SON DİKTATÖR: REKLAM!

Reklam ve filmlerde nöromarketing, bilinçaltı uygulamalar ve ürün yerleştirme kullanımı

Ders Danışmanı: Prof.Dr. Nurhan Tosun Öğrenci: Sinem Güdüm / Reklam ve Tanıtım / Doktora

Ocak 2011, İstanbul

GİRİŞ
1

Tüketmek birey için bir zorunluluğa dönüştüğünde. Tüketim Toplumu. s. sigara içmeyenler daha ayrıcalıklı olmalıdır.” (Baudrillard. Zamanımızın en ünlü düşünürlerinden Jean Baudrillard da Batı kültürünün bir dizi simülasyon modeli ya da düzeni olarak gelişmiş olduğu yönündeki meydan okuyucu teziyle dikkat çekmiştir. “Marlboro ve Coca Cola içmek bizim kültürel yazgımız mı?” diye sorgular (Tomlinson. J. J. (Baudrillard. İstanbul).107) Öte yandan gerçek imkânları cılızlaşan ve denetim altında sıkışan beden yüceltilir. bu simulasyon dönemine ait asıl araçlar olmaktadır (Baudrillard. J. Simulakrlar ve Simulasyon. Levis reklamında yarı çıplak direkte asılı duran delikanlı ve genç kızın asilikleri ile yarattıkları ‘farklılık’ ne kadar doğrudur? Neyin simulasyonudurlar? Baudrillard’a göre hala büyüsünü bütünüyle yitirmemiş bir sanat olan sinema. televizyon ve reklam. Ünlü düşünüre göre. (2010). simulasyon evrenine yakışan öyküler sunarken. (1998).J. otantik kültürlerin Batı’nın (özellikle de Amerika’nın) gelişkin kapitalist kültürü tarafından işgal edilerek “popüler” hale getirildiğini savunduklarını hatırlatır (Tomlinson. Aynı şekilde Levis giyip de herkesten farklı olacağını 2 . 2010). reklamların vaad ettiği kişiselleştirici farklar tam tersine kişiler arasındaki gerçek farkları yok ederek kişileri ve ürünleri türdeşleştirir. Jean Baudrillard John Tomlinson.) “Bireyin narsizmi ayrıksılığın hazzı değil. Kültürel Emperyalizm. kollektif niteliklerin kırılıp yayılmasıdır. insani ilişkiler yerini maddelerle ilişkiye bırakır. Artık geçerli ahlâk. sigara içenin ayrıcalıklı olduğu mesajı gerçek hayata dönüp de istatistiklere bakıldığında pek de doğru çıkmamaktadır. Bu durumda reklamın tersine. Bunu yaparken de Stuart Hall gibi pek çok kuramcının. Ayrıntı Yayınları. J. “Kültürel Emperyalizm” isimli kitabında. Marlboro reklamlarında işlenen yalnız kovboy ve sigara temaları. (1998) S:12) Reklamlarda verilen mesajlar kimlerin çizdiği kurallara göre sunulur? Misal vermek gerekirse. İstanbul. Doğubatı Yayınları. tüketim etkinliğinin ta kendisidir.

"hangisini almayalım?" sorusunu. İşte bu raddede bilinçaltı mesaj kullanımı. Bireylerin insani özelliklerini adeta birer ‘zaaf’ durumuna getiren bu yaklaşımlar. zaman zaman ise ‘NÖROMARKETİNG’ konseptiyle karşımıza çıkmaktadır. farkında bile olmadan sorulduğu gözlenir. İnsanın biyolojik yapısı (beyinsel işleyiş ile optik algılama) ve beş duyuyla gelen stimulanlara verilen psikolojik tepkiler incelenerek tasarlanan yeni reklamlar. insanların eğlenerek ve daha da önemlisi ‘kaçınılmaz olarak’ etkilenerek seyredeceği şekle sokulmaktadır. 3 . Bu konuda ciddî yatırımlar yapılarak geliştirilmekte olan satış kampanyaları. ‘Şeyleşen’ meta. margarinini.düşünen gençler sokağa çıktıklarında giydikleri markanın ne derecede yaygın olduğunu görmelidirler. zaman zaman ‘BİLİNÇALTI MESAJ UYGULAMALARI’. insanlara zevklerinin nasıl olması gerektiğini adeta ‘dikte’ etmektedir. Alternatiflerin sunuluşu öyle kurnazcadır ki. elektrik süpürgesini kullananlar" dışlanmakta. Fakat durum nedense böyle olmamaktadır. "alayım mı?" sorusunu sormak tüketicinin aklına bile gelmez. günümüz insanının ‘diktatörleşen reklam dünyasında’ bilinçsiz tüketime ‘zorlandığının’ kanıtı olarak da algılanabilir ki bu sunumda amaçlanan da bu görüşü desteklemektir. Hâlâ "annesinin televizyonunu. insanın gözünü mü bağlamıştır? Günümüzde tüketicinin davranışlarını MEDYA yönetmekte. zaman zaman ‘ÜRÜN YERLEŞTİRME’ . yeni modeller sunulmaktadır. ürün yerleştirme ve nöromarketing gibi konuların etik temelleri üzerinde tartışmalar başlamaktadır.

ağırlığındadır. Bu da üç öğün yemeğe denk gelir! Eski sürüngen beynimiz.4 Kg. bilinç yüzeyine çıkarak bize o malı satın aldırması söz konusu. çünkü ‘Bilinçli beyin’ karar seçeneklerini yollayan olsa da uygulayan ‘bilinçsiz beynimiz’dir. 2010. 2010. (Renvoise’&Morin.Bilinçaltı Mesaj Kullanımı’ da ‘eski beyin’ olarak tabir edilen ‘Old-reptilian brain’ kapsamında ele alındığından. bu müthiş organın çalışmak için sadece 60 vatlık bir elektrik ampulü kadar enerjiye ihtiyaç duyuyor olmasıdır. gelişen ‘neokorteksimize’ rağmen. Beyin söz konusu olduğunda en ilginç olan ise. MediaCat Yayınları. s: 12). 2000’li yılların başında ortaya atıldığı zaman ‘Eski Beyne Satış Yapmak’ olarak da algılanmıştır. A. gördüğümüzün ve duyduğumuzun farkında olmadığımız şeylerin. film ve müzik videolarında saptanan bu tarz ‘yasadışı’ uygulamalar 4 . İşte bu nedenle Neuromarketing. önsöz ) Markete gittiğimizde 10 tane deterjan arasından 1 tanesini çekip alıyoruz. günlük hayatlarımız üzerinde yadsınamaz bir etki bırakır. Peki neden? Çünkü. & Zarate. NöroMArketing. 100 milyardan fazla canlı hücre ve 1 milyon kilometrelik lif bağlantısı içeren bu organın en belirgin unsurları sol ve sağ yaımküreler ile omuriliğin başladığı arka kısımda bulunan ve iki yarımküreyi kesen serebellumdur (beyincik) (Gellatly. İşte bu da ‘Eski beyin’ çalışmalarını gündeme getirir. ‘Subliminal Message Embedding .O. bazı reklam. Günümüzde ‘eski beyin’ ve ‘yeni beyin’ terimleri hala ‘Neuromarketing’in temellerini oluşturmaktadır.ESKİ BEYNE SATIŞ YAPMAK! Ortalama insan beyni 1. İstanbul.

Duyumsal girdileri analiz eder.da araştırmaya dahil edilmiştir. Bu bağlamda öncelikle sağ ve sol beyin arasındaki farklılıkları yazalım: SOL BEYİN (Yeni Beyin) SAĞ BEYİN (Sürüngen-Reptil Beyin/ Eski Beyin) Dil. Sanat. omurganın hemen üzerinde. yaratıcılık ve ilham gibi kavramsal düşüncelerin merkezidir. 2010. ‘Kavga’ ya da ‘Kaçma’ refleksini uygulayan beynimizdir. Peripheral Korteks bu alanda bulunur. mantık ve matematik gibi doğrusal düşünceleri kontrol eder. Özellikle film dünyasında ve televizyon dizilerinde sıklıkla gördüğümüz ‘Product Placement-Ürün Yerleştirme’ de yasal bir ‘zorlama reklam’ kapsamında görüldüğü için sunum kapsamında incelenecektir. Amigdala bu beyin sınırlarında bulunur. İstanbul. MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) araştırmaları. Omurgası olan tüm canlılarda. MediaCat Yayınları. 5 . önsöz ). muhakeme eder. Bu beyin asıl olarak ‘hayatta kalmamızla’ ilgilenir. kafatasıyla bütünleştiği yerde bulunur. eleştirir. düşünür. müzik. BEYNİN YAPISI VE OPTİK ALGILAMA Yeni beyin olarak adlandırılan ‘neokorteks’ bizi yeryüzündeki diğer primatlardan ayıran en önemli özelliktir. (Renvoise’&Morin. NöroMArketing. yeni beynin oluşumunun 20’li yaşlarda bile tamamlanmadığını göstermiştir. değerlendirir Yaşam sürdürme güdüleri hakimdir.

aşağıda belirtilen dört adım uygulandığında satış şansının doğrudan yükseldiğini söylüyor ve şu denklemi veriyor: SATIŞ OLASILIĞI = SIKINTI x İDDİA x KAZANÇ x (ESKİ BEYİN)3 1. Seçim yapabilmek için muhakeme yapma yetisi gelişmiştir. duygular beynimizde elektrokimyasal tepkiler oluşturuyor. Sıkıntıyı teşhis et 2. Zıtlık 3. Bu nedenle sonuç ve kanıt ister. Somut veri 5. 4. düşünen hissetme makineleriyiz!” Patrick Renvoise’ ve Christophe Morin ‘Nöromarketing’ isimli kitaplarında (2010. Kazancı göster 4. İddiaları farklılaştır 3. Bilimsel çalışmaların gösterdiğine göre. 3. “Biz. Sizinle rakipleriniz arasındaki farkı göstermek için iddialarınızı farklılaştırın. 6 . s:17). Eski beyne ilet Eski beyni harekete geçiren 6 uyarıcı: 1.Güçlü duygular Karmaşık ve soyut kavramları analiz eder.M. 2. Bu tepkiler de bizim bilgileri işleme ve saklama şeklimizi doğrudan etkiliyor(Lindstrom. Somut bir mesaj verebilmek için sıkıntıyı teşhis edin.Eski beynin altı uyaranını harekete geçirecek dört temel adımı uygulama: 1. Eski beyin sadece duyular tarafından harekete geçer.Görsel uyarıcılar 6. Müşterilerinizin sağlayacağı kazancı gösterin. Kendini güvende hissetmediği zaman karar veremez. Antonio Damasio’nun “Descartes’in Yanılgısı’nda dediği gibi. Başlangıç ve son (doğum ve ölüm gibi) 4. tercihimiz ondan yana olur. Eski beyne mesajınızı öyle bir ulaştırın ki maksimum etkiyi yaratsın. (2010) Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Bir duygu tarafımızdan ne kadar güçlü hissedilmiş ve neyle özdeşleştirilmişse.Benmerkezci düşünceler 2. Anlaşılabilir ve somut kavramları tercih eder. hisseden düşünme makineleri değil.

erişilebilirlik. Barney *(Renvoise’&Morin. İstanbul. Feminizm Hareket. imdat Sakinlik. Çevre Starbucks. s:48-49 ) 7 . Aşağıdaki şekilde de bu düşüncenin detaylanmış halini görebilirsiniz: RENK Kırmızı Pembe Turunc SEMBOL DUYGU Güç.(2010).ESKİ BEYNE SATIŞ YAPMAK İÇİN MESAJ OLUŞTURMANIN 6 YAPI TAŞI 1 DİKKAT ÇEKİCİLER 2 BÜYÜK RESİM ESKİ BEYNE SATIŞ YAPMAK İÇİN 7 ETKİ ARTIRICI ‘SİZ’ üslubu Güvenilirliğiniz (Artırmak için yaratıcılık. British Petroleum… Mavi Güven. American Express Mor Hükümdarlık. ruhani Sun. büyüme. Pepto-Bismol… SalesBrain. İstanbul. yapıcılık. s:48-49 ) Renkler de satışta etkili olur. korkusuzluk. NöroMArketing. Kızılhaç… Barbie. aktiflik. KULLANAN MARKA Coca Cola. felsefe Kodak. otorite IBM.(2010). MediaCat Yayınları.ABD Renk Birliği’nin yöneticisi olan MArgaret Walch’a göre eski beynin bilinçaltında renklerin etkisi var. Home Depot … u enerji Sarı Işık. NAtional Geographic… Yeşil Para. gelecek. anlamlılık gerekir) Duygulara hitap etmek Zıtlık (Karşılaştırma yapmayı 3 İDDİALAR 4 KAZANÇ KANITLARI kolaylaştırır) 5 İTİRAZLARLA BAŞA ÇIKMA Öğrenme stillerini çeşitlendirmek 6 SONUÇLANDIRMA İyi ve anlamlı hikayeler anlatmak 7 Az Çoktur Felsefesi *(Renvoise’&Morin. dürüstlük. tutku. Yahoo. MediaCat Yayınları. NöroMArketing.

öfke. bilinçaltı reklam tekniklerini kullanarak korku. Mind Programming: From Persuation and Brainwashing to Self-Help and Practical Metaphysics. Ülkemizde ve dünyanın birçok ülkesinde yasak olmasına rağmen bilinçaltı reklam gizli olarak uygulanmaktadır. S:XVII) 8 . Kısaca özetlemek gerekirse: Ne söylediğiniz değil. nasıl söylediğiniz önemlidir! BİLİNÇALTI (SUBLIMINAL) REKLAM UYGULAMALARI Bilinçaltı reklam. tabii ‘algılayan kişi’ farkında olmadan. (Taylor. Gözünüzün algılayabileceği frekanstan daha yüksek ama beyninizin algılayabildiği görüntülerdir. “Delivering Dynamic Presentations: Using your Voice and Body İmpact” isimli kitabında mesajınızın iyi anlaşılmasında sesinizin ve vücut tavırlarınızın nasıl etkili olacağını göstermiştir. Ralph Hillmann. Eldon (2009). nefret gibi aşırı negatif duyguları tüketiciye empoze etmeye çalışabilirler. bunun nedeni ihtiyacı olmasa bile belirli bir ürünü tüketiciye aldırmak ve böylece tüketim toplumunu körüklemektir. Ve insanlara istenilen duyguları aşılamaktadır. HayHouse Publishing. görüntüyü izlerken farkında olmadan size aktarılmak istenen şeyin bilinçaltınıza yerleştirilmesidir.*Konuşma ve iletişim profesörü Dr.USA. Büyük firmalar.

çapı sadece yarım milimetre kadar olan bu çukur yalnız konileri içerir ve net görüntüyü diğer bir deyişle görüş keskinliğini sağlar. Fovea retinanın küçük nesneleri 9 . Sackur. baktıkları bir film ya da reklamda. Gözle algılanamayacak kadar kısa süreyle ve sık patlayan flaşlar şeklinde sinema. Simons & Levin. Örneklerine geçmeden evvel bu sistemin kurgulandığı işleyiş üzerinde durmak istiyorum. İzleyiciler. banner ve benzeri nitelikteki görsel malzemenin içine saklanmış (embed edilmiş) şekilde kısa kelime ve/veya rakamlar yoluyla. Naccache. & Clark. Bu nedenle. İLLÜZYONLAR VE VİSÜEL YETERLİLİK Yapılan bazı araştırmalar. 1997. Changeux. O’Regan and Noe. bir ürünün reklâmını yapmaktan. çünkü istedikleri zaman dikkatlerini farklı yerlere verebileceklerini ve bu sayede bilinçli bilgiye her zaman ulaşabileceklerini düşünürler (Dehaene. & Sergent 2006. bilinçli duyma frekansının üst ya da altında ses vb…) Bu yöntem. Naccache.Bu tip mesajlar üç şekilde uygulanır: BİLİNÇALTI MESAJLARIN KULLANILDIĞI MECRALAR Reklam afişleri. birçok uzman tarafından ‘görmenin ilüzyonu’ tabiri kullanılmaktadır (Dehaene. İşitsel yollarla (Müzik. Rensink. 2001). insanların ‘Inattentional blindness / İstemdışıDikkatsiz körlük’ olarak da adlandırılabilecek bir özelliğini ortaya koyar. & Sergent 2006). O’Regan and Noe. O’Regan. Changeux. konuşma. Mack & Rock. 2001. İnsanlar. 1997. Bilinçli olarak algılayamadığımız hâlde gördüklerimizin pek çoğu bilinçaltımız tarafından algılanır. web tv ya da televizyon görüntüsü yoluyla. bir inancın ya da görüşün propagandasını yapmaya kadar varan geniş bir perspektifte kullanılmaktadır. Bunu sağlayan göz çukuru olarak isimlendirilen “fovea”dır. tam görüş açısında olan bir görselliği bile kaçırabilirler (Levin & Simons. bütün sahneyi gördüklerinden emindirler. 1998. Sackur. Retinanın merkezinde bulunan.logoları. 1997).

Kamera. & Levin. Bunu bir kamera gibi düşünün. Cognitive Psychology”.) Kör noktanın varlığını şöylece anlayabilirsiniz: Bir kağıdı dikdörtgen biçiminde keserek. Optik (görme) sinirlerinin göze girdiği noktaışığa karşı duyarlı değildir. .altına bir kenarda bir haç.. K. “Change blindness. D. Göz çukuru (fovea) bütün görüntüyü ayrıntısıyla alır ve bunu zihne aktarır. Trends in Cognitive Sciences”. mercek ve diğer mekanizmaları sayesinde kayıt yapar ama sadece kayıt yapar. J. D. T. algılamaz. (1997). & Levin. (1997). Şu durumda bizim görüp de bilinçli olarak algılayamadığımız her şeyi bilinçaltımız kaydeder (Rayner. 75–81). (1975). KÖR NOKTA / Olanı görmemek. “The perceptual span and peripheral cues in reading. D. 261–267.. Olmayanı görmek Gözün arka kısmının merkezinden hemen aşağıya düşen. J.ve ayrıntıları ayırt etme yetisinin en yüksek olduğu kısmıdır( Simons. D. Zihin bunları depolar. öteki kenara da 10 . bu nedenle "kör nokta" olarak tanımlanır (Simons. ama biz bunların hepsini bilinçli olarak algılamayız. T. 7. 1(7).

Söz konusu yerde. Fikir ve/veya telkinleri yargılar. Tarihte ilk tahistoskop. Bilinçli zihnin aksine sorgulamadan tekrarlı önerileri kabul eder. değerlendirir.benek görünüşünde siyah bir nokta çizin. muhakeme eder. Kağıdı kendinize doğru.rehberim. uçakların silüetlerinden dost veya düşman olarak tanımalarını geliştirme amaçlı kullanıldı. Volkmann tarafından tanıtıldı. Otomatik bir pilot gibi bütün deneyimlerimizi alışkanlıklarımızı depolar. Bu makine. eyleme güdülerimizi depoladığı bunların dökülmesinden de sorumludur. Bakışınız haç üzerinde sabit kalsın. şahıslara daha geniş bir görüş sahası temini maksadıyla kullanılır.W. 1859 yılında Alman fizyolojist A.benek görünüşündeki siyah nokta tam anlamıyla kayboluncaya (görülmez oluncaya) kadar devam ettirin. BİLİNÇ VE BİLİNÇALTI Bilincimiz. Bu hareketi. Bütün otomatik davranışlarımız alışkanlıklarımız ve heveslerimiz hafızada kayıtlı bilgiler arasındadır. sonra da kendinizden uzağa hareket ettirin. (http://www. En önemli vazifesi ise 11 . Yani mantık süreçleri egemendir ve bilişsel fonksiyonlar üstlenir. Bilinçaltı ise beynimizin farkında olmadığımız yanıdır. nokta göz merceği tarafından gözünüzün tam kör noktası üzerinde odaklaştığından nokta görünmez. Sonra sol gözünüzü kapatın ve kağıdı sağ gözünüze yakın tutun.net/forum/soru-cevap-575/) Tahistoskop. Dünya Savaşı döneminde savaş pilotlarının eğitiminde. kabul eder veya reddeder. Ayrıca 2.büyükçe. merkezi obtüratörlü bir fotoğraf makinesi ile senkronize olarak çalışan projeksiyon makinesidir. eleştirir. duyusal girdileri analiz eder. Bilinçaltı zihin telkin ve imgeleme yoluyla iknaya riayetkârdır. düşünür. pekiştirir. ve Bilinçaltı heyecanlarımızı gibi sezgilerimizi.

(2009) MindProgramming. Bu yüzden birçok dikkatimizi veri bu yönlendirmediğimiz filtreden süzülür. Seyircilerin bilmediği.The Picnic” adlı filmin gösterimini yaptı. bizi o anda ilgilendirmeyen Beş duyumuzun karşılaştığı çok sayıda duyum algılanmadan bilinçaltı hafıza deposuna gördüğümüz ama bilişsel (kavrayış) aktarılır. Zira sıklık arz eden tekrarlar içsel algılarımıza odaklıdır. bu matine sırasında uzun yıllar üzerinde konuşulacak olan ‘bilinçaltı’ bir deneyin yapılıyor olduğuydu. İşte tam da bu aşamada bilişsel sürece değil ama bilinçaltına hitap eden tüm propaganda ve veriler bizim davranışlarımıza yön çizen güdüler olarak karşımıza çıkar. Bilincimizin bilişsel olmayan yönünün bu şekilde dış etkilerle güdülenebileceği 1900’lü yıllardan bu yana bilinen ve kullanılan bir yöntemdir. Sinema salonundaki projeksiyon makinesinin yanına görüş algısı denemelerinde kullanılan ve anlık süreler ile resim ve harf gösteren bir takistoskop yerleştirildi (Bknz. Demek ki duyduğumuz olarak algılayamadığımız her şey bilinçaltına ileride tekrar kullanılmak üzere veri olarak depolanır ve gelecekteki hareketlerimize yön çizer.s:17-18) Bilinç aynı anda 3 ilâ 7 işi yapabilir.S:10).depoladığı verilere dayanarak mutluluğu sağlamaktır (Taylor. Bu emekleme sürecini şimdilik atlayıp bu yöntemin bilinen ilk ciddi ispatı olan 1957 yılında yapılmış olan bir deneyi aktarmak istiyorum.699 sinema tutkununa “Piknik. İzleyicilerden hiçbiri bu mesajları bilinçli bir şekilde algılayamamış. Reklamların tüketici davranışları üzerindeki etkilerini araştıran James Vicary 1957 yazında New Jersey’deki Fort Lee sinema solonunda 45. Daha fazla görev yüklendiğinde kilitlenir. Film süresince her 5 saniyede bir flash şeklinde patlayan reklam mesajlarını ekranda görüntülendi. Gönderilen mesajlar ise şunlardı: “Coca Cola için” “Acıktınız mı? Popcorn Yiyin!” Sonuç son derece ilginç oldu: Popcorn satışı %57. E.8 Coca Cola satışı 12 . Bu mesajlar saniyenin 1/ 3000’i kadar kısa bir süre beyaz perdede göründüğü için hiç kimse fark etmedi. şartlı ve sürekli kendilerine aktarılan bu tekrarlamaları bilinçaltına depolamışlardır.

M. (2006) . çoğunlukla da şarkının yavaş çekimde tersten okunmasıyla ortaya çıkan bilinçaltı mesajlara verilen isimdir. Örnek olarak Judas Priest’in ‘Suicide Solution’ isimli parçasını defalarca dinleyerek 13 .1 oranında arttı. Bu deney. BİLİNÇALTI MÜZİK UYGULAMALARI . “Piknik’ isimli film bu sefer 1400 kişi tarafından izlendi. 90’ar saniyelik periyotlar halinde 30 bilinçaltı mesaja maruz kalan izleyicilerden %81 kadarı film sonunda bilinçaltı reklam mesajlarında empoze edilen Delta markasını tercih ettiler (Diğer marka: Theta). Jasper Claus. zaten susuz kalmış olanların tercihinin Lipton Ice olduğu gözlemlendi. 24 milisaniye boyunca sürekli Lipton İce yansıması gösterdi. Vicary ’nin bu yankı uyandıran deneyi 2007 yılında Marka Pazarlaması Konferansı MARKA’da (Brand Marketing Conference MARKA 2007) 50’nci yılı şerefine tekrarlandı.da %18. James Vicary.BACKMASKING Şarkıların içerisine düşük frekans sesle gizlenen. Sonuçta Haziran 1958’de Amerikan Televizyonu ve Ulusal Yayın Kuruluşları Birliği. bilinçaltı uygulamaları yasakladı (Lindstrom. Soğuk Savaş paranoyasının diken üzerinde tuttuğu ve pazarlamacıların reklamcılığa getirmekte oldukları psikolojik manipulasyon yöntemlerini teşhir eden ‘Çaktırmadan İkna’ adlı kitabının yayımlanmasıyla adamakıllı gaza gelen kamuoyunun sinirlerini iyice gerdi. Tüketiciler tepkiliydi. bilinçaltı mesajların ancak kişinin amaç/ çıkar ve hedeflerine uyduğunda etkili olabildiği düşüncesini ortaya attı. Lipton Ice ile yaptığı deneyde Karremans. Deneyin sonunda. 1962 yılında bu deneyin sonuçlarının tamamen yanıltıcı olduğunu söylemiş olsa da inandırıcılığı sağlayamadı ve büyük firmalar tarafından kullanıldığı düşüncesi yayıldı. Susuzluk hissetmeyenler ise Lipton Ice isteği göstermediler (Karremans Johan C Stroebe Wolfgang.(2010)S:73-74). Özellikle 1970’li yıllarda gündeme gelmiştir. Yapılan farklı bir deneyde ise ünlü araştırmacı Johan Karremans.

NY-USA. Practice and Ethics.” Zeitschrift für Medienpsychologie. Sonuçta parçada gizlenmiş mesaj olduğu kanıtlansa da bunun intihara sürükleyecek bir olgu olmadığına karar verilmiş ve müzik grubu temize çıkmıştır. belki de en az reklamdır. 14. bir televizyon dzisi ya da sinema filminde (Son zamanlarda roman ve hikaye kitapları ya da yazılı basında da yapıldığı reklam görülmektedir) gibi görünen .J Bacher.) • Anıştırmalı ürün yerleştirme: Marka. Product Placement in the Mass Media: New Strategies in Marketing Theory. ilgili kurgunun içinde aktif olarak görülmez. S: 203-214) Rössler ve Bacher.Product Placement’.A. Sponsorluk 14 . R. (2004). ‘reklam gibi görünmeyen reklam’ arayışlarından biri olan ‘Ürün Yerleştirme.98-108. firma ya da ürün.Rössler. Best Business Books. Ürün yerleştirme Reklamcılıktaki. mutluluğumuzu satın aldığımız ürünlere bağlayarak tüketim ideolojisini körükler (Nelson. ürün yerleştirme türlerini aşağıdaki gibi maddelemiştir: ( P. kimi markaların Nelson’a görüntü göre ya da sözlere yerleştirilmesi olarak tanımlanabilir.ss. ürün yerleştirme. “The Bulgari Connection: A Novel Form of Product Placement”. • Bütünleşik ürün yerleştirme: İlgili firma ya da marka aktif bir şekilde görüntülerde yer alır.ardından intihar eden Amerikalı genç Michael Waller’ın ailesi oğullarının ölümünden parçanın içerisine gizlenmiş ölüme teşvik mesajlarını sorumlu tutmuş ve dava açmıştır. Firma adı. Ürün yerleştirme. Filmde bir karakterin sürekli Nike tişört ya da şapka takması gibi… • Kısmi ürün yerleştirme: İlgili firma ya da marka belirgin bir şekilde görüntülenir fakat aktif bir katılım söz konusu değildir.”Transcultural Effects of Product Placement in Movies. logosu ya da marka adı fazla öne çıkarılmaz.2002.

Jenerik yerleştirme: Marka. birey adeta tüketmeye zorlanmaktadır. ismi olmayan bir ürünün özelliği ile bağdaşlaştırılır. Düşünce yerleştirme: Bir sahnede senaryoya fikir. Alma güdüsü bireye istemi dışında empoze edilmekte. • Tarih yerleştirme: Tarihsel açıdan köklü bir markanın ya da tarihsel bir olgunun. aktörlerin kullanımıyla tüketiciye sunulur. Hizmet yerleştirme: Gizli veya açık bir şekilde hizmeti tanıtımı ve sunumudur. • • • İmaj yerleştirme: Senaryoya uygun ürün. bilinçaltı mesaj uygulamaları ve ürün yerleştirme. dünya üzerinde görünen en güçlü diktatörlüğü kurmuştur. kişi. günümüz tüketim toplumunda yaşayan bireyi artık Pavlov’un köpeklerle yaptığı meşhur çalışmasındaki denekler gibi olma konumuna getirmiştir. Örneğin FEdEX’in hep zamanında gelmesi sözlü ve görsel ürün konumlandırmaları ile sağlanır. Kurumsal yerleştirme: Kurumsal imajın sağlamlaştırılması hedeflenir. ifade. Ülke.Keith’in bir paragrafıyla son vermek istiyorum: 15 . Negatif yerleştirme: Karşıt marka aleyhine konumlandırma yapılan yerleştirmelerdir.anlaşmaları ya da jenerikte çıkan teşekkür yazıları buna örnek olabilir. Sunuma J. Reklam. ve yorum eklenmesidir. belirli bir kişinin ya da ezginin tekrar tekrar kullanılma yoluyla tanıtılmasıdır. • • • • • SONUÇ Nöromarketing. sergilenen olay örgüsünde kullanılmasıdır. müzik yerleştirme: Kurguda bir ülkenin. Yenilik yerleştirme: Yeni çıkmış bir oyun adeta lanse edilir.

İstanbul Mack. Cambridge. Doğubatı Yayınları. USA Keith.A. psikiyatrik deneylerde medyada güncel olarak ilerleyen zihin kontrol programlarını ifşa etmeliyiz ve bu operasyonların sonlandığını görmeliyiz. Tüketim Toplumu. Remzi Yayınları. Simulakrlar ve Simulasyon.” ( Keith. dünya çapında tepki çeken bir konu haline dönüşmeli. (1999) Delivering Dynamic Presentations: Using your Voice and Body İmpact. Jean (1998). istanbul Nelson. (2008). özgürlüğümüze karşı olabilecek yeni tecavüzlerin en küçük imasında halkın tepkisi sert olmalıdır. (2010). & Zarate. (2010). Martin. yürütülen dini ‘kontrol programları’ hakkında ve bilgilendirmeliyiz. Zihin ve Beyin. Ayrıntı Yayınları. (2006) Amerikan Derin Devleti ve Beyin Yıkama Operasyonları Nokta Kitap. Marcus. NTV Yayınları. Lindstrom.ology: Satın almaya dair bildiğimiz her şey neden yanlış? Optimist Yayım-Dağıtım. Product Placement in the Mass Media: New Strategies in 16 . Gellatly. R. Baudrillard. (2004). A. G.s:270) KAYNAKLAR Baudrillard. İstanbul. İstanbul. kültlerde. (1998). İnsanları en azından bu yüzyılın ikinci yarısında Orduda. Buy. Ralph. Kluge. (2006). İstanbul Hillmann. İstanbul. I.“ Zihinlerimizin ve bedenlerimizin bireysel egemenliğinin sahip olduğumuz en değerli şey olduğu insanlara hatırlatılmalı. “The Bulgari Connection: A Novel Form of Product Placement”.O. A. Jean (1997). & Rock. Allyn and Bacon Publishing. MA: MIT Press.J. Inattentional blindness.J. Zihin kontrol faşizmi..

J.(2008). 2(1). & Clark. & Aronson. Behavioral and Brain Sciences.J BAcher.Marketing Theory. “The perceptual span and peripheral cues in reading.” Zeitschrift für Medienpsychologie. Age of propaganda: The everyday use and abuse of persuasion.Journal of Experimental Social Psychology P.P. 24. J. Kültürel Emperyalizm. HayHouse Publishing. N. 14. & Noe. Mind Programming: From Persuation and Brainwashing to Self-Help and Practical Metaphysics. Taylor. Makaleler ve diğer çalışmalar De Gardelle V. Nature Neuroscience. Cognitive Psychology”. İstanbul.. ”Perceptual illusions in brief visual presentations” Laboratoire de Sciences Cognitives et Psycholinguistique... (1975). O’Regan.ss. (2001). Psychological Science. 368–373. A sensorimotor approach to vision and visual consciousness.USA. 883–975. J. R. S: 203-214 Pratkanis. 7. Kouider S. 8. P. J. Ayrıntı Yayınları.Rössler. Best Business Books. Fransa O’Regan.98-108 Rao. K. NöroMArketing. (2006) “Beyond Vicary’s fantasies: The impact of subliminal priming and brand choice”. Practice and Ethics. R. R. & Ballard. Sackur j. K. Rayner. E.. (2010). MediaCat Yayınları. A. “To see or not to see: The need for attention to perceive changes in scenes”. Eldon (2009). (2001). New York: Henry Holt and Company Renvoise. H. (1997). İstanbul. Jasper Claus.’& Morin.. A. 75–81. (1999). Karremans Johan C Stroebe Wolfgang. P.NY-USA. Rensink. 79–87. J. (2010).(2002) ”Transcultural Effects of Product Placement in Movies. “Predictive coding in the visual cortex: A functional interpretation of some extra-classical receptive-field effects”.C. Tomlinson. CNRS/EHESS/DEC-ENS. 17 . K.2002.

Simons.html http://populerkultur.noroekonomi.wikipedia.org/ http://www. (1997).net/forum/soru-cevap-575/209531-kor-noktanedir. 261–267. J. “Change blindness. 1(7).uk/femail/article-1345962/The-alphabet-humanheart-Matthew-Johnstonesl-new-bookon-toxic-emotions.. T. D.dailymail.com/ http://www. & Levin. Trends in Cognitive Sciences”.html http://www. D.rehberim.com/ 18 . İnternet web sayfaları http://www.uzerine.co.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful