T.C.

MİLL• EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEK• EĞİTİM VE ƒĞRETİM SİSTEMİNİN

G„…LENDİRİLMESİ PROJESİ)

BAH…ECİLİK

BİTKİ ORGANLARI

ANKARA 2007

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modƒller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait „er„eve …ğretim programlarında ama„lanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya y…nelik geliştirilmiş …ğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modƒller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel …ğrenmeye rehberlik etmek amacıyla …ğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek ƒzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modƒller teknolojik gelişmelere paralel olarak, ama„lanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim …ğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması …nerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. †rgƒn ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modƒllere internet ƒzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modƒller, eğitim kurumlarında …ğrencilere ƒcretsiz olarak dağıtılır. Modƒller hi„bir şekilde ticari ama„la kullanılamaz ve ƒcret karşılığında satılamaz.

 

İ…İNDEKİLER İ…İNDEKİLER
݈İNDEKİLER .........................................................................................................i AˆIKLAMALAR ....................................................................................................ii GİRİŞ.......................................................................................................................1 †ĞRENME FAALİYETİ 1...................................................................................... 3 1. BİTKİ ORGANLARI ...........................................................................................3 1.1. K…k................................................................................................................ 3 1.1.1. Genel Karakteri ve Morfolojisi................................................................3 1.1.2. K…kƒn Anatomik Yapısı.......................................................................... 3 1.2. G…vde ............................................................................................................ 5 1.2.1. Genel Karakteri ve Morfolojisi................................................................5 1.2.2. G…vde Metamorfozları ............................................................................ 7 1.2.3. G…vde Anatomisi .................................................................................... 8 1.3. Yaprak........................................................................................................... 9 1.3.1.K…keni ve Dış Şekli ................................................................................. 9 1.3.2. Yaprak Ayası (Lamina) ........................................................................... 9 1.3.3. Damarlanma.......................................................................................... 10 1.3.4. Yaprak Sapı (Petiyol) ............................................................................ 11 1.3.5. Yaprak Kını (Bazis) .............................................................................. 11 1.3.6. Yaprağın Anatomik Yapısı.................................................................... 11 1.3.7. Yaprak Metamorfozları ......................................................................... 12 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................ 13 †LˆME VE DEĞERLENDİRME...................................................................... 14 †ĞRENME FAALİYETİ-2.................................................................................... 16 2. GENERATİF BİTKİ ORGANLARI................................................................... 16 2.1. ˆi„ek ........................................................................................................... 16 2.1.1. ˆi„eğin Genel Yapısı ve Morfolojisi ..................................................... 16 2.1.2. ˆi„eğin Kısımları .................................................................................. 17 2.1.3. ˆi„eklerde Eşeylilik .............................................................................. 19 2.1.4. D…llenme .............................................................................................. 19 2.1.5. ˆi„ek Durumları (infloresans) ............................................................... 20 2.2. Meyve.......................................................................................................... 20 2.2.1. Meyvelerin Oluşumu............................................................................. 20 2.2.2. Meyvelerin Sınıflandırılması................................................................. 21 2.3. Tohum ......................................................................................................... 22 2.3.1. Tohumun Yapısı.................................................................................... 22 2.3.2. Tohumun Yayılması.............................................................................. 23 †LˆME VE DEĞERLENDİRME...................................................................... 25 †NERİLEN KAYNAKLAR .................................................................................. 31 KAYNAKˆA......................................................................................................... 32

i

bƒyƒmeleri. Ama†lar 1. bilgisayar Modƒlƒn i„inde yer alan her …ğrenci faaliyetinden sonra verilen …l„me ara„ları ile kendinizi değerlendireceksiniz. Bitkinin vegetatif organlarını doğru olarak tanıyabileceksiniz. Bitkinin generatif organlarını doğru olarak tanıyabileceksiniz. DVD. gelişmeleri ve ƒremeleri konularının anlatıldığı …ğrenme materyalidir. internet ortamı. 2. Modƒlƒn sonunda ise kazandığınız bilgi. projeksiyon. VCD.A…IKLAMALAR A…IKLAMALAR KOD ALAN DAL / MESLEK MOD„L„N ADI MOD„L„N TANIMI S„RE ƒN KOŞUL YETERLİLİK 621EEH008 Bah†ecilik Ortak Alan Bitki Organları Bitkilerin organları. 40/ 32 †n koşul yoktur. yazı tahtası. beceri. Donanım: Televizyon. sera. Ortam: Tepeg…z. MOD„L„N AMACI EĞİTİM ƒĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ƒL…ME VE DEĞERLENDİRME ii . Vegetatif ve generatif organları incelemek. tepeg…z. tavırları …l„mek amacıyla …ğretmen tarafından hazırlanacak …l„me ara„ları ile değerlendirileceksiniz. sınıf. Genel Ama† Bu modƒl ile gerekli ortam sağlandığında bitkinin organlarını tanıyabileceksiniz.

bu organların yapı ve g…revlerini bu modƒlle …ğreneceksiniz. Ne zaman „i„ek a„acağını. Ama ne olursa olsun bitkilerin bizim i„in ne kadar …nemli olduğunu biliriz. Sizler bu modƒlƒ …ğrendiğinizde bitkilerin yapılarını da …ğrenmiş olacaksınız. yapraklarını gƒneşe d…ndƒrƒşƒnƒ. Size ihanet etmeyen. hem de ekonomik getirisini …ğrenin. 1 . Su vermediğimizde neden boynunu bƒktƒğƒnƒ. ne zaman tohum vereceğini sabırsızlıkla bekleyeceğiz. tomurcuklanmasını zevkle izleyeceğiz. sadakatli canlılarla birlikte olacaksınız. Biliyorsunuz. Ne kadar şanslısınız. Sizler bitkilerle uğraşmayı meslek olarak se„tiniz. masum.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili ƒğrenci. yapraklarını yere dƒşƒrdƒğƒnƒ …ğreneceğiz. Bitkiler gƒzel g…rƒntƒleriyle ruhumuzu okşarken. Yıllardan beri „evrenizdeki bitkilerle i„ i„esiniz. Bitkileri bazen ila„ olarak kullanırız. Onları iyi tanıyın. Bazen de ƒzerlerine basar ge„eriz. Bizim i„in değerli olan bitkilerin yapısını …ğrenmek bize haz verecek. Bitkinin organlarını. Hem onlarla uğraşmanın zevkini yaşayın. Hepinize başarılar dilerim. Camımızın …nƒne koyduğumuz bir „i„eğin. „i„ek a„ışını. besin olarak da sağlıklı yaşamamızı sağlamaktadırlar. Bunlar hayvanlar alemi ve bitkiler alemidir. Binlerce bitkinin yer aldığı bitkiler alemi Botanik dersinin konusudur. dƒnyamızdaki canlıları iki aleme ayırarak inceleriz.

2 .

1. Dış g…rƒnƒş bakımından k…kƒn g…vdeden farkı. BİTKİ ORGANLARI ˆeşitli bitkisel dokular bir araya gelerek bitkisel organları oluşturur. KŠk‹n Anatomik Yapısı Gen„ bir k…kte d…rt b…lƒm vardır. Bitki organları.2. Genel Karakteri ve Morfolojisi K…k. toprak i„inde bulunan bir organ olmakla beraber. yaprak. k…k. Havada gelişen k…klere hava k…kleri. yaprak taşıyan nod (boğum) ve internodyumlara (boğumarası) sahip olmamasıdır. yumuşak ve nazik olan bƒyƒme noktasının b…lƒnƒr dokusunu. suda gelişen k…klere su k…kleri denir. Kaliptra. En u„ta sarımsı veya kahverengi koni bi„iminde kaliptra bulunur. G…revi. K…k. topraktan su ve suda „…zƒnmƒş mineral tuzlarının alınmasına yardım etmek. yƒksek yapılı bitkilerin …zgƒn organlarından biridir.ƒĞRENME FAALİYETİ–1 ƒĞRENME FAALİYETİ 1 AMA… Bitki vegetatif organlarını doğru olarak tanıyabileceksiniz.1. şematize ediniz. „i„ektir. 3 . 1. KŠk 1. 1. Her organın kendi g…revlerine uygun …zel yapıları vardır.1. ARAŞTIRMA    Bir saksı bitkisinin organlarını inceleyerek. bazı bitki k…kleri hava veya su i„erisinde de gelişebilirler. aynı zamanda karada yaşayan bitkileri toprağa bağlamaktır.1. g…vde. Organları inceleyen bilim dalına Organografi adı verilir. toprağın sert kısımlarına karşı koruyan yapıdır. ˆim bitkisinin organlarını inceleyerek arkadaşlarınızla tartışınız. Kloroplast taşımadıkları i„in yeşil renkli değildirler. Bir ağacın organlarını g…stererek şematize ediniz. 1.

K…k tƒyleri. B…yle bitkilerde primer k…kƒn yerine …mƒrleri bitkinin …mrƒ kadar uzun olmayan adventif k…kler primer k…kƒn yerini alır. Radikuladan meydana gelen ilk k…k primer k…k veya ana k…ktƒr. Bu durumda yerine „eperleri mantarlaşmış tabaka oluşur. Oluşan hƒcreler …nce bir uzama devresi ge„irirler ve i„ i„e ƒ„ tabaka oluştururlar. Şekil 1. Bazı durumlarda primer k…k bitkinin toprak ƒstƒ organları kadar uzun …mƒrlƒ değildir. sa„ak.2: KŠk‹n enine kesiti 1.1. daha altta periblem. toprakla temas edici yƒzeyi artıran k…k epidermisinin „ıkıntılarından oluşan yapıdır. adventif k…k veya ek k…kler. Tohum „imlenince radikula yer „ekiminin etkisiyle toprağın derinliklerine doğru bƒyƒmeye başlar. etli. Primer k…k veya ana k…k. 4 .1: KŠk ucunun boyuna kesiti Bƒyƒme noktasındaki meristem hƒcreleri. ipliksi olarak da sınıflandırılır. K…kler ayrıca kazık. Emici tƒylerin …mrƒ „ok kısadır. en i„te plerom bulunur.3. Primer k…kten belli bir a„ı(45 dereceden fazla) yapacak şekilde „ıkan k…klere sekonder k…k denir. k…kƒn topraktan mineral madde emme g…revini tam yapabilmesi i„in.Şekil 1. KŠk …eşitleri K…kler ƒ„ gruba ayrılır. Bu koruyucu tabakaya ekzodermis denir. sekonder k…k veya yan k…k. Yaşlı kısımlarda emici tƒyler ve epiderma par„alanır. Dışta dermotojen. devamlı b…lƒnme suretiyle hızla bƒyƒmeyi sağlar.

Diken kŠkler: Savunma g…revini g…rmek i„in diken halini almış k…klere denir. Eme† veya sŠm‹rme kŠkleri: Parazit bitkilerde k…kler değişerek konak bitkiden …z suları emecek eme„ler halini alırlar. 5 .        1. Bu tomurcuklardan sƒren yavru bitkinin ana bitkiden ayrılmasıyla eşeysiz ƒreme yapılır. Genel Karakteri ve Morfolojisi G…vde bitkilerde toprak ƒstƒnde bulunur. Su kŠkleri: Su bitkilerinin su i„erisinde gelişen k…klerine denir. „retken kŠk: Bazı bitkilerde k…kler g…vde verici tomurcuklar oluşturur. Buradaki hava bitkiye oksijen sağlar. K…kƒn genel …zelliklerine sahip olmakla beraber genellikle k…k tƒyleri bulunmaz. Bazı bitkilerin g…vdesi su i„inde gelişir. hem de toprak ƒstƒ g…vde bulunur. G…revleri „eşitlidir.1. †rneğin …kse otunda olduğu gibi.2.  Yumru veya depo kŠk: Besin maddelerini depo etmek ƒzere şişkinleşmiş k…klere yumru k…k denir. Turp. bazı bitkilerde de oksijen almaya yardımcı olurlar. Duvara ya da başka bir bitkiye tutunma.4.1. yan dalları ve bitkinin ƒreme organını taşır. Bazı su k…klerinin i„i hava doludur. havu„ yumrulaşmış k…klerdir.1. …ekme kŠkleri: Bazı bitkilerde k…kler kısalarak bitkinin g…vdesini toprak altına „ekerler. Ayrıca bu bitkiler insanlar i„inde iyi bir besin kaynağıdır. Assimilasyon kŠkleri: Bu k…kler klorofil taşıdıkları i„in fotosentez yaparlar. Hava kŠkleri: Hava i„inde gelişen k…klere hava k…kleri denir. Yumru k…kler genellikle iki yıllık bitkilerde bulunur.2. Boşluklar arasında bulunan hava bitkinin su i„erisinde yƒzmesini sağlar. Birinci yılda depoladıkları besinler ile ikinci yılda yeni g…vdenin gelişmesine ve „i„ek a„masına neden olurlar. bazı bitkilerde destekleme. †zƒmleme organı olan yapraklarla. pancar. G…vdeler her ne kadar toprak ƒstƒnde gelişse de bazı bitkilerde hem toprak altı. GŠvde 1. Palmiyelerde g…rƒlƒr. Kortekslerinde geniş hƒcreler arası boşluklar vardır. KŠk Metamorfozları K…kler esas g…revlerinden başka g…revler yapmak ƒzere metamorfoza uğrarlar.

Bu nedenle otsu ve odunsu g…vdeler olarak ayırt edilirler. Şekil 1. G…vde k…kƒn aksine negatif jeotropizma g…sterir. G…vde genellikle u„tan bƒyƒr. İletim demetlerine sahip tipik g…vde yapısı ise eğrelti otlarında g…rƒlƒr. En gelişmiş g…vde „i„ekli bitkilerdedir. Yapraklar ve yan dallar daima nodyumlardan oluşur. G…vdenin iletim demetleri hi„bir zaman ışınsal dağılma g…stermezler. Dağınık veya dairesel dizilmiş bi„imdedir.Bitkiler aleminde en basit g…vde kara yosunlarında g…rƒlƒr. G…vdeyi k…kten ayıran …zellikler şunlardır:       G…vde yalnız u„tan bƒyƒmez. G…vdenin dış yƒzeyinde lentiseller bulunur. G…vde pek belirgin olmayan pullar halinde yapraklar taşır.3: Bitki gŠvdesinin boyuna kesiti 6 . G…vdeler bitkilerin tek yıllık veya „ok yıllık olmasına g…re farklı yapılıştadırlar. Bƒyƒmeyi sağlayan tepedeki bƒyƒme noktasıdır. Dallanma g…sterir. G…vdenin yan organları olan yapraklar ve koltuk altı tomurcukları daima ekzogen olarak meydana gelmiştir.

Bu şekilde dallanma ile genellikle koni şeklinde sivri ağa„lar meydana gelir. G…vde ve dalların bu tƒr değişikliklerine g…vde metamorfozları denir.Bu tomurcukların gelişmesi sonucu benzer yapılar meydana gelmez. Dallanma Şekilleri Taşıdığı yaprakları en fazla oranda gƒneşten yararlanmaya sunabilmek ve organik madde yapımında tam verim sağlayabilmek i„in g…vde dallanır. Tamamen ana g…vde …zelliğinde olan bu dallar genellikle dikey yƒkselen.1. GŠvde Metamorfozları Bitki.2. pasif olan tomurcuklara uyur tomurcuk denir. 1. İki nod arasına internod veya boğum arası denir.Bunlara da uzun sƒrgƒn denir. Lateral dallanma: Ana eksenden yanal olarak bir„ok yan tomurcukların ve sonu„ta yan dalların oluşmasıyla meydana gelir. Depo g…vdelerdir. Ana eksenin ucundaki tomurcuğa terminal tomurcuk veya tepe tomurcuğu denir. Eksen ƒzerindeki yan dalların k…kenini teşkil eden tomurcuğa da lateral tomurcuk ya da yan tomurcuk denir.2.Bazı sƒrgƒnler ise bƒyƒmeye devam eder. Her lateral tomurcuk bir yaprak koltuğunda bulunur. G…vde metemorfoz „eşitleri:   Toprak altı gŠvdeler: Bu tip g…vdeler depo g…revini ƒstlenmiştir.1.1. ana g…vdeden farklı olarak yanal uzanırlar. G…vdeden „ıkan dalların. 1.  Simpodial dallanma: Yan kollar meydana geldikten sonra eksen bƒyƒmesi durur. Bunlara kısa sƒrgƒn denir. Yapraksı gŠvdeler: ‹zerindeki yapraklar k…relmiş olduğundan yaprakların g…revini yapmak ƒzere yassılaşmış g…vdelerdir.1.2.G…vde ƒzerindeki tomurcukların hepsi faaliyete ge„mez. İki grupta incelenir:  Monopodial dallanma: Ana g…vde devamlı olarak terminal tomurcuğun faaliyeti ile gelişir ve yan dallara g…re daha ƒstƒndƒr.2.Bu tomurcuklar herhangi bir yaralanmada veya budama olduğunda uyanarak yeni sƒrgƒnler oluşturur. Bu sayede hava ile temas eden geniş bir hacim ve yƒzey kazanır. bazılarından dal meydana gelir. Bu tomurcuğa koltuk altı tomurcuğu denir. bazen kısa bir aradan sonra bƒyƒmesi durur.Bazılarından „i„ek. Yaprakların koltuğundaki lateral tomurcukların bulunduğu b…lgeye nod (boğum)denir.Bir kısmı faal iken bir kısmı pasif kalır. Dallanma iki şekildedir:   …atalsı dallanma: Basit yapılı bitkilerde g…rƒlƒr. Buna tomurcuk denir.2. yetiştiği „evrenin etkisi altında normal g…vdelerden farklı olarak g…rdƒkleri iş ve yapıları bakımından bazı değişiklikler g…sterir. Tomurcuk Şekilleri Bƒyƒme noktalarının ƒstƒ kışın hƒcrelerin zarar g…rmesini …nlemek i„in ƒst ƒste gelen sıkışmış yapraklarla …rtƒlƒr. 7 .Faal olan tomurcuklara aktif tomurcuk. ˆoğunlukla şişkinleşmiş olup yaprakları iyi gelişmiştir.

G…revleri bitkiyi korumaktır 1. İletim demetlerinin dizilişi bitkilere g…re değişir. G…vdenin merkezinde k…kƒn aksine genellikle parankimatik …z dokusu vardır.   Sukkulent gŠvdeler: Kurak b…lgelerde veya tuzlu ortamlarda yaşayan bitkilerin g…vdeleri etlenerek su depolayacak şekilde metemorfoza uğrar.  Koruyucu doku (Epiderma): Alttaki dokuları koruyan tabakadır. Yƒksek yapılı bitkilerde birden fazladır. Monokotillerde demetler kolleteral kapalı tiptedir. Merkezi silindir dışında bulunan perisikl bir veya birka„ sıra parankima ve sklerankima hƒcrelerinden meydana gelir. devamlılığı ve yapılışı bakımından bƒyƒk farklar g…ze „arpar. G…vdenin eksenine paralel uzanan tek bir hƒcre tabakasından meydana gelir. iki „eneklilerde ise kolleteral a„ık demetler bulunur. Dikotil bir g…vdenin enine kesitinde dokuların belirli bir tabakalaşma g…sterdikleri g…rƒlƒr ve ƒ„ kısım kolayca ayırt edilir. Yƒzeyi kƒtıkula tabakası ile kaplıdır. 8 . ksilem i„e gelecek şekilde „evreye paralel bir şekilde sıralanır. Korteks (Endoderma): Bu kısımda k…kteki endodermise karşılık olan nişasta tabakası vardır. GŠvde Anatomisi Gen„ bir bitki g…vdesinden enine kesit alıp mikroskopta incelersek bitkinin dikotil ve monokotil oluşuna g…re dokuların dağılış durumu. Diken gŠvde: Kısa ve uzun sƒrgƒnlerin diken şeklini almasıdır. S‹l‹k gŠvde: Bir„ok bitkilerde kısa sƒrgƒn değerinde olan yan dallar yapraksız ince ve esnek bir yapı g…sterirler. iletim demetlerinin dƒzeni. Kƒtikula tabakası „ok incedir. Yapraklar ile k…k sistemi arasında madde iletimini sağlayan iletim demetlerini oluşturur. Tutunma ile sarılmaya hizmet ederler.2. Parankima dokusu i„inde floem dışa. Demetler epidermanın altından başlar ve „evreye doğru sık ve kƒ„ƒk. Merkezi silindir: Endodermanın i„ kısmındaki dokular merkezi silindiri meydana getirir. Burada az sayıda emici tƒy ve stomalara da rastlanır. Selƒloz „eperlidirler. merkeze doğru seyrek ve bƒyƒk olmak ƒzere dağılır. İletim demetlerinin sayısı ilkel eğreltilerde tektir.   Dikotil.3. Nişasta tabakasından sonra merkezi silindir gelir ki bu kısımda dikotil bitkiler i„in tipik bir veya iki daire halinde sıralanmış iletim demetleri gelir.

Yaprak 1. Yaprak ayası bƒtƒn ya da par„alı oluşuna g…re ikiye ayrılır:   Basit yaprak:Yaprak ayası bƒtƒndƒr. 1. 1. tek „enekli bitkilerde genel olarak ilk g…vde yapısını korudukları halde „ift „enekli bitkiler ve „amlarda ikincil kalınlaşma g…rƒlƒr.3.Şekil 1. Yaprak bitki hayatı i„in „ok …nemli olan iki …nemli olayı ger„ekleştirir:   Fotosentez.KŠkeni ve Dış Şekli Gelişmiş bir g…vdeye sahip her bitki g…vdesi ƒzerinde az veya „ok gelişmiş yapraklar bulunur.1.3.3. 9 . Transpirasyon (terleme) olaylarının cereyan ettiği başlıca organdır. Bu nedenle geniş yƒzeye sahiptir. Yaprak Ayası (Lamina) Yaprağın g…rev yapan geniş yƒzeyini meydana getiren yassılaşmış ince yeşil kısımdır.4: GŠvdenin enine kesiti G…vdede sekonder bƒyƒme. Bileşik yaprak:Yaprak ayası par„alardan oluşur.2. Başlangı„ta yalnızca iletim demetlerinin floem ve ksilemleri arasında g…rƒlen kambiyum dokusu daha sonra demetler arasındaki parankimatik b…lgede de meydana gelir. Morfolojik olarak yaprak sınırlı bƒyƒme g…stermelerinden dolayı kısa sƒrgƒn olarak kabul edilir. ˆift „eneklilerde ikincil kalınlaşma g…vde i„inde ve iletim demetleri arasında bulunan kambiyum tabakasının b…lƒnme faaliyetleri ile mƒmkƒn olur.

†rneğin „am. Şekil 1. oymalı olarak sınıflandırılır. yƒreksi.5: Yaprak †eşitleri (basit. dişli. Genellikle yaprak ortasından bir orta damar ge„er ve ƒzerenden yan damarlar „ıkar. yumurtamsı.6: Yaprak †eşitleri 10 . iğnemsi. Damarlanma G…vdeden yaprak sapı yoluyla laminaya ge„en iletim demetleri yaprak ayasında dağılarak yaprak damarlarını meydana getirir. Damarlanma durumlarına g…re yaprak d…rt „eşittir:  Basit damarlanma: Yaprak ayası daralmış iğne veya pul şeklini almış yapraklarda g…rƒlƒr. şeritsi.Yaprak ayasının şekline g…re yaprak.3. Yan damarlarda tekrar ince damarlara ayrılır. dƒz. Yaprak ayasının kenarına g…re. Aya ortasında tek damar vardır. testere dişli.3. loblu. oksu ve dikd…rtgensi şekilde olabilir. Şekil 1. bileşik) 1.

Paralel damarlanma: Orta damar egemen durumdadır. dƒzgƒn olmayan şekilde dizilmiş. Dikotil bitkilerin bir kısmında yaprak tabanının iki yanında serbest veya sapa bitişik olarak bazen kƒ„ƒk. Yaprak sapı genel olarak alt yƒzeyi yuvarlak„a ƒst yƒzeyi oluğumsudur.  …atalsı damarlanma: Orta damar yoktur. Bazen yaprak kını bir yastık gibi şişer. Buna yastık„ık denir. Kƒtikula tabakasının altındaki epidermis hƒcrelerinin kural olarak dış „eperi kalın. Yaprak Kını (Bazis) Yaprak sapının g…vdeye birleştiği yere denir. Ağsı damarlanma: Bir veya birka„ kalın ana damar vardır. yan ve i„ „eperleri daha incedir.3. ‹st kısma ƒst epidermis. Bu damarlardan „ıkan daha ince damarlar bir ağ meydana getirecek şekilde yaprak ayasında dağılır. Geniş damarlar ikişer ikişer eşit bƒyƒklƒkte damarlara b…lƒnerek derece derece daha ince damarlara ayrılır. Yaprak kınının fazla geliştiği bitkilerde kının ayaya bağlandığı noktasının ƒstƒne kadar uzanan bir „ıkıntı bulunur.6. Bunu karşı „oğunlukla ayanın yƒzeyine paralel ya da yanal olarak yassılaşır ve ayanın g…revini ƒzerine alır. Yaprağın Anatomik Yapısı Yapraktan enine kesit alındığında alt ve ƒst yƒzeyin bir sıralı epidermis dokusu ile kaplı olduğu g…rƒlƒr. alt kısma alt epidermis adı verilir. Bazen de g…vdeyi tamamen kuşatarak yan tomurcukları da korur. Palizat dokusu ve sƒnger dokusu yaprağın i„ini tamamen doldurduğundan fotosentez olayında en „ok iş g…ren organdır. Bazı yapraklarda yaprak sapı bulunmaz. 1. Epidermis tabakasının dış „eperinde kƒtikula tabakası bulunur. 1. Palizat parankiması altında daha az kloroplast taşıyan. ‹st epidermis tabakasının altında sƒtunlar şeklinde „oğunlukla bir sıra palizat parankiması hƒcrelerinin oluşturduğu tabaka bulunur.3. Yaprak Sapı (Petiyol) Yaprak sapı yaprak ayasını taşır ve onu uzunluğuna g…re belli bir a„ı ile g…vdeden uzaklaştırır.3. Yaprak doğrudan g…vdeye bağlanır. Yan damarlar buna paralel olarak yaprağın yan tabanından u„ kısmına ya da orta damardan yaprağın u„ kısmına uzanırlar.  1. Palizat parankiması bol kloroplastlıdır. Nadiren silindir gibi olanı da vardır. Gerek kalınlığı gerekse sağlamlığı taşıdığı ayanın ağırlığı ile orantılıdır.5. bazen asık yaprak bƒyƒklƒğƒnde yaprak şeklinde yapılar meydana gelir. Bu „ıkıntıya “ligula” denir. Kulak„ıklar bazen diken şeklinde olabilir. „ok geniş hƒcreler arası boşluk bulunan sƒnger parankiması yer alır.4. bunlara kulak„ık (stipul) denir. 11 .

renksiz.     12 . Soğanlar kısa.7.3. su depo edecek tarzda değişikliğe uğradığı g…rƒlmektedir.  Besleyici yapraklar( Soğan yapraklar):Bu yapraklar etlenerek soğan g…vdeleri meydana getirirler. Diken yapraklar: ˆoğu hallerde yaprakların orta ve yan damarlarının u„ları diken haline ge„er.1. Bu g…revlerin dışında yapraklar bazen başka g…revlerde yapmak ƒzere değişikliklere uğrayabilirler. dokunmaya karşı hassas ve sarılıcı sƒlƒk denilen yapıya d…nƒşƒr. yumuşak ve „ok kalın yapraklardan meydana gelmişlerdir. S‹l‹k yapraklar: †zellikle tırmanıcı bitkilerde yaprağın tamamı veya bir kısmı. Su depo eden yapraklar: Bir„ok kurak b…lgelerde yetişen bitkilerde yaprakların. Kapan yapraklar: B…yle yapraklar b…cek kapmaya …zgƒ karakterler kazanmıştır. Bu yapraklara metamorfoza uğramış yapraklar denir. geniş. Yaprak Metamorfozları Bilindiği gibi yaprağın asıl g…revi fotosentez yapmak ve transpirasyon yapmaktır.

 Bitkilere zarar vermemeye …zen g…steriniz.  Yaprakların ayasını inceleyiniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Bir saksı bitkisi alınız.  Toprak ƒstƒ b…lƒmlerini inceleyiniz.  Aynı incelemeyi farklı bitkiler i„inde yapınız.  Yaprakların damarlarını inceleyiniz  Yaprakların kenarlarını inceleyiniz.  Yapraklarına g…re bitkileri ayırt edebilir misiniz? ƒneriler  Toprak ƒstƒ b…lƒmleri g…steriniz.  Yaprakları sınıflandırınız. 13 . G…vde „eşidini belirtiniz.

ƒL…ME SORULARI Aşağıdaki c‹mleler doğru ise kutuculara D yanlışsa Y harfi koyunuz. 9. yapraklara …rnektir. 7. Yaprakların g…revi ……………………. 8. ˆam bitkisinin yaprakları basit damarlanmaya …rnek g…sterilebilir. Değerlendirme ƒl†eği Sƒlƒk yapraklar tırmanmayı sağlar. g…vdeler denir. Havu„ bitkisinin yenen kısmı bitkinin g…vdesidir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı kontrol ediniz. B…cek yiyen bitkilerin yaprakları ………………………. Kurak b…lge bitkilerinde yapraktaki ……………………… tabakası kalındır. 6. 14 .Bu g…vdelere ………………………….ƒL…ME VE DEĞERLENDİRME ƒL…ME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen değerlendirme sorularını cevaplandırarak faaliyete ilişkin bilgilerinizi …l„ƒnƒz. Kurak ve tuzlu topraklarda yaşayan bitkilerin g…vdeleri etlenerek su depolayacak şekilde değişikliğe uğramıştır. Yapraklar ayalarına g…re basit ve birleşik olmak ƒzere ikiye ayrılır. Hatalı yanıtlarınız i„in konuyu tekrar ediniz. Tamamen doğru ise değerlendirme …l„eğine ge„iniz. 10. taşır. Doğru Yanlış 1 2 3 4 5 Aşağıdaki c‹mlelerin arasındaki boşlukları doğru kelimelerle doldurunuz.. ve ………………… yapmaktır. Bitkinin toprak ƒstƒ organlarını ……………. K…kƒn g…revi su ve suda „…zƒnmƒş mineralleri almaktır.

15 . Yapmış olduğunuz „alışmayı aşağıdaki kriterlere g…re değerlendiriniz. Hatalı yanıtlar i„in bilgi konularını tekrar ediniz. Tebrik ederiz Evet Hayır DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayısını belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME Uygulama faaliyetinde kazandığınız bilgi ve beceriler doğrultusunda gƒl bitkisini inceleyiniz. DEĞERLENDİRME ƒL…EĞİ Değerlendirme Kriterleri Gƒl bitkisi aldın mı? Toprak ƒstƒ organları ayırt edebildiniz mi? Gƒl hangi „eşit g…vdeye sahip? Yaprak ayası basit mi? Yapraklar paralel damarlı mı? Yaprak kenarlarını incelediniz mi? Aynı incelemeyi farklı bitkiler i„inde yaptınız mı? Yaprakları kenarlarına g…re sınıflandırdınız mı? Bir bitkinin organlarını ayırt edebilir mi siniz? Yapraklar arasındaki farkı …ğrendiniz. Tƒm yanıtlar doğru ise bir sonraki …ğrenme faaliyetine ge„iniz.

…i†ek Bitkilerde „oğalmanın temeli „i„ek ve bundan oluşacak tohumdur. Bitkilerde d…llenme „i„eklerde olur. GENERATİF BİTKİ ORGANLARI 2.ƒĞRENME FAALİYETİ–2 ƒĞRENME FAALİYETİ-2 AMA… Bitkinin generatif organlarını doğru olarak tanıyabileceksiniz.1: Tam †i†eğin boyuna kesiti 16 . Şekil 2. …i†eğin Genel Yapısı ve Morfolojisi Değişik bƒyƒklƒkte. Bazı „i„ekler „ok kƒ„ƒk mikroskobik yapıda olmasına karşın 1 m.1. farklı renkte. Normal bir „i„ekte değişime uğramış d…rt „eşit yaprak bulunur.1. 2. Bitki de ƒreme organları nelerdir? Rapor halinde hazırlayınız. ˆi„ekler „i„ek sapı ile g…vdeye bağlanır. ˆi„eklerin kokuları ve renkleri onlara ne yarar sağlar? G…zlemleyerek arkadaşlarınızla tartışınız. Tohum oluşması d…llenme ile mƒmkƒndƒr.1. şekilde pek „ok „i„ek vardır. 2. „apında olan „i„ekler de vardır. ARAŞTIRMA    Bitkilerde ƒreme nasıl ger„ekleşir? Sınıf ortamında tartışınız. ˆi„eklerin yapısı d…llenme ve d…llenmenin sonucunda tohum denilen yapılarda bitkinin minyatƒr …rneğini oluşturarak neslini devam ettirmektir. Bitki bireylerinin …zellikleri sonraki bireylere tohumla ge„er.

Ta„ yapraklar b…cekleri cezbederek ƒzerine „eker. G…revi.  Şekil 2. Bu b…lƒmlere teka denir. ˆanak yapraklar kloroplast organeli taşıdıkları i„in fotosentez yaparak „i„eğin beslenmesini sağlar.2. erkek organın baş„ığını taşımaktır.1.  Sap†ık: Genellikle silindir veya yassı bir iplik şeklindedir. Erkek organın g…revi ƒremeyi sağlamaktır. Kısa. 2. Baş†ık: Erkek organın şişkin kısmıdır. Erkek Organ Erkek organlar dişi organın etrafında tek sıralı ya da „ift sıralı olarak dizilmiştir.2.3. uzun veya tamamen yok olabilir. …anak Yapraklar (Kaliks) Dışta yeşil renkli normal yaprağa benzeyen yapraklardan oluşmuş yapıya „anak yaprak denir. …i†eğin Kısımları 2.1. Her baş„ık iki b…lƒmden oluşur. B…ylece b…ceklerle tozlaşma sağlanır. Ancak „anak yaprakların asıl g…revi koruyuculuktur. Ta† Yapraklar (Korolla) ˆanak yaprakların i„ kısmında bulunan genellikle parlak renkli yapraklara ta„ yapraklar denir. Erkek ƒreme organı iki b…lƒmden oluşur.1.2. Polen keseleri polen „ekirdeklerini oluşturur. ˆıplak ya da parlak renkli tƒylƒ olabilirler.2. ˆi„eğin diğer kısımlarını dağılmaktan ve dış etkenlerden korur. Her tekada iki polen kesesi bulunur.1.2.2.2: Erkek organda polenlerin oluşumu 17 . 2.1.

Dişi Organ ˆi„eğin ortasında dişi organ yer alır. Bu yapıya embriyo kesesi denir. Bu ikişer „ekirdekli yapılara „i„ek tozu (polen) denir. Bazı tepecik girintili ve „ıkıntılı bir yapı kazanmıştır. Bu yapıların etrafında kalın. Polen tozunun „imlenmesi ile polen tƒpƒnƒn ovaryuma ulaşmasını sağlar.2. Bunlara antipot „ekirdek denir. Ovaryum(Yumurtalık):Dişi organın en …nemli kısmıdır.Polen kesesinde polen oluşumu ise. En altta bulunur. Bir polen hƒcresine mikrospor denir.1. bazılarında da yapışkan „eper oluşur. Mikrosporların „ekirdekleri mitoz b…lƒnerek iki „ekirdekli yapı oluşur. renkli. Şişkin bir yapıya sahiptir. yumurtalıktaki tohum taslağında diploid makrospor ana hƒcresi bulunur. Dişi organ ƒ„ b…lƒmden oluşur:  Dişicik tepesi: Dişi organın en ƒst kısmıdır. İ„inde tohum taslağı bulunur.   Şekil 2. dƒz veya pƒrƒzlƒ. Embriyo kesesi i„indeki „ekirdeklerden ƒ„ tanesi ƒst kutuba yerleşir. ‹„ tanesi alt kutuba yerleşir. Makrospor ana hƒcresi mayoz b…lƒnme ge„irerek d…rt tane monoploid makrospor oluşturur. Diğerlerine de sinergit 18 . Megaspor ard arda ƒ„ kez mitoz b…lƒnme ge„irerek sekiz „ekirdekli bir yapı oluşturur. Dişicik borusu: Ovaryum ile dişicik tepesi arasında bulunur. polen keselerinde polen ana hƒcreleri mayoz b…lƒnme ile d…rt polen hƒcresi meydana getirir. Bunlardan ƒ„ tanesi eriyerek kaybolur.4.3: Dişi organda yumurta h‹cresinin oluşumu Dişi organda yumurta hƒcresinin oluşumu ise. Bazı tepecik ise sıvı salgılama …zelliği kazanmıştır. Genişleyerek yƒzeyi bƒyƒmƒştƒr. Bu değişiklikler polen tozunun tepecikte tutunmasını sağlar. 2. Bunlardan bir tanesi yumurta „ekirdeğini oluşturur. Bir tanesi megaspor denilen hƒcreyi oluşturur.

Polen tƒpƒndeki doğurucu „ekirdek bir mitoz b…lƒnme ge„irerek iki tane sperm „ekirdeği oluşturur. yumurta hƒcresini oluşturur.1. endosperm ve kabuk tohumu oluşturur.    2. bir yumurta ve iki polar „ekirdeğe sahip d…llenmeye hazır embriyo kesesi oluşur.Dişi organ bulunduran „i„eklere dişi „i„ek. …i†eklerde Eşeylilik   Hermafrodit: Erkek ve dişi organları olan „i„ektir. DŠllenme Mikrospor dişi organın tepeciğine gelir ve orada „imlenir. Antipot ve sinergit „ekirdekler …lƒr ve kaybolur. 19 . Polen tƒpƒ dişicik borusundan aşağıya iner ve mikropile gelir.„ekirdekler denir.3. Sperm „ekirdeklerinden biri yumurtayı d…lleyerek embriyoyu oluşturur.4. Dioik (İki evcikli) †i†ek: Bir bitkide yalnızca dişi „i„ek veya yalnızca erkek „i„ek bulunuyorsa bu bitkilere iki evcikli bitkiler denir. 2.1. Bu bitkilerede poligam bitkiler denir. Poligam: Aynı bitki hermafrodit „i„eklerle beraber tek eşeyli „i„eklerde bulunabilir. İki „ekirdek ise kesenin merkezine yerleşir ve polar „ekirdekleri oluşturur. Sonu„ta. Embriyo. Diklin:Bir „i„ekte erkek veya dişi organdan yalnız biri bulunur.Bu „i„eklere tek eşeyli „i„ek denir. Polen tƒpƒnƒn u„ kısmının patlaması ile sperm „ekirdekleri embriyo kesesine ulaşır. Monoik (Bir evcikli) †i†ek: Bir bitkide hem erkek hem de dişi „i„ek bulunuyorsa bu bitkileri monoik bitki denir. Yumurta „ekirdeği etrafına bir miktar sitoplazma alarak. erkek organ bulunduran „i„eklere erkek „i„ek denir. ˆimlenen polen tanesi polen tƒpƒnƒ oluşturur. Endosperm besin dokudur. Diğer „ekirdek ise polar „ekirdeklerle birleşir ve endospermi oluşturur. Embriyonun beslenmesini sağlar.

patlıcan. Meyvelerin Oluşumu Meyve denince aklımıza gelen elma. erik. Fakat domates. 20 .Şekil 2. buğday. Bunlarda ikiye ayrılır:    Basit rosem…z Bileşik rosem…z SimŠz †i†ek durumu: Burada ana eksen tepesinde „i„ek teşekkƒl eder ve bƒyƒme durur.1. Meyve 2. 2. şeftali. arpa gibi tahıllar da meyvedir. Basit tipte eksen dallanmamış. Bu şekilde bir araya toplanmış „i„ek gruplarına infloresans denir. En yaşlı „i„ek ana eksenin u„ kısmında olur.5. biber. bazılarında birden fazla „i„ek bir „i„ek sapı ƒzerinde bulunur.4: Tozlaşma ve dŠllenme 2. mısır.  RosemŠz †i†ek durumu: Ana eksen yan dallara g…re ƒstƒn durumdadır ve daha iyi gelişmiştir. Yan dallar gelişerek ana eksenin yerini alır. vişne. fasulye gibi sebzeler. İnfloresans basit veya bileşik olmak ƒzere iki tiptir. bileşik tipte ise eksen dallanmıştır. ˆi„ek durumları dallanma tarzına g…re ikiye ayrılır.2. armut. …i†ek Durumları (infloresans) Bazı bitkilerde bir „i„ek sapı ƒzerinde bir tek „i„ek bulunduğu halde.2. Yan dallar hakim durumdadır.1. portakal gibi meyvelerdir.

Bunlarda tohum gelişebilir veya gelişemez. buna rağmen meyve normal olarak gelişebilir.†yleyse meyve. †rneğin orkidelerde …lƒ polenler veya polenin su extraları tepeciye sƒrƒlƒnce meyve gelişimi başlar. Partenokarp meyvelerin ƒretimi olduk„a yaygındır. i„te ise endokarp g…rƒlƒr. Tozlaşmadan sonra d…llenme olursa bitkilerde meyvenin gelişimi tamamlanır ve tohum meydana gelir. …nce ta„ yapraklar dƒşer. erik. †rneğin. Ancak bazı bitkilerde normal meyve gelişimi d…llenme olmadan da olabilir. ortada mezokarp. Meyvelerin Sınıflandırılması Meyveler ƒ„ grupta sınıflandırılır:  Basit meyveler: Bunlar tek yumurtadan oluşmuştur. Yumurtalık hızla bƒyƒr ve ƒ„ farklı tabaka oluşur. Salatalık. Son zamanlarda bazı bƒyƒme dƒzenleyiciler „i„eklere pƒskƒrtƒlerek „ekirdeksiz meyve elde etme „alışmaları yapılmaktadır. erkek organlar ayrılır. bir „i„eğin olgunlaşmış yumurtalığıdır. D…llenme. elma basit meyvelerdir. meyveler d…llenme kabiliyeti olmayan polenlerle tozlanarak sağlayabilir. 2. hurma. Basit meyveler etli veya kuru olabilir. Bir bademde „i„ekten itibaren meyvenin oluşumunu incelersek. kiraz. Bazen „i„eğin diğer kısımları da olgun yumurtalıkla birleşerek meyve yapısını meydana getirir. D…llenmiş yumurtalık gelişmeye bƒyƒmeye başlar ve „anak yapraklardan oluşan tƒpƒ patlatır. Bu durum partonegenesis ve bunu takip eden adventif embriyoların gelişmesine bağlıdır. Fotoğraf 2. Bazı „ekirdeksiz meyvelerde. Eğer d…llenme olmazsa yumurtalık ve meyvenin gelişmesi durur.1: Basit meyve †eşitleri 21 . „ekirdeksiz ƒzƒmde d…llenme olmuş ama yumurtalık tohum geliştirememiştir.2.2. „i„eğin bƒtƒn kısımlarının …zellikle yumurtalığın gelişmesini teşvik eder. Bu aşamada yumurtalık incelenirse dışta exokarp. †rneğin. muz. Diğer taraftan bazen d…llenme olur fakat yumurtalık gelişmez ve tohum olgunlaşmaz. İşte d…llenme olmaksızın gelişmesini tamamlayan meyvelere partenokarp meyve denir. ananas bu „eşit meyvelerdendir.

nişasta. †rneğin. †rneğin. ˆoğu tohum insanlar ve hayvanlar i„in besin kaynağıdır. 2. Yalancı meyveler Meyvenin oluşmasına. Yumurta hƒcresinin gelişmesiyle meydana gelen embriyo tohumun esas kısmını oluşturur. Bazı tohumlarda ise keyif verici maddeler bulunur. yumurtalıkla beraber „i„ek tablası. protein taşır. G…revi embriyoyu korumaktır. „ilek. Embriyonun „imlenmesi i„in yeterli yedek maddeye ihtiya„ vardır. tohum taslağı …rtƒsƒnƒn değişmesinden meydana gelir. tohum taslağının kısımları tarafından „evrilmiş ergin bir embriyodur.2: Ceviz bitkisinin tohumu Olgun bir tohumda normal olarak şu kısımlar bulunur:  Tohum kabuğu: Kabuk. yağ ve kalın hƒcre „eperinde birikmiş selƒlozdan ibarettir. armut. Bunlar yağ.  22 . elma. Pek „ok tohum „imlenme ile yeni bir bitki elde edecek şekilde embriyo taşır.3. Tohumun Yapısı Tohum. Fotoğraf 2. b…ğƒrtlen. ta„ ve „anak yapraklar katılmışsa bu meyveler yalancı meyvedir. Tohum Tohum „oğalmada en …nemli etkendir. Yedek madde embriyo i„inde veya besi doku i„inde toplanabilir. Bu yƒzden kabuğu meydana getiren hƒcrelerin „eperleri sƒberin ve lignin birikmesiyle mantarlaşmış veya odunlaşmıştır. protein.3. Bunun gelişmesiyle daha sonra yeni bir birey oluşur. Endosperm (Besin doku):ˆimlenmenin ilk devresinde bitkiyi besler. Pek „ok tƒrde tohumlar yıllarca canlı kalır ve olumsuz şartlara karşı diren„lidir.1. dut gibi. „ƒnkƒ tohumdaki endosperm hƒcreleri yedek besin maddeleriyle doludur. Bu maddeler nişasta. 2. ayva gibi.  Bileşik meyveler: Basit meyvelerin topluluğu şeklinde olabilir.

su ve hayvanlardır. Su ile dağılan tohumlarda yƒzmeye elverişli yapılar olmasa bile suyun akımı tohumların dağılmasını sağlar. Embriyonun kısımları şunlardır:      Kotiledon veya „enek Plumula(g…vdeyi oluşturacak meristem b…lgesi) Radikula(k…kƒ oluşturacak meristem b…lgesi) Hipokotil(kotiledonların alt kısmındaki kısa eksen) Epikotil(kotiledonlar ile plumula arasındaki kısa eksen) 2. yumurta hƒcresinin sperm „ekirdeği ile birleşmesiyle oluşan zigotun arka arkaya mitoz b…lƒnme ge„irmesiyle oluşur. Tohumun Yayılması Tohumun yayılması d…llerin devamı a„ısından …nemlidir. Her tohumda bir embriyo bulunur. i„i havayla dolu torbalara sahiptir ya da yƒzeyleri pamuksu veya tƒysƒ …rtƒyle kaplıdır.2. †zellikle sulama kanalları bu y…nden „ok …nemlidir. Yapışkan meyve „eperine sahip tohumlar hayvanların ayaklarına yapışarak „evreye yayılır. Tohum i„inde bulunan embriyo. Hayvanlar aracılığı ile taşınan meyve ve tohumlarda hayvanların tƒylerine takılacak …zel yapılar vardır.3. İnsanlarda tarımsal ve ekonomik ama„larla tohumların yayılmasında rol oynarlar. Rƒzg•rla dağılan bitkilerin tohumları „ok hafiftir ve u„mayı kolaylaştıran …zel bir yapıya ihtiya„ duyulmaksızın taşınırlar. paraşƒt ve zardan yapılmış. Tohumların yayılmasında rol oynayan etkenler rƒzg•r. 23 . Hayvanlar tarafından yenen bazı tohumlar hayvanların sindirim borusunda „imlenme yeteneklerini kaybetmeden uzak mesafelere kadar taşınabilirler. Embriyo: Bitkinin kƒ„ƒk bir yavrusudur. Rƒzgarla taşınan meyve veya tohumlar genellikle u„mayı kolaylaştırmak i„in kanat.

 Bitki organlarını g…steriniz. Bir „i„eğin yapısını inceleyiniz. ˆevrenizdeki meyveleri …zelliklerine g…re sınıflandırınız. ˆevrenizi iyi g…zlemleyiniz. BİTKİ ORGANLARINDAKİ FARKLARI GƒREBİLDİN Mİ? 24 .  ƒneriler Bitkilerin bakımına dikkat ediniz. Bitkinin organlarını inceleyiniz. Bulduğunuz tohum …rneklerinin „evreye nasıl dağıldığını a„ıklayınız. ˆi„eğin kısımlarını g…steriniz. ˆevrenizden „eşitli tohum …rnekleri bulunuz. G…zlemlerinizi dikkatli yapınız.UYGULAMA UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları         Uygun bir saksı bitkisi se„iniz.   İnceleme yaparken bitkiye zarar vermeyiniz.

Yaprak ƒ„ kısımdan oluşur…………………. .. 11. 10. ˆi„ekteki erkek organ iki b…lƒmden oluşur . Polen tozunun dişi organ tepeciğine gelmesine ………………………… denir. 6.………………….. 7. ………………… Yeni bir bitkiyi oluşturacak yapı tohumun i„indeki …………………… dur. 5 Meyveler basit ve bileşik olmak ƒzere iki „eşittir. 8..ƒL…ME VE DEĞERLENDİRME ƒL…ME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen değerlendirme sorularını cevaplandırarak faaliyete ilişkin bilgilerinizi …l„ƒnƒz. K…k bitkinin ……………… bağlanmasını . stomaların ortak …zelliğidir? A)Fotosentez yapabilmeleri B)ATP ƒretmeleri C)A„ılıp kapanabilmeleri D)Ribozom taşımaları E)Gaz alış verişini ger„ekleştirmeleri 25 . Yanlış Aşağıdaki c‹mleler arasındaki boşlukları uygun ve doğru kelimelerle doldurunuz.ve………………dır.………… ve ………………… maddeleri almasını sağlar. Tohum uygun bir ortam oluştuğunda yeni bir bitkiyi 4 meydana getirir. ƒL…ME SORULARI Aşağıdaki c‹mleler doğru ise kutucuklara D yanlış ise Y harfi koyunuz. 3 ˆi„ek ƒreme organıdır. Değerlendirme †l„eği Doğru 1 K…kler bitkinin solunum organıdır. Yumurta hƒcresi dişi organın tohum taslağında meydana 2 gelir.Bunlar…………………. Aşağıdakilerden hangisi lentisellerle. 9. Aşağıdaki soruların doğru se†eneklerini bulunuz.

26 . I-Rƒzgar II-Su III-Hayvanlarla Dişi organın tepeciğine ulaşarak tozlaşma yapabilirler.12. I-Endosperm II-ˆenek III-Tohum g…mleği IV-Embriyonik k…k V-Embriyonik g…vde Yapılarından hangilerinde nişasta. Aşağıdakilerden hangisi bitkilerde boşaltıma yardımcı yapılardan biri değildir? A)Hidatod B)Yaprak d…kƒmƒ C)K…k epidermisi D)Lentiseller E)Kaliptra I-Damlama II-Terleme III-Yaprak d…kƒmƒ IV-Okzalat tuzları halinde g…vdeden atma V-Soymuk borularıyla glikozu aşağıya doğru taşıma Yukarıda verilenlerden hangisi bitkilerde boşaltım ama„lı değildir? A) I B) II C) III D) IV E) V Bitkilerde olgun polenler. 14. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı kontrol ediniz. ˆi„ekleri kokusuz ve bal …zƒ taşımayan bitkilerde. Tamamen doğru ise değerlendirme …l„eğine ge„iniz. bu tozlaşma şekillerinden hangilerinin yaygın olduğu s…ylenebilir? A) I ve III B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve II Bir tohumda bulunan. IV ve V 13. protein ve yağ gibi bƒyƒk m…lekƒller depolanır? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) IV ve V E) III. 15. Hatalı yanıtlarınız i„in konuyu tekrar ediniz.

Hatalı yanıtlar i„in bilgi konularını tekrar ediniz. DEĞERLENDİRME ƒL…EĞİ Değerlendirme Kriterleri Değişik bitkilerden „i„ek topladınız mı? ˆi„eklerin b…lƒmlerini ayırt edebildiniz mi? Ta„ yapraklarını ayırdınız mı? ˆanak yapraklarını ayırdınız mı? ‹reme organlarını ayırdınız mı? Kısımlarını tespit ettiniz mi? Elinizdeki „i„eklerde farklılık tespit ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yapmış olduğunuz „alışmayı aşağıdaki kriterlere g…re değerlendiriniz. 27 .PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME Uygulama faaliyetinde kazandığınız bilgi ve beceriler doğrultusunda „i„eğin organlarını inceleyiniz. Tƒm yanıtlarınız doğru ise modƒl değerlendirmeye ge„iniz.

Yaprağı g…vdeye bağlayan kısım …………. 10. bulunur. 1. . 28 .. Bitkilerde klorofil taşıdıkları i„in fotosentez yapan k…klere ……………. G…vde k…kƒn aksine …………. Erkek ve dişi organları bir arada bulunan „i„eğe ………… „i„ek denir.. k…kler denir. bulunur.. ve ………... K…kƒn bƒyƒme noktasında dışta ……… . Ta„ yapraklar b…cekleri …………. ta„ ve „anak yaprakta katılmışsa bu meyvelere ……. 5. 8. †ğretmeninizle iletişime ge„iniz.MOD„L DEĞERLENDİRME MOD„L DEĞERLENDİRME Aşağıda verilen değerlendirme sorularını cevaplandırarak modƒle ilişkin bilgilerinizi …l„ƒnƒz. 2. Dişi organ ………. Olgun bir tohumda ……… . 6.. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.. 4. Hatalı yanıtlar i„in bilgi konularını tekrar ediniz. ………. . ……….. Meyvenin oluşmasına „i„ek tablası. ƒzerine „eker.. Jeotropizma g…sterir. Modƒlƒ tamamladınız. …………ve. ………… ve …………… oluşur. 9. 7. b…lgeleri bulunur. 3. Tƒm yanıtlarınız doğru ise bir sonraki modƒle ge„iniz. .. dır.. Gen„ bir k…kte ………….. ………….. denir. orta da ………… ve i„te ….

sap. mineraller İp†ik. su. baş†ık Aya.CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARI ƒĞRENME FAALİYETİ -1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D Y D D D Kapan GŠvde Fotosentez ve terleme Kutikula Sukkulent ƒĞRENME FAALİYETİ -2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Y D D D D Toprağa. kın Embriyo Tozlaşma E E E D A 29 .

kŠk t‹yleri. dişicik borusu. b‹y‹me noktası. embriyo Cezbederek 30 .MOD„L DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Kaliptra. periblem. tepecik Hermofrodit Yalancı meyve Kabuk. endosperm. emici t‹yler Dermotejen. plorem Asimilasyon Negatif Yaprak sapı Yumurtalık.

N. Penguen Yayıncılık İstanbul 1994.ƒNERİLEN KAYNAKLAR ƒNERİLEN KAYNAKLAR     Berker. Biyoyoji 1–2–3 Ders kitabı. Gƒcƒn †. ‹niversiteye hazırlık Biyoloji kitapları ‹niversiteye hazırlık Biyoloji testleri 31 . Biyoloji-1-2-3 Ders Kitabı. Mega Yayıncılık İstanbul 1994.

KAYNAK…A KAYNAK…A      Do„. Dr.Dr. Biyoloji-2 Ders kitabı. Akkol.N. Biyoloji-3 Ders Kitabı. Gazi „niversitesi Botanik Ders notları. Berker. Mega Yayıncılık İstanbul 1994. İstanbul 1994. Palme Yayınları. Ankara 1994.Akman Botanik Bitki Biyolojisine Giriş. Ankara 1995. A. Gƒcƒn †. O. Penguen Yayıncılık. 32 . Sƒs Bitkileri Meslek Lisesi Ders notları Prof.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful