T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

ISITMA, SOĞUTMA ve HAVALANDIRMA SİSTEMLERİ

ANKARA 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; • Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1.KLİMA SİSTEMİ ................................................................................................................. 3 1.1.Klima Sisteminin Görevi ve Genel Yapısı..................................................................... 3 1.2.Klima Sistemlerinde Temel Tanımlar............................................................................ 4 1.2.1. Basınç .................................................................................................................... 4 1.2.2.Vakum .................................................................................................................... 4 1.2.3.Isı ............................................................................................................................ 4 1.2.4. Sıcaklık .................................................................................................................. 5 1.2.5. Nem ....................................................................................................................... 5 1.2.6. Serinletme.............................................................................................................. 5 1.2.7. Serinletme Sisteminini Etkileyen Faktörler........................................................... 5 1.3.Klimanın Kullanım Amaçları......................................................................................... 5 1.3.1. Kabin İçi Sıcaklığının İstenilen Değerde Ayarlanması ......................................... 5 1.3.2. Kabin İçi Nem Oranının Ayarlanması ................................................................... 5 1.3.3.Kabin İçine Temiz Havanın Alınabilmesi .............................................................. 6 1.3.4.Hava Sirkülasyonunun Sağlanması ........................................................................ 6 1.3.5.Klima Elektronik Kontrol Ünitesi .......................................................................... 6 1.4. Kompresör..................................................................................................................... 6 1.4.1.Yapısı...................................................................................................................... 6 1.4.2.Çalışması ................................................................................................................ 8 1.4.3. Bakımı ve Kontrolleri ............................................................................................ 9 1.4.4. Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak .................................................................... 9 1.5. Klima Sistemi Soğutucu Akışkan Devresi Elemanları ............................................... 11 1.5.1. Kondenser (Yoğunlaştırıcı) ................................................................................. 11 1.5.2. Evaparatör (Buharlaştırıcı) .................................................................................. 12 1.5.4. Basınç Anahtarı (Presostat) ................................................................................. 14 1.5.5. Nem Tutucu Filtre................................................................................................ 16 1.5.6. Kondenser Fanı.................................................................................................... 17 1.5.7. Evaparatör Fanı.................................................................................................... 18 1.6. Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması ......................................................... 19 1.7.Klima Gazları ve Özellikleri ........................................................................................ 20 1.7.1.Klimalarda Kullanılan Gazların Çeşitleri ve Özellikleri ...................................... 20 1.7.2. İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri .............................................................................. 22 1.7.3. Klima Kompresör Yağının Özellikleri ................................................................ 22 1.8. Klima Soğutucu Akışkan Tüplerinin Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar ..... 23 1.9. Klima Servis Cihazları ................................................................................................ 24 1.10. Klima Sistemleri Elemanlarının Bakımları ve Kontrolleri ....................................... 25 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 28 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 30 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 33 2. ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMİ ..................................................................... 33 2.1. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Çalışması ve Yapısı ....................................... 33 2.2. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Parçaları ve Görevleri.................................... 34

i

2.2.1. Dış Hava Giriş Klapesi ........................................................................................ 34 2.2.2. Dış Hava Giriş Elektrofan Motoru ...................................................................... 35 2.2.3. Karışım Klapesi ................................................................................................... 35 2.2.4. Kalorifer Radyatörü ............................................................................................. 36 2.2.5. Kabin İçi Dağıtım Kapakları ............................................................................... 36 2.3. Ayar Düğmeleri .......................................................................................................... 36 2.3.1. Yatay Yönde Ayar Düğmesi................................................................................ 36 2.3.2. Hava Miktarı Ayar Düğmesi ............................................................................... 37 2.4. İlave Kalorifer Sistemleri............................................................................................ 37 2.4.1. Yapısı................................................................................................................... 37 2.4.2. Çalışması ............................................................................................................. 40 2.4.3. Kontrolleri ........................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 43 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 44 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 47 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 48 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 50

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI 525MT0071 Motorlu Araçlar Teknolojisi İş Makinaları Bakım ve Onarımı-Liman Hizmet Isıtma, Soğutma ve Havalandırma Sistemleri Isıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinin bakım, onarım ve ayarlarını yapmak için gerekli bilgileri içeren eğitim materyalidir. 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü başarmış olmak Isıtma, Soğutma ve Havalandırma sistemlerinin bakımını yapmak. Genel Amaç; Isıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis, onarım, ayar ve bakımını, araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz. Amaçlar; Klima sisteminin parçası olan kompresörün kataloğa uygun olarak bakım ve onarımını yapabileceksiniz. Klima sistemi soğutucu akışkan devresi elemanlarının bakım ve onarımını teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Klima sistemine gaz doldurmayı ve boşaltmayı teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Klima sisteminin genel elektrik, elektronik ve verim kontrolünü teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Isıtma ve havalandırma sisteminin bakım ve onarımını teknik katoloğuna uygun olarak yapabilecektir. Ortam: Araç bakım atelyesi Donanım: Araç bakım kataloğu, servis cihazları, el aletleri, ölçü aletleri.

MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

iii

çalışması. Bu gelişmeler ulaşım araçları başta olmak üzere birçok özel araçta da uygulanmaktadır. Değişik mevsim şartlarında çalışan iş makinalarının kabin sıcaklığı bazen dayanılmaz hal almaktadır. soğutma ve havalandırma sistemlerininin arıza teşhis. onarım. dolayısıyla ısıtma. parçaları. yapısı. bu nedenle kabin içi sıcaklığının normal bir düzeyde tutulması ve havalandırılması gerekmektedir. Teknolojideki gelişmeler insanların ilgilerinin konfora ve lükse yönelmesine sebep olmuştur. Artık araçlarda standart olarak kullanılan bu sistemler iş makinlarında da kullanılmaktadır. İş makinalarında konfor sistemlerinin yaygınlaşması aracı kullanan operatörün çalışma şartlarını iyileştirmiş ve böylelikle iş makinalarının kullanımı kolaylaşarak iş verimi artmıştır. ayar ve bakımını yapabilecek donanıma sahip teknisyenlere de ihtiyaç olacaktır. soğutma ve havalandırma sistemlerinin tanımı. İş makinalarında kullanılan bu sistemlerin bakım ve onarımı çalışma veriminin artması ve iş güvenliği açısından da önemlidir. soğutma ve havalandırma sistemleri gelmektedir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Bu modülde Isıtma. 1 . Araçlarda rahatlık ve konforu sağlayan sistemlerin başında ısıtma. kontrol ve bakımları ile ilgili bilgiler verilecektir.

2 .

havanın ısısı alınarak (soğutularak) ve havanın içerisindeki nem miktarı da fazla ise havanın nemi alınarak (kurutularak) araçta bulunan kullanıcıya büyük konfor sağlanır. Normal oda sıcaklığına yakın şartlara ulaşmanın tek yolu klimadır. soğutma ve havalandırma sistemlerinin çalışma prensipleri. sonra bu soğuk hava elektrofan tarafından aracın içine verilir. Kabin havasının sıcaklığı yüksek olduğu zaman. Klima sistemi. soğutma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis.Klima Sisteminin Görevi ve Genel Yapısı ''Klima'' rahatlık veren bir ortam sıcaklığı sağlayabilmek için aracın içindeki havayı soğutan veya nemini alan bir ünitedir. Daha sonra. nem tutucu filtre. sıvı halden gaz haline geçer ve evaparatör petekleri arasındaki havayı soğutur. Motor tarafından tahrik edilen bir kompresör buhar halindeki soğutma maddesini yoğunlaştırıcıya (kondenser) gönderir. 1. edindiğiniz bilgileri rapor haline dönüştürüp grubunuza sunum yaparak paylaşınız. Şekil. aracın kendi ısıtma ve havalandırma sistemini tamamlayıcı niteliktedir.KLİMA SİSTEMİ 1. soğutucu madde bu esnada ısınır ve ardından kondenserde soğutulur ve sıvı haline dönüşür. 3 . Klima ev tipi buzdolabına benzer şekilde çalışır.1. Evapatördeki soğutucu. genleşme valfi ve evaparatörden oluşur. kompresör. ARAŞTIRMA Çevrenizde bulunan araç servislerinde ısıtma.1. ayar – bakım ve kontrollerini araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz. kondenser. Bir araç için klima sistemi temel olarak. onarım. sıvı haline gelen soğutucu madde bir genleşme valfi üzerinden buharlaştırıcıya (Evaparatör) püskürtülerek buhar haline getirilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ–1 Bu öğrenme faliyeti ile ısıtma. Manuel ve otomatik olarak iki tip klima sistemi bulunmaktadır. parçaları ve parçalarının sökülmesi hakkında bilgi edininiz.1’de bir klima sistemi ve parçaları görülmektedir.

Atmosfer basıncı.2. bir enerji çeşididir.2. birim yüzeye uyguladığı kuvvettir.Isı Isı. kalori (cal) 'dir. Atmosfer basıncı ise atmosferdeki havanın.2. 4 .1.Klima Sistemlerinde Temel Tanımlar 1.Şekil. sıvı veya gaz halindeki maddeler tarafından. genellikle kg / cm2 veya bar kullanılır. Uluslar arası birim sisteminde ise Watt (W) ve üst birim sistemi Kilo Watt (kW) kullanılmaktadır. Gazlar. Yaklaşık 1 kg / cm2 olarak alınabilir. katı. atmosfer basıncından düşük olmasına denir. ısındıkça genleşir ve hafifler. Basınç Basınç.1. 1.1: Klima Sistemi ve Parçaları 1.033 kg / cm2 'ye eşittir. Birimi.3.2. Basınç birimi olarak.Vakum Kapalı bir kap içersindeki basıncın. Genellikle de kilokalori (kcal) olarak kullanılır. deniz seviyesinde 1. 1.2. birim yüzeye etki eden dik kuvvettir.

3. sıcaklık da artar. 1. Serinletme Ortamdan ısı çekilerek hava sıcaklığının düşürülmesi işlemine serinletme denir.2. Basınç arttıkça. Normal çalışma sıcaklığını ayarlamak için sıcaklık kontrol düğmesi 24 °C'a ayarlanabilir. Nem Havanın içerisindeki su buharı miktarına nem denir. Araç içerisine alınan taze hava veya araç içindeki hava evaparatör petekleri üzerinden geçerken içerisinde bulunan nem yoğunlaşır ve kabin içerisine nemi alınmış hava alınır. Basınç ile sıcaklık arasında doğru orantılı bir ilişki vardır.2.2. Bu olayın gerçekleşmesi için.4.1. Serinletme Sisteminini Etkileyen Faktörler Havanın sıcaklığı ve nemi Aracın hızı ve motorun devri Kabin içine güneşin etkisi ile sıcaklık girişi: • Ön cam (%35) • Arka cam (%23) • Yan camlar (%16) • Tabandan (%19) • Tavandan (%5) • Kapılardan (%2) Havalandırma sisteminden ısı girişi Kapı fitillerinden hava girişi 1. 1. 5 . 1. Sıcaklık ayar düğmesi ile istenilen sıcaklık 18 °C ile 32 °C arasından seçilebilir. Kabin İçi Sıcaklığının İstenilen Değerde Ayarlanması Kabin sıcaklığı manuel (elle) veya otomatik olarak ayarlanır. Sıcaklık Sıcaklık.3. Otomatik sistemlerde kabin içi sıcaklığını istenilen değerde sabit tutmak mümkündür. ısı etkisi ile değiştirilebilen büyüklüktür.1.2. Serinletme sistemi. 1. kapalı gaz dolaşım sisteminin olması gerekir.6.7. Soğuk havalarda pencere camlarında oluşan su tanecikleri havadaki nemden kaynaklanır. sistemde kullanılan gazın.2. ortamdan ısı alması ile ortam sıcaklığının düşürülmesi prensibine dayanır.5. sıvı halden gaz haline geçişinde.Klimanın Kullanım Amaçları 1. Kabin İçi Nem Oranının Ayarlanması Kabin içerisindeki fazla nem klima tarafından alınmaktadır.3.

polen filtresi ile daha temiz bir hava alınır. 1. dış hava sıcaklığı yüksek iken kullanılması durumunda. Bu sensörler tarafından elde edilen hava sıcaklığı.4. dış ortam havası emilerek aracın içine gönderilir. 1.Kabin İçine Temiz Havanın Alınabilmesi Hava sirkülasyon (iç hava dolaşımı) düğmesi kapalı konumda iken. Kompresör evaparatörde buharlaşarak ortam havasının ısısını çekmiş olan soğutucu akışkanın emilerek kondensere basılmasını sağlar.Yapısı Kompresör klima gazının basıncını yükseltmek için tasarlanmış bir pompadır. Klima elektronik kontrol ünitesi. hava giriş klapelerini çalıştıran motorlara kumanda ederek klapelere pozisyon sağlanması ve evaparatör fan motorunun belirli bir hızda çalışmasının sağlanması gibi bazı işlemleri gerçekleştirir.4. kontrol buradan yapılmaktadır. klima elektronik kontrol ünitesine bildirilir. 6 . araç içindeki hava istenilen dereceye ulaştığında. Kompresör 1.1. 1.5.1.3. Daha sonra elektronik kontrol ünitesi kompresör kavramasının devreye girip .çıkmasına kontrol edilmesi.4. Dış hava girişinde yer alan bir anti .3. iç hava dolaşım fonksiyonunun devreye alınması klima sisteminin daha az enerji çekmesini sağlar.toz / anti .Hava Sirkülasyonunun Sağlanması Tozdan veya egzoz dumanlarından korunmak için hava sirkülasyon düğmesine basarak içerdeki havanın devirdaimi sağlanır. Aracın. termostatik kontrollü (yarı otomatik) veya tam otomatik klima elektronik kontrol ünitesi tarafından kontrol edilir. Aracın ön tarafında bir kumanda paneli vardır ve üzerine dijital göstergeler yerleştirilmiştir.3. kendisi ile bağlantılı olan parçaların sürat ve hareketleri ile aldıkları pozisyonlar ve çalışma şekillerinden elektriki bilgileri algılayarak çalışır.3. arzu edilen kabin iç hava sıcaklığı değeri ve aracın değerleri klima elektronik kontrol ünitesine iletilir. Ancak gerekli temiz hava değişiminin yapılabilmesi için bu fonksiyonu çok uzun süre kullanmamak gerekir. Hava değeri ve aracın durumu sensörler aracılığıyla algılanıp. Stroklu (pistonlu) veya dönel kanatçıklı (paletli) tip olabilmektedir.Klima Elektronik Kontrol Ünitesi Kabin içerisinin serinletilmesi ve ısıtılması işlemi.

debriyaj balatası. odacığı içeren bir gövde ile gövde ekseninden kaçık yataklanmış bir göbek ve göbek tarafından döndürülen 4 adet paletten oluşmaktadır.2: Paletli Tip Kompresör Paletli tip kompresör.2’de paletli tip kompresör görülmektedir.Şekil. Şekil. salgı plakası.1. Şekil. gövde ve kapaklardan oluşur. piston.1. Pistonlu tip kompresör. Şekil. bazı modellerde lastik formlu eleman.1. kayış kasnağı.1.4’de pistonlu tip komresör kesiti görülmektedir.3: Pistonlu tip kompresör 7 .3’de ve şekil. kanatçıklı tip olup.1.

lastik formlu elemanla birbirine kuvvetlice bağlıdır. kompresör durduğunda yüksek basınçlı gazın geri gitmesini engeller. elektromanyetik kavrama ile seri bağlı olup. Böylece.4. bununla strok hacmi belirlenir ve böylece soğutma gücü belirlenmiş olur. Gövdedeki odacığın şekli. Klima sistemi çalışmadığı zaman manyetik kavrama devre dışı bırakılarak kompresörün boş yere dönmesi ve krank milinden güç çekmesi önlenir. 120 °C sıcaklıkta ise tekrar devreye alır.4: Pistonlu tip kompresör kesiti 8 . Bu elektromanyetik kavrama yerine kullanılan farklı bir tasarımdır. Pistonlu tip kompresör. Gaz. Gövdedeki kanal ve düşük basınç odacığı boyunca ilerler. oluklu kayış kasnağı ve balata. oluklu kayış tahrikiyle klima sistemi kapalıyken de çalışmaya devam eder. Biri önde.1. elektromanyetik kavramayı devre dışı bırakır.1. ön kapaktaki giriş yeri ile içeri alınır.Çalışması Aletli kompresör hareketini krank mili kasnağından bir oluklu kayış ve manyetik kavraşmalı kasnak yardımıyla alır.2. Şekil. salgı plakası prensibiyle çalışır. Şekil. sıkıştırılan gazın sıcaklığı 180 °C gibi tehlikeli boyuta ulaştığında. Kompresör gövdesinin üzerinde bulunan emniyet termal kontağı.1. Paletlerin dönüşü ile sıkıştırılan gaz. Kompresör. Çıkış kanalının önünde bulunan valf. dönen paletlerin daima odacığın iç yüzeyi ile temasta olmasını sağlar. yüksek basınç odacığındaki çıkış kanalı boyunca itilir. dönme sırasında paletler arasındaki boşluk değeri sürekli değişmiş olur. Bazı modellerde kompresör çalışırken. diğeri de arkada olmak üzere.6’da lastik formlu eleman ve çalışması görülmektedir. muhafazaya iki kapak tesbit edilmiştir. Salgı plakasının eğiklik durumu değişir.

sistemde kalmış olan yağ miktarını verir. yüksek basınç odacığı içerisinde bulunur. Sistemde kalan bu fazla yağın ayrılması gerekir. 9 .4. Yeni kompresörden de yağ ayırıcı aygıt ayırılır ve kompresörün içindeki yağ iyice süzülerek başka bir ölçü kabına boşaltılır.kavrama kompresörün motorla bağlantısını sağlamak veya ayırmak için kullanılır.4.3. Her iki ölçü kabında bulunan yağ miktarı arasındaki fark.5’te elektro-manyetik kavramalı kasnak ve parçaları görülmektedir. Bu nedenle.1. 1. Elektro-manyetik kavrama. Kompresör değiştirilecek ise yeni kompresörde yeterli miktarda yağ bulunmaktadır. soğutma gazı ile birlikte sistemde dolaşan özel bir yağ ile yağlanır. Sistem içinde kalan yağ şöyle tespit edilebilir: Değiştirilmesi gereken kompresörün çıkışına monte edilen yağ ayırıcı aygıt çıkartılarak kompresördeki yağ bir ölçü kabına tamamen boşaltılır.4. sistem içinde kalan miktara bağlı olarak bir miktar yağı boşaltmak gerekir. Sistem parçalarının değiştirilmesi durumunda her parça için katalogda belirtilen miktar kadar yağ eklenmelidir.1. Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak Yapısı Elektromanyetik. Şekil. nitrojenle basınçlanmış olarak satılmaktadırlar. Kompresör yağı havadaki nemi çeker. Yağlamada kullanılan yağ. kompresörün kapağı yukarıyı gösterecek şekilde tutulmasına dikkat edilmelidir. montaj esnasında giriş ve çıkış tapaları yavaşça çıkarılarak. bu nedenle yağ ve sökülmüş elemanlar uzun süre açıkta bırakılmamalıdır. kompresörü yerine takmadan önce. nem ve pisliklerin girmesini engellemek için. kavrama kasnağı. Çünkü sistemde kalan fazla yağ soğutma verimini önemli ölçüde azaltır. Bakımı ve Kontrolleri Kompresör. Bu nedenle. Yeni alınan kompresörler. selonoidler (stator ve stator bobini) ile kompresör şaftından oluşmaktır. lastik kavramalı göbek (baskı plakası).

bu manyetik kuvvet ile baskı plakası çekilerek kasnak ile mil mekanik olarak bağlanırlar.Şekil. Şekil. Lastik formlu eleman elektro-manyetik kavramadan farklı şekilde çalışır. bu durumda hareket kasnaktan kompresöre iletilir.5: Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak Parçaları Çalışması Kompresör kasnağı motorun çalışması ile birlikte dönmeye başlar. Klima çalıştırıldığında elektro-manyetik kavramanın içerisindeki stator sargılarına elektrik akımı gönderilir ve güçlü bir manyetik kuvvet oluşur. Elektro-manyetik kavramayla bağlantılı termik şalterin elektriki kontrolleri yapılır.1. Bu halde klima sistemi devrede değildir ve kopresörün kasnağı yataklar üzerinde boşa döner. Ancak. 10 . kompresör hareketini motordan almasına rağmen kasnak kompresörün hareket veren miline kavraştırılmadığı müddetçe çalışmaz. Bakımı ve Kontrolleri Kompresör yerinden söküldüğünde. Elektro-manyetik kavrama sökülmüşse tüm tespit bilezikleri yenilenir.6’da Lastik formlu kasnağın çalışması görülmektedir. Kasnak üzerindeki dönme hareketi kompresöre manyetik kavrama düzeneği ile iletilir. Göbek ve kavrama arasındaki boşluk katalog değerine göre ayarlanır ve grubu kompresör miline bağlayan cıvata tork değerinde sıkılır.1.

5. Basıncı ve sıcaklığı artan klima gazı. Kondenser (Yoğunlaştırıcı) Kompresör tarafından sıkıştırıImış yüksek sıcaklık ve yüksek basınçtaki soğutma gazından ısı alıp soğutarak gazı sıvı hale dönüştürmek (yoğunlaştırmak) amacıyla kullanılır. klima gazını kondansere sıkıştırır.5. Kompresör.6: Lastik formlu kasnağın çalışması 1. 11 . kondanserden geçerken ortalama 60 °C sıcaklıkta sıvı hale dönüşür.1. Klima Sistemi Soğutucu Akışkan Devresi Elemanları 1.1.Şekil.

alüminyum kanatçıklı bakır borulardan yapılmıştır. Evaparatör. evaparatör içerisinde buharlaşır ve çevresindeki ısıyı alarak havayı soğutur. sistemin soğutma elemanıdır. genleşme valfi ile tahliye haznesinden meydana gelmiştir ve aracın içine yerleştirilmiştir. nemi alınır ve bu hava aracın içine verilir.8’de evaparatör görülmektedir. Sıcaklığın 0 °C'nin altına düşmesi durumunda serpantinler (kanatçıklar) arasında aşırı yoğunlaşan su buz haline geçerek kanatçıkların arasını kapatır ve kanatçıklar arsında arasında hava akımı engellendiğinden soğutma verimi düşer. Evaparatör. evaparatör fanı tarafından aracın içine üflenir. 12 . Soğutucu gaz kondenserin serpantinlerinden geçerken gaz halinden sıvı haline dönüşür. üfleyici elektrofan. 1. Şekil. Evaparatörün çalışma sıcaklığı yaklaşık olarak 0 °C ile 15 °C'ler arasında değişir.7’de kondenser görülmektedir. Evaporatör kanatçıkları arasına giren hava soğutulur.5.1. geniş bir hacme geçer ve basıncı düşer. Bu buzlanmayı önlemek için termostatik prensiplere göre çalışan mekanik ya da elektrik kontrollü sistemler geliştirilmiştir. Kondenserde oluşan yetersiz bir ısı değişikliği sistemde basıncın yükselmesine neden olacağı gibi soğutucu gazın yoğuşmamasına neden olur ve genleşme valfine (Expansiyon) hala gaz şeklinde geleceğinden sistemin soğutma kapasitesi düşer. Evaparatör yüzeyi ve çevresi -10 °C ile -18 °C 'ye kadar soğur. soğutulmasını sağlamak için bir de elektrofanı vardır.1. Evaparatör etrafındaki soğuk hava. evaporatörün de kondenser gibi basit bir yapısı vardır.2. Sıvı halindeki soğutucu gaz.7: Kondenser Kondenser termik ısı değişkenliği yüksek alüminyum kanatçıkları olan bakır veya alüminyum borulardan oluşur. Basıncı yüksek sıvı haldeki klima gazı. genleşme valfinden. Evaparatör (Buharlaştırıcı) Evaparatörün amacı kondanserin amacıyla terstir. Soğutma gazının genleşme valfinden hemen öncesindeki durumu % 100 sıvıdır. Şekil.Şekil. yoğunlaşan nem bir su toplama kabıyla toplanarak sistemden atılır. Havanın içerisinde bulunan fazla nem evaparatörün kanatçıklarına çarpınca yoğunlaşır.1. Kondanser aracın ön kısmına radyatörün önüne ya da uzağına yerleştirilmiştir.

1.Şekil.9’da ve şekil. Soğutucu sistem üzerindeki alçak ve yüksek basınç devrelerini birbirinden ayırır. evaparatörün giriş ve çıkış boruları üzerinde bulunur.5. Ana hatlarıyla. iğne valf.10’da genleşme valfi kesitleri görülmektedir. Soğutucu akışkanın evaparatöre girmeden önce sıvı halden gaz haline geçmesini sağlayarak akışını ve genleşmesini düzenler.8: Evaparatör 1. Expansiyon (Genleşme Valfi) Genleşme valfi. kılcal boru ve gövdeden oluşur.1. sıcaklık alıcısı yay.1. diyafram.3.1.9: Expansiyon Valf Kesiti ve Şematik Resmi 13 . Şekil. Şekil.

Araç durdurulduğunda veya aracın hareketi ile oluşan hava akımının mevcut olmaması ya da yetersiz olması durumunda 14 . nem tutucu filtre ile genleşme valfinin arasına yerleştirilmiştir. Bu evaparatör kapasitesinin tam olarak kullanılmasını mümkün kılar. 1.Şekil. Basınç Anahtarı (Presostat) Basınç anahtarı. sıvı haldeki soğutucu gaz aniden genleştirilerek buğu şeklinde (kısmen sıvı kısmen gaz) düşük sıcaklıkta ve düşük basınçlı soğutma gazına dönüştürülür.1.10: Expansiyon (Genleşme Valfi) Kondenserden gelen sıvı haldeki soğutma gazı. evaparatöre yalnız evaparatörün buharlaştırabileceği kadar soğutma gazının girmesine izin vermek mümkündür. Soğutma çevriminin yüksek basınç hattındaki basıncın aşırı yüksek veya aşırı düşük olmasından doğacak tehlikeleri önlemek için kullanılır. Expansiyon valfin soğutma sistemindeki görevi iki madde ile açıklanabilir: Soğutucu akışkanı evaparatöre sevkeder ve basıncını düşürür. Termal genleşme valfini kullanarak.4.5. Basınç dengeleme sistemi sayesinde evaparatöre gerektiği kadar soğutucu akışkan gönderir. bir dar geçitten püskürtülür. böylece tüm çevrimde yer alan klima elemanları daha iyi verimle çalışırlar.

Yüksek basınç hattına bağlı olan perostatın sistemdeki basınca göre üç görevi vardır: 15 bar basınçta. Bunu önlemek için algılayıcıdan gelen sinyaller sıcaklık kontrolünde kullanılır. basınç anahtarı elektrofanı devreye sokar. Petek sıcaklığı çok düştüğü zaman elektro-manyetik kavrama devredışı kalır ve kompresör durdurulur. Sıcaklık 0 °C . Soğutucu akışkan basıncı 2. araç park halinde veya yükte iken gazın yoğunlaşması (kondense olabilmesi) için kondenser elektrofanını devreye alır.1.1. Şekil. Ayrıca klima sistemlerinde buzlanmayı önleyici termostatik sensör (algılayıcı) de kullanılmaktadır.11: Basınç Anahtarı ve Kesiti 15 .5 bar altına indiğinde kompresörü devre dışı bırakır. Şekil.3 °C 'nin altına düşerse evaparatörün donması riski ortaya çıkar.soğutucu akışkanın yoğuşması için havalandırma gerektiği zaman.11’de basınç anahtarı ve kesiti görülmektedir. sistemde kaçak olduğunda veya dış hava sıcaklığı 10 °C 'nin altına düştüğünde kompresörü devre dışı bırakır. Soğutucu akışkan basıncı 25 bar üzerine çıktığında (kondanser fanı herhangi bir nedenden dolayı devreye girmez ise basınç yükselir).

12’de nem tutucu filtre görülmektedir. Nadiren tankın içinde de olabilir. Kapasitesi kullanımına bağlı olarak hacimdeki nem artışına göre değişir. toplayıcı-kurutucu da denilir. Filtre: Birçok kurutucuda soğuk havanın depodan çıktıktan sonra içinden geçtiği filtreler vardır. Katkı maddesi bir çeşit alkoldür. Bunlar: Kurutucu Elemanı: Havadaki rutubeti önler.5. Nem tutucu filtre bazı elemanlardan meydana gelmektedir. Örneğin. 81. soğutma yüküne uygun olarak gerektiğinde kullanılmak üzere geçici olarak saklama amacıyla aynı zamanda sisteme zararlı olan pislik ve nemi filtre etmek için kullanılmaktadır. Şekil1. Silis jel ve elek görevi yapan bir maddeden oluşur. Aracın ön tarafında radyatör pancurunun arka kısmına yerleştirilmiştir. klima sisteminin çok önemli bir parçasıdır.94 cm³ silis jel 65 ºC 'de 100 damla nemi absorbe edebilir.1.5. Bu özellik çevre sıcaklığı ile orantılıdır. Nem Tutucu Filtre Drayer.12: Nem Tutucu Filtre Nem tutucu filtrenin duruş konumu nemi tutacak şekildedir. Katkı maddesinden istenen sistemdeki aşırı nemi engellemesidir.94 cm³’teki ve 65. İki süzgecin arasında yer alır.56 ºC’deki yoğunlaşmayı önceden gösterir. Filtre elemanları tozun ve katı maddelerin klima sisteminde dolaşmasını 16 .1. Diğer kurutucular alkol yüzünden hızla kötüleşir. Katkı maddesinin sistemin fazla soğumasını önlemesine karşın bu durum otomatik klimalarda tavsiye edilen bir unsur değildir. Şekil. 81. Sıcaklık artınca kurutucu elemanı nem oranını düşürür. Kondanser tarafından sıvı hale getirilmiş soğutma gazını.

Ayıklama tüpü. Bazı sistemlerde bir tanesi kurutucunun içinde olmak üzere iki süzgeç bulunur. Soğutucu akışkan sıvı halde ise cam temiz görünür. 17 . aracın motor soğutma suyunu soğutan radyatör için kullanılan elektrofan kullanılır. depodan çıktıktan sonra mutlaka filtreden geçmek zorundadır. aracın önündeki hava akımı kondenserin soğutulmasına yardımcı olur. Soğutucu akışkanın sisteme dağılmadan filtreden ve süzgeçten muhakkak geçmesi gerekir.engeller. Şekil. Ayıklama Tüpü: Ayıklama tüpü soğutma maddesinin termostattan % 100 sıvı olarak geçmesinin sağlar. Bazı sistemlerde filtreye gerek duyulmayıp filtrenin yaptığı iş süzgece devredilmiştir. Süzgeç: Çok ince tellerin birbirine geçmesiyle oluşan süzgeç pisliklerin atılmasına yardım eder. akışkan miktarı yeterli değilse veya yoğuşma problemleri sebebiyle sıvı halde değilse hava kabarcıkları veya köpükler görülebilir. Gözetleme Deliği (gözetleme camı) : Gözetleme deliği sistemin çalışmasına dikkat etmek amacıyla kullanılır.5. Bazı sistemlerde biri kurutucunun içinde olmak üzere iki filtre bulunabilir. Akümülatör: Bazı klima sistemleri kurutucuya benzeyen bir alet içerir. Soğuk hava. 1. Bazı sistemlerde de filtre yerine filtrenin görevini yapan süzgeçler kullanılabilir. Bu soğutma işlemi bir fan tarafından gerçekleştirilir. Araç üzerinde kondenser için üretilmiş özel bir fan bulunmuyorsa. Bu alet akümülatör olarak bilinir.6. Kondenser Fanı Soğutucu akışkan kondenser içerisinde sıkıştırılır ve basıncı artar. Gözetleme deliğinin normal çalışması çevre sıcaklığı 21 ºC olduğunda mümkündür. deponun dibine yayılmış vaziyettedir. Böylece gerekli miktarda havanın ve sıvının termostattan geçmesini sağlar. Kompresörden gelen nemi engeller. dolayısıyle kondenserin sıcaklığı yükselir ve soğutulması gerekir. Kondenser genellikle radyatörün önüne monte edilir. Gözetleme deliği nem tutucu filtrenin üst kısmında bulunur.1. Soğutucunun depoya girmesine kadar hava ile sıvı karışabilir ve soğutucunun gazlı kısmı en üstte kalabilir.13’te kondenser ve fanı görülmektedir.

Manuel veya otomatik olarak kumanda paneli üzerinden kontrol edilir. Şekil. yönelticilere değişik hızlarda gönderilmesini sağlayan bir elektrofandır.13: Kondenser ve Fanı 1. Evaparatör Fanı Evaparatör kanatları arasında soğutulan havanın.Şekil1.14’te evaparatör elektrofanı görülmektedir. Evaparatör elektrofanı klima muhafazası içerisinde bulunmaktadır.14: Evaparatör Elektrofanı 18 .1. 12 volt gerilimle beslenir. Şekil.5.1.7.

soğutma gazı tarafından alınır. böylece hava soğutulur. Klima sisteminin bu işlem sırasına soğutma çevrimi denir. Sıvı haldeki bu soğutma gazı. Evaparatörde sıvının kaynayarak buharlaşmasıyla evaparatör peteklerinden geçmekte olan sıcak havanın ısısı. Gaz halindeki bu soğutma gazı kondensere girer.1. 19 . Şekil. Daha sonra işlem tekrarlanır. Soğutulmuş hava aracın içini konfor sıcaklığına getirmek için üflenir. havanın ısısı evaparatör tarafından çekilir. sıvı haldeki soğutma gazının tümü gaz haline dönüşür ve sadece ısı yüklü soğutma gazı kompresöre girer. İçeri giren havadaki aşırı nem yoğunlaştırılarak alınır. Genleşme valfi sıvı haldeki soğutma gazını düşük sıcaklıkta düşük basınçlı sıvı . Araç içinden gelen sıcak havanın evaparatör kanatçıklarından geçmesi sağlandığında. Kondenserde gaz halindeki soğutma gazı ortama ısı vererek sıvı haline dönüşür.gaz karışımına dönüştürür. çeperlerden ısı alarak buharlaşır. evaparatör soğutma gazına ihtiyaç duyuncaya kadar sıvıyı saklayıp filtre eden nem tutucu filtreye geçer. Evaparatör içerisinde. evaparatörden emilen.11’de klima soğutucu akışkan devresi ve çalışması görülmektedir.1. Bu soğuk ve baloncuklu soğutma gazı evaparatöre geçer. Sistem şöyle çalışır: Kompresör. Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması Evaparatöre giren soğutucu akışkan. yüksek sıcaklıkta ve yüksek basınçta soğutma gazı basar.6.

Klima Gazları ve Özellikleri Klimalarda aşağıda belirtilen gazlar kullanılmaktadır. Soğutucu akışkanların fiziksel ve kimyasal bazı özelliklere sahip olmaları.11: Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması 1.1. Bu kısımda belirtilen farklı özellikleri yer veilmektedir. soğutma gazı kullanılmaktadır.Şekil. 20 . emniyetli ve ekonomik olmaları gerekir.Klimalarda Kullanılan Gazların Çeşitleri ve Özellikleri Araçların klimalarında atmosferik basınçta kendiliğinden buharlaşan ve buharlaşırken içerisinde bulunduğu havanın sıcaklığını üzerine alarak havayı soğutan.7. Bunlar farklı özelliklere sahiptir. Genel olarak soğutucu akışkanlarda şu özellikler aranır: Buharlaşma gizli ısısı yüksek olmalıdır.1.7. 1.

hatta dünya havasının sıcaklığını artırarak dünya ikliminin değişmesine neden olmaktadır. Patlayıcı değildir. Devre elemanlarını olumsuz yönde paslandırmayan özellikleri bulunmalıdır. Yukarıdaki özelliklerin hemen hemen hepsini karşılayan R-134a gazı ve Freon12 gazıdır. Atmosfer basıncında kaynama sıcaklığı düşük olmalıdır. Zehirleyici olmamalıdır. düşük sıcaklıkta buharlaşır. Araçlarda bugüne kadar soğutucu gaz olarak R-12 gazı kullanılmaktaydı. Freon12 gazı.Kritik sıcaklığı ve basıncı yüksek olmalıdır.7 °C sıcaklıkta kaynar. R-12 gazı (Refrigerant) olarak da adlandırılmaktadır. Ozon tabakasında meydana gelen bu delikten yeryüzüne ulaşan bu zararlı ışınlar insanlarda cilt kanserine neden olmakla. kolaylıkla sıkıştırılabildiği gibi. Küçük kapasiteli bir kompresörün kullanımına elverişli olmalıdır. Freon 12 gazı. Büyük bir ısı taşıma kabiliyeti vardır. 1995 yılı ile birlikte tüm otomotiv imalatçıları R-134a gazına geçmek mecburiyetindedir. 5-6 atmosfer basınçda. R-134a gazının doğaya hiçbir zarar vermediği tespit edilmiştir. Yanıcı ve patlayıcı olmamalıdır. ancak Freon12 gazının kullanımı yavaş yavaş terkedilmektedir. aşındırmayan ve 21 . etkilememeli. -29. basınç altında kimyasal değişikliği de olmaz. Kilogram başına çektiği ısı miktarı 35 kilokaloridir. R-115) yerine. 20 °C sıcaklıkda sıvı haline gelir. freon gazları (R-11. R-114. genleşme valfi basıncının altında bulunmalıdır. Alçak basınçta. Kapalı devrelerde sistemdeki kaçaklar kolayca tespit edilebilmelidir. R-12 gazı yerine HFC-134a (R-134a) gazı kullanılmaya başlanmıştır. R-12. çevre koruma örgütleri ve hükümetlerce alınan kararlar uyarınca. R-113. Dünya atmosferinin üst kısmında bulunan ozon tabakası dünyaya gelen güneş ışınlarının insan sağlığı için zararlı olan kısımlarını yansıtmakta ve bunların dünya yüzeyine ulaşmasına engel olmaktadır. 1 atmosfer basınç altında. Ucuz ve kolay temin edilebilmelidir. daha zararsız soğutucu gazlar kullanılacaktır. Ozon tabakasının korunabilmesi için. Ancak R-12 gazı atmosfere bırakıldığı zaman ozon tabakasını delmekte veya ozon tabakasındaki mevcut deliği büyütmektedir. Doygunluk basıncı.

R134a devrelerine gaz dolumu için. en az 10 dakika steril göz yıkama solüsyonu ile yıkanmalıdır ve hemen doktora başvurmalıdır. Herhangi bir etki görüldüğünde doktora başvurulmalıdır. Kalıcı etkisi olmamasına karşın. boru bağlantıları değiştirilmiş.R-134a gazı. Çünkü. ancak " greenhouse " (sera) etkisine yol açmaktadır. soğuk yanıklar görülebilir. 1. R-134a gazının kullanılacağı klima sistemlerinde. " atmosferin ısı önleme özelliğini azaltma etkisi " şeklinde açıklanabilir. İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Klima gazının deriye ve göze temasında. Genellikle deri ile temas ellerde olabileceğinden dolayı. bir çok parça farklıdır. yetersiz oksijen alınması nedeniyle. yerkürenin ısısı artmaktadır.3. solunması veya içilmesi durumunda insanlar üzerinde bir takım olumsuz etkileri vardır. gerekiyorsa oksijen tüpü ile oksijen verilmelidir ve derhal doktora başvurmalıdır. Yanlış kullanımları önlemek için. Herhangi bir etki görüldüğünde doktora başvurulmalıdır. Uzun süre klima gazının solunmasında.7. 22 . R-134a gazının kimyasal ve fiziksel özellikleri tamamen farklı olduğu için freon gazları bulunan klima devrelerinde kesinlikle kullanılmamalıdır. dolum vanaları değiştirilmiş. ozon tabakasına zarar vermemekte. R-134a gazını doldurmak için kesinlikle kullanılmamalıdır. Klima gazının sıvı veya buhar halinde göze temasında. Ancak tüpten klima sistemine gaz aktarma işlemleri için normal havalandırma yeterlidir. özel malzemeden imal edilmiş eldiven ile korunmalıdır. Klima gazının açık olarak kullanıldığı yerlerin havalandırılması gerekir. bol su ile yıkamalıdır. 1.7. Klima gazı ile temas eden göz ovalanmamalı. R-134a gazının mideye gitmesi durumunda. bu gazın özelliklerine uygun dolum cihazları ve kaçak dedektörleri geliştirilmiştir. Şöyle ki. Ekim . Deri ile temas eden bölge. Bunlar: Kalıcı bir etkisi olmamasına karşın. R-134a gazı. R-134a devresindeki tüm rekor bağlantıları değiştiğinden.2. kullanılacak tamir ve bakım takımları da değişik olacaktır. Bu etki sonucu. soğuk yanıklara yol açabilir. solunum zorluğu meydana gelir ve ani ölüme yol açabilir. R-12 gazının dolumunda kullanılan gaz dolum cihazları. Uzun süre klima gazı solumak zorunda kalan kişi. uyarıcı etiket ve yazılar kullanılmıştır. göz sıvısı ve doku tabakası donabilir. açık havaya çıkartılmalı. R-12 parçaları ile karıştırılırsa komple sistemin hasar görmesi riski vardır. sıvı halindeki klima gazı deriye temas ettiğinde. Klima sistemindeki herhangi bir çalışma anında. Klima Kompresör Yağının Özellikleri Soğutma kompresörlerinde kullanılan yağlama yağlarında normal bir mekanik cihaz yağlamasından beklenenden çok daha fazla özellik aranır. Klima sistemi servis hizmetleri sırasında. Greenhouse etkisi.1993 yılından itibaren ülkemizde üretilen araçların bir kısmında kullanılmaya başlanmıştır. bez ile kurulanarak. koruyucu gözlük kullanılmalıdır.

Freon 12 gazı kullanılan sistemlerdeki kompresör yağları. gaz çıkışından çıkarken. Bu ayırıcı sisteme giren yağ miktarını asgariye indirerek sistemin termal verimini arttırır. yüksek basınç odacığı içerisinde bulunur. Bunu sağlamak üzere. tüm çevrim boyunca soğutucu akışkanla iyi karışma özelliğini koruması gerekir. Soğutmaya yardımcı olmalı ve kompresör içinde hareket eden parçaların meydana getirdiği gürültüyü kısmen de olsa yutmalıdır. kompresörü yerine takmadan önce. içerdeki hareketli parçalara doğru gönderir.Yağ. sıkıştırılan soğutucu akışkanın basınç hattından emme hattına sızmasını önlemelidir. Kompresör çalışırken. nem alma özelliğine sahiptir. kalibre edilmiş delik boyunca yağı ileterek. İyi bir ısı iletimi sağlaması ve kompresöre çabuk dönebilmesi için yağın. R-134a gazlı sistemler için. Yağlama yağı temas ettiği yüzeylerde kimyasal reaksiyona girip bozulmamalıdır. R-134a içinde çözünemez ve sistem gazla beraber dolaşamaz. Gaz çıkışına bulunan bir ayırıcı. yağlama yağı düşük sıcaklık seviyelerinde de akıcı olmalıdır. odacıktaki yüksek basınç. Yağ. Önemli olan bu yağın buralarda toplanıp kalmaması ve süratle kompresöre dönmesidir. Gaz ile karışan yağ. 1. Kompresör değiştirilecek ise yeni kompresörde yeterli miktarda yağ bulunmaktadır. kutularını açık bir şekilde. Klima Soğutucu Akışkan Tüplerinin Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar 23 . Soğutucu devresindeki kompresör yağı. kompresörün ömrü önemli ölçüde kısalır ve hava kompresör kilitlenir. sistem içinde kalan miktara bağlı olarak bir miktar yağı boşaltmak gerekir. soğutucu gaz içinde çözünür ve sürekli devrede dolaşarak kompresörü yağlar. yağdan gazın ayrılmasını sağlar. Bu nedenle.8. Yağlamada kullanılan yağ. yağlama yağının bir kısmı kondenser ve evaparatöre taşınır. Yağlama olmadığından. valf boyunca yüksek basınç odacığına doğru itilir. kompresör ya da herhangi bir parçayı gerekenden daha fazlası için sistemden ayrılmış olarak bırakılmamalıdır. özel kompresör yağları geliştirilmiştir. Ne kadar önlem alınırsa alınsın.

yağ ve su gibi yabancı maddelerin girmesi önlenmelidir. ısıtma 40 °C 'nin üzerinde olmayacak şekilde sıcak su veya hava kullanılarak yapılmalıdır. aşırı basınçtan dolayı patlayabilir. ısıtma işlemi kesinlikle çıplak ateşle yapılmamalıdır. Sistemde eksilen veya tamamen boşalan gazın dolumu için soğutma sıvısı içeren servis tüpleri kullanılır. Bu durumda boşaltma işleminden önce. Klima Servis Cihazları Klima sistemlerinin her sistemde olduğu gibi bakım. oring ve contalar kullanılır. Klima gazları yanıcı olmamasına karşın. tamir ve onarıma ihtiyacı vardır. Tüpler. kesinlikle güneş ışınlarına maruz bırakılmamalı. Tüpler ve tüp valfleri asla tamir edilmemeli ve bozuk olanları kullanılmamalıdır. tüpün tartılması ile boş veya dolu olduğuna karar verilir. her zaman iyi havalandırılmış. tüp içindeki düşük basınç sebebi ile tüpün boşaltılması zor olabilir. yangın durumunda. Dolum tüpleri uzun süre tamamen dolu olarak bırakılmamalı ve boşaltma esnasında tüp kesinlikle ters çevirilmemelidir. 1. Bu gibi durumlarda tüplerin su ile soğutulmalıdır. servis cihazları aracın klima sistemi üzerinde aşağıda belirtilen işlemlerin yapılması için kullanılır: 24 . Bu işlemler klima servis cihazları ile yapılmaktadır.Doldurulan klima gazının. Sistemde basınca dayanıklı özel bakır borular kullanılmaktadır. Sistemdeki kaçakların tespiti için kaçak dedektörü kulanılır.9. kuru ve yangın riskinden uzak depolanmalı ve kullanılmalıdır. doluluk oranı için bir gösterge olarak kabul edilmemelidir. Soğutucu akışkan metal tüpler içine depolanır. R-134a soğutucu akışkanı için kullanılan servis cihazlarının kullanımı servis kitaplarında kullanım klavuzunda bulunmaktadır. tüpü sıcaklığı 35 °C'den yüksek olmayan bir ortamda tutulur. Tüp vanalarının emniyetli bir şekilde takıldığı kontrol edilmelidir. Tüpün basıncı. Tüp içerisine. Sistemdeki elemanların tamiri için özel tamir takımları. doğru olduğu mutlaka kontrol edilmeli. ısı kaynaklarından uzak tutulmalı ve düşürülmemelidir. üzerindeki etiketler asla sökülmemelidir. Kış aylannda. Tüpün ısıtılması gerekiyorsa. Tamir ve bakım esnasında özel olarak imal edilmiş eldiven ve gözlük kullanılır.

Sistem boşaltılır ve soğutucu akışkan toplanır. 1. Araçtan klima sistemi sökülecek ise. bu arıza kalıcı arıza olarak kabul edilir ve kontrol ünitesinin hafızasında saklanır.Sistemin çalışmasının kontrolü. Dolayısıyla. Elektronik kontrol ünitesi. Bu arızalar kontak anahtarı STOP konumuna çevrildiğinde silinirler. Sistemde mevcut olan soğutucu akışkanın geri kazanımı. Klima sistemleri elemanlarının bakım ve kontrolleri esnasında ve herhangi bir müdahaleden önce alınması gerekli tedbirler ve uyulması gereken bazı kurallar vardır. 25 . Sistemin boşaltılması ve nemden arındırılması. Klima sistemi ile ilgili işler iyi bir havalandırmaya sahip yerlerde yapılmalıdır. sistemin verimli çalışması açısından önemlidir. önce aracın motoru ve klima sistemi 10-15 dakika kadar çalıştırılmalıdır. Klima Sistemleri Elemanlarının Bakımları ve Kontrolleri Klima sistemi elemanlarının aracın servis kataloğunda belirtilen kilometre veya yılı doldurmalarıyla ve çeşitili nedenlerden dolayı bakım ve kontrolleri. Klima sisteminin doldurulması. Soğutucu akışkanın klima sisteminden boşaltılmasını kolaylaştırmak için. İki tür arıza kaydedilir: • • Ara sıra ortaya çıkan arızalar.10. bunlar şöyle sıralanabilir: Klima gazı atmosfere bırakılacak olursa havanın içerisindeki oksijen ile yer değiştirir. öncelikle akünün negatif kutup başını sökülür. Soğutucu akışkanın temizlenmesi. Eğer herhangi bir arıza 5 defadan daha fazla belirli bir süre için ortaya çıkarsa. sistemi etkileyebilecek bir dizi hatayı ve arızayı sensör kumanda yazılımı ve kendi kendine ayarlanan aktüvatörler vasıtası ile kaydederek hafızasında saklayabilir. Eğer bu arızalardan herhangi biri ortaya çıkarsa. sadece test cihazı kullanılarak giderilebilirler. Bu şekilde sistem çok iyi olmasa da çalışmasına devam eder. " Kalıcı " arızalar. kontrol ünitesi hatalı değerleri düzeltme değerleri ile değiştirerek sistemin çalışmasına kumanda etmeye devam eder. Bu arızalar kontak anahtarı STOP konumuna çevrildiğinde silinmezler.

Klima gazlarının stoklandığı yerin ısısı 52°C 'den fazla olmamalıdır. aksi takdirde soğutma verimi düşer. Kondenser ve evaparatör petekleri kirli ve tıkanmış ise temizlenir. iki gaz çok küçük miktarlarda bile karıştırılsalar klima kompresörü arızalanır. R–12 gazı ile R-134a gazı kesinlikle karıştırılmamalıdır. içlerinde kompresör yağı bulunan klima elemanlarının tapaları hemen kapatılır. nemin giderilmesi için sistemin iyice temizlenmesi gerekir. dolum ekipmanı kullanılarak. Sistem parçalarının değiştirilmesini gerektiren tamir işlemlerinde. motor çalışır durumda (yaklaşık 1500 dev/dk' da) ve dış hava sıcaklığı 20-30 °C iken kontrol edilir. bir kaçak tespit dedektörü kullanarak. kanatçıklarda kapanma. 26 . nem ve toz girişini önlemek için boruların uçları ve rekorlar tıkanır.toz ve anti . nerede kaçak olduğunu belirlenir ve daha sonra akışkan boşaltılarak kaçaklar giderilir. bilhassa nem tutucu filtrenin nem almaması için seri hareket edilmelidir. Sistem basıncı. ezilme ve yamulma varsa düzeltilir. Anti . Bu şartlar altında basınç ölçüm cihazının düşük basınç ve yüksek basınç devrelerinin katalog değerlerini göstermesi gerekir. Rekorlar ve borular yerlerine takılırken. Sistem elemanlarında hasar veya kırılmalar olduğunda ve boruların çok uzun bir süre için açık havaya maruz kaldığı tamir işlemlerinin yapılması durumunda. değiştirilmesi gerekiyorsa değiştirilir. elemanların montajını yaparken sistemin.polen filtresi kirli ise temizlenir veya gerekiyorsa değiştirilir. Klima gazının içerisinde bulunduğu kaba kesinlikle açık ateş tutulmamalı ve düşürülmemelidir.Araçtan klima sistemi söküldüğünde. Bağlantı yerlerindeki dişler belirtilen tipteki donmaya karşı dayanıklı yağ ile yağlanır. Sistemdeki kaçakların tespiti için sisteme belirli bir miktarda (yaklaşık 200 g) R134a soğutucu akışkanı doldurulur. değiştirilen her parça için aracın kataloğunda belirtilen miktar kadar yağ eklenmelidir. Klima montajı esnasında. bağlantılardaki o-ringler soğutucu akışkanına dayanıklı olan yenileri ile değiştirilir.

Yağ seviyesini tamamlamak için.R-134a gazının kullanıldığı araçların klima kompresörünün yağı özeldir. sadece belirtilen tipte yeni yağ kullanılmalıdır. Başka çeşit bir kompresör yağı kullanımı sistemde çok ciddi hasara neden olur. Uygun bir geri toplama sistemi kullanılmalıdır. Yağın bulunduğu kabın iyi izole edilmiş olduğu kontrol edilmeli. Kompresör yağının kesinlikle aracın plastik bölgelerine temas etmesine ve R134a gazının atmosfere dağılmasına izin vermemelidir. kalan yağın bozulmaması için kabın kapağı sıkıca kapatılmalıdır. 27 . R-134a gazının kullanıldığı klima sistemindeki kompresör yağı atmosferin rutubetinden hemen etkilenir ve özellikleri bozulur.

Çalışma alanının temiz ve düzenli olmasına dikkat ediniz. conta ve keçelerini değiştiriniz. gazın cinsine göre yağ koyunuz. Expansion sökünüz ve basınca bağlayarak kaçak kontrolünü yapınız. Çeşitli klima kompresörlerini sökünüz. çalışmasını ve parçalarını inceleyiniz. Pule-klanç-manyetik mekanizmayı sökünüz. Sistem üzerinde alçak basınç-yüksek basınç devre kontrolü yapınız. 28 . Alçak basınç (Anahtarı) müşirini sökünüz. Servis cihazlarının kullanımını öğreniniz. Yangın tüpünü hazır bulundurunuz. Araç katoloğunu hazırlayınız. Kompresör içersine. Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. Gerekli takım ve avadanlıkları hazırlayınız. tıkalı olup olmadığını kontrol ediniz. Klima pule rulmanını değiştiriniz. Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız. Drayeri (Nem tutucu filtre) sökünüz ve yenisini takınız. Sistem elemanlarınının kontrollerini servis katoloğuna göre kontrol ediniz. Sistemde kullanılan yağın ve soğutucu akışkanın cinsini doğru tespit ediniz. Kondenseri rekorlardan sökünüz ve basınca bağlayıp kaçak testini yapınız. Öneriler Aracı uygun olan bir yere çekiniz. Gövdeyi sökünüz. Sistemi nemden korumak için gerekli tedbirleri alınız. Fanı sökünüz ve elektriki kontrollerini yapınız. Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Çeşitli klima sistemlerinin genel yapısını. Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz. Gaz basıncını sağlayan mekanizmayı (piston-salyangoz-bıçaklı sistem) sökünüz. Pule rulmanını.

Sistem elemanlarınının kontrollerini servis katoloğuna göre kontrol ediniz. Sisteme 15-20 bar hava basıncı vererek Sistemi nemden korumak için gerekli tedbirleri alınız. Kilitlenip kilitlenmediğini kontrol ediniz.Evaparatör sökünüz ve basınca bağlayarak kaçak kontrolünü yapınız. Sistemde kullanılan yağın ve soğutucu akışkanın cinsini doğru tespit ediniz. Klima kontrol ünitesinin kontrolünü yapınız. Klimanın (termometre ile) verim kontrolünü yapınız. Çalışma alanının temiz ve düzenli olmasına dikkat ediniz. Kompresör arıza testi yapınız. tıkalı olup olmadığını kontrol ediniz. Basınç vererek özel sıvı ile kaçak kontrolü yapınız. basınç kontrol saati bağlayınız ve kaçak testi yapınız. Polen filtresini değiştiriniz. Klima sistemine vakum cihazı bağlayarak sisteme vakum yapınız. Servis cihazlarının kullanımını öğreniniz. Klima tesisat kablolarının bağlantılarını ve sensörlerin kontrolünü yapınız. 29 . Sisteme gaz şarj (katalog değerindeki miktarına göre) ediniz ve yağ veriniz. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz.

30 . ''Klima'' nın tanımı aşağıdakilerden hangisidir? A) Araca manevra kazandıran sistemdir. 7. Aşağıdakilerden hangisi klima sistemi parçalarından değildir? A) Kondenser B) Karbüratör C) Evaparatör D) Genleşme valfi Klima sistemi parçası aşağıdakilerden hangisidir? A) Kompresör B) Redresör C) Külbütör D) Alternatör Aşağıdakilerden hangisi klima sisteminde kullanılan bir kompresör çeşitidir? A) Paletli tip B) Distribütörlü tip C) Vakumlu tip D) Dişli tip Aşağıdakilerden hangisi serinletme sistemini etkileyen faktörlerden değildir? A) Havanın sıcaklığı ve nemi B) Güneşin etkisi C) Kapı fitilleri D) Tekerlerin havası Aşağıdakilerden hangisi klimanın kullanım amaçlarından değildir? A) Sıcaklığın istenilen değere ayarlanması B) Yakıt tüketiminin azaltılması C) Kabin içi nem oranının ayarlanması D) Hava sikülasyonunun sağlanması Elektro-manyetik kavramanın parçası aşağıdakilerden hangisidir? A) Gaz kesme valfi B) Expansiyon C) Lastik kavramalı göbek D) Basınç anahtarı 2. 3. B) Aracın güvenliğini sağlayan ünitedir. 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 1. 5. C) Aracın gücünü artıran sisteme denir. D) Araç içini soğutan ve nemini alan ünitedir. 4.

. 7. (….) Yağlama yağı temas ettiği yüzeylerde kimyasal reaksiyona girmelidir. 2. 10. (…. B) Soğuk havalarda açık ateşle ıstılmalıdır.. C) Üzerindeki etiketler sökülmemelidir.) Havanın içerisindeki su buharı miktarına nem denir. 9. (….) Nem tutucu filtre sistemdeki gazı nemlendirir. 8. Aşağıdakilerden hangisi klima sistemi soğutucu akışkan devresi elemanı değildir? A) Kondenser B) Radyatör C) Evaparatör D) Perostat Klima soğutucu akışkan devresinde soğutucu akışkan hangisinde sıvı hale geçer? A) Perostat B) Kondenser C) Evaparatör D) Genleşme valfi Araçların klima sisteminde kullanılan soğutucu gaz aşağıdakilerden hangisidir? A) R-431e B) Hidrojen C) Oksijen D) R-134a 9. 4. 6. D) Çok uzun süre dolu olarak depolanmamalıdır. 1.) R 12 gazı ile R-134a gazı kesinlikle karıştırılmamalıdır.) Kondenser su ile soğutulur.. Doğru ise (D) yanlış ise (Y) işareti koyunuz.. Klima sisteminde kullanılan akışkan tüpleri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Güneş ışınlarından ve sıcaktan korunmalıdır.) Basınç anahtarı gerektiğinde elektrofanı devreye sokar.) Soğutucu akışkana çıplak elle temas edilebilir. 5. 10..... (…. 11. 31 ..) Evaparatör buharlaştırıcıdır.. (…... (…. (….. (….8. (….) Kompresör soğutucu akışkanı emer ve basar. DOĞRU – YANLIŞ SORULARI Aşağıdaki cümleleri okuyunuz.) Klima gazı ucuz ve kolay temin edilebilmelidir.. (. 3.

çalışmasını ve parçalarını incelediniz mi? Çeşitli klima kompresörlerini söktünüz mü? Kompresör parçalarını söktünüz mü? Pule rulmanını. tıkalı olup olmadığını kontrol ettiniz mi ? Polen filtresini değiştirdiniz mi? Kompresörün kilitlenip kilitlenmediğini kontrol ettiniz mi? Basınç vererek özel sıvı ile kaçak kontrolü yaptınız mı? 15-20 bar hava basıncında basınç kontrol saati ile ve kaçak testi yapınız mı? Vakum cihazı bağlayarak sisteme vakum yaptınız mı? Sisteme gaz şarj (katalog değerine göre) ettiniz mi? Sisteme yağ verdiniz mi? Klima kontrol ünitesinin kontrolünü yaptınız mı? Klima tesisat kablolarının bağlantılarını ve sensörlerin kontrolünü yaptınız mı? Klimanın (termometre ile) verim kontrolünü yaptınız mı? Uygulama faaliyetinde önerilen davranışları gösterdiniz mi? Hayır Not: İşlem basamaklarını yaptıktan sonra kontrol listesinde işaretleme yapınız. Cevaplarınızda hayır olan davranışları öğretmeninizin kontrolünde tekrar yapınız. gazın cinsine göre yağ koyundunuz mu? Kondenseri rekorlardan sökerek ve basınca bağlayıp kaçak testini yaptınız mı? Fanı sökerek ve elektriki kontrollerini yaptınız mı? Drayeri (Nem tutucu filtre) sökerek ve yenisini taktınız mı? Alçak basınç (Anahtarı) müşirini söktünüz mü? Sistem üzerinde alçak basınç-yüksek basınç devre kontrolü yaptınız mı? Expansion sökerek kaçak kontrolünü. el aletleri. Kullanılacak gereç: Maket klima tesisatı.PERFORMANS TESTİ PERFORMANS TESTİ Yapılacak iş: Klima sisteminin parçalarını tespit etmek. conta ve keçelerini değiştirdiniz mi? Kompresör içersine. 32 . Cevaplarınızın tamamının evet olması gerekir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızın tamamının doğru olması beklenir. bakım ve kontrollerini yapmak. klima test cihazı KONTROL LİSTESİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Evet Çeşitli klima sistemlerinin genel yapısını. Yanlış işaretlediğiniz sorular için ilgili konuları tekrarlayın.

Klapeler (kapak) ve kalorifer musluğunun açma kapama işlemi. buğu çözme gibi bazı 33 . Fakat her modelin ısıtmahavalandırma sisteminin çalışma prensibi ve yapısı temelde aynıdır. ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMİ 2. Yeni model araçlarda daha çok otomatik kalorifer sistemi kullanılır. Bu ısıtma ve havalandırma işleminin gerçekleştirilmesi. araçlarda kullanılan ısıtma ve havalandırma sistemleri ile yapılır.1. sistem bir kumanda paneli ile elektronik olarak kontrol edilir. Araçlardaki ısıtma ve havalandırma sistemleri: Klasik ısıtma ve havalandırma (klima olmaksızın) Yarı otomatik manuel (elle) kumandalı yapılan ısıtma ve havalandırma Şeklindedir. Modern teknolojinin ürettiği araçlar. bu bilgileri rapor haline getirip gurubunuza sunum yaparak paylaşınız. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Çalışması ve Yapısı Araç içinin havasız kalmaması ve soğuk kış aylarında gerekli sıcaklığın temin edilmesi araç içerisinde bulunanların sağlık. 2. güvenlik ve konforu açısından önemlidir. sabit fan hızı. fan hızı. insanın rahatı ve sağlığı daha çok düşünülerek farklı şekilde imal edilmektedir. ayarları ve kontrolleri hakkında bilgi edininiz. kabin içerisine alınan havanın sıcaklığı ve nemi otomatik olarak kontrol edilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu öğrenme faliyeti ile ısıtma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis. ARAŞTIRMA Çevremizde bulunan araç servislerinde ısıtma ve havalandırma sistemlerinin bakımı. Dolayısıyla bu kısımda size genel bilgiler verilecektir. iç hava sirkülasyonu. Otomatik kalorifer sistemi pratik olarak klasik sistemin aynısı olup tek bir komple kutudan ibarettir. onarım. ayar-bakım ve kontrollerini araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz.

işlemler manuel olarak yapılır. İstendiğinde sıcak-soğuk konumunun ayarlanmasıyla sadece soğuk veya sıcak ya da ılık hava kabin içerisine üflenebilir. 34 . dışarıdan alınan havanın kalorifer radyatöründen geçirilerek kabin içerisinin ısıtılması sağlanır.1: Klasik Istma ve Havalandırma Tertibatı 2.2. Elektrofanın ön tarafına veya arka tarafına yeleştirilir.1. Dış Hava Giriş Klapesi Havanın dışarıdan.2. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Parçaları ve Görevleri Şekil. Klima sisteminde ise elektronik kumandalıdır.1’de klasik ısıtma ve havalandırma tertibatı görülmektedir. Kalorifer sisteminde elle bir tel vasıtası ile ayarlanarak kumanda edilir.2. ayrıca dizel ve bazı benzinli araçlar için ek su ısıtma tertibatı kullanılmaktadır. Hava üfleme tertibatının içerisinde bulunur. Isıtma tertibatında. 2. Şekil. dış havanın içeri girişi önlendiğinde sadece iç dolaşım havası emilir ve iç havanın sirkülasyonu sağlanır. Isıtma sistemine dizel araçlar için bir elektrik rezistanslı hava ısıtıcısı ilave edilmiştir.2. böylelikle aynı zamanda araç içinin havalandırılması yapılır. doğrudan doğruya kabin içerisine alınmasını kontrol eder. Kalorifer radyatöründe ısıtılan hava. elektrofan tarafından aracın değişik kısımlarına üflenir.

2. Elektrofan otomatik olarak veya isteğe göre bir buton (düğme) ile devreye sokulabilir.2. Şekil. Karışım Klapesi Dışarıdan emilen havanın aracın değişik kısımlarına sıcak şekilde (kalorifer radyatöründen geçerek) veya soğuk olarak ya da karıştırılarak yönlendirilmesini sağlar. Şekil. Dış Hava Giriş Elektrofan Motoru Dış havayı veya iç dolaşım havasını muhafaza . Şekil. Bir potansiyometre gerçek konumu kaydeder ve kontrol ünitesine sinyal gönderir. Bu aktüvatör.3.2.2: Elektrofan Motoru 2.4’de klapeler ve aktüvatörler görülmektedir.2’de elektrofan motoru görülmektedir. içeri giren havanın. Aktüvatör 12 volt gerilimle beslenen bir motordur. otomatik sistemlerde sıcak ve soğuk hava karışımı aktüvatörüne (konumlama motoru) kumanda edilerek ayarlanır.2. direkt olarak hava karışım kapakçığı üzerinde etkili olan kumanda piminin dönme hareketine kumanda eder. 35 . Klasik sistemde kalorifer kutusu içerisinde ve alt kısımda hava girişine göre yerleştirilmiş olan elektrofan farklı hızlara ayarlanabilir.2.dağıtıcı ünitesine göndermekle yükümlü olan fan 12 volt gerilimle beslenir ve yanında yer alan elektronik regülatör vasıtası ile sürekli olarak değişik hızlarda çalıştınlır. Bu klape hava üfleme tertibatı içerisinde kalorifer radyatörünün öncesine yerleştirilmiştir. kalorifer radyatörüne gönderilip gönderilmeyeceğini belirler.2. Klasik sistemde kumanda panelinden manuel olarak.2.

2. ön hava devresindeki havanın akışını ön cam ve yan kapı cam ızgaralarına doğru yönlendirir.2.3: Kalorifer Radyatörü 2. aracın markasına göre kırmızı veya mavi konuma çevrilmesiyle veya basılmasıyla elektronik kontrol ünitesi tarafından otomatik olarak ayarlanır. Aracın değişik bölümlerine sıcak havanın daha etkin gönderilebilmesi için bazı araçlarda birden fazla kalorifer radyatörü kullanılmaktadır. Şekil. Motor soğutma suyu bir musluk vasıtasıyla kalorifer radyatöründen geçirilir ve bu esnada üzerindeki ısıyı ortama bırakır.5.4’de otomatik havalandırma tertibatında bulunan klapeler görülmektedir. ön camlardaki buz ve buğuyu gidermek için defrost çıkışına kabin içi dağıtım kapakları (klape) ile sağlanır.3. Bu klapeler klasik sistemlerde elle. mavi uçta ise soğutma başlar. Klima beyni buz / buğu çözme klapesinin kumandasını bir konumlama motoru ile yönetir.1.3’de kalorifer radyatörü görülmektedir. 2.4. 36 . Kabin İçi Dağıtım Kapakları Kabin içerisine alınan hava.2. Kalorifer radyatörü alüminyum veya bakırdan imal edilmiştir.2. otomatik sistemlerde aktüvatör ile kumanda edilir. Şekil. Kalorifer Radyatörü Motorlarda bulunan radyatörlerin küçük bir benzeridir. Klasik kalorifer sistemlerinde ayar düğmesi kırmızı uçta ise ısıtma başlar. Otomatik sistemlerde kumanda paneli üzerindeki düğmelere. Yatay Yönde Ayar Düğmesi Kabin içine verilecek havanın sıcaklığını veya soğukluğunu ayarlayan düğmedir. Ayar Düğmeleri 2. Camlardaki buz buğunun çözülmesi defrost (MAX DEF) düğmesi ile yapılır.3. ön göğüs kısmına ve yanlara. ara konumlarda karışım sıcaklığı ayarlanır. Bu motor bir klapeyi hareket ettirerek.2. Şekil. bu sıcak hava bir elektrofan ile kabin içerisine üflenir. Havanın nereye yönlendirileceği kumanda paneli üzerindeki düğmeler vasıtası ile yapılır. Araç içerisini ısıtmak için kullanılır. aracın alt kısmına (ayak bölümüne).2.

4. Hava miktarı ayarı kumanda düğmesi. Eğer "AUTO" fonksiyonu seçilmiş ise. uygun dış sıcaklıkta kalorifer desteği olarak kullanıldığından. Bu düğme de çeşitli açısal konumları kaydeden ve elektronik kontrol ünitesine sinyal gönderen bir potansiyometreye bağlıdır. Yapısı Dizel motorlu araçlara ''elektrikli ek ısıtıcı'' yerleştirilir. Manuel olarak dört sabit hava akımı miktarı seçilebilir.4. soğuk çalıştırma sonrası araç içinin kısa sürede ısıtılmasını sağlar. elektrikli ek hava ısıtması devre dışı kalır.3.4: Otomatik Kontrollü Klima Isıtma ve Havalandırma Tertibatı 2.1. Araç ek su ısıtmasına sahipse.2. İşletim için gerekli bütün bilgileri. Elektrikli ek hava ısıtması.2. İlave Kalorifer Sistemleri 2. Bu elektrik rezistanslı ek ısıtıcı klima bloğunda yer 37 . Ayrıca buz ve buğu çözme işleminde kullanılır. bu. Hava Miktarı Ayar Düğmesi Hava miktarı elktrofan kumanda anahtarıyla veya hava ızgaraları üzerinde bulunan düğmeler ile ayarlanır. Elektrikli ek hava ısıtması. gereken sıcaklığa ulaşmak ve bu sıcaklığı sabit tutmak için en uygun hava akımı miktarını seçer.2. havalandırmaya kumanda eder. motor suyu sıcaklığı derecesinin çok düşük olduğu hallerde. sistem otomatik olarak. direkt iç mekana giren havayı ısıtır. Şekil. konfor veri hattı (Kontrol üniteleri arasında bağlantı sağlayan sistem) üzerinden alır.

Şekil.75 °C'den düşükse Devir.5: Elektrikli Ek Hava Isıtma Elemanı Motordan bağımsız çalışan ilave ısıtma cihazlarından biride ''ek su ısıtması'' dır. Ek su ısıtmasını etkinleştirmenin üç olanağı vardır.5’de elektrikli ek hava ısıtma elemanı görülmektedir. Elektrikli ek hava ısıtmasının çalıştırılmasında aşağıdaki şartlar dikkate alınır: Otomatik veya yarı otomatik klima tertibatında veri hattı üzerinden otomatik olarak. kaloriferde ise.2. 500 d/dk'dan yüksekse Yük yönetim sistemi aktif değilse Dış hava sıcaklığı 13 °C'den düşükse Akü gerilimi 11.2.alır ve 1000-1800 watt gücündedir. Ek su ısıtmasının.5 volttan yüksekse Alternatör yükü % 65'ten düşükse AC veya bazı modellerde ECON tuşu basılı değilse Şekil. kullanma ünitesindeki hemen ısıt komutu tuşunun üzerinden aktifleştirilmesi. kullanıcılar kumanda ünitesinde %90' lık bir ısıtma gücü ayarlamışlarsa (analog sinyal) Motor soğutma sıvısı sıcaklığı 60 °C. Isıtma ya da havalandırma fonksiyonları gösterge paneli ekranında ayarlanabilir. 38 .

(durdurur) Şekil. Programlama. emniyet kemerinin koruma etkisini ve sürücünün tepki verme yeteneğini artırır. Devir daim pompası. Kullanıma başlamadan önce aracın içinin ısıtılması ile camlardaki buğulanma ve karlanma açılır. performanslarını artırır ve kısa süre içinde çalışma sıcaklığına ulaşır. motorun çalışlmadığı durumlarda devir daim pompası ile sağlanır. Çevrenin daha iyi görülmesi sağlanır. Önceden ısıtılmış bir aracın içindeki uygun kıyafetler. soğutma suyu ek bir ısıtıcıyla ısıtlır. gösterge panelinde bulunan ekran üzerinden ''Bağımsız kalorifer'' adı altında gerçekleştirilir. Ek su ısıtma cihazı. Egzost sistemi. soğutma suyu kapama solenoid valfi kapanır. Dozaj pompası çalışma sırasında yakıtın dozajını ayarlar ve ısıtma cihazı kapatıldıktan sonra yakıt akışını bloke eder. Devir daim pompası soğutma suyunu. Motorun çalıştırılmasından sonra. aracın egzost sisteminden bağımsız olarak açığa iletir. Ayrıca aracın içi de daha hızlı bir şekilde ısıtılır. ortaya çıkan egzost gazlarını. egzost borusu ve susturucudan oluşan bir egzost sistemine sahiptir. bir besleme. Dozaj pompası. Ek su ısıtma cihazları sıcaklık sensörüne sahiptir ve su sıcaklığının denetimi ve ayarı bu sensörle yapılmaktadır.Ek su ısıtmasının.2. ek su kaloriferi kontrol ünitesi tarafından elektrikle çalıştırılır. ek su kaloriferi içindeki su kılıfının içinden ve daha sonra aracın içindeki kalorifer radyatörlerinin içinden pompa valf ünitesine ve tekrar ek su kaloriferine pompalar ve aracın içi ısıtılır. Bu nedenle ek kaloriferin kullanılmasında fayda vardır. Aracın yakıt deposundan ısıtma cihazına yakıt gönderilmesini dozaj pompası üstlenir. Bu sayede dizel motorlar. Ayrı ek su ısıtması uzaktan kumandası ile açılıp kapanması. veri ekranına sahip çok foksiyonlu gösterge üzerinden programlanması. dozaj ve blokaj sistemidir.6’da ek su ısıtma cihazı kesiti görülmektedir. Motor çalışmadığı sırada ek su kaloriferi devreye sokulursa. Soğutma suyu sirkülasyonu. 39 .

bu. yakıcı ağzına hava pompalar. Benzinli ve dizel motorlarda ek ısıtıcı olarak. 2. güneş altına park edildiğinde. Ön ısıtma bujisi ısınmaya başlar ve yanma havası fanı. Araç.6: Ek Su Isıtma Cihazı Kesiti Ek su ısıtması aşağıdaki görevler için kullanılır: Araç iç mekânını ısıtabilmek ve araç camlarının buzlarını çözebilmek için bağımsız kalorifer olarak. dışarıdaki ısı 5 °C 'nin altına düştüğünde otomatik olarak ek ısıtma fonksiyonunu üstleneceğinden. Çalışması Ek su kaloriferinin başlatma aşaması.2.2.4. Yanma için gerekli hava. devir daim 40 . iç bölüm ısısını düşürmek amacıyla bağımsız havalandırma olarak. ön zaman seçimi ya da uzaktan kumanda üzerinden gerçekleşebilir. yalıtımış hava emme borusu üzerinden yakıt evaparatörüne (tül) giden hava kanalı üzerinden emilir ve yanma odasına iletilir. Eğer dizel motorlu araç ek su ısıtmasına sahipse. Ek su ısıtma kontrol ünitesi ısıtma cihazına bütünleşmiş edilmiştir. hemen çalıştırma.Şekil. elektrikli ek hava ısıtmasına gerek duyulmaz.

7’de ek su ısıtma tertibatının çalışması görülmektedir. ek su kaloriferinin kapatılması ya da otomatik ısıtma süresinin dolması ile gerçekleşir. Fotoselli ön ısıtma bujisi yanma odasında yer alır ve çalıştırma aşamasında yakıt hava karışımını ateşler. ısıtmak için gerekli ısıyı alır. yanma odasının kızan duvarlarında gerçekleşir. Orada. Dozaj pompası kapatılır. Yakıt hava karışımının ateşlenmesi. Şekil. soğutma suyu çıkış ağzından muhafazayı terk eder. yanma havası fanı ve devir daim pompası soğutmak için çalışmaya devam eder ve daha sonra otomatik olarak kapatılır. Şekil. yanma sonlandırılır. motorun durdurulması. soğutma suyu giriş ağzından su perdesinin muhafazasına (ısı aktarıcısı) gider. Yakıt enjeksiyonu için ventüri memesi vardır. 41 .2. Yanma sırasında oluşturulan ısı.2. ventüri memesi biçiminde şekillendirilmiş olan seramik bir muhafaza tarafından aktarılır. Yakıt hava karışımının yapılanması yanma odasında gerçekleşir. Ek su kaloriferinin kapanması. su perdelemesinin içinde soğutma suyuna aktarılır. Emilen hava. Soğutma suyu.pompası çalıştırılır.7: Ek Su Isıtma Tertibatının Çalışması Daha sonra kıvılcım borusunda yanma gerçekleşir. Yaklaşık 30 saniye sonra dozaj pompası yakıt gönderir. Bu şekilde yakıt enjeksiyonu emme etkisiyle desteklenir. sıcak aşamada. Soğutma suyu.

8: Ek Su Isıtma Tertibatı Şematik Resmi 2.Şekil.2.3. Arızalı sistem elemanları değiştirilir.4. ölçüm ve teşhis cihazı ile yapılır. Kontrolleri Kontroller. Aşağıdaki sistem elemanları teşhisle denetlenir: Ek su kaloriferi kontrol ünitesi Yanma havası fanı Ön ısıtma bujisi Dozaj pompası Soğutma suyu kapama solenoid valfi Devir daim pompası Ek olarak. besleme voltajı ve veri hattı iletişimi kontrol edilir ve hatalı fonksiyonlar hata hafızasına kaydedilir. 42 .

Çalışma alanının temiz olmasına dikkat ediniz. İlave kalorifer sistemini sökünüz ve devre kontrolünü yapınız. hava dağıtım. iç dolaşım kapakçığı aktüvatörlerinin kontrolünü yapınız. Kalorifer ve havalandırma sisteminin kumanda mekanizmasının kontrolünü yapınız. Kalorifer ve havalandırma sisteminin genel yapısını inceleyiniz. Araç katoloğunu hazırlayınız. Termal sistemli kontrol ediniz. 43 . Kalorifer ve havalandırma sisteminin parçalarını inceleyiniz. Yangın tüpünü hazır bulundurunuz. ve avadanlıkları Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. tıkalı olup olmadığının kontrolünü yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Kalorifer ve havalandırma sisteminin çalışmasını inceleyiniz. Hava karışım. Gerekli takım hazırlayınız. Kalorifer sisteminin radyatörünü sökerek. kalorifer devresini Öneriler Aracı uygun olan bir yere çekiniz. ve düzenli Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız. Kalorifer sisteminin fanını sökünüz ve elektriki devre kontrollerini yapınız. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz.

D) Elektronik olarak yapılır. Yarı otomatik ısıtma ve havalandırma sisteminin kontrolü hangi şekilde yapılır? A) Doğrudan yapılır. Isıtma ve havalandırma sisteminin işlevi aşağıdakilerden hangisidir? A) Kabin içi nemini artırır. D) Kabin içini soğutulmasını sağlar. B) 12 V gerilimle farklı hızlarda çalışır. C) Karbonmonoksit temin eder. 4. C) Kondenseri soğutur. D) Motor radyatörü önünde bulunur.ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 1.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME A. B) Konfor sıcaklığı ve temiz hava sağlar. Isıtma ve havalandırma sistemine temiz hava aşağıdakilerden hangisi ile alınır? A) Dış hava klapesi B) Isı klapesi C) Buğu klapesi D) Alt bölüm klapesi Aşağıdakilerden hangisi dış hava elektrofanının özelliklerindendir? A) Klapeleri çalıştırır. 7. C) Tamamen mekanik kontrollüdür E) Aktüvatör kullanılır. B) Mekanik olarak yapılır. 6. C) Uzaktan kumanda ile yapılır. 3. Sıcak ve soğuk hava karışımını aşağıdakilerden hangisi yapar? A) Elektrofan B) Ön cam klapesi C) Hava miktarı ayar düğmesi D) Karışım klapesi 5. Aşağıdakilerden hangisi klasik ısıtma ve havalandırma sistemi parçalarından değildir? A) Evaparatör B) Kalorifer C) Elektrofan D) Dış hava klapesi Klasik ısıtma ve havalandırma aşağıdakilerden hangisidir? A) Tamamen otomatik kontrollüdür D) Elektronik kontrollüdür. sisteminin yarı otomatik sistemden farkı 2. 44 .

3. 5.) Dozaj pompası..8.) Konumlama motorunun diğer adı akümülatördür. dozaj ve blokaj sistemidir. (…. 8. bir egzost sistemine sahip değildir.) Kalorifer radyatörü çelikten imal edilmiştir. (…. (….. Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. (…. bir besleme. 7.) Yarı otomatik kalorifer sistemi elektronik olarak kontrol edilir.. 9.) Isıtma. 10. (. (…. 10. 45 . havanın kalorifer radyatöründen geçirilip kabinin soğuması ile olur.) Ek ısıtma ile soğuk çalıştırma sonrası araç içinin hızlı ısıtılması sağlanır.) Aktüvatör hava karışım kapakçığı dönme hareketine kumanda eder.. 1..... Araç içinin kısa sürede ısıtılmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? A) Elektrikli ek hava ısıtması B) Soğutma suyu radyatörü C) Sıcaklık sensörü D) Elektrikli cam rezistansı Motor soğutma suyunu ve araç içinin hızlı ısıtılmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? A) Ek su ısıtma tertibatı B) Motor radyatörü C) Konumlama motoru D) Klapeler Ek su kaloriferinin kapanması hangi durumda gerçekleşmez? A) Motorun durdurulması B) Ek su kaloriferinin kapatılması C) Motora gaz verildiğinde D) Otomatik ısıtma süresinin dolması DOĞRU – YANLIŞ SORULARI 9. (…. 2.. (….) İlave kalorifer sisteminde hatalı fonksiyonlar hata hafızasına kaydedilir. Doğru ise (D) yanlış ise (Y) işareti koyunuz.. (….) Ek su ısıtma cihazı. 4. (…....) Klasik ısıtma ve havalandırma klima olmaksızın yapılır. 6..

PERFORMANS TESTİ PERFORMANS TESTİ Yapılacak iş: Isıtma ve havalandırma sisteminin parçalarını tespit etmek. iç dolaşım kapakçığı aktüvatörlerinin kontrolünü yaptınız mı? HAYIR Not: İşlem basamaklarını yaptıktan sonra kontrol listesinde işaretleme yapınız. Cevaplarınızda hayır olan davranışları öğretmeninizin kontrolünde tekrar yapınız. 46 . elektriki devre kontrollerini yaptınız mı? Termal sistemli kalorifer devresini kontrol ettiniz mi? Kalorifer ve havalandırma sisteminin kumanda mekanizmasının kontrolünü yaptınız mı? Hava karışım. hava dağıtım. servis cihaz ve aletleri KONTROL LİSTESİ EVET GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Isıtma ve havalandırma sisteminin çalışmasını incelediniz mi? Sisteminin genel yapısını incelediniz mi? Isıtma ve havalandırma sisteminin parçalarını incelediniz mi? Kalorifer sisteminin radyatörünü sökerek. Cevaplarınızın tamamının evet olması gerekir. bakım ve onarımını yapmak Kullanılacak gereç: Maket kalorifer ve havalandırma tesisatı. tıkalı olup olmadığının kontrolünü yaptınız mı? İlave kalorifer sistemini sökerek devre kontrolünü yaptınız mı? Kalorifer sisteminin fanını sökerek.

bir sonraki modüle geçip 47 . Yanlış işaretlediğiniz sorular için ilgili konuları tekrarlayın.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DEĞERLENDİRME Cevaplarınızın tamamının doğru olması beklenir. Uygulama sonunda yapılan değerlendirme ile geçmeyeceğiniz öğretmeniniz tarafında size bildirilecektir. Modülle kazanacağınız yeterliği ölçen bir ölçme aracı öğretmeniniz tarafından hazırlanarak size uygulanacaktır.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ -1 CEVAP ANAHTARI Çoktan Seçmeli Cevap Anahtarı 1 D 2 B 3 A 4 A 5 D 6 B 7 A 8 B 9 B 10 D 11 B Doğru – Yanlış Cevap Anahtarı 1 D 2 D Y 3 Y 4 D 5 Y 6 D 7 D 8 D 9 Y 10 D 48 .

ÖĞRENME FAALİYETİ -2 CEVAP ANAHTARI Çoktan Seçmeli Cevap Anahtarı 1 B 2 A 3 C 4 D 5 A 6 B 7 D 8 A 9 B 10 C Doğru – Yanlış Cevap Anahtarı 1 D 2 D 3 Y 4 Y 5 D 6 Y 7 D 8 D 9 D 10 Y 49 .

“Motor Tekâmül Kursu” Kurs Notları.gazi. TOFAŞ. Servis Eğitimi. Ankara. Fatih YAMAÇ. AUDİ. Servis Eğitimi. VOLKSWAGEN AG. 2004. 2004. Servis Eğitimi. Servis Kataloğu. 2002. 1997. www.obitet.KAYNAKÇA KAYNAKÇA ATA Yakup.tr7 50 .edu. RENAULT.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful