc 1.5 Se 2. bunlar aras›ndaki ba¤ oldukça kovalenttir.10.3 Y 1.9 S 2.9 Ag 1.8 7 Mn 1.4 Cs 0.2 2.5 W 2.5 – 1.9 3.8 Ru 2.8 Pd 2.0 – 1.6 Nb 1.0 1.0 Be 1.8 Bi 1.5 Zr 1.1 2 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.0 Al 10 Ni 1.0 – 2.0 16 O 3.8 Mg 1.3 Ta 1.4 5 V 1.6 6 Cr 1.6 Si 1. ΔEN nin bunlar›n ortas›nda oldu¤u halde ba¤ polar kovalenttir.8 Sn 1.9 8 Fe 1.8 Ge 1.8 Rh 2.2 Au 2.2 9 Co 1.6 Mo 1.2 11 Cu 1. 100 KCl Yüzde iyonik karakter 75 KΙ LiΙ CsΙ KBr LiCΙ LiBr CsCΙ NaCl CaF LiF KF 50 HF 25 HCΙ HΙ ΙCΙ HBr 1 2 3 Elektronegatiflik fark› Sekil-2 0 0 ΙBr Bir kimyasal ba¤›n elektronegatiflik fark›n›n fonksiyonu olarak yüzde iyonik karakteri 113 .0 – 4.9 Ra 0.0 Br 2.6 Cd 1.9 La 1.4 Te 2.7 Ι 2.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly.5 – 2.0 At 2. bir kovalent ba¤›n ne kadar polar oldu¤unu bilebiliriz.5 Tc 1. ΔEN de¤erleri ile ba¤›n yüzde iyonik karakteri aras›ndaki kaba iliflki flekil – 2 de verilmifltir.8 Pb 1.8 Fr 0.4 13 B 2. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER 1.1 As 2.9 Na 0. E¤er iki atomun ΔEN de¤eri çok küçükse.5 1.9 Os 2. SINIF 1 H 2.8 P 2.9 Tl 1.5 Ga 1. Elektronegatiflik (EN) de¤erlerinden.2 fiekil – 1 de elektronegatifli¤in periyodik çizelgede bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru azald›¤›n› ve bir periyotta soldan sa¤a do¤ru artt›¤›n› görebiliriz.7 Ba 0.2 Ca 1.5 15 N 3.0 Sb 1. ba¤l› atomlar›n EN de¤erleri aras›ndaki fark›n mutlak de¤eri olan elektronegatiflik fark› (ΔEN) de¤erlerinden anlayabiliriz.4 Re 1.4 Li 1. Bunu.7 1.8 Ιn 1.0 14 C 2.2 Ιr 2.9 12 Zn 1.5 Sekil -1 Pt 2. çok büyükse oldukça iyoniktir.2 4 Ti 1.5 17 F 4.9 Po 2.

1H = 1s1 ⇒ H 9F = 1s2 2s2 2p5 ⇒ F H + F H F 2e– 8e– →H–F 1p 9p 1p 9p HF H atomu 2 elektronu ortak kullanarak dubletini. Benzer flekilde HF molekülünü inceleyelim. F atomu ortak kullan›lan 2 elektron ve paylafl›lmayan 6 elektronu ile birlikte son yörüngesini 8’e tamamlayarak oktetini tamamlam›fl olur. 1p 1p H2 H atomlar› H2 molekülüne dönüfltü¤ünde 2 elektronu ortak kullanarak asl›nda kendilerini dublete tamamlam›fl olurlur. Örne¤in H2 molekülünü inceleyelim: 1 1H = 1s 14243 H 1 1H = 1s 14243 H 1p 1p H H ⇒ H–H 2e– ortak kullan›l›r. Ametal atomlar› aras›nda gerçekleflen kovalent ba¤lar ikiye ayr›l›r. SINIF Kovalent Ba¤ Ametal atomlar› aras›nda elektron ortaklaflmas› sonucu meydana gelen kimyasal ba¤ çeflididir. KOVALENT BA⁄ (ΔEN = Elektronegativite fark›) Polar (Kutuplaflm›fl) Kovalent ba¤ 0 < ΔEN < 2 Apolar (Kutupsuz) Kovalent ba¤ ΔEN = 0 114 .K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.

1 = 1. H2 molekülünü inceleyelim: 1p 1p H H ⇒ Elektronegativite H : 2. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Polar Kovalent Ba¤ Basit bir ifadeyle farkl› ametal atomlar› aras›nda oluflan ba¤a denir.1 – 2. Bu durumdaki bir ba¤da ametal atomlar›n›n ortak kulan›lan elektronlar› çekme güçleri eflit oldu¤u için herhangi bir kal›c› kutuplaflma söz konusu olmayacakt›r. Cl2. Ba¤a kat›lan ametal atomlar›n›n elektronegativite de¤erleri aras›ndaki farka göre ba¤ az polar ya da polar olarak ifade edilebilir. ✔ Metalik ba¤› kavramak için metallerin iki önemli özelli¤ini bilmek gerekir.0 Apolar Kovalent Ayn› cins ametal atomlar› aras›nda oluflan güçlü etkileflimdir. Yani molekülde kutuplaflma olacakt›r.5 – 2. Ametal atomlar› çevresinde ortak kullan›lan elektronlar eflit süre dolanacakt›r. H2. Metallerde: ✔ De¤erlik elektronlar›n›n say›s›.1 = 1.1 ΔEN = ENF – ENH = 4 – 2.1 ΔEN = 3.4 (polar kovalent) O = 3. Br2 gibi moleküllerin atomlar› aras›ndaki ba¤ apolar kovalent ba¤d›r. Bu durum F atomunu k›smen negatif (δ–) H atomunu ise k›smen pozitif (δ+) yapacakt›r. Elektronegativite H = 2. fiekilde de görüldü¤ü gibi elektron yo¤unlu¤u F k›sm›nda daha fazlad›r.1 = 0 (apolar kovalent) Metalik Ba¤ ✔ Metal atomlar›n› kat› ve s›v› halde bir arada tutan kuvvetlere metalik ba¤ denir.0 Benzer flekilde H2O molekülünü inceleyelim. de¤erlik orbitallerinin say›s›ndan her zaman azd›r. Metalik ba¤ saf metallerde ve alafl›mlarda görülür. Örnek 3Li : 1s2 2s1 2p0 1 de¤erlik elektronu 4 de¤erlik orbitali 115 . Ba¤a kat›lan ametal atomlar›n›n elektronegativite de¤erleri ayn› oldu¤u için elektronegativite fark› (ΔEN) 0 olacakt›r.1 ΔEN = 2.9 (polar kovalent) F = 4. HF molekülünün oluflumunu daha önce vermifltik.10. H F ⇒ δ + H F δ – Bu durumu elektronegativite de¤erlerine bakarak inceleyelim: Elektronegativite H = 2. H – F ba¤› olufltu¤unda F nin elekronegativite de¤erinin H ninkinden büyük olmas›ndan dolay› ortak kullan›lan elektronlar F atomu çevresinde daha uzun süre bulunurlar.

genelde de¤erlik elektron say›s› artt›kça ve atom çap› küçüldükçe artar. çap küçülür. De¤erlik elektronlar›n› elektron denizine veren atomun çekirde¤i ile di¤er elektronlar›. Metalik ba¤ gücü maddenin fiziksel özellikleri ile ilgilidir. ✔ ‹yonlaflma enerjileri çok düflüktür. sistemde ✔ Bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru atom çap› (hacmi) büyür. Yani de¤erlik elektronlar› çekirde¤e zay›f bir kuvvetle ba¤l›d›rlar. e– verme e¤ilimi) maddenin kimyasal özelli¤i ile ilgilidir. Metal ba¤› gücü artt›kça erime noktas› ve sertlik artar elektriksel iletkenlik azal›r. erime noktas› ve sertlik azal›r. ✔ Bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru metalik özellik artarken metalik ba¤ kuvveti azal›r. O halde metalik ba¤ elektron denizindeki elektronlarla (+) yüklü merkezler aras›ndaki çekim kuvveti ile oluflmaktad›r. Metalik ba¤› aç›klayan bu basit modele elektron denizi modeli denir. elektriksel iletkenlik artar. hidrojen ba¤›) daha güçlüdür. Metalik özellik (aktiflik. (+) yüklü merkezler elektron denizi içine düzenli bir flekilde yerleflmifltir. metal ba¤› zay›flar. Metalik ba¤ modelleri – – – + – – – – – – – – – + – – + – + – – – – – + + – – – – – +2 +2 +2 – – – – – – +2 +2 +2 – – – – – – – +2 +2 +2 – – – – atomunun + – – + – – – + – – – u – – – – – – – – Na (1A) 11 Mg (2A) 12 Na atomu.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. ✔ Metalik ba¤›n gücü ile metalik özelli¤i (metal aktifli¤i) kavramlar› kar›flt›r›lmamal›d›r. bir elektron denizi oluflturur. Metalik ba¤ gücü artar. metalik ba¤ gücü artar. 1 de¤erlik elektronu ve (+1) yüklü merkezden oluflur. ✔ Bir periyotta soldan sa¤a do¤ru de¤erlik elektron say›s› artar. 116 . de¤erlik elektronlar› kendi bofl de¤erlik orbitallerinde ve komflu atomlar›n de¤erlik orbitallerinde de serbestçe dolafl›r. ✔ Metalik ba¤›n gücü. 1A Li Na K 1A Na 2A Mg 3A Al Metalik ba¤ gücü azal›r. Mg atomu. ✔ Periyotta soldan sa¤a do¤ru metalik özellik azal›rken metalik ba¤ kuvveti artar. ✔ Metalik ba¤ zay›f etkileflimlerden (Van der Waals. SINIF For Evaluation Only.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bir metal atomlar›n›n de¤erlik elektronlar›. (+) yüklü merkez oluflturur. Periyodik cetvelde genel olarak. Bu iki özellikten dolay›. 2 de¤erlik elektron ve (+2) yüklü merkezden oluflur.

iletkenlik. periyot. tel ve levha haline getirebilirler. ✔ Serbest (oynak) de¤erlik elektronlar› metalik katk›lara. 12Mg ve 19K metallerinin ayn› bas›nçtaki erime noktalar›n› ve elektriksel iletkenliklerini karfl›laflt›r›n›z. IA grubu Elementleri periyodik cetvel kesitine yerlefltirelim. yap›s›n› bozmaz. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Örnek 11Na. – + – + – + + – + – + – – – + + – – + + – + – + – + – + – – – + – – + – + – + – + – + – + ✔ Metalik ba¤lar güçlü oldu¤undan metallerin ço¤u (Hg gibi birkaç› hariç) oda s›cakl›¤›nda kat› haldedir. Oysaki ayn› ifllem iyonik kat›da kristal yap›y› bozar. bu elementlerin yar› dolu d orbitallerini kullanarak kovalent ba¤ oluflturabilme yetenekleriyle iliflkilidir. Genelde iyonik kat›lardan küçük. ✔ Metaller kat› ve s›v› halde elektrik ve ›s›y› iyi iletirler. IA grubu : 3. Baz› geçifl metallerinin sertlik ve çok yüksek erime noktas›na sahip olmas›. parlak bir görünüm gibi özellikleri kazand›r›r. moleküler kat›lardan yüksektir.10. periyot. ŒÇ ö z ü m 11Na 12Mg : 3. Metal kristalinde bas›nç etkisi ile kristalin bir k›sm›n›n kaymas›. tel ve levha haline getirebilme. 117 . Metalik Kat›lar ✔ Metalik kat›lar›n erime ve kaynama noktalar› çok genifl bir aral›kta de¤iflir. Bu nedenle metaller dövülebilir. periyot. Na Mg Metalik ba¤ gücü artar K Metalik ba¤ kuvvetleri : Mg > Na > K Erime noktalar› : Mg > Na > K Elektriksel iletkenlik : K > Na > Mg Metalik ba¤ gücü artt›kça erime noktas› yükselir (iletkenlik azal›r). IIA grubu 19K : 4.

0 H δ + CI H H CI δ – Molekülleri aras›nda dipol – dipol etkileflimi olacakt›r.9 (Kal›c› dipol) Cl = 3. Hollandal› fizikçi J. 1 = 0. Bunlar›n d›fl›nda hidrojen ba¤› oldukça kuvvetli dipol – dipol etkileflimidir ve sadece bir kaç element taraf›ndan oluflturulur. ‹yon ve dipoller. Dipol – Dipol Ba¤lar›: Polar moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleridir.K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. Cl H Cl H Cl H H CI H 118 + CI H CI CI H CI – + – + – + – . dipol – indüklenmifl dipol ve London kuvvetleri “Van der Waals kuvvetleri” olarak an›lm›flt›r. iyon – dipol kuvvetleri denilen elektrostatik kuvvetleri birbirine çekilirler. + – + – + – + – + – + – + – + – (Kal›c› dipol momente sahip olan moleküler kat›n›n maksimum çekimi oluflturmak için z›t polariteli dizilim. Bu etkileflim s›ras›ndaki molekül dizilimi kat› faz içerisinde daha dura¤an iken s›v› faz etkileflimi maksimum yapacak flekildedir.1 ΔEN = 3 – 2. SINIF ZAYIF ETK‹LEfi‹MLER Maddenin yo¤un fazlar›n›n özelliklerini anlamak için öncelikle moleküller aras› kuvvetlerin türlerini anlamam›z gerekir. Elektronegativite fark› sebebiyle kal›c› dipole sahip moleküllerden birinin k›smen negatif (δ–) ucu ile di¤er molekülün k›smen pozitif (δ+) ucu aras›nda elektrostatik çekim oluflur.Van der Waals’dan sonra dipol – dipol.) Örne¤in HCl molekülünü ele alal›m: Elektronegativite: H = 2.

‹flte bu geçici dipollük sonucu meydana gelen çekim kuvvetlerine “London Kuvvetleri” denir.10. Örne¤in K+ iyonunun CCl4 içerisindeki durumu tam da bu verdi¤imiz bilgiye uygun olacakt›r. Ayn› flekilde dipol bir molekül yaklaflt›¤›nda ise yaklaflan ucun yüküne göre He atomunda geçici bir pozitif – negatif kutuplaflmas› meydana gelir. dipol molekül ile indüklenmifl dipol aras›ndaki etkileflime ise “dipol – indüklenmifl dipol ba¤›” denir. Bu tür taneciklerin o hallerine ise “indüklenmifl dipol” denir. Sonraki bir durumda baflka bir He atomunun ani dipolü o atomun çevresindeki atomlarda indüklenmifl dipollük meydana getirecektir. SINIF ‹ndüklenmifl Dipol: Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 119 . Ayn› flekilde Cl– ( ) iyonlar› suda çözündü¤ünde H2O nun pozitif uçlar› olan H atomlar› taraf›ndan sar›l›r. ‹flte soygaz atomlar› ya da apolar moleküllere yüklü parçac›k yaklaflt›r›ld›¤›nda kutuplaflma meydana gelmesine “indüklenmifl dipollük” denir.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER + Katyon He atomu + – + Dipol – + – ‹ndüklenmifl dipol ‹ndüklenmifl dipol fiekil –1 fiekil –2 fiekil –3 Yukar›daki tabloda flekil – 1 de He atomu yan›na flekil – 2 deki gibi bir katyon yerlefltirdi¤imizde katyonun pozitif yükleri He atomunun elektronlar›n› o yöne do¤ru çekerek geçici bir dipollük oluflturur. • • London Kuvvetleri: He atomlar›n›n bir arada bulundu¤u bir ortamda He atomlar›ndan birisinin ani dipolü en yak›n komflu He atomunda bir indüklenmifl dipol meydana getirebilir. Yukar›da flekil – 2 de oldu¤u gibi iyon ile indüklenmifl dipol aras›ndaki ektileflimlere “iyon – indüklenmifl dipol ba¤›” denir. Bu zay›f etkileflim de “iyon – dipol” ba¤›d›r. δ – δ O H + Na+ CI– H2O Yukar›daki flekilde de görüldü¤ü gibi Na+ ( ) iyonlar› suda çözündü¤ünde kal›c› dipol olan H2O nun k›smen negatif uçlar› yani O atomlar› taraf›ndan sar›l›r. fiekil – 3 te oldu¤u gibi. Bu durumda oluflan zay›f etkileflim “iyon – dipol” ba¤›d›r. ‹yon – Dipol Ba¤›: Buna verilecek en iyi örneklerden birisi NaCl nin saf suda çözünmesi s›ras›nda meydana gelen durumdur.

Afla¤›da baz› apolar moleküllerin ayn› ortamda ki erime noktalar› verilmifltir.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. Ancak verilen iki molekülün ayn› flartlardaki erime noktalar›na bak›ld›¤›nda CH3F –141.0 yeri degisecek Örne¤in 7A grubu elementlerinin oluflturdu¤u apolar moleküllerin ayn› ortamdaki erime noktalar›na bakal›m. Bunun temel sebebi CCl4 ün elektron say›s›n›n fazlal›¤› sebebiyle London kuvvetlerinin CH3F deki dipol – dipol etkileflimi ve London Kuvvetleri toplam›ndan büyük olmas›d›r.0 90. 120 . Molekül CH4 CF4 CCl4 CBr4 Erime Noktalar›(°C) –182. London kuvvetleri He atomu gibi elektronlar› sadece 1s orbitalinde olan atomda düflüktür.harf küçük kileflimi genellikle London kuvvetlerinden büyüktür. London kuvvetlerinin art›fl› atom ya da moleküller aras›ndaki çekim gücünü art›rd›¤› için erime ve kaynama noktalar›n›n art›fl›na neden olur. Asl›nda dipol – dipol et.5 –150.8 °C. + – + + – – + + – + – – + – + – + – + – + – + – – – + + – + – + – + – + – + Çok düflük s›cakl›klarda London Kuvvetleri He atomlar›n› yeterince bir arada tutarak gaz›n yo¤unlaflmas›n› sa¤layacak kadar kuvvetlidir. Molekül F2 Cl2 Br2 Ι2 Erime Noktalar›(°C) –219 –101 –7 114 London kuvvetleri nötral veya net bir yüke sahip polar veya apolar tüm türler aras›nda mevcuttur.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. CCl4 ise –23 °C dir. EK B‹LG‹ CH3F molekülü polar bir moleküldür ve molekülleri aras›nda dipol – dipol etkileflimi mevcuttur. CCl4 molekülü ise apolard›r ve molekülleri aras›nda London kuvvetleri mevcuttur. Atomun ya da apolar molekülün molar kütlesi ve dolay›s›yla elektron say›s› artt›kça London kuvvetleri de artacakt›r.0 –23. SINIF For Evaluation Only. Apolar moleküller aras›ndaki çekim gücü de benzer flekilde aç›klanabilir.

Bir hidrojen ba¤›n›n enerjisi. Ancak hirdrojen ba¤›n›n bulundu¤u bileflikler bu genellemeyi bozmaktad›r. Aralar›ndaki çizgiler ise hidrojen ba¤›n› temsil etmektedir. O ve N atomlar›n›n H atomu ile etkileflen en az bir çift elektronlar› bulunur. 15.16 ve 17. Genelde ayn› periyottaki elementleri içeren bir seri bilefli¤in kaynama noktas› mol kütlelerinin ar›fl› ile artmaktad›r. F. Bu aç› do¤rusall›ktan en fazla 30° sapabilir.O veya N atomu aras›ndaki özel bir dipol – dipol etkileflim çeflididir. X–H Y veya Y–H X X ve Y. Örne¤in X – H bir molekül veya molekülün parças›d›r ve Y di¤er molekülün parças›d›r.10. dipol – dipol etkileflimininkinden oldukça fazlad›r. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Hidrojen ba¤›n›n bulundu¤u moleküllerde göze batan en belirgin özellik kaynama noktas›ndaki yüksekliktir. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER Hidrojen Ba¤›: N – H. Yukar›da da görüldü¤ü gibi XHY (XHX de olabilir) genellikle bir do¤ru üzerinde bulunurlar. H2O ve HF bilefliklerinin kaynama noktalar›. hidrojenli bilesiklerinin 121 . gruplar›ndaki di¤er elementlerin hidrürlerine göre oldukça yüksektir. H H O H H O H H N H H H N H H O H H H N H hidrojen H H N H H F F H F F H H H O H H F Hidrojen Ba¤›n›n Ayn› Cins veya Farkl› Cins Moleküller Aras›ndaki Gösterimi 400 H2O Normal kaynama noktas› (K) 300 HF NH3 H2S H2Se AsH3 HBr HCl GeH4 H2Te SbH3 HΙ SnH4 200 PH3 SiH4 100 CH4 0 0 25 50 75 100 125 150 Molekül kütlesi (akb) 14. F. F – H ve O – H gibi polar bir ba¤da hidrojen atom ile elektronegatif F. O veya N atomlar›n› temsil eder. Gruptaki elementlerin baz› hücrelerinin kaynama noktalar›n›n karfl›laflt›r›lmas› NH3.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly.

Bunun temel sebebi bu moleküllerin yap›s›nda mevcut olan çok say›daki hidrojen ba¤lar›n›n kovalent ba¤lardan sa¤lam olabilece¤idir. CH3NH2. HF ve NH3 molekülleri aras›nda yoktur. baz› a¤açlar›n nas›l çok yüksek boylara eriflti¤i bilmecesine de yan›t verecek gibi gözükmektedir. Örne¤in. Bu süreçte kökten yeni bir su molekülü zincire kat›l›r. CH3COOH gibi bilefliklerin molekülleri aras›nda da hidrojen ba¤lar› mevcuttur. SINIF Hidrojen ba¤lar› sadece H2O. Asetik asit molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤lar›n›n elektron yo¤unlu¤u da¤›l›m› ile gösterimi Glikoz veya sakkarozu deney tüpüne al›p ›s›tt›¤›m›zda karamelleflme ya da kömürleflmenin erime olay›ndan önce gerçekleflti¤ini fark ederiz. Bunlar›n d›fl›nda da örnekler mevcuttur. Canl›larda Hidrojen Ba¤› Hidrojen ba¤›. ‹nce su sütunlar› (odunsu dokuda) kökten a¤ac›n tepesindeki yapraklara uzanmaktad›r. Bunun temel sebebi C2H5OH ›n molekülleri aras›nda hidrojen ba¤lar›n›n olmas›d›r. Tabiki bu durum her zaman böyle olmayacakt›r. di¤er molekül onun yerini almak için hareket eder ve zincirdeki moleküller tümüyle yukar› çekilir. CH3OH. Bu sütunlarda su molekülleri birbirlerine hidrojen ba¤lar›yla ba¤l›d›rlar ve her su molekülü. Genelde kovalent ba¤ hidrojen ba¤›ndan daha güçlü bir etkileflimdir. 122 . C2H5OH molekülü ile CH3 – O – CH3 molekülünün kapal› formülleri ayn› olmas›na karfl›n C2H5OH molekülünün kaynama noktas› daha yüksektir. kohezyon zincirinde bir halka gibidir. 100 m yükseklikteki bir k›z›la¤ac›n tepesine suyu tafl›mak için baflka etkenler olmal›d›r. Ama a¤açlarda suyun tafl›nmas›nda hidrojen ba¤lar› da rol oynad›¤› düflünülmektedir.K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. Hava bas›nc›n›n su sütununu en çok 10 m yüksekliklere ç›karabilece¤ini biliyoruz. Yapraktan bir su molekülü buharlaflt›¤›nda.

10. H2O K+ Br2 HBr2 Dipol – dipol ba¤› London Kuvvetleri H2S C6H6 London Kuvvetleri ‹yon – dipol ba¤› HF CH3OH 123 . SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Afla¤›daki tabloda verilen iyon ve moleküllerin aras›ndaki zay›f etkileflimleri yaz›n›z.

I. NaY ve NaZ bilefliklerinin iyonik ba¤ karakterleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) NaX > NaY > NaZ C) NaY > NaZ > NaX B) NaX > NaZ > NaY D) NaX = NaY = NaZ D) II > III > I E) I > III > II E) NaY > NaX > NaZ 124 . Afla¤›da verilen türler aras› etkileflimlerden hangisi di¤erlerine göre daha güçlü bir etkileflimdir? A) Dipol – dipol ba¤lar› B) Metalik ba¤ C) ‹ndüklenmifl dipol ba¤lar› D) London kuvvetleri E) ‹yon – dipol ba¤lar› A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve III C) I ve II E) I. Buna göre.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. SINIF For Evaluation Only.81 III. Y ve Z ametallerinin 11Na elementi ile yapt›¤› NaX. II.36 2. 3. •X + •X → X2 + 243 kj/mol • • II. II ve III bu sayfayi kontrol et 5. Afla¤›da verilen kimyasal türlerden hangisi radikal de¤ildir? A) • H D) •Cl B) •CH3 E) •OH C) NH+1 4 X Y Yukar›da X ve Y atomlar› aras›ndaki ba¤ oluflumu flekillerle gösterilmifltir. Oluflan güçlü etkileflim iyonik ba¤d›r. III. •Z + •Z → Z2 + 436 kj/mol Yukar›daki ba¤ oluflum tepkimeleri sonucunda a盤a ç›kan enerjiler gösterilmifltir. 1. Oluflan bileflik oda koflullar›nda kristal yap›dad›r. •Y + •Y → Y2 + 946 kj/mol • • ‹yon X Y Z –1 –1 yar›çap (A°) 1. Buna göre. I.16 1. NaY va NaZ bilefliklerindeki ametallerin iyon yar›çaplar› afla¤›da verilmifltir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 2.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 4. Ayn› gruptaki X. YAY ve Z – Z ba¤lar›n›n A sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? A) I > II > III B) II > I > III C) III > II > I – Buna göre NaX. X – X. Oluflan bilefli¤in formülü XY dir.

III. karamelleflmesi 8. fiekerin ›s›t›lmas› sonucu erimeden. 9F) A) Yaln›z I D) II ve III B) I ve II C) I ve III E) I.10. Molekül XH4 XF4 XCl4 XBr4 Erime noktas› (°C) –182. I. ‹ndüklenmifl dipol ba¤› Ayn› flartlarda yukar›daki kimyasal türler aras› etkileflimlerin kuvvetleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) I > II > III B) II > III > I C) II > I > III II. moleküllerin ayn› ortamdaki erime noktalar› verilmifltir. 6C. 9. Buna göre yukar›daki London kuvvetleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) XH4 > XF4 > XCl4 > XBr4 B) XH4 bu sayfayiXCl4 > XF4 > XBr4 > C) XBr4kontolXF4 > XH4 > XCl4 > et D) XH4 = XF4 = XCl4 = XBr4 E) XBr4 > XH4 > XF4 > XCl4 7.0 4.5 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 8O. II ve III 10. H – F III. H2O nun kaynama noktas›n›n H2S inkinden yüksek olmas› Yukar›daki olaylardan hangilerinde hidrojen ba¤lar› etkilidir? A) Yaln›z I D) I ve III B) Yaln›z I C) I ve II E) I.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. Hidrojen ba¤› II.5 –150 –23 90 Yukar›da elektronegativite de¤erleri verilen elementler aras›nda oluflan afla¤›daki bilefliklerden hangisinin iyonik karakteri di¤erlerinden yüksektir? A) LiF D) F2 B) Li2O E) OF2 C) SO2 Yukar›da.0 3. I. F – F Yukar›da verilen bilefliklerden hangilerinin atomlar› aras›nda polar kovalent ba¤ bulunur? (1H. Kovalent ba¤ III. 100 metrelik a¤açlar›n en yüksek yapraklar›na su tafl›mas›. Atom Li F O S Elektronegativite 1.5 2. I. II ve III D) III > I > II E) I > III > II 125 . SINIF 6. O = C = O II.

Yan›t D Yan›t C 4. Yan›t B 10. Kovalent ba¤ > Hidrojen ba¤› > ‹ndüklenmifl dipol ba¤› (Güçlü etkileflim) (Zay›f etkileflim) (Zay›f etkileflim) fleklinde olur. H2O nun molekülleri aras›nda hidrojen ba¤› bulunmas› kaynama noktas›n›n mol kütlesi daha büyük olmas›na ra¤men H2S inkinden büyük olmas›na sebep olur. •Cl ve •OH gruplar› radikal. •CH3. Yan›t B 8. •H.S›ralama. Yan›t E 9. • Normalde bas›nç etkisiyle su k›lcal boruda 10m yükselirken 100m lik a¤ac›n tepesindeki yapraklara suyun ulaflmas›nda su molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤› sebep olur. Yan›t B 2. Ba¤ oluflumu s›ras›nda a盤a ç›kan enerji ne kadar büyükse ba¤›n sa¤laml›¤› o kadar büyüktür. XBr4 > XCl4 > XF4 > XH4 fleklinde olur. SINIF 1. NH+ iyondur. Ayn› metalle ba¤ oluflturan ayn› grup ametalerinin iyon yar›çap› en küçük olan›n oluflturaca¤› ba¤›n iyonik karakteri en büyük olacakt›r. X atomu Y atomunu 1 elektron vererek XY iyonik ba¤l› bilefli¤ini oluflturur. 4 Yan›t C 7. Yan›t E 6. Farkl› atomlar aras›nda oluflan ba¤›n iyonik karakterinin yüksek olmas› için atomlar aras› elektronegativite de¤erleri fark›n›n büyük olmas› gerekir. ‹yonik ba¤l› bileflikler oda koflullar›nda kristal yap›da bulunur. Bu nedenle ba¤lar›n sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki II > III > I fleklinde olur. Farkl› atomlar aras›nda oluflan ba¤›n iyonik karakterinin yüksek olmas› için atomlar aras› elektronegativite de¤erleri fark›n›n olmas› gerekir. Yan›t A • 126 . 3. • fiekerin erimeden karamelleflmesi hidrojen ba¤lar›n›n kuvvetinin yüksek olmas›ndan kaynaklan›r. Verilen kimyasal türler aras› etkileflimlerin kuvvetinin k›yaslan›fl›.K‹MYA ÇÖZÜMLER 10. Soruda verilen kimyasal türler aras› etkileflimlerden en güçlüsü metalik ba¤d›r. Yan›t C 5. Radikal gruplar›n yap›s›nda ba¤a kat›lmam›fl bir elektron bulunmal›d›r. Ayn› ortamda erime noktas› büyük olan bilefli¤in London kuvvetlerinin de büyük olmas› gerekir.

I. CH4 – London kuvvetleri IV. II ve III D) II ve III 7. Afla¤›da verilen bilefliklerden hangisinin Lewis elektron nokta yap›s› do¤rudur? A) O C O B) H F C) H N H H E) Mg O D) H O C 2. Ametal – Ametal atomlar› aras›ndaysa imkans›zd›r. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? II. Ba¤ oluflumu ekzotermiktir. I. III. Ι2 : ‹ndüklenmifl dipol ba¤› Yukar›daki maddelerden hangilerinin yo¤un fazda içerdikleri ba¤ türü do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III D) I ve II E) I. Kimyasal ba¤larla ilgili. Metal – metal atomlar› aras›ndaysa ekzotermiktir. a–2Z 4. aX halojen ise III. Elektron say›s› III. Ba¤ k›r›lmas› endotermiktir. H2O – Hidrojen ba¤› Yukar›da verilen bilefliklerden kaç tanesinin molekülleri aras›ndaki ba¤ türü yanl›fl verilmifltir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 6. HCl – Hidrojen ba¤› V. Pirinç : Metalik ba¤ II. aX toprak metali ise elektri¤i iletir. Metalik özellik niceliklerinden hangilerine ba¤l›d›r? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III E) I. II ve III 5. aX soygaz ise a+1Y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 3. II ve III 127 .2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only. HF : Hidrojen ba¤› III. a–1T ametaldir. H2S – Dipol – dipol ba¤› III. SINIF yukaridaki 1. I. I. ile iyonik ba¤ yapar. II ve III E) I. Ba¤ enerjisi küçükse ba¤ zay›ft›r. I. I.10. London kuvvetleri. Kimyasal ba¤›n k›r›lmas›. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I D) I ve III B) I ve II C) II ve III A) Yaln›z III D) II ve III B) I ve II C) I ve III E) I. Endotermiktir II. II. nokta koy III. NH3 – Metalik Ba¤ II. Molekül büyüklü¤ü II.

Genellikle moleküller aras›ndad›r. Zay›f etkileflimler (fiziksel ba¤) ile ilgili olarak . II. Evaluation 11. Buna göre. II. 9X Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. periyot soygaz›d›r. 9F. N2O3 Yukar›daki bilefliklerden hangisinin ba¤ türü di¤erlerinden farkl›d›r? (1H. I.2005-2008 10. 11Na) A) Yaln›z I D) II ve III B) Yaln›z II C) I ve II D) I. Soygazlarda yo¤un fazda London kuvvetleri etkilidir. C) Yaln›z III Buna göre. alt I. II.K‹MYA 8. CO molekülü yukar›da verilen bilefliklerin hangilerinde kovalent ba¤ vard›r? (1H. NaF V. III. NH3 IV. A) I B) II 11Na. Elektron al›flverifli ile oluflur. Kovalent ba¤d›r. ‹ndüklenmifl dipol ba¤› en kuvvetlisidir. Y X Z T R ile 20Y aras›nda oluflan ba¤ ile ilgili I. Z2O bilefli¤i Z2S den daha iyoniktir. 8O. HCl II. Metal – ametal atomlar› aras›ndaki elektron al›flverifli ile oluflan ba¤ iyonik. 10. 17Cl. Buna göre. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? Periyodik tabloda yerleri gösterilen elementlerin kendi aralar›nda oluflturduklar› bilefliklerin lewis nokta yap›s› afla¤›da gösterilmifltir. X in atomlar› aras›nda metalik ba¤ vard›r. gösterimlerden hangisi yanl›flt›r? Y A) R X R B) R T R R D) T X E) Y R C) Y Z Y A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II E) II ve III 9. Na2O molekülü III. a–1X. H2O2 III. SINIF For TEST – 1 Only. I. A) Yaln›z I C) III D) IV E)V B) Yaln›z II 16S) ) C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 128 .X ile Z nin oluflturaca¤› bileflin iyonik karakindis teri yüksektir . H2O molekülü II. III. I. ametal – ametal atomlar› aras›nda elektron ortakl›¤› ile oluflan ba¤ kovalent ba¤d›r. 8O. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? (8O. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 12. Apolard›r. aY ve a+1Z atomlar›ndan aY periyodik sistemde 2. II ve III A) Yaln›z I D) I ve III B) Yaln›z II E) II ve III C) I ve II 13. III. 7N. 6C.

SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ • Gazlar›n Genel Özellikleri • Gaz Kanunlar› • Gaz Kar›fl›mlar› • Gerçek Gazlar • S›v›lar›n Özellikleri • Amorf ve Kristal Kat›lar 129 .10.

Bulunduklar› kab› tamamen doldururlar. Maddenin kat› ve s›v› haline göre molar hacimleri en büyüktür. Kapal› kapta bulunan gaz kar›fl›mlar› çözelti özelli¤i gösterir. Kat› ve s›v›lara göre yaklafl›k binde biridir. bulundu¤u kab›n hacmine eflittir. K = 273 + 273 = 546 Kelvindir. K = 27 + 273 = 300 Kelvindir. Bu yap› gazlar›n özelliklerini belirler. 8. Bulunduklar› kab›n her yerine eflit bas›nç uygularlar. K = °C + 273 Örnek 27°C için mutlak s›cakl›k. 5. SINIF MADDEN‹N GAZ HAL‹ Gazlar.T 2 K. 0°C için mutlak s›cakl›k. 130 . 6. Gaz moleküllerinin kinetik enerjileri.E = K. molekülleri aras›ndaki boflluklar›n en fazla oldu¤u ve moleküllerin her do¤rultuda sürekli hareket etti¤i en düzensiz madde halidir. 2.(∼ 0.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Bu orant›y› Boltzman. Özkütleleri en küçüktür. 1. Mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l›d›r. Belirli bir kinetik enerjileri vard›r. 7. Gaz›n hacmi. 3 k. deneysel olarak belirleyip flu ba¤›nt› ile belirtmifltir.001g/cm3) 4. 2. Birbiri içinde homojen kar›fl›m olufltururlar. genleflme gazlar için ay›rt edici özellik de¤ildir. Bütün gazlar›n genleflme katsay›lar› eflit oldu¤undan. 3. Buna göre gazlar. Gazlar s›k›flt›r›labilir. GAZLARIN K‹NET‹K TEOR‹S‹ Gaz molekülleri sürekli hareket halinde olan tanecikler oldu¤una göre. K = 0 + 273 = 273 Kelvindir 273 °C için mutlak s›cakl›k. 1.E: Kinetik enerji k: Boltzman sabiti T: Mutlak s›cakl›k (K) Kelvin s›cakl›k ile °C aras›nda flu ba¤›nt› vard›r. Belirli bir h›zlar› vard›r. Moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleri çok küçüktür.

E = K. Gazlar›n s›cakl›klar› art›r›l›rsa. ortalama kinetik enerjileri eflittir.E O 2 298 298 =− ⇒ = K. 1. gaz moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri eflittir. 2. gaz moleküllerinin ortalama yay›lma h›zlar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? (O: 16. K = 25 + 273 = 298 K K. belirli bir s›cakl›kta. moleküllerin kinetik enerjisi artaca¤›ndan h›zlar› artar. molekül a¤›rl›¤› ile ters orant›l›d›r.TO 2 K. Gaz moleküllerinin difüzyon (yay›lma) h›zlar›.ϑ 2 ba¤›nt›s› gazlar için düzenlenirse.E = 1 m.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.EH 2 K. Ayn› s›cakl›kta. 2 1 M .EH 2 = K. • • Belirli bir s›cakl›kta molekül a¤›rl›¤› küçük olan gazlar›n.T ba¤›nt›s›na göre. Ortalama kinetik enerjileri. 2 A ort MA = Gaz›n molekül a¤›rl›¤› ϑort = Ortalama molekül h›z› kütlesi Ba¤›nt›dan anlafl›laca¤› gibi. K.10. C: 12) A) ϑ1 > ϑ2 > ϑ3 D) ϑ2 = ϑ3 > ϑ1 B) ϑ2 > ϑ3 > ϑ1 E) ϑ3 > ϑ1 = ϑ2 C) ϑ3 > ϑ2 > ϑ1 131 .E O 2 olur. 2 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.E = 3 k.EH 2 K. ba¤›nt›da yerine konulup oranlan›rsa.E O 2 3/2k.TH 2 3/2k. yay›lma h›z› büyük olur. CH4 moleküllerinin s›cakl›¤› daha fazla oldu¤undan ortalama kinetik enerjileri H2 ve O2 moleküllerinden yüksektir. Örnek 25°C H2 gaz› 25°C O2 gaz› 50°C CH4 gaz› Yukar›daki kaplarda bulunan H2 ve O2 moleküllerinin s›cakl›klar› eflit oldu¤undan.ϑ 2 fleklinde yaz›l›r. N: 14. Örnek Gaz O2 N2 CO S›cakl›k 25°C 25°C 50°C Ortalama h›z ϑ1 ϑ2 ϑ3 Yukar›daki tabloya göre. moleküllerin ortalama h›z›. S›cakl›k art›r›l›rsa. moleküllerinin kinetik enerjileri artar. SINIF K.

molekül a¤›rl›klar›n›n karekökü ile ters orant›l›d›r. X < C2H6 < Y iliflkisi vard›r. ϑ2 > ϑ1 dir. ayn› molekül a¤›rl›¤›na sahip olan N2 ve CO gazlar›n›n h›zlar› karfl›laflt›r›l›rsa. gazlar›n difüzyon h›zlar›.ϑ 2 = M A Y ⋅ ϑ 2 yaz›labilir. X ve Y gazlar› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1. He: 4. CO: 28 Önce. Y: CH4 olabilir. SINIF ŒÇ ö z ü m Molekül a¤›rl›klar›: O2 : 32. ayn› s›cakl›kta. 132 . Buna göre. C3H8 = 44 olabilir. ϑ3 > ϑ2 > ϑ1 olur. Yan›t C Örnek Ayn› s›cakl›kta.EY olaca¤›ndan 1 1 M A X . N2 nin molekül a¤›rl›¤› daha küçük oldu¤undan h›z› daha büyüktür. • Bu ba¤›nt›ya göre. C: 12. X > 30 ⇒ X : SO2 = 64. (ϑ3 > ϑ2) Buna göre. molekül a¤›rl›klar› aras›nda.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Buna göre. X: SO2. Ayn› s›cakl›kta K. x x 2 2 Ba¤›nt› düzenlenirse. Y< 30 ⇒ Y : CH4 = 16. N2 : 28. X > 30 > Y iliflkisi olmal›d›r. ν2 x ν2 Y = MA Y MA X ⇒ ϑx = ϑY MA Y MA X ba¤›nt›s› elde edilir. ayn› s›cakl›kta O2 ve N2 gazlar›n›n h›zlar› karfl›laflt›r›l›rsa. S: 32) X CH4 He CH4 SO2 C3H8 Y CO2 CH4 He CH4 CO2 A) B) C) D) E) ŒÇ ö z ü m Ayn› s›cakl›kta ortalama difüzyon h›zlar›: Y > C2H6 > X oldu¤una göre. X ve Y gaz moleküllerinin ortalama yay›lma h›zlar› aras›nda. O: 16. Sonra. N: 14. He = 4 olabilir. s›cakl›¤› daha büyük olan CO nun h›z› daha büyük olur. C2H6. Yan›t D • Ayn› s›cakl›kta X ve Y gibi iki farkl› gaz›n ortalama h›zlar› oran› bulunmak istenirse. Bu ba¤›nt› GRAHAMM'›n difüzyon yasas› olarak bilinir.EX = K. C2H6 = 30 oldu¤una göre.

X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1. CH4 moleküllerinin h›z›. X moleküllerinin h›z›n›n 2 kat›d›r.E = M A .E = Buradan hem s›cakl›k.M A X K.M A Y TY . S: 16) A) He B) NO C) C3H4 D) SO2 E) SO3 ŒÇ ö z ü m K noktas›ndan 40 cm uzakta ilk karfl›laflmalar› gerçekleflti¤ine göre. T = Mutlak s›cakl›k (K) MA = Molekül a¤›rl›¤› ϑ = Ortalama difüzyon h›z› Örnek 60 cm CH4(g) t°C K 40 cm L X(g) t°C Uzunlu¤u 60 cm olan bir borunun iki ucundan. ilk karfl›laflmalar› H2 nin gönderildi¤i uçtan kaç cm uzakta gerçekleflir? (O2: 32. He: 4. 2 2 ϑX = ϑY TX. (CH4: 16) ϑ CH 4 ϑX MA X M A CH 4 = = 1 = 2 X ⇒ X = 64 16 SO2 = 64 gram/mol oldu¤undan. CH4 gaz› 40 cm. Buna göre. SINIF • MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA E¤er gazlar ayn› s›cakl›kta de¤il ise. ayn› s›cakl›ktaki CH4 ve X gazlar› ayn› anda b›rak›ld›¤›nda. hem de molekül a¤›rl›¤›na ba¤l› olarak difüzyon h›zlar› karfl›laflt›r›labilir. Buna göre. Buna göre.ϑ 2 ba¤›nt›lar› birlefltirilerek s›cakl›klar› da içine alacak flekilde düzenlenebilir. 3 1 k. Yan›t D Örnek 120 cm O2(g) 4T(K) H2(g) T(K) S›cakl›¤› 4T Kelvin olan O2 gaz› ve T kelvin olan H2 gaz› borunun iki ucundan ayn› anda gönderiliyor.T ve K.10. X: SO2 olabilir. ilk karfl›laflmalar› K noktas›ndan 40 cm uzakta gerçekleflmektedir. H2: 2) A) 20 B) 40 C) 60 D) 80 E) 100 133 . N: 14. C: 12. X gaz› 20 cm yol alm›flt›r.

birim yüzeye birim zamanda çarpan gaz moleküllerinin yapt›¤› etkidir. b.32 ⇒ ϑ H2 = 2 ϑ O 2 4T. 3. Daha sonra c›va dökülmesi durur. Molekül say›s› artt›kça. çarpma say›s› artar. 2. H2 molekülleri 2 birim yol al›rken O2 molekülleri 1 birim yol al›r. 134 . kab›n her yerine homojen da¤›ld›klar›ndan. c›va ile doldurulup ters çevirilerek c›va dolu çana¤a bat›r›ld›¤›nda c›van›n bir k›sm› dökülüp boflluk oluflmaktad›r. O2 molekülleri 40 cm. Aç›k hava bas›nc›n›n ölçülmesi Barometre Sistem s›v› bas›nc›ndan yararlan›larak gaz bas›nc›n›n (aç›k hava bas›nc›) ölçülmesini sa¤lar. Yan›t D GAZIN BASINCI ve ÖLÇÜLMES‹ a. bir kab›n her noktas›ndaki bas›nç ayn›d›r.M A H = T. çarpma say›s› ve fliddeti artar. bir ucu aç›k cam boru. Gaz bas›nc›n›n ölçülmesi I. SINIF O2(g) 4T(K) H2(g) T(K) ϑ H2 ϑO2 ϑ H2 ϑO2 = TH 2 .32 H2 nin ortalama h›z›. Bu durumda s›v›n›n a¤›rl›¤› ile havan›n bas›nc› dengelenmifltir. Kap hacmi küçültülürse. Gaz molekülleri. bas›nç ta artar. gaz bas›nc› da artar. H2 molekülleri ise 80 cm yol ald›¤›nda ilk karfl›laflma gerçekleflir. Buna göre. Torricelli deneyi ile deniz seviyesinde c›va kullan›larak aç›k hava bas›nc› afla¤›daki flekilde ölçülmüfltür. Bu durumda gaz bas›nc› artar. birim zamanda birim yüzeye yap›lan çarpma say›s›n›n ve fliddetinin artmas› ile gerçekleflir. Bunun için. Bunun için. Gaz bas›nc›. • Bir kaptaki gaz bas›nc›n›n artmas›. 1. S›cakl›k artt›kça.M A O 2 2 TO 2 . her noktas›na birim zamanda eflit say›da çarpma yaparlar. O2 nin ortalama h›z›n›n 2 kat› oldu¤una göre.K‹MYA ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ 10. moleküllerin ald›¤› yol k›salaca¤›ndan çarpma say›s› artar. Boflluk Phava h = 76cm c›va (Hg) BAROMETRE fiekildeki sistemde. moleküllerin h›z› da artaca¤›ndan.

Ps›v› = h. bu flehrin rak›m› kaçt›r? A) 310 B) 420 C) 600 D) 630 E) 760 ŒÇ ö z ü m Deniz seviyesine göre c›va seviyesindeki fark: 76 – 70 = 6 cm düflmüfltür. Rak›m› 630 dur. 135 . Yan›t D 2. Bundan yararlan›larak bir yerin rak›m› ölçülür. Kullan›lan s›v› türü ya da yo¤unlu¤u ile de¤iflir.d de¤eri sabittir. Deniz seviyesinden her 10. dx = hy.5 metrede x metre 1 mm düflerse 60 mm düflmesi için x = 60 . Buna göre hx. 10. Buna göre. 6 cm = 60 mm Her 10. Bu bas›nca 1 atmosfer bas›nç denir. 1 atm = 76 cmHg = 760 mmHg = 760 torr Ölçülen "h" yüksekli¤i. 1.5 m yukar› ç›k›ld›¤›nda hava bas›nc› 1 mm Hg düfler.d = Phava h = s›v› yüksekli¤i (cm) 3 d = s›v›n›n yo¤unlu¤u (gram/cm ) Belirli yerdeki hava bas›nc› sabit oldu¤una göre farkl› iki s›v› kullan›ld›¤›nda h. SINIF PHg = Phava = 76 cmHg MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Deniz seviyesindeki havan›n yapt›¤› bas›nç 76 cm yüksekli¤indeki c›va sütununun yapt›¤› bas›nca eflittir. dy olur.5 x = 630 metre X flehri denizden yaklafl›k 630 m yukar›dad›r. Bulunulan yerin rak›m› (deniz seviyesinden yüksekli¤i) ile de¤iflir. Örnek X flehrinde barometre ile havan›n bas›nc› ölçüldü¤ünde.10. c›va seviyesinin 70 cm oldu¤u görülmektedir.

SINIF Torricelli deneyinde c›va yerine su kullan›lsayd›. h yüksekli¤indeki c›va sütunun yapt›¤› bas›nca eflittir. bas›nç birim yüzeye etki eden dik kuvvetlerin toplam›d›r. hsu = dHg. 2 Bu bize havan›n 1 cm ye 1033. PX = h 136 .K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10.6 . Kullan›lan borunun kesiti ya da çap›n›n de¤iflmesi ile h yüksekli¤i de¤iflmez. Ortam›n s›cakl›¤› ile de¤iflir. K›lcal (çok ince kesitli) cam borulardaki gaz bas›nc›n›n ölçülmesi Phava gaz h cm Hg h cm Hg Phava gaz Phava Pgaz = Phava + h Pgaz = Phava –h Pgaz = Phava h cm Hg gaz II. hHg 1.6 gram bas›nç yapt›¤›n› da gösterir.6 g/cm ) dsu. S›cakl›k artt›kça h yüksekli¤i artar. Kapal› Uçlu Manometreler Boflluk X(g) h Hg X gaz›n›n bas›nc›. Kapal› kaplardaki gaz bas›nc›n›n ölçülmesi Manometreler a. 3. su yüksekli¤i h kaç cm olurdu? 3 3 (dsu= 1 g/cm . Çünkü. 76 hsu = 1033.6 cm su olurdu. dHg = 13. hsu = 13. 4.

6 . aç›k hava bas›nc›na eflittir. aç›k hava bas›nc›ndan h kadar küçüktür. aç›k hava bas›nc›ndan h kadar büyüktür. dHg = 13. Yan›t D 137 . 10 hsu = 136 cm olur.6 C) 65 D) 136 E) 140 ŒÇ ö z ü m P0 = PHe + 65 75 = PHe + 65 PHe = 10 cmHg dsu. hsu = dHg . hsu = 13. PX = Po + h fiekil – III deki gaz›n bas›nc›. SINIF Örnek Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. PX = Po fiekil – II deki gaz›n bas›nc›. sistemdeki h yüksekli¤i kaç cm dir? (dsu = 1g/cm3. Aç›k Uçlu Manometreler Po X(g) X(g) h Po X(g) h Po Hg PX = Po fiekil I PX = Po+h fiekil II Hg PX = Po–h fiekil III Hg fiekil – I deki gaz›n bas›nc›.6 g/cm3) A) 10 B) 13. PX = Po – h Örnek Boflluk He(g) h Po 65 cm Su c›va D›fl bas›nc›n 75 cmHg oldu¤u ortamda. hHg 1. PX = 30 cmHg dir nokta b. E¤er h yüksekli¤i 30 cm ise X gaz›n›n bas›nc›.10. C›va düzeyleri eflittir.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.

K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10.V = sabittir (P ile V ters orant›l›d›r) P1.V2 olur.T) sabit (n. P. Bas›nç (P) – Hacim (V) ‹liflkisi: Boyle – Mariotte Yasas› S›cakl›¤› sabit tutulan bir miktar gaz›n bas›nc›. sabit s›cakl›kta yar›ya indirilirse bas›nc› kaç mmHg olur? A) 30 B) 120 C) 300 D) 600 E) 1200 138 . De¤iflim grafikle afla¤›daki flekilde gösterilir.T) sabit V V fiekil I fiekil II Örnek n mol H2(g) 600 mmHg t°C 2V fiekildeki pistonlu kapta bulunan gaz›n hacmi.V P (n.V1 = P2. SINIF X gaz› Z gaz› 100 mm 100 mm Y gaz› Po=75 cmHg 50 mm Hg Hg fiekildeki kapta bulunan X gaz›n›n bas›nc› kaç mmHg dir? A) 100 B) 300 C) 600 D) 750 E) 850 ŒÇ ö z ü m Po = 75 cm = 750 mmHg PY = Po + 50 ⇒ PY = 800 mmHg PZ = PY – 100 ⇒ PZ = 700 mmHg PZ = PX + 100 ⇒ PX = 600 mmHg dir. hacmi ile ters orant›l› olarak de¤iflir. Yan›t C GAZ BASINCININ DE⁄‹fi‹M‹ a. P.

MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Yan›t D Örnek 750 mmHg M Bofl V t°C CH4(g) 2V t°C fiekildeki sistemde aradaki musluk aç›l›p yeterince beklenir ve denge kurulursa gaz bas›nc› kaç mmHg olur? A) 150 B) 250 C) 400 D) 500 E) 750 ŒÇ ö z ü m Musluk aç›l›nca n ve T sabit oldu¤undan.V2 olur. SINIF ŒÇ ö z ü m n ve T sabit oldu¤undan P1.3V P2 = 500 mmHg olur. Musluk aç›ld›¤›nda sistem tek bir kap haline dönüflür.V2 600.V P2 = 1200 mmHg olur. Gaz bas›nc› bir kab›n her yerinde ayn› oldu¤undan.2V = P2.V1 = P2.V1 = P2. Yan›t D Örnek He gaz› 300 mmHg 4 litre t°C M CH4 gaz› 800 mmHg 6 litre t°C Kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p denge kuruldu¤unda. P1. 750. 2V = P2. her iki kapta da 500 mmHg olur. He ve CH4 gazlar›n›n bas›nçlar› ve sistemin bas›nc› kaçar mmHg olur? PHe A) 120 B) 150 C) 120 D) 150 E) 240 PCH 4 500 600 480 480 600 Ptoplam 620 750 600 630 840 139 .10.

0 D) 1.6 = PCH . 4 4 Kaptaki toplam bas›nç = PHe + PCH 4 = 120 + 480 = 600 mmHg olur.V2 123 123 Musluk Musluk aç›lmadan aç›ld›ktan önce sonra He için: 300. P/n P (T.5 E) 2. 10 ⇒ PCH = 480 mmHg olur.V) sabit n 0 n Örnek 8 gram He gaz› 380 mmHg 8 gram CH4(g) V.5 B) 0.V) sabit (T. CH4 için: 800. kaptaki son bas›nç kaç atm olur? (CH4: 16. Bas›nç (P) – Mol say›s› (n) ‹liflkisi: S›cakl›¤› sabit tutulan.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. sabit hacimli bir kapta. p sabittir (P ile n do¤ru orant›l›d›r) n P1 P2 P n ya da 1 = 1 olur. gaz›n mol say›s› ile bas›nc› do¤ru orant›l› olarak de¤iflir.T fiekildeki kaba ayn› s›cakl›kta 8 gram He gaz› gönderilirse. 4 = PHe. = P2 n 2 n1 n 2 De¤iflim grafikle afla¤›daki flekilde gösterilir.5 140 . He: 4) A) 0. SINIF ŒÇ ö z ü m Musluk aç›ld›¤›nda He ve CH4 gazlar›n›n mol ve s›cakl›klar› de¤iflmeyece¤ine göre. Yan›t C b.V1 = P2.8 C) 1.10 ⇒ PHe = 120 mmHg olur. P1.

5 P2 = 2.2 mol 400 mmHg 1 litre t°C I. 5 mol P1 P2 = n1 n 2 0.3 = 0. kaba geçer. 400 0.1 ⇒ P2 = 600 mmHg bas›nç yapar.6 mol 400 mmHg 3 litre t°C II.2 + 0. 50 = 0. 100 P P I. Yan›t E Örnek He gaz› 0.5 P2 = 1000 mmHg olur. 5 P2 = ⇒ P2 = Pson 0. kaptaki toplam mol say›s› nT = 0. kap ⊗ pompa CO2 gaz› 0. 5 2.6.3 mol gaz I.10. 5 atm olur. kaba aktar›l›rsa. 123 123 II. 5 atm nHe MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA 8 = 2 mol 4 nson = 0. kaptaki bas›nç 1 = 2 (P2 = Pson) n1 n2 I. I. kapta Ptoplam = 400 + 600 = 1000 mmHg olur.3 = P2. yol: II. 5 + 2 = 2.2 0. kaptaki gaz›n % 50 si I. = P2 B) 800 C) 1000 D) 1200 E) 1400 II. kaptaki son bas›nç kaç mmHg olur? A) 500 ÇÖZÜM I yol: 0. Yan›t C 141 . kaptan I. kapta I.5 mol olur. kap Kaplar aras›ndaki pompa çal›flt›r›larak II. kaba geçen gaz›n bas›nc› kap hacimleri farkl› oldu¤undan de¤iflecektir. SINIF ŒÇ ö z ü m n CH 4 = 8 = 0. 5 mol 16 380 mmHg = 0. Geçen gaz için (% 50 si) P1V1 = P2V2 200.

V V V = sabit 1 = 2 T T1 T2 T: mutlak s›cakl›k K = °C + 273 De¤iflim grafikleri afla¤›daki gibi gösterilir. Hacim (V) – S›cakl›k (T) ‹liflkisi Charles Yasas› Sabit bas›nç alt›nda ›s›t›lan bir miktar gaz›n hacmi. mutlak s›cakl›k (K) ile do¤ru orant›l› olarak de¤iflir. SINIF c. Mutlak s›f›r noktas› 2. Buna göre. sabit bas›nç alt›nda ›s›t›l›nca hacmi 6 litre oluyor. Hacim Hacim 0 S›cakl›k (°C) –273 °C 0°C S›cakl›k (°C) A noktas›: 1. gaz›n son s›cakl›¤› kaç °C dir? A) 81 B) 127 C) 327 D) 627 E) 900 ŒÇ ö z ü m T1 = 27 + 273 = 300 Kelvin V1 V2 2 6 = ⇒ = T1 T2 300 T2 T2 = 900K K = °C + 273 900 = °C + 273 900 – 273 = 627°C olur. Maddeler gaz halinde bulunmaz.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Örnek 27 °C deki hacmi 2 litre olan bir gaz. Ölü noktad›r. Yan›t D 142 . S›f›r Kelvin s›cakl›k 3.

Z: T1 = 200 K T2 = 400 K 2 kat›na ç›km›fl Y ve Z gazlar›n›n mutlak s›cakl›klar› 2 kat›na ç›kt›¤›ndan son bas›nçlar› ilk bas›çlar›n›n iki kat›d›r. mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l› olarak de¤iflir. Y. Yan›t E 143 . Bas›nç (P) – S›cakl›k (T) ‹liflkisi Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 2 kat de¤il Y: T1 = 0 + 273 = 273 K T2 = 273 + 273 = 546 K. SINIF d. X: T1 = 50 + 273 = 323 K T2 = 100 + 273 = 373 K. ilk bas›nc›na göre 2 kat fazla olmas› için mutlak s›cakl›¤› (T).10. Z gazlar›ndan hangilerinin son durumdaki bas›nc›. 2 kat›na ç›km›flt›r. ilk durumdaki bas›nc›n›n iki kat›d›r? ve A) X B) Z C) X ve Y D) X ve Z E) Y ve Z ŒÇ ö z ü m Bir gaz›n son bas›nc›n›n. P P P = sabit 1 = 2 T T1 T2 P T P düzgün olmamis T(K) P 0 T(K) –273 0 S›cakl›k (°C) Örnek Gaz ‹lk s›cakl›k Son s›cakl›k X Y Z 50°C 0°C 200K 100°C 273°C 400K Hacim ve molekül say›lar› sabit olan ideal X. Sabit hacimli bir kapta ›s›t›lan bir miktar gaz›n bas›nc›. 2 kat›na ç›kmal›d›r.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.

V = n .atm 273 mol. He: 4. gaz hacmi kaç litredir? (C: 12.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ ‹DEAL GAZ DENKLEM‹ 10. V = 0. P.8 litre Yan›t B Örnek S›cakl›¤› 27°C olan 10 litre hacimli kapal› bir kapta bulunan X gaz› 0.082 veya R = 22. mol say›s› ve s›cakl›k ile de¤iflimini gösteren denklemdir.V = n. N: 14.41 atm bas›nç yapmaktad›r.8 C) 67. C: 12.6 E) 112 ŒÇ ö z ü m C2H6 = 30 g/mol m 15 = = 0. T 0.2 D) 89.4 546 273 V= 44.K Örnek 760 mmHg 15 g C2H6(g) 273°C h = 380 mm Hg fiekildeki sisteme göre. SINIF ‹deal gazlar›n bas›nc›n›n. O: 16) A) He B) CH4 C) C2N6 D) O3 E) N2O 144 . R. 4 ⋅ L. hacim.5 . Kaptaki gaz›n kütlesi 8 gram oldu¤una göre. H: 1) A) 22. 2 22.5 atm M A 30 T = 273 + 273 = 546 K n= P.5 . 5 mol Pgaz = 760 – 380 = 380 mmHg = 0. R . T P: Gaz bas›nc› (atm) 1 atm = 76 cmHg V: Gaz hacmi = Kap hacmi (litre) n: Mol say›s› (mol) T: Mutlak s›cakl›k (K) R: Gaz sabiti (Rayberg sabiti) R = 0.4 B) 44. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1.

41. 4. 082. Davran›fllar› PV = nRT denklemine uyan gazlard›r. 145 . Molekül a¤›rl›¤› küçüldükçe. N2.0. ‹deal gaz 1. S›cakl›¤› artt›kça. O3 = 48 Yan›t D ‹deal Gazlar Bilinen gazlar (O2. Bütün gazlar› bu flekilde incelemek oldukça zordur. Molekülleri aras›nda itme ve çekme kuvvetlerinin olmad›¤› kabul edilen.. Bunun için gazlar afla¤›daki kabullere göre ideal gaz olarak al›n›r ve incelemeleri daha kolay olur. SINIF ŒÇ ö z ü m T = 27 + 273 = 300 K ‹deal gaz denklemi: P. Çarp›flmalar› esnek kabul edilen. ‹deal gaz yoktur. kap ya da gaz›n bafllang›ç koflullar›ndaki durumu 2: 2. 2. 2. molekül a¤›rl›¤› 48 olan bir gazd›r..41 .T 0. ideale yaklafl›rlar. 10 = n. Gerçek gazlar için yaz›lan denklem. PV = nRT denkleminden farkl›l›k gösterir. gaz davran›fllar› baz› fiziksel farkl›l›klar gösterir.10. 300 n= n= 0. yasalar›..) gerçek gazlard›r. kap hacmi yan›nda ihmal edilen.T1 Bilinen gaz.V = n. R. Kendi hacimleri. kap ya da gaz›n son koflullardaki durumunu gösterir. Gerçek gazlar. V2 n2 .300 6 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.T2 Denklemde yer alan 1 ve 2 rakamlar›. P1 V1 n R.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. kolayl›kla ç›kar›labilir. 3. 3. ideal gaz denklemi oranlanarak birçok soru rahatl›kla çözülebilir. Bas›nc› küçüldükçe (hacim büyütülerek).082 . = 1 P2 .. Genel Gaz Denklemi ‹ki ayr› kaptaki gazlarla ilgili ya da bafllang›ç ve son koflullardaki durumlar› farkl› olan gazlarla ilgili hesaplamalarda.10 1 mol X gaz› = 0. 1. H2 . düzenle 1: 1.R. m 1 8 ⇒ = MA 6 MA M A = 48 gram/mol X gaz›. Bu gazlar›n molekül ya da ba¤ yap›lar›ndaki farkl›l›ktan dolay›.

kap He(g) V TK Hg 2. kapta bulunan He gaz› kaç gramd›r? (He: 4) A) 0.V1 n .2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10.2 B) 0. R .T1 = 1 P2 . bas›nc› 0.8mol Y(g) 75 mm 2V 2T K fiekildeki sistemde bulunan Y gaz›n›n bas›nc› 375 mmHg dir. SINIF For Evaluation Only.8.6.6 atm olur. V = n He .4 D) 1.4 Gaz›n miktar› de¤iflmedi¤inden. Buna göre. X gaz›n›n son bas›nc› kaç atm olur? A) 0. 2T n He = 300. 0. V2 n 2 . T 375. T1 = P2 . ye Hacmi 10 litre olan pistonlu bir kaptaki ideal X gaz›n›n. Buna göre. Yan›t E 146 .T2 300.56 ŒÇ ö z ü m PHe = 375 – 75 = 300 mmHg P1 . 10 300 = 400 P.64 = m MA 4 m = 2.8 = 0. piston itilerek hacmi 5 litreye indiriliyor.T2 B) 1. S›cakl›¤› 127°C e ç›kar›l›rken.V2 n 2 .6 E) 2. n (mol say›s›) sabittir. n = m ⇒ 0.36 D) 1.56 gram bulunur. Yan›t D Örnek 1.V1 n 1. R . s›cakl›¤› 27°C dir.K‹MYA Örnek Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2 C) 1. kap 0.3 C) 0.6 atm.28 E) 2. 1. 2V 0.R. 5 indis P2 = 1.64 mol dür.R. 375 He için.8 ŒÇ ö z ü m P1. altindis alt indis alt T1 = 27 + 273 = 300 K T2 = 127 + 273 = 400 K 0.

10. SINIF

MADDEN‹N HALLER‹

K‹MYA

‹deal gaz denkleminin özkütleye ba¤l› yaz›lmas› I. ‹deal gaz denklemi: P.V = n.R.T II. Mol say›s› n = m MA

III. Özkütle: d = m V Üç ba¤›nt› flu flekilde birlefltirilir. P.V = n.R.T ⇒ P.V = m R.T MA

Hacim (V) ile Molekül a¤›rl›¤› (MA) yer de¤ifltirirse P.M A = m .R.T V

P. MA = d. R.T ba¤›nt›s› elde edilir.

Örnek Helyum gaz›n›n; normal koflullardaki özkütlesinin, 0,5 atm bas›nç ve 273°C deki özkütlesine oran› kaçt›r? (He: 4)
A) 4 B) 2 C) 1 D)

P

E)

R

ŒÇ ö z ü m Normal koflullar: 0°C = 273 K ve 1 atm Normal koflullarda özkütlesi (d1) olsun. P.M A = d1.R.T 1.4 = d1. 22, 4 ⋅ 273 273 4 gram d1 = bulunur. 22, 4 litre

Verilen koflullardaki özkütlesi (d2) olsun. P.M A = d 2 ⋅ R ⋅ T                  (T = 273 + 273 = 546 K) 0, 5 ⋅ 4 = d 2 d2 = 22, 4 ⋅ 546 273

1 gram litre bulunur. 22, 4

‹stenilen oran: d1 4 / 22, 4 = = 4 tür. d 2 1/ 22, 4 Yan›t A

147

K‹MYA

MADDEN‹N HALLER‹
GAZ KARIfiIMLARI

10. SINIF

a. K›smi Bas›nç Bir gaz kar›fl›m›nda bulunan, herbir gaz›n tek bafl›na yapt›¤› bas›nçt›r. Kavram› afla¤›daki örnek üzerinde aç›klayal›m.
PHe = P ise + P ile n do¤ru orant›l› PCO = 3P olur. oldu¤undan
123

0,1mol He(g) 0,3mol CO(g)

PToplam = 800 mmHg = PToplam = 4P

fiekildeki sistemde bulunan gazlar için; PV = n.R T (Hacim ve s›cakl›klar› ayn›d›r.) Buna göre, P ile n do¤ru orant›l›d›r. 4P = 800 mmHg ise P = 200 mmHg olur. PHe = 200 mmHg (Helyumun k›smi bas›nc›) + PCO = 600 mmHg (CO nun k›smi bas›nc›) PToplam = 800 mmHg Gazlar›n k›smi bas›nçlar› mol say›lar› ile do¤ru orant›l›d›r. PX n X = (K›smi bas›nç formülü) PT n T PX = X in k›smi bas›nc› nX = X in mol say›s› PT = Toplam bas›nç nT = Toplam mol say›s› Gazlar›n k›smi bas›nçlar› toplam›, kaptaki toplam gaz bas›nc›na eflittir. Ayn› hacim ve s›cakl›kta bir miktar gaz›n bas›nc›, tek bafl›na ya da kar›fl›m halinde bulunmas› ile de¤iflmez.

Örnek
Ayn› kapta bulunan eflit kütlelerdeki O2, CH4 ve He gazlar›n›n toplam bas›nc› 220 mmHg dir. Gazlar›n k›smi bas›nçlar› (mmHg) afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? (O: 16, C: 12, H: 1, He: 4) O2 A) B) C) D) E) 60 30 20 160 40 CH4 60 60 40 40 80 He 100 130 160 20 100

148

10. SINIF
ŒÇ ö z ü m Eflit kütleler, m gram olarak al›n›rsa, m = n ⇒ PO 2 = Polursa, 32 m n CH 4 = = 2n ⇒ PCH 4 = 2P 16 m nHe = = 8n ⇒ PHe = 8P 4 nO 2 = PT = 11P = 220 mmHg P = 20 mmHg Gazlar›n k›smi bas›nçlar›: PO = 20 mmHg
2

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. arayi aç

PCH4= 40 mmHg PHe = 160 mmHg olur. Yan›t C b. Farkl› Kaplardaki Gazlar›n Kar›flt›r›lmas› (S›cakl›k sabit) Afla¤›da verilen örnekteki mant›k izlenerek gazlar›n bas›nç de¤iflimleri bulunur.

Örnek
800 mmHg He(g) 2 litre t°C 1. kap M 200 mmHg CO(g) 3 litre t°C 2. kap

fiekildeki kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p, ayn› s›cakl›kta kaplarda denge kurulursa; I. Kaplar tek bir kap haline gelir ve bas›nç her yerinde eflit hale gelir. Gazlar homojen kar›fl›rlar. II. Her bir gaz›n k›smi bas›nc› ne olur? Her bir gaz için mol ve s›cakl›k sabit kald›¤›ndan bas›nçlar›, hacim ile ters orant›l› olarak de¤iflir. P1.V1 = P2.V2 (P2 = K›smi bas›nç) He için: 800. 2 = P2 .5 PHe = 320 mmHg CO için: 200.3 = P2 . 5 PCO = 120 mmHg PKar›fl›m = PToplam = PHe + PCO PKar›fl›m = 440 mmHg olur. III. E¤er sadece kar›fl›m›n bas›nc› (son bas›nç) istenirse,
P1.V1+P2.V2+........ = PKar. VKar denklemi kullan›l›r.

Örne¤imize bu denklemi uygularsak. 800.2 + 200.3 = PKar.5 PKar›fl›m = 440 mmHg olur.

149

K‹MYA
Örnek
Boflluk

MADDEN‹N HALLER‹

10. SINIF

X gaz› V

M

Y gaz› V h = 25cm

h = 80cm Hg I

II

Hg

Atmosfer bas›nc›n›n 75 cmHg oldu¤u bir ortamda eflit hacimli kaplar aras›ndaki M muslu¤u aç›l›r ve denge kurulursa I. ve II. manometredeki civa seviyeleri kaçar cm olur? I. manometre 15 cm 65 cm 65 cm 52,5 cm 75 cm II. manometre 10 cm 10 cm 25 cm 22,5 cm 75 cm

A) B) C) D) E)

ŒÇ ö z ü m P1.V1 + P2.V2 = PKar. VKar 80.V + 50.V = Pkar. 2V Pkar = 65 cmHg olur. I.manometre kapal› oldu¤undan, Pgaz = h = 65 cmHg olur. II. manometre aç›k uçlu oldu¤undan, Phava = Pgaz + h 75 = 65 + h h = 75 – 65 = 10 cmHg olur. Yan›t B

Örnek
P0=1atm

X(g) 2V,T

Y(g) V,T

h=14cm

fiekildeki kaplar aras›nda musluk aç›l›p kaplarda denge kuruluyor. Son durumda manometrenin kollar›ndaki c›va düzeyleri eflit oldu¤una göre, I. Musluk aç›lmadan önce X in bas›nc› 69 cmHg dir. II. Kar›fl›mda Y nin k›smi bas›nc› 30 cmHg dir. n 23 tir. III. X ve Y gazlar›n›n mol say›lar› oran› X = n Y 15 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yan›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

150

10. SINIF

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.

ŒÇ ö z ü m I. Son durumda c›va düzeyleri eflit oldu¤una göre; Son bas›nç veya kar›fl›m›n bas›nc› 76 cmHg e eflittir. P1.V1 + P2.V2 = Pson . Vson ba¤›nt›s›ndan yararlanarak X in musluk aç›lmadan önceki bas›nc› (P1) bulunur. Bafllang›çta Y nin bas›nc› = P2 = 76 + 14 = 90 cmHg Kar›fl›m›n bas›nc› = Pson = 76 cmHg P1 . 2V + 90.V = 76 . 3V P1 = 69 cmHg (X in bafllang›ç bas›nc›) II. X in k›smi bas›nc›: = P2 .V2 P1.V1 Musluk aç›lmadan Kar›fl›mda önce 69 . 2V = PX . 3V ⇒ PX = 46 cmHg Y nin k›smi bas›nc›: P1.V1 = P2.V2 90 . V = P2 . 3V ⇒ PY = 30 cmHg III. K›smi bas›nçlar gazlar›n mol say›lar› ile orant›l› oldu¤undan PX n X n 46 23 = ⇒ X = =  tir. PY n Y n Y 30 15

Yan›t E

Sürtünmesiz Pistonlu Kaplar 1. Durum
P0 Dengeyi sa¤layan faktör: PX = P0 + Piston a¤›rl›¤›(G) Piston a¤›rl›¤› ihmal edilirse PX = P0 olur.
X(g)

Sürtünmesiz piston (dengede)

fiekil 1

küçült
PHe = P0 olur

V litre
Sürtünmesiz piston He(g) n mol

P0
Denge fiekil 2

a. fiekil – 2 deki kaba ayn› s›cakl›kta n mol He gaz› eklenirse: Dengedeki piston gaz eklendikçe hareket ederek, mol 2n oldu¤unda, gaz hacmi de 2 kat›na ç›kar ve 2V olur. Tekrar piston dengede kal›r. PHe = Po olur. Gaz eklendi¤inde gaz bas›nc› de¤iflmez, gaz hacmi de¤iflir. Gaz yo¤unlu¤u de¤iflmez. Çünkü; gaz›n kütlesi ve hacmi 2 kat›na ç›km›flt›r. d= m 2m = V 2V

151

c. 4 Toplam bas›nç de¤iflmemifltir. Piston durur. fiekil 2 deki kab›n mutlak s›cakl›¤› 2 kat›na ç›kar›l›rsa: Piston hareket ederek 2V hacme ilerler ve dengede kal›r. hacim de¤iflir. 3 3 PHe (n mol) Zaman Gaz yo¤unlu¤u (He: 4. 2n ⇒ olur. fiekil – 2 deki kaba ayn› s›cakl›kta. SINIF b. PCH artar. Pgaz = PHe + PCH = Po olur. S›cakl›k art›fl› gaz bas›nc›n› de¤ifltirmez. n → 3n olunca V → 3V olur. CH4: 16) Bafllang›çta. d1 = 4n gram V litre d2 = 4n gram 2n gram = 2V litre V litre Sonuç: fiekildeki gibi (1 ve 2) sürtünmesiz pistonlu kaplarda. PHe zamanla azal›rken. Gaz›n kütlesi de¤iflmeden. Fakat. 152 . mHe = 4 . gaz›n mol yada s›cakl›¤›n›n de¤ifltirilmesi ile toplam bas›nç de¤iflmez. PHe = Po olur. hacmi de¤ifltirir. 2n mol CH4 gaz› eklenirse. daha az olan gaz eklenirse gaz yo¤unlu¤u azal›r. molekül a¤›rl›¤› kaptakinden daha büyük gaz eklenirse gaz yo¤unlu¤u artar. Olay› grafikle gösterirsek 4 Po = P al›n›rsa 3n → P ve n ⇒ Bas›nç P 2P/3 P/3 0 PToplam PCH (2n mol) 4 P 2P . hacmi artt›¤›ndan gaz›n yo¤unlu¤u azal›r. Sürtünmesiz pistonlu kaplara ayn› s›cakl›kta.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. 2n gram 4 d1 = d2 = 4n gram V litre 12n V litre d2 = (4n + 32n) gram 3V = 36n 3V Gaz yo¤unlu¤u 3 kat›na ç›km›flt›r. n gram Eklenen gaz kütlesi: mCH = 16 .

72 3 â V < 3V oldu¤undan.T2 He için P2 . PToplam = PCH + PHe = 72 cmHg dir. 4 C) Bafllang›çta sadece CH4 ün bas›nc› 72 cmHg iken son durumda toplam bas›nç 72 cmHg oldu¤undan.T1 n2. k›smi bas›nc› azal›r. Toplam → 4n mol CH4 → 3n mol x= B) PHe = ? 72 cmHg x 3n. C›va seviyesi a kolunda 24 cm düfler. son durumda 18 cmHg oldu¤undan azalm›flt›r. He nin bas›nc› bafllang›çta 48 cm Hg iken.10. â V oldu¤undan durur ve dengede kal›r. D) Sistem sürtünmesiz pistonla kapat›lm›fl oldu¤undan. ŒÇ ö z ü m Bafllang›çtaki gaz bas›nçlar› PCH = 72 cmHg ve PHe = 48 cmHg dir. 2V + 48 . V2 kapat Buna göre gazlar›n toplam mol say›s› = 4n dir.R. SINIF Örnek 2 Po 72cmHg 1 Boflluk CH4(g) M He(g) 2V V a ‹deal piston Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Vson 192V 8 Vson = = V olur.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. piston 1 yönünde hareket eder. 4n 4 PT = PHe + PCH 72 = PHe + 54 PHe = 18 cmHg olur.R. denge kuruldu¤unda afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Piston 1 yönünde hareket eder. son bas›nç yine 72 cmHg olur. V = 72 . 153 .72 = 54 cmHg olur. CH4 ün bas›nc› 72 cmHg den düflük olur. Vson 72 . CH4 için P1 .V2 = Pson . Kar›fl›m›n bas›nc› 72 cmHg dir.V1 + P2. 4 Buradan mol say›lar› oran› bulunabilir. Helyumun. CH4 ün k›smi bas›nc› 54 cmHg olur. A) Kar›fl›m›n son hacmi: P1. V1 = n1. 48cm=h S›cakl›klar› eflit ve hacimleri 2V ve V olan yukar›daki kaplar aras›nda M muslu¤u aç›l›p.

72 – 48 = 24 cm de¤iflir. P olur. Buna göre. Piston bafllang›çta V noktas›nda dengededir.2 = P olur. Mol say›s›. Yan›t E Örnek ‹deal piston 1 mol H2(g) T(K). a kolunda düfltü¤ü kadar di¤er kolda da yükselece¤inden 24 : 2 = 12 cm a kolunda c›va seviyesi düfler. Toplam bas›nç 2P P I Zaman 2P P/2 II Zaman PH2 PCH 4 2P P/2 0 III Zaman yukar›daki grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. H2 gaz›n›n k›smi bas›nc›: Önce. 1 den 2 ye ç›kt›¤›nda piston 2V noktas›na kadar sürtünmesiz hareket eder ve durur. Sabit s›cakl›kta gaz eklendi¤inde toplam bas›nç de¤iflmez. II. SINIF E) Kapal› uçlu manometrenin son yüksekli¤i n = 72 cm olur. mutlak s›cakl›kla do¤ru orant›l› de¤iflti¤inden. sonra s›cakl›k 2T(K) e ç›kar›l›yor. V P Engeller 2V fiekildeki sürtünmesiz pistonlu sistemin 2V noktas›nda engeller bulunmaktad›r. Kaba önce ayn› s›cakl›kta 1 mol He gaz› ekleniyor. bas›nç. Sonra s›cakl›k 2 kat›na ç›kt›¤› için bas›nç. bas›nc› yar›ya iner ve P/2 olur. piston 2V de kal›rken toplam bas›nç 2P olur. P . II ve III ŒÇ ö z ü m I. 2 154 . Sonra s›cakl›k 2T Kelvine ç›kt›¤›nda.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. H2 gaz›n›n mol say›s› sabitken hacim 2 kat›na ç›kt›¤› için.

10. T 123 ↓ eflit eflit O halde gazlar›n mol say›lar›. P ⋅ 2 = P olur. He nin mol say›s› 1 oldu¤unda. Durum ‹deal piston 2V 2n mol X(g) t°C 3V 3n mol Y(g) t°C Denge:PX = PY dir. ⇒ = = V2 n 2 3V 3n Sabit s›cakl›kta X ya da Y gazlar› bulunan kaba gaz eklenirse pistonun yeri ve gaz›n bas›nc› de¤iflir. 2 Yan›t E 2. R. kapta toplam 2 mol gaz bulunur. Yan›t E 155 . V1 n1 = V2 n 2 Örnek Yukar›daki flekilde verilen kab›n (2. Eklenen gaz = 12n – 2n = 10n moldür. S›cakl›klar› eflit olan kaplarda pistonun dengede kalma flart›: PX = PY olmal›d›r. s›cakl›k 2 kat›na ç›kar›ld›¤›nda He gaz›n›n bas›nc› da 2 kat›na ç›kar. hacimleri ile do¤ru orant›l›d›r. Gaz eklendikçe ortamdaki bas›nc› artar. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA III. V1 n1 2V 2n dir. Fakat bafllang›çtaki bas›nçtan farkl›d›r. 2 mol gaz 1 mol gaz P bas›nç yaparsa x = P/2 bas›nç yapar. X gaz›n›n hacmi 2V + 2V = 4V olur. Y gaz›n›n molü de¤iflmez.V = n. Son durumda yine gaz hacmi mol say›s› ile do¤ru orant›l› olur. durum için verilen). P. He gaz›n›n k›smi bas›nc›: Bafllang›çta He gaz› olmad›¤›ndan bas›nc› s›f›rd›r. X gaz› bulunan bölmesine ayn› s›cakl›kta kaç mol X gaz› eklenirse Y gaz›n›n hacmi V olur? A) 2n B) 3n C) 5n D) 8n E) 10n ŒÇ ö z ü m Y gaz›n›n hacminin son durumda V olabilmesi için pistonun 2V sa¤a kaymas› gerekir. Tekrar piston dengeye geldi¤inde yine PX = PY olur. V1 n1 4V n x = ⇒ = V2 n 2 V 3n nX = 12n mol olmal›d›r. Bu durumda. Sonra. P ve T eflit oldu¤undan.

Belirli bir s›cakl›kta. suyu iterek tüpe dolar.082 . kapta hem suyun buhar bas›nc› hem de X gaz›n›n bas›nc› görülür.R .0.K‹MYA Gazlar›n Su Üstünde Toplanmas› X (g) Tepkimede oluflan gaz (X) MADDEN‹N HALLER‹ 10. Oluflan O2 gaz›n›n hacmi 410 mL dir. KCIO3(k) Su Toplama kab› O2(g) 27°C de toplama kab›nda yap›lan bas›nç 787 mmHg oldu¤una göre. tepkimeye giren KClO3 kat›s› kaç moldür? (27°C de suyun buhar bas›nc› 27 mmHg) 1 3 1 6 1 9 1 12 1 90 A) B) C) D) E) ŒÇ ö z ü m PT = 787 mmHg = PO2 + Pbuhar 787 = PO + 27 2 PO = 760 mmHg = 1 atm 2 P. toplama kab›nda birikmektedir. 0. S›v›lar her s›cakl›kta buharlaflabildi¤inden. S›v›lar›n buhar bas›nc›.V = n . her s›v›n›n belirli bir buhar bas›nc› vard›r.T 1. 90 156 . hacme ba¤l› de¤ildir. Örnek KClO3 kat›s›. PToplam = PX + Pbuhar olur.300 n= 1 mol 60 3 mol O2 1 60 2 mol KCl x x= 1 mol KClO 3 tepkimeye girmifltir. Bu sistemden yararlan›larak tüpte toplanan gaz ile ilgili hesaplamalar yap›labilir. içi su ile dolu ters çevrilmifl tüpe gönderilir. Oluflan gaz. 2KClO3(k)→2KCl(k) + 3O2(g) denklemine göre oluflan O2 gaz›. flekildeki tüpte ›s›t›l›yor.41 = n. SINIF Su Baz› tepkimelerde oluflan gaz.

T2 → Tepkime sonu Örnek Kapal› sabit hacimli kapta bulunan NH3 gaz›n›n bas›nc› 0. R .n ⇒ x = %50 olur. tepkime bafllang›c› ve tepkimenin son durumu için oranlan›rsa genel olarak istenilen bas›nç hesaplanabilir. V 2 = n1 .10. Ayr›flan: 2x = n mol ⇒x= n 2 n molü ayr›fl›rsa x molü ayr›fl›r 2n mol NH3 ün 100 mol NH3 ün x= 100. T2 0. T1 n2 .4 atm oluyor. V2 n 2. (2n–2x) + x + 3x = 3n 2x = n olur. 2T n2 = 3n mol Bafllang›ç : Tepkime : Sonuç : 2NH3(g) → N2(g) + 3H2(g) 2n – – x 3x –2x (2n – 2x) x 3x Son durumda. 2n Yan›t C 157 .8 2. Buna göre. ‹deal gaz denklemi. V 1 P2 .8 atm dir.4 = 2n . SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA K‹MYASAL TEPK‹MELERDE GAZ BASINCI ve DE⁄‹fi‹M‹ Kimyasal tepkimelerde.T1 → Tepkime bafllang›c› P2. P1. T n2 . R . R . mol say›s› ve s›cakl›k de¤iflebilir. R . NH3 gaz›n›n molce % kaç› ayr›flm›flt›r? A) 20 B) 40 C) 50 D) 60 E) 80 ŒÇ ö z ü m P1 . 2NH3(g)→ N2(g) + 3H2(g) tepkimesi gerçeklefliyor ve kaptaki gaz bas›nc› 2.V 1 = n 1. Kab›n mutlak s›cakl›¤› 2 kat›na ç›kar›ld›¤›nda.

T P0=1atm h2= 14cm I. V2 den hesaplan›r. Tepkime sonunda h2 yüksekli¤i kaç cm olur? A) 8 B) 12 C) 16 Boflluk SO2 gaz› 60 cm = h1 3V. 2V = P2 . T gazlar›n bas›nçlar› ile molleri do¤ru orant›l›d›r. SO2 için: 60. SINIF Örnek fiekildeki kaplar aras›ndaki musluk s›cakl›k de¤iflimi olmadan aç›l›p.manometre II.3V = P2.T Hg Bofl Hg V. manometre 36 46 26 16 40 158 . V = n . önce sabit s›cakl›kta M1 ve M2 musluklar› aç›larak gazlar›n kar›flmas› sa¤lan›yor.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. bafllang›ç s›cakl›¤›na dönülmektedir. 2SO2(g) + O2(g) → 2SO3(g) tepkimesi tam verimle gerçeklefltiriliyor. h2 = 76 – 54 = 22 cm olur. Mol yerine do¤rudan bas›nç kullan›larak soru çözülebilir. 5V ⇒ PSO = 36 cm Hg 2 O2 için: 80 . Yan›t D Örnek Yukar›daki sistemde. manometre kollar›ndaki c›va seviyeleri fark› kaçar cm olur? I. 5V ⇒ PO = 36 cm Hg olur. Tepkime tam verimle h1=75 cm gerçeklefltirilerek. t°C Hg I. V1 = P2 . 2 2SO2(g) + O2(g) → Bafllang›ç : 36 cmHg 36cmHg Tepkime : –36 cmHg –18cmHg Sonuç : 0 18 cmHg 2SO3(g) – 36cmHg 36cmHg PToplam = 18 + 36 = 54 cmHg olur. manometre A) 40 B) 30 C) 50 D) 60 E) 36 II.Manometre D) 22 E) 30 ŒÇ Ö Z Ü M Ayn› hacim ve s›cakl›kta.T V.manometre Son durumda I. Sonra kar›fl›m bir k›v›lc›mla yak›l›yor. Boflluk M 1 M2 O2(g) CO(g) V.Manometre O2(g) 2V. t °C Po = 76 cmHg 4 cm = h2 Hg II. P . ve II. Musluk aç›ld›¤›nda hacim de¤iflti¤inden tepkime olmadan önce herbir gaz›n bas›nc›: P1. R .

75 = 25 cmHg 3 90 PO 2 = = 30 cmHg olur. mol yerine bas›nçlar kullan›larak soru çözülür. 3 Gaz kar›fl›m›nda hacim ve s›cakl›k ayn› oldu¤una göre. PO 2 = 2CO(g) + O2(g) → 2CO2(g) Bafllang›ç : 30 25 0 Tepkime : –30 –15 +30 Son durum : 0 Biten 10 Artan 30 Oluflan Kaptaki toplam bas›nç: PToplam = PO + PCO 2 2 = 10 + 30 = 40 cmHg olur. 4 + 2 .4 atm 10 Gazlar›n kar›flt›r›lmas›nda kullan›lan kaplardan biri pistonlu ise musluklar›n sabit s›cakl›kta aç›lmas› sonucunda genellikle son bas›nç d›fl bas›nca eflit olur.10. mol say›s› ile do¤ru orant›l› oldu¤undan. 10 Ps = 24 = 2. 4 + 0. gaz bas›nçlar› üçte birine düfler. manometre: Pgaz = h ⇒ h1 = 40 cm II. manometre: Pgaz = 76 – 40 = h2 = 36 cm olur. bas›nç. Hacim bas›nçla ters orant›l› de¤iflti¤inden. herbir gaz›n hacmi 3 kat›na ç›kar. 159 . Yan›t A Örnek T M 4 atm Ar(g) T Bofl E 2 atm Kr(g) T 4L 4L 2L Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta musluklar aç›ld›¤›nda toplam bas›nç kaç atm olur? ŒÇ ö z ü m Sabit s›cakl›kta musluklar aç›ld›¤›nda P1V1 + P2V2 + P3V3 = PsVs 4 .2 = Ps . SINIF ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Önce musluklar aç›ld›¤›nda. I.

Bu durumda sistemin son hacmi 2L dir. Vs = 2L 160 .6 atm 2 Ps = 0.1 x 2 + 1 x 1 = Ps . 2 = 1.6 atm.1 x 2 + 1 x 1 = Ps . 2 + 2 .) ŒÇ ö z ü m P1V1 + P2V2 = PsVs 2 .K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10.2L Piston sola yap›flm›flt›r. Örnek Yandaki sistemde musluk sabit s›cakl›kta aç›ld›¤›nda son bas›nç ve sistemin son hacmi kaç olur? 0. Son bas›nc› bulal›m: P1V1 + P2V2 = PsVs 0. 2 ⇒ P2 = 1. P1V1 + P2V2 = PsVs 0. Bu durumda piston C noktas›nda durur. Vs Vs = 5L Ps = 1atm Sabit hacimli kab›n hacmi 2L oldu¤una göre pistonlu kab›n hacmi 3 litredir. Bu durumda e¤er toplam hacim sabit hacimli kab›n hacmi olan 2L den küçük ç›karsa pistonun sola yap›flt›¤› ve son bas›nc›n 1 atm den küçük oldu¤unu anlar›z. SINIF ‹deal piston 2 atm He(g) H2 P0 = 1 atm 2L A B C D Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta musluk aç›ld›¤›nda piston hangi noktada durur? (Bölümler eflit aral›kl› ve her bölme 1L hacmindedir. 2 ⇒ V2 = 1.1 atm He(g) N2 ‹deal piston P0 = 1 atm 2L 1L A B C ŒÇ ö z ü m Pistonlu kap bulundu¤u için öncelikle son bas›nc›n 1 atm oldu¤unu kabul edelim.2 = 0.

6 + 4 + 2 + 3 = 15 mol gaz 3 ‹deal piston 2 mol Ne(g) 6 mol Ne(g) 4 mol He(g) 3 mol He(g) A B C D 15 mol gaz 7 mol He x= 7 V 3 5V hacim x He gaz›n›n hacmi 2V den büyük 3V den küçük olacakt›r. Sisteme. herhangi bir gaz›n mol say›s› ile oran›na eflit olacakt›r. Bu tip sorularda dikkat edilmesi gereken nokta gaz›n bas›nç hacim çarp›m› (P x V) de¤erinin mol say›s› ile orant›l› oldu¤udur. Buna göre son durumda 1. belirtilen gazlar ilave edildi¤inde toplam mol say›s› ile hacim aras›ndaki oran. Bu durumda piston B – C aras›nda durur. 2 mol Ne(g) Ne(g) ‹deal piston 4 mol He(g) 3 mol He(g) A B C D ŒÇ ö z ü m Bu tip sistemlerde kab›n içerisindeki gazlar›n s›cakl›k ve bas›nçlar› ayn› oldu¤u için mol say›s› ile hacim do¤ru orant›l›d›r. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Örnek Yandaki sistemde sabit s›cakl›kta belirtilen gazlar ilave edildi¤inde pistonun yeri neresi olur? (Bölmeler eflit aral›kl›d›r). Örnek P0 = 76 cmHg Boflluk T 40 cm CO(g) 1 Hg V T O2(g) V 24 cm Hg 2 Yukar›daki sistemde musluk aç›l›p CO(g) + P O2(g) → CO2(g) tepkimesi tam verimle gerçeklefliyor ve tekrar bafllang›ç s›cakl›¤›na geri dönülüyor.10. Gazlar›n kar›flt›r›lmas› s›ras›nda e¤er gazlar reaksiyona giriyorsa son gaz bas›nc› basitçe Ps . manometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? 161 . Vs = ns formülü kullan›larak bulunabilir.

Gazlar ve s›v›lar› karfl›laflt›rmam›z gerekirse gazlar bulunduklar› kab›n tamam›na yay›l›rken s›v›lar kab›n fleklini al›r. 2V = 120 V Ps = 60 V Kapal› uçlu monometredeki c›va seviyesi fark› 60 cm dir. Örne¤in kuru buz olarak bilinen kat› CO2 suya at›ld›¤›nda beyaz bir gaz a盤a ç›kacakt›r. fiartlar› seçerken moleküller aras› etkileflimlerin önemli oldu¤u koflullar de¤erlendirilir. V PO = 76 + 24 = 100 cmHg 2 nO = 100 V 2 CO(g) + 1 O2(g) → CO 2(g) 2 40V 100V – 40V – 20V 80V + 40V 40V ns = 80V + 40V ns = 120V Ps . Kat› karbondioksit bulunan su dolu kap e¤imli bir zeminde tutulursa ç›kan gaz öncelikle zeminden afla¤›ya do¤ru akacakt›r. Gaz S›v› Bu durum gaz tanecikleri aras›ndaki etkileflimlerin s›v›n›nkilere göre az olmas›ndan kaynaklanmaktad›r. E¤imli zemine su döktü¤ümüzde ise suyun da akt›¤›n› fark ederiz. Vs = ns P2 . PCO = 40 cmHg nCO = 40 .K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Fakat su s›v› oldu¤u için CO2 gaz› gibi odan›n tamam›na yay›lmayacakt›r. S›v› molekülleri aras›ndaki etkileflim s›v›ya belirli bir hacme sahip olma özelli¤i katacakt›r. SINIF ŒÇ ö z ü m Gazlar›n s›cakl›klar› ayn› oldu¤u için mol say›lar› P x V de¤erleri ile oranlanabilir. kas›tl› olarak moleküller aras› etkileflimlerin ihmal edilebilir seviyede oldu¤u koflullar› seçeriz. Gaz ise kap hangi hacimde ise o hacme sahip olacakt›r. Gaz ve s›v› molekülleri ak›flkand›r. s›cakl›¤a ba¤l› olarak bir süre sonra tüm odaya yay›lacakt›r. 162 . Bu yaklafl›m gazlar›n ideal gaz denklemiyle tan›mlanmas›na yard›mc› olur. SIVILARIN ÖZELL‹KLER‹ Gazlar incelenirken. Maddenin s›v› halinde ise bu durum tam tersine de¤erlendirilir ve moleküller aras› etkileflimleri önemi ortaya ç›kar.

163 . ‹¤nenin yap›ld›¤› metalin yo¤unlu¤u sudan oldukça yüksek olmas›na ra¤men su üzerinde kalmas›n› sa¤layan ve batmas›na karfl› koyan. Bu durum gazlar›n yay›ld›¤›n› gösterir. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA fiimdi bir kolonya fliflesi alal›m ve odan›n bir köflesine koyup kapa¤›n› açal›m. Bu durumda moleküller aras› etkileflimler artar. viskozite gibi özelikler ortaya ç›kar. Baz› böcek türlerinin su üzerinde rahatça hareket etti¤ini ve suya batmad›¤›n› farketmiflsinizdir. Daha sonra odan›n di¤er köflesine gidelim. Bir süre sonra kolonya kokusunu hissedeceksinizdir. Yüzey Gerilimi Yukar›da su üzerine yavaflça b›rak›lan i¤nenin su üzerinde bu flekilde durmas› flafl›rt›c› bir görüntüdür. su molekülleri aras›ndaki bir kuvvetten bahsedebiliriz. KOLONYA Gazlar›n yüksek bas›nç.10. Bu etkileflimler sonucunda yüzey gerilimi. düflük s›cakl›kta idealden sapt›¤›n› biliyoruz. Bas›nç ve s›cakl›k üzerindeki de¤ifliklikler gazlar›n s›v›laflt›r›lmas›na bile imkân sa¤lamaktad›r. Bu iki durumu inceledi¤imizde su molekülleri aras›ndaki etkileflimin sebep oldu¤u bir durumdan bahsetmemiz gerekir.

Bunu sa¤lamak için örne¤in s›v› yüzeyine bir a¤›rl›k etkisi olmal›d›r. Böylelikle olabildi¤ince az molekül yüzeyde kal›r. 164 . Bunun sebebi s›v›n›n yüzey gerilimidir. Bir s›v› damlas› bir yüzey boyunca akarken bir film halinde yay›l›rsa s›v›n›n yüzeyi ›statt›¤›n› söyleriz. fiekilde görüldü¤ü gibi s›v› içerisindeki ve yüzeydeki tanecikler aras›nda bir etkileflim söz konusudur. Ya¤mur ya¤arken suyun küresel damlac›klar halinde düfltü¤ünü görürüz. bir s›v›n›n yüzey alan›n› art›rmas› için gereken enerji olarak tan›mlanabilir. alan Bir s›v›n›n yüzey alan›n› geniflletmek için s›v›n›n içinden yüzeyine do¤ru molekül hareketinin olmas› gerekir. ‹çteki moleküllere göre kendilerini çekecek daha fazla komflu moleküle sahiptirler. Komflu moleküllerin artmas› içteki molekülleri yüzeydeki moleküllerden daha az enerjili bir düzeyde tutacakt›r. ‹çteki moleküller ise her yöndeki komflu moleküller taraf›ndan çekilir. Bu sebeple moleküllerin ço¤u s›v›n›n iç k›s›mlar›na do¤ru hareket etmeye çal›flacakt›r. Bu kuvvetin yapt›¤› ifl s›v› yüzeyinin i¤ne üstüne genifllemesi için gereken enerjiden daha fazla olmad›¤› müddetçe i¤ne s›v› yüzeyinde kal›r. Yüzeydeki moleküller yaln›zca yüzeydeki di¤er moleküller ve yüzeyin alt›ndaki moleküller taraf›ndan çekilir. Yüzey gerilimi. SINIF fiekil.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Toplu i¤nenin s›v› üzerine b›rak›lmas›nda toplu i¤ne s›v› yüzeyine bir a¤›rl›k kuvveti yapar. bir s›v›da moleküller aras› etkileflimleri göstermektedir. Bu nedenle de s›v›lar yüzey alanlar›n› minimuma düflürme e¤ilimindedirler. Küre di¤er geometrik flekillere nazaran daha küçük hacim orant›s›na sahiptir.

SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Bir s›v›n›n yüzeyi ›slatmas› ya da küresel damlac›klar halinde yüzey üzerinde kalmas› “adhezyon” ve “kohezyon” kuvvetlerine ba¤l›d›r. Kohezyon kuvvetleri benzer moleküller aras›. Yüzey s›n›r› d›fl bükeydir. Suyun cam ve baz› dokumalar› ›slatmas›n›n sebebi budur. Kohezyon > Adhezyon 165 . Bu durum suyun temizlikte kullan›lmas›n› sa¤lar. adhezyon kuvvetlerinin kohezyon kuvvetlerinden büyük olmas› ise damlan›n da¤›lmas› için yap›lan iflin s›v›n›n ›slatmas› için gereken enerjiyi karfl›lamas›n› sa¤lar. adhezyon kuvvetleri ise farkl› moleküller aras›ndaki kuvvetlerdir. Musluktan damlayan suyun kürecik halinde uzamas› ve damlan›n küresel olmas› kohezyon kuvvetleriyle ilgilidir. Çay barda¤›n›n taba¤a yap›flmas›nda adhezyon kuvvetler etkilidir. Adhezyon > Kohezyon C›va. Kohezyon kuvvetlerinin adhezyon kuvvetlerinden büyük olmas› damlan›n biçimini korumas›n›. cam› ›slat›r. Su C›va Su. Yüzey s›n›r› iç bükeydir. cam› ›slatmaz.10.

ak›fl h›z›n› azaltan bir iç sürtünme meydana getirir. Damlalar yüzeyde kendi fleklini muhafaza eder. a¤açlardaki odun borular›n›n suyu yüksek dallardaki yapraklara kadar ulaflt›rmas›nda görülür. Bu durumda d›fl bas›nç. K›saca s›cakl›k art›fl› viskoziteyi düflürür. 166 . Viskozite Bir s›v›n›n akmaya karfl› gösterdi¤i direnç olarak tan›mlanabilir. Bir s›v› akarken. Benzer etkiler süngerin suyu çekmesinde. T›bbi laboratuvarlarda kan al›rken kullan›lan yöntemlerden birisi de kapiler yöntemidir. Moleküller aras› kuvvetlerin art›fl› viskoziteyi de art›racakt›r. SINIF Bir yüzeyin ›slanmas› Su temiz bir cam yüzey de bir film halinde yay›l›r. Kan üzerine kapiler (k›lcal boru) tutuldu¤unda kan kendili¤inden kapiler içinde yükselir. bu bas›nç fark›n› ortadan kald›rmak için s›v› sütununu kapilere do¤ru iter. Bir s›v› içerisindeki kohezyon kuvvetleri. Moleküllerin kinetik enerjisi artt›kça moleküller aras› çekim kuvvetlerinin azalmas› sebebiyle viskozite düfler. K›lcal tüpün çap› azald›kça s›v› daha fazla yükselir. Yüzey s›n›r›n›n alt›ndaki bas›nç çok az düfler. ya¤ ve su molekülleri aras›ndaki adhezyon kuvvetyeri damlan›n yay›lmas› için yeterli olmaz. K›lcall›k Etkisi (Kapilarite) S›v›lar›n yüzey gerilimleri sonucunda ince k›lcal tüplerde gözlenen yükselme veya alçalma olay›d›r.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. s›v›n›n bir bölümü di¤er bölümlere göre daha hareketlidir. Moleküller aras› kuvvetlerle k›smen ilgilidir. S›v› ile kapiler (k›lcal boru) aras›ndaki büyük adhezyon kuvvetleri sebebiyle s›v› kapilerin iç çeperlerinde ince bir film halinde yay›l›r. Etil alkol ve su gibi viskozitesi düflük s›v›larda bu etki zay›ft›r. E¤er yüzey ya¤lan›rsa.

S›v› fazda tanecikler aras› çekim kuvveti önemlidir. y›ld›zlar. molekül ya da iyonlar olabilir. Kat›. 167 . s›v›. gaz ve plazma. Maddenin plazma hâline günefl. nebula ve spektroskop içerisinde çizgiler halinde görülen ›fl›¤› örnek olarak verebiliriz. Kat›. Ak›flkan yap›lar› sayesinde difüze olurlar. Kat›da tanecikler s›k› istiflidir. gliserin bu s›v›lara örnek olarak verilebilir. Süzme bal elde edilirken petek bal ›s›t›l›r ve bal›n viskozitesi azal›r. Bulunduklar› kab›n fleklini al›rlar.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. y›ld›r›m. Viskozitesi yüksek olan s›v›lara viskoz s›v› denilir. Bunun için kat›larda belirli bir düzen vard›r. ak›flkanl›¤› artar. elektronlar ve çekirdek vard›r. motor ya¤›. Kat› taneciklerde. Gaz faz›nda tanecikler her yönde gelifligüzel ve sürekli hareket ederler. HAL DE⁄‹fi‹MLER‹ Maddenitemel Halleri ve Hal De¤iflimleri n Fiziksel Bas›nç ve s›cakl›¤a ba¤l› olarak maddenin bafll›ca dört fiziksel hali vard›r. S›v›lar ise düzen yönünden kat›lar ve gazlar aras›nda yer al›rlar. aralar›ndaki ba¤lar çok güçlüdür. Bu sebeple düzensizlik artacakt›r. Kat›. S›v›lar tanecikler aras› etkileflimleri sayesinde ak›flkan bir yap›ya sahiptirler. Böylelikle bal›n petekten ayr›lmas› kolaylafl›r. s›v› ve gaz› k›saca inceleyelim: Kat› S›v› Gaz Kat› hâlden gaz hâline do¤ru gidildikçe maddenin alaca¤› enerji ile birlikte tanecikler aras› boflluk artacakt›r. s›v› ve gazlarda bafll›ca genel tanecikler atom.10. Bal. Gazlar ise düzensizli¤in en fazla oldu¤u fazd›r. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. aurora (kutup ›fl›klar›). Plazmada ise iyonlar. tanecikler aras› çekim kuvvetleri oldukça hakim iken gazlarda özellikle yüksek s›cakl›k ya da düflük bas›nç alt›nda tanecikler aras› çekim kuvveti önemsenmeyecek kadar küçüktür.

atom. Buharlaflma Süblimleflme Erime Kat› Yo¤unlaflma S›v› K›ra¤›laflma Madde ›s› verir. HAL DE⁄‹fi‹MLER‹ Kat› ve s›v› fazda bulunan moleküller. 3. gaz fazda bulunan moleküllere göre birbirine çok yak›nd›r. Hal de¤iflimleri ve bunlarla ilgili terimler afla¤›daki flekilde verilmifltir.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. Atomdan d›fl yörünge elektronlar›n›n kopmas› sonucuda pozitif yüklü iyonlar ve serbest elektronlar oluflur. Çekim kuvvetlerinin yenilmesinde etkilidir. akma hareketi yaparlar. ›s› al›fl – verifli ile gerçekleflir. Donma Maddelerin hal de¤iflimleri. kat› fazda tanecikler aras› çekim kuvvetleri daha etkindir. S›v› molekülleri ise. Bu s›cakl›¤a erime noktas› denir. SINIF For Evaluation Only. Bu kar›fl›ma “plazma” denir. Kat› faz›n s›v› fazdan en önemli fark›. Bu durumda molekül. Bulunduklar› kab›n. Saf bir kat› ›s›t›l›nca belli bir s›cakl›kta erimeye bafllar. Plazma yüksek s›cakl›kta oluflabildi¤i gibi yüksek bas›nç alt›nda da oluflabilmektedir. Is›t›lma esnas›nda kat› ya da s›v›ya verilen ›s› kinetik enerji olarak etkir ve taneciklerin titreflimini artt›r›r. Gaz Madde ›s› al›r. Erime süresince s›cakl›k sabit kal›r. Günefl Y›ld›r›m Nebula Aurora (Kutup Ifl›klar›) Yüksek s›cakl›klara kadar ›s›t›lan gazlar önce atomlar›na ay›rl›r. moleküllerinin daha düzenli dizilmifl olmas›d›r. Bu nedenle. iyon ve elektrondan oluflan bir kar›fl›m meydana gelir. Moleküller yer de¤ifltirmezler.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Maddede depolan›r. 2. Hal De¤iflimleri ve Is› Maddenin bir fiziksel halden di¤erine geçmesine hal de¤iflimi denir. sürtünerek yer de¤ifltirebilir. sadece titreflim hareketi yaparlar. Erime ya da kaynama esnas›nda verilen ›s› potansiyel enerji olarak etkir. Kaynama esnas›nda da ayn›d›r. Bir maddenin erime noktas› donma noktas›na eflittir. Hal de¤iflimleri ve genel ilkeler: artirir 1. doldurabildikleri k›sm›n›n fleklini al›rlar. 168 .

44 kkal → H2O(s) 1 mol molar erime 1 mol 18 g ›s›s› 18 g –177°C C2H5OH(k) + 1. tanecikler aras› çekim kuvvetlerinin büyüklü¤ünü gösterir. 14 46 gram x 1mol C2H5OH 2.736 kkal 2. 1 mol C2H5OH(k) için x x= 1. SINIF E 1)Erime. 46 = 96.736 kkal ›s› gerekir. kaç gram C2H5OH kat›s›n› tamamen s›v› hale getirir? (C2H5OH: 46) ŒÇ ö z ü m 1 mol H2O(k) için 1. Saf kat›lar›n molar erime ›s›s›. 1 molünü tamamen s›v› hale geçirmek için gerekli ›s›d›r. Erime Is›s› Kat› + Is› 3 S›v› MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Molar erime ›s›s›: Erime noktas›nda bulunan bir kat›n›n. 1. Molar erime ›s›s›n›n büyüklü¤ü.9 mol H2O(k) için x = 2.14 kkal → C2H5OH(s) 1 mol molar erime 1 mol ›s›s› Örnekteki molar erime ›s›lar› incelenirse.9 mol H2O kat›s›n› tamamen s›v› hale getiren ›s›. 10 mol C 2H 5OH( k) 1.10 . Örnek Yukar›daki örnekte verilen molar erime ›s›lar›na göre. maddeden maddeye de¤iflen ay›rt edici bir özelliktir. Örnek 0°C H2O(k) + 1.10.14 kkal 2.10 mol C2H5OH x = 2. 169 . O halde sudaki moleküller aras› çekim kuvvetleri daha güçlüdür.6 gram kat›y› eritir. 44 kkal x 1. su için daha büyük oldu¤u görülür. 736 = 2.

Molar buharlaflma ›s›s›: Belirli bir s›cakl›kta 1 mol s›v›n›n.n Kat› ji a er PE En KE A Zaman 0 fiekil I KE: Kinetik enerji PE: Potansiyel enerji 1700 B Kat› Q1 0A 90 erime Q2 240 Q3 800 Q4 1000 Is› (kal) C E D E Gaz Kaynama S›v› 300 fiekil II Q: Al›nan ya da verilen ›s› (kal) Is› hesaplamalar›nda 2 formül kullan›l›r.Δt 2.) m = Kütle (gram) Δt = S›cakl›k fark› (°C) 170 .c. ›s› alarak gaz faz›na geçmesine buharlaflma denir. 1700 S›v›–gaz E art i k. 1. Örnek 100°C H2O(s) + 9.n erj S›v› PE En KE B Erime ›r.72 kkal → H2O(g) molar buharlaflma ›s›s› Suyun molar erime ve buharlaflma ›s›lar› karfl›laflt›r›ld›¤›nda.) Kaynarken Q = m. 10 gram X kat›s›n›n dü-zenli ›s›t›lmas› s›ras›nda s›cakl›k – zaman ve s›cakl›k – ›s› grafikleri afla¤›da verilmifltir. Kat› ve s›v› ›s›n›rken: Q = m.Lb (yo¤unlaflma için de ayn›d›r. molar erime ›s›s›ndan daha büyüktür. SINIF For Evaluation Only.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. molar buharlaflma ›s›s›n›n daha büyük oldu¤u görülmektedir. tamamen gaz haline geçmesi için gerekli ›s›d›r. S›cakl›k(°C) S›cakl›k(°C) D Kaynama Gaz ar. Buharlaflma esnas›nda moleküller aras› ba¤lar koptu¤undan. Erirken Q = m. E¤er olay kaynama s›cakl›¤›nda gerçeklefliyorsa buna da kaynama denir. Buharlaflma Is›s› Yo¤unlaflma S›v› + Is› 3 Gaz Buharlaflma Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. saf bir maddenin molar buharlaflma ›s›s›.Le (donma için de ayn›d›r.K‹MYA 2) Buharlaflma. Bir s›v›n›n. 3) Hal De¤iflim Grafikleri sil Örnek Saf X kat›s›n›n 1 atm bas›nçta erime noktas› 300°C ve kaynama noktas› 1700°C dir. 300 zal Kat›–S›v› C e.

s›v›n›n tümü gaz olur.10. Lb Lb = 1000 – 800 = 20 kal /g 10 Örnek –30°C'de 10 gram buzun (H2O(k)) ›s›nma grafi¤ini çizelim ve tamamen gaz haline geçmesi için gerekli ›s›y› hesaplayal›m. kinetik enerji olarak etkir.cs. ck . • C noktas›nda erime biter. cs . • Madde. Q2 = Erimede al›nan ›s› Q2 = m. 1000–800 = 10 .°C .ck. Lb = 540 kal/g S›cakl›k (°C) 100 Kaynama (S+G) E 0 –30 Erime t› ka K+S Q1 Q 2 s›v › Q3 Q4 Is› (kal) 171 . (Su için Lb = 540 kal/gram) Grafiklerin incelenmesi ve maddelerin baz› ›s›lar›n›n hesaplanmas› A – B aral›¤›: • Kat› ›s›n›r.4 kal g. Le ⇒ Le = 15 kal/g D – E aral›¤›: • D noktas›nda kaynama bafllar.°C 10 (1700 – 300) 1400 B – C aral›¤›: • B noktas›nda erime bafllar. kinetik enerji fleklinde etkir. Q3 = m. ald›¤› ›s› Q3 kaloridir. • Madde. • Is›. 300 ck = 90 = 0. Q4: Buharlaflma için al›nan ›s› Q4 = m. 03 kal 3000 g. (E noktas›na kadar) Su için.ΔT (ck : Kat›n›n ›s›nma ›s›s›) 90 = 10 . (Δt = 0) • Is› potansiyel enerji olarak etkir ve depolan›r.Le formülü ile hesaplan›r.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.°C Le = 80 kal/g . SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. • Kat› – s›v› heterojen iki faz vard›r.°C C – D aral›¤›: • S›v› ›s›n›r.(1700 – 300) 800 – 240 cs = = 560 = 0. • Maddenin ald›¤› ›s›. csu = 1 kal/g. 240 – 90 = 10 . • Is›. c: Öz ›s› (›s›nma ›s›s›): Saf bir maddenin 1 gram›n›n s›cakl›¤›n› 1°C artt›rmak için gerekli ›s›d›r.5 kal/g. (Buz için 0. homojen fazdad›r. E noktas›nda kaynama biter. s›cakl›k artar. homojen fazdad›r. Q1 = m. ck = 0. (Buz için Le = 80 kal/gram) Lb: Buharlaflma ›s›s›: Saf bir s›v›n›n 1 gram›n› tamamen gaz haline getirmek için gerekli ›s›d›r. s›cakl›k artar.ΔT 800–240 = 10 . su için = 1 kal/gram) artirmak Le: Erime ›s›s›: Erime s›cakl›¤›ndaki 1 gram saf kat›y› tamamen eritmek için gerekli ›s›d›r.5 kal/gram.Lb formülü ile hesaplan›r. • Maddenin ald›¤› ya da verdi¤i ›s›: Q1 formülü ile hesaplan›r. (Δt = 0) • S›v› – gaz heterojen iki faz vard›r.

1 kkal = 1000 kal dir. Le = 80 kal / gram) A) 0°C de 2m gram su B) 0°C de su – buz kar›fl›m› C) 0°C de 1. 40° C ye kadar so¤utuldu¤unda.°C . Δt = 50. ›s›n›rken ald›¤› ›s›ya eflittir.30 = 150 kal Q3 = m.K‹MYA Q1 = m.cs.0. Kapta son s›cakl›k ve su – buz kütlesi afla¤›dakilerden hangisi olur? (csu = 1kal/gram.540 = 5400 kal Qtoplam = 150 + 800 + 1000 + 5400 = 7350 kal Örnek 100°C deki 50 gram su buhar› yo¤unlaflt›r›l›p. 0. Lb = 50 x 540 = 27000 kal ›s› verir. 30000 kal = 30 kkal dir. kaç kkal ›s› a盤a ç›kar? (Lb= 540 kal/gram.ck. Q2 = m. Yan›t D 40 Is›(kal) 100 S›cakl›k (°C) B) 15 C) 27 D) 30 E) 60 Yo¤unlaflma Q1 So¤uma Q2 0 27000 30000 Örnek 0°C deki m gram buz ile 40°C deki 2 m gram su ›s›ca yal›t›lm›fl bir kapta kar›flt›r›l›p ›s›l denge sa¤lan›ncaya kadar bekleniyor.5. SINIF Q4 = m.60 = 3000 kal Qtoplam = Q1 + Q2 = 27000 + 3000 = 30. buharlaflma s›ras›nda ald›¤› kadar ›s› verir.Lb = 10.Δt = 10.000 kal ›s› verir.5m gram su.5m gram buz D) 5°C de 2m gram su E) 10°C de 2m gram su 172 . S›v›n›n so¤umas› s›ras›nda verdi¤i ›s›.80 = 800 kal MADDEN‹N HALLER‹ 10.Δt = 10. Q1 = m.100 = 1000 kal Q2 = m.1. csu. csu = 1 kal /gram°C) A) 3 ŒÇ ö z ü m Madde yo¤unlafl›rken.Le = 10.1.

Bu e¤ri üzerindeki noktalar. 1. 173 . H2O nun hem kat›. OB e¤risi. 40 = 80m kal ›s› verir. kat› 5 s›v› denge durumunu gösterir.Δt 0 Q = m. Q = m. Her maddenin deneysel verilerle elde edilmifl farkl› bir faz diyagram› vard›r. Le Q = m.10. buzun tamam›n› eritir. AO e¤risi. 2.Le Is› (kal) Is› al›fl – verifli s›cakl›k eflitleninceye kadar devam eder. Yan›t A Üçlü Faz Diyagram› Bir maddenin fiziksel halini belirleyen iki ana faktör vard›r. Suyun verdi¤i ›s›. Örne¤in. S›cakl›k ve bas›nç de¤ifltikçe maddeler farkl› fiziksel hallerde görülebilirler. Q = m. Buzun tamam›n›n erimesi için. SINIF ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA S›cakl›k(°C) 40 Q = m.01 10.0 S›cakl›k (°C) Diyagram›n yorumu. Verilen bas›nç ve s›cakl›¤›n kesiflti¤i nokta hangi bölgeye düflerse madde o fiziksel haldedir. 1. 80 = 80m kal ›s› gerekir. Δt = 2m. suyun faz diyagram› afla¤›da verilmifltir. 3. kat› 5 buhar denge durumunu belirtir.006 A O Gaz C 0 0.csu. Bu e¤ri üzerindeki noktalar de¤iflik bas›nçlarda maddenin erime ve donma s›cakl›klar›n› gösterir. hem s›v› hem de gaz faz›n›n ayn› anda gözlendi¤i s›cakl›k ve bas›nc› gösteren noktad›r.csu. Buz üzerindeki bas›nç art›fl›yla erime noktas›n›n düfltü¤ünü bu diyagramda görebiliyoruz. O noktas›na üçlü nokta denir. Bunlardan biri ortam›n s›cakl›¤› di¤eri ise. 4. Bas›nç (atm) 1 B S›v› Kat› 0. de¤iflik bas›nçlarda maddenin süblimleflme ve k›ra¤›laflma s›cakl›klar›n› gösterir. bas›nçt›r. Son s›cakl›k 0°C dir ve kapta 2m gram su bulunur. 40°C deki su 0°C ye kadar.

II ve III C) Yaln›z III 174 . kaynama noktas›n›n 100 °C oldu¤u görülüyor. hem kat›. Bu e¤ri üzerindeki noktalar de¤iflik bas›nçlarda suyun kaynama ve yo¤unlaflma s›cakl›klar›n› gösterir. II.2 atm ve –57°C ye karfl›l›k gelir. I. yarg› do¤rudur. Yan›t E 4) Buharlaflma. 6. I. SINIF 5. Buharlaflma. normal kaynama noktas› denir.2 atm den yüksek bas›nçlarda CO2 kat›s› (kuru buz) erir veya CO2 s›v›s› kaynayabilir. CO2. 1 atm bas›nçtan çizilen do¤ru sadece kat› ve gaz bölgelerini kesti¤inden.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Maddelerin 1 atmosfer bas›nçta eridi¤i s›cakl›¤a normal erime noktas›. III. Örnek Bas›nç (atm) Kat› 5.2 atm den yüksek bas›nçtan çizilen do¤ru hem kat› hem s›v›. s›v› 5 gaz denge durumunu gösterir.III. OC e¤risi. Buna göre. Aç›k sistemlerde buharlaflma: Buharlaflma: S›v› yüzeyindeki s›v› moleküllerinin gaz faz›na geçmesidir. 5. yarg› do¤rudur. II. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I D) I ve III ŒÇ ö z ü m I.2 atm ve –78°C de.2 1 S›v› Gaz S›cakl›k (°C) –78 –57 CO2 bilefli¤inin faz diyagram› yukar›da verilmifltir. yarg› do¤rudur. Kaynama: Belirli bir d›fl bas›nç ve s›cakl›kta s›v›n›n her noktas›ndan moleküllerin koparak kabarc›klar halinde s›v›dan ayr›lmas›d›r. Buhar Bas›nc› a. Su üzerindeki bas›nç art›fl›yla kaynama noktas›n›n artt›¤›n› yine bu diyagram üzerinde görebiliyoruz. CO2 s›v› halde görülmez. B) Yaln›z II E) I. maddenin s›v› oldu¤u her s›cakl›kta gerçekleflir. Kat› – s›v› – gaz faz›n kesiflti¤i üçlü nokta 5. Normal bas›nçta CO2 s›v› halde görülmez. hem de gaz bölgelerinden geçer. 5. Normal bas›nçta (1 atm) suyun donma noktas›n›n 0°C. II. hem de gaz halde bulunur. kaynad›¤› s›cakl›¤a. 5. hem s›v›. III.

IV.) Örnek Eter. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Aç›k kaplarda buharlaflma. Buharlaflma h›z›: II > III olur. buharlaflma X(s) X(g) Buharlaflma ve h›z› nelere ba¤l›d›r? 1. eter molekülleri aras›ndaki ba¤dan çok kuvvetlidir.10. 5. buharlaflma h›z› artar. S›cakl›k artt›kça. (Rüzgarl› havalarda çamafl›rlar daha h›zl› kurur. buharlaflma h›z› ve miktar› artar. Çünkü sudaki hidrojen ba¤lar›. S›v› moleküllerini birbirine ba¤layan ba¤lar kuvvetli ise buharlaflma h›z› düflüktür. buharlaflma h›z›n› artt›r›r. I 2S Saf su 40°C 3 100 cm III S Saf su 25°C 100 cm3 II 2S Saf su 25°C 3 100 cm IV S Tuzlu su 25°C 100 cm3 S›v›lar›n buharlaflma h›zlar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? (S : Yüzey alan›) A) I > II > III > IV D) I > II = III = IV ŒÇ ö z ü m I. 2. kapta s›v› bitinceye kadar devam eder. nünkinden daha genifltir. Buharlaflma. Tuzlu suyun buharlaflma h›z› en düflüktür. Dolay›s›yla buharlaflma h›z› en büyüktür. 3. S›v›n›n safs›zl›¤› artt›kça (kat› çözerek) buharlaflma h›z› düfler. Yan›t A B) I > III > II > IV E) I = II = III > IV C) I > II = III > IV 175 . S›v›n›n cinsine ba¤l›d›r. kaptaki s›v›n›n yüzeyi III. II. s›cakl›¤a ba¤l›d›r. Örnek Afla¤›daki kaplardaki s›v›lar ayn› ortamdad›r. S›v› üzerinde hava ak›m› olmas› (rüzgar). 4. Buharlaflma. kab›n hem yüzeyi daha genifl hem de s›cakl›¤› en yüksektir. Yüzey geniflledikçe. s›v› yüzeyine ba¤l›d›r. sudan daha h›zl› buharlafl›r.

1. Kapal› Sistemlerde Buhar Bas›nc› (Denge Buhar Bas›nc›) Hava + Alkol buharlar› Hg fiekil I S›v› (Alkol) Hg fiekil II Hava h=Denge buhar bas›nc› fiekil –1 deki kaba bir miktar s›v› alkol konulursa. denge buhar bas›nc› yüksek ü olur. alkol buharlaflmaya bafllar. Çünkü s›cakl›k artt›kça. Moleküller aras› çekim kuvvetleri zay›f olan s›v›lar›n. BUHAR BASINCI (a) Buharlaflan moleküller (b) Yo¤unlaflan moleküller (c) Buhar faz›ndaki moleküller Bir kaba saf su koyup cam fanusla kapat›ld›ktan sonra sistemin dengeye ulaflmas› yukar›daki gibi gösterilmifltir. SINIF For Evaluation Only.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. buhar molekül say›s› ve moleküllerin h›z› artar. Çünkü. buharlaflma Alkol (s›v›) yo¤unlaflma Her s›v›n›n belirli bir s›cakl›kta belirli bir buhar bas›nc› vard›r. S›v› ile buhar› aras›nda denge kuruldu¤u anda ortamdaki buhar›n yapm›fl oldu¤u bas›nca “s›v› – buhar denge bas›nc›” denir. bu s›v›lar h›zl› buharlaflt›¤›ndan. S›cakl›k artt›kça. artar. Monometrenin sa¤ kolunda c›va seviyesi buharlar›n yapt›¤› bas›nçtan dolay› yükselmeye bafllar. belirli bir s›cakl›kta oluflan buhar molekül say›s› fazla olur. Kapta oluflan buharlar. H›z Buharlaflma Yo¤uflma Zaman tdenge grafi¤i çizebilir.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. bir taraftan da yo¤unlaflma bafllar. 2. S›v›n›n cinsine ba¤l›d›r. S›v›lar›n buhar bas›nc›. s›v› yüzeyine çarpt›klar›nda. (c) durumu sistemin dengeye ulaflt›¤› an› temsil etmektedir. Alkol (gaz) 176 .

SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA 3. ba¤l› de¤ildir.) a) Sabit s›cakl›kta pistonu afla¤› do¤ru itmek. He gaz›n›n bas›nc› artar. S›cakl›k sabit ise denge buhar bas›nc›. Toplam bas›nç He gaz› ile A buhar›n›n bas›nçlar› toplam›na eflittir. • Bu durumda toplam bas›nç azal›r. s›cakl›k artt›kça s›v›lar›n buhar bas›nc› artm›flt›r. ‹deal piston He(g) A(b) A(s) (He gaz› A s›v›s›nda çözünmüyor.10. A(s) ↑ A(b) ↓ b) Sabit s›cakl›kta pistonu yukar› çekmek. safs›zl›k. Ayn› s›cakl›kta moleküller aras› çekim kuvveti zay›f olan (çok uçucu) s›v›lar›n buhar bas›nc› daha yüksek olmaktad›r. S›v›n›n safs›zl›¤› artt›kça. birim hacim⎝V ⎠ deki molekül say›s› ile do¤ru orant›l›d›r. ‹deal pistonlu kapta bulunan bir s›v›ya baz› ifllemler uyguland›¤›nda ortamdaki de¤iflimler afla¤›da verilmifltir. 1. 2. ⎛n⎞ Çünkü dengedeki sistemde. • Piston afla¤› do¤ru itildi¤inde A buhar› s›k›fl›r ve fazla olan buhar tanecikleri yo¤uflarak A s›v›s›na dönüflür. ⎜ ⎟ birim hacimdeki buhar molekülleri say›s› sabit kal›r. PT = PHe + PA ↑ ↑ → 177 . 3. buharlaflma h›z›n› azalt›r. Alkol. Kapta baflka bir gaz bulunmas›na. PT = PHe + PA ↑ ↑ → S›cakl›k sabit oldu¤u için A n›n buhar bas›nc› sabit kal›r. Bas›nç. Çünkü. Kab›n hacmine. S›v› miktar›na. sudan daha uçucudur. denge buhar bas›nc› düfler. • Bu ifllem sonucunda kaptaki toplam gaz bas›nc› artar. Örnek 15°C ve 40°C deki su ve alkolün denge buhar bas›nçlar› afla¤›daki tabloda verilmifltir. 15°C 24 mmHg 55 mmHg 40°C 61 mmHg 134 mmHg Su: Alkol: Örnekten anlafl›ld›¤› gibi.

Pistonlu kaplarda piston serbestken toplam bas›nç s›cakl›k art›fl›ndan etkilenmez. Ayn› s›cakl›kta buhar bas›nc› büyük olan s›v›n›n moleküller aras› çekim gücü ve kaynama noktas› küçüktür. SINIF S›cakl›k sabit oldu¤u için A n›n buhar bas›nc› sabit kal›r. Hacim yar›ya indi¤i için Argon (Ar) gaz›n›n bas›nc› 2 kat›na ç›kar. S›cakl›k art›fl› s›v›n›n buhar bas›nc›n› art›r›r. • Piston yukar› çekildi¤inde A buhar›n›n hacmi artar ve A s›v›s› buharlaflarak buhar miktar›n› art›r›r. Böylelikle sistem dengeye gelir. He gaz›n›n bas›nc› azal›r. Örnek ‹deal piston 3V 2V V X(s) Ar(g) X(b) 1 atm bas›nc› alt›nda bulunan yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta piston 2V konumuna getirilip sabitlendi¤inde kaptaki toplam bas›nc›n 126 cmHg oldu¤u tespit ediliyor. PT = PHe + PA ↓ → ↑ He gaz›n›n hacminin art›fl›yla bas›nc› azal›r. S›cakl›k art›fl›n›n helyum gaz›n›n k›smi bas›nc›na etkisi bu azalmaya engel olamayacak seviyede kal›r. Yaln›zca hacim artar.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. 178 . A) 6 ŒÇ ö z ü m Bafllang›çta PT = PAr + Px ⇒ 76 = PAr + Px Piston 2V konumuna getirildi¤inde X in buhar bas›nc› de¤iflmez. A(s) ↓ A(b) ↑ c) S›cakl›¤› art›rmak (piston serbest) . Buna göre X s›v›s›n›n buhar bas›nc› kaç cmHg dir?(S›v›n›n hacminin de¤iflmedi¤i kabul edilecektir. Ar gaz› X s›v›s›nda çözünmüyor). PT = 2PAr + Px 126 = 2PAr + Px 2/PAr + Px = 76 2PAr + Px = 126 PAr = 50 cmHg Px = 26 cmHg B) 16 C) 26 D) 50 E) 100 Yan›t C Ayn› s›cakl›kta farkl› s›v›lar›n buhar bas›nçlar› k›yaslanarak moleküller aras› çekim gücü ve kaynama noktalar› hakk›nda yorum yap›labilir.

2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. Bu durumda kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki K.V de¤erleri olarak kabul edelim.5 cm dir.V 4 B) 27. H2O alt indis Pgaz .5 D) 75 E) 77.N = B > A fleklindedir. Yan›t B 179 . SINIF A(b) A(s) t °C Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. ‹ki gaz›n kar›flt›r›l›p tepkime vermesi sonucunda ortamda oluflan s›v› haldeki suyun buhar bas›nc› toplam gaz bas›nc›na eklendi¤inde kaptaki toplam bas›nç bulunur. Örnek P0 = 76 cmHg Boflluk 50 cm CH4(g) t °C O2(g) 24 cm Hg Hg Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta CH4(g) + 2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(s) V V tepkimesi tam verimle gerçekleflti¤inde kapal› uçlu manometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? (t °C de PH2O = 2.5 cmHg Kapal› uçlu monometredeki c›va seviyesi fark› 27. B(b) B(s) t °C Yukar›daki s›v›lar›n ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›nçlar› aras›nda Buhar bas›nc› ⇒ PA > PB iliflkisi vard›r.5 C) 52.5 nO = 100.10. nCH = 50.5 cmHg) A) 25 ŒÇ ö z ü m Reaksiyona giren gazlar›n kar›flt›r›lmas› sonucundaki gaz bas›nc›n› hesaplamak için gazlar›n mol say›lar›n› P.5 = 27.V 2 CH4(g) + 2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(s) 50V 50V 100V –100V +50V 50V Pgaz = Vs = ns +100V 100V Gaz faz›nda sadece 50V mol gaz bulunur. 2V = 50V ⇒ Pgaz = 25 cmHg PT = Pgaz + PH O2= 25 + 2.

4 atm. X(g) Y(g) X(s) Ayn› s›cakl›kta hacim 10 litreden 5 litreye indirilirse. toplam bas›nç kaç atm olur? (Y gaz›.) A) 15 ŒÇ ö z ü m Bir s›v›n›n bahar bas›nc› s›cakl›k de¤iflmedi¤i veya içerisinde bir baflka madde çözünmedi¤i müddetçe de¤iflmez. PX = 1 atm olur. PX = Denge buhar bas›nc› sabittir. X s›v›s›nda çözünmüyor. PY = Gaz bas›nc›. 180 . Bu nedenle musluk aç›ld›¤›nda her iki s›v›n›n da buhar bas›nc› de¤iflmeyece¤i için toplam bas›nç s›v›lar›n buhar bas›nçlar› toplam›na eflit olacakt›r. Hacim ile de¤iflmez. gaz bas›nc› iki kat›na ç›kar. SINIF Boflluk X(b) X(s) Y(b) Y(s) 20 cm 34 cm Hg Hg 2 1 Yukar›daki sistemde musluk sabit s›cakl›kta aç›l›p yeterince beklendi¤inde 1. hacim yar›ya inerse. Y gaz›n›n k›smi bas›nc›. X in buhar bas›nc›. X ve Y birbiri içinde çözünmüyor.K‹MYA Örnek Boflluk MADDEN‹N HALLER‹ 10. Ptoplam = 1 + 8 = 9 atm olur. Yan›t C Örnek Piston Piston Piston P1 P2 Hava h X buhar› X s›v› fiekil I 2P1 P2 Hava X buhar› X s›v› fiekil II h 2 P1 2 P2 Hava 2h X buhar› X s›v› fiekil III fiekil I deki kaba ayn› s›cakl›kta flu ifllemler uygulan›yor.) A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 E) 12 ŒÇ ö z ü m S›cakl›k sabit oldu¤undan. monometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? (S›v› hacimleri ihmal edilmifltir. 1 atm dir. PT = Px + Py = 34 + 20 = 54 cmHg Yan›t E Örnek Piston B) 17 C) 32 D) 37 E) 54 fiekildeki sistemde toplam bas›nç 6 atm ve gaz›n hacmi 10 litredir. PY = 8 atm olur.

Bu de¤ifliklikler sonucu. PX(g) =780 – 650 = 130 mmHg dir. X(s) miktar› artar. X(g) molekül say›s› iki kat›na ç›kar.10. ye b) I. He(g) X(g) X(s) 27°C Pt = 620 mm Hg Bu s›cakl›kta X in denge buhar bas›nc› kaç mmHg dir? (27°C de X in buhar bas›nc›= 20 mmHg dir. (P1 + P2 ) > ⎜ Toplam bas›nç azal›r. Phava azal›r. h yüksekli¤i MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA h ye düflürülüyor. X(s) miktar› azal›r. Phava artar. ye ⎞ + P2 ⎟ ⎠ (P1 + P2 ) < (2P1 + P2 ) Toplam bas›nç artar. den ⎛ P1 ⎝2 II. b) Piston çekilerek. den II. fiekil III deki durumu olufluyor. X(g) molekül say›s› yar›ya düfler. 2 fiekil II deki durum olufluyor. PX de¤iflmez. PX de¤iflmez.) A) 30 B) 40 C) 60 D) 80 E) 130 ŒÇ ö z ü m Pt = PHe + PX 620 = PHe + 20 27°C de PHe = 600 mmHg He gaz› için: T1 = 27 + 273 = 300 K T2 = 52 + 273 = 325 K ⎪ P1 T1 ⎫ 600 300 = = ⎬ P2 T2 ⎭ P2 325 52°C de PHe = 650 mmHg dir. kaptaki toplam bas›nc›n ve s›v›–gaz molekülleri say›s›n›n de¤iflimi a ve b için nas›ld›r? ŒÇ ö z ü m a) I. Yan›t E 181 . h yüksekli¤i 2h seviyesine ç›kar›l›yor. SINIF a) Piston itilerek. Örnek fiekildeki sistemin s›cakl›¤› 52°C ye ç›kar›ld›¤›nda toplam bas›nç 780 mmHg oluyor.

E¤er d›fl bas›nç 1 atm (760 mmHg) ise bu durumdaki s›cakl›¤a da "normal kaynama noktas›" denir. Normal kaynama noktalar› (K): K3 > K2 > K1 dir. Saf bir s›v›n›n kaynama noktas›: 1. 20°C de suyun buhar bas›nc› 17. S›v› üzerindeki d›fl bas›nç artt›kça kaynama noktas› artar. Buhar bas›nc› 1atm Eter Alkol Su P1 P2 P3 25 35 78 100 S›cakl›k (°C) Grafi¤in yorumu: Buhar bas›nçlar›: Su Alkol Eter P3 P2 P1 Ayn› s›cakl›kta (25°C).K‹MYA c. Moleküller aras› ba¤lar› kuvvetli olan s›v›lar›n buhar bas›nc› düflük. S›v›n›n cinsi ile de¤iflir. Örne¤in. "Belli bir s›cakl›kta buhar bas›nc› büyük olan s›v›n›n kaynama noktas› düflük olur. su 100°C de kaynarken. eterin 440 mmHg dir. d›fl bas›nca eflit oldu¤u durumdur. saf suyun 100°C de ve etil alkolün 78°C de buhar bas›nçlar› 760 mmHg dir. (Pbuhar = Pd›fl) eflitli¤ine daha çabuk ve daha düflük s›cakl›kta ulafl›r. Suyun 1 atm bas›nçtaki normal kaynama noktas› 100°C dir." yorumu yap›labilir. 182 . Etil alkolün normal kaynama noktas› ise 78°C dir. Buna göre. Buradan s›v› cinsine göre. Bu durumda s›cakl›k yükseltildi¤inde eter daha çabuk kaynayacakt›r. 1 atm d›fl bas›nçta. 3. Safs›zl›k artt›kça kaynama noktas› artar. Pbuhar Kaynama: S›v›n›n buhar bas›nc›n›n. S›v›n›n bu durumdaki s›cakl›¤›na "kaynama noktas›" denir. 2. Buhar bas›nçlar› (P): P1 > P2 > P3 Ayn› d›fl bas›nçta (1 atm). eter 36°C de kaynar. Kaynama ve Kaynama Noktas› MADDEN‹N HALLER‹ 10.5 mmHg iken. SINIF Pd›fl Aç›k kapta ›s›t›lan bir s›v›n›n s›cakl›¤› yükseldikçe buhar bas›nc› da yükselir. s›v› üstündeki d›fl bas›nca eflit oluncaya kadar devam eder ve bu anda s›v› kaynamaya bafllar. Bu yükselme s›v›n›n buhar bas›nc›. Örne¤in. Pbuhar = Pd›fl S›v› ›s›t›l›yor. Yani buhar bas›nc› ile kaynama noktas› ters orant›l›d›r. kaynama noktalar› yüksek olur.

S›v›lar ayn› ortamda olduklar›ndan buhar bas›nçlar›. b) Ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›çlar›: (25°C de) II > I > III tür. Kat›y› oluflturan taneciklerin belirli bir düzlemde üç boyutlu olarak dizilmesiyle oluflan yap›ya “kristal örgüsü” denilir. 183 . ayn› d›fl bas›nca eflitlenir. KATILAR Amorf Kat›lar Kristal kat›lar • ‹yonik kristaller • Kovalent kristaller • Moleküler kristaller • Metalik kristaller Amorf Kat›lar Bir kat›n›n oluflumu çok h›zl› gerçeklefliyorsa atom veya moleküller s›ralanacak zaman› bulamazlar ve kristal yap›ya göre farkl› pozisyonlarda bir araya gelirler. III. II. Saf su Etil alkol Tuzlu su MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA yukar›daki s›v›lar›n. Amorf kat›lara baflta cam. Kat›lar iki ana bafll›k alt›nda toplanabilir. Çünkü s›v›lar kaynarken Pbuhar = Pd›fl olur. tereya¤› ve lastik gibi örnekler verilebilir. Bu tip kat›lara “amorf kat›lar” denir.10. iyon ya da moleküllerinin düzenli bir biçimde s›ralanmas›yla meydana gelen kat›lard›r. SINIF Örnek I. Amorf yap›daki cam›n görünümü Kristal yap›daki cam›n görünümü Kristal Kat›lar Atom. daha sonra mum. AMORF VE KR‹STAL KATILAR Kat›lar Tüm maddeler yeterince so¤utulduklar›nda kat› hale geçerler. ruj. a) Ayn› ortamda kaynarken buhar bas›nçlar› iliflkisi: I = II = III tür. Cam›n amorf yap›s›nda SiO2 molekülleri düzensiz olarak bir araya gelir.

Grafit. kristal örgüye sahip kat›lard›r. NaCl Kristali CsCl Kristali ‹yonik kat›lara en baflta NaCl yi daha sonra CaF2. NOT : Örgü enerjisi ne kadar yüksek ise kristalin erime noktas› o kadar yüksek olur. MgO gibi örnekleri verebiliriz. ‹yonik kristallerin yap›s›nda iyonik ba¤ ile ba¤l› tanecikler bulunur ve bu tanecikler aras›ndaki çekim gücü yüksektir. b) K o v a l e n t K r i s t a l l e r Örgü noktalar›ndaki atomlar. Elmas. Yaln›z ›s› verilerek eritilebilir. afl›nd›rma ve kesme arac› olarak kullan›l›r. siyah. Anyonlar›n büyüklü¤ü genel olarak katyonlardan fazla oldu¤u için aralar›ndaki boflluklara katyonlar yeryeflir. CsCl. ZnS. Kristal kat›lar› dört ana bafll›k alt›nda inceleyebiliriz. elektronlar›n› ortaklafla kullanarak bir arada durmaktad›r. iyonun kendili¤inden gaz faz›na geçmesine engel olacak kadar büyüktür. SINIF Bu kristal örgünün özelliklerini gösteren en küçük k›sma “birim hücre” denir.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. a) ‹ y o n i k K r i s t a l l e r ‹yonik ba¤l› bilefliklerin meydana getirdi¤i. Örgü enerjisi. Tabakalar› aras›nda zay›f etkileflimler bulunur. 184 . Bu nedenle iyonik kat›lar süblimleflemez. parlak ve elektri¤i ileten bir kat›d›r. Elmas›n tersine grafit yumuflakt›r. ‹yonik kristallerin önemli özellikleri • • Yüklü parçac›klardan (anyon ve katyon) oluflmalar› Anyon ve katyon büyüklüklerinin farkl› olmas› Bu kat›larda iyonlar› kristal yap› içerisinde tutan temel kuvvet elektrostatik itme çekme kuvvetleridir. Kovalent ba¤lar kristal örgü içerisinde üç boyutlu bir a¤ yap›s› meydana getirirler ve çok kuvvetli olmalar› bu tip kristallerin erime noktalar›n›n yüksek olmas›n› ve sert olmalar›n› sa¤lar.

Amonyak (NH3). SO2 gibi polar moleküllerde dipol – dipol.10. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA NOT : Kovalent ba¤larda elektronlar›n k›smen hareketsiz bir flekilde yo¤unlaflmas› sebebiyle kovalent kat›lar elektri¤i genellikle çok az iletir. Kuru buz Buz Naftalin Moleküler kristallerin yap›s›ndaki ba¤lar. Bu moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleri Van der Waals. özellikleri metalik kristallerin elektron bulutlar›n›n hareketlili¤inden kaynaklanmaktad›r. su(H2O) ve hidrojen florür (HF) bilefliklerinin kat› hallerinde ise hidrojen ba¤lar› etkilidir. • Kolayl›kla tel ve levha haline getirilebilirler. dipol dipol ve hidrojen ba¤lar›d›r. Böylelikle bak›r levha halini al›r. iyonik ve kovalent kristallerin yap›lar›ndakine göre daha zay›f olduklar› için moleküler kristallerin erime noktalar› ve sertlikleri iyonik ve kovalent kristallerinkinden düflüktür. Örne¤in moleküler kristal olan sakkaroz 184 °C de k›smen parçalan›r ve oluflan ürünlerin kar›fl›m› yumuflak yap›l› karameldir. bak›r (II) oksit parçalan›r. Çünkü çekiç darbesiyle bak›r metalinin yap›s›nda çok say›da elektron yer de¤ifltirmesine ra¤men elektron bulutu da¤›lmay›p elektronlar›n yeni yerlerinde kalmas›na sebep olur. Örne¤in çekiç darbesiyle bak›r. 185 . CO2 (kuru buz). levha haline getirilebilirken. • Kendine özgü parlakl›klar› vard›r. c) M o l e k ü l e r K r i s t a l l e r Örgü noktalar›nda moleküllerin bulundu¤u kristal örgülü kat›lard›r. d) M e t a l i k K r i s t a l l e r Ayn› metalin katyonlar› belirli bir düzene göre yerleflirler ve tüm kat› boyunca elektron bulutlar›yla çevrili olarak bulunurlar. Bu ölçüde elektron denizinde çekirdeklerin düzgün dizilimi gibi düflünülebilir. Naftalin (C10H8) gibi apolar moleküllerde Van der Waals. + + + + + + + + + + + + Herhangi bir metal iyonuna ait olmayan elektron bulutu Metalin + yüklü iyonu Metallerin. • Is› ve elektri¤i iyi iletirler.

63 kkal/mol dür. Bir maddenin molar buharlaflma ›s›s›. molar erime ›s›s›ndan daha büyüktür. ›s›s› artt›¤› halde s›cakl›¤› yükselmez. Bu enerjinin kayna¤› ya da nedenini araflt›r›n›z. 6. SINIF 1. Sodyum klorürün molar erime ›s›s› 6.2 kal Na için: 27. Naftalinin. Nedenini belirtiniz. S›v› haldeki bir madde ›s›t›ld›¤›nda önce s›cakl›¤› yükselir. Bu enerjinin türü nedir? a) NaCI(k) ve Na(k) maddelerinin erime noktalar›n› karfl›laflt›r›p. 5. Na: 23) Yan›t: NaCI için: 116. (NaCI: 58. Yan›t: a) Eflittir.K‹MYA YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10. canl›lar›n durumu ne olurdu? Güneflte kimyasal ya da fiziksel olaylar yoktur. b) Her iki kaptaki buhar molekül say›lar›n› belirtiniz.8 kkal/mol. b) N2 = 2N1 186 . b) Bir mol NaCI kat›s›n› eritmek için gereken ›s› ile ayn› koflullarda yaklafl›k kaç mol Na(k) eritilebilir? Yan›t: 10 kat c) NaCI(k) ve Na(k) maddesinin 1 er gram›n› eritmek için gerekli ›s›y› hesaplay›n›z. Ar› maddelerin. 100°C yukar›da ya da 100°C daha afla¤›da olsayd›. Naftalin gibi maddeler. s›v›daki tanecikler.5.Kap S›v› eter (20˚C) II. Bu olaya süblimleflme denir. Dünyadaki s›cakl›k de¤erleri flu anki duruma göre. kat› halden s›v› hale geçmeden do¤rudan gaz haline geçerler. kat›y› oluflturan tanecikler kendili¤inden yer de¤ifltirme hareketi yapmazken. sodyum metalinin molar erime ›s›s› 0. Bir madde gaz halinden. Is› vermeye devam edilip kaynamaya bafllad›¤›nda. yer de¤ifltirme hareketi yaparlar. kat› halden ›s›t›nca s›v› hale geçmesini sa¤lamak için ne yap›labilir? a) Her iki kaptaki buhar bas›nçlar›n› karfl›laflt›r›n›z. Eter buharlar› V m gram S›v› eter 20˚C I. s›v› hale geçerken. d›flar› enerji verir. Niçin? 7. nedenini belirtiniz. 1 atm bas›nçta ›s›t›ld›klar› zaman. 3. erime ›s›s› (kal/gram) ve molar erime ›s›s› (kal/mol) de¤erlerinden hangisi. madde hakk›nda daha güvenilir karfl›laflt›rma yapma imkan› verir? Niçin? 8.4 kal 4. Belirli kütledeki bir maddenin s›v› ve kat› halindeki hacim fark› çok azd›r. Buna ra¤men.Kap Eter buharlar› ve Helyum gaz› 2V 2m gram Yukar›daki kaplarda bulunan eter buharlar› için. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 9. Kat› ve s›v› fazda maddeyi oluflturan tanecikler yo¤un flekilde bir arada bulunurlar. Is› nereye harcan›r? Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 2.

5 kal/gram. Nedenini belirtiniz. a) HgO(k) → Hg(s) + 1/2O2(g) denklemle gösterilen olay bir hal de¤iflimidir. fakat içine konulan yumurta deniz seviyesine göre daha geç pifler. Aç›k bir kapta ›s›t›lan suyun. yukar›lara ç›k›ld›kça hava bas›nc› düfler. Madde (H2) Hidrojen (H2O) Su (NaCl) Sofra tuzu Fiziksel hali Gaz S›v› Kat› Bu fiziksel hal farkl›l›klar›n› nas›l aç›klars›n›z? (1H.5 kal/gram. ( ) h) 1 atm bas›nçta.88 kkal 13. ( ) c) Bir madde süblimleflirken ›s› al›r. ( ) f) Ar› bir maddenin 1 gram›n›. Kaynama noktas›nda bulunan 72 gram suyu. Is› 43°C dereceydi. 110°C de buhar hale getirmek için gereken ›s›y› hesaplay›n›z. Afla¤›da verilen cümlelerin karfl›s›na do¤ru ya da yanl›fl diye belirtiniz. kaynamalar› s›ras›nda.10. tamamen buhar haline getirmek için gerekli ›s› kaç kkal dir? (Suyun molar buharlaflma ›s›s› = 9. 1 atmosfer bas›nç ve 25°C de. 1350 kal ›s› verilirse.700 kal d) Yüksek bir da¤›n tepesinde su çabuk kaynar. ( ) g) Dün hava çok s›cakt›. Eskiflehir ovas› ve Uluda¤'›n tepesindeki kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? Büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. kaynama noktas›nda s›v› halden gaz hale geçirmek için gereken ›s›dan küçüktür. sudan yüksektir. 11Na. etil alkolün buhar bas›nc›. s›v› hale geçirmek için gereken ›s› miktar›d›r. 30 gram. ( ) b) Molar erime ›s›s›. 1 gram kat›y›. 8O. (csu= 1 kal/gram. –10°C deki 30 gram buza. 10°C deki suyu. 12. H2O = 18) Yan›t: 38. ( ) e) Çok uçucu s›v›lar›n. belirli bir s›cakl›ktaki buhar bas›nc› düflük olur. cbuhar = 0. Yan›t: ‹zmir > Eskiflehir > Uluda¤ Nedeni. ( ) 14. baz› maddelerin fiziksel halleri afla¤›daki tabloda verilmifltir. son s›cakl›¤› ve fiziksel hali ne olur? (Cbuz= 0. erime noktas›nda kat› halden s›v› hale geçirmek için gereken ›s›. SINIF YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI K‹MYA 10. ‹zmir. Lbuz = 540 kal/gram) Yan›t: 17. ( ) 15. 25 g buz 187 . 17CI) 11. Lbuz = 80 kal/gram) Yan›t: 0°C de 25 g su.72 kkal.

sonra H2S nin kokusu duyulur.43 mol 1. k›sa bir süre sonra laboratuvar›n her yerindeki ö¤renciler bu kokuyu duyabilir. 1 molünün hacmi 28. Helyum dolu balonun daha çok söndü¤ü. hacminin küçüldü¤ü gözlenir. a) –281°C nin alt›nda kat›d›r. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) ‹ki balon bir yere as›l›p. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 188 . 1 molünün hacmi 24. c›va damlas› afla¤›ya do¤ru inmeye bafllar. a) Bu gaz› normal koflullarda bulunan bir kaba doldurmak istenilirse. Yukar›da verilen hacim farkl›l›klar›n› nas›l aç›klars›n›z? 2. c) Normal koflullarda gazd›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. C›va damlas› Musluk 25˚C fiekil I Su banyosu Buzlu su fiekil II fiekil III 3. Molekül a¤›rl›¤› 32 olan oksijen gaz› (O2). ‹ki ayr› çocuk balonuna. Hidrojen sülfür (H2S). Balonun fliflme olay›n› nas›l aç›klars›n›z? a) Balonlar fliflirildikten sonra b›rak›ld›klar›nda. (fiekil 2) Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) Cam boru flekil II deki su banyosuna konulup. (Solunmamas› gerekir. keskin kokulu bir gazd›r. SINIF For Evaluation Only. 25°C de.2005-2008 YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10.) a) Bu iki gaz›n bulundu¤u kaplar›n musluklar› laboratuvar›n bir köflesinde aç›lsa. oldukça zehirli bir gazd›r. Belirli bir yüksekli¤e ç›k›nca patlar. Musluk kapat›ld›¤›nda. di¤erine karbondioksit gaz› (CO2) gönderilerek flifliriliyor. 4. 120 atm bas›nç alt›nda sat›l›r. Daha sonra. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? c) Helyum dolu balon aç›k havaya b›rak›l›rsa yükselmeye bafllar. CO2 dolu balon yere düfler. kab›n hacmi kaç litre olmal›d›r? b) Çelik silindirde kaç mol O2 gaz› vard›r? Yan›tlar: a) ∼ 4397 litre b) ∼ 194. çürük yumurta kokulu olup. su banyosu ›s›t›l›rsa. Ticari olarak oksijen gaz› (O2) 40 litrelik çelik silindirlerde. Amonyak (NH3).1 cm3 tür. c›va damlas› yukar› do¤ru yükselmeye bafllar. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) E¤er musluklar ayn› anda aç›l›rsa. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? a) Yukar›da verilen flekil I deki çok ince kesitli koyu renk (3 mm) borunun tepesinden 1 damla c›va s›v›s› eklendi¤inde. ayr› ayr› olmak üzere birine Helyum gaz›. borunun alt ucundaki musluk aç›l›p. 1 molünün hacmi 22400 cm3 tür. b) –281°C ile – 183°C aras›nda s›v›d›r. c›van›n afla¤›ya inmedi¤i görülüyor. önce NH3 ün. c›va damlat›l›rsa c›va afla¤› do¤ru akar. bir–iki gün bekletilirse.1 cm3 tür. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? arayi aç 5. Helyum dolu olan balon yukar› do¤ru yükselerek uçarken. c›van›n akmas› durur. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? c) fiekil II deki su banyosuna –20°C de buz parçalar› konulup (flekil III) beklenirse.

ideal gaza yak›nl›k yönünden s›ralay›n›z. H: 1) Yan›t: 0.7 mmHg b) 40 mmHg c) 60 mmHg 10. He S›cakl›k 20°C 200°C 200°C Kab›n s›cakl›¤› sabit hacimde. CH4 III.5 atm 0. a) 54°C ye ç›kar›l›rsa b) 127°C ye ç›kar›l›rsa c) 327° C ye ç›kar›l›rsa her bir ifllemde gaz bas›nc› kaç mmHg olur? Yan›tlar: a) 32. kaplarda denge kurulmas› sa¤lan›yor.8 litre olan çocuk balonlar›n›n kaç tanesini fliflirir? (CO2: 44) Cevap: 600 balon Yan›t: CH4 : 1. 1–Bütin.3 kg karbondioksit (CO2) varsa. (C4H8) gaz›n›n. s›cakl›k. bu gaz ile normal koflullarda her birinin hacmi 2. ayn› hacimli kapta 100°C deki bas›nc› yaklafl›k kaç mmHg olur? Yan›t: 683. 5 litrelik bir yang›n söndürücüde 3.10. bas›nç ve molekül a¤›rl›klar› verilen gazlar›. SINIF 6.5 gram/litre Ayn› miktar gaz›n.2 atm Ne : 3 atm 11. Yukar›da. 0°C ve 0. S›cakl›k de¤iflmedi¤ine göre. 8.2 atm bas›nçtaki özkütlesi kaç gram/litredir? (C: 12. 1000 x Bas›nç (mmHg) 500 0 100 273 S›cakl›k (˚C) fiekilde ideal bir gaz›n bas›nc›n›n. CO2 II. He(g) Is›t›c› 27˚C K‹MYA Bas›nç 2 atm 0. fiekildeki cam balondaki He gaz›n›n bas›nc› 30 mmHg dir.15 mmHg 189 . Yan›t: III > II > I 3 atm CH4(g) 4 litre 5 atm Ne(g) 6 litre Ayn› s›cakl›ktaki yukar›da verilen kaplar›n muslu¤u aç›l›p. s›cakl›kla de¤iflimi verilmifltir. YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. kar›fl›m dolu gazlar›n k›smi bas›nçlar› kaçar atmosfer olur? 7.5 atm MA 44 16 4 Gaz I.

Buna göre. kaptaki gazlar›n mol say›lar› aras›nda nX > nY > nZ fleklinde s›ralama vard›r. Y gaz› 50 mm Hg 4 Bas›nç (atm) X gaz› Z gaz› 100 mm Hg Boflluk 3 2 100 mm 1 0 5.6g/cm3.6. Y.6 11. Kab›n muslu¤u k›sa bir süre aç›l›p kapand›¤›nda. 2.4 Hacim (litre) fiekildeki büyük kapta X gaz›. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? Ayn› gaz›n hacim ve s›cakl›¤› eflit olan kapal› uçlu ve kollar›nda su yerine c›va bulunan manometre ile bas›nc› ölçülürse h yüksekli¤i kaç cm olur? (dHg: 13. ÇÖZÜMLÜ TEST 4. bir X molekülünün kütlesi kaç gramd›r? A)16 D) 16 6.4 litredir. X gaz›n›n difüzyon (yay›lma) h›z› en büyüktür. II. 6 A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. dsu: 1g/cm3) A)90 B)90. 32 gram X gaz›n›n 0°C s›cakl›k ve 2 atm bas›nç alt›nda hacmi 22.10 23 B)32 E) C)16. Afla¤›daki gazlardan hangisinin ortalama kinetik enerjisi en büyüktür? (He: 4. 10. 3. CO2: 44) A) 273 K de He B) 300 K de CH4 C) 100° C de CO2 D) 127° C de He E) 273° C de CH4 Buna göre.2 E) 4. cam balonlarda ise Y ve Z gazlar› bulunuyor.8 22. CO2 gaz›n›n kütlesi kaç gramd›r? (C: 12. SINIF 750 mmHg X gaz› h = 204 cm X(g) Y(g) Z(g) Su I.4 190 .2 16. Gazlar›n ortalama kinetik enerjileri eflittir. Z gazlar› vard›r.13.K‹MYA 1.10 23 32 6.02. 6 D)15 E) 15 13. 02. III. fiekildeki kapta mol say›lar› eflit olan X.10 23 6. Z gaz›n›n molekül kütlesi en küçüktür. O: 16) A) 44 B) 22 C) 11 D) 2. X gaz› için h = 204 cm su olarak ölçülmüfltür. Buna göre. CH4: 16. fiekildeki manometrenin kollar›nda su bulunmaktad›r. Bu gazlar›n bas›nçlar›n›n karfl›laflt›r›lmas› için hangisi do¤rudur? A) Y > X > Z B) X = Y = Z C) X > Y > Z D) Z = Y > X E) Z > X > Y Bir miktar CO2 gaz›n›n 273°C de bas›nç – hacim de¤iflim grafi¤i yukar›da verilmifltir. 02. 6 C) 90 13.

kap 6n mol Y(g) 2V K II. kab›n musluk aç›lmadan önceki bas›nc› kaç mmHg dir? A) 600 B) 200 C) 160 D) 100 E) 60 11. gaz bas›nçlar›n›n de¤iflimi grafikteki gibi olmaktad›r. kap Zaman Hg fiekil II fiekildeki balonlar›n s›cakl›k ve hacimleri eflit oldu¤una göre toplam molekül say›lar› (N) için N1 oran› kaçt›r? N2 A) 2 3 B) 3 2 C) 1 3 D) 3 4 E) 4 3 Kaplar aras›ndaki musluk s›cakl›k de¤iflimi olmadan aç›l›p beklenirse. Buna göre. 6 gram He gaz›na II.10. Buna göre. 400 Bas›nç (mmHg) I. SINIF 7. Aradaki musluk s›cakl›k de¤iflmeden aç›l›p denge kuruldu¤unda. kap n mol X(g) V Po = 80cmHg 40 cm Hg Yukar›daki grafik ayn› s›cakl›kta olan. Gazlar›n k›smi bas›nçlar› eflit olur. denge kuruldu¤unda II. CO2: 44) A) 176 B) 132 C) 88 D) 22 E) 4 fiekildeki kaplar›n s›cakl›klar› eflittir. kaptaki bas›nç 600 mmHg oluyor. Kar›fl›m›n bas›nc› 280 cmHg olur. I. 2P II P I V Hacim (litre) Bas›nç (atm) I. kap 340 II.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. II. Yandaki manomet760 mmHg reli kapta ayn› s›15 g C2H6 cakl›kta. kalan gaz›n Hg bas›nc› (P) ve h yüksekli¤i afla¤›dakilerden hangisi olur? (C2H6:30) P 480 240 640 720 480 h 280 80 120 20 140 12. kaptaki bas›nç kaç mmHg'dir? A) 1200 B) 1000 C) 700 D) 600 E) 500 191 . P0 = 750 mmHg 10. kaptaki bas›nç 80 cmHg azal›r. kap X gaz› 400 mmHg 4L I. II. m gram CO2 gaz›na aittir. I. I. X(g) Y(g) P0 = 750 mmHg X(g) Z(g) 250 mm Hg fiekil I Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. kap A) B) C) D) E) Ayn› s›cakl›kta olan yukar›daki kaplar aras›ndaki M muslu¤u s›cakl›k de¤iflimi olmaks›z›n aç›l›p. III. 2L He gaz› 800 mmHg I. kap M 4L He gaz› P=? II. musluk aç›lmadan önce II. 8. kap X gaz› 1L II. cam balondan 5 gram C2H6 gaz› ç›kar›ld›h=40 mm ¤›nda. Buna göre "m" kaçt›r? (He: 4. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z II B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 9.

2m 2 E)2m. O2: 32.2 mol CO bulunan kapta. Kapal› bir kapta kütleleri 32 fler gram olan CH4 ve SO2 gazlar› bulunmaktad›r. fiekil I deki cam borudaki c›va yüksekli¤i (h) kaç cm dir? A) 14 B) 10 C) 6 D) 4 E) 2 17. bölme Buna göre. I. SINIF For Evaluation Only. m 2 D) B) m . I. Buna göre.2 g He D) 2.) A) B) C) D) E) 3 2 4 1 2 de durur de durur de durur – 2 aras›nda durur – 3 aras›nda durur 15. n mol H2 gaz› 2V 0 Sürtünmesiz piston 1 2 3 4 5 14. V hacimli bir kapta kütleleri m gram olan CH4.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. III. Bu kaba n mol daha H2 gaz› eklenip. CH4 ün k›smi bas›nc› 800 mmHg dir. He nin k›smi bas›nc› 100 mmHg dir. Bu kaba ayn› s›cakl›kta afla¤›dakilerden hangisi ilave edilirse bas›nç 600 mmHg olur? (He: 4.8 g CO E) 28 g CO 18. s›cakl›k 147°C ye ç›kar›l›rsa pistonun konumu ne olur? (0. C) m 2 m .1 mol He ve 0. ye O2 ve SO2 gazlar› bulunmaktad›r.m 2 m . II. bölmeye eklenen gaz›n mol say›s› kaçt›r? A) n B) 3n C) 5n D) 8n E) 12n 192 . Sürtünmesiz piston 2n mol X gaz› 2V 2.3. II ve III Yukar›da fiekil II deki kaplar aras›nda musluk sabit s›cakl›kta aç›ld›¤›nda sistemin son bas›nc›. SO2: 64) A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Kinetik enerjiler eflittir.4 g He B) 0. fiekildeki kab›n 2. SO2: 64) A)m.2.8 g He C) 1. bölme Y gaz› 3V 1. 0.5 fleklinde iflaretlenen bölmeler eflit aral›kl› ve V hacimlidir.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. CO: 28) A) 0. bölmesindeki X gaz›n›n hacmi yar›ya ininceye kadar ayn› s›cakl›kta Y gaz› ekleniyor. Ayn› s›cakl›kta kaba 96 gram SO2 gaz› eklenirse k›smi bas›nçlar› eflit olur.4. Her bir gaz›n k›smi bas›nçlar›n›n O2 e eflit olmas› için CH4 ve SO2 gazlar›n›n kaptaki kütleleri s›ras›yla afla¤›dakilerden hangisi olmal›d›r? (CH4: 16. 16. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (CH4: 16. SO2 gaz›n›n k›smi bas›nc› 200 mmHg oldu¤una göre. fiekil I deki X gaz›n›n bas›nc›na eflit hale geliyor. Po =76 cmHg t°C He(g) h X(g) fiekil I Hg 90 cm Hg 2V fiekil II t°C Ne(g) 60 cm Hg V 13.1. 2m 4 fiekilde kapta 7° C de n mol H2 gaz› vard›r.

25 0.4 litre hacimli kapta 0°C de bir mol He gaz› ve 122 gram KClO3 kat›s› bulunmaktad›r.50 1.50 0. O: 16) A) 3800 D) 190 B) 1900 E) 5 C) 380 21. KCIO3(k) → KCI(k) + 3/2O2(g) 1mol He(g) kapat KCIO3(k) Zaman Zaman Zaman 0°C. HCI(g) 300 mmHg V litre t °C NH3(g) 400 mmHg V litre t °C fiekildeki kaplar aras›nda musluk aç›ld›¤›nda.6 mol CO gaz› tam verimle. II ve III tepkimesi tam verimle gerçeklefltiriliyor. Bas›nç P 0 I 0 II 0 III Gaz›n özkütlesi Fe2O3 ün mol say›s› 23.50 0. Sabit hacimli bir kapta.75 0. ayn› s›cakl›kta oluflan B2 gaz›n›n k›smi bas›nc› kaç mmHg olur? A) 800 B) 750 C) 600 D) 400 E) 300 H2(g) O2(g) 20°C h = 240 mm Hg Tepkime tam verimle tamamland›¤›na göre. 22. h yüksekli¤i kaç mm olur? (20°C de suyun buhar bas›nc› 24 mmHg dir.5 mol Y2 gazlar› varken bas›nç 5 atmosferdir. s›cakl›k tekrar 20°C ye düflürülüyor. Fe2O3(k) + 3CO(g) → 2Fe(k) + 3CO2(g) denklemine göre tepkimeye giriyor.50 0. Sabit hacimli bir kapta 1 mol X2 ve 1.4 L Bu olay için çizilen yukar›daki grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only.25 X2Y3(g) 0.75 0. Bu kapta sabit s›cakl›kta.10. Tepkime tamamlan›p bafllang›ç s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde kaplardaki bas›nç kaç mmHg olur? A) 40 B) 50 C) 100 D) 200 E) 500 24. Buna göre son durumdaki bas›nç kaç mmHg dir? (K: 39.50 0. HCI(g) + NH3(g) → NH4CI(k) denklemine göre HCI ve NH3 gazlar› aras›nda tepkime tam verimle gerçeklefliyor.50 0.22 . 2AB3(g) 2 2AB2(g) + B2(g) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.25 0.5 atmosfer oldu¤unda. Yandaki kapta mol say›lar› eflit olan H2 ve O2 gazlar› bir k›v›lc›mla patlat›l›p.) A) 60 B) 84 C) 120 D) 144 E) 168 20. KCIO3 kat›s›n›n tamam› ayr›flt›r›ld›¤›nda s›cakl›k 273 °C olarak ölçülüyor.25 193 .25 Y2(g) 0.75 0. Cl: 35. sabit s›cakl›kta 1 mol kat› Fe2O3 ve 0. X2(g) + 3/2Y2(g) → X2Y3(g) tepkimesi gerçeklefliyor. kaptaki gazlar›n mol say›lar› kaç olur? X2(g) A) B) C) D) E) 0. fiekildeki 22.75 0. Kab›n bas›nc› 3. Boflluk 1200 mmHg bas›nc›nda 4 mol AB3 gaz›n›n V hacimli kapta % 50 si ayr›flt›¤›nda. Kap ›s›t›larak. SINIF 19.

Yan›t A 2. mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l›d›r. 2 . 6 L oldu¤u noktalar seçilsin. 02. 6 1.5. T 4. Manometrenin kollar›nda su bulundu¤undan bu yüksekli¤i civa cinsinden hesaplamam›z gerekir. Grafikten iki nokta seçilir. Bütün s›cakl›klar kelvin cinsinden yaz›l›r ve karfl›laflt›r›l›r. Mutlak s›cakl›¤› en büyük olan›n. Y ve Z gazlar›n›n bas›nçlar› karfl›laflt›r›l›rsa.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. difüzyon h›zlar› Z > Y > X tir. X ve Y gazlar›n›n bas›nçlar› karfl›laflt›r›l›rsa. 4 . Bu noktalar bas›nc›n 4 atm.(Z gaz›) Buna göre. ortalama kinetik enerjisi en büyük olur. 204 = 13. 273 273 n = 2 mol bulunur. R . hsu = dHg. Musluk aç›ld›¤›nda difüzyon h›z› en büyük olan gaz›n molekülleri en fazla d›flar› ç›kar. 3.V = n . 22. ortalama kinetik enerji de en büyüktür. Kapta en az kalan gaz o olacakt›r. Bu nedenle. Yan›t A T = 273 + 273 = 546 K P. Ortalama kinetik enerji. 4 = n n= m MA 2= 32 ⇒ M A = 16 g/mol MA 16 6. R . 4. dsu . ortalama kinetik enerjileri de eflittir. Yan›t E Yan›t D alt satir 6. 6 = n n= 22. PY = PX + 50 ⇒ PX = 200 – 50 PX = 150 mmHg dir. PY = PZ + 100 ⇒ PY = 200 mmHg dir. – – Difüzyon h›z›. hacim 5. hHg hHg = 204 = 15 cm Hg dir. T T = 0 + 273 = 273 Kelvin 22. do¤rudan gaz›n bas›nc›n› gösterdi¤ine göre. Yan›t E PX = Pd›fl + h PX = 75 + 15 = 90 cmHg Kapal› uçlu manometrede PX = h oldu¤undan h = 90 cm bulunur. dhHg 1. P. Kapal› uçlu manometrede civa seviyesi fark›. 13. SINIF For Evaluation Only. 4 ⋅ 546 273 1 mol CO 2 2 CO 2 = 44 g/mol n= m dan MA Yan›t B 1 m = ⇒ m = 22 gram CO 2 2 44 194 . A) B) C) D) E) 273 300 100 127 273 K K + 273 = 373 K + 273 = 400 K + 273 = 546 K 5.6.2005-2008 ÇÖZÜMLER 10. PZ = 100 mmHg dir. PY > PX > PZ dir. Gazlar ayn› kapta olduklar›ndan s›cakl›klar› eflittir.V = n .10 23 gramd›r. molekül a¤›rl›¤› ile ters orant›l› oldu¤undan molekül a¤›rl›klar› X > Y > Z dir. 1 tane X molekülünün kütlesi = E seçene¤indeki s›cakl›k en büyük oldu¤undan.

R . K›smi bas›nçlar›n eflit olmas› için gazlar›n mol say›lar› eflit olmal›d›r. Pson = 600 mmHg dir.V2 = Pson .V2 = Pson. Cam balon oldu¤undan hacim ve s›cakl›k sabit oldu¤una göre.T2 → 120. ve 2.V n P1 = PY = 360 mmHg (Bafllang›çta) Y gaz› için. 3V Pson = PKar. P1. kaptaki son bas›nç.6 P = 500 mmHg d›r. Yan›t E 195 . (2V + V) P2 = 240 Y gaz›n›n bas›nc› 360 – 240 = 120 cmHg azal›r. Gazlar›n hacimleri eflit al›n›rsa ve P1. V1 = P2 . nX = n moldür. = 280 cmHg nHe = 6 = 1 5 mol oldu¤una göre. 5 = P2 1/3 720 3 = ⇒ P2 = 480 mm Hg olur.5 x = 100 mmHg dir. Molekül say›lar› oran›. P1. 10. P1.Vson 400. 2 + P . T1 P = ⇒ 1= 1 P2 .10. V1 = n 1.1 = 340 . T2 n= m MA 11. 4 P 15 .Vson 800 .T1 → P . P1 = PX + PY = 750 mmHg P2 = PX + PZ = 750–250 = 500 mmHg n P1. V2 n 2.V1 + P2. R . Musluk aç›ld›¤›nda her iki kaptaki bas›nç eflitlendi¤inden 1. m n= dan MA 15 = 0. T2 P2 n2 750 = n1 ⇒ n 1 = 3 n2 2 500 n2 N 1 = 3 olur. V2 = n 2.V1 + P2. mol say›lar› oran›na eflittir.V1 n . V1 n 1. Yan›t A P1 = 760–40 P1 = 720 mmHg 12. R . 1 (II do¤ru) Yan›t A 9.2V = P2 . P1. N2 2 Yan›t B 8. R .V2 = Pson. 5 mol 30 10 1 n2 = = mol 30 3 n1 = P1 n1 = P2 n 2 720 0. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2V 6n = 1 ⇒ 1 = P2 . (I yanl›fl) III. . kab›n bafllang›çtaki bas›nc› 500 mmHg dir. 2V + 120.V2 n 2 . Yan›t D 7.R.V1 + P2. nY = 6n mol. sistemin son bas›nc›na eflittir. (III yanl›fl) Yan›t B II. Vson 360.V = Pson. Musluk aç›ld›ktan sonra kab›n heryerindeki bas›nç son bas›nca eflittir. T1 P2 . P1. 4 = 600.44 = 132 gram olur.R. I. V2 360.2005-2008 K‹MYA For ÇÖZÜMLER Evaluation Only. 2. = 2P n 2 P1 n1 = P2 n 2 n2 = 3 mol = nCO2 1 mol CO2 3 mol CO2 x= alt indis 44 gram x gram 3. P2 2 h = 760 − 480 = 280 mm olur. 4 + x.

K‹MYA
13. n CH 4 =

ÇÖZÜMLER
16. fiekil – II için,

10. SINIF

32 32 = 2 mol, n SO 2 = = 0, 5 mol 16 64 I. K›sm› bas›nçlar, gazlar›n mol say›lar› ile do¤ru orant›l›d›r. 0,5 mol SO2 gaz› 200 mmHg 2 mol CH4 gaz› x x = 800 mmHg = PCH
4

P1.V1 + P2.V2 = Pson. Vson 90 .2V + 60.V = Pson .3V Pson = 80 cmHg olur. PX = Pson = 80 cmHg PX = P0 + h 80 = 76 + h ⇒ h = 4 cmHg dir. Yan›t D

II. Ayn› kapta s›cakl›k ayn› oldu¤undan, moleküllerin ortalama kinetik enerjileri eflittir. III. 96 n SO 2 = = 1, 5 mol (eklenen) 64 Toplam SO2 nin molü = 1,5 + 0,5 = 2 mol olur. Mol say›lar› eflit oldu¤unda, k›sm› bas›nçlar da eflit olur. Yan›t E 14. Bafllang›çtaki gazlar›n mol say›lar›: n m m n CH 4 = nO 2 = n SO 2 = 16 32 64 K›smi bas›nçlar›n O2 e göre eflit olmas› için, son m durumdaki mol say›lar› olmal›d›r. 32 Buna göre, n = m MA 17. Piston sürtünmesiz hareket etti¤inden mol say›s› de¤iflimi veya s›cakl›¤›n artmas› ile sistemin toplam bas›nc› de¤iflmez. T1 = 7+273 = 280 K T2 = 147 + 273 = 420 K
P1 . V1 = n 1 . R . T1 P2 . V2 n2 . R . T2 2V = n.280 V 2 2n.420

V2 = 6V olur. Yan›t C

m m CH 4 m CH 4 ün kütlesi = ⇒ m CH 4 ⇒ gram 32 16 2 SO 2 nin kütlesi m m SO 2 = ⇒ m SO 2 = 2m gram olmal›d›r. 32 64 Yan›t B 15. Bafllang›çta: 0,1 mol gaz 0,3 mol gaz x= 100 mm Hg x 18. Bafllang›çta: PY = PX dir. Y → V1 n1 = X → V2 n 2 3V n Y = ⇒ n Y = 3n mol 2V 2n Son durumda: PX = PY ve VX = V ve VY = 4V dir. Y → V1 n1 = X → V2 n 2 4V n Y = ⇒ n Y = n1 = 8n olmal›d›r. V 2n Eklenen gaz = 8n – 3n = 5n moldür. Yan›t C

0, 3.100 = 300 mmHg bas›nç yapar. 0, 1

Bafllang›çta kaptaki toplam bas›nç 300 mmHg dir. Bas›nc›n 600 mmHg olmas› için, mol say›s› bafllang›çtakinin 2 kat›na ç›kmas›, yani 0,6 mol olmas› gerekir. Eklenen gaz: 0,6 – 0,3 = 0,3 mol olmal›d›r. 1, 2 C) n = = 0, 3 mol He 4 Yan›t C

196

10. SINIF
19.

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA For ÇÖZÜMLER Evaluation Only.

font farkli
2

2AB3(g) 2 2AB2(g) + B2(g) Bafllang›ç : 4 mol – – De¤iflim : –2 mol +2 mol +1 mol Sonuç : 2 mol 2 mol 1 mol P.V=n. R.T ⇒ P ile n do¤ru orant›l›d›r. 4 mol gaz 1200 mmHg 1 mol B2 x x= 1200 = 300 mmHg 4

22.

H2(g) + 1 O2(g) → H2O(s) Bafllang›ç 2n Tepkime –2n Son 0 2n –n n mol gaz – 2n mol 2n mol s›v›

Oluflan su 20°C oldu¤undan s›v›d›r ve buhar bas›nc› 24 mmHg dir. Gaz bas›nc›; Bafllang›çta : 4n mol 240 mmHg Son durum : n mol x x = 240. n = 60 mmHg = PO 2 4n PToplam = PO + Pbuhar
2

Yan›t E

20.

Fe2O3(k) + 3CO(g) → 2Fe(k) + 3CO2(g) Bafllang›ç :1 mol 0,6 mol – – Tepkime : –0,2 mol –0,6 mol + 0,4 mol + 0,6 mol Sonuç : 0,8 mol kat› 0 0,4 mol kat› 0,6 mol gaz

PToplam = 60 + 24 = 84 mmHg Yan›t B 23. KClO3 = 122 gram/mol Tepkimeye göre 1 mol (122g) KClO3 tamamen ayr›flt›¤›nda 1,5 mol O2 gaz› oluflur. Kapta son durumda toplam: 1 mol He + 1,5 mol O2 = 2,5 mol gaz bulunur. T1 = 0°C = 273 K T2 = 273°C + 273 = 546 K P1 ⇒ P1.V = n.R.T 22, 4 ⋅ 273 273 P1 = 1 atm dir. P1.22, 4 = 1
P1 . V1 P2 . V2 = n1 . R . T 1 n2 . R . T 2 ⇒ 1 P2 = 1 . 273 2,5 . 546

Bafllang›çta gaz›n mol say›s› 0,6 moldür. Son durumda yine gaz›n mol say›s› 0,6 moldür. I. Gaz bas›nc›: PV = nRT P ile n do¤ru orant›l›d›r. Kaptaki gaz›n toplam mol say›s› de¤iflmemektedir. Bas›nç de¤iflmez. II. Gaz›n öz kütlesi: Bafllang›çta CO gaz› var →0,6 mol Sonuçta CO2 gaz› var → 0,6 mol Gazlar›n molü eflit fakat CO2 nin kütlesi CO dan daha büyüktür. Kapta, sabit hacimde gaz›n kütlesi artt›¤›ndan, gaz›n özkütlesi de artar. III. Fe2O3: 0,8 mol artm›flt›r. Grafikte s›f›rlanm›fl oldu¤undan III. grafik yanl›flt›r. Yan›t D

21. Kap hacimleri eflit oldu¤undan, musluk aç›ld›¤›nda herbir gaz için hacim 2 kat›na ç›kaca¤›ndan bas›nçlar› yar›ya düfler. 300 PHCI = = 150 mmHg dir. 2 400 PNH 3 = = 200 mmHg olur. 2 PV = n .R .T ⇒ P ile n do¤ru orant›l›d›r. ↓ { ayn› ayn› n yerine P kullanarak soru çözülebilir. HCl(g) + NH3(g) → NH4Cl(k) Bafll. 150 mmHg 200 mmHg – Tepk. –150mmHg –150mmHg Kat› Son 0 50 mmHg Kat› Kaplardaki son bas›nç 50 mmHg olur. Yan›t B 24.

P2 = 5 atm olur. = 5.760 = 3800 mm Hg olur.

font ve punto

Yan›t A X2(g) + Y2(g) → X2Y3(g) Bafll. 1 mol 1,5 mol – Tepk. –n –1,5n +n Son (1–n) mol (1,5–1,5n) mol n mol nBafll = 2,5 mol nson = (2,5 – 1,5n) mol Pbafll = 5 atm Pson = 3,5 atm

f

(2,5).(3,5) = 5.(2,5 – 1,5n) ⇒ 3,5 = 2(2,5–1,5n) 3,5 = 5 – 3n ⇒ 3n = 1,5 ⇒ n = 0,5 mol X2 = 1–0,5 = 0,5 mol Y2 = 1,5 – 1,5 n = 0, 75 mol X2Y3 = n = 0,5 mol Yan›t C

197

K‹MYA
1.
20 10 0 8 10 Is› (kal) S›cakl›k (°C) X Y

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 10. SINIF For TEST – 1 Only. Evaluation
4. 1 atm d›fl bas›nçta aç›k kapta bulunan 90°C deki 20 gram suyu, 100°C de, tamamen buhar haline geçirmek için gereken ›s›, 0°C deki 1 kg suyun s›cakl›¤›n› kaç °C ye ç›kar›r? (csu: 1 kal/g.°C, Lb: 540 kal/g) A) 5,5 B) 11 C) 22 D) 45 E) 90

Ar› X ve Y s›v›lar›n›n öz›s›lar›: cX = 0,5 kal/g.°C ve cY = 0,8 kal/g.°C dir. Grafikte verilen ›s›t›lma durumuna göre, X s›v›s›n›n kütlesinin Y s›v›s›n›n kütlesine oran› kaçt›r? A) 4 B) 2 C) 1/2 D) 1/4 E) 4/5

5. 2. –20°C deki 80 gram buz yal›t›lm›fl bir kaptaki 80°C deki 50 gram su içine at›l›rsa kaptaki son durum için afla¤›dakilerden hangisi do¤ru olur? (cbuz: 0,5 kal/g.°C, csu: 1 kal/g.°C, Lbuz: 80 kal/g) A) B) C) D) E) Tamam› 0°C de su Tamam› 0°C de buz 0°C de 20 gram buz, 110 gram su 10°C de 130 g su 0°C de 40 gram buz, 90 gram su
t 0 –5

S›cakl›k (°C)

25

800 925

Is›(kal)

Yukar›daki 10 gram, – 5°C deki buzun s›cakl›k – ›s› grafi¤i verilmifltir. Suyun son s›cakl›¤› t kaç °C dir? (cbuz: 0,5 kal/g °C, cs›v›: 1 kal/g.°C, Buzun erime ›s›s› = 80 kal/g) A) 25 B) 18 C) 15 D) 10 E) 5

3.
110 20 0

S›cakl›k (°C)

sil
5 75 200 500 Zaman (dk)

Yukar›da 10 gram X kat›s›n›n ›s›t›lmas›na ait s›cakl›k – zaman grafi¤i verilmifltir. Bu maddenin 0°C de 20 gram› ayn› ›s›t›c› ile ›s›t›ld›¤›nda 100. dakikada maddenin fiziksel hali için hangisi do¤rudur? A) Kat› B) S›v› C) Gaz D) Kat› – S›v› E) S›v› – Gaz

6. Yandaki grafi¤e göre bafllang›çtaki buz; 0°C ve 100 gram ise t an›nda su miktar› ne kadard›r?

S›cakl›k (°C) 60 20 0 t zaman

(D›fl bas›nç: 1 atm, Le: 80 kal/g, csu: 1 kal/g°C) A) 400 B) 350 C) 300 D) 200 E) 150

198

10. SINIF
7. Oda s›cakl›¤›nda bulunan bir miktar suyun üzerine t°C de bir miktar buz at›l›yor. Yal›t›lm›fl kapta denge kuruldu¤unda yandaki grafik elde ediliyor.
S›cakl›k (°C) 25 su 0 buz t su

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only.
10. fiekildeki balonlarda s›cakl›klar› eflit olan X ve Y s›v›lar› buharlar›yla dengededir.
Zaman

X(g)

Y(g)

X(s›v›) t °C

Y(s›v›) t °C

sil Buz miktar› de¤ifltirilmeden su miktar› artt›r›l›rsa;
I. Kapta 0°C nin üstünde su bulunur. II. Kapta 0°C de su bulunur. III. Buzun erime noktas› artar. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III

Buna göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) Kaynama noktalar›, X > Y dir. Buhar bas›nçlar›, Y > X tir. Buharlaflma h›z›, Y > X tir. Molar buharlaflma ›s›s›, Y > X tir. Moleküller aras› çekim kuvveti X > Y dir.

8. 0°C de 2 gram suyun içine –16°C de 10 gram buz at›l›p denge kuruldu¤unda ortam için afla¤›dakilerden hangisi do¤ru olur? (cbuz = 0,5 kal/g°C, Le = 80 kal/g) A) B) C) D) E) 0°C 0°C 0°C 0°C 0°C de de de de de 11 gram buz, 1 gram su 12 gram su 12 gram buz 10 gram buz, 2 gram su 9 gram buz, 3 gram su

9. Kütle X : 600 Y : 300

‹lk s›cakl›k (°C) 20 60

Is›nma ›s›s› (kal/g.°C) 0,1 0,3

11. Aç›k hava bas›nc›n›n 1 atmosfer oldu¤u ortamda kaynamakta olan ar› bir s›v› için;

blokI.

Yukar›da kütleleri, ilk s›cakl›klar› ve ›s›nma ›s›lar› verilen X ve Y s›v›lar› yal›t›lm›fl bir kapta kar›flt›r›l›rsa kar›fl›m›n son s›cakl›¤› kaç °C olur? A) 48 B) 44 C) 32 D) 40 E) 24

S›v›n›n buhar bas›nc› 760 mmHg ye eflittir. II. D›fl bas›nç art›r›l›rsa kaynama noktas› yükselir. III. Kaynama an›nda s›cakl›k sabit kal›r. yukar›daki ifadelerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

199

K‹MYA
1.
Po=700 mmHg X(s›v›) 50°C Po=800 mmHg X(s›v›) 25°C

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 10. SINIF For TEST – 2 Only. Evaluation
3.
CH4(g) X(g) X(s›v›)

2V litre

Yukar›daki kaplarda saf X s›v›lar› vard›r. Kaplar üzerindeki d›fl bas›nçlar farkl›d›r. Buna göre; I. Buharlaflma h›zlar› eflittir. blok II. Kaynama noktalar› eflittir. III. S›v›lar›n kütleleri eflit ise özkütleleri de eflittir. ifadelerinden hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I, II ve III

X(s›v›) t°C

Yukar›daki kapta buhar›yla dengede olan X s›v›s› ve X s›v›s›nda çözünmeyen CH4 gaz› bulunmaktad›r. t°C deki X s›v›s›n›n buhar bas›nc› 40 mmHg olup kaptaki toplam bas›nç 340 mmHg dir. Kaba t°C de V litre X s›v›s› eklenip yeniden denge kuruldu¤unda, kaptaki bas›nç kaç mmHg olur? A) 340 B) 380 C) 600 D) 620 E) 640

2.
160

S›cakl›k (°C)

4.
1.kap

2.kap

80 0 3 9 18 28 Zaman (dk)

V

X(g)

2V

X(g)

Yukar›daki grafik 10 gram ar› X kat›s›n›n 1 atm d›fl bas›nçta, dakikada 20 kal ›s› veren bir ›s›t›c› ile ›s›t›lmas›n› göstermektedir. Buna göre; I. Molar erime ›s›s› II. S›v›n›n ›s›nma ›s›s› (cs›v›) III. 160°C deki buhar bas›nc› niceliklerinden hangileri bulunamaz? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III

m gram X s›v›s›

2m gram X s›v›s›

Yukar›daki kaplarda s›cakl›klar› eflit ve buhar›yla dengede olan X s›v›s› vard›r. Bu kaplarda I. Buhar bas›nc› II. Buhar molekül say›s› III. Moleküllerin ortalama kinetik enerjileri niceliklerinden hangileri farkl›d›r? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

200

B) 120 mmHg bas›nç ve 120°C de I2 s›v› haldedir. d›fl bas›nca eflittir.10. su s›v› halde bulunmaz. kaptaki bas›nç P2 aras›ndaki iliflki için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? (T: s›cakl›k. s›cakl›k ›s› de¤iflimini göstermektedir. 110°C de buhar bas›nc›. C) 80 mmHg bas›nç ve 80°C de I2 kat› haldedir.kap T.7 kal/g. E) Suyun s›v› hali üzerindeki bas›nç artt›kça erime noktas› yükselir. hem s›v› hem de gaz halinde bulunur. Erime ›s›s› 30 kal/g d›r. kaptaki bas›nç P1.01°C nin alt›nda. kab›n s›cakl›¤› T °C oldu¤una göre. B) Suyun normal donma noktas› 0°C dir. kab›n s›cakl›¤› 2T°C. O: 16) A) 54 B) 36 C) 28 D) 12 E) 3. ve 2. 6. iyotun süblimleflme e¤risidir. hem kat›. D) 0. kat›.06 atm ve 0.6 Saf suyun faz diyagram› yukar›da verilmifltir. 8. SINIF 5. ‹yotun (I2) bas›nç ve s›cakl›¤a ba¤l› olarak kat›. Buna göre. Z K‹MYA 0°C H2O(k) + 1.44 kkal → H2O(s) Yukar›daki denkleme göre. Buharlaflma ›s›s› 200 kal/gramd›r. Buna göre. V: Hacim) A) P1 = P2 B) 4P1 = P2 C) 2P1 = P2 D) P1 > P2 E) 8P1 = P2 201 . 1. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) Suyun normal kaynama noktas› 100°C dir.01°C de.06 X S›v› 0 Gaz 0 0. D) X–O e¤risi. 110 S›cakl›k (°C) 40 0 50 350 840 2000 Is› (kal) Grafik 10 gram ar› X kat›s›n›n.01 100 S›cakl›k (˚C) Bas›nç (atm) Y TEST – 2 7. S›v›n›n ›s›nma ›s›s› (öz›s›) 0. 0°C deki 100 gram buza 5780 kalori ›s› verilirse.06 atm ve 0. C) 0. 1 Kat› 0.V a a X(g) X(s) 2. 2. s›v› ve gaz hallerinin de¤iflimi verilmifltir. s›v› ve gaz hali dengede bulunmaktad›r. Bu madde için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) Donma noktas› 40°C dir.kap 2T. X(g) X(s) 1. 1. O noktas›nda suyun. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) 91 mmHg ve 114°C de I2. 760 Bas›nç (mmHg) Y Z Kat› S›v› 0 Gaz 114 184 S›cakl›k (˚C) 91 X Grafikte.°C dir.2V Saf X s›v›lar› hacimleri V ve 2V olan kaplara s›ras›yla m ve 2m gram kütlelerinde konulmufltur. 9. E) 91 mmHg ve 184°C de I2 s›v›s› kaynamaya bafllar. kaç gram buz erimeden kal›r? (H: 1.

Ayn› koflullardaki 1 litre C3H6 gaz› ile 3 litre X gaz›nda ayn› say›da atom vard›r.K‹MYA 1.4 litre hacimli kapta bulunan ideal gaz›n bas›nç – mol de¤iflimi gösterilmifltir.2 g/L ) 0. O: 16.5 1.2 litrelik kapta 38 cm Hg bas›nç yapan 4. Buna göre.3 V(L) 5 80 10 20 80 2. II ve III 202 . He(g) A) SO3 B) NO C) SO2 D) H2 E) N2O3 X cmHg fiekildeki k›lcal kesitli tüp ayn› koflullarda ters çevrilirse He gaz› için çizilen grafiklerden hangileri do¤ru olur? Yo¤unluk d V Hacim (V) PHe 6.4 0. 0° C deki 11. SINIF Bas›nç (atm) M ( d = 1.2 g/L oldu¤una göre N noktas›nda özkütle (d) ve hacmi için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) d(g/L) 0.0 1. Bas›nç (mmHg) 2280 1520 760 0 TEST – 3 4. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1. t°C Boflluk O2(g) 2V. M noktas›nda özkütle 1. 1 10. O2: 32) A) 4 B) 2 C) 1/2 D) 1/4 E) 1/8 A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I.4 2. CH4(g) V. Yanda 22. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? 3.6 0. N: 14) A) N2 B) O2 C) NH3 D) N2O E) NO2 5. t°C 76 cmHg 40 cm Hg 4 cm Hg t I Zaman t Zaman II Hacim III Yukar›da verilen kaplardaki CH4 gaz› kütlesinin O2 gaz› kütlesine oran› kaçt›r? (CH4: 16. Buna göre.25 0 0.25 gram X gaz› bulunmaktad›r.3 0.5 Mol 20 N (d = ? g/L ) V Hacim (litre) Bu gaz›n s›cakl›¤› kaç °C dir? A) 546 B) 273 C) 127 D) 27 E) 0 Sabit s›cakl›kta belirli bir miktar gaz›n bas›nc›n›n hacmi ile de¤iflim grafi¤i yanda verilmifltir.

A kab›ndaki CH4 ün bas›nc› 1. CH4 gaz› I. Y. SINIF TEST – 3 10.1023 tane CH4 molekülü II.01. S: 32) A) NO B) O2 C) SO2 D) CO2 E) H2 9. Kab›n s›cakl›¤› 177°C ye ç›kar›l›rsa c›va düzeyleri aras›ndaki fark kaç mm olur? A) 35 B) 40 C) 70 D) 140 E) 180 203 . Gaz X Y Z Bas›nç 1 0. C: 12. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1.25 atm oldu¤una göre B kab›ndaki gaz afla¤›dakilerden hangisidir? (H: 1. N: 14. O: 16) A) O2 B) C3H8 C) C2H4 D) CO2 E) NO Aç›k hava bas›nc›n›n 1 atm oldu¤u ortamda flekildeki kapta. C: 12. s›cakl›klar› T ve 2T kelvin olan kaplarda bas›nç ölçümleri yukar›da verilmifltir. Kapta 3. N: 14. kap X gaz› II.10. X (g) 77°C 60 mm Hg 12. Buna göre. I. Kapta ise 14 gram X gaz› bulundu¤una göre. m g He T °(K) Po m g He 5 cm 2T°(K) Boflluk 11.5 2 K‹MYA S›cakl›k 273 K 273 K 0°C 7. Gaz halde bulundu¤u s›cakl›k ve bas›nç de¤erleri verilen X maddesinin davran›fl› hangi seçenekteki koflullarda ideal gaza en yak›nd›r? A) B) C) D) E) 25 °C ve 1 atm 25 °C ve 2 atm 300 K ve 500 mmHg 273 °C ve 380 mm Hg 100 °C ve 760 mm Hg Yukar›da verilen koflullarda bulunan ve mol say›lar› ayn› olan X. hacimleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) X > Y > Z C) Y > Z > X E) Z > Y > X B) X > Y = Z D) Y > X > Z 8. 20g CH4 A 32g X B 19 cm 140 cm m gram He gaz›n›n hacimleri eflit. Z gazlar›n›n. 77 °C de X gaz› bulunuyor. kap Hacimleri V litre olan flekildeki kaplar›n bas›nç ve s›cakl›klar› eflittir. D›fl bas›nç (P0) kaç cm Hg dir? A) 145 B) 75 C) 70 D) 65 E) 60 Yukar›daki kaplar›n hacim ve s›cakl›klar› eflittir. O: 16.

Gaz bas›nc›. mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l› de¤iflir. n mol gaz 740 mm Hava n/2 mol gaz Hava Hg Hg fiekil I fiekil II 2.2 gram CH4 40 mm Hg I II Boflluk 200 mmHg Hg –273 27 327 S›cakl›k (°C) Yukar›daki ideal gaz olan X ve Y nin eflit ve sabit hacimli iki ayr› kapta de¤iflik mol say›lar›ndaki bas›nç – s›cakl›k de¤iflimleri gösterilmifltir. Buna göre.2005-2008 10. fiekil I deki balonda bulunan gaz›n yar›s› ayn› s›cakl›kta boflalt›¤›nda. Y molekülleri say›s›na oran› kaçt›r? A) 1/2 B) 2/3 C) 3/2 D) 2/5 E) 3/4 5. flekildeki kapta bulunan NO gaz›n›n kütlesi (m) kaç gramd›r? (NO: 30 CH4: 16) A) 1.K‹MYA 1. I. toplam atom say›s› ve gaz bas›nc› kaç kat›na ç›kar? (H: 1. II. manometrenin kollar›ndaki c›va seviyesi fiekil II deki gibi oluyor. Buna göre.2 litre ise Y nin mol say›s› 0. X in mol say›s› daha fazlad›r. havan›n bas›nc› (d›fl bas›nç) kaç mm Hg dir? A) 640 B) 740 C) 760 D) 840 E) 1480 Bas›nç (atm) 3 1.5 Y X 3. kar›fl›mdaki He gaz›n›n k›smi bas›nc› nedir? (He: 4. t °C 20 cm Hg 3V. Kab›n hacmi 8.5 tir. SINIF For TEST – 4 Only. C: 12. III. Buna göre. m gram NO(g) 760 mm Hg 3. Evaluation 4. Buna göre.5 B) 3 C) 6 D) 15 E) 24 204 . O: 16) Toplam atom say›s› Bas›nç A) 2 2 B) 3 4 C) 4 2 D) 4 4 E) 2 3 6. ayn› s›cakl›kta m gram C2H4 gaz› kat›l›rsa. Eflit kütlelerde He ve CH4 gazlar› içeren bir kar›fl›m›n toplam bas›nc› 5P dir. t °C II 40 cm Po = 80 cm Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. CH4: 16) A) P 5 B) P 4 C)P D)2P E) 4P fiekilde verilen düzenekteki X molekülleri say›s›n›n. m gram CO gaz› bulunan bir kaba. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III virgül Yukar›daki kaplarda bulunan gazlar›n s›cakl›klar› ve hacimleri eflittir. Y(g) X(g) V. I.

9.4 gram He gaz› eklenirse afla¤›daki grafiklerden hangisi yanl›fl olur? (He: 4) A) h yüksekli¤i 150 80 Zaman Zaman B) Gaz›n özkütlesi fiekil 2 deki CO gaz›n›n bas›nc›n›n fiekil 1 deki He gaz›n›n bas›nc›na eflit hale gelmesi için. X gaz› Hava X gaz› 18 cm 20 cm 20 cm Hava C) Bas›nç 30 cm 5P 2P D) Bas›nç CH4 2P O2 P CH4 O2 Hg fiekil I fiekil II Hg 0 Zaman 0 Zaman fiekil I deki manometrenin kapal› ucunda 20 cm X gaz› s›k›flm›flt›r. oluflan kar›fl›mda CH4 gaz›n›n k›smi bas›nc›n›n ve O2 gaz›n›n k›smi bas›nc›n›n de¤iflim grafi¤i afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) Bas›nç 3P 2P B) Bas›nç CH4 5P O2 2P O2 CH4 kesikli çizgi 0 Zaman 0 Zaman 8. Toplam atom say›lar› eflit olan CH4 ve O2 gazlar› sabit hacimli bir kaba doldurulursa. ayn› s›cakl›kta aç›k uçtan bir miktar c›va ilave edildi¤inde. He gaz› 0. X gaz›n›n cam borudaki yüksekli¤i 18 cm oluyor.6 mol h = 80 mm a Hg Po = 820 mm Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.) A) a noktas›na C) a – b aras›na B) b noktas›na D) d noktas›na E) f noktas›na C) 1050 900 Bas›nç (mmHg) D) a seviyesi a a–75 Zaman Zaman E) Moleküllerin ortalama kinetik enerjisi Zaman 10. SINIF 7.10. deneyin yap›ld›¤› yerde aç›k hava bas›nc› kaç cm Hg dir? A) 70 B) 72 C) 75 D) 80 E) 90 E) Bas›nç 2P P O2 CH4 0 Zaman 205 . Ayn› ortamda. ayn› s›cakl›kta piston hangi noktaya getirilmelidir? (Aral›klar eflittir. Buna göre. He gaz› h =140 mm CO gaz› 300 mmHg a fiekil 1 b Piston 760 mmHg c d fiekil 2 e f fiekildeki kaba s›cakl›k de¤iflmeden 0.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only.

yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. Musluk aç›l›p. Kaptaki X2 nin % 50 sinin harcand›¤› andaki toplam bas›nç kaç mm Hg olur? A) 1000 B) 900 C) 800 D) 700 E) 600 206 . Buna göre kar›fl›m için. 1. Toplam bas›nç 1. kaba aktar›l›yor.V. He ve O2 moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri eflit olur. Bafllang›ç s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde toplam bas›nc›n P atm den küçük oldu¤u gözleniyor. N2O P.T O3 P. I.5 atm V. II. III.kap He(g) 0. bafllang›çta kaba konulan toplam gaz hacmi ayn› koflullarda kaç litredir? A) 15 B) 20 C) 25 D) 40 E) 50 D›fl bas›nc›n 1 atm oldu¤u ortamda aradaki musluk aç›l›p ayn› s›cakl›kta.5 atm olur. Kapta gerçekleflen tepkimenin denklemi afla¤›dakilerden hangisidir? A) N2O + O3 → N2O4 B) N2O + O3 → 2NO2 C) N2O + O3 → 2NO + O2 D) N2O + O3 → N2 + 2O2 E) N2O + O3 → NO + NO2 + 1/2O2 5.T E) C(k) + CO2(g) → 2CO(g) Yukar›daki kaplarda bas›nçlar› (P).kap O2(g) V. Sabit bas›nç ve s›cakl›kta gerçekleflen afla¤›daki tepkimelerin hangisinde hacim de¤iflmez? A) NO(g) + 1/2O2(g) → NO2(g) B) 2SO2(g) + O2(g) →2SO3(g) C) C(k) + O2(g) → CO2(g) D) 4HCI(g) + O2(g)→ 2H2O(g) + 2CI2(g) 2.V.K‹MYA 1. Buna göre. 10. piston itilerek O2 gaz›n›n tümü I. He ve O2 gazlar›n›n k›smi bas›nçlar› eflit olur.4 mol X2 ve 0. SINIF X2(g) + 3Y2(g) → 2XY3(g) denklemine göre tepkime tam verimle gerçekleflirken 20 litre XY3 gaz›n›n oluflup.t°C Sürtünmesiz piston TEST – 5 3. 10 litre X2 gaz›n›n artt›¤› görülmektedir. gazlar›n tam olarak etkileflmesini sa¤l›yor. Bu kapta sabit s›cakl›kta. Sabit hacimli bir kapta 0.t°C 2. 2X2(g) + 3Y2(g) → 2X2Y3(g) tepkimesi gerçeklefltiriliyor.8 mol Y2 gazlar› varken bas›nç 1200 mm Hg dir. hacimleri (V) ve s›cakl›klar› (T) eflit olan N2O ve O3 gazlar› bulunmaktad›r.

kaptaki toplam bas›nç kaç mm Hg olur? (25°C de suyun buhar bas›nc› 20 mmHg dir. P1 P2 I.10. t°C s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde h yüksekli¤i kaç cm Hg olur? A) 80 B) 60 C) 40 D) 30 E) 20 Buna göre. 8. SINIF 6. Tepkimeyle ilgili olarak. kab›n s›cakl›¤› ilk s›cakl›¤›na getirilmektedir. Afla¤›da ilk ve son bas›nçlar› P1 ve P2 olarak verilen tepkimeler.) A) 720 B) 640 C) 480 D) 400 E) 380 CaCO3(k) → CaO(k) + CO2(g) tepkimesine göre kaptaki CaCO3 ün tümü sabit s›cakl›kta ayr›fl›yor. kaptaki son bas›nc›n (P2) ile ilk bas›nç (P1) cinsinden de¤eri nedir? 3 P 4 1 D)P1 3 P 2 1 E)2P1 1 P 2 1 verilen grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) II ve III E) I. Tepkime tam verimle gerçeklefltirilip. sabit s›cakl›kta gerçeklefltiriliyor. II ve III A) B) C) 7. Bas›nç Hacim Kaptaki kütle I zaman II zaman III zaman 9. Sürtünmesiz piston Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2005-2008 K‹MYA TEST – 5 For Evaluation Only. 2O3(g) → 3O2(g) fiekildeki kapta 2n mol CO ve n mol O2 gaz› bulunmaktad›r. 2SO3(g) → 2SO2(g) + O2(g) III. Buna göre. Kaptaki gazlar›n toplam bas›nc› 1 atm dir. hangi tepkimeler artans›z ve tam verimle gerçekleflmifltir? B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III alt satir A) Yaln›z I 207 . Boflluk CO(g) O2(g) t°C h=60cm 10. N2(g) + 3H2(g) → 2NH3 2P 2P 2P P 3P 5/2P Hg II. Sabit hacimli bir kapta bulunan 2 mol XY ve 2 mol Y2 gaz›. 2XY(g) + Y2(g) → 2XY2(g) denklemine göre tam verimle tepkimeye girip. 1 mol H2(g) 2mol O2(g) Hava CaCO3(k) Bu gazlar tam verimle tepkimeye sokulup s›cakl›k yeniden 25 °C e düflürülürse.

havan›n hacmi kaç cm3 olur? A) 8 B) 12 C) 14 D) 16 E) 26 Buna göre. P0=75 cmHg 3 litre X(g) 15 cm Hg 2 litre Y(g) 40 cm Boflluk 2. O: 16) A) B) C) D) E) 2 gram H2 gaz› 4 gram He gaz› 6. Ayn› ortamda flekil I deki cam tüpe 5 cm daha c›va eklendikten sonra tüp ters çevrilirse. 2 gram He gaz› D C B A Hg I. He: 4. Sürtünmesiz pistonlu kapta t°C de 2 gram He gaz› varken piston A noktas›nda dengededir. H: 1. Ayn› s›cakl›kta. C) I manometrenin sol kolunda c›va seviyesi 23 cm düfler. Buna göre. C: 12.manometre Yukar›daki sistemde kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p.) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. O: 16. E) I. SINIF Hava V=? Hg 10cm fiekil II Yukar›daki kaplarda s›cakl›k ve bas›nçlar› eflit olan X ve Y gazlar› vard›r.02 x 1023 CH4 molekülü Normal koflullarda 67. He: 4. afla¤›daki gazlardan hangisi eklenirse. D) II.2 litre gelen CO gaz› 6 gram C2H6 gaz› 208 . kaptaki bas›nç 8 cmHg azal›r. X I II III He CH4 HF Y CH4 SO2 SO3 Aç›k hava bas›nc›n›n 75 cmHg oldu¤u ortamda flekil I deki dar kesitli cam tüpe 5 cm yüksekli¤indeki c›va ile 13 cm3 hava hapsedilmifltir. piston D noktas›nda dengede kal›r? (Bölmeler eflit aral›kl›d›r. F: 19. S: 32. gaz moleküllerinin ilk karfl›laflmalar› L noktas›nda olmaktad›r. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) X in k›smi bas›nc› 36 cmHg olur. C: 12. II ve III 4.manometre II. B) Kar›fl›m›n bas›nc› 52 cmHg olur. ayn› s›cakl›kta denge kuruluyor. tabloda verilen gaz molekülü çiftlerinden hangileri X ve Y olabilir? (H: 1. K X(g) TEST – 6 3. manometredeki c›va seviyesi fark› 52 cm olur. Bölmeler aras› uzakl›k eflittir. Hg L Y(g) fiekil I Hava 13 cm3 5cm 10.K‹MYA 1. Musluklar ayn› anda aç›ld›¤›nda.

X (atm) 1 3 4 V (litre) 4 2 3 6. kab›n son bas›nc› 3. X ve V de¤erleri. Bas›nç (atm) 8 fiekildeki sistemde He ve CH4 gazlar› ayn› s›cakl›kta bulunmaktad›r. III. Kaplardaki He gaz› kütlesinin. I. II. He: 4. 7. c›va seviyeleri eflit hale gelir? A) 20 B) 40 C) 50 D) 60 E) 80 209 . Y gaz› 40 cm X gaz› Hg 20 cm Buna göre.Kap Pompa 2 atm Y(g) 6 litre II. kaptaki X gaz›n›n bir k›sm› II. 1 mol He gaz› ekleniyor. P0=1 atm Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2005-2008 K‹MYA TEST – 6 For Evaluation Only. fiekildeki balonda bas›nc› 80 cmHg olan X gaz›. I. II. III. O2 nin k›smi bas›nc› III. kaptaki gaz›n molce % 37. kaptaki bas›nç de¤iflimi afla¤›daki gibi olmaktad›r.Kap S›cakl›klar› ayn› olan yukar›daki kaplar aras›ndaki pompa çal›flt›r›larak I. He nin k›smi bas›nc› niceliklerinden hangileri 2 kat›na ç›kar? (He: 4) III A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve II E) II ve III 9. kaba aktar›l›yor. Toplam bas›nç II. SINIF 5. C: 12) A) 1 3 B) 2 3 C) 3 4 D) 3 5 E) 4 5 6 Zaman Buna göre. 8. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III Balondaki X gaz›n›n molce yüzde kaç› boflalt›l›rsa. 4 atm X(g) 2 litre I. kaba aktar›lm›flt›r.5 atm oluyor. II.5 i II. Buna göre.T (K) 1 mol He(g) T(K) verilenlerden hangileri gibi olabilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III fiekildeki kaba ayn› s›cakl›kta. manometrenin kapal› ucunda ise Y gaz› bulunmaktad›r. I. Her iki kaptaki gaz bas›nçlar› eflit hale gelmifltir.10. CH4 gaz› kütlesine oran› kaçt›r? (H: 1. I. 4 gram He(g) 32 gram O2(g) V. kaptaki toplam bas›nç 2. X atm V litre He(g) 3V T Hg 8 atm 3 litre II kap CH4(g) 2V T 38 cm Hg I kap Ayn› s›cakl›ktaki yukar›daki kaplar aras›ndaki musluk aç›ld›¤›nda.5 atm olur. I. II.

2V H2O buhar H2(g) HCI çözeltisi (suda) t˚C M Piston Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 25°C de suyun buhar bas›nc›. pistonlar itilerek kaplardaki gazlar›n tamam› II. S›cakl›k de¤iflmeden. Kap 4 litre O2 gaz› 1 atm V fiekildeki kapta bulunan HCI n›n sulu çözeltisine musluktan Zn tozlar› eklenerek. aralar›ndaki muslukla aç›larak. Buna göre.manometre S›cakl›klar› eflit olan kaplar›n.) A) 724 B) 684 C) 524 D) 404 E) 380 kesikli çizgi 13. Kap 3 litre H2 gaz› 2 atm M1 II. Zn(k) + 2HCI(suda) → ZnCI2(suda) + H2(g) tepkimesi gerçeklefltiriliyor. Kaptaki toplam bas›nç 720 mmHg ve t°C deki suyun buhar bas›nc› 20 mmHg dir. c›va çana¤›na bat›r›lm›fl cam borunun ucundaki He gaz›n›n bas›nc› (PHe) ve h yüksekli¤i kaç cm dir? PHe A) B) C) D) E) 30 42 46 42 30 h 54 18 36 54 18 210 . kaba dolduruluyor. N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) tepkimesi t°C s›cakl›¤›nda gazlardan biri bitinceye kadar gerçeklefliyor.K‹MYA 10. manometrelerdeki c›va seviyesi fark› mm olur? A) B) C) D) E) I. Buna göre.2005-2008 10. Buna göre. SINIF For TEST – 6 Only. 24 mmHg dir. Musluklar tekrar kapat›l›yor. manometre 520 512 460 440 280 Yukar›daki sistemde aç›k hava bas›nc› 720 mmHg dir. Boflluk P0=76 cmHg 11. Kap 2 litre Bofl M2 III. H2(g) + 1/2 O2(g) → H2O(s) tepkimesi tam verimle gerçeklefltirilip. ve II. Ç›kan H2 gazlar› su üstünde toplan›yor. kaptaki bas›nç kaç mmHg olur? (Oluflan s›v› suyun hacmi ihmal edilecek. M1 ve M2 musluklar› aç›l›p. son durumda I. Gaz kar›fl›m› bir k›v›lc›mla patlat›l›yor. H2 nin k›smi bas›nc› (I) ve toplam bas›nç (II) kaç mmHg olur? A) B) C) D) E) I 1400 1400 40 40 740 II 1440 1420 1420 1440 40 fiekildeki kaplar›n s›cakl›klar› 25°C dir. Evaluation 12.manometre I. I. bir süre sonra bafllang›ç s›cakl›¤›na dönülüyor. manometre 240 248 300 320 480 II. piston itilerek hacim V ye indirilirse. 30 cm He gaz› Z gaz› h T Hg C›va (Hg) Y gaz› 36 cm Hg Sürtünmesiz piston Z gaz› 18 cm 640 mm 4 litre N2(g) 10 litre Bofl t˚C 6 litre H2 440 mm t˚C Hg t˚C Hg II.

S›v› ya¤ yukar›daki s›v›lar›n ayn› ortamdaki viskozitedüzenle leri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) I > II > III C) III > II > I E) I = II = III B) I > III > II D) II > III > I I. I. Bal II. III. I. afla¤›daki s›n›fland›rmalardan hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) Kat› Y X Z Z X S›v› X Z Y X Y Gaz Z Y X Y Z II. 4. s›v› ve gaz halleri için. II. –10 °C deki 10 gram buzu. III. s›v› ve gaz fazlar› birarada bulunur. Bu bilgilere göre. II ve III 211 . Su molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤lar› II. Bas›nç (atm) B P2 P1 A O C S›cakl›k (°C) t1 Yukar›da bas›nç – s›cakl›k diyagram› verilen saf X maddesiyle ilgili olarak. X. II ve III 5.2005-2008 K‹MYA TEST – 7 For Evaluation Only. – – 2. En düzensiz hal ise Y dir. Bas›nç P1 den P2 ye getirildi¤inde erime noktas› düfler. cbuz = 0. t1 s›cakl›¤›nda X in kat›. Yukar›dakilerden hangilerinde suyun görünümünde adhezyon kuvvetlerinin kohezyon kuvvetlerinden büyük olmas› etkilidir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. Lbuz = 80 cal/g) A) 50 B) 800 C) 200 D) 850 E) 1050 1.5 kal/g °C. 20 °C de su getirmek için kaç kalori ›s› verilmelidir? (csu = 1 kal/g °C. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. P1 bas›nç. Suyun kütlesi niceliklerinden hangileri ile ilgilidir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I.10. 3. s›v› ve gaz hallerinden biri X. Maddenin kat›. di¤erleri Y ve Z dir. Etil alkol III. – I. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bir su damlas›n›n küresel bir biçim almas›. II ve III 6. kat›. Z ye dönüflürken ›s› almaktad›r. Kohezyon kuvvetleri III. Bas›nç artt›kça kaynama noktas› artar.

E) I. SINIF 7. Afla¤›da verilenlerden hangisi “amorf kat›” de¤ildir? A) Tereya¤› B) Ruj C) Mum D) Sofra tuzu E) Cam 10. C) 400 kalori ›s› verildi¤inde bütün kat› erir. I. Afla¤›daki kat›lardan hangisinin s›n›fland›r›lmas› yanl›fl verilmifltir? Kat› A) Naftalin B) Grafit C) Cam D) MgO E) Bak›r S›n›fland›r›lmas› Moleküler kristal Kovalent kristal Amorf kat› ‹yonik kristal Moleküler kristal 8. Kat› halde elektri¤i iyi iletmeleri Yukar›daki özelliklerden hangileri iyonik kristallere aittir? A) Yaln›z I B) Yaln›z III D) I ve II D) I ve III E) I. A) Moleküler kristal ‹yonik kristal B) Kovalent kristal Metalik kristal C) ‹yonik kristal ‹yonik kristal D) Moleküler kristal ‹yonik kristal E) Moleküler kristal Kovalent kristal ‹yonik kristal 212 . S›cakl›k (°C) 20 9. I. Elmas Yukar›daki kat›lar›n s›n›fland›r›lmas› hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? I II III Kovalent kristal Moleküler kristal Metalik kristal Metalik kristal I 0 40 II 400 Is› (kal) fiekilde verilen 10 gram saf X kat›s›n›n s›cakl›k – ›s› grafi¤indeki bilgilere göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) Kat›n›n erime s›cakl›¤› 20 °C dir. bölgede potansiyel enerji sabittir. bölgedeki s›cakl›k. Sezyum klorür (CsCl) III. ›s› ve kinetik enerji artar. Kuru buz (CO2(k)) II. Anyon ve katyon büyüklüklerinin farkl› olmas› III. II ve III 11.K‹MYA TEST – 7 10. B) Kat›n›n erime ›s›s› 36 kal/g d›r. D) II. Yüklü parçac›klardan oluflmalar› II.

SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA KARIfiIMLAR • Çözeltiler • Deriflim (Konsantrasyon) • Çözeltilerin Deriflime Ba¤l› (Koligatif) Özellikleri • Heterojen Kar›fl›mlar 213 .10.

Çözebilece¤i kadar çözünen içeren çözeltidir. benzin – mazot S›v› – gaz: Su – O2 . 1.. Bir çözeltide iki ana bileflen vard›r. Kat› – kat›: Alafl›mlar›n büyük bir k›sm› (tunç. 3.. 100 gram saf su Tuzlu su (36 g NaCl ve 100 g su) 25 °C Doygun çözelti 25 °C 214 . Örnek Hava = O2 gaz› + N2 gaz› (Çözelti) = (Çözünen) + (Çözücü) Çözeltilerin S›n›fland›r›lmas› A) Bileflenlerin Fiziksel Hallerine Göre 1. Çözücü 2. a.) Kat› – s›v›: fieker – su. 25 °C de NaCl nin 100 gram saf suda en fazla 36 gram çözündü¤ü biliniyor.su – CO2 Gaz – gaz: Hava Kat› – gaz: Pt – H2. NaCI – su S›v› – s›v›: Alkol – su. 4. lehim. Çözünen Örnek fieker + Su → (çözünen) (çözücü) fiekerli su (çözelti) E¤er çözeltide su bulunuyorsa çözücü genellikle sudur. 6.Bu çözeltilere sulu çözelti denir. Doymufl Çözelti: 36 g NaCl Belirli s›cakl›k ve bas›nçta belirli miktar çözücüde. 2. SINIF Çözelti: ‹ki ya da daha fazla maddenin birbiri içerisinde tam olarak çözünmesiyle oluflan homojen kar›fl›mlard›r.. maksimum çözünen içeren çözeltidir.K‹MYA KARIfiIMLAR ÇÖZELT‹LER ve ÇÖZÜNÜRLÜK 10. . 5. Örne¤in. Susuz çözeltilerde miktar› çok olan madde çözücü kabul edilir. Pd – H2 Örnek Afla¤›da verilen madde çiftlerinden hangilerinin kar›flt›r›lmas› ile bir çözelti oluflur? A) B) C) D) E) Su – mazot Su – zeytinya¤› Su – buz N2 gaz› – CO gaz› Su – yo¤urt B) Bileflenlerin Çoklu¤una Göre I.

Ancak kar›fl›m oca¤›n üzerinde kaynat›ld›¤›nda dipteki fleker çözünür. Afl›r› Doymufl Çözelti: Çözebilece¤inden daha fazla çözünen içeren çözeltidir. Kar›fl›m ocaktan al›n›p tekrar oda s›cakl›¤›na so¤utuldu¤unda çökme olmas› beklenirken çökme olmad›¤› fark edilir. Doymam›fl Çözelti: KARIfiIMLAR K‹MYA Çözebilece¤inden daha az çözünen içeren çözeltidir. 10 g NaCl 100 gram saf su Tuzlu su (10 g NaCl ve 100 g su) 25 °C Doymam›fl çözelti Bu çözelti 25 °C de 26 g daha NaCl çözebilir. Sabit s›cakl›kta bir çözücüye çözebilece¤inden fazla madde ilave edildi¤inde çözünmeden kalan madde kat›ysa dipte kal›r. 50 g NaCl 100 gram saf su Tuzlu su 14 g NaCl 25 °C 25 °C 215 . Bu durumda flekerin tamam›n›n çözünmedi¤i farkedilir. Afl›r› doymufl çözeltiler karars›zd›r. Bu tip çözeltilere verilebilecek en iyi örnek reçeldir. Reçel yap›m› s›ras›nda öncelikle afl›r› miktardaki fleker oda s›cakl›¤›nda meyve ve su ile kar›flt›r›l›r.10. SINIF b. 25 °C c. Denge çözeltisi: Kat›s› ile birarada olan doymufl çözeltidir. 25 °C de 100 gram saf suda en fazla 36 g NaCl çözündü¤ünü biliyoruz. Su fiekerli su fiekerli su fieker Afl›r› doymufl çözelti d.

Buna karfl›n benzen gibi polar olmayan ço¤u organik bileflikler suda çözünmezler. (CHCl3). 1 kesme fleker II. Salvotize iyonlar s›v› faza geçerek çözünme olay›n› sa¤larlar. çözünen eklenip çözülürse deriflir. III. fieker. çözücü ile sar›lm›fl iyonlara ise “hidratize iyonlar” denir. polar olmayan çözücüler de polar olmayan maddeleri daha iyi çözer. kloroform moleküllerine göre daha fazla çekerler. ÇÖZÜNME OLAYI Çözücü ve çözünenin birbiri içinde homojen olarak kar›flmas› ile çözünme olay› gerçekleflir. 100 cm3 suda . bileflikteki z›t yüklü iyonlar› iyon . III. fleker moleküllerinin kendi aras›ndaki çekim kuvvetinden daha büyük olmas›ndan kaynaklanmaktad›r. SINIF b. Çünkü su molekülleri birbirlerini. fleker ile su molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetinin. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. bu tür iyonlara ise “solvatize iyonlar” denir. Bu durum benzer benzeri çözer fleklinde ifade edilebilir. ye göre seyreltiktir. moleküller aras›ndaki çekim kuvvetlerine dayan›r. ‹yonik bileflikler. su molekülleri taraf›ndan çekilerek suda çözünür. Örne¤in fleker kat›s›n›n suda çözünmesi. polar s›v›larda çok iyi çözünürler. D e r i fl i k ç ö z e l t i : Çözüneni fazla olan çözeltilerdir. C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 Genellikle çözünme olay›. S e y r e l t i k ç ö z e l t i : Çözüneni az olan çözeltidir. çözücü ile çözünenin benzer molekül yap›s›nda olmalar› ile gerçekleflir. çözelti deriflik. Bir çözeltiye çözücü eklenirse seyrelir. II. 100 cm3 suda. çözücü ile çözünen molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetlerinin. örne¤in etanol. eksi yüklü klorür iyonlar› ile art› yüklü sodyum iyonlar› vard›r. Çözücü olarak su kullan›l›rsa. Örne¤in iyonik bir bileflik olan sodyum klorürde. 100 cm3 suda. 216 . Dolay›s›yla polar çözücüler polar maddeleri. suda iyonlar›na ayr›flmadan moleküler halde çözünür. Çözünme. I. suda çözünmez. 5 kesme fleker ayn› s›cakl›kta çözülürse. 3 kesme fleker III.dipol çekim kuvvetleri ile çekerek iyonun etraf›n› çözücü molekülleri ile sararlar. Çünkü s›v› haldeki su molekülleri polar yap›lar› nedeni ile birbirlerini bir a¤ olufltururcas›na çekerler. bu olaya “hidratasyon”. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetinden daha büyük olmas› gerekir. a. Örne¤in suya göre polaritesi daha az olan kloroform. çözelti seyreltik.K‹MYA I I . Polar olmayan benzen ise s›v› haldeki suyun bu yap›s›n› bozamaz ve dolay›s›yla çözünme gerçekleflemez. Polar bir bileflik.ye göre deriflik. Bu s›n›flama göreceli bir yaklafl›md›r. Örnek: I. Bu olaya “solvatasyon”. çözelti ise I. KARIfiIMLAR 10. Çünkü polar çözücü molekülleri.

KOH.10. CH 3 COOH (s) + su 2 H (suda) + + CH 3 COO – (suda) Asetik asit gibi suda çözünerek az miktarda (%1. Örne¤in asetik asit (CH3COOH). su molekülleri. Örnek Afla¤›da verilen çözünme denklemlerinden hangisi yanl›flt›r? – A) LiNO3 → Li+ (suda) + NO 3(suda) –2 B) Na2CO3 → 2Na+ (suda) + CO 3(suda) – C) CH3OH →CH+ 3(suda) + OH (suda) – 2 D) Ca3(PO4)2 → 3Ca+2 (suda) + 2PO 4(suda) –2 E) K2Cr2O7 → 2K+ (suda) + Cr2O 7(suda) 217 . Ancak parantez var ise parantez d›fl›ndaki say› kök önüne katsay› olarak getirilir. H2CO3. HCl. Böylece Na+ ve Cl– iyonlar›n›n etraf› su molekülleri ile sar›larak s›v› faza geçerler ve çözünme olay› gerçekleflir. Kuvvetli bir elektrolit. H3PO4. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA O H Na+ CI– H2O Sodyum klorürdeki. kök önüne katsay› olarak getirilmez. Bu durum afla¤›daki gibi gösterilebilir. moleküllerinin büyük bir k›sm› (%98. HNO3. zay›f elektrolitlere ise.3) iyon verebilen zay›f elektrolitler elektri¤i pek iyi iletmezler. Örne¤in hidroklorik asit suda çözündü¤ünde. HCN. NH3 gibi maddeler örnek olarak verilebilir. Kuvvetli elektrolitlere. Ca(OH)2 NaCI gibi maddeler. çözücü içerisinde çözünerek tamamen iyonlar›na ayr›fl›r. Kuvvetli elektrolitlere göre zay›f elektrolitlerin elektri¤i daha az iletmeleri bu elektrolitlerle haz›rlanan elektrik devresindeki lambalar›n parlakl›klar› incelenerek anlafl›labilir.7) iyonlar›na ayr›flmadan çözeltide kalabilir. Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici rolleri vard›r ve ayr›ca asit – baz dengesini sa¤lamaktan sorumludurlar. CH3COOH. NaOH. HF. H2S. k›smi negatif uçlar› ile art› yüklü sodyum iyonlar›n›n etraf›n›. HCl (g) + su → H (suda) + + Cl – (suda) tamamen iyonlar›na ayr›fl›r ve çözeltisi elektri¤i iyi iletir. Zay›f bir elektrolit ise çözeltide k›smen iyonlar›na ayr›fl›r. Örnekler: – KNO3 → K+ (suda) + NO3(suda) – Mg(OH)2 → Mg+2 (suda) + 2OH (suda) – Al(NO3)3 → Al+3 (suda) + 3NO 3(suda) –2 Fe2(SO4)3 → 2Fe+3 (suda) + 3SO4(suda) Çözünme denklemi yaz›l›rken kökteki say›lar. sodyum ve klorür iyonlar›n› ay›rmak üzere. k›smi pozitif uçlar› ile de eksi yüklü klorür iyonlar›n›n etraf›n› sararlar.

Alkol ve flekerlerin sulu çözeltileri elektri¤i iletmez.) 2. Çünkü moleküller yüksüzdür.) – NaCl(k) → Na+ (suda) + Cl(suda) Tuz + – HCl(g) → H (suda) + Cl (suda) Asit + – NaOH(k) → Na(suda) + OH(suda) Baz Çözeltiler elektri¤i iyonlar›n hareketi ile iletir. Hücre içi s›v› Katyonlar Anyonlar – Na+ HCO3 –2 K+ HPO4 –2 Ca+2 SO4 Mg+2 Cl– Proteinler Hücre d›fl› s›v› Katyonlar Anyonlar Mg+2 Cl– –2 Ca+2 HPO4 K+ – HCO3 Na+ –2 SO4 Organik asitler Kan plazma s›v›s› Katyonlar Na+ Ca+2 K+ Mg+2 Anyonlar Cl– – HCO3 –2 HPO4 SO4 Organik asitler Proteinler –2 Vücudumuzdaki temel elektrolitler (‹yonlar›n yukar›dan afla¤›ya yaz›m s›ras› kütlece yüzdelerine göredir. Alkoller suda moleküller halinde çözünür. NH3. ‹yonlar›na ayr›flmaz. SINIF CH3OH alkoldür. (NaCl. Yan›t C C) E l e k t r i k i l e t k e n l i k l e r i n e g ö r e 1. CH3OH(s›v›) → CH3OH(suda) fleklinde çözünür. H2SO4. E l e k t r o l i t Ç ö z e l t i : Elektrik ak›m›n› ileten çözeltilerdir. Suda çözündü¤ünde ortama iyonlar veren maddelerin çözeltileri elektrolittir. Metaller ise elektri¤i elektronlar›n hareketi ile iletir. HCl. Elektrolit Olmayan Çözeltiler: Elektrik ak›m›n› iletmeyen çözeltilerdir. Tuz. asit ve baz çözeltileri elektrolittir. Suda çözündü¤ünde moleküllerine ayr›flan maddelerin çözeltileri elektrik ak›m›n› iletmez. KCl. KNO3 gibi maddelerin sulu çözeltileri elektri¤i iletir.K‹MYA ŒÇ ö z ü m KARIfiIMLAR 10. C12H22O11(k) → C12H22O11(suda) fleker yüksüz moleküller 218 .

200 a) Çözeltide 10 gram X çözündü¤üne göre doymam›flt›r.10.100 = % 20 liktir. 219 . Afla¤›daki çözelti 25°C de haz›rlan›yor. Örnek Bir X tuzunun 25°C deki çözünürlü¤ü 400 gram dur.40 = 16 gram X ile doyar. 50 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= 10 g X x 10. 50 m çözünen 10 veya %C = ⇒ %C = x 100 m çözelti 50 = % 20 liktir. belirli miktar çözücüyü doyuran madde miktar›d›r. SINIF Çözünürlük: KARIfiIMLAR K‹MYA Belirli bas›nç ve s›cakl›kta. b) 16 – 10 = 6 gram daha X kat›s› eklenmelidir. Doymufl çözelti deriflimidir. Çözelti doymufl mudur? II. Kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? (dsu: 1g/cm3) ŒÇözüm 25°C deki 100 ml su 40 gram X ile doyuyor. I. Doymam›fl ise kaç gram daha X kat›s› eklenmelidir? III. 100 mL su 40 mL su x= 40 gram X ile doyarsa x gram X ile doyar 40. Çözünürlük = Çözünürlük = m gram çözünen 100 mL çözücü (veya gram) n mol çözünen V litre çözücü m ve n çözücüyü doyuran çözünen miktarlar›d›r. 100 mL su 10 gram X kat› 40 mL su Buna göre. c) Çözelti: 40 gram su + 10 gram X = 50 gramd›r.

30°C de 100 mL suyu x mL suyu x= 80 gram tuz doyurursa 120 gram tuz doyurur 120. B) 240 – 120 = 120 gram daha tuz eklenip çözülürse doymufl çözelti oluflur. Buna göre 30°C de. (Çözeltide 120 gram çözünmüfl tuz var. çözelti 30°C den 20°C ye so¤utulursa doymufl çözelti oluflur. S›cakl›k 10°C ye düflürülürse 300 mL su 120 gramdan daha az tuz çözebilir. Buna göre.100 = 150 mL su 80 150 mL su 120 gram tuz ile doyar. 120 gram tuz çözülerek bir çözelti haz›rlan›yor.K‹MYA Örnek KARIfiIMLAR 10. Bizim çözeltimizde 120 gram tuz çözünmüfl halde bulundu¤una göre. 300 – 150 = 150 mL su buharlaflt›r›lmal›d›r. SINIF Çözünürlük gram ( 100 mL su) 80 40 0 20 30 S›cakl›k (°C) Yukar›da bir tuzun çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi grafi¤i verilmifltir. A) B) C) D) E) Çözelti doymufl mudur? Doymam›fl ise kaç gram daha tuz çözülürse doymufl çözelti oluflur? Çözelti 20°C ye so¤utulursa ne olur? Çözelti 10°C ye so¤utulursa ne olur? 30°C de kaç mL su buharlaflt›r›l›rsa doygun çözelti oluflur? ŒÇözüm A) 30°C de: 100 mL suda 80 gram tuz çözünürse doymufl hale gelir. 220 . (soru) Buna göre. 300 mL su en fazla 120 gram tuzu çözebilir. E) Elimizdeki çözelti 120 gram tuz ile doyaca¤›na göre.) D) Çözelti 20°C ye so¤utuldu¤unda doymufl oldu¤una göre. 30°C deki 300 mL suda. C) 20°C de: 100 mL su 40 gram tuz ile doyarsa (grafik) 300 mL su 120 gram tuz ile doyar. Bu durumda bir miktar tuz çöker. (Grafi¤e göre) 300 mL su: 80 x 3 = 240 gram tuz ile doyar. doymam›flt›r.

3. Çözünürlük bir ay›rt edici özelliktir. benzerinde çok çözünür. NaCI polar bir madde. CCl4 ise apolar bir çözücüdür. bir maddenin çözünürlü¤ünü. Polar (kutuplu) maddeler. polar çözücülerde. SINIF Çözünürlü¤ü De¤ifltiren Etkenler 1. maddenin çözünmesinin ekzotermik veya endotermik olmas›na göre art›rabilir veya azaltabilir. apolar maddeler. 5. 2. 4. H2O polar bir çözücü. 1 ve 2. Afla¤›daki örnekte. Benzer. çözünürlü¤ü etkilemez. S›cakl›k S›cakl›k. Tabloda çözünürlüklerin de¤iflimi verilmifltir. Çözünürlük X Çözünürlük Y S›cakl›k Endotermik Çözünme X + H2O(s)+ ›s› → X(suda) fiekil – I S›cakl›k Ekzotermik Çözünme Y + H2O → Y (suda)+ ›s› fiekil – II 221 . Çözücünün cinsi Çözünenin cinsi S›cakl›k Bas›nç Ortak iyon etkisi KARIfiIMLAR K‹MYA Ayn› s›cakl›kta ve bas›nçta çözünen veya çözücü miktar›n›n de¤ifltirilmesi. Çözünen Na Cl (polar) + – Çözücü H2O (polar) CCl4 (apolar) Çözünürlük çok çözünür az çözünür az çözünür Ι2 (apolar) H2O (polar) CCl4 (apolar) çok çözünür 3. Çözücü ve çözünen cinsi E¤er maddelerin kimyasal ba¤ yap›lar› birbirine benzerse çözünürlük artar. Miktara ba¤l› de¤ildir. I2 apolar bir maddedir. apolar çözücülerde çok çözünürler.10.

Çözelti hangi s›cakl›¤a so¤utulursa çökme bafllar? A) B) C) D) E) 30°C 20°C 0°C ile 20°C aras› 50°C ile 30°C aras› 20°C ile 30°C aras› 222 . 50 °C de 300 mL su içinde 120 gram X kat›s› çözülerek bir çözelti haz›rlan›yor. sudan ›s› ald›¤› için çözünme s›ras›nda çözelti s›cakl›¤› düfler.K‹MYA KARIfiIMLAR 10. A noktas›: t4 s›cakl›¤›nda doymam›fl çözeltiyi gösterir. Çözünürlük – S›cakl›k grafiklerinin yorumu gram x Çözünürlük 100 mL su ( ) D x C E y 0 t1 t2 t3 t4 B A t5 S›cakl›k (°C) Yukar›da çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi verilen madde ile haz›rlanan çözeltiler için afla¤›daki yorumlar ç›kar›labilir. B noktas›: t3 s›cakl›¤›nda doymufl çözeltiyi gösterir. D) noktalar› belli bir s›cakl›kta doymufl çözeltileri gösterir. çözünen gaz miktar› azal›r. C noktas›: t2 s›cakl›¤›nda afl›r› doymufl çözeltiyi gösterir. t1 s›cakl›¤›na kadar so¤utulursa (x–y) gram madde çökelir. Örnek Çözünürlük (g/100g su) 80 50 40 30 0 20 30 50 S›cakl›k (°C) fiekilde saf bir X kat›s›n›n çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi verilmifltir. t5 s›cakl›¤›nda 100 mL su ile doymufl bir çözelti haz›rlan›p. Çözücü (su) s›cakl›¤› artt›kça. SINIF fiekil – 1 deki gibi çözünen bir madde kat› veya s›v› olabilir. B. Grafik üzerindeki (E. Kalan çözelti yine t1 s›cakl›¤›nda doymufltur. çözünen madde miktar› artar. fiekil – 2 deki gibi çözünen bir madde kat› veya gaz olabilir. Bütün gazlar›n suda çözünmesi ekzotermiktir. Çözelti s›cakl›¤› artt›kça çözünen madde miktar› azal›r. Madde çözünürken. Su s›cakl›¤› artt›kça.

ifllemleri ayr› ayr› uyguland›¤›nda. gazlar›nkini etkilemektedir. V. 300 40 gram x Yani çözünürlük : dur. de artar B) II. Ayn› s›cakl›kta NH3 gaz› eklemek Ayn› s›cakl›kta He gaz› eklemek Kab› ›s›tmak Ayn› s›cakl›kta pistonu afla¤› itmek Kaba –10°C de buz parçalar› atmak. Çökmenin bafllayabilmesi için çözelti so¤utuldu¤unda önce doymufl hale geçmesi gerekir. O halde 300 mL su 120 gram X ile doymal›d›r. NH3 ün çözeltideki derifliminin de¤iflimi afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl verilmifltir? A) I. de artar E) V. de artar 223 . Yan›t B 4. Sürtünmesiz piston NH3(¤az) NH3(suda) 25°C I. Bu s›cakl›¤›n alt›nda çökme olur. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA ŒÇözüm Çözelti bafllang›çta doymam›flt›r. 100 mL su x= Bu çözünürlük de¤eri s›cakl›k olarak 20°C ye karfl›l›k gelir. II. Bu sisteme. Örnek fiekildeki sistemde NH3 gaz› ve NH3 ün sulu çözeltisi bulunmaktad›r. IV. Çözünen gaz›n k›smi bas›nc› artt›kça çözünürlü¤ü de artar. kat›lar›n ve s›v›lar›n çözünürlü¤ünü etkilemezken. de azal›r D) IV. Soru → 300 mL su 120 g X ile Grafik → 100 mL su x 120. III. Bas›nç Çözünürlük Gaz Kat›– S›v› Bas›nç Bas›nç. de azal›r C) III. S›cakl›k ile gazlar›n çözünürlü¤ü ters orant›l›d›r.10.100 = 40 g X ile doyar.

Ortak iyonun deriflimi artt›kça. IV. II. S›cakl›k azal›rsa. de azal›r. Ortak ‹yon etkisi Çözünen bir maddenin yap›s›ndaki iyonlar bu maddenin çözündü¤ü ortamda var ise bu iyonlar›n engelleme etkisi ile çözünürlük azal›r. n3 aras›ndaki iliflki nedir? A) n1 > n2 > n3 D) n1 = n2 > n3 B) n2 > n1 > n3 E) n2 = n3 > n1 C) n3 > n2 > n1 ŒÇözüm Gazlar›n çözünürlü¤ü. gazlar›n çözünürlü¤ü artar.1 M AgNO3 çözeltisindeki çözünürlükleri aras› iliflkisi afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) I > II > III B) II > I > III C) I > III > II D) I > II = III E) III > II > I 224 . n2 nin s›cakl›¤› daha düflük oldu¤undan n2 > n1 dir. n3 ün bas›nc› daha büyüktür. Buna göre. 0. I. III. de azal›r. NH3 ün bas›nc› artt›¤›ndan çözünürlü¤ü de artar. Örnek AgCI tuzunun ayn› s›cakl›kta. n3 > n2 dir. NH3 ün k›smi bas›nc› azal›r. Buna göre. Yan›t C 5. He gaz› eklendikçe. Sonuç: n3 > n2 > n1 dir. n1. de artar. de artar. n2. n1 ve n2 için. de de¤iflmez. Çözünen NH3 azal›r.1 M MgCI2 çözeltisindeki III.K‹MYA ŒÇözüm KARIfiIMLAR 10. Yan›t A Örnek Bas›nç 1 atm 1 atm 2 atm S›cakl›k 30°C 20°C 20°C Çözünen O2 miktar› n1 n2 n3 Yukar›da ayn› miktar suda belirtilen koflullarda O2 gaz›n›n çözünen miktarlar› (n) olarak belirtilmifltir. Saf sudaki II. Kap sürtünmesiz oldu¤undan NH3 ün bas›nc› de¤iflmez. n2 ve n3 için. SINIF I. s›cakl›k ayn›. V. bas›nç artt›kça artar. s›cakl›k artt›kça azal›r. Suyun s›cakl›¤› düfler. bas›nç ayn›. piston yukar› hareket eder. 0. maddenin çözünürlü¤ü azal›r. S›cakl›k art›fl› gazlar›n çözünürlü¤ünü azalt›r.

Y(k) → Y(suda) + Is› fleklinde. Su ile temas yüzeyini artt›r›r. kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? b) 20 gram fleker eklenip çözülürse kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? c) 120 gram. Kar›flt›rmak: Çözünme h›z›n› artt›r›r. Kütlece yüzde deriflimi "C" ile gösterirsek: %C = m çözünen m çözelti( toplam ) x100 formülünden yararlan›larak kütlece yüzde deriflim hesaplanabilir.1 M AgNO3 de 1 M Ag+ ortak iyonu var. Yan›t C Çözünme H›z›n› Etkileyen Faktörler 1. b. çözünürlük azal›r. 1. II. belirli miktar çözeltide çözünen madde miktar›d›r. III. m çözelti 5 Örnek 180 gram % 10 luk flekerli su çözeltisine. X(k) + Is› → X(suda) fleklinde. %20 lik flekerli su çözeltisi eklenirse.1 M MgCI2 de 2M CI– ortak iyonu var. En az çözünür. Kat› maddeyi küçük parçalara ay›rmak. 0. ekzotermik ise S›cakl›k artarsa. 2. Örnek 100 gram %20 lik tuzlu su çözeltisi dendi¤inde: çözeltide 20 gram tuz + 80 gram su bulundu¤u anlafl›l›r.10. Çözünme denklemi. kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? 225 . çözünürlü¤ü de¤ifltirmez. Kütlece Yüzde Deriflim Çözeltinin 100 gram›nda çözünen madde miktar›d›r. S›cakl›k: Hem çözünme h›z›n›. hem çözünürlü¤ü etkiler. a. a) 20 gram su eklenirse. endotermik ise S›cakl›k artarsa. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA ŒÇözüm I. m tuz 20 1 = = veya msu 80 4 m tuz 1 = oran› vard›r. ÇÖZELT‹ DER‹fi‹MLER‹ Deriflim (konsantrasyon): Sabit s›cakl›k ve bas›nçta. AgCI nin çözünürlü¤ü: I > III > II olur. 3. 0. 100 gram çözeltide. çözünürlü¤ü de¤ifltirmez. Saf suda en çok çözünür. Çözünme h›z›n› art›r›r. çözünme h›z› artar. çözünme h›z› ve çözünürlük artar.

%C = 18 . a) m1 . 300 226 . SINIF Su eklendi¤inde fleker kütlesi de¤iflmez. 200 c) I. c2 m1 = Çözeltinin ilk kütlesi c1 = Çözeltinin ilk yüzde deriflimi m2 = Çözeltinin son kütlesi c2 = Çözeltinin son yüzde deriflimi II. afla¤›daki formülden yararlan›larak da soru çözülebilir. yol. 100 KARIfiIMLAR 10. a) Bafllang›çtaki çözeltide.100 = % 19 luk olur. c1 = m2 . ‹kinci çözeltiden gelen fleker miktar› 120. yol. Çözelti kütlesi = 180 + 20 = 200 gram olur. 10 = 200 .100 = % 14 olur. m1 . 20 = 24 gram fleker.100 = %9 luk olur 200 Bir çözeltiye su eklenir veya çökme olmadan su buharlaflt›r›l›rsa. c2 c2 = 1800 = %9 200 b) Çözünen = 18 + 20 = 38 gram fleker Çözelti = 180 + 20 = 200 gram flekerli su %C = 38 . yol. 180. 10 = 18 gram fleker vard›r.K‹MYA ŒÇ ö z ü m I. 100 Kar›fl›m: fieker: 18 + 24 = 42 gram Çözelti: 180 + 120 = 300 gram Kar›fl›m›n kütlece yüzde deriflimi %C = 42 . c1 = m2 . c2 180 .

Buna göre. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA II. afla¤›daki formülden yararlan›larak da soru çözülebilir.100 = % 20 liktir.10.. 240 227 . yol. kütlece yüzde deriflimi kaç olur? III. Çözünen = 40 gram Çözelti = 200 – 40 = 160 gram %C = 40 x100 = % 25 lik olur. kar›fl›m›n kütlece yüzde derifli %14 olmaktad›r. ckar C kar = 1800 + 2400 = % 14 olur. c2 + .. 40 gram KNO3 tuzu eklenerek tamamen çözülüyor. yüzde deriflimi kaç olur? IV. Çözeltiye 40 gram KNO3 tuzu eklenip çözülürse. Çözünen = 40 + 40 = 80 gram Çözelti = 200 + 40 = 240 gram %C = 80 x 100 = % 33. Çözeltiden 40 gram su buharlaflt›r›l›rsa. c1 + m2 . m1 = c2 . 160 C2 = 20x200 = % 25 lik olur. 3 lük olur. Çözeltinin kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? II. 160 III. 20 = 300 . 10 + 120 . ckar Buna göre. m1 . 180 . 160 veya c1 . E¤er deriflimleri farkl› çözeltiler kar›flt›r›l›rsa. 200 II.. 200 = c2 . % x lik KNO3 ün sulu çözeltisi eklenince. Çözeltiye 300 gram. Eklenen çözeltinin yüzde deriflimi (x) kaçt›r? ŒÇ ö z ü m I. Çözelti = 40 gram tuz + 160 gram su = 200 gram çözelti %C = %C = veya. 300 Örnek 160 gram suya.. I. = mkar . 200 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= 40 gram tuz varsa x gram tuz vard›r m tuz x 100 m çözelti 40 x 100 = % 20 liktir. 200 40. m2 20 .

5 gram NaNO 3 n= Çözeltilere su eklenirse seyrelir ve deriflimi azal›r.1 M. 1 mol NaNO 3 M= m ⇒ m = n. Eklenen çözelti için 100 gram›nda 300 gram›nda x gram tuz varsa a gram tuz vard›r. 14 4000 + 300x = 7000 300x = 3000 ⇒ x = % 10 luktur. Çözünen = (40 + 3x) gram tuz Çözelti = 200 + 300 = 500 gram 40 + 3x 500 7000 = 4000 + 300x 14 = x= 3000 = %10 luktur. 228 . 2. 20 + 300 . 300 veya m1 . 100 Kar›fl›mda.V V n = 0. Molar Deriflim (Molarite) Çözeltinin 1 litre hacminde çözünen maddenin mol say›s›d›r. 1 x 85 = 8.K‹MYA IV. KARIfiIMLAR 10. x = 500 . ckar 200 . Molarite hesaplar›nda genel olarak afla¤›daki formül kullan›l›r.MA MA m = 0. c1 + m2 . c2 = mkar . 1 litre NaNO3 çözeltisi haz›rlamak için kaç gram NaNO3 çözmek gerekir? (NaNO3: 85) ŒÇ ö z ü m n ⇒ n = M. Çökme olmadan su buharlafllaflt›r›l›rsa deriflir ve deriflimi artar. 1 x 1 = 0. SINIF a= 300. n= m MA m = Çözünenin kütlesi (gram) MA = Çözünenin molekül a¤›rl›¤› (gram/mol) Örnek 0.x = 3x gram KNO 3 tuzu vard›r. M= n çözünen Vçözelti ⎛ mol ⎞ =⎜ ⎟ ⎝ litre ⎠ 1 litre = 1000cm3 = 1000 mL n : çözünenin mol say›s›d›r.

Vkar ba¤›nt›s›ndan yararlan›larak hesaplanabilir. kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? 0. a) Çözünen NaOH mol say›s› ve deriflimi.4 mol Yeni deriflim M = n 0.1 molarl›k 1600 mL NaOH çözeltisi eklenirse.V1 = M2. V 0.) 0. 5 molar. Çözelti hacmi artar.= Mkar.4 = M2. M1V1 = M2V2 M1 = ‹lk molar deriflim V1 = ‹lk hacim M2 = Son molar deriflim V2 = Son hacim Ayn› çözüneni içeren de¤iflik çözeltiler kar›flt›r›l›rsa.2 = 0. 2 mol = = 0. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Yeni deriflimi bulmak için afla¤›daki formülden yararlan›labilir. V = 400 mL = 0. V 1 litre II. 2 mol Kar›fl›m›n deriflimi M = = = 0. kar›fl›m›n molar deriflimi.. Örnek 8 gram NaOH kat›s› çözülerek haz›rlanan 400 mL çözeltiye ayn› s›cakl›kta.V2 +. 4 litre fiu eklendi¤inde çözünenin mol say›s› de¤iflmez. karfl›m›n molar deriflimi kaç olur? 100 mL su ve 4 gram NaOH eklenirse kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? (NaOH = 40) ŒÇ ö z ü m I.2 + 0. 2 M olur.2 mol NaOH eklenirse..5. 1 litre b) Toplam çözünen mol: n = 0. 2 mol 0. 2mol m A 40 n 0. a) b) c) d) 600 mL su eklenirse. yol.V1 + M2. 4 litre 229 . Su eklendi¤inden: V = 400 + 600 = 1000 mL olur.1 ⇒ M 2 = = 0. M1. kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? (Hacmin de¤iflmedi¤i kabul edilecek. M1..4 litre n= M= m 8 = = 0. V 0.10. 4 mol = = 1 molar olur. yol. Kar›fl›m›n hacmi V = 400 + 600 = 1000 mL = 1 litre n 0..0. 2 M olur.V2 0.

V 0. çözeltinin hacmine eflittir. iyonlar›n mol say›lar› bulunur. yol.1. 230 . 0. 2 2 d) Eklenen çözünenin mol say›s›: n= m 4 = = 0. 16 0. Vt = 400 + 1600 = 2000 mL = 2 litre Kar›fl›m›n deriflimi: M = n = 0. a) ‹yonlaflma denklemi yaz›l›r. yol. c) Eklenen çözeltiden gelen çözünenin mol say›s›: n = M. b) Kimyasal tepkimelerde oldu¤u gibi maddelerin bafllar›na getirilen katsay›lar aras›nda orant› kurularak.3 mol Kar›fl›m›n hacmi = 400 + 100 = 500 mL = 0. 36 mol = 0. c) ‹yonlar ayn› çözelti ortam›nda oldu¤undan.1.6 = Mkar . 5 litre Çözeltilerin ‹yon Deriflimleri Bir madde suda çözündü¤ünde iyonlar›na ayr›fl›yorsa. hacim.V2 = Mkar.V = 0. Miyon = ba¤›nt›s›ndan yararlan›larak hesaplan›r. 6 molar olur. 1 mol M A 40 Kar›fl›mdaki çözünenin toplam mol say›s›: ntoplam = 0.4 + 0. 1. 18 molar olur. Vkar 0.2 M kar = 0. iyon deriflimleri yine katsay›lar aras›ndaki orant›dan yararlan›larak hesaplanabilir.5.6 = 0. M1. SINIF I.1 = 0.V1 + M2.2 + 0.36 mol.16 mol Kar›fl›mda çözünmüfl maddenin toplam mol say›s› nt = 0. V 2 litre II. oluflan iyonlar›n deriflimleri hesaplan›rken. 3 mol = = 0. niyon Vçözelti d) ‹yon deriflimi.16 = 0.2 + 0.5 litre Kar›fl›m›n deriflimi: M= n 0. 36 = = 0.K‹MYA KARIfiIMLAR 10. 1. e) ‹stenirse önce çözeltinin deriflimi bulunup. 18 molard›r. 2 + 0.

12 mol 2 mol 0. n Çözelti için: = M.06 mol AI(NO3)3 çözünmüfltür. 4 Çözelti hacmi = 800 cm3 = 0.2 x 0. Örnek 12.6 x 0. 08 mol = = 0. niyon Miyon = ( toplam ) ( toplam ) Vçözelti ba¤›nt›s›ndan yararlan›l›r.08 mol Ortamdaki Ca+2 iyonunun mol say›s›: 0.2 molar 300 mL AI(NO3)3 çözeltisi ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›l›yor.4 gram Ca3(PO4)2 çözülerek haz›rlanan 800 cm3 çözelti için.08 mol PO–3 iyonu bulundu¤u yukar›daki denklemden hesaplanm›flt›r.10. P: 31. 1 molar olur.12 moldür. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA f) Ayn› iyonlar içeren de¤iflik çözeltiler kar›flt›r›l›yorsa. n I.6 molar 200 mL Ca(NO3)2 çözeltisi ile 0. AI ve NO 3 iyonlar› deriflimleri kaçar molar olur? ŒÇ ö z ü m I. Çözelti için: = M. V 0. 4 = = 0. MA 310 –3 Ca3(PO4)2 → 3Ca+2 (suda) + 2PO 4(suda) 1 mol 0. g) ‹yon deriflimleri [X+a] fleklinde gösterilebilir.2 = 0. 04 mol madde çözünmüfltür. iyonlar›n mol say›lar› bulunup. 231 . a) Çözeltide kaç mol Ca +2 iyonu bulunur? –3 b) Çözeltideki PO 4 iyonlar› deriflimi kaç mol / litredir? (Ca: 40.3 = 0.04mol 3 mol 0.04 x 3 = 0. b) Çözeltide 0.8 litre –3 PO 4 iyonu deriflimi: [PO −3 ] = 4 n 0. V ⇒ n = 0. V ⇒ n = 0.12 mol Ca(NO3)2 çözünmüfltür. +2 +3 – Kar›fl›mdaki Ca . 8 litre Örnek 0. O: 16) ŒÇ ö z ü m a) Ca3(PO4)2 = 120 + 62 + 128 = 310 gram / mol n= m 12.

96 = 0. 5 litre n toplam V = (0. kar›fl›mdaki Br– iyon deriflimi 0. 24 M V 0. 06 mol = = 0.06 mol 0. XBrn çözeltisinin formülündeki n say›s› kaçt›r? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ŒÇ ö z ü m I. [Br ] = n toplam Vtoplam ⇒ 0. 24 + 0.24 mol 0.24 n 0.24n ⇒ n = 3 bulunur.24 mol XBrn çözünmüfl ‹yonlaflma denklemleri: + – KBr → K (suda) + Br (suda) 1 mol 1mol 1mol 0.72 = 0. çözelti için: n = M.96 M oldu¤una göre.24 mol +3 AI(NO3)3 → AI(suda) + 3NO3(suda) 1 mol 0.06 mol 0.24 mol KBr çözünmüfl II.6 x 0.24 mol 0.24 + 0. 84 M olur. 12 M V 0. 96 = 0.24 mol – XBrn → X+n (suda) + nBr(suda) 1mol 1mol n mol 0.4 .6 = 0.18 mol Kar›fl›m›n hacmi = 200 + 300 = 500 mL = 0. SINIF 1mol 0. 5 litre = 0.5 litre Kar›fl›mdaki iyonlar›n deriflimleri. 24n 1litre 0.12mol 1mol 1mol 2 mol 0. çözelti için: n = M. V = 0. +2 – Ca(NO3)2 → Ca(suda) + 2NO 3(suda) KARIfiIMLAR 10. Örnek 0.24n mol 3 Kar›fl›m›n hacmi = 400 + 600 = 1000 cm = 1 litre – Kar›fl›mdaki Br deriflimi 0.24 mol 0. Yan›t C 232 . 24 + 0.12 mol 3 mol 0. 12 mol = = 0.6 M KBr çözeltisinin 400 cm3 ü ile 0. Buna göre. 5 litre n 0. 0.24 mol 0. [Ca +2 ] = [Al +3 ] = [NO – ] = 3 n 0. V = 0.4 = 0.96 M oluyor.4 M XBrn çözeltisinin 600 cm3 ü ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›ld›¤›nda.K‹MYA ‹yonlaflma denklemleri. 18) mol 0.

5 mol/litre olur.44 litre gelen H2 gaz› olufluyor.6 C) 1.6 D) 1. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Kimyasal tepkimelere ba¤l› olarak deriflim hesaplama ‹fllemin nas›l yap›laca¤›n› afla¤›daki Örnek soru üzerinde inceleyelim: Örnek 2AI(k) + 3H2SO4(suda) → AI2(SO4)3(suda) + 3H2(g) tepkimesine göre 400 mL H2SO4 çözeltisine yeterli miktarda AI kat›s› eklendi¤inde.0 233 .4 C) 0. normal koflullarda 13. Yan›t E Çözeltilerde yo¤unluk ile molar deriflim aras›ndaki iliflki.6 mol H2SO4 tepkimeye girmifltir. Bu çözeltinin molar deriflimi kaç mol olur? litre (NaOH: 40) A) 0.2 B) 0.d. 4 litre M = 1. M= %C.2 gram/cm3 tür.2 E) 1. Buna göre.6 mol H2 3 mol H2SO4 x mol H2SO4 x = 0. 6 mol 22. 4 3 mol H2 0. M= n 0.2 D) 3.10 MA % C = Yüzde deriflimi d = Yo¤unluk (gram/cm3) MA = Molekül a¤›rl›¤› M = Molar deriflim Örnek Kütlece % 20 lik NaOH çözeltisinin özkütlesi 1.0 D) 6. 44 = 0.1 B) 0. H2SO4 çözeltisinin molar deriflimi kaçt›r? A) 0.10. ŒÇ ö z ü m nH 2 = 13. 6 mol = V 0.

2 D) 18.d.84 ŒÇ ö z ü m Formülden: H2SO4 ün deriflimi: M= %C. 40 Soruda hacim verilmedi¤inden.10 98x1.4 molard›r. yol %C.8 ‹yonlaflma denklemi: –2 H2SO4 → 2H+ (suda) + SO 4(suda) 1 Molar 18. V 1 litre Yan›t E Çözeltinin molar deriflimi n= Örnek Kütlece % 98 lik ve yo¤unlu¤u 1.84 gram/cm3 olan sülfirik asit (H2SO4) çözeltisindeki SO–2 iyonlar› de4 riflimi kaç molard›r? (H2SO4 = 98) A) 1.4 M 2 Molar 36.8 M 1 Molar 18. 4 dir MA 98 litre B) 3.4 M [SO–2 ]= 18. SINIF 20x1.10 MA KARIfiIMLAR 10. 84x10 mol ⇒ M= = 18. 4 Yan›t D 234 . 2x10 = 6 mol/litre olur.68 C) 9.4 E) 36. V = 1 litre (molarite için) = 1000 cm3 (özkütle için) d= m m (çözelti) ⇒ 1 2 = .K‹MYA Çözüm I.d. yol Formülden : M= II. MA 40 n 6 mol = = 6 molard›r. bu tip sorulara hacmi 1 litre al›narak bafllanabilir. V 1000 m = 1200 gram çözelti Çözünen kütlesi: %C = m çözünen m çözelti x100 ⇒ 20 m çözünen 1200 x 100 mçözünen = 240 gram NaOH Çözünen mol say›s›: n= m 240 = = 6 moldür.

B. (suyun yo¤unlu¤u 1 g/mL = 1 kg/L oldu¤undan) bir litredir. Milyarda parça anlam›na gelen ppb için litre çözücüde çözünen miktar› mikrogram cinsinden ifade edilir... 4 = 0. Örnek 2 gram Ne ve 6.. 5 n CH 4 nT = 0. toplam mol say›s›na oran›. 5 ppm Pb (kurflun) denildi¤inde ise 1 kg su örne¤inde 5 mg kurflun bulundu¤u anlafl›l›r ve 5 mg 5 mg = = 5 ppm 1kg 10 6 mg fleklinde yaz›l›r. 2 nT 0. 5mol nNe = X Ne = nNe 0. milyonda parça anlam›nda (ppm. Örne¤in A.. ppm. 1 + 0. 4 = 0. 235 . X A = nA n A + nB + nC + . Örne¤in 20 ppm As(arsenik). 1 kg çözeltinin hacmi. Buna göre ppb. bileflenlerinden oluflan bir çözeltideki A bilefleni için mol kesri. 1 = = 0. X B = nA fleklinde yaz›l›r. 8 0.. nB + nB + nC + . Çok düflük deriflimler için di¤er bir deriflim birimi ppb (‹ngilizce parts per billion kelimelerinin k›salt›lm›fl›) kullan›l›r. Örne¤in 5 ppm. ‹ngilizce parts per million kelimelerinin k›salt›lm›fl flekli) bir deriflim birimidir. Ne:20) ŒÇ ö z ü m 2 = 0.. = 1 olarak ifade edilir. 1 litre çözeltide 20 mg As bulunuyor anlam›ndad›r. Buna göre çözeltilerde bu birim. 1mol 20 6. B bilefleni için mol kesri. SINIF Mol Kesri KARIfiIMLAR K‹MYA Çözeltideki bir bileflenin mol say›s›n›n. 4mol 16 n T = 0. Çözeltideki bileflenlerin mol kesirleri toplam› birdir ve XA + XB + XC+ . C:12.10. Çok seyreltik çözeltilerde. C. o bileflenin mol kesri olarak tan›mlan›r ve X ile gösterilir. 4 n CH 4 = = 0.4 gram CH4 gazlar›ndan oluflan gaz kar›fl›m›nda her bir gaz›n mol kesirleri kaçt›r? (H:1. ppm = Çözünenin miktar› (mg) Çözeltinin hacmi (L) fleklinde ifade edilebilir... 5 X CH 4 = ppm ve ppb Bazen çok hassas analizlerde deriflimler o kadar küçük olur ki deriflim birimi olarak “ppm” veya “ppb” kullan›l›r. bir milyonda (106) befl parça demektir.

Çözünenin mol say›s› mol Molalite= kg Çözücü(su) ÇÖZELT‹LER‹N BUHAR BASINCI Çözeltilerde. Suyun 100 °C de dinamik denge 236 . Bu olay da “yo¤unlaflma” olarak bilinir. (milyarda bir) 3 4. Örnek 500 mL su örne¤inde 3. moleküller aras› çekim kuvvetini yenerek s›v› yüzeyinden ayr›l›r ve gaz haline geçebilirler.2 mg Hg+2 1L = 7. Çözeltilerin kaynama ve donma noktalar›n›n karfl›laflt›r›lmas› ve hesaplanmas›nda kullan›l›r.2 mg Hg+2 Eser miktardaki çözeltilerin deriflimini belirtmek amac›yla kullan›l›r. Buhar halindeki s›v› yüzeyine yak›n moleküllerin baz›lar› da yüzeydeki moleküller taraf›ndan çekilebilirler ve bu moleküller de tekrar s›v›ya dönebilirler. kinetik enerjisi büyük.6 mg Hg+2 103 mL 500 mL 1L ppm = = 7. SINIF fleklinde gösterilebilir.6 mg Hg+2 ppm = 500 mL örnek 3.6 mg c›va bulunuyorsa çözeltinin deriflimini ppm olarak hesaplay›n›z. Bu olay “buharlaflma” olarak tan›mlan›r. Buharlaflma h›z› ile yo¤unlaflma h›z› birbirine eflit oldu¤unda dinamik denge kurulur. Dinamik denge halindeki buhar›n bas›nc›na o s›v›n›n o s›cakl›ktaki buhar bas›nc› denir. ŒÇ ö z ü m Bilinmeyen ppm Verilen Ba¤›nt› Çözünenin mg miktar› Çözeltinin L miktar› 3. ppt = (g çözünen / g çözelti) x 10 (binde bir) ppm = mg çözünen / L (milyonda bir) 9 ppb = (g çözünen / g. çözelti ) x 10 fleklinde ifade edilir.K‹MYA ppb = Çözünenin miktar› (g)μ Çözeltinin hacmi (L) KARIfiIMLAR 10. s›v› yüzeyindeki veya s›v› yüzeyine yak›n moleküllerden baz›lar›. Molalite 1 kilogram suda çözünen maddenin mol say›s›d›r.

Örne¤in. o maddenin “kaynama noktas›” denir. Çünkü çözünen parçac›klar›. çözünen maddenin çözelti içindeki mol say›s› n2 olmak üzere X1 = n1 n1 + n1 fleklinde yaz›labilir. Raoult Yasas›na göre. Çözeltinin buhar bas›nc› “P”. çözücünün mol kesri “X1” olmak üzere Raoult Yasas› P = P°X1 fleklinde ifade edilebilir. K›fl›n yollar›na tuz dökülmesinin ve arabalar›n radyatörlerine antifiriz konulmas›n›n nedeni donma noktas›n› düflürmektir. sadece çözeltilerdeki çözünen parçac›klar›n›n say›s›na ba¤l›d›r.10. Saf maddelerin erime ve kaynama noktalar› sabittir. ÇÖZELT‹LER‹N KOL‹GAT‹F ÖZELL‹KLER‹ Koligatif özellikler. Donma noktas› ise. saf çözücünün buhar bas›nc› “P°”. Çözeltilerin buhar bas›nçlar› ile. moleküller) çözeltinin buhar bas›nc›n›n. deriflimi aras›ndaki ba¤›nt› ilk kez M. Saf su ve tuzlu suyun 1 atm bas›nçtaki s›cakl›k – zaman grafiklerini inceleyelim. (P sbt) Uyar› Çözeltilerin (kat› + s›v›) yo¤unlu¤u ve kaynama noktas›. saf maddelere göre daha büyüktür. Buhar bas›nc›n›n azalmas›. Buna karfl›n s›v›ya dönen buhar moleküllerinin say›s› de¤iflmez. S›cakl›k(°C) S›cakl›k(°C) 100 100 + a 100 0 A Saf su Zaman 0 B C Tuzlu su Zaman 237 . S›v›n›n buhar bas›nc›n›n. Çözelti ile Saf Madde Aras›ndaki Farklar Saf maddenin yo¤unluklar› sabittir. bileflenlerinin miktar›na ba¤l› olarak de¤iflir. çözücünün saf haldeki buhar buhar bas›nc› ile onun mol kesrinin çarp›m›na eflittir. Çözücünün mol kesri “X1” çözücünün çözelti içindeki mol say›s›n›n n1. Bu nedenle deriflik çözeltiler. Çözeltilerin yo¤unluklar› ise. bir çözeltinin buhar bas›nc›. koligatif özelli¤e bir örnektir. d›fl bas›nca eflit oldu¤u s›cakl›¤a . çözeltinin yüzeyinden daha az say›da çözücü moleküllerinin ayr›lmas›na sebep olurlar. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA halinde iken buhar bas›nc› 760 mm Hg d›r. saf çözücüye göre daha düflük olmas›na neden olurlar. e¤er atmosfer bas›nc› da 760 mm Hg ise kaynama olay› gözlenir. iyonlar. saf maddelere göre daha düflüktür. Raoult taraf›ndan araflt›r›lm›flt›r ve bu ba¤›nt› “Raoult Yasas›” olarak bilinir. Çözeltide bulunan çözünen parçac›klar› (atomlar. Çözeltilerin erime ve kaynama noktalar› sabit de¤ildir. saf çözücüden daha yavafl buharlafl›rlar.

52 B) 100. Çözünen maddenin türü ayn› olmasa da içerdikleri toplam tanecik molalitesi ayn› ise. Δtk = Kk .93 –0.86 –3. Δtd = Kd .86 °C/ molal) i =Tanecik say›s› Örnek 0.26 C) 100.N (°C) A) 100. SINIF S›cakl›k (°C) 0 Zaman D Saf su 0 –b Zaman E F Tuzlu su A → Saf suyun kaynama süresi D → Saf suyun donma süresi B → Doymam›fl tuzlu suyun kaynama süresi E → Doymam›fl tuzlu suyun donma süresi C → Doymufl tuzlu suyun kaynama süresi F → Doymufl tuzlu suyun donma süresi A veya D süresince S›cakl›k : Deriflim : Buhar bas›nc› : Yo¤unluk : Sabit Sabit Sabit Sabit B süresince Artar Artar Sabit Artar E süresince Azal›r Artar Azal›r Azal›r C süresince Sabit Sabit Sabit Sabit F süresince Sabit Sabit Sabit Sabit Kaynama Noktas› Yükselmesi(Δtk). Donma Notkas› Alçalmas› (Δtd) Kaynama noktas›ndaki yükselme veya donma noktas›ndaki alçalma miktar›. ∑m.93 –1. 2 molal C6H12O6 çözeltisi ile 2 molal KCl çözeltisi ayn› ortamda ayn› s›cakl›kta kaynamaya bafllar. ∑m.52 D) 100. çözelideki toplam tanecik (iyon veya molekül) molalitesiyle do¤ru orant›ld›r.i Δtd = D.K‹MYA Donma Grafikleri S›cakl›k (°C) KARIfiIMLAR 10.5 molal KCl çözeltisinin kaynama noktas› ve donma noktas› kaç °C dir? (P0 = 1 atm) K.N alçalmas› (°C) Kd = Sabit su için 1.52 D.71 238 . ayn› ortamda ayn› s›cakl›kta kaynamaya ya da donmaya bafllarlar.86 –0.52 °C / molal) m = Molalite.N yükselmesi (°C) Kk = Sabit (su için 0.i Δtk = K.N (°C) –1. Örne¤in.26 E) 100.

Saf bir kat›n›n. SINIF ŒÇ ö z ü m – KCl(k) → K+ (suda) + Cl (suda) KARIfiIMLAR K‹MYA Δtk = Kk . 100.86. i ⇒ Δtk = 0. buhar bas›nc› düfler. saf suda çözünmesi sonucu oluflan çözelti ve saf su için. Özellikler Kaynama noktas› (sabit d›fl bas›nçta) Donma Noktas› (sabit d›fl bas›nçta) Buhar bas›nc› (Belli s›cakl›kta) Saf Su Belirli bir s›cakl›kta kaynar. Çözünen kat› miktar› artt›kça. ∑m .52 °C. Saf sudan daha Belirlidir ve de¤iflmez düflüktür. ‹yonik kat›lar çözünmüflse. Belirli ve sabittir 1 atm de 0°C dir.N = 100 Saf su 1 atm Buhar Bas›nc› Sa Zaman ( 1 atm bas›nç) fiekil I fs u lu z Tu su S›cakl›k (°C) 0 100 K.15. i ⇒ 5td = 1.N fiekil II (100+a) K.86 °C dir.2 = 0. 239 . –1. Donma süresince sabittir. Kaynama süresince yükselir.52 °C Δtd = Kd .52. (Doyuncaya kadar. çözücünün birim hacminde çözünen kat›n›n verdi¤i toplam iyon veya molekül say›s›na ba¤l› olarak de¤iflir.N = 100+a K.0. ∑m .1 atm de 100°C dir. Ayr›ca çözünen kat› miktar› artt›kça çözelti yo¤unlu¤u artar.N s›ras›yla. Kaynama süresince s›cakl›k sabittir.N ve D.N fiekil – I : Saf su ile tuzlu suyun ›s›t›lmas›na ait s›cakl›k – zaman grafi¤i fiekil – II :Saf su ve tuzlu suyun ›s›t›lmas› s›ras›nda buhar bas›nc›n›n s›cakl›kla de¤iflim grafi¤i Çözeltilerin kaynama noktas›.86 °C K. buhar bas›nc› gibi özellikleri. Toplam tanecik deriflimi ile orant›l› de¤iflir. donma noktas›. Çözünen miktar›na göre de¤iflir. Çözelti Saf sudan daha yüksek s›cakl›kta kaynar.10. iyon deriflimi artt›kça elektrik iletkenli¤i artar.52 = 1.) Saf sudan daha düflüktür. S›cakl›k Tuzlu su K.

Saf su I 1 mol NaCl II 1 mol CaCl2 III 1 mol AlCl3 IV 1 mol fleker (C12H22O11) V Kaplar ayn› koflullarda bulundu¤una göre.N = – 2b°C III.3)°C veya K.51°C artar Donma noktas›.K‹MYA Örnek KARIfiIMLAR 10. SINIF Afla¤›daki kaplarda 1 er litre (1kg) saf su ve içlerinde belirtilen maddeler çözülüyor.86°C veya D.4)°C veya K. Yukar›daki örnekteki s›v›lar›n kaynama noktalar› (K.N = 100 + (0.N = 0 – 1. 0. 1.86. kapta: K.N = 100 + 0.N) ve donma noktalar› (D.86.N = 3b°C IV.N = 0 – (1. Toplam iyon ya da molekül say›s› NaCl → Na+ + Cl– (aq) (aq) 1 mol 1 mol 1 mol + CaCl2 → 1 mol 1 mol 2 mol Al+3 (aq) Ca+2 (aq) – 2Cl(aq) Kaynama noktas›n›n saf sudan fark› (Δt)°C 2 mol iyon 3 mol iyon 4 mol iyon +2a +3a +4a + AlCl3 → 1 mol 1 mol 3 mol – 3Cl(aq) C12H22O11 → C12H22O11 1 mol 1 mol 1 mol molekül +a 1 atmosfer bas›nçta aç›k bir kapta ›s›t›lan bir çözeltide.1.86°C ye = b dersek.2)°C veya K. Kaynama noktas› .N = 100 + 2a °C D.N = 100 + (0.86°C düfler Bu de¤iflimleri Δt ile gösterdi¤imizde. 240 .N = – b°C olur.86)°C veya D.N = 0 – (4.86°C = – 1.N = 100 + a°C D.58°C veya D.N = – 4b°C V. tanecik (iyon – molekül) deriflimi 1 molar oldu¤unda.N = 100 + 4a°C D.51.51.N=100+3a°C D. 0.51. kapta: K.3)°C = – 5. kapta: K. kapta: K.N) için II.2)°C = – 3.51°C veya K.N = 0 –(1.72°C veya D.N = 100 + (0.51°C ye = a ve 1.

buhar bas›nçlar› aras›ndaki iliflki afla¤›daki gibi olur.6 M iyon + – KBr → K (suda) + Br (suda) 0.2M ⇒ 0.10.4 M 0. Mg(NO3)2 = 148) A) − a 2 B) − 3a 4 C) − 15 a 4 D) − 3a E) − 5a 241 .2 M 0. birim hacimde çözünen toplam tanecik say›s› (deriflim) belirledi¤inden.3M 0.6M iyon C6H12O6 → C6H12O6(suda) 0. –2 Na2CO3 → 2Na+ (suda) + CO 3(suda) 0. 0.3 M ⇒ 0.4 M molekül I. kaynama ve donma noktalar›. Yan›t D Örnek 1000 gram suda 34 gram NaNO3 tuzu çözündü¤ünde donma noktas› – a°C oluyor. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Buna göre kaplardaki s›v›lar›n. ve II. 0.4 M C6H12O6 flekerli su çözeltisi Yukar›daki çözeltilerin ayn› ortamda kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki nedir? A) I > II > III B) I > III > II C) II > III > I D) I = II > III E) III > II > I ŒÇ ö z ü m Kaynama noktalar›n›.3M 0. çözeltilerin toplam tanecik (iyon) deriflimleri eflit oldu¤undan kaynama noktalar› eflittir.2 M Na2CO3 tuzunun sulu çözeltisi II.3 M KBr tuzunun sulu çözeltisi III. çözeltinin molekül deriflimi daha küçük oldu¤undan kaynama noktas› daha düflüktür. Kaynama noktalar› : IV > III > II > V > I Donma noktalar› : I > V > II > III > IV Buhar Bas›nçlar› : I > V > II > III > IV Örnek I. 500 gram suda 72 gram Mg(NO3)2 tuzu çözülürse donma noktas› kaç °C olur? (NaNO3 = 85. önce bu deriflimleri bulal›m. III.4 M 0.4M ⇒ 0. 0.

4 m 0. 4 çözelti − OZMOT‹K BASINÇ Çözücü Yar› geçirgen zar Çözelti Ozmoz: Çözücü molekülleri zardan difüzlenerek deriflik çözeltiye do¤ru hareket ederler Ozmotik bas›nç da di¤er bir koligatif özelliktir. 4 molal 1kgsu 1 kg su m 72 = = 0.0 M x= 1m – a°C ise x 2m ⇒ Toplam 3 molal iyon 3. 0.8 molal iyon + – +2 – Mg(NO3)2 → Mg (suda) + 2NO 3(suda) 1m 0. 5 mol M A 148 Mg(NO 3 ) 2 için : n = Deriflimi : m = n 0. Yar› geçirgen zar›n iki taraf›nda farkl› deriflimdeki çözeltiler yer ald›¤›nda. çözünen parçac›klar›n›n geçemedi¤i yar› geçirgen bir zardan çözücü moleküllerinin difüzyonudur. Ozmoz olay›. 4 mol M A 85 KARIfiIMLAR 10. SINIF n 0. 5 kg su ‹yonlaflma denklemleri: NaNO3 → Na (suda) + NO3(suda) 0. Ozmoz olay›. çözücü daha seyreltik çözeltiden (daha fazla çözücü içerir) daha deriflik çözeltiye (daha az çözücü içerir) hareket eder. 242 .a 15 = a °C olur. 4 mol = = 0. çözücü molekülleri zardan z›t yönlerde eflit h›zda geçiflleri sa¤lanana kadar devam eder. 8 4 15 a °C de donmaya bafllar. 5 mol = = 1 molal 1 kg su 0. 0.K‹MYA ŒÇ ö z ü m NaNO 3 için : n = Deriflimi: m = m 34 = = 0.4 m ⇒ Toplam = 0.8 M 3.4 m 0. deriflik çözelti yeteri kadar seyreltik olana kadar di¤er bir deyiflle.

Net iyon denklemi: + – Ag(suda) + Cl (suda) → AgCl(k) (çöker) 243 . çözücü ak›fl›n› durdurmak için gereken bas›nçt›r. “buhar bas›nc› alçalmas›”. 3) Net iyon denklemi yaz›larak. Bu olayla ilgili soru çözülürken: 1) Her bir maddenin mol say›s› bulunur. yüzde deriflim birimleri. Suda çözünerek yüklü tanecikler oluflturan maddeler “elektrolit” olarak adland›r›l›r. ppm ve ppm’dir. “kaynama noktas› yükselmesi” ve “ozmotik bas›nç”t›r. normalite. Bu iyonlar birleflip. çöken madde miktar› hesaplan›r. Çözünme. molarite. Doymufl çözeltide çözünen madde miktar›na da o maddenin o çözücüdeki “çözünürlü¤ü” denir. miktar› az olan bileflen çözünen olarak adland›r›l›r. sadece çözeltide çözünen parçac›klar›n say›s›na ba¤l›d›r. “donma noktas› alçalmas›”. belirli hacimdeki çözücüde belirli miktar madde çözünür.10. Belirli bir miktar çözelti veya çözücü içerisinde çözünen madde miktar›na “deriflim” denir. ÖZETLE Çözelti homojen bir kar›fl›md›r. belirli s›cakl›kta. yüzde deriflim. hacimde) ba¤l› olup koligatif bir özelliktir. Çökelme Tepkimeleri Baz› çözeltiler kar›flt›r›ld›¤›nda. Ozmotik bas›nç da sadece çözünenin parçaç›klar›n›n say›s›na (sabit s›cakl›kta. molalite. Nortmal flartlarda. moleküller aras›ndaki çekim kuvvetine dayan›r ve genellikle “benzer benzeri çözer” fleklinde ifade edilir. Çözeltiler gaz. Elektrolitler kuvvetli ve zay›f olmak üzere s›n›fland›r›l›rlar. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Ozmotik bas›nç ise. ozmoz s›ras›nda daha deriflik çözeltiden. Ozmotik bas›nç canl› sistemlerde çok önemlidir. ‹nsan plazmas›n›n 37 °C’de 7. Örnek AgNO3 ve NaCl çözeltileri kar›flt›r›l›rsa az çözünen AgCl kat›s› çökelir. çözeltideki iyonlar›n mol say›s›. Bu özellikler. mol kesri. 4) Çökme sonras›. Çözeltide miktar› çok olan bileflen çözücü. toplam hacme bölünerek her bir iyonun deriflimi hesaplan›r.56 atmosferlik bir bas›nc› oldu¤u bulunmufltur. ‹yon denklemi: + – + – + – Ag(ag) + NO3(ag) + Na(ag) + Cl(ag) → AgCl(k) + Na(ag) + NO 3(ag) (çöker) E¤er bu çökmeye kat›lan iyonlar bir denklemle gösterilirse. s›v› ve kat› halinde olabilirler. En çok kullan›lan deriflim birimleri. 2) ‹yonlaflma denklemleri yaz›larak. suda çok az çözünen bir tuzun iyonlar› bir araya gelebilir. Herhangi bir s›cakl›kta. az çözünen kat›n›n çökmesine sebep olur. buna "net iyon denklemi" denir. Bitki köklerinde ise 50 atm veya daha fazla olabilmektedir. iyonlar›n mol say›lar› bulunur. çözünenin maksimum çözünebildi¤i miktar› içeren çözeltilere “doymufl çözeltiler” denir. Çözeltilerin koligatif özellikleri.

Buna göre. SINIF 2 M. ünitedeki çözeltilerde denge konusunda bu konuya dönülecektir.11 s›n›f 3.] = = 2 molar 3 2 litre Na+ ve NO– iyonlar› çökmeye kat›lmad›¤›ndan mol say›lar› aynen al›n›r.V = 2. çökme miktar› hesaplan›r. 1 litre Ca(NO3)2 çözeltisi ile 4 M. Fakat 2 molü çökmeye kat›larak kat›ya dönüflmüfltür. Çözeltide 2 mol kalm›flt›r.K‹MYA KARIfiIMLAR 10. (Gerçekte s›f›r de¤ildir. [Na + ] = Ca+2 iyonlar› tamamen çökmeye kat›l›p kat›ya dönüfltü¤ünden s›f›r kabul edilir. Çökme sonras› iyon deriflimleri.) 244 .1 = 2 mol Ca(NO3)2 çözünmüfl Ca(NO3)2 → Ca+2 (suda) + 2NO3(suda) 2 mol 2 mol 4 mol Na2SO4 çözeltisi: n = M . Kaç mol CaSO4 çöker? b. a. 8 mol = 4 molar 2 litre 2 mol [SO -2 ] = = 1 molar 4 2 litre 4 mol [NO . Çökmeden sonra iyon deriflimleri kaçar molard›r? ŒÇ ö z ü m Önce herbir çözeltiden gelen iyonlar›n mol say›s› hesaplan›r.1 = 4 mol Na2SO4 çözünmüfl +1 –2 Na2SO4 → 2Na (suda) + SO 4(suda) 4 mol 8 mol 4 mol a. – 2mol – 2 mol 2 mol Son: 0 Biter 2 mol (2 mol artar) 2 mol kat› çöker Teorik olarak 2 mol CaSO4 kat›s› çöker. Net iyon denklemi. Ca(NO3)2 çözeltisi: n = M. b. –2 Ca+2 (suda) + SO 4(suda) → CaSO4(k) Bafll. 2 mol 4 mol 0 Tepk. Sonra net iyon denkleminde yerine konulup. az çözünen CaSO4 kat›s› çöker. 1 litre Na2SO4 çözeltisi kar›flt›r›l›rsa. SO–2 iyonlar› bafllang›çta 4 mol3 4 dür. V = 4.

kil solleri Plastik köpü¤ü. Bu de¤erden daha büyükse partiküller art›k mikroskobik de¤il makroskobik olur ve gözle görülür. Örne¤in bir gaz içerisinde kat› veya s›v› partiküllerin da¤›l›m›yla meydana gelen aerosollere duman (gaz – kat›) ve sis (s›v› – s›v›) örneklerini verebiliriz.10. pus Duman. sabun ve deterjan köpü¤ü Mayonez. Bir maddenin kolloid olabilmesi için da¤›lan partiküllerin büyüklü¤ünün (uzunluk ve genifllik) 1– 1000nm aras›nda olmas› gerekir. Da¤›tan Faz Gaz Gaz S›v› S›v› S›v› Kat› Kat› Kat› Da¤›lan Faz S›v› Kat› Gaz S›v› Kat› Gaz S›v› Kat› ‹sim Aerosol Aerosol Köpük Emülsiyon Sol Köpük Jel Kat› sol Örnek Sis. ‹nce kumu bir beherin içerisindeki suya at›p kar›flt›rd›¤›m›z› düflünelim. volkan külü Jel. Bu olay heterojen kar›fl›m oluflumuna örnek olarak verilebilir. Bir s›v› içerisinde ya¤ damlac›klar›n›n da¤›lmas›yla oluflan kolloidlere (emülsiyon) mayonezi ve sütü örnek verebiliriz. 245 . cam Kolloidlerin bir ço¤unu asl›nda günlük hayattan biliyoruz. sünger tafl›. suda s›v› ya¤ Magnezyum sütü. Kolloidal partiküller suda homojen olarak çözünen kat› partiküllerden büyüktür. Kum tanecikleri öncelikle suda as›l› kal›r ve sonra yavaflça dibe çöker. Afla¤›daki tabloda da¤›lan ve da¤›tan fazlar›yla beraber baz› kolloid örnekleri verilmifltir. Homojen ile heterojen kar›fl›m aras›ndaki bu durum “kolloidal” olarak ifade edilir. inci Baz› alafl›mlar (çelik). süt. tozlu hava Ç›rp›lm›fl krema. SINIF KARIfiIMLAR HETEROJEN KARIfiIMLAR K‹MYA Bak›ld›¤›nda genellikle tek bir görünüme sahip olmayan kar›fl›mlara “heterojen kar›fl›m” denir. Bir maddeye ait olan taneciklerin (da¤›lan faz) di¤er bir maddeye ait ortam içerisine (da¤›tan faz) yay›lmas›d›r.

K‹MYA KARIfiIMLAR 10. Hidrofil k›s›m Bu durum sadece sabun için geçerli de¤ildir. Bu durum “misel” olarak aç›klan›r. Ormanlarda a¤açlar aras›ndan s›zan ›fl›¤›n görülmesi hava içerisine da¤›lm›fl olan toz taneciklerinden kaynaklan›r. SINIF Magnezyum sütü ve kil solleri s›v› içerisinde kat› partiküllerin da¤›lmas›yla elde edilen kolloidler olan süspansiyona (sol) örnektir. Sabun miselleri su içerisinde da¤›l›r ve kolloid oluflur. Bir ›fl›k kayna¤›ndan ç›kan ›fl›k hüzmesi kolloid içerisinden geçerken da¤›tan faz içerisinde her yöne saç›ld›¤› için görülür. Bir kolloid ile çözelti aras›ndaki fark› Tyndall (Tindal) etkisi ile ay›rt edebiliriz. Ancak çözeltide ›fl›k hüzmesi saç›lmad›¤› için görülmez. hidrofobik k›s›mlar› içte kalacak flekilde kümelenirler ve su içerisinde bu flekilde da¤›l›rlar. Sabunlu suda da bir kolloidal yap›dan bahsedebiliriz. Hidrofilik ve hidrofobik k›s›m içeren baz› moleküller de benzer flekilde suda kolloid oluflturur. Sabun molekülleri su içerisinde (köpürmeden önce) hidrofilik k›s›mlar› d›flta. 123 Hidrofob k›s›m 246 .

Bu tip ürünlerde ya¤ ve su fazlar› birbirinden ayr›lmas›n diye bir ucunu ya¤dan bir ucunu sudan tutarak bir arada tutan ba¤lay›c›lar kullan›r. Yine günlük hayatta kulland›¤›m›z f›nd›k ezmesi. Örne¤in çikolatalarda kullan›lan lesitinin görevi budur. merhem gibi maddelerde homojenizasyon ifllemine tabi tutulur. Afla¤›da verilen maddelerin H2O (su) ve C6H6 daki (benzen) çözünürlüklerini karfl›laflt›r›n›z. Bu durum sadece sütte yoktur. Fakat günlük hayatta tüketti¤imiz sütte bu durumun önüne geçmek için homojenizasyon ifllemi uygulunar. çikolatal› krema. SINIF O C + NH3 KARIfiIMLAR K‹MYA O + – + – – ‹tme + – – + – – + Protein NH3 + – Kolloidal partikül – + Kolloidal partikül – + + + + HO C HO O Proteinin hidrofilik k›s›mlar› d›flar›da kalacak flekilde kümelenmesi Hidrofilik kolloidlerin kararl› hale ulafl›m flemas›: Hidrofilik yap› üzerine negatif yüklü parçac›klar absorbe olur ve kolloidal partiküller bu nedenle birbirini iterek da¤›tan ifaz içerisinde kümelenmez. 247 . Süt bir çeflit heterojen kar›fl›m oldu¤u için bekletildi¤inde bir parça çökme gözlemlenir.10.

K‹MYA KARIfiIMLAR 10. SINIF H2O (Su) C6H6 (Benzen) Neden? Ι2(iyot) C5H12 (Pentan) HBr (Hidroen bromür) C2H5OH (Etanol) C6H14 (Hegzan) C3H6O (Aseton) NaCl (Sofra tuzu) NaHCO3 (Sodyum bikarbonat) 248 .

2 D) 20 E) 21.3 D) 0.4 gram/cm3 olan kütlece %63 lük HNO3 çözeltinin 400 cm3 ünde kaç mol HNO3 çözünmüfltür? (HNO3: 63) A) 2.4 x molarl›k 100 mL K2SO4 çözeltisine y molarl›k 100 mL Fe2(SO4)3 çözeltisi eklendi¤inde K+ ve SO–2 iyonlar›n›n derifliminin zamanla de¤iflimi 4 grafikte verilmifltir. Buna göre x ve y de¤erleri hangisi olmal›d›r? A) 0. NaCl(k) + 6. KNO3 tuzu çözeltisi kar›flt›r›l›yor.6 C) 20.2 B) 0.8 4.2 – 0. çözelti kütlece yüzde kaçl›kt›r? (NaOH: 40) 2.85 B) 2 C) 37 D) 4 E) 7.2 – 0.5) A) 6.1 – 0.2 E) 40. SINIF 1.6 C) 11.4 D) 27.8 B) 5. Buna göre.85 g/cm3 olan saf H2SO4 s›v›s›ndan 196 cm3 al›narak hacmi saf su ile 500 cm3 e tamamlan›yor. Yo¤unlu¤u 0.3 – 0.6 E) 0.3 C) 0. Yo¤unlu¤u 1.4 3 5.8 E) 560 A) 8 B) 12 C) 16 D) 20 E) 40 6.7 gram/cm olan NaOH çözeltisinin deriflimi 1.8 kkal → NaCl(s) ÇÖZÜMLÜ TEST K‹MYA yukar›da verilen tepkimeye göre.3 Deriflim (mol/litre) [K+] –2 [SO4 ] 0 Zaman 3. a 0.8 B) 13. Ayn› s›cakl›kta bu kar›fl›ma 20 gram KNO3 tuzu ve 40 gram su kat›ld›¤›nda son çözelti kütlece % kaç KNO3 içerir? A) 16 B) 18 C) 19. Cl: 35.10.4 mol/litredir. Kütlece %20 lik 200 gram KNO3 tuzu çözeltisi ile 240 gram %15 lik.2 D) 352. 351 gram NaCl kat›s›n› erime s›cakl›¤›nda tamamen s›v› hale getirmek için gereken ›s› kaç kkal dir? (Na: 23. Yo¤unlu¤u 1. Bu çözeltinin deriflimi kaç mol/litredir? (H2SO4: 98) A) 1.1 – 0.6 249 .

1 B) 0.8 250 . –2 Son durumdaki çözeltide SO4 iyonu deriflimi kaç M dir? tepkimesine göre 800 cm HCl çözeltisine yeterli miktarda Al kat›s› eklendi¤inde normal koflullarda 26. CI– iyonu deriflimi 1.2 C) 0. z de¤erleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? +2 10.0 A) 0.2 E) 4.1 +3 iyonu deriflimi kaç molar- B) 0. x.4 E) 0. I.9 E) 1.2 B) 1.3 B) 0. 1 litre x M AlCl3 çözeltisi II.3 D) 0.2 M.2 C) 0. 300 mL 0.88 litre H2 gaz› a盤a ç›kmaktad›r. Al(k) + 3HCl(suda) → AlCl3(suda) + 3 f H2(g) +3 12.4 E) 0. MgCI2 ve AICI3 tuzlar›n› içeren sulu bir çözeltide.2 M Pb(NO3)2 çözeltisindeki Pb iyonlar›n›n tümünü PbBr2 fleklinde çöktürebilmek için 0. SINIF – Yukar›daki çözeltinin içerdi¤i Cl iyonu deriflimleri eflit oldu¤una göre. S›cakl›klar› ayn› olan. Mg+2 iyonu deriflimi 0.4 C) 0. Çözeltideki.5 M 200 ml NaNO3 çözeltisi ile x M 300 ml Al(NO3)3 çözeltisi kar›flt›r›l›yor.6 D) 0. 200 mL 0.3 D) 0. – Kar›fl›mdaki NO 3 iyonlar› deriflimi 0. y.0 D) 3.K‹MYA 7.6 M Fe2(SO4)3 çözeltisine Fe iyonu deriflimi 0.8 C) 3. Buna göre.2 M oluncaya kadar su eklenmifltir. HCl çözeltisinin deriflimi kaç mol/litredir? A) 1.3 M d›r.6 9.5 A) 0.92 M oldu¤una göre Al(NO3) çözeltisinin bafllang›çtaki deriflimi (x) kaç mol/litredir? 11. 2 litre y M NaCl çözeltisi III. AI d›r? A) 0. 3 litre z M MgCl2 çözeltisi ÇÖZÜMLÜ TEST 10. 0.1 M l›k NaBr çözeltisinden kaç ml kullan›lmal›d›r? A) 100 B) 200 C) 400 D) 600 E) 1200 A) x > y > z B) x = y = z C) y > z > x D) x > z > y E) z > x > y 8.

1 mol KBr(k) K‹MYA 0. I.4 M AgNO3 çözeltisi ile 400 mL 0. Ayn› ortamdaki donmaya bafllama s›cakl›klar› aras›ndaki iliflki III > I > II oldu¤una göre. I.08 C) 0. 1 litre su. 0. SINIF ÇÖZÜMLÜ TEST 16. 100 mL 0.2 D) 2. I. 2 litre su. tamamen çözülüyor.2 mol NaCl(k) II. – AgCl çöktükten sonra Cl iyonu deriflimi kaç mol/litre olur? 200 mL su 100 mL su I II A) 0. 0. 1 mol NH4Cl + 2 litre su Yukar›da verilen kat›lar›n sulu çözeltileri haz›rlan›yor.4 E) 3 0 25 S›cakl›k (°C) Saf X kat›s›n›n çözünürlük s›cakl›k grafi¤i yukar›da verilmifltir.16 E) 0. kaptaki çözeltinin kaynamaya bafllad›¤› s›cakl›k kaç °C olur? A) 100+x B) 100+2x C) 100+3x D) 100+4x E) 100+5x 14. 400 gram %15 lik X tuzu çözeltisinin 25°C de doymufl olmas› için kaç gram daha X tuzu eklenmelidir? A) 36 B) 54 C) 60 D) 76 E) 136 251 . n mol Na2S + 2 litre su III. 25°C deki denge buhar bas›nçlar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) I > II > III B) III > II > I C) I = II = III D) I > II = III E) II = III > I 17.24 Ayn› ortamdaki yukar›daki kaplara belirtilen kat›lar eklenip. kaptaki çözeltinin kaynamaya bafllad›¤› s›cakl›k 100+x°C oldu¤una göre. II. 0.12 D) 0. 1 mol NaNO3 + 1 litre su II.04 B) 0.2 M KCl çözeltisi kar›flt›r›l›yor. 0.3 mol C6H12O6(k) Yukar›da verilen sulu çözeltilerin. Çözünürlük (gram/100 gram su) 40 X 15.1 mol Mg(NO3)2(k) III. Buna göre. 1 litre su.10.2 mol AICI3(k) 13. n say›s› en az afla¤›dakilerden hangisi olur? A) 1 B) 2 C) 2.

SINIF m m . 5 1 mol NaCl erimesi için 6 mol NaCl erimesi için 6. 2 500 Yan›t C 56.6 mol MA 63 Yan›t B 5.8 = 40. 1. ⇒ 1 85 = 196 V m = 1. 15 = 36 gram KNO 3 tuzu 100 700 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= II. 63 = 56 .4 = m V 400 m = 560 gram çözelti 560 . 4x40 = 56 gram çözünen (NaOH) n= 3. d = m ⇒ 1. 85 x 196 gram H 2SO 4 d= n= m 1.8 kkal x ÇÖZÜMLER 4. çözelti 200 . Yan›t E V = 500 cm 3 = 0. yol: Hacim verilmedi¤inden 1 litre al›n›rsa. çözelti 240 . 4 M V 0.100 = %8 liktir. 5 litre Yan›t E x = 6x6.c MA 10. m m ⇒ 10. 4 = ⇒ n = 1.5 g/mol m 351 n= = = 6 mol M A 58. 63 gram çözünen HNO 3 100 10 n = m = 56 . 63 / 10 = 5. 700 10. yol: M= 56 gram NaOH x Toplam tuz = 40 + 36 + 20 = 96 gram Toplam çözelti = 200 + 240 + 20 + 40 = 500 gram 500 gram çözeltide 96 gram KNO3 100 gram çözeltide x 96x100 x= = %19.d.5 = 58. 7 mol H 2SO 4 MA 98 n 3. I. 7.0. 7 mol = = 7. 7 = V 1000 m = 700 gram çözelti d= n n ⇒ 1. 10. 4 mol NaOH V 1 m = 1.%c 40 %c = %8 olur. 5 litre M= 2. NaCl = 23+35. 20 = 40 gram KNO 3 tuzu 100 II.K‹MYA 1. 4 = Yan›t A 252 .8 kkal ›s› gerekir. 85x196 = = 3. I.

6 M 0. 4mol = = 3 molar HCl V 0.1 M olmal›d›r. 5 litre Yan›t D Hacim 2 kat›na ç›km›fl.3 M olur. Fe2(SO4)3 → 2Fe+3 + 3SO–2 4 0. 92 = V 0. Kar›fl›m = 200+300 = 500 mL = 0. 1 + 0. de¤iflimleri yine ayn› olur. 4 x= 0. O halde K iyonu deriflimi yar›ya düfler.1 mol II. 2.2 M 0.3 M SO–2 iyonlar› deriflimi 0.3 = 0. Deriflimler 6 M da eflitlenerek çözüm yap›labilir.3 M 0. SINIF 6. 2 mol H 2 22. çözelti: n = x. 4 NaCl → Na+ + Cl– y y MgCl2 Mg+2 + 2Cl– z 2z 3x= y = 2x ise y > z > x tir.0.3 M ise Fe2(SO4)2 çö4 zeltisini deriflimi 0.1 mol 0. Yan›t B + 7. 4 mol HCl 3 V = 800 cm3 = 0.5 litre I.1 mol NaNO3 – NaNO3 → Na+ + NO3 0.0.3 x mol 3.1 dir. Buna göre bafllang›çta K+ iyonu deriflimi (a) = 0.92 M ise 3 M= n 0.6 M olmal›d›r. V = 100 + 100 = 200 mL olmufltur.2 mol H2 1.0. 9. çözelti n = M. 9 x mol ⇒ 0.3 x mol Al(NO3)3 Al(NO3)3 → Al+3 + 3NO– 3 0.3 Çözeltide SO–2 iyonu deriflimi de¤iflmedi¤ine 4 –2 göre.3 x = 0.8 litre 1 n 2. M ile V ters orant›l› olarak de¤iflir.10. 8litre Yan›t C M= 253 . Yan›t C 3 mol HCl x x= f mol H2 1. y = 0. Ayn› tür maddelerin.9 x mol Kar›fl›m [NO– ] = 0.1 M 0.5.3 M a = 0.3 = 2. K2SO4 → 2K+ + SO–2 4 x = 0.V = 0.2 = 0. 88 = 1. eklenen çözeltiden gelen SO 4 deriflimi de 0.6 M SO–2 iyonlar› de¤iflimi bafllang›çta 0.3 M olmal›d›r.bafllang›ç çözeltilerindeki deriflimleri eflit ise hangi hacim oran›nda kar›flt›r›l›rsa kar›flt›r›ls›n. ÇÖZÜMLER K‹MYA 8. AlCl3 → Al x +3 + 3Cl 3x – n= 26.

2 M 0. 04litre 0.4 = 0.2 .9 M Vtoplam = 100 + 400 = 500 mL = 0.V = 0.06 mol +2 ÇÖZÜMLER 10.12 mol NaBr → Na– + Br– 0.06 mol 0. 0. 2 SO–2 nin deriflimi 4 M= n 0.04 mol 0. 3 Yan›t C Yan›t B 254 . 6 = ⇒ n = 0. 24 V= = 1.08 mol – Çökme : –0. 2 litre = 1200 mL dir.9 M 0.04 mol Son : 0 (biter) 0. 08 M 0. 0. 36 ⇒ M= = 0. 24 ⇒ 0. 2 0.08 mol Cl– Ag+ + Cl– → AgCl(k) Bafllang›ç : 0.4 . Çözünen Fe2(SO4)3 ün mol say›s› + 2NO– 3 M= n n ⇒ 0. 13. Buna göre son durumda Fe M= +3 için n 0. V 1.1 = 0. 9 = 0.3 M oldu¤una göre. 12 moldür.2.12 mol n 0.06 mol Pb(NO3)2 Pb(NO3)2 → Pb 0. 1 = ⇒ V = 1.08 mol KCI = 0. V 0. 5 = 0.04 mol Ag+ KCl için n = 0. 0.04 mol AgNO3 = 0.4 mol (artar) Çözeltideki CI– deriflimi toplam 1.5 L mol [Cl− ] = 0. 2 = V V 0.12 mol 0. AlCl3 → Al+3(suda) + 3CI–(suda) 1M x x= 3M 0. AgNO3 için n = M.36 mol Su eklenince çözünen maddenin mol say›s› de¤iflmez.12 mol 2 mol 0. 2 litre V V V = 1200 mL Yan›t E 1 mol 0. 12 M = ⇒ 0.4 = 0.3 = 0. n = M.4 M olur. 2 Not: Çözüm için M1V1 = M2V2 formülü de kullan›labilir Yan›t A 11. 3 M olur. +2 – MgCI2 → Mg (suda) + 2CI(suda) 1M 2M 0. 3 M olur. 1. ‹yonlaflma denklemlerini yazarsak. SINIF 12.3 – 0.24 mol 3 mol 0.9 M lik k›sm› AICl3 çözeltisinden gelmifltir.06 mol ‹yonlaflma denklemini yazal›m: +3 –2 Fe2(SO4)3 → 2Fe(suda) + 3SO 4(suda) +2 – Pb (suda) + 2Br(suda) → PbBr2(k) 0.V = 0.0.04 mol –0.04 mol 0.K‹MYA 10.

4 mol ⇒ M= = 0. 2 litre x°C art›r›rsa 2x°C art›r›r. I. Birim hacimdeki tanecik deriflimi artt›kça donma noktas› düfler.1 mol M= = 0. NaCl → Na+ + Cl– 0. denge buhar bas›nc› düfler. suyun birim hacminde çözünen toplam tanecik say›s› ile orant›l›d›r. Suyun kaynama noktas›ndaki de¤iflim. çözeltinin kaynama noktas› = 100 + 2x°C olur. M= Buna göre. 2 mol iyon V 2litre 16. x= 340. Denge buhar bas›nçlar› : I > II = III olur.1 mol + 0.6 mol = 0. Mg(NO3)2 → Mg+2 + 2NO3 0.10. V 0. C6H12O6 → C6H12O6(suda) 0. NaNO3 → Na+ + NO3 1 mol 1 mol + 1 mol = 2 mol iyon M= n 2 = = 2 mol iyon V 1 II. Yan›t B 15. Yan›t B 3n > 2 > 1 fleklinde s›ralanmal›d›r. V 2 litre n 0. 3 mol M= = = 0. Yan›t D 2 molar kaynama noktas›n› 4 molar kaynama noktas›n› II.2 mol + 0.1 mol 0. molekül) artt›kça. 15 = 60 g tuz 100 400 − 60 = 340 g su 400. III.3 mol iyon AlCl3 0. 4 mol = = 0. KBr → K+ + Br– 0. V 0.3 mol 0.4 mol iyon n 0.2 mol = toplam 0.2 mol 0.2 mol M= 0. NH4Cl → NH+ + Cl– 4 1 mol 1 mol + 1 mol = 2 mol iyon n 2 mol = = 1 molar iyon V 2 Donma noktalar› : III > I > II oldu¤una göre. 3 molar molekül V 1 litre ‹yon ya da molekül deriflimleri: II = III > I dir. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 14. 25°C 100 g su 40 gram X ile doyarsa 340 g su x gram X ile doyar.40 = 136 g X 100 Yan›t D III. Çözeltinin birim hacmindeki tanecik say›s› (iyon.1 mol 0. Na2S → 2Na+ + S–2 n mol 2n mol + n mol = 3n mol iyon M= n 3n = = 2 molar iyon V 2 17.8 mol iyon M= n 0. – I.2 mol = toplam 0. 255 .3 mol molekül n 0.2 mol iyon M= n 0. 2 molar iyon. 8 mol ⇒ M= = 4 molar iyon.2 mol + 0.1 mol + 0. 2 mol ⇒ M= = 2 molar iyon. n = 2 olur. 2 136 – 60 = 76 g daha X eklenmelidir. iyon deriflimleri: II > I > III olmal›d›r. 1 litre → Al+3 + 3Cl– – II.

3.44°C 5.4 molar deriflimli bir çözelti olufluyor.4 mol/litredir. elde edilecek H2 gaz› normal koflullarda kaç litre hacim kaplar? Yan›t: 26.6 M.5) Yan›t: a) –1. x ve y nin de¤erleri kaçt›r? 2.12 mol b = 80 256 . ‹yonlaflma denklemlerini tamamlay›n›z.93°C c) –7. a) 200 mL su eklenirse. 1 mol molekül veya iyon.12 mol Mg(NO3)2 kat› eklenirse c) 100 mL su buharlaflt›r›l›rsa her bir ifllem ayr› ayr› uyguland›¤›nda çözeltinin yeni deriflimi kaç molar olur? Yan›t: a) 0.88 litre 4. Buna göre. Normal koflullarda 4. x mL ve 6 M. Kütlece %10 luk ve %30 luk flekerli su çözeltileri kaçar gram kar›flt›r›lmal›d›r ki.48 gelen HCI gaz› çözülerek. 12 gram CaX2 tuzu çözülerek haz›rlanan 600 cm3 çözeltideki X–1 iyonunun molar deriflimi 0. a) b) c) d) e) f) g) KNO3 → NaHCO3 → K2Cr2O7 → Al(NO3)3 → Ca(HCO3)2 → KCIO3 → K2S → iyonunun mol say›s› b) X in atom a¤›rl›¤› kaçt›r? (Ca=40) Yan›t: a = 0. 300 mL. SINIF 1.K‹MYA YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10.4 M b) 0.2 gram etil alkol b) 400 gram suda 5. NaCI=58.86° düfler. Molar deriflimi kaç mol/litre olur? Yan›t: 0.5 mol/litre 2Al + 3H2SO4 → AI2(SO4)3 + 3H2(g) tepkimesine göre. b) 0. 500 gram % 22 lik bir çözelti oluflur? Yan›t: 200 ve 300 gram Yan›t: x = 400 ml y = 600 ml 7.86°C b) –0. Buna göre.9 M c) 0. 1000 gram suda çözünmüfl olarak bulunuyorsa donma noktas› 1. 0.8 M 6. 400 cm3 lük bir çözelti haz›rlan›yor.85 gram NaCI c) 2000 gram suda 2 mol AI(NO3)3 çözülürse. a) Çözeltideki Ca kaçt›r? +2 8. 4 M lik H2SO4 çözeltisine yeterli miktarda AI kat›s› eklenerek. Afla¤›da verilen maddeler iyonlaflarak çözünmektedir. 2 M. 400 mL Mg(NO3)2 çözeltisine. a) 200 gram suda 9. her bir çözeltinin donma noktalar› kaç °C olur? (C2H5OH=46. y mL KNO3 çözeltileri kar›flt›r›ld›¤›nda 1 litre ve 4.

0.2 atm O2 iyonu deriflimi kaç mol/litre 30˚C Su I 20˚C Su II 30˚C Su III Yan›t: 0.4 M K2SO4 çözeltileri kar›flt›r›ld›¤›nda BaSO4 kat›s› çökmektedir. karfl›laflt›r›n›z. 1 litre 0. 100 mL 0.48 M [CI–] = 0.4 M 15. Çözünen O2 gaz› deriflimlerini büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. Yan›t: Kaynama Noktas› : III > I >II Buhar bas›nc›: II > I > III Yukar›da KNO3 tuzunun çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflim grafi¤i verilmifltir.12 M 14.2 M AI(NO3)3 çözeltisi kar›flt›r›l›yor.24 M –2 [SO 4 ] = 0. 1 litre MgCI2 çözeltisi II. 1 litre. Buna göre.1 M.1 M Pb(NO3)2 çözeltisi kar›flt›r›ld›¤›nda suda çözünmeyen (ihmal edilen) PbI2 kat›s› olufluyor. – Çökme sonras›. 24 gram KNO3 kat›s›n› çöker? Yan›t: 20°C ye : 257 . III. 200 mL. 0. bafllang›çtaki NaI çözeltisinin deriflimi kaç molar olmal›d›r? Yan›t: 0. 0. 50°C de 40 gram su ile haz›rlanan doymufl çözelti kaç °C ye so¤utulursa. b) Ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›nçlar›n›. SINIF YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 13.1 M oldu¤una göre. + – –2 Çökme sonras› K . 1 atm O2 1. I 10.2 atm O2 K‹MYA 9. 100 gram su 300 gram kütlece % 10 luk X tuzu çözeltisi ayn› s›cakl›kta doymufl hale getirmek için kaç gram daha X tuzu eklenmelidir? Yan›t: 78 gram X tuzu 11. Kar›fl›mdaki olur? – NO 3 1.5 M 100 mL KBr çözeltisi Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki çözeltilerin. 40 gram dur. Çözünürlük (g/100 gsu) 90 70 50 30 20 0 10 20 30 40 50 S›cakl›k (˚C) KNO3 12. 0.64 mol/litre Yukar›da su s›cakl›klar› ve gazlar›n bas›nçlar› verilmifltir. CI ve SO 4 iyonlar› deriflimi kaçar molar olur? Yan›t: + [K ] = 0. 0. 0. a) Kaynama noktalar›n›. çözeltideki I deriflimi 0.05 M. Yan›t: II. I. x M NaI çözeltisi ile.3 M BaCI2 çözeltisi ile 300 mL. 25°C de X tuzunun çözünürlü¤ü.10.4 M Mg(NO3)2 çözeltisi ile 400 mL. 3 litre AI(NO3)3 çözeltisi III.

7 D) 7. NaOH: 40) H2O (mol) A) B) C) D) E) 5 10 10 8 9 NaOH (mol) 0. çözeltinin kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? (NaOH: 40) A) 12 B) 16 C) 20 D) 24 E) 40 6. ifadelerinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III A) 10 B) 15 C) 18 D) 20 E) 36 5.5) A) 0. 0. II. Kar›fl›mda 72 gram tuz vard›r. ‹kinci kaptaki çözeltinin yo¤unlu¤u de¤iflmez. I. I. Kütlece % 10 luk 200 gram NaOH çözeltisindeki su ve NaOH mol say›lar› kaçt›r? (H2O: 18. Kütlece %12 liktir.K‹MYA TEST – 1 4. III.38 B) 3. II.5 1 2 1 %25 lik tuz çözeltisi 90 gr su 15 gr tuz Yukar›daki üç kapta da deriflimlerin eflit olabilmesi için II.5 22. H: 1. kaba 30 30 22. 500 mL NaOH çözeltisi II. 1 mol C6H12O6 (glikoz) ve 320 gram su kullan›larak haz›rlanan çözelti kütlece % kaçl›k olur? (C: 12. 0.5 0. II ve III 3.05 M MgCl2 çözeltisinin 800 mililitresinde kaç gram MgCl2 çözünmüfltür? (Mg: 24. Cl: 35. I II 10.5 45 III. 80 gram NaOH çözeltsi Yukar›da verilen çözeltilerde çözünmüfl NaOH miktarlar› eflittir. SINIF III 1.8 C) 5.6 E) 19 258 . kaba eklenmesi gereken tuz ve III.8 molar. Buna göre. kaba 30 45 45 60 60 A) B) C) D) E) 2. kaba eklenmesi gereken su miktarlar› (gram) için hangisi do¤rudur? II. O: 16) E) I. %48 lik tuzlu su 100 gram 200 gram 200 gram %12 lik tuzlu su Saf su Verilen üç kaptaki maddeler kar›flt›r›ld›¤›nda oluflan çözelti için.

0. II ve III 11.8 D) 1. Kat›n›n tümü çözünmüfltür. B–1 iyonu deriflimi 0.8 Br – D) Deriflim (mol/lt) 0. 0.3 M 2 litre NaCl çözeltisi III.6 mol Cl– iyonu içeren 400 mL AlCl3 çözeltisi kaç molard›r? A) 0. I.8 0.5 0 Br – +2 B) Deriflim (mol/lt) 1.10. 0.3 mol AB2 kat›s› çözünmeden kalm›flt›r.5 Mg +2 Br – zaman 9. SINIF TEST – 1 K‹MYA 7.2 0 zaman zaman E) Deriflim (mol/lt) 1. 100 gram su buharlaflt›r›l›rsa kütlece %30 luk olur. Deriflim (mol/lt) Zaman I.5 B) 0. III. Buna göre.4 +2 Br – +2 8.4 0 Mg 0.5 0 Mg Br +2 Mg – zaman zaman C) Deriflim (mol/lt) 0.0 0.8 molard›r. ifadelerinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Grafik 1.0 0.6 C) 0. II.0 0.1 M 3 litre Fe2(SO4)3 Yukar›daki çözeltilerin toplam iyon deriflimleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) I = II = III B) III > I > II C) II > I > III D) I > II > III E) I = II > III 259 . Hacmi 250 mL dir. 0. 0.4 zamanla de¤iflimini gös0.2 mol MgBr2 kat›s› konulup tamamen çözülerek 400 cm3 çözelti haz›rlan›yor. ifadesinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Mg 0. Çözeltide oluflan iyonlar›n deriflimlerinin zamanla de¤iflimini gösteren grafik afla¤›dakilerden hangisidir? A) Deriflim (mol/lt) 1. Ar› suya 0. Kütlece %40 l›k bir tuz çözeltisi 240 gram su kullan›larak haz›rlanm›flt›r. Özkütlesi 1. I.6 g/mL oldu¤una göre. III.5 mol AB2 kat›s› kullan›larak haz›rlanan 3 litre çözeltinin derifliminin 0.2 E) 1. II. 160 gram tuz çözünmüfltür.5 10.2 termektedir.2 M 1 litre Mg(NO3)2 çözeltisi II.

H = 1) A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 2. 10.5 0. 0.10 0. 0. Y bilefli¤i 2. O: 16) A) B) C) D) Çözünen Na2SO4 kütlesi 1. Kap H+ CI– – OH 2.42 gramd›r. –2 SO4 iyonu deriflimi 0.10 0. S: 32.0 1. S = 32. Kap 0. 7.5. 300 mL NaCl III. 0.5 1.42 gram Na2SO4 eklenip çözülürse. H+ ve OH– vererek iyonlafl›r) X BaH2 BaCl2 H2O Ba(OH)2 BaO2 Y H2O HCl HClO HCl HClO Bir miktar Na2SO4 çözülerek haz›rlanan 200 ml çözeltideki Na+ iyonlar› derifliminin zamanla de¤iflim grafi¤i yukar›da verilmifltir. C: 12. I.1 M. Çözeltiye 200 mL su eklenirse çözelti deriflimi 0.03 moldür. E) Çözeltiye 1. CI: 35. 200 mL Na2CO3 II.5 gram CuSO4.025 0 Zaman + I. III.025 mol/L olur.2 0.0 1.5 0.2 gram FeCl3 çözülerek haz›rlanan 400 mililitre çözeltideki Fe+3 ve Cl– iyonlar›n›n molar deriflimi hangisidir? (FeCl3 = 161) +3 [Fe ] [Cl–] 1. Na iyonu mol say›s›: II > I > III tür. 32. Çözünen bilefliklerin kütleleri: II > I > III tür. x H2O bilefli¤inin suda çözünmesi ile elde edilen 300 mililitre çözeltideki SO–2 4 iyonu derifliminin zamanla de¤iflim grafi¤i afla¤›dad›r. X ve Y nin formülleri afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak gösterilmifltir? (Su. II ve III E) 5 Buna göre. SINIF 1. Deriflim (mol/litre) 0. A) B) C) D) E) 260 . O = 16.K‹MYA TEST – 2 4.05 [Na ] + Zaman X bilefli¤i 1. kaptaki suda çözündü¤ünde oluflan çözeltideki iyonlar yukar›da gösterilmifltir.1 M. 100 mL Na3PO4 Yukar›daki çözeltiler için.5 5. Deriflim (mol/L) A) B) C) D) E) 0. Toplam iyonun mol say›s› 0. bileflikteki x say›s› kaçt›r? (Cu = 64. P: 31) A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I.2 molard›r. Buna göre. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? (Na: 23..5 0. Ba+2 H+ – OH 1.2 M.5 3. karfl›laflt›rmalar›ndan hangileri do¤rudur? (Na: 23. II. Çözünen bilefli¤in mol say›s›: II > I = III tür. yo¤unlu¤u 2 kat›na ç›kar. Buna göre.6 1.05 0. O: 16.

I.8 –1.1 mol NaNO3 1litre su fiekil II Po=800 mmHg 0. nin donma s›cak›¤› –0.2 –0. x mol C6H12O6 II. Buna göre. Saf su II.1 mol AlCI3 1litre su fiekil III 10. Y nin t°C deki buhar bas›nc› X inkinden büyüktür. donma noktalar› II > III > I fleklinde olmaktad›r. X in ayn› bas›nçtaki donma noktas› Y ninkinden yüksektir.5 mol NaNO3 III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III 7. S›cakl›k (°C) K‹MYA Y Yukar›daki maddeler ayn› ortamdaki eflit hacimde suda çözüldüklerinde.4 –1.8°C ölçüldü¤üne göre. nün donma s›cakl›klar› kaç °C dir? II –1.5 litre çözelti III. çözünen maddelerin mol say›lar› için afla¤›da verilenlerden hangisi do¤rudur? A) x = 1 D) x >1 B) x < 1 C) y = 0. II.1 mol Ca(NO3)2 içeren 1 litre çözelti Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki üç maddenin.6 A) B) C) D) E) 8.ve III.5 mol NaCl 1 mol Ba(NO3)2 1 mol NaCl + 2 mol Ba(NO3)2 E) I. SINIF 6.6 –1.25 t X Zaman X ve Y maddeleri için çizilen s›cakl›k – zaman grafi¤ine göre.0 –1. I. I.1 E) y = 0. X ar› su ise Y tuzlu su olabilir. Po=700 mmHg Po=750 mmHg 0.6 –0.2 III –2. buhar bas›nc› ve kaynama noktalar› en yüksek olanlar hangileridir? Buhar bas›nc› en yüksek olan A) B) C) D) E) I II I III II Kaynama noktas› en yüksek olan II III III I I Saf su 1litre su fiekil I Yukar›daki kaplardaki s›v›lar›n donmaya bafllad›¤› s›cakl›klar› için verilen hangi karfl›laflt›rma do¤rudur? A) III > II > I B) III = II > I C) I > II > III D) I = II = III E) II > III > I 261 .10. 0.1 mol KCl içeren 0. II.2 –2. II ve III Yukar›daki çözeltilerden ayn› d›fl bas›nçta I. Su (kg) 1 2 4 Çözünen kat› 0. y mol FeCl3 TEST – 2 9. III. 0. 0.4 –1.

ifadelerinden hangileri do¤rudur? (Mg(NO3)2: 148) 2. Buna göre. SINIF Deriflim (mol/L) 0. 20 gram su eklenirse %20 lik olur.K‹MYA 1. I.1 mol kat› KNO3 çözmek (V sabit) III.4 M 400 mL Na2CO3 çözeltisi ile 0.4 mol Mg(NO3)2 çözünmüfltür. 80 gram suda 20 gram NaOH çözünmüfltür. II ve III A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve III D) II ve III E) I. Bir çökelme olmad›¤›na göre. Kütlece %25 liktir. 0. oluflan çözelti yüzde kaçl›kt›r? A) 20 B) 25 C) 30 D) 40 E) 50 7.8 – NO3 0 t zaman I. + Oluflan yeni çözeltideki Na iyonu deriflimi kaç molar olur? A) 0. 100 mL. %25 lik 400 gram tuz çözeltisini %20 lik yapabilmek için kaç gram su kat›lmal›d›r? A) 20 B) 40 C) 50 D) 80 E) 100 ifllemlerinden hangileri ayr› ayr› uygulanabilir? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.6 gram Mg(NO3)2 çözünmüfltür.12 B) 0. III. II ve III 4.2 M 600 mL NaCl çözetisi kar›flt›r›l›yor. 0. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (NaOH: 40) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. 1 M KNO3 çözeltisi eklemek II.5 mol NaOH çözülerek haz›rlanan 80 gram çözelti için. II ve III 6.32 C) 0. III. I. 100 mL.44 D) 0.60 262 .50 E) 0. 1 M KNO3 çözeltisinin K+ iyonu deriflimini iki kat›na ç›karmak için. II. %25 lik tuz çözeltisine içerdi¤i tuz miktar› kadar tuz ekleniyor. 0. 10. Afla¤›dakilerden hangisi çözelti de¤ildir? A) B) C) D) E) Ne ve H2 gaz› kar›fl›m› Tunç (alafl›m) Kolonya Buzlu su Maden suyu TEST – 3 5. Çözelti hacmi yar›ya ininceye kadar ayn› s›cakl›kta suyu buharlaflt›rmak (Çökme yok) 3. t an›nda çözelti doymufltur. 0. Bir miktar Mg(NO3)2 çözülerek haz›rlanan 500 mL çözeltideki nitrat iyonlar› derifliminin zamanla deriflimi grafikte verilmifltir. 29. II.

5 M 200 mL HCl çözeltisine 4.4 0.2 0.4 gram daha Mg katmak 0.6 Çökme tamamland›¤›nda kaptaki iyon deriflimleri için.4 0. çözelti hacmi su ile 500 mililitreye tamamlan›yor.8 0. +3 Kar›fl›mdaki [NO– ] ve [Al ] iyonlar›n›n molar 3 deriflimleri s›ras›yla 0.8 gram Mg at›l›yor.5 M 100 mL daha HCl katmak 11. 9.8 gram daha Mg katmak 1 M 100 mL daha HCl katmak 100 ml su katmak 2.03 mol kat› X2SO4 çözülüp. [CO3 ]= 0 verilen iliflkilerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. [Cl–] = [CO–2] 3 –2 III. kar›fl›m %40 l›k olur? A) 2/5 B) 1/2 C) 3/4 D) 1 E) 2/3 A) B) C) D) E) 0.5 M CaCl2 çözeltisi kat›l›nca çözünürlü¤ü az olan CaCO3 kat›s› çökmektedir.8 0.4 Al(NO3)3 0. [Na+] > [Cl–] II.4 0.05 263 . 0. II ve III 13.1 M oldu¤una göre bafllang›çtaki NH4NO3 ve Al(NO3)3 çözeltilerinin molariteleri afla¤›dakilerden hangisidir? NH4NO3 10.10. Kaptaki çözeltiye eflit hacimde 0. en çok H2 gaz› elde edebilmek için afla¤›dakilerden hangisi uygulanmal›d›r? (Mg: 24) A) B) C) D) E) Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma 4.16 D) 0. I.5 M ve 0. Son durumda X+ iyonlar› deriflimi kaç mol litre dir? 1M Na2CO3 çözeltisi A) 0. I. Mg + 2HCl → MgCl2 + H2 tepkimesine göre.2 0.2 0. 0. 200 gram %5 lik KNO3 çözeltisi I ve II de verilen çözeltiler kar›flt›r›l›rsa oluflan çözeltinin KNO3 deriflimi kütlece % kaç olur? A) 30 B) 25 C) 20 D) 15 E) 10 12.04 B) 0. %20 lik ve %50 lik flekerli su çözeltileri hangi kütle oran›nda kar›flt›r›l›rsa.40 E) 1. SINIF TEST – 3 K‹MYA 8. 100 gram %20 lik KNO3 çözeltisi II.2 M XCl çözeltisinin 100 mililitresinde 0. NH4NO3 ve Al(NO3)3 çözeltileri eflit hacimlerde kar›flt›r›l›yor.08 C) 0.

kaplara uygulanmal›d›r? I. Deriflim (mol/L) TEST – 4 10. 3 Y–m X+n Zaman b a Eklenen su hacmi ile yeni çözeltideki Fe deriflimi için hangisi do¤rudur? Su hacmi (mL) A) B) C) D) E) 600 800 600 400 400 +3 [Fe ] mol/litre +3 200 gram Fe2(SO4)3 kat›s› suda çözülerek 2000 cm3 çözelti haz›rlan›yor. 0.6 M oluyor. SINIF 3.25 0. kaba eklenen su (gram) 120 80 120 100 200 5.2 0. CaCl2 = 111. I.K‹MYA 1. N: 14) A) III > I > II B) I > II > III C) I = II > III – D) II > I > III E) III > I = II 264 . Afla¤›daki örneklerin hangisinde çözünen madde miktar› en fazlad›r? (Na2CO3 = 106.kap %25 200 gram II.25 0. [Al+3] deriflimi 0. 200 mL 0. Üç çözeltinin de deriflimlerini eflit hale getirmek için. O: 16.4 4.1 M l›k CaCl2 çözeltisi 100 gram kütlece %10 luk NaCl çözeltisi 100 mL 1 M l›k Na2CO3 çözeltisi 1 litre 0.75 1.1 M olan Al(NO3)3 çözeltisi Yukar›da verilen çözeltilerin içerdikleri NO 3 (nitrat) iyonu deriflimleri için afla¤›daki s›ralamalardan hangisi do¤rudur? (Na: 23. Çözeltideki iyon deriflimlerini gösteren a ve b nin de¤erleri afla¤›dakilerden hangisidir? (Fe2(SO4)3 = 400) a (mol/L) A) B) C) D) E) 0. 17 gram NaNO3 çözülerek haz›rlanan 100 cm3 sulu çözelti II.50 0.2 0.50 b (mol/L) 0.kap Yukar›daki kaplarda X tuzu ile haz›rlanm›fl sulu çözeltiler bulunmaktad›r. afla¤›daki ifllemlerden hangisi I.75 0. NaCl = 58.4 0. ve III.05 M l›k Na2CO3 çözeltisi 100 gram kütlece %10 luk Na2CO3 çözeltisi 2.8 M Fe(NO3)3 çözeltisine bir miktar su eklendi¤inde NO– deriflimi 0.50 0.1 mol Ca(NO3)2 çözülerek haz›rlanan 200 mL sulu çözelti III.kap %40 200 gram III. kaba eklenen X (gram) A) B) C) D) E) 24 24 12 32 16 II. %16 200 gram I.50 0.5) A) B) C) D) E) 1 litre 0.6 0.50 0.75 0.

II ve III 265 .10. I. suda çözünebilen X3(PO4)2 bilefli¤inin çözünmesi s›ras›nda PO–3 iyonlar› deriflimin za4 manla de¤iflimini göstermektedir. Buna göre. çözeltideki X iyonlar›n›n deriflimi ve yükü için hangisi do¤rudur? D) I > III > II E) II > III > I Yükü A) B) C) D) E) +2 +2 +3 +3 +1 Deriflimi (mol/litre) 0.2 mol Mg(NO3)2 III. I. kaptaki NO3 deriflimi 3M mol/litre dir. NaCl çözeltisi D›fl bas›nç (atm) P P>1 P=1 P<1 Yukar›daki s›v›lardan hangilerinin kaynama noktas›n›n 100°C den büyük oldu¤u kesindir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III E) I ve III 10. NaCl çözeltisi III. I.6 0.1 mol Fe(NO3)3 Buna göre.2 C) 1. III. kaptaki çözeltilerin deriflimi M mol/L dir.kap I. 0.2 7. kaptaki NO3 deriflimi M mol/litre dir. 0.0 D) 0. 0. II. KOH çözeltisinin deriflimi kaç mol/L dir? (H2O: 18. – II. Ar› su II.6 – I. denklem denklefltirilecek) A) 1. SINIF TEST – 4 9. 8. 2m gram AI(NO3)3 2 litre I.4 0 K‹MYA Deriflim (mol/litre) 6. 400 mL KOH çözeltisindeki KOH ›n tam harcanmas› sonucu 10.8 E) 0. II.2 mol NH4NO3 II. kaptakinin 3 kat›d›r. H3PO4(suda) + KOH(suda) → K3PO4(suda) + H2O(s) Nötrleflme tepkimesine göre.kap m gram AI(NO3)3 3 litre II. I. Buna göre. çözeltilerdeki NO– iyonlar›n›n 3 molar deriflimleri aras›nda nas›l bir iliflki vard›r? A) I = II > III B) I = II < III C) I > II > III PO4–3 Zaman Grafik. Ayr› kaplarda bulunan ve hacimleri eflit olan üç çözeltideki çözünmüfl olarak bulunan maddeler afla¤›daki gibidir. 0. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. kaptaki AI+3 deriflimi.8 g H2O oluflmaktad›r. +n Buna göre.6 0.5 B) 1.4 0.4 0.

H: 1) A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.5 mol Fe2(SO4)3 tuzu 1 mol AlCl3 tuzu D) a = b < c E) a < b = c 12. I 1 mol MgCI2 1 litre saf su I.2 molar olur. 0.12 gram XOH kat›s› çözülerek haz›rlanan 40 cm3 çözeltinin deriflimi. 13. II. 60 cm su eklenirse çözeltinin yeni deriflimi 0. kap 10.04 0 Mol SO4–2 fiekil I deki grafik 1 litre suda 0.5 mol/litre dir. t°C deki 0. kap Tabloda NH3 gaz› ile haz›rlanan eflit hacimli üç çözeltinin s›cakl›¤› ve denge NH3 bas›nçlar› verilmifltir.1 M lik AlCl3 çözeltisinin hangilerinde buhar bas›nc›n›n 20 mmHg den büyüktür? de¤eri Buna göre. Zaman fiekil II 0.08 0. Ar› suyun II.1 M NaCl çözeltisinin denge buhar bas›nc› 20 mmHg dir.2 mol KNO3 C) 0. II ve III A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 266 .1 mol NaNO3 çözünmesi sonucu çözelti s›cakl›¤›n›n zamanla de¤iflimini göstermektedir.3 mol fleker D) 0. Bir miktar X2(SO4)3 kat›s› saf suda çözülerek 100 mL çözelti haz›rlan›yor.1 mol AlCl3 B) 0.2 mol Mg(NO3)2 Zaman Buna göre. 3 III. çözeltideki X+3 iyonlar› deriflimi kaç mol/litre dir? A) 0.0 E) 1. 0. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (O: 16. Grafi¤in flekil II deki gibi olmas› için. X in atom a¤›rl›¤› 39 dur. 0. 1 litre suda afla¤›dakilerden hangisi çözünmelidir? A) 0. 1. I.12 0. kapta afla¤›dakilerden hangisi çözülürse kaynama noktas› II > I olur? A) B) C) D) E) 2 mol fleker (C12H22O11) 1 mol NaCl tuzu 1 mol Ca(NO3)2 tuzu 0.4 C) 0.K‹MYA 11.2 B) 0. Buna göre ayn› s›cakl›ktaki. çözünmüfl NH3 miktarlar› için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) a > b > c B) c > b > a C) b > c > a Yukar›daki II. SINIF II 1 litre saf su II.1 M lik fleker çözeltisinin III. Bas›nç (mmHg) 600 1200 1200 S›cakl›k (°C) 30 30 20 Çözünen NH3 miktar› (g) a b c TEST – 4 14. 0. 100+a 100 S›cakl›k (°C) 100+3a 100 Zaman fiekil I S›cakl›k (°C) 15.8 D) 1. – Çözeltideki SO4 iyonlar›n›n mol say›lar›n›n zamanla de¤iflimi grafi¤i afla¤›da verilmifltir. Buna göre.1 mol Na2SO4 16.2 E) 0. I.2 mol XOH çözünmüfltür.

Ayn› bas›nçta su eklemek III. 0. x molar iyon 1 litre doymufl Mg(NO3)2 çözeltisi TEST – 5 K‹MYA 4. Çözelti I. II ve III 2. m ve r say›lar› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? n A) B) C) D) E) 1 3 1 2 1 m 2 2 1 2 3 r 3 1 2 1 2 Yukar›daki doymufl sulu çözeltiye. 2 litre Al(NO3)3 çözeltisi S›cakl›klar› 25°C olan ve aç›k hava bas›nc›n›n 1 atm oldu¤u bir ortamda bulunan ar› su ve çözeltilerin donma noktalar›n›n zamanla de¤iflimi afla¤›da grafiklerle gösterilmifltir. 0. ZClr bileflikleri çözüldü¤ünde. II ve III D) I = II > III E) I > III > II 267 . 1 mol NaCl tuzu III. P2 ve P3 aras›nda P1 > P2 > P3 iliflkisi vard›r.1 M NaCl II. SINIF 1. çözeltilerin buhar bas›nçlar› s›ras›yla P1. Mg(NO3)2 kat›s› eklemek II. 1 litre NaCl çözeltisi Z: 0. S›cakl›k (˚C) 25 X 0 I S›cakl›k (˚C) Zaman 0 –2a II 25 Y Zaman S›cakl›k (˚C) 3.2 M. X: Ar› su Y: 0. Ayn› miktar suda. 2 mol fleker (C12H22O11) Yukar›daki miktarlar› verilen maddeler hacimleri eflit olan 3 ayr› kaptaki suda çözülürse.4 mol Fe2(SO4)3 tuzu II.1 M fleker III.10. I. n. çözeltinin kaynama noktas› daha yüksek olur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. 0. Ayn› bas›nçta. Buna göre. ayn› s›cakl›kta eflit mol say›s›nda XCln. kaynamaya bafllad›klar› s›cakl›klar için afla¤›daki iliflkilerden hangisi do¤ru olur? A) III > II > I B) III = II > I C) I = II = III D) I = II > III E) I > II = III 5. YClm. 0. Ortam›n bas›nc›n› artt›rmak ifllemlerinden hangileri uygulan›rsa. I.1 M.2 M fleker Bas›nç (mmHg) 700 700 800 25 Z 0 –4a III Zaman Yukar›daki çözeltilerin bas›nçlar› verilen ortamdaki kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) III > I > II B) III > II > I C) III > I = II Bu grafiklerden hangileri do¤ru çizilmifltir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I.

yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.1 M dir. çözelti elektrik ak›m› iletir.8 C) 0. NaCl: 58. Ar› su 2. Buhar bas›nc› en büyük olan 1 dir. Y. nin donma noktas› 3.2 M fleker ve 0. çözeltinin buhar bas›nc› daha yüksektir.05 M dir.4 D) 0.05 M dir.0 1. 1. 0. S›v› X Y Z Bas›nç (atm) Tuz Oran› (%) 1. E) Sadece II.2 B) 0.1 litre AgNO3 çözeltisi 0. II ve III Bu üç s›v›n›n kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru verilmifltir? A) X = Y > Z B) X > Y > Z C) X = Z > Y D) Z > X > Y E) X > Z > Y 268 . 3 Ag+ iyonu deriflimi 0. 0. 7.2 M fleker A) B) C) D) E) –a –2a –2a –a a − 2 0. III.1 M Mg(NO3)2 çözeltisi Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki çözeltiler için.6 M Cl– iyonu içeren AlCl3 çözeltisinin 100 mililitresine NaCl çözeltisinden 100 mL eklendi¤inde kaynama noktas› de¤iflmemektedir. Kaynama noktalar›: 3 > 2 > 1 dir. D) Kütlece yüzde deriflimleri eflittir.5) A) I. SINIF 9. den düflüktür. C) I.1 8.2 M Mg(NO3)2 çözeltilerinin donmaya bafllama s›cakl›klar› afla¤›dakilerden hangisidir? 0. Z s›v›lar›n›n bulunduklar› ortam›n bas›nçlar› ve tuz oranlar› afla¤›daki tabloda verilmifltir.2 10 5 10 11.1 mol AgCI kat›s› çökmüfltür. I 1 mol fieker (C12H22O11) 1litre saf su II 1 mol NaCI 1litre saf su TEST – 5 10.0 1.2 M.2 M Mg(NO3)2 –a –3a –6a –3a 3a − 2 Ayn› ortamda bulunan yukar›daki çözeltiler için hangisi yanl›flt›r? (C12H22O11: 342. II. B) II.05 dir. KCI çözeltisi 0. 0. 2. Ayn› ortamda bulunan sulu çözeltilerden 0. CI– iyonu deriflimi 0. 10. Buna göre.1 litre S›cakl›klar› eflit olan yukar›daki çözeltiler ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›ld›¤›nda AgCI kat›s› çökmektedir. çözeltinin kaynama noktas› daha yüksektir.1 M NaNO3 çözeltisi 3. Çökme sonras› kaptaki kar›fl›m için hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) 0.1 M. K+ iyonu deriflimi 0.2 E) 0. NO– iyonu deriflimi 0. çözeltinin donma noktas› daha yüksektir. eklenen NaCl çözeltinin molar deriflimi kaçt›r? A) 1.1 M deriflimli NaCl çözeltisi –a°C de donmaya bafll›yor. I. 0.K‹MYA 6. X.

II ve III Afla¤›da hacimleri ve çözünen madde miktarlar› verilen çözeltilerinden hangisindeki NO– iyonlar›n›n derifliminin zamanla de¤iflim 3 grafi¤i yukar›daki gibi olur? (KNO3 = 101.2 mol NaNO3 + 500 cm çözelti 3 B) 0.0 M lik NaCI çözeltisi M lik MgCI2 çözeltisi M lik fleker çözeltisi M lik KNO3 çözeltisi M lik Ca(NO3)2 çözeltisi Q 269 . kaç °C de kaynamaya bafllar? A) 100 + 2a B) 100 + 4a C) 100 + 6a D) 100 + 8a E) 100 + 12a Ayn› ortamda bulunan afla¤›daki çözeltilerden hangisinin kaynama noktas›.6 Deriflim (mol/litre) Y–m X+n 0.4 0. Ayn› d›fl bas›nçta. 0. 1 atm d›fl bas›nçta yeterince ›s›t›l›yor.2 M tuzlu su TEST – 5 14. be3 lirli bir d›fl bas›nçta (100 + 9a)°C de kaynamaya bafllamaktad›r. Her iki kaptaki s›v›lar kaynarken buhar bas›nçlar›n 760 mmHg d›r.5 1. I.8 gram Ca(NO3)2 + 200 cm çözelti 15.6 0.1 gram KNO3 + 400 cm çözelti 3 E) 32. Ar› su 0. SINIF 12. 0. II.2 M AI+3 iyonu içeren Al(NO3)3 çözeltisi. fiekil 1 deki büyük ve küçük kaptaki her iki s›v›da kaynar. Ca(NO3)2 = 164) 3 A) 1.2 M tuzlu su çözeltisi fiekil 1 Ar› su 0 fiekil 2 Zaman Yukar›daki kaplar.2 Deriflim (mol/litre) K‹MYA NO3– 0. küçük kaptaki s›v›. 0. XmYn tuzunun kaynama noktas›na eflittir? A) B) C) D) E) 0.6 mol Mg(NO2)2 + 100 cm çözelti 3 C) 0. fiekil 2 deki büyük kaptaki s›v› kaynar. 1. büyük kaptaki s›v› bitinceye kadar kaynamaz.4 0 Zaman Saf suda XmYn tuzu çözülerek haz›rlanan bir çözeltide.4 mol AI(NO3)3 + 1000 cm çözelti 3 D) 10.6 M NO– iyonu içeren Mg(NO3)2 çözeltisi. Buna göre. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. iyon deriflimlerinin zamanla de¤iflimi grafi¤i yukar›da verilmifltir. 13.10. III.

K‹MYA CEVAP ANAHTARI 10. SINIF CEVAP ANAHTARI 270 .

D 3.D Atomun Yap›s› 8.C 14.E 8.D 9.E 9.B 21.D 4.B 8.B Kimyasal Türler Aras› Etkileflimler 7.B 2.E 4.A 15.D Atomun Yap›s› 8.D 4.D 2.D 13.D 11.B 5.B Test – 1 1.D 3.E 7.E 16.B 14.A 13.B 5.C CEVAP ANAHTARI Atomun Yap›s› 7.A 7.C 12.E 16.D 13.A Periyodik Sistem 9.A 4.B 6.D K‹MYA 14.C 15.D 19.E 2.C 10.B 11.E 10.E Test – 3 1.C 5.E 5.B 16.D Test – 5 1.D 6.B 7.A 4.B 3.A 6.D 7.C 12.B 10.C 13.C 16.D Atomun Yap›s› 6.D 10.E 14.D 11.E 17.E 20.A 11.C 6.A Periyodik Sistem 9.E 271 .B 9.C 2.C 7.A 2.C 9.D 10.A 8.C 2.E 10.A 17.B 20.D 10.E 6.10.A 2.B 3.D Test – 1 1.E 7.D Maddenin Halleri 6.B 5.B 7.B Test – 2 1.B 2.B 4.D 11.C 4.A 13.E 5.D 14.C 6.E 5.C 8.B Test – 2 1.E 3.D 4.B 5.B Atomun Yap›s› 12.E 3.C 2.D Test – 3 1.A 11.E 4.D 6.C 3.A 11.A 13.B 9.D 3.D 9. SINIF Test – 1 1.A 12.E 3.B 6.C 11.B Periyodik Sistem 12.B 3.B 13.B 13.E 9.C 2.C 8.B 5.C 12.B 12.A 5.E 7.B 7.C 15.D 19.D 9.B 2.E 9.B 3.D 10.C 10.B 4.B 18.C 15.D 11.A 8.D 10.E 5.C Test – 1 1.A Test – 4 1.B 8.D 11.E 14.B 13.E 6.E Periyodik Sistem 8.C 12.D 4.B Test – 4 1.D 12.C 15.C 8.D 18.

D 7.B 2.A 10.D 8.A 8.B 11.B 12.C 3.D 8.C 7.D 10.A 11.E Maddenin Halleri 7.A Kar›fl›mlar 10.C Kar›fl›mlar 8.B 7.C 14.B 5.C 16.E 3.B 6.D 11.A 9.A 10.E 2.D 13.D 5.K‹MYA Test – 2 1.D 10.E 2.C 9.E 6.D 9.D 5.A 3.E 11.B 12.E 2.E CEVAP ANAHTARI Maddenin Halleri 4.B Test – 7 1.D Kar›fl›mlar 9.C Test – 5 1.C 6.E 7.E 3.B 7.E 2.A Test – 3 1.D 13.D 4.A 3.C 15.D 8.D 14.D 7.C Test – 4 1.A 10.E 4.B 4.D Test – 1 1.E 4.B Maddenin Halleri 8.C 5.C 9.E 12.C 13.C Test – 4 1.B 5.D 12.D 10.E Test – 2 1.D 7.E 8.E 272 .B Kar›fl›mlar 7.D 2.C 6.E 11.D 11.D 8.C 5.E 6.C 4.D 8.D Test – 6 1.B Maddenin Halleri 6.B 3.E 7.B Test – 5 1.E 9.A 4.B 9.D 3.C 6.E 5.E 5.C 8.E 13.A 9.E 4.C 10.C 2.A 3.B 2.C 10.C 2. SINIF 8.E 9.E 7.C 3.C 5.E 15.A 5.C 3.D Test – 3 1.D 3.D 9.E 2.D 4.B 9.E 6.B Maddenin Halleri 6.A 10.B Maddenin Halleri 6.A 4.E 4.B 12.D 10.A 5.B Kar›fl›mlar 6.B 11.D 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful