KPSS KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI Ğİİ İİ EĞİTİM BİLİMLERİ DERS NOTLARI

GELİŞİM PSİKOLOJİSİ • ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME İŞİ • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME • REHBERLİK

Gelişim Psikolojisİ

1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)

Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).

• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.

Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme

2.
3. 4. 5. 6. 7.

A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi

D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.

• • •

Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır

B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme

Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması

Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.

• Olgunlaşma,

kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme

• Hazırbulunuşluk,

3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte

GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem

B)

Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması

I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.

C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların

D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan

gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması

Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme

E)

6.

12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği

Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.

Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü

Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme .oynamaktadır.

Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 18 24 İLKÇOCUKLUK 8. 10. C. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) • Gelişimde kritik dönemler vardır. B. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. konuşmayı da öğrenirler. Olgunlaşma Çevre Kalıtım SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. ile E) Gelişim. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır. kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun.Gelişim Psikolojisİ 7. göğsü yardımıyla topu tutarken. iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır. • Gelişim genelden özele doğrudur. konuşmayı öğrenmesine rağmen. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir.5 yaşındadır. • Gelişim bir bütündür. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır. D. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta. B) Gelişim bir bütündür. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan. Özden 1.tadır? (2003 KPSS-80) A) B) D) E) Olgunlaşma Büyüme Kritik dönem Hazırbulunuşluk BEBEKLİK ERİNLİK Lii 1 I 4 GENÇLİK 1 ÇOCUKLUK ERGENLJK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür. • Gelişim baştan ayağa. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. içten dışa doğrudur. çevre ürünüdür. Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. C) Tarihsel zaman 9. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır.

Bunlar fiziksel gelişim. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7. psiko-sosyal gelişim. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. solunum.(4. ayda) • 4. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. saç. Bedensel Gelişim: Boy. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. bilişsel gelişim. Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma. Bunları kısaca ele alırsak. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar.5. E. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir. sinir sistemi. A. • Doğduğunda boyu 50 cm. Bunlar. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. iskelet sistemleri ile • Duyusal bağımsızhk kazanma • • • • • Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir. Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. duyu organları. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. Bu dönemde. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. aydan itibaren başlar. Kas. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. Fiziksel gelişim. • 5. C. Fetüs: 3. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir.8. D. • Kalp atışı düzenlidir. • Bebek görünümü vardır. Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. • Birçok reflex gelişir. B. . Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. Cinsiyet belirlenebilir. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A. Sindirim. karaciğer. Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. • Endoderm: İç tabakadır. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. Duyu organları. dış deri. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir.

Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. Otozom: vücut kromozomlarıdır. B. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. ZİGOT. EMBRİYO.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir. FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. • DNA. büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. içten dışa doğru gelişir. DÖLÜT. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara. • O. Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. . îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. 1 çifttir. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. Özellikle annesinin sesini iyi tanır. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C.5 yaşlarında tamamlanır.Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. GEN. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. KROMOZOM. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer.

Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. Erkelerde ses tonu. müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek . benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. İlköğretim 1. Kızlarda yağ dokusu. El. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. "Dev adam. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. 11. A) Bireysel farklılığı. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir.Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. doğum öncesi. ayak ve beden gelişir. 13. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. sınıftaki bir öğrenci. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. Kızlar 1112. erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. Bir öğretmen. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir. Bu durumda. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik • D) Özdeşim 12. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. • C) Çocuğa. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16. hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et.Gelişim Psikolojisİ 14. 3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi . Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır.

Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. objelere. işitme. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. Bilişsel gelişim akıl yürütme. baba." şeklinde saymaya başlar. Örnek. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır. tutma. Piaget'e göre gelişim. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır. uyma ve organize etme şeklinde devam eder. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. döndürür. abi. Örgütleme. olaylara göre yeniden biçimlendirme. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Bireylerin dünyayı tanıma. Bilişsel gelişim. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar. düşünme ve dil gelişimi kapsar. çözme. şekillendirme sürecine düzenleme denir.. Böylece onu özümlemeye çalışır. İki aşamalıdır. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. yapılarıdır. uyum sağlama (özümleme. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler. fikir.. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Bireyin çevresindeki problerrileri anlama. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir). Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. Daha sonra görme.. Karşılaşılan yeni obje. . bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. dokuz aylık çocuk ise sallar. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. dünyayla baş etme yolları. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. Biliş. anlama çabası yeni şemalar oluşturma. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. Zihinsel. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. özümleme. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir. Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir.

değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. tümevarım. fikir. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun. > Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur. • Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. (Korunum: objelerin şekli. 3. sprey koltuk altına sıkılır. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. değerlendirme) • İdeal. Bisiklete binme. Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır. Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. İmgesel evre: bilgi. bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. yaşayarak öğrenir. doktorlar vb. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. Dönem kuramcılarından olan piaget. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir. Örnek. 3. top oynama gibi. analiz. • Kolektif monolog.) Örnek. 1. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır. 2. sentez. "2 kere 8 kaç eder?". Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır. 1. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır. hacminin. . Örnek. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak. para deneyi. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir. yaparak. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur. Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır.B\r işlemi tersinden düşünemezler. Bilim adamları. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. düşünceler etkinliklere yansıtılır. konumu değişse de miktarının. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir.

Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. D) "Küplerdeki kil çok" der. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . Buna göre. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. E) "Toptaki kil çok" der. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. Piaget'ye göre. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. onun gözü önünde. bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. Bu durum. kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek.10 Gelişim Psikolojisİ 23. kodlanması. Paraları tanırken. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur.diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa. 21. öğrencilerden. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11. işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der. A) B) C) "İkisinde de aynf'der. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril. İşbirliği.

Çocuğa "keki üçe mi böleyim. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28. Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar. bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir. annesi oyuncağı arkasına sakladığında. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması . Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. çok kek yemek istiyorum" der. beşe mi böleyim?" diye sorar. Ancak dokuz aylık olduğunda.şurken. Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl.Gelişim Psikolojisl 27. ayakkabıları ken. annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında.

32. İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .

okuma sözcük dağarcığını geliştirir. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. Dil. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. 3. öğrenme. TV. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. 1. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. Yanlışlar düzeltilir. Böylece dil gelişmeye devam eder. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. Dil kazanma mekanizması. Biyolojik yaklaşımdır. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. 2. En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. hangi dili öğreneceğini belirler. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. ana babanın model olması. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. algı. • Okul. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir. Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir. kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. Bu onları yalnızlığa iter. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. • Örnek: Anne su 5. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. . Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. bir tür toplumsal semboller bütünü olup.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. akıl yürütme ile ilgilidir. Dil. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. 4.

• Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. A. İyi kötü. • Yabancı araştırmalar. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. Henüz gelişmemiştir. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. bağlaç. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. Bunlar A. Sınıfta 20-24 bin kelime. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. yüklem. 6. Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia . • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır. ilköğretim I. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. C) Kurallart. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. • Davranışın iyi ya da kötü olması. Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir. çevre. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. 5. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur. Üç ana düzeyden oluşur. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. Gerektiğinde değişebilir. Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33.10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. altında yatan nedene bağlıdır. • Dil gelişimi aile. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır.

yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. adalet. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. 5.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. Evre. Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler. sadakat. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. evrensel adalet ilkelerini. 1. 2. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . 3. başkalarını memnun eden. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir. saygı. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. • Bunlar. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. İtaat ve Ceza Yönelimi C. B. insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. • Hak. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir. Çünkü soyut düşünce. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür.

Gelişim Psikolojisİ 15 35. Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. Polisler onu yakalar cezalandırır. Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır. Karısı da onun için böyle yapardı. Evre insanlar onu • • Hans suçludur.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. Evre ve Hans suçsuzdur. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?. İnsan hayatı önemlidir. Geleneksel III. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar. istemektedir. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Evre Hans suçludur. İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz. suçluysa neden suçludur?. Kanunlara aykırı davranmıştır. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. Gelenek Öncesi II. Gelenek ötesi V. Gelenek Öncesi I. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır. Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. her söz şeyden konusu • • 34. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. Evre Hans suçludur." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . Geleneksel IV. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. Karısı için böyle yapmıştır. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar. Toplumdaki ayıplartar. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. Evre Hans suçsuzdur. Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir.

Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı) İD : İlkel benlik olarak bilinir.16 Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. yasaklanmış istek. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. yeteneklerimiz. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. Birey. B. düşünceler burada barınır. • • • Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız. • Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek. psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. değerlerimiz. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır. huyumuz. . biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. Güven. yapısal. Arzu. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. Kişiliğin en ilkel boyutudur. yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. kendini. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. Süper ego ise. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir. toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik. Duygularımız. Bunlar. Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. inançlarımız. Topografik. edimsel. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. klasik. bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. Kişilik. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. duygu. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması) KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. tutumlarımız. model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. dürtü. A. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. duygu. Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır.

Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. Genital uyarımdan haz almaktadır. çoğunlukla doyurulmamış temel . Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası. Erkek çocuğun cinsel organı vücudun en önemli parçasıdır. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı 17 Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Oral.Gelişim Psikolojisİ C. Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. duygularını. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur. fallik. Ağız. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını. kızlarda ise elektra karmaşası denir. anal. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. genital. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. gizil. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. 36. aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir. Çocuk okul çağındadır. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir.

öfke ve kızgınlık. yılgınlık. Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. aşırı bağımlılık. düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. A. görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. Örnek. çevreden kaçma. 2. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz. düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu.18 Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz. Çatışmalar 1. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon.Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur. 3. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz. istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. ÇATIŞMA Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı. YADSIMA (İnkar-Denial) C. Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına . üzüntü ve kaygı veren duygu. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır. bencilce tutumlar. Bunun dışında. B unlar. aşırı duyarlılık. ENGELLENME Savunma mekanizmaları. psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. 2. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme Çatışma. bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. BASTIRMA Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık. Engellenme 2. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar. 1. Birçok özürlerimizi. 1. kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. Örnek. hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri). B. Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler.

bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. Öfke. 7. YER DEĞİŞTİRME (Displacement) Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. ÖZDEŞİM (İdentification) Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması.itmekle kalmayız. onun gibi duyması. Örneğin. yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır. ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir. "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. Yüceltme mekanizmasında. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir. duyduğu kıskançlık ve husumeti. 6. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı. Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. 9.Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk. kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir. . Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation) Kişinin herhangi bir eksikliğini. kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. 10. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi. toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi. 8. aşırı derecede kibar ve nazik. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir. dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. kızarması. içindeki kin. yansıtılıp. Fakir zengin olur. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma). Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir. 4. Burada hem yadsıma (bende kızma yok). kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi. dürtü. Yansıtma mekanizmasında kişi. cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. bağnaz. gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp. toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü. kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. çirkin güzel olur. ÖDÜNLEME (Compensation) 19 Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder. YÜCELTME (Sublimation) Kişi. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. sonra benimsemeye başlar. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi. Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. YANSITMA (Projection) Bazı duygu. eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek. Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5.

Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. aktif hale dönüşür. Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. uykunun düzenliliği. Asal işlev anne memesini arayıp. uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. 6. Daha önceki pasif dönem. ağlayıp. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. tuvaletini yapmayı öğrenir. emmek ve gıda almaktır. seçimler yapıp. Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. yürüme. Isırma ile zevk almaya başlar. tuvalete gitme. çevresini de etkileyebildiğini görür. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında. . çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. 1. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar. Erikson'un basamakları. aşırı koruyucu olunursa öfke. bir sonraki basamağa rahatça geçer. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı . Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. bulmak. çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. Çocuklukta gelişen. Anneye bağımlılık azalır. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. yürüyebilme. temizlik. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. tuvalet kontrolü oluşur. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar.20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. Doğumdan ilk 1. Beslenme. Bu olmaz. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. içekapanıklık (şizoid kişilik). kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar. Bebek anne memesini ısırınca. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. korku duymadan. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse.5 yaş dönemine dek sürer. ümitsizlik şeklinde tavırlar. çocukta özgüven duygusu gelişerek. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. 2. yeterli özgürlük ve desteği verirse. Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. memenin ağzından çekildiğini fark eder. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır.Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. çocuk cezalandırılıp. Bu dönemde umut. yere sağlam basma.

konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. 4. İleri dönemde. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. artık daha bir amaca yönelik. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. el ve vücut becerisi geliştirir. korkutarak öntemeye çalışırsa. daha mantıklı ve uyumludur. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. uyarılma sonucu ayıplanma. Okul çağı dönemidir. Bir şeyier yaparak. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. Bir önceki donemde varolan özerklik. kişisel disiplin özellikleri gelişir. Vücut daha bir gelişmekte. kıskançlık. ufak planlar yapmaya başlar. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. suçluluk duygularına yol açmaktadır. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir.baskın bir süper ego gelişebilir. etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. kendi insiyatifini ortaya koyarak. . uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. cezalandırılma korkusu başlamakta. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. işbirliği yapma. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. inisiyatif kullanmaya başlar. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. Yeni beceriler kazanarak. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken.Bu dönemde çocuk. 3. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. Sorumluluklar üstlenmeye. Çocukta aşırı bir merak. Bu dönemde amaçlı olma. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. yaşıtları ile ilişkileri artarak. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir. 7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. Bir işi planlama. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar. Yaşıtlan ile oynayarak. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. çocuk sınırlarını bilerek. Ancak. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak. Bu değişim ile birlikte.

kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. ilgili ana baba.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. Özdeşim dönemidir. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar. Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. hedeflerini. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. önemli kişilere benzemeye. çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar. alışkanlıklarda olanları kabul etmeme. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. öğretmen. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. Daha önceki inanç. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. sabırlı. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. ayrılıklar ile kendini gösterir. Bu gruplarda suç işleme. patron. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar.) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. Çocuğa ayrım uygulanması. Çevrelerince nasıl görülüp. sosya!. mesleki vb. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. Eğer büyüyen çocuk hayatını. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. kimük geliştirmesine neden olan etmenler: Düşünce sistemindeki değişiklikler Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler Meslek seçimi Ana baba tutumları Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin • • • • • 6. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. Bu dönemde zihinsel. Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. yanlış kişileri örnek alabilirler. Kişide cinsel. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. onların tarzlarını edinmeye başlarlar. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. düşüncede. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler. Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar.

Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. Bu kişiler evlenip. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır. gençlere karşı olumsuz. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır. korku. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. insanları bu alana sokmamak. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. Hayata keşke tekrar başlayıp. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. pişmanlık duyguları taşımaz. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. kendisi ile barışıktır. kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. kuşku. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı.. nefret ve ölüm korkusu içindedir. Bu içe kapanma. bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. 7. Yakın ilişki kurmamak. sabırlı. Aynı zamanda ev dışında olup. Hastalık hastalığı. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir.Birlikteliğin kurulup. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. Birey. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. Ümitsizlik. Artık geçmişe tekrar dönmek. gerçek bir dostluk değildir. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. daha küçükleri. . Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. üstün. eleştirel bakış açısına neden olabilir.. Ölüm korkusu belirgindir. huzur içindedir. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. 8. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. çalışkan. sürdürülebilmesi. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. Bu durumda. risk alamama. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır. gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. Bu döneme dek kişi ruhsal. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. Bu dönemde üretkenlik. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. kaynaşmaya başlar. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. depresyon. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır. Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır. hayata olumsuz bakışlar gibi.

43. Anne ve babası.biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. Bunu da yapabilirsin" demiştir. öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma .bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38. kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer.fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında. "Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum. sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir. Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre. ergenlik 42. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. Bir öğretmen. Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre. aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip. Erikson'un gelişim kuramına göre. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde. annesi gıda mühendisidir. Melis'in bu kararını onaylamaz. ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. Matematik işlemlerinde çok başarılısın. Aile içi eğitim. Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar. Melis'in babası doktor.sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller . 37.24 Gelişim Psikolojisl 41.

kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. Çok faktörlü zeka testleri. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir. soyut ve simgesel düşünme.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. benzetme.Zeka Engelliler 2. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. ritimler üretme becerisidir.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. düşünce ve davranışlarını anlama. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. 1. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. Resimler. mecazi anlatım.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi. 1. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. şekiller ve çizgilerle düşünme. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir. imgeler. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. mizah. Bacanlı (2000). Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. 44.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. problem çözme. Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. mantıksal ilişkiler kurma. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. hikaye anlatma. insanların duygu. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir. hipotezler üretme. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. 3. Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir. şiir okuma. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. sayılar. sözel ve sözsüz iletişim kurma. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. dildeki kompleks anlamları değerlendirme.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. notalar. Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır. sonuç çıkarma. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. gramer bilgisi. ritimlerle düşünme. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. 2. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur. hesaplama. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. eleştirel düşünme. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma.

Empati yayınevi. 5. Remzi Kitabevi. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır.). Nobe! Yayın Dağıtım. T. En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. Genel Psikoloji. Öğretmen Adayları için KPSS. Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. 9. duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. M. Pegem A yayıncılık. Hakan.). 10. 1998 Yeşüyaprak. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. 2002 Baymur. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4. 2. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. Davranış Bilimlerine Giriş. 11. İstanbul. esnek ve saydam olabilmesidir. Eğitim Psikolojisi. T. kendi kendini güdülemesi. Nobel Yayın Dağıtım. Eskişehir. Ankara. llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. isteklerini erteleyebilmesi. 3. (Ed. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi. No: 1027. . H. 1994 Erden. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. Ankara. Enver (Ed. Gelişim ve Öğrenme. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. Z. 2004 Öğreti. Akman. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma.C. (Ed). 1987 Kaya. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir. Ziya. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. 5. Bireyin. Ankara. 3. 2000 Bacanlı. Y. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir.C. Yargı Yayınevi. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Ankara. duygusal tepki derecesini. Ş. 2004 Selçuk. 6. C. kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. (Ed. Özkatp.26 Gelişim Psikolojisİ 4. H. F. A. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler. Istanbul. ifade edebilme. Anadolu Üniversitesi Yayınları. (Ed. Ankara. Gelişim ve Öğrenme. 1995 Senemoğlu. Eğitim Psikolojisi. 2. Oktaylar. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. Tan. Binnur. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler. sevecen bir tavırla yaklaşması. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. düşünme sürecini tanıma. Arkadaş Yayınevi. 1. Ankara. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır.).

• • . içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. Kopya çekme. içgüdüsel davranış vardır. tutum kazanmak. Örnek. kişilik özellikleri kazanmak vb. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. Öğrenilmiş davranışlardır. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. ilaç. hepsi öğrenme ile kazanılır. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. mutlu olmayı öğrenir. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir. Kuşların göç etmesi. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. Eğitim öğrenmeyi kapsar. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. Reflex'in üç özelliği vardır. • A. İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Reflex: Doğuştan getirilen. göz kırpma. Örnek. Belli bir uyarıcının bulunması. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur. Basit bir tepki olması. İçgüdünün 4 özelliği vardır. arıların ba! yapması. içgüdü karmaşık bir davranıştır. İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. • B. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. Öğrenmenin olabilmesi için. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. Örnek. başka türlerde olmamalıdır. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar. Reflexler ertelenebilir. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. yutma. Belli bir dilin öğrenilmesi. Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. İnsanlarda içgüdü yoktur. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. • • • Doğuştan getirilmesi. emme. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. Doğuştan gelmelidir. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. Eğitim. nefes alma. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. EğitimÖğrenme iüşkisi.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır.

B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49. öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder.III C) II. güdü. açık ya da gizli olabilir. 47. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir. • öğrenme. 48. öğrenme. Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta. Öğrenme ile performans arasındaki farklar.p.I B) IV. Aşağıdakilerden hangisi. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri. öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. fakat bunu başaramamaktadır. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip .Hpsipn 46. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45. Performans organizmanın ne yaptığını. Tepkiler basit ya da karmaşık.28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr.

E) öğretim materyali .

Güdü. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. hırs vb. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. Güdü. olabilir. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. . Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. pekiştirme için de gereklidir. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. bir şey yok. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. 2. Benlik kavramı. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir. ihtiyaç. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. 3. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. istek. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. Güdü. 1. Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar. güdü. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. davranış değişikliğini de denetler.öğrenme Psikolojisl 50. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir. Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Örneğin. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar.

beklentilerine uygun olmalıdır. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. birincil-ikincil. Sistematik çalışmadır. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. yetenek. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. ilgi. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. . Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. güven. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. Öğrenme zayıf olmaktadır. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. Dinlemede öğrenci pasiftir. Güdülerin içsel-dışsal. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. tutum. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. C. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. s Eski Yaşantılar B. Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir. Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir. Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır.

Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. kahvaltı. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. Kavramlar gruplara. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. veriniz. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. karvb. bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz. çay. yumurta. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. 2000) Mineraller 54. beyaz. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. Aşağıdakilerden hangisi. Süt. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. (Bacanlı. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır.Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52. inek. evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. pamuk.

diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir. bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) 60. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. yeteneğinden daha fazladır. Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice. Aşağıdakilerden hangisi. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür. ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır. sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57. Aşağıdakilerden hangisi. halde. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı . Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin. "Bireyin. bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 58. Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. öğrenme Psikolojisl 59. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir. .bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. 61. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin.32 56.

DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır. sistematik duyarsızlaştırma. B. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. Bu amaçla karşıt koşullama. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. İnsan davranışını tamamen reflexler. 33 4. 13. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür. Pavlov. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. 7. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. Köhler. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. Klasik. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar. sonuç odaklıdırlar. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir.Guthrie) 3. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır. Bağ kuramı (Thorndike) 4. Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. 8. 1. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. 11. Duygu. Öğrenmeyi gözlenebilen. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir. 12. Geştalt kuram (VVertheimer. D. Kurucusu VVatson'dur. Karakutuya değil. Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. 10. bilimsel bir yaklaşımdır. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. E. Kofka) 2. İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler.Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. Bitişik kuramlar (Vvatson. 1. 6. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. 5. 9. C. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. 2. İçsel yaşantıları reddeder. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. düşünce. işaret öğrenme (Tolman) 2. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. Benlik Kuramı (Rogers) 3.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. 1. 1. Thomdike. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. araştırmalarla insan . Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. Iki temel öğesi vardır. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . A. Ilk anahtar sözcük davranıştır. yeniden koşullama. 1.

başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. şok. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. içecek. 3-5 sn. iğnenin acısı vb. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir.Öğrenme Psikolojisl 62. Zil. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". ışık. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. iğne resmi. Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir. Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. limon resmi vb. acı. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. . Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. Örnek: Etyenirse saly6a akar. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. Örnek. Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır. Yiyecek. limon suyu. Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme.

Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır. bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır. pasiflik. Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir. Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. koşullu uyarıcı olan ses. Derece şartl + ı uyancıdır. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir. elektrik şoku verildiğinde köpek. Kutunun önünde bir bölme olup. dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. zıplamak. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. Sönmenin gerçekleşmesi için. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. a.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Örnek: (Selçuk. Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Pavlov' un deneyinde. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır. Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. Koşullu uyarıcının. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. Bu olaya gölgeleme denir. korku. 1. 2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur.Zil (Burada zıl. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır.Işık cSalya (Burada ışık II.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. Belirtileri. Bunlardan korku şartlanması klasik. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur. Bazı öğrencilerin . Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir.

Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk.öğrenme Psikolojisl okula. bir süre sonucudur. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. oyuncak yerine. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. Öğretmenin Anne-babaya. okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır. 36 64. Sınav korkusunun. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. kaygısının azaltılması. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. 65. Bir öğrencinin. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir. örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte.

Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . Koşulsuz uyarıcı II. Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile B) Kavrayarak öğrenme 68. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66.öğrenme Psikolojisl 37 70. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72. Koşullu uyarıcı III. bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte. Bir sure sonra bebek. Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. "Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) C) D) E) Edimsel koşullanma Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. Bir süre sonra. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır.

B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. Ancak. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. ıslık sesi koşullu tepkidir. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar. daha sonraki zayıf not almaz. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda.öğrenme Psikolojisl 73. Ali'nin. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma A) Duyarsızlaşma B) C) D) E) Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 75. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir. nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. B) Unutma C) Islık sesi koşullu uyarıcı. . Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken. yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) 77. bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. ablasının artık durumdan sıkılıp. tepki koşullu tepkidir. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak. .

saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84.Öğrenme Psikolojisl 79. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı. Ash'nın davranışında görülen bu değişme. B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için. akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. Gül. 81. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır. Ancak. işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza . bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. Aşağıdaki durumların hangisinde. Tepkisel koşullama ilkelerine göre. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80.

Daha sonra. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir. Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma .83. Denize düşen yılana sarılır. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi. Fazla naz âşık usandırır. Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir.: . Ancak. Bir köpek.

• Koşullanmada pekiştirmeyi. Guthrie. ressam haline getirile bilir. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. filmi izlettirilmiştir. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. Tekrar. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. suçlu. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. Yaptığımız şeyi öğreniriz. öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez.GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir. Yani insan. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. öğrenmeyi açıklamıştır. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir. Ceza bitişikle ilgilidir. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir. Genelleme. • Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. pekiştirme ve etki yasasını reddeder. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. tekrarlar beceriyi geliştirir. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. 2. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci. VVatson. tv. elektrik çarpması vb. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. Korku öğrenilmişse. boğulma tehlikesi. korkmama da öğrenilir. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. Bebekler koşullanma yoluyla. örnek. İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. Burada yapılan işlem genellemedir. VVatson. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. müzisyen. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır." Anlayışını getirmiştir. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. Bitişikliği. Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. 1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki.

Bıktırma yönteminde (doyurma. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları. Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar.Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir." Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir. Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. Bu kez davranış düzelir. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir. İkisi birlikte sunulduğunda. anneye karşı duyulan güven. • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. atın üstüne eğer yerleştirilir. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder . Örnek. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. • Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. Aynı zamanda alıştırma önemlidir. İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. Örneğin . Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. eğlenceli okul öyküleri anlatılır. • Atı eğere alıştırmak için. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir. • • . Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. 2. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. kediye karşı da oluşacak. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. 3.

kalem tutmaya hazır. yanılma öğrenmesidir. Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. öğrenme durumunda olan organizma. büyük atlamalardan çok. çalışacaktır. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. En sigaraları koyarak. gitmiştir. haz duyar. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. Problem çözme süresi. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 . İnsan ya da hayvan olsun. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır. Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. Thorndike çağrışımı. Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur.öğrenme Psikolojisl 86. Thomdike. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. başarmıştır. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. Çocuk. Kafesin içindeki her şeye artmaktadır. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. bazıları yaratır. Haz ile sonuçlanan. Thorndike. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. düzgün ulaşma.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir.Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır.Çocuk. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. götürmeyen başarısız tepkileri eler. kafesten kaçma. aym zamanda 3. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. çocukta kızgınlık yapar. etkinlik göstermeye hazır ise. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. yavaş yavaş oluşur. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. Kediyi bir kanunu" dur. Çocuk. Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. bireyde kızgınlık yaratır.

İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. ■ Thorndike'in etki kanunu. 87. yani davranışın. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) bu durumu en iyi A) Anlamlı öğrenme B) Sosyal öğrenme C) Kavrayarak öğrenme D) Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme E) Uyarıcı-tepki zincirleme . Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. öğrenci etkin olmalı. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Buna kullanma yasası denir. Kolaydan zora doğru olmalıdır. Bu durumda. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. yapmayarak unuturuz. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. transfer o kadar yüksek olur. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. Öğretme. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. öğrenme adım adım sağlanmahdır. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir. 3.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. tekrar etmediğimizde unuturuz. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir. Diğer bir deyîşle. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir. Çünkü ceza. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. diğer önemsiz ayrıntıları eler. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir.öğrenme ortamında öğretmen değil. Öğrenci. Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. öğretme-öğrenme sürecinde.

Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. yere yatıp tepinme. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma . gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra. küsme. fakat başarılı olamaz. öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde.44 89. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. Mobilyaların yerini değiştirme. sorulara yanıt vermeme. Elifin. Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur. Sonunda Elif. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür. dolaptan oyuncak almanın. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir.

fare manivelaya tesadüfen basar. Sonra verilir. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa. (ses. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. okumak. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. sana çok yakışmış" derse. olumlu. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır. ardından pekiştireç alır. ayırdetme ve sönme vardır. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. Örnek. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. yazmak. Tenis oynamayı öğrenme. Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. 92. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. problem çözmek. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. o kazağı giyme davranışınız devam eder. Skinner. Her ikisinde de genelleme. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır. o kazağı artık giymek istemezsiniz. fizyolojik değildir. Uyarıcı bellidir. Bunu yerine. Kafesteki her şey olabilir. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. Bunlar tepkiden farklıdır. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. işe gitmek. Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir.Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır. Dil öğrenme. konuşmak. problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel. Bunun sonucunda pekiştireç alır. Uyarıcı belli değildir. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar. Fizyolojiktir. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi . Ders çalışmak. birçok sosyal davranışlar. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar.

Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar.46 93. Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. aferin vb. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. ilk başiarda. aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Birincil olumlu pekiştireçler b. . 1. Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. Yemek. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir. Aşağıdakilerden hangisi. su. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. Birincil olumsuz pekiştireçler b. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. konuşma davranışında bir artma olur. koşullanma ilkeleri çerçevesinde. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. Olumlu Pekiştireçler a.

Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .

.

yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101. 99. erkenden bitiren öğrencinin. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. nen anış ldüğünde hemen ştirmek. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek. Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. Ceza ğinde. koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı. bu emi atlatmasını rla beklemek. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. nmeyen anışı mezlikten gelip. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise.

Türkçe dersinde. Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r.Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal .b den hangisi 102. Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen. öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek . aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100.

Tuba sevmez küsme okulu 107. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken. eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür.Öğrenme Psikolojisİ 104. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir. İngilizce öğretmenine.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir. 49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde. Bir öğretmen kendisi ders anlatırken. Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. derse katılmadığı. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. Tuba'nın öğretmeni küsüp. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. konuşmadığı. öğrencilerin.

Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. Bilgen'in. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir. B) öğrencilere.öğrenme Psikolojisl 109. ancak dört davranışını artırmak için. gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir. konuşma eğilimini pekiştirmek 50 D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konularda konuşması için güdülemek E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. öğretmenin izleyeceği. E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112. Bilgen. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. olduğu anlatılmamaktadır. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111. pekiştiren verilmektedir. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. onların.

Davranış yavaş kayboîur. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. sabit oranlı pekiştirmedir. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. Okulda öğretmenin. Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. Çabuk kaybolur. yıldız. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür.öğrenme Psikolojisİ 114. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. Simgesel ödülle pekiştirme. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. sınavlardan önce çalışıp. Yavaş kaybolur. Simgesel ödülle pekiştirme. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. ceza ise azaltır. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır. çok yavaş yerleşir. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. öğrenciyle birlikte de . Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. para vb. çok yavaş yerleşir. Memur maaşları. puan. "Şu kadar yazı yazarsanız. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. sebze yemeğini sevmeyen. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. Örneğin. sonra çalışmamaları verilebilir.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir. Çok yavaş kaybolur. Davranış çok yavaş kaybolur. Davranış çabuk yerleşir. SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Kumar alışkanlığı buna örnektir. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır. oyuncak. günlük yövmiyeler. simgesel ödüller verilir. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. bir program çerçevesinde düzenlenir.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. Ççocuğa şeker. yavaş yerleşir. oyuncak. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların. değişken oranlı pekiştirmedir. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. tatlı yiyebilirsin" denebilir. ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. yavaş yerleşir.

Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. Pekiştireçlerin bedeli. boncuk verme. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. çocukla birlikte belirlenmelidir. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. aşarılı bir öğrenci olması. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. Biçimlendirmenin temeli. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir. İlköğretim 1. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi. Simgesel ödül. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. çocuk için çekiciliğine göre. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir. Batıl davranış. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. Biçimlendirme. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. olabilir.

edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan. yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile. Anne. Aşağıdakilerden hangisi. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması . Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen.Şekil verme ya da biçimlendirme. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla. buna karşılık antrenman. eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini. Bir öğretmenin. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122.öğrenme Psikolojisİ 118. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121. edimsel koşullanmaya göre. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119.

s) ona göre dışsal Ona göre davranış. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. Tolman'a göre davranış amaçlıdır. örneğin. 125. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir. en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. İşe arabayla gitme. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. s Bütüncü davranış 2. basit bir U-T değil. Bu noktada Guthrie ile aynı. (Afehn. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını. . Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. öğretim bireyselleştirilmelidir. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. 124. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. taksi. Özetle Davranışlar. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir. Tolmana göre öğrenme. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. 4.54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. çok güze! olmuş v. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. ilk başlarda. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir. 6. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık. Bu nedenle planlama önemlidir. Thorndike. çevreyi keşfetme sürecidir. okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. yemek pişirme. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. Skinner'e göre güdeieme önemlidir. çamaşır yıkama. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. amaca yöneliktir. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Davranışı küçük parçalara. 3."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir.

Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. Davranış amaca yöneliktir. Örnek. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir. İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. bütüncüldür. I. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. Gizli. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir. Kendi içinde ikiye ayrıhr. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. Uyarıcı. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır. maymun deneyi. Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. Ona göre her davranışın bir amacı vardır. Böylece amaca ulaştırır. Bunun için ödül gerekli değildir. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. Amaca yönelik I. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. planlıdır. 126. Organizma bilgiyi. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir. Kapı zili. ekmek almak. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. Tepki ve II. Gece saat 12. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. a. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. Örnek. su içmek.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. Örnek. zile basma. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. ticaret yapmak. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. Böylece amaca ulaşılır. 1. zil sesi. işe gitmek. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. niyetli ve planlı olarak katılır. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir.

halk oyunları. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. eğlence vb. giyim. Bandura. Yemek yeme. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. Bebekler konuşmayı. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. Bandura'ya göre davranış bilişsel. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. Cinsiyet rolleri. duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler. moda. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. taklit. köpek ve salıncaktan korkabilir. Çocuklar. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz. parmak kaldırarak söz isteme. bireyin fiziksel gücü ve imkanları. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. 2. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz. Yemek. Kişi. Davranış belleğe görsel.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için.. Bandura'ya göre model alınan. Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. Sosyologlar. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. 4. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. Insanlarm. 3. insanlardaki taklit etme güdüsüdür. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. Gençler. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. birçok karmaşık davranışı. eğlence. oyun oynama gibi. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. Örneğin yemek yeme. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. Giyimde.. örneğin. . Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir.

Yeni bilişse! (problem çözme. Sınıf disiplinini sağlamada. kaçınılan davranışlar 57 127. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan. . Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. 1. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması. Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. Çevrenin Yeni değerler. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. Öğretmenin bu tutumu.. sözel ikna. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. Örnek. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) Modelden öğrenme B) Kavrayarak öğrenme C) Edimsel (operant) koşullanma D) Örtük öğrenme E) Klasik (tepkisei) koşullanma 3. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin. 4. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir. psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma. Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. dolaylı yaşantı. diğerlerini görmezlikten gelme 129.. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. kaygı gibi duygular geliştirebilir. Trafik kazası. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin.

Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç. A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır. İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. Klasik koşullanma C. Bilgiyi işleme kuramı . evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz. gitar dersi almaya başlar. Bilişsel öğrenme D. sigaraya başlamaktan vazgeçer. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir." önerisinde bulunmuştur. onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133. kendisi de sıraya girer. 131. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A.58 öğrenme Psikolojisl 130. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. Sosyal öğrenme kuramı E. Edimsel koşullanma B. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın.

Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir. yakınlık. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. 3. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. bilişsel kuramcılar. bütünlük içinde algılar. Örneğin bir elemanın rengi. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. uyarıcıları seçerek. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. benzerlik. basitlik'tir. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. Gestalt kuramcılara göre algı.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. tamamlama. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. Yalnızca öğrenme vardır. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. 1. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir. Bilişsel Süreçler. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. şekil-zemin. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. Davranışçı kuramlar. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. 2. Öğrenme ile ilgili görüşleri. 3. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. 2. bir örgütlemedir. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. 8. 9. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. 4. zihinsel 5. zihinsel yapıdaki değişmedir. . Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. Davranışçılar. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. kokusu tadı ve şekli algılanır. Pragnanz yasası. 7. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. 6. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. dikkatini kontrol ederek. Koffka. algılama. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır.

.. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır.. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin.. aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır. eğilimindedir. doku. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır.. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. Dikkat ettiğimiz uyarandır. Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni. 5. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır. düzgün olan iyi bir biçime. Tamamlama Yasası Organizma. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir. Bu yasa. sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir. 3. 5. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. 4. algılanmasına'algısal değişmezlik denir. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. 4. 2.. 3... şekilleri. 1. OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır. düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır. algılamanın simetrik. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz. • Basit parçalar daha kolay algılanır. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. Organizmanın iyi biçim. Benzerlik Yasası Şekil. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. birey basit. örnek:. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. Örnek:. tamamlanmamış etkinlikleri. Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte. 6. düzenli. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır. Müzikteki ritm algılaması. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. renk.. şekile. Örnek: olarak algılanır...öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1. okul-öğrenci vb. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 2. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir.. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır. Okyanus-gemi.. . öğretmenin sesi şekildir. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke.

Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. Böyle bir öğrenme katıdır. ve uzun süre hatırlanır. Öğrenci. kuralları. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. 134. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır. Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. ilkeleri öğrenmelidir. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir. Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar. Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. yalınlık devamlılık. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk. 61 geliştirtmelidir. şekil zemin ilişkileri önemlidir. kolayca unutulur. olguları. gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. "Kavrama. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. kolayca genellenebilir. Kısaca. b. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. Bu nedenle algıda basitlik." görüşünü. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme B) Tümdengelim yoluyla C) D) E) 136. Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. URETICI DUŞUNME VVertheimer. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. orjinaldir. Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. bunların nastl. Çözüm birey tarafından bulunur. olayları anlamadan ezberler. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. içgörüseldir. 135. bezerlik. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. c. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) Tümevarım yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın.

Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. tat vb. öğrenme işine etkin olarak katılması. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. Süre 0. Uzun süreli bellek. Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. A. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. yüzyıl başında. sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. Birey öğrenme sürecinde aktiftir. Işığın parlaklığı. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. 5 duyu ile algılama durumudur. diğeri yanıtlayamıyor. ses. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. duyusal kayıttan kaybolur. önceki bilgilerle karşılaştinlması. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler. vurmayı hemen duyumsanz. Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor. örneğin. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. örgütleme. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. yeni bilgilerin oluşturulması. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. Örneğin. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Bunlar. 2. B. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. Kısa süreli bellek. 3. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. XX.5 /4 sn. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır. . Almanya'da bir grup bilim adamı. Sesi duyar.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. hem de kapasitesi sınırlıdır. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. 1. Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. daha sonra Piaget. Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür. bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. Duyusal kayıt. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme). Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz .

Örneğin. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. Bu nedenle. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. uzun süreli belleği. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. sesler. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. birey bir kuş ile karşılaştığında. 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. problem çözmek için stratejiler. Bu konudaki problem. 2. özetle. problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. Bireye gerekli değilse unutulur. (1) gruplama. yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. olaylar. özerk. kavramlar. özel bir günde giydiğimiz giysi. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır . biraz zaman ve güç gerekir. Belirli birzaman. Kısaca. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. . daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. Kapasitesi sınırsızdır. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir. örnek. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. Görsel imgeler. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. Tekrar edilerek. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. Olgu hafızası olarak da bilinir. Uzun süreli bellek. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi. tatlar. çünkü. yemekte yediklerimiz. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. duygular. b. yer ve olaylarla ilgilidir. c. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. 1. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi. Matematikte temel işlemler. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. Uzun süreli belleğin kurallar. tutarlı. Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. a. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. Örneğin. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. Düzenlenmiş bilgiler. sözcük dağarcığı. Ancak. yaptığımız gezi anısal beilektedir. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi.Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. Kısa süreli belleğe bilgi. Kısa süreli belleğe gelen bilgi.tanımlama aynı anda gelir. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir.bazı kestirimlere göre. istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . genellemeler. dili anlamaya yarayan kurallar. (2) zihinsel tekrar gerekir. kokular. kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . güç harcamadan. anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . örneğin. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. Otomatiklikle bireyler hızlı. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. Genellikle her ikisi aynı anda olur. ancak bilgi. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. şakalar. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. 2.

Örneğin. birbirine bağlı düşünceler. sesli ve zihinde yapılır. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır. kendiliğinden aynmına varır. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". İşlemsel bellek girer. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil. a. a. bireyin öznel bilgileri. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. Sürekli tekrar b. kavramlar. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. geçmiş yaşantılan. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. yoğun. Başka bir söylemle.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. örneğin. Bir başka söylemle. gerçeğin aynısı değildir. Örnek. Bireyler. Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. ilişkiler setidir. Tekrar. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. önerme. Şöyle ki. herhangi bir değişikliğin farkına varmak. dikkat. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. Başka bir söylemle.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. 3. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup. Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak. . Tekrar iki biçimde. Şema birbirine bağlı düşünceler. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. ilişkiler ve işlemler setidir. Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. etkin olmalıdır. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir. Büyük. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. Başka bir söylemle. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler. örneğin. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. Etkili öğrenme. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. Gruplama ile olanaklıdır.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. Seçici dikkat.

Anlamlılık. Bilgiyi işleme kuramına göre. İmajlar kullanmak. Etkinlik. ilişkiler kurmakla gerçekleşir. bilişsel resimler içine kodlanır. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. Eklemleme. Örgütleme.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. 4. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. 2. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi. bilgi tek ya da yenidir. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. A. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. 3. Bellek destekleyici sınıflandırılır. Örgütleme. Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. böylece eklemleme yapılamayabilir. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. Örneğin. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir. Birey. B. metni kendi cümleleriyle yorumlama. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. Örgütleme. Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. 2. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi. uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. özet çıkarma. Bellek destekleyici ipuçları. Eklemleme. 3. Kodlama. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. Sözel sembollerdir. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. Bellek destekleyici ipuçları. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. ipuçları iki biçimde 1. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi.Etkinlik. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. . bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. Örnek. kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. 4. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. Örnek. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar.

ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler. Yerleşim. Doğru kodlanmış bilgiler. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. Penisilin. Norveç. Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma. bir-kir. Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. Niyagara.Beni silin. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. örnek. . Freud. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. örnek.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir.Ne yaygara. üç-uç Anahtar sözcük. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. çok sayıda ilişki kurulması. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır. iki-içi. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen. A. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. anımsama daha kolay olmaktadır. Alışkanlık çatışması da denir. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır. Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir. Danimarka. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. zincirleme.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. Örneğin. Geri getirme uzun süreli bellekten. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. Şöyle ki. Örnek. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Yani ileriye dönüktür. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. sık sık unutturmasıdır. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. • Zincirleme. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. acı yaşantıların az hatırlandığı. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir. askı sözcük. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir. Örnek. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir.

eklemleme. Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. düzenleme gibi. Yavuz. İki işlevi vardır. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. 139. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. 2. Bir öğrenci. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir.Öğrenme Psikolojisİ 137. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. düşünme biçiminin farkındadır. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. Koşullu bilginin uygulanmasıdır. onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme . Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. Yürütücü biliş. şematize etme. Bu durum. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır. Örneğin. sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. Özetleme. Yürütücü biliş. . matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. 1. Yürütücü bilişli bir öğrenci. Güdüsel süreçlerle ilgilidir. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. 140. a.

bireyin bilgiyi toplama. duyusal kayıt. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. anlık bellek olarak da isimlendirilir. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. çalışan bellek olarak da adlandırılır. 3. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. Kısa süreli bellek. Algı görelidir. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir.öğrenmenın 68 izler. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. 5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Bu nedenle duyusal kayıt. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. 1. öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2. 3 4. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir. 2. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır. örgütleme. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. 4. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. bilgiyi kodlama. algı ve dikkat. Özet Bilgiyi işleme kuramı. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda. 5. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir. Uzun süreli bellek. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. objelerin büyüklüğü. Buna algıda seçicilik denir. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. yaklaşık bir saniye içinde silinir. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. modeli. Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. Tüm duyu organlarının. Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. Yürütücü biliş yetenekleri. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. kısa ve uzun süreli belleklerdir. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. örgütleme. Ancak. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. onları örgütlerler. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. depolama ve hatırlamadır. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. Tanıma. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. . insanlar. Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. Düzenleyici tekrarda ise. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. renkler. Sesler. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. Birey çevresindeki obje.

Anısal bellek ise. Bir lise öğrencisi. Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır. Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . sınıfında görev yapan bir öğretmen. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. Aşağıdakilerden hangisi. İlköğretimin 4. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre.

örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. c. Problem. f. . Basit olguları öğrenme. tanımı. İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. a. Örnek. trafik. Aşağıdakilerden hangisi. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler. zihinsel olarak problemi çözer. örnekleri. kavram öğrenme. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. sözel bilgiler. Basitten karmaşığa. ırmak şehir isimleridir.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir. 2. Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. Anlamlı bilgilerin olmadığı. gün. Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. kritik özellikleri b. bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. böcek. hayvan. Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. 1. bilinenden bilinmeyene. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. bitki. e. ilke öğrenme. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. Sözel Zincirleri Öğrenme. çarpım tablosu vb. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. Kavram analizi yapmak: Adı. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. sahip olduğu bilişsel yapılar. a. 4. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. c. birdenbire. Gestalt) Birey. Bilşsel öğrenme ürünleri. bireyin karşılaştığı güçlüktür. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. Diğerleri söner. okul vb. örnek olmayanları. Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. d. 3. Haftanın günleri. dağ. Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. b.

Sol beyin parça bilgileri. Sözcükler. şekiller. uzaysal. 5. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir. hatırlama. Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. 4. 4. hayal kurma. konuşma. 2. . 10. heyecan. ardışıklık. düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür. 1. Korteks (Beyin kabuğu. Oksipital lob merkezidir. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. üsteleme. soluk alma. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. Duyuları birleştirip. Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. bütünü görme. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar. 3. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . Ritm. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür. Nasıl ki yürüme. öğrenme. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. 3. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. mantık . Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. bilinçli davranışlar. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. bilincin. görüntüler. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. 8. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. (Örgütleme. Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. üç boyutlu düşünme. öğrenme. Algılama. Bunlar. b. algısal . Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. a. sentez. yazma. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. matematik. algının. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. bütünleştirme görevini üstlenir. sözel. düşünme. müzik. tehditle kilitlenir 12. 11. matematiksel. Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. 9. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir.Dikkat etkilidir. analiz. 7. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. sayılar. Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. İşitmeyi sağlar. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. dikkat çekici. 1. Konuşma merkezidir. sağ beyin bütün bilgileri organize eder. renkler. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. iradenin merkezidir. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. 2. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb.

insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. Öğrenciyi merkeze alan. a. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. örneğin. onu kendisi yapan şeydir. ideal benliktir. empati. onun gelişimini öne alan. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. değerleri. "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. kararlılık gibi kavramlardır. Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir. düşünceleri yaygınlaşmıştır. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. ilişkinin şimdi ve buradalığı. saydamlık. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. Benlik. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. saygı. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. bireye nasıl göründüğüdür. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. 1. empati ve dürüstlük olmalıdır. . güç olarak ortaya çıkmıştır. dürüstlük. *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. kötü sözler söylenilmemelidir. hoşgörülü. koşulsuz kabul. Amaç. c. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. öğrenciye saygı gösteren.b. İnsancıl kuramlar. Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı. kişiliği. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. Değerlendirme çok önemlidir. saydamlık. benlik. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. tutarlılık. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. Rogers'ın önemli kavramları. Olumlu bir potansiyele sahiptir. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. 2. göz önünde bulundurularak. Rogers. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. danışanın farkındalılığını artırmaktır. empati. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). güdü.b. yaşam felsefesi v. saygı. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. fenomenoloji (içe bakış). Özben bireyin gerçek benliğidir. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur. Maslow. Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. bireyselliğe. "yansıtmacı". İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana.öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. insan olmanın değerine. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar.)b. kendini gerçekleştirme. Akıl verme yoktur. Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır.

Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. Açık ve içten iletişim kurulur. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. rol oynamaya yer verilir. Grup etkinliklerine. bilgilerden daha çok önem verilir. 3. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. 5. sürdürmek. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. Açık ve içten iletişim önemli değildir.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. Tam işlevli kişi anlamına gelir. Öğretmen kolaylaştırıcıdır. 3. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. Her düşünceye saygı göstermek esastır. 2. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. Birlikte çalışmanın esası. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. Bireysel sorumluluğa önem verilir. 2. • • • • 4. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Düşünce ve duygulara. 8. 9. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. . Okul. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. • 7. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. dürüst kişiler arası iletişim. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. 6. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. Yüz yüze bir yöntemdir. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. oyunlara. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. Değer ve ilgiler belirlenir. d-öğrenciye saygı göstermek esastır. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. geliştirmek. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder.

Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. örnek. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir." İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir.74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. 6. 3. Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. örnek. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri. Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. özyeterlik. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler. öğretmek zordur. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) 2. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. İçten gelen gerilimdir. karşı özgürlük) A. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. 1. Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. Güdülenme Bireyin işinin yönünü. 5. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. . Aksine büyüme. sınıf Dürtü ortamıdır. 7. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. Kimse asla motivasyonsuz değildir. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil. 4. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. Davranışlar. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır.

Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir.inançlar d. cinsellik . tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır. ihtiyaç) söz konusudur.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. yeterli olma. Örneğin. Güdülenme biliş. klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur. g.İhtiyaçlar (Soyut.Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. baskı. Örnek. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken. • • Maslovv. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme . başarı güdüsü. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil. a. öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. Organizmanın açlık. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. hiç geribildirim almamaya tercih ederler. f. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi. merak. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır.düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. Örneğin. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun. basit ya da karmaşık Olabilir) c. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. somut.su. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. b. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi. davranışlar. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. e. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. a.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma. oksijen uyku.susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. d. ceza. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır. İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır.Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. Maslow. Kişisel etkenler. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek . başkalarınca Benimsenme.

kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması .kendini gerçekleştirir C) Beslenme . öğretmen nitelikleri (iyi model.sevme ve sevllme . Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma .beslenme . Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir.güvenlikte olma . anlaşılması kolay olmalı. 1.statü kazanma sevme ve sevilme . okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149. 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1.güvenlikte olma .statü kazanma . öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme. hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3.kendini gerçekleştirme D) Beslenme . mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir.statü kazama .öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir.güvenlikte olma . Bu öğretmenin. olan 3 faktör vardır.beslenme .sevme ve sevilme . içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır. D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric. öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme .kendini gerçek 15O. güven verici.sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma . Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152. Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a. önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır. sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2. Iklim değişkenleri (sınıf düzenli. coşku.kendini gerçekleştirme beslenme . (Bacanlı.statü kazanma .statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur.öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder.sevme ve sevilme . Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı.

Ankara. Ankara 2004 Cüceloğlu. bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. T. 7. 12. Ankara. konunun ana hatlarını çıkarma. Çevirenler. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. 5. kitabın kenarına not almak gibi. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. (Ed). Akman. Ankara. Bu amaçla şemalar kullanılabilir. 1987 Kaya.). Yargı Yayınevi. Öğreti. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma. Z. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. Şematize etme (haritalama). Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir. 4. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. F. H. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır). diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. 2000 Bacanlı. Not alma. ilkelerin. • 5. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. 2. 1992 Geçtan. olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. A. Remzi Kitabevi. Yayın No:69. T. Uzamsal temsilciler oluşturma. 10. Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır. önemli fıkirleri. 2002 Baymur. organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. Z. kavramları not alma. Eğitim Bilimleri KPSS. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. Zihinsel tekrar. Arkadaş Yayınevi. Eğitim Psikolojisi. anahtar sözcükleri. 1995 Senemoğlu. Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. (Ed. Öz et le me . C. yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. N. B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. İstanbul. b. 6.C. İnsan ve Davranışı. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. Remzi Kitabevi. • Ana hatları oluşturma. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. Bölümün ünitenin. Pegem A Yayıncılık. Genel Psikoloji. 3. Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. 1994 Erden. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. Nobel Yayın Dağıtım. B. 2004 Tan. Uyarıcıları sunma c. Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. 11. Benzetimler. Ankara. Y. H. 13. 8. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. 9. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. (Ed). 2004 Oktaylar. Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. Öğretmen Adayları için KPSS. Gelişim ve Öğrenme.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a. 2003 Hakan. Öğretmen Adaylan için KPSS. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. Gelişim ve Öğrenme. İstanbul. M.Hüsnü Arıcı ve Ark. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. 1984 4. Empati yayınevi. Şemalar. istanbul. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. b. Nobel Yayın Dağıtım. Pegem A yayıncılık. 2004 Selçuk. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. Yeşilyaprak. Ankara. Ankara. C. Yayın No:1. (Ed).). Eğitim Psikolojisi. Örnek. Ankara. . 1978 Morgan. Ankara. 3. E. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Ş. özetleme a.

öğretim stratejileri. öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. olgularmdan etkilenir. öğretenler. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. Öğretimin araçlarla desteklenmesine. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır. Öğrenenler. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. öğrencilerle iletişimi. kyliücel. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. Modeller eğitim programını şekillendirmede. ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. planlıdır . Örneğin. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . destgkJidir. Öğretim sürecine her boyutta yön verir. öğretim materyallerini düzenlemede. meslektaşlarıyla ilişkileri. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. Öğretim güdümlüdür . öğretmenin niteliğine bağlıdır. "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. öğretmenin. Burada dersin akışını güzelleştirecek. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. politik ve ekonomik. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. YÖNTEM. yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. programlıdır . sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir. Öğretim Modeli: öğretim modeli. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. konular.

Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. 153. Bir öğretmen. çevredeki problemleri algılar. Öncelikle strateji belirlenir. Yalnız. Öğretmen. Burada öğretmenin görevi. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. tanımlar. araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu.öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. Öğretmenin bu tutumu. bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. verileri toplar. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155. Bu şekilde yetişen öğrenciler. Bir başka öğretim stratejisi. sonra yöntem seçilir. öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) . Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur. gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar. laboratuar. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. Bu stratejide örnek olay . Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir. öğretme. Öğrenci. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ Hedeften haberdar etme B) Öğrenmeye güdüleme C) İlgi ve dikkat çekme D) Zamanı verimli ve etkili kullanma E) Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. materyallerini.

rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına . Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler. Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti.80 öğretim llke ve Yöntemleri 156.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok. 160. Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158.) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı. Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın.

Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. sözel-işlemsel yetenekler. gelişimini.b gibi özelliklerdir. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. güdüsü. entelektüel yeteneğini. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. 5. öğrencinin ön öğrenmelerini. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. Duyuşsal giriş özellikleri okul. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir. Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir. ders. 3. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. ilgisi. Özellikle matematik. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. Uygulamada. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. mantıksal düşünme becerisi. duyuşsal giriş özellikleridir. Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. 4. okuduğunu anlama gücü. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. Giriş davranışları. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. armmnnınrln hı iH alınır. problem çözme becerisi v. 2. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak.öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. öğrenme stratejileri-sitilleri. bilişsel giriş davranışları $. bir biünmeyenli denklemlerin. Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. iletişim becerisi. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. . dinleme becerisi. Bunlar (a. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. Öğrencinin konuya.

. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. 4. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. 2. öğrenme hızı. öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. 3. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. . öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır. 4. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. 2. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1. Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. Dönütler. Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. 5. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. Dönüt. Bunlar. s pekiştirme. Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. Yapılan 3. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. öğrenme sürecine katılma derecesi. Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. 1. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. Dönüt. öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. . bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. Örneğin: Öğretmenler. Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. öğrencinin bilişsel başarısı. organize etmesini gerektirir. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. 3. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. 6. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. 2.

sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . Beklenen 162. C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Verilen ek süre içinde. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz. düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz. Bir öğretim hizmeti. Öğretmen anlatım. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak 7. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun. Tekrar konuyu anlatma. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165. örnek sayısını artırma. Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür. Bu görüş. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. 8. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. müzik vb.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. 163. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir.

beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. B) öğrenciye. Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. Kümeye amblem yapılır. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. 168. Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. . Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. cinsiyet. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. 10. öğrencileri kaynaştırmak. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. 8. İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. 3. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından. "Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar. 9.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. ikili çalışmaya uygundur. 6. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. ikinci turda oylamaya geçilir.

Kelimelerle düşünme ve ifade etme. tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. gramer bilgisi. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. Doğacı . insanların duygu. ifade edebilme. duygusal tepki derecesini. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir.Ritmik Zeka: Sesler. sonuç çıkarma. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. eleştirel düşünme. birbirlerine yardımcı olurlar. Resimler. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. şiir okuma. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. imgeler. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. hesaplama. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. eksik noktalar tamamlanır. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. alt konulan birbirlerine aktarırlar.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. ritimler üretme becerisidir.Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. 170. hipotezler üretme. düşünce ve davranışlarını anlama. benzetme. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. Sayılarla düşünme.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171.Dilsel Zeka. geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. hikaye anlatma. Kişiler Arası . BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. notalar. paylaşma. Bu sekiz zeka türü: Sözel. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. düşünme sürecini tanıma. 169.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Müziksel . soyut ve simgesel düşünme. sayılar.öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. şekiller ve çizgilerle düşünme. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. Mantıksal-Matematiksel Zeka. sözel ve sözsüz iletişim kurma. mantıksal ilişkiler kurma. problem çözme. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. mecazi anlatım. mizah. Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. ritimlerle düşünme.

düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar. 1. Programlı öğretimin ilkeleri.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19). bilimsel araştırma merkezi. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176. etkin katılım. kademeli ilerleme. gösteri merkezi. s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır. anında düzeltme. gerektiğinde ipucu. dönüt. yöntemiyle öğrenme D) örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme E) Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172. müzik. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme. işteknik merkezi.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173. açıklama yapar. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere. bireysel farklılıklar.Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil. kalabalık sınıflar. yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174. spor. müzik odası. 6 Küçük adımlar. s Program. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. dinleme merkezi. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır.araç ve öğrenci üç temel öğedir.Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. B) Ders işlerken. öğrencinin aktif katılımını gerektir. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. Bir okulda. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. bilgi işlem merkezi. başarı. Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı . dans. kütüphane. güzel sanatlar merkezi. 2. spor salonu. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme B) Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme C) Soru-yanıt. okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur. bireysel hız ilkeleri uygulanır.

Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. açtklamalar yaptıkları. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir. Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178.eye yöneltme söz konusudur. s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir. Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. 177. bütünleştirm. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır. Bu açıklamaya dayalı olarak. . üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip. Öâretmenin pörev '.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. değil.Öğrencilerin. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. Programlı öğretimin sınırlılıkları. Programlı öğretimde. Şilgiyi temelden kurmava davanı r.

Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır. 179. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır. üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. Değerlendirme. I. öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. 181. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek. Öarenciler aruDİar halinde çalışır. Öğretmenin görevi. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. öğretmenler.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. öğretmekle değil. Öğrenciler bireysel olarak çalışır. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır. Değertendirme. Program. öğretmenler. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır.. Verilenlerden hangisi. II. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. deneyimlerini düşünmesine dayanır. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180. öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır. öğrendiklerini birleştirip yönetme . öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri.

Sözel örneklerin yanında resim. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. ilkeler. birey bunları alır. olgular. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. şemalar. Ömekler önemlidir. şema. Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. örgütleyici bir kavram ya da ilke. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. Öğrenmede bol örneklerin. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. çeşitli görsel araçların. Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. s Kavramlar. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar. Bu strateji ile bilgiler. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir. konu başlıklarının listesi. pekiştirilmesinde etkili olur. Kavram haritalannın kullanım amaçları. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. Konunun sunulmasına geçmeden önce. bunların her biri örgütleyici olabilir. sonra somut kavramlara geçilmelidir. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. . kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur.Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. konunun yaşatılarak. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. önce temel bilgiler. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. sonra ayrıntılar verilmelidir. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. Bu nedenle geliştirdiği model. Bundan dolayı. •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. fıkirler bireye sunulur. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir.

fıkirleri en somut yollarla. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I.Dönüt sağlama 8. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir. bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir. örgütleyicilerin. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir.öğrenme rehberi sağlama ö. 3.öğrenciyi hedeften haberdar etme.öğretmenin ek örnek vermesi 4. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır.Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci.Öğretmenin örnekler sunması 2. öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır. s öğretimi ses tonu.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir. Bilgi örgütlenir. kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir.özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9.öğretmenin örnekleri açıklaması 3. hatırlamasını sağlama 183. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir. Örgütleyiciler.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim. örgütleyiciler.Performansı değerlendirme 9.Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö.ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5. Öğretmen.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek . öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7. jest ve mimiklerle desteklemelidir.

Birey semboller kullanarak. Bruner'e göre. Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. Bu açıdan problem çözmedir. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. Bu dönemde çocuk. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. şema. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. 186. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. ilkeler. Bir öğretmen öğrencilerine. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. Öğretmen bu önerisivle. Bir tür problem çözmedir. 2. 1. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. Bruner. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek. duyu organlarının tümünü kullanarak. başarılı olma ve birlikte çalışmadır. . öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. 9. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. soruna çözüm önermeleri. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. yöntemler. yaşayarak öğrenir. 3. kavramlar. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5. Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. Belli bir alanla ilgili temel fikirler. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir.

sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir. Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya. fikirler arasındaki temel ilişkileri." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. kavramları. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir. ilkeleri. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini. • öğrenciler.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. • öğrencilerin sözel ipuçları.92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında.öğretmenin örnekler sunması 2. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. soruna çözüm önermeleri. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187.. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri. ilkeyi bulmaya. resim ve şemalarla. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. • öğrenciler. çalışmalarını sürdürebilmesidir. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. Ayrıca. öğretmenin ek örnekler vermesi 4. sentez yapmaya zorlanmaktadır. Eğer öğrenci bir kavramı. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır. . özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. örnekleri sunar. Öğrenci konunun yapısını. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik. problem çözmeye uğraşıyorsa. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir. Dıştan verilen pekiştireçlerden çok. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir.öğrencilerin tanımlamaları.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar.

C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Devvey tarafından geliştirilmiştir. Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın. (2001 KPSS57-59) 192. Fakat. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz. sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. D) Her öğrencinin. daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar. kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. Problem çözme basamaklarıni kullanır. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189.Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. incelemeye yönlendirir. ev ödevleri.

şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. 2. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. röportaj vb. gelişim düzeyi. Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar. Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur. yaşı. öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır. 3. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. yazı. Verileri düzenleme ve yorumlama. Etkili öğrenme. resim . Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. içinde yaşadığı toplum.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler. önceden Problem durumunu algılama.öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı. Bir öğretmen.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur. resim. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi. onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. problemi belirleme. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. 3. alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler. bunları öğrencilerine vermiş.vb. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme. . 193. Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. 4. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. sorunu sezme. genel yeteneği. sağlığı. toplamış. sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. Bu durumda. sonuca varma.

Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. 9. öğrenme. Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. 7. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir. zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi. b) . Çocuk bir yetişkin olarak. 8. 10. Thorndike'ın etki kanunu. özümsemesine ve ayırt etmesine. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. 4. 4. Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. Seviyeye uygunluk ilkesi. 1. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. Her öğrencinin öğrenme hızı. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. 6. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. 2. çeşit materyallerle desteklenmelidir. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir. Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. Ders. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. 3. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. bilginin temel çerçevesini görmesine. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. aynı yaş grubunda da olsalar. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. öğrenimin gerçekleşmesi. her öğrencinin 5. hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. 2. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. a) 3.

öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. 4. Bu. Açıklık ilkesi Öğrenci. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. gözle görüp. ve hattâ . grafık. en az emek ve enerji sarf edilerek. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. insan her zaman somut olarak gördüğü. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. bitkileri kurutulmuş olarak. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. modelini v. balıkları akvaryumda. Bu nedenle. film. ders konusu ile ilgili hayvan. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. algıladığı şeyleri. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. belki dersleri ve konuları gereği. öğrenmenin düzeyini yükseltir. yetenek. özellikle ilkokul öğrencilerinde. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. oradaki gerçeklikten uzak olmayan. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. 3. bitki vs. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. öğrenciyi derse katmayan. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek. 8. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. girişimci kişüer olarak istenmesi. Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. grafiği. 2. ses kaydı vs.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. bu mümkün olmuyorsa resmini. plân.s. gerçek hayata yakın olmalıdır. ilgi ve eğilimlerinin. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. hayata yakın. Bunun için de. Ders konuları. 6. eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. Sınıfta yapılan deneyler de. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. 7. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. Yakın zamandan uzağa. örneklerin verilmesinde. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli. öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. zekalarının. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. sesini. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır. bazı olaylart fotoğraf. 5. oluşturulan sosyal ortam vs. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır. örneklerini sınıfa getirerek. yapay bir ortam olmamalı. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. harita. kuşları kafeste veya dondurulmuş. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir.

başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi. içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' B) Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama C) Öğrendiklerini başkalarına anlatma D) Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme E) Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma 195. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198." 196. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194. öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. varlıkları. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır. duygu. okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur. Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. "İlkokul çağındaki çocuk. . Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur. Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. O. teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de.

B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam . Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek. Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200. Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. . Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır. Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201.sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır.98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır.

Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler. Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212.Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. Aşağıdakilerden hangisi. Öğretmenin bu davranışı. Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208. Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) Eğitim sosyolojisi B) Gelişim psikolojisi C) öğrenme psikolojisi D) Psikolojik antropoloji E) Sosyal psikoloji 211. görüntü. Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. ses vb. Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213.

Radyo ve televizyon . slayt vb.C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film.

9. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. Konu. Ayrıca öğretmenin yaşı. 3. Hattâ aletlerden başka bina. ne zaman 6. politik tip. müzik. Devam zorunluluğu vardır. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. 6. yetenek ve ilgileri. estetik tip v. çeşitli kaynaklara başvurur. bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. Meselâ. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. cinsiyeti. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir. 2. 3. bireyi geleceğe görür. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. nevin. karanlığa atılan bir taş gibidir. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. 4. havaya anlatılan bir ders. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. 2. 5. arasında ilişki kuramaz. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. TV-video. Öğretimde verilmez. cinsiyet. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. Öğrenci. her öğrenci grubuna.s. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. Bilgisayar. ekonomik tip. ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. 4. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. Öğretmen Merkezti Öğretim 1. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10. 5. 5. 6. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. 2. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. dindar tip. slayt projeksiyon.s. için kolaydır. mezun olduğu okul. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. Resim. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için. laboratuar. Eğer bunlar sağlanmazsa. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. 7. değişik yöntemleri olabilir. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. Devam. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir. " Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. yöntem seçiminde etkili olabilir. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. ışık. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. Iyi yetişmiş bir öğretmen. Eğitimi 8. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. Eğitim. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir. öğrencinin olgun. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip. göre değişir. Bilgi edinmede Özgür olarak. motivasyonları. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. . kıdemi.s.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1.Öğretmen. Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. tepegöz. 4. 3. hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. her konuya. v. o yöntem kullanılmalıdır. sınıf.

214. 7. özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır. Uygun örnekler verilmelidir. Anlatım yöntemi kısa zamanda.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1. Süre iyi ayarlanmalıdır. 3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. Beden dili. 8. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. ona göre eğitilmiştir. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. A. düzenli bir biçimde sunulabilir. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir. Çünkü.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde. Öğretmen ve idareciler için . 9. öğrenci konular arasında yapmasını bilir. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır.3 . ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. öğrencileri güdülemek. s Öğretmen merkezli olduğu için.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir.Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. konuların açıklanmasında. öğretilmesi şeklinde uygulanır. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir. sentez s Konu. 1. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. öğrenci daha çok pasif durumdadır.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit. 2. ses tonu etkili kullanılmalıdır.

s Bir çok konuyu. aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa. 1. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. kısa sürede.2 Bu yöntemde soru sorma. Grup44. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22. Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. 3. s Dersin giriş bölümünde. 217. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. soru sormak için hazırlık yapmaları. Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. nottutmaları önerilmelidir. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur. 3 2. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk.102 2. Öğretmen. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. kalabalık sınıflara vermede etkilidir. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla. Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. konu üzerinde düşünme. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. Tartışmayı bir lider yönetir. kendini ifade etme. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. dinleme. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. örneğin Grup66'nın anlamı. Büyük Grup Tartışması B.

öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır. Panelden farkı. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir. Lider bir açış konuşması yapar. cevap grubu da bunlar cevaplar. Bu gruplardan biri soru. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. Her bir konuşmacı 10-20 dk. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. Konuşmacılara sıra ile söz verir. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır. Başkan . soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir.4 4.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. Ancak küçük notlar alabilirler. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. Süre tamamlanınca. Lider zaman zaman ilave sorular sorup. Gruptan bir kişi lider olur. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. 6.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. Bir başkan sıra. ortada lider olacak biçimde oturur. Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma.3 218. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. 5. izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. içinde sunusunu yapar. Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. Sonra grup ikiye bölünür. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Lider. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. lidere verilip. 3 7. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk. Soru grubu soracağı sorulan. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. Grup. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar. bir süre verilir. Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır. açıklamalar yapabilir. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar.

analiz. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. ön hazırlık çok önemlidir. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir.3 öğrenci merkezlidir. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi. Problem çözme.2 9. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. Bir tartışma ortamı oluşturulur. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219. iki panel grubu vardır. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları. olası olaylar yazılabilir. ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. gazetelerden. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. anılardan. S öğrencilere karşılıklı konuşma. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir.2 C. Problem çözme. anlayış. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. olması. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. karar verme. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. Problem çözme becerisi kazandırır. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar. 10. bilimsel yöntem. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir. D. bir problemin çözümünde. Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir. eleştirisel düşünme. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. Toplantıya katılanlar. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur. Analiz etme gücü kazandırır. Birinci grup uzman kişiler. senaryo biçimindeki filmler. . -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. Bazen de panelden sonra yapılır. Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır. Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) örnek olay yöntemi B) Gösteri yöntemi C) Proje yöntemi D) Soru-Yanıt yöntemi E) Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir. soru sormaya. s Bilişsel alanın uygulama. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. 2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır. Bu yöntem. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır.

s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma . 1. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. estetik nitelikli projeler olabilir. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. B. Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama. çalışma. sorgulama. sorumluluk. 6. Araç-gereç yapımı. bilgiyi yeniden düzenleme. C. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. öğrenme. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. 222. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. paylaşma gibi özellikler gelişir. s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. sorgulama. 220. üst düzey düşünme. 2. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. E. S Konular derinlemesine öğrenilir. D. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. 5. 3. yaratıcılık. s Öğrenciyi hayata hazırlar. s Araştırma. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır.öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. Aşağıdakilerden hangisi. 4. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. problem çözme. yaratıcılık. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar.

106

öğretim Ilke ve Yöntemleri

223. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. B. C. D. E. Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma

226. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını, özendirme gücü açısından en zavıftır?

A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba
bırakması

B) Sunuşta, nelerden yararlanabileceğine ilişkin
ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması

224.

I. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde
yürütülür

E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi

II. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak
sorumluluklarmı yerine getirirler III. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur

F. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ
öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak, bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır. Uygulama, analiz, sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. öğrenilecek bilginin belli olduğu, fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. 6 Özellikleri

IV. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar
öğrenme süreci de önemlidir. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı

225. ve 226. soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Gruplara, seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi, drama, gazete, pano vb. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş; çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir.

S

öğrenci merkezlidir s

Yaparak yaşayarak

öğrenmeyi esas alır s kazandırır s

Bağımsız çalışma alışkanlığı

öğrenci kendi hızında ilerler S

öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6

225. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama

s s s

öğretim İlke ve Yöntemleri

107
tekniklerini
BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • •

227. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini

BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ
Başlıca öğretim sınıflandırılabilir.1
GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri
■/

aşağıdaki
SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev

gibi

D) öğrencilere
E)

Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği

kazandırmada öğrencilerin yükseltmede

s s •

Mikro öğretim Eğitsel oyunlar

228. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde

A. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI
1. Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek, karar vermek, hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. Fikirler ile ilgili yorum, eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir.

D) öğrencilere

bağımsız hazır

çalışma bulunuşluk

yeterliliği düzeyini

kazandırmada

E) Öğrencilerin yükseltmede

s Süre sınırlaması vardır. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü, doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez. 229. Aşağıda verilen durumların hangisinde, beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer

B) Sıra

C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir
D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse

108

öğretim İlke ve Yöntemleri

230. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla, bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları, orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap

özellikle spor, fen, müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. Analiz, sentez, değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. 233. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25)

A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim
231. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak

B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak

C) Psiko-motor becerileri kazandırmak
D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma B) Olgu ve olayları açıklama C) Kavram geliştirme D) Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma E) işbirliği ve paylaşımı artırma 3. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. Bu teknik, konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı, biraz beklenmeli, daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır.

C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların
serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi, bırakılması değerlendirilmenin

D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin

sonraya

E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi, görüşlerin düzenlenmesi

232. Amacr, kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek, sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim

2. Gösterip yaptırma Bir işlemin, bir deneyin nasıl yapıldığını, bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak, göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. Daha çok psiko-motor davranışların, Bilişsel alanın uygulama basamağının, karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir, 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. Amaç beceri geliştirmektir.

s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır.

öğretim llke ve Yöntemleri

109

öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi", "güzel", gibi sözlerle pekiştirilmeli, yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın, arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli, yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Bunlar; Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular, ilişkisel-birleştirici sorular, genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. Örnek; Genişletme- Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu- İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel- Problem çözme ile araştırma- inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız

237. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini

235. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması

4. Rol Oynama Rol yapma tekniği; bir fikir, durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması, insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. 5. Drama Doğaçlama, rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı, bir olayı, bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. Giyim, mekan, insan ilişkileri, üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. Öğrenciler duygularını, davranışlarım, fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler. Dramanın genel olarak iki türü vardır. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak, onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi

B) Öğrencinin,

doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi

C) öğrenciye, yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması

236. Öğretim süreçlerinde, öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada, düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma

Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. hikayeleri sahneleme. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği. Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir. 3 Kendilerini geliştirirler. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve . Rol oynamada birey. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı. Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. resimlerle hikaye sahneleme. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir. analizci 8. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. Uçak eğitimi.3 Dramanın. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir. kayda alınır.-. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. bilişsel. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. sunu video. kadavra üzerinde ameliyat vb. Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. Her öğrenci konusunu sunar.3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. araç gereç gerektirmez. 6 239. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. teyp vb. 238. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir. Dersler kısa tutulur. bir tekniktir. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir. provası yapılmıştır. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. Teknik. Oynanacak oyun ya da hikaye. 6. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. Kuklalar. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. oyuncular tarafından paylaşılmış. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama.110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır. Bunlar arasında serbest oyunlar. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir.

resim. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. 2 Kart oyunları. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. şiir. Özellikleri. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. s öğrenciler için. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1. tanımak amacıyla yapılır. Belirli bir nesne. bulmacalar buna örnektir. Hazırlanan ürünler. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. 6 . Bilgisayar Destekli Öğretim 241. kitap. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı. fuarlar. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. hareketli. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. üretkenlikleri. 2. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek. öğretmene yardımcı olan. renkli. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. öğrencilere ilk elden 4. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. Eksikleri tamamlamak. sınıf) olayları. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. nesneleri. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. öğrenme stili. 9. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. Sergi öğrencilerin.6 B. Gözlem Bir nesneyi. bilmeceler. animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir.2 Gezi iyi planianmalıdır.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir. 6 C.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur. sınıf sergileri. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak. tarzı önemlidir. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek.

Ankara: Anı Yayıncılık. 5. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak.2 5. M. 2. s ödev. V. 2001 Demirel. Elazığ: Üniversite Kitabevi. 2004 Sönmez. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. 3. Şeref. Ankara. Örnek Çözümlü KPSS. Hasan Can. sağlamak. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Ankara: Pegem Yayınları. özcan. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. 2003 Tan. 6. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) Eğitsel değer taşımasına B) Uzun zaman almamasına C) Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına D) Bilgi toplamayı gerektirmesine E) Bireysel olarak yapılabilmesine . Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. 243. 2004 Taşpınar. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. Bir öğretmen ödev verirken. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. 4.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. Yargı Yayınevi.2 242. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak. s Ödev. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak.

kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır. bu davranışların nasıl kazandırılacağının. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir. onları gözleyip taklit ederek öğrenir. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek. elde bulunan imkanları düzenlemektir. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir.1 . gelişigüzeldir. yaşantılarla kazanılır.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4.(1) Eğitim her yerde. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. Eğitim süreci. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır. yaşam boyu devam eder.Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. I. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. Öğrenen. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. arkadaş grubu içinde. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2. tarafından planlanır. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3. yerlerde oluşur işyerinde. Planlı. Bu anlamda birey. Bireyi geliştirici (Bireylere iş.(1) 5. Eğitimin başlangıcı. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. çok boyutludur. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur. düzenli. kuşkusuz. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir.9 6. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir. Bireysel. uğraş verir. okulda. ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için. okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz.

(2) 2. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir. Gerçekçiler. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. Bir savın ya da inancın doğruluğu. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir.(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. Bu tanımda.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. bir yargının doğruluğu. içerik. Felsefe. görüşleri.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. öğrenme-öğretme süreci 4. Hedef 2. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan.(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür.9 7 244. Gerçeklerle ilgili olarak. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize. bir okul için düşünce tarzını. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir.(3) 1. Bir başka deyişle. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin . bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. içerikleri. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. 1. Gerek bireyi. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar. Bu dört Öğe. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır. iyi. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır. maddenin varlığına olan inanç temeldir. Içerik 3. Bu program öğretim programını içine almakta. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir.<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. Felsefe. Eğitim. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. kim olduğumuzu.

yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. (Daimicilik. I. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir. Eğitim. birey. II. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. Bu nedenle. Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. Varoluşçu öğretmen. esasicilik. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. Daimicilik-realizmden. 1. bir düşüncenin. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. W. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır.idealizm ve realizmden. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır. bilgi düzeyi. ona hazırlıktır. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine. bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır. Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. Yararcılık. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır. 4. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar.(Yeniden kurmacılık) . İlerlemecilik 4. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. James'e göre yararcılık. Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır. Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur. Daimicilik 2. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi.grup etkileşimi. Bu nedenle. Yararcılığın özü. 1. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur. Esasicilik) 245. eğitim süreci. Bir fikrin. 19. Esasicilik 3. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. Her bir öğrencinin.

tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler. Program tasarımı. ekonomi. Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. . Bu görüşe göre eğitim. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir.3 Bunlar. Isaac Bergson ve T. dış dünyaya uyum değil. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır. insanı farkh kılan bir. politika. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur. eğitimin özü topluma uyum. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı. 1. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. Fark. John Devvey. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. Burada amaç. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. • Konu Tasarımı: Aklın. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. 5 1. 4. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. •/ Eğitim sürecinin özünü. • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. Konu. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. Pragmatik felsefe. Bu akımın önemli özelliği. PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. antropoloji. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır. 3. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir. endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar. Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. bu öğelerin düzenlenişi.

Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. Demirel modeli 1. istenilen davranışlara dönüşebilir. öğrenmesi için yeterli görülmektedir. Bu tasanın. Taba. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. A. Konular. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. 1. 3. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. B. 2. E. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. Program tasarımı ile eğitimcilerin. Sadece etkin. Tasarımlar. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. 2. 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini.Program Geliştirme 117 konuların 3. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. MEB modeli 8. Sistem yaklaşımı modeli 6. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. uygulama alanında vermelidir. bu yaklaşımın ana düşüncesidir. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. öğrenci sisteme girmeden önce yapılır. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. Taba modeli 2. D. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . 1. Süreç yaklaşımı modeli 5. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. Eğitim programı. konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. politik. G. Model aşağıdaki basamakları içerir. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. Tyler modeli 3. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. F. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. Tyler modeli 4. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. En yaygın olan program modelleri. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır. ihtiyaçları. C. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. Yenilikçi durumsal model 7. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar.

genel değerlendirmeden sonra tekrar 8. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir. B. A. toplum. Genel Amaçlar B. A. Amaçlar C. öğretim materyalleri E. hizmet içi eğitim. Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. C. Içerik Bağlam C. Model dört aşamadan oluşmaktadır. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. öğretim stratejileri. genel. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. 3 5. komisyonların oluşturulması. Alan testi. Çerçeve-amaç-süreç. Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir. genel değerlendirme F. 2 A. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. 1 A. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. öğrenme Durumlan D. Hedefler C. konu alanı programın kaynağını oluşturur. genel uygulama. Komisyon üyelerinin seçimi B. Program Geliştirmenin Planlanması . Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. sonucun değerlendirilmesi. Ana konu başlıkları D. B. Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. uygulama D. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. D. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. uzak. Durum Çözümlemesi B. Konu Alanı kaynaklık eder. taksonomik sınıflama Içerik seçimi. ünite planları. öğrenme ortamının desenlenmesi C. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. Dönüte özellikle yer verilmiştir. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. ders kitapları.118 Program Geliştirme 2. C. özel. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. A. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. uygun ders planlarının yazılması. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. Alan testinden sonra düzeltme. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi.1 A. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi. Toplum. Değerlendirme 7. Birey. Bunlar. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. öğrenme-öğretme programı desenleme. F. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir. çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. E.1 A. ihtiyaçların belirlenmesi B. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey.

Sınama Durumları a. 1. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir. Bunlar. zaman. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler. D. . Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. basitten karmaşığa. C. GRUP: Program çalışma grubu III. Bunlar. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. çekirdek programlama. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. yakın ders alanlarından^ ^" c.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. Hedefyazma 5. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta. Içerik analizi yapma 6. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6. A. Doğrusal programlama. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. modüler programlama. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. Program geliştirme çalışma planı 3. Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II. sarmal programlama. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir. proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. yöntem-teknikler. piramitsel programlama. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir. süre. Eğitim durumlan hazırlama 7. Sınama durumları 1. Ihtiyaç saptama 4.6 5. öğretim hizmetleri. Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır.3 I. izleme Testi Yada Performans Testi b. > Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. bilinenden bilinmeyene. uygulanması. araç-gereç 7.6 3. değerlendirilmesi. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir.

2. Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider. Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi içeriğin organize edilmesi D) Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi 247. Demokratik Yaklaşım İhtiyaç. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. Program Geliştirme 249." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. ama. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma . Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır. kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250.3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır.120 8. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246. 3 1. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9.

uygulanacak öğretim stratejilerini. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. Ölçme araçlan-Testler 1. süre. öğretimi yönlendirmek. iyi öğretmen.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. Görüşme-Grup toplantıları 1. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. Delphi tekniği-Anket geliştirme 1. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. Gözlem 1. iletişim becerilerine sahip olması. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) A) A) A) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama B. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Hedef II. ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. Örneğin. yöntem ve teknikleri. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) II. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir. Bunlar. içerik II. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. Literatür tarama b. iyi vatandaş. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir. Eğitim durumları. Kaynak tarama a. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. Öğretim Programının Etkisini Artırmak Standartlaşmayı Sağlama Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2. Progel-Dacum Tekniği 1. günde 3 defa dişlerini fırçalama. 4. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) A) A) A) E) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Analitik Yaklaşım Demokratik Yaklaşım Süreç Yaklaşımı Bunlar. Sınama durumları (Değerlendirme) . Eğitim Durumlannı Belirlemek. 252. Mevcut programı inceleme 251. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. HEDEFLER I. Örneğin. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir. öğretimin nasıl yapılacağını. Bir nesnenin yokluğu.Program Geliştirme 121 3. iyi insan. Örneğin. I. Raporları değerlendirme c. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. etkinlikleri belirlenir. Meslek Analizi 1. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir.

Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) A) A) A) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258. c. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255. tutum vb) 257.öğretme faaliyetleri .eğitim durumları . aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar A) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri A) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri . Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) A) A) A) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256. içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır. felsefı. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir.sınama içerik . aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) A) A) A) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin A) Eğitim durumları. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b.teknikler Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik.öğrenci . 1. Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde.içerik . psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır.yöntemler . 254. 2. d. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde. toplumsal.değerlendirme Okul yönetimi -veli . ekonomik. ilgi. A) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir.öğretmen -öğrenci A) A) A) durumları E) Hedefler . Toplumun sosyal. Toplumsal gerçek: a. 253. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen . A) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir. 2. 2. Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir.veli Hedef .122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır. Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda.

gücü gereksinmeleri E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .A) Toplumun insan .

Bilgi b. Bilişsel Alan. Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. ilgi. Analiz e. tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. korku.Program Geliştirme 123 k. . öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır. 1. Kişilik haline getirme 259. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir A) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır A) A) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar izlenebilir Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. Değerlendirme 2. Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır. Bu alanda beceriler ön plandadır. nefret. i. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Duyuşsal Alan gh. 1.Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. Bilişsel alan a. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. Sentez f. Kavrama c. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 1. Sevgi. Duyuşsal Alan. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. Uygulama d. jAlma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme .

1. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. Yaratma Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 1. bulma. söyleme. Kılavuz denetiminde yapma n. örneğin. "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir.3. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. yazma. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. gösterme. gücü. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. Beceri haline getirme o. - 1. yeteneği. Hedef öğretmenin ne yapacağını değil. becerisi. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. Uyarılma m. 1. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. . tartışma" gibi ibareler konulur. Hedef öğrenme ürününe dönüktür . Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi 1. 1. ilgililik. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. işaret etme. farkında olma. Duruma uydurma p. 1. Ölçüt davanıklı hedefler yer. açıklama. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. Örneğin.

1. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir.2. Örneğin. 8. Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır. 1. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. 1 Program Geliştirme 261. Genellik ve sınırlılık. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. 8. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme Gözlenebilir ve ölçülebilir olma A) A) A) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır. Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil. Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri Öğrenci yaşantısına dönüklük. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. Açık-seçiklik. Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. 24 8. öğretmen etkinliklerini içermelidir. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan önemli bir program öğesidir. 1. 8. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. A) A) A) E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. 260. Çok boyutlu olmalıdır. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. Konu alam ile ilişiklik. 8. Hedefler binişik olmamalı. 1.

paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar ./ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k.Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma. Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. u y g u n nitelik. öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma. o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma . analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme. kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme. uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma. almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik.

Program Geliştirme 262. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114)

265.
I. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme

A)

öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma

I.

Araba kullanmak için vücudunu hazır hale getiriş

A)

Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme A) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme A) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama

III.

Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme

III.

Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış

yaşamındaki

E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118)

Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV

A) A)

Anlatım yöntemi Gösterip yaptırma

C) Problem çözme D) Soru-cevap

Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez değerlendirme yada bilişsel, duygusal, devrimsel) temele alınmaktadır. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. Örneğin; Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart), sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen, bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra; llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek, ilköğretim okullarındaki; Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek,

E) Deneme yanılma Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme.

264.

I. I.

Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili öğrendiklerini yeni durumlarda kullanabilme. •

I.

Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış.

I.

Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112)

A) A)
A)

Kavrama, Bilgi, Uygulama, Değer verme. Beceri haline getirme Değer verme, Bilgi, Analiz, Sentez, Kavrama Bilgi, Kavrama, Uygulama, Analiz, Sentez

A)

Amiliz, Bilgi, Kavrama, Değer verme, Uygulama E) Değerlendirme, Kavrama, Uygulama, Analiz, Kılavuzla yapma

Program Geliştirme

127

Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz

266. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) A) A) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama Olayı kendi ifadesiyle açıklama Olayın kitaptaki tanımını söyleme Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme

düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. Örnek; hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilgisi gibi. 2. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular, gerektikçe tekrar edilebilir. Bu tekrarlar, tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Örnek; Türkçe, yabancı dil, matematik gib. 3. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir, ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir; önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Örnek; Beden Eğitimi dersi. Koşmalar, atlamalar, futbol, voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. 4. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı

E) Olayı resmederek ifade etme

II.

İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. Türkiye'de Okul öncesi, İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. içerik; Program hedefleriyle tutarlı, Somuttan soyuta, Basitten karmaşığa, Yakından uzağa, Bilinenden bilinmeyene,

Genelden özele,
Anlamlı, Gerçekçi, Güncel olmalıdır. öğrenci seviyesine uygun olmalı Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır; öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun, sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır Bol uygulama, örnek ve çalışmalara yer vermelidir. Görsel içeriği bol olmalıdır Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların

Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. Bu yaklaşıma göre içerik, ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. Program esnek değildir. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. Öğrenci, programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla, Fizik,

128

Program Geliştirme

Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. 5. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir. 6. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla, program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. 1. Öğretim hedeflerini belirleme, Üst yatay bölüme yazılır 1. Ders içeriğini belirleme, Dikey boyuta içerik yazılır 1. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama; Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir.

268. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) A) A) A) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene

269. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak

özetleme A) A) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi öğretim planlarına temel oluşturması

A)

Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi

270. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı, konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu, özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) Piramitsel Yaklaşım A) Sarmal Yaklaşım A) Modüler Yaklaşım A) Doğrusal Yaklaşım E) Çekirdek Yaklaşım

267. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116)

271. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı

A)
A) mi? A) A)

öğrencilerin seviyesine uygun mu? Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? içerik bilimsel açıdan geçerli mi?

A)

öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere yer verilmeli A) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı A) E) Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli

E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu?

Program Geliştirme

129

272. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81)

yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu

A)

öğrenci düzeyine uygun soyutlukta, yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması

A)

Hazırlık çalışmaları, alıştırmalar ve uygulama sorularını içermesi

A)

Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi A) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi

273. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde, ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması, ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) Piramitsel A) Doğrusal A) Sarmal A) Modüler E) Çekirdek

274. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması

A)

İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması A) A) İşbirliği içinde çalışılması Materyallerin daha ekonomik kullanılması

E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. Öğretim durumlarında öğrenci, öğretmen, yöntem, teknik, araç-gereç, strateji, içerik vb. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. Öğrenme- öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız

1. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır. 1. uygulamanın tutarlılığını sağlar. Konuların zamanını ve süresini düzenler Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. Yıllık. Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. işlenecek konularm. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama.belirlenmelidir. Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci. A. . kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır. 1. öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. yöntem. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. araç-gereç belirlenmesini sağlar. Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. ÖĞRETME YAŞANTILARI Bunlar.

Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . grafik kullanmak. Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. 1. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji. yöntem-teknik. s Konular ve alt bölümler. Sunuş yoluyla öğretim 1. Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 1. Ünite planı 1. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 1. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak. S Hedeften haberdar etme. s Değerlendirme . gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. s örnekler. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. araç-gereçler •/ Deney. ses tonu. Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. S Beden dili. V Günlük yaşamdan örnek.130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin.2000). gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. s özet ve tekrar. S Derse araç-gereçle girmek. s Bir sonraki konunun açıklanması. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç. Öğretimde yararlanılan. Yıllık plan 1. S Şekil. s Yaşamla ilişkisi. Uygulama—proje tabanlı öğretim 1. S Gelecekte ne işe yarayacak. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş. Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. resim. s Soru-cevap. s Araç-gereç kullanımı. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır. tartışma.

öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279. Hayat bilgisi dersinde. öğretmenler. veli 278. öğrenci 281. net ve anlaşılır olması . veli Öğretim hizmeti. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) Öğrenciler A) Veliler A) Içerik A) Değerlendirme E) öğretmen E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 278. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. ünite planı. aile. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı A) A) A) E) Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu A) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını pekiştirme A) öğrencileri. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) A) A) A) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. öğretmen. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) A) A) A) Okul. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) B) B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak 280. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) A) A) A) Öğrencilerin ilgileri Öğretim yöntem ve teknikleri Okul yönetiminin istekleri Öğretim programının amaçları E) Yönetici.Program Geliştirme 131 276. ders kitabı öğretmen. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. Aşağıdakilerden hangisi. Öğretim planları (yıllık plan. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) A) A) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri A) Giriş bölümü E) Gözden geçirme E) Öğretim araç gereçleri 282. öğrenci. milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) A) öğrencilere. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme A) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. öğretim program. çevre öğretmen. öğrenci.

ihtiyaç ve beklentileri Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı öğretim aracının temel özellikleri A) A) A) E) öğrencilerin ilgi. i ve III II. I. I. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) A) A) A) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri A) E) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç. ihtiyaç ve beklentilerini karşılama öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 284. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek 289. l lv el E) Farklı ders kitaplarını birleştirme . III ve I II. II ve III II. Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken 287. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana düzenli olarak uyarak A) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak 285. Derse karşı tutum Derse ilgi Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. I. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme A) A) A) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma Ders saatlerine göre davranma Öğrenci özelliklerine göre hareket etme A) A) A) A) E) I.132 Program Geliştirme 283. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme davranışlar A) A) A) Öğrencilerin ilgi. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) A) A) A) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288. III ve I III.

öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme". 1. 2. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem. Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde. öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". Aşağıdakilerden hangisi. Bu modelde. öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. 291. aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) A) A) A) E) Bilgi . Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B.Program Geliştirme 133 290. öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır. bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır.Bilgisayar destekli öğretim Uygulama . Bu bağlamda. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar. teknik ve stratejileri incelenecektir. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa. Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak A) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak A) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek A) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1.Sunuş yoluyla öğretim 292. 1. yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi. öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması. öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma A) Hedefle ilgili davranışı kazandırma Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız A) olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma .Araştırma yoluyla öğretim Sentez .Proje tabanlı öğretim Analiz . Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması. öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım".Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. 1.

öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. nefret vb. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR.134 Program Geliştirme temeline dayanır. Aşağıdakilerden hangisi ilgi. öğrenci nitelikleri. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. ilgi. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. Kodlama. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. öğretim hizmetinin niteliği. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. güdülenmişlik. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. . Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. tutum. okula karşı tutum. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir. sürdürülmesi. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) A) A) A) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları a) a) 5. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) A) A) A) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. Üçüncü aşamada. 293. öğretim hizmetinin niteliği. ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) öğrenci nitelikleri. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. 4. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme.

Bu sure öğrenme için harcanan süredir.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. kavanoz kapağı getihlir. araba kullanma. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir. hatırlarken. . 2. farklı öğretim tipleri gerektirir. yeni bilginin. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek. anlamaya mı çalışıyor. fonksiyonlar vs. Öğrenilecek konuya. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. Öğrenme işarete verilen tepkidir. Problem çözme. Öğrenci. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. 5. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. Bu öğrenme modelinde. öğrenme için gerekli süre denir. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. farklı tepkiler 5. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler. içerik.14 sayısını buldurur. ada. Uyaran-davramm arasında bağ kurma. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir.İşaret öğrenme. Şartlı refleks. özellikler. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. Yazı yazma basketbol oynamak. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür. örneğin araba kullanmak. Basit zincirleme. Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. nesnelere karşı vaziyet alış. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. Ausebel tarafından geliştirilmiştir. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme 3. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır.Yazın hava ısınır. Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. SÖzel bağ kurma. bilişsel stratejiler. kavramlar. insan sınıflama yapabilme 5. korkular. sıcak. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine. Gagne. Ayırt etmeyi öğrenme. şiir ezberleme 5. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. kişilere. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. anlatan kişiye. Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. Örneğin İnsanın yavruları olur. farklı trafik ışıkları. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. 7. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. bisiklete binme. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. bazıları için ise çok uzun olabilir. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme. Kavram öğrenme. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Sözel bilgiler İsimler. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi. ev aletlerini kullanma. İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme. örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. Buna. motor beceriler ve tutumlar. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır. çözüm geliştirme yolları vs. örneğin soğuk. zihinsel beceriler. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. Operant koşullanma Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken.

Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) A) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır A) E) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır öğrenme olgunlaşmanın. sözel. . yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi. II. Öğrenme için gerekli olan süre. II. güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. öğrencilerin küçük gruplar halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir. bellek ve özel yeteneğine.Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296. öğrencinin.işbirliğine Dayalı öğrenme Tam Öğrenme . Öğrencilerin öğretim ortamına istekle. öğrencilerin bireysel özellikleridir. öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir. tam öğrenme gerçekleşemez. engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi.Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur. öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. Ancak öğrenciler. Bu nedenle. öğretimin niteliği. öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir.Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme A) Tam öğrenme . öğretim materyallerinin niteliğine. Carroll'a göre.tam öğrenmede önemli rol oynar. öğrenciler arasında daha. yukarıdaki durumun aksine. öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. 295. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi. Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme . niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa. Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına. aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. Bunlar: öğretme hedefleri.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme 8.136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. öğretme yolları ve değerlendirmedir. çalışma koşullarındaki zorluk. giriş davranışları.Bulus Yoluyla öğrenme . sıkıntı. A) A) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme . Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra. kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır. öğrenme süreci.

Hedefe Görelik. E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME 1. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir. Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. 2. Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. duyuşsal. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır 1. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. 3. nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. ÖĞRETME MODELLERİ 1. 1. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır 1.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel. Drama. Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. Öğretimin niteliği 1. Belirtke tablosu hazırlanmalıdır C. 1. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 1.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır.1 1. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) A) A) A) E) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında İhtiyaç analizinde Hedeflerin belirlenmesinde Içeriğin belirlenmesinde 298. 1. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. 1. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) A) mi? A) mi? A) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür Temele alınan ölçüt uygun mu? Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir Sınama durumları. İçerik 1. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1. Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir. Hedefler 1. öğrenene Görelik. Ömeğin. F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. Yaşantı. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. grup projeleri verilmeli. Programın değerlendirilmesi. Ekonomiklik. 1. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. Eğitim durumu. doğaçlama. 1. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir .

geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. Girdi. Deneme okulunun belirlenmesi 1. ÜÇ temel boyutu vardır. Tasarım. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) A) A) A) Sürekli ve dirik olduğu Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu Nesnel ve bilimset olduğu Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı 6. f. 2. veri toplama. a. Programın hedefler. E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı . Program geliştirme modeline dayanır. 3. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. uygulama süreci test edilmeli. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır. sınıflama. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. Programın uygulanması 1. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. ölçme araçları geliştirilmeli. Uygulama planının yapılması 1. Hedefleri belirleme. c. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. (geribildirim) mekanizmasıdır. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 1. süreçler. Uygulamanın değeriendirilmesi 1. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. farkhlığı belirlemedir. g. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. b. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 1. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. program standartları ve edinimini belirleme.1 1. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. yorumlama ve değerlendirmedir.1 1. Süreç değerlendirmesi. yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. öğretmenler. planlama.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır. e. davranış olarak ifade etme. edimle standardı karşılaştırma. uygulama ve yeniden düzenlemedir. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. d. Betimleme. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. oluşturma. bilgilerin analizi. yapılaştırma. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. 299. Ürün değerlendirmesi. 5.

Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi A) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi Demirel. Mehmet. IV. 1999 5 6 Oktaylar. IV. III.Veysel. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. Ankara. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek durumlan sapla I. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. Veysel. Tezi Sönmez. Hasan Can. Emine. I. II. I. IV. I. Okulda Öğrenme ve Öğretme. 2004 . Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla I. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. VI II. V! E) V. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? A) Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? A) Hedef ifadeleri yeterince açık mı? A) Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? E) Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. Özcan. Yargı Yayınevi. Ankara. Programın hedefierini belirle Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et I. Öğretmen El Kitabı. Pegem Yayınları. Fidan. III. I. Şeref. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Pegem A yayıncılık 2004 4 Şener. V. 1994 8 E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. I. İstanbul: Alkım Yayınevi. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 302. Ankara. V. II. 2004 7 A) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması A) Programın uygulamasının planlanması Sönmez. Taşpınar. Eğitimde Program Geliştirme. N. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) A) A) A) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) C) III. Örnek Çözümlü KPSS.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie 300. I. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. Anı Yayıncılık. Ankara.

10 4 ______Program Geliştirme .

Dolaylı ölçme.Standart olanlar: (m. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. kg. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır. yöntem. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. Niteliğin gözlenebilmesi. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir. Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. Bunlar. Örnek. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. Ölçme türleri: 1. Ölçme araçları iki grupta incelenir. örnek. cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. I. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. normdur. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip. Ölçmenin üç aşaması vardır 111ölçülecek bir niteliğin olması. Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. zaman. örnek. gruba göre değişen kritere denir.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. teknik. 1- Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. ölçme sonucudur. 1Mutlak ölçüt Bağıl ölçüt Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir Programın etkililiği hakkında bilgi verir Öğrenciyi motive eder öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir. ölçme kuralının ölçme için. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. yetenek testleri vb. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. 1. soruya tam olarak . Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. Burada 60 puan ölçümdür. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir. araç-gereç. Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. Örnek. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. standarttır. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir.

herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır. metre gibi. Doğa bilimlerindeki uzunluk.ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder. saat gibi. bir başka deyişle kararın isabet derecesi. kilovat. lira. Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. 1Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. Örneğin. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır. Gerçek uzunluğu 105. yani hata sımrı belirlenebilmektedir. beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır.Standart olmayanlar: (adım. Gerçek durumlarda. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır. karış.40 cm hata karışmıştır. Örneğin. aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir. Ömek. 1- Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir. kabul edilmesi. yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır. ölçme hatası = Gerçek değer .142 ölçme ve Değerlendirme 2. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. yaygın olmasıdır. Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir. Her bir öğrenci bir birimdir. dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. ll. Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. aynı kişi üzerinde. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. öğrenci sayısı. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır. saat. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0. 1- Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder. Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. m. Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. . ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır. Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir. kilo. Burada doğallık yoktur.

Ölçmede Hata türleri 1. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar. örnek. ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir. 1Mutlak değerlendirme 1Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. odanın sıcaklığı. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır. Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. Termometre için de aynı şey geçerlidir. Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder.ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır. 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış.Ölçüm . tesadüfi hata ortaya çıkar. sağlık. öğrenim. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir. Sonuç. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur. yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. Masanın uzunluğu. V. ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 2. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 1- Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. Bu mümkün değildir.Ölçüt .Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir. yorum yapılmasıdır. ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Özellik . Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır. o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. IV. Örnek. (özelliği tam olarak belirleyememe. Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma. Hata miktarı her ölçmede aynıdır.Ölçme kuralı . Bu durumda araç 1 cm kısadır. Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz. Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. Ölçmede sıfır noktası 1Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. eşyanın ağırlığı. 2. . Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını.

Ölçme ve Değerlendirme 1. Örnek. 1. 1. boyu uzun olanlar. Örnek: kız. kararın dayandığı ölçümlerin Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz. Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. 1. Örnek. zeka testleri. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. takvim. erkek. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır.ÖğrenciIeri boy sırasına. 1. Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. aldıkları nota göre. Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. sınavlar. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. boyu kısa olanlar. Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. 1.144 1. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir. termometre. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. 1. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların . Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler doğruluğu ve yerindeliği.

3 cm 12. Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir.2 mm 120. 1.hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır. Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik. Öğrenci 12. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim. 1. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. Tutarlılık. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere. 2.3 mm 120.3 cm' dir. Güvenirlik.2 mm 1.5 cm 12. Duyarlık. 3. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. 3. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır. Onun ölçmelerinde de hata vardır.2 mm 120. ve 2. Geçerlik 1.0 cm 12. Buna göre 1. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış. Fakat hataları aynı değildir. öğrencinin ortalaması 12. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir. Öğrenci 12. Daha hassas bir ölçüm yapan 3. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır.6 cm 3.2 cm 2. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir. ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir. 1. ve 2. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir. örneğin. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir.2 cm 12. öğrencinin ortalaması 12. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1.1 mm 120. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır.1 cm 12.1 cm 12.2 cm. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır.3 cm 12. ölçmelerin .2 cm 12. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. Öğrenci 120.

Ölçmecinin yanlı davranması. Tutariılık. isteksizliği. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz.Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. Sevdiği öğrencilere fazla puan. 1. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması. 1. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu.. yazıların okunamaması. 1. yorgun ya da hasta olması. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır.ölçme ve Değerlendirme 145 ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. Isı. ışık. İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması. ölçme aracından kaynaklanan hatalar. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. öğrencidir. 11Test-tekrar test yöntemi Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1- 1. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. ilgisizüği. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar. Açık seçik. 1. Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. gürültü vb. anlaşılır sorular olmaması. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. puanlama yaparken dikkatsiz olması. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa . 1. Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir.

Sınavların uygulama ortamları.00 ile + 1. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir. ölçüme (X).81 olduğunu görürüz. iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği Çoğu durumda bu mümkün değildir. 1.1. öğrencilerin yaptıkları hatalar. Yukarıdaki ölçmelerin (0. bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz. Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir. N X Y IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0. 2. . Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı .81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz.Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir. ölçüme (Y) diyelim.00 arasında değişir. geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği Bunu bir örnekle açıklarsak. ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır.

Seçmeli testlerde uygulanır. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. Bu dağılımın ortalaması. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. Formülü ise şöyledir. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. 1.146 ölçme ve Değerlendirme 2. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. 3. hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması. sözel gibi) düşük çıkabilir. Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. 1. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. buna karşın testin güvenirliğini azaltır. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin . öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar. 1. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin 1. Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur. 1. Iki testin maddelerinin kapsamı. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır. ve niteliği bakımından denk olmalıdır. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. 71. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer.

Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır. Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer.yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur. . Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. 1. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Fizik. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz. Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. 1. Tarih.

Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği. ölçebiliyorsa. beceri. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. tutum. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. Geçerlik. sözlü sınavlar. 9. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. Örn. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki. Bir anlamda testin uygunluğudur.2. ölçme ve Değerlendirme 147 Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. . Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. 9. O halde bir 9. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. (Turgut.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir. Bir araç veya yöntem. duyuşsal davranışlar vb. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. Söz konusu davranışlara (bilgi. Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir.) hedef davranışlar denir.

test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı r l a n m ı ş s a , o t e s t o p r o g r a m ı n h e def davranışlarını yeterince temsil edebilmeli, onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir; 1. Kapsam geçerliği 1. Yordama geçerliği 1. Yapı geçerliği 1. Görünüş geçerliği 1. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. Bir testin kapsam geçerliği; A. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine, Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir.

B.

Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır.

148

Ölçme ve Değerlendirme

Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği, kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir; 2.

geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı, öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. Puanlar elimizde hazır durumdadır. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir.

1.

Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır.

1.

istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş, aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. 2. Ölçüt (Yordama, Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir. Birtahmin işidir. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Örneğin; ÖYS sınavları, uygulanan testlerden elde edilen puanlar, adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir; 1. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır, o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Söz konusu puanlar

3. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık, güvensizlik, içe dönüklük, dışa dönüklük, zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol, önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak, sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. 4. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil, onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. Bir testin görünüş geçerliği, o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. Örneğin; kapağında "Fizik testi" yazılı olan

Ölçme ve Değerlendirme

149

bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı, yoklama, sözlü yoklama, testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. 1. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru, o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı, başka özellikleri ölçmemelidir. Örneğin; matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği, tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür.

ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır.

1.

1. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru, o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi, beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır.

4.

Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi, beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır.

4.

Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart, onun güvenirliğidir. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. Hatada geçerli ölçü olamaz. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez.

4.

Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır.

4.

Aynı sınavların her yıl kullanılması, kopya, sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma, soruları sınavdan önce açıklama, derslerde sınav sorularının çözülmesi, öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması, gürültü, hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür.

4.

Hedeflere uygun soru hazırlamak, etkili bir

sınav planı geçerliği artırır. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi, uygulama süresi, ölçmeden istediği beceriler, maliyet

ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir;

1.

Ölçülecek belirlenmesi: Öğrencilerin

davranışların hangi davranışlarının ölçüleceği

1.

Ekonomi; Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı, öğretmene, öğrenciye, yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir.

1.

Hazırlama süresi; Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. Testlerde bu süre daha uzun, yazılı yoklamada daha kısadır. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. 1. Uygulama süresi; Bir yöntemin kullanılışlığı, verdiği puanın önemine oranla, uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar.

1.

Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri; Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse, kullanışlığı da o oranda sınırlanır.

5.

Cevapların Nitelikleri; Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse, o araç kullanışlıdır.

5.

Uygulama kolaylıkları; Testlerde sayfa düzeni, baskı mükemmelliği, cevap kağıdmm düzeni, yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır.

5.

Puanlama kolaylıkları; Testlerde cevap kağıdının ayrı olması, iyi düzenlenmesi, cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi, puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır.

5.

Puanları yorumlama kolaylıkları; Bir araç yorumlamaya yardımcı, yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur.

SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır; 1.
Sınavın amacının belirlenmesi; Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme, seçme yapma, tanıma ve yerleştirmeye yönelik, öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır.

Bu tür testlerin geçerliği. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ 3. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. 1. soru tipi. puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir. Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını istemek 2. 1. Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. Anadolu Lisesi Sınavlar. güvenirliği düşük testlerdir. . Örnek. Özel yetenek testleri b. Başarı testleri i. II. öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı. Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. Yazlı yokîama buna ömektir. eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir. dereceleme ölçekleri) 3. Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi) Soru sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. Öğretmen yapımı testler 3. B. Test dışı teknikler. Testierin sınıflandırılması 1. İlgi ölçekleri c. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. Tipik davranış testleri a. Testler. 3.00) ile (1. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir. soruların güçlük derecesi. Sınav süresi. Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir. Kişilik testleri b. soru sayısı. bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar. sınavın zorluk düzeyi. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır.150 ölçme ve Değerlendirme belirlenmelidir. Güçlük düzeyi (0. Her Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi. Sonuç (0. VIII. Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel. IX. duyuşsal. VII. psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır.50) civarında olmalıdır. 3. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır. ÖSS. soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır. II. Standart testler ii. kontrol listeleri. Öğretmen Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır.00) arasında değişir. Smavın amacı. dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları. 1. A. smavın amacı. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz önüne alınmalıdır. Yetenek testleri i. 3. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken yazım hataları yapmamaya. 3. 3. test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Genel yetenek testleri ii.

sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI 1. Sonuçağırlıklıdır. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek 1. örnek. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini. değerlendirme objektiftir. Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. Subjektîf Testler: Puanlamasının. Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz. puanlamacıya göre değiştiği. değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. Örnek. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir.Ölçme ve Değerlendirme 151 XI. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez. Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. Okullarımızda hala uygulanmakta olan. Objektif Testler: Puanlamasının. bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek. öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. 4. iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen. 4. Süreç ağırlıklıdır. puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. 1. Sözlü yoklama. Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır. puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. 4. Değerlendirme subjektiftir. yapılandırılmış (standart) testler kullanılır. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir. . orta. çok iyi gibi. Çoktan seçmeli ve D-Y testleri 4. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. puanlayıcıya göre değişmediği. bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. uygulama. Bilme. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir. yazılı yoklama X. analiz. kavrama. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar. Kötü. 4. öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. iyi.

152

ölçme ve Değerlendirme

öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini

sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.

Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır. KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Ürün (sonuçodaklıdır). Ezber ve bellemeye dayalıdır. Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur. XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar

Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 1. 1. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur

1.

Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur.

1.

Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır.

1.

Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir.

1.

Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. 1. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer.

1.

Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur.

1.

Yazılı yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını

katabilir)

1.

Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla

2. Ölçme ve Değerlendirme

153

kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.

12.

Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini objektif yöntemlerle kestirmek zordur.

istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.

20.

12.

Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli Olduğu Durumlar

Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan

12.

Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar, mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.

12.

Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve

testin ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,

12.

Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.

12.

Sentez ve değerlendirme düzeyindeki önemti davranışlar ölçülmek

daha karmaşık ve isteniyorsa,

12.

Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,

12.

İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.

20.

Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen Etmenler

20.

Sorulabilecek oluşu güvenirliği sınırlar.

soru

sayısının

sınırlı

20.

Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne

diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.

1.

Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür.

1.

Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer.

1.

Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür.

1.

Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür.

1.

Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Y az ıl ı y ok la ma la r bi lg i y ok la ma k am ac ıyla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.

okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. 1. net ve anlaşılır olmalıdır. ifade düzgünlüğünün vb. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. Önce tüm birinci sorular. 1. Puanlayıcı. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. Bunun terside olabilir. 1. 1. Genel izlenimle puanlama 1. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir 1. Sınıflama 1. Anahtar ile Puanlama Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. 1.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. 1. 1. sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. Sıralama 1. Bunlar. Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 1. Cevap anahtarı kullanılmalıdır 1. SÖZLÜ SINAVLAR . Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. 1. yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Sorular açık. lyi bir sınav planı yapılmahdır 1. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir.

cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. Bu nedenle. Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır. Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. Sorular. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. Bunun nedeni. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. 1. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. 1. 1. Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. 1. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. Sözlü Sınavların Özellikleri 1. . genellikle sözlü sorulur. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. istenirse. Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. Cevaplar sözlü olarak verilir. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. uygulama çok zaman alır. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. 1. 1.

Cevaplayıcının bir kelime... cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir... Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner.. Soru yapısından madde.... 1. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın .. 1... Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı. Bir ölçme aracının. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği. etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. 1. öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur. genişletilmesini.. B. Sözlü sınavlar... . Daha tam bir cevap almış olur... Bu tür testlerle bilgi. Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir.. Soru yapısına örnek.ile ilgilidir. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır. 1. Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir. D. Sonuç olarak. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir.. Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür. 1. C.... Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur.2. istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir. Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması.. Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır.. cevapları düşünüp bulmak E. Sözlü sınavda ayırtman. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır. cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir. Kısa olmakla birlikte her cevap....... 1. Eksik cümle yapısında madde.. sözlü ifade yeteneği.. A.. Ingilizce.. F. kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir. Puanlama işlemi nispeten kolaydır. Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından. ve yazmak zorundadır. yazılı yoklamalara yaklaşır.. ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş. bir cevabın açıklanmasını. ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler. Puanlama objektifliği yüksektir. seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir.. Eksik cümle yapısına örnek. soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür. Yazılı sınavlarda görüien kopya.. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır.. bir sayı.. Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar.. Cevaplayıcı. nihayet. Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler. 1. konuşma etkililiği vb. Cevaplar kısadır.

diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır. .

Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. 1. cevaplamanın nasıl yapılacağı. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek 1. Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. 1. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1. 56 1 Ölçme ve Değerlendirme Testin Düzenlenmesi Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. örnek. Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. bulunmasıyla. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. Bu oran % 50 'dir. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. 2. 1. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. Bir maddenin yanlışhğı. kolaylığı. yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. 1. 2. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. 1. Madde. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin . 1. Her testte maddeler kullanışlı. cevaplama süresi. Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek 1. Şans başarısı yüksektir. madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. bir doğruyu götürür) 1. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". B u y ap ıdak i te st le r. cevapları kaydetme kolaylığı. köşegenlerinin çarpımına eşittir. Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 1. Anahtar. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. Puanlaması kolay ve objektiftir 1. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. verilmelidir. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı.2. Bu düzenlemede. Yönergede. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur.

güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır. analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. . (bunun nedeni geçerliğin. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır.ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. Bilgi. uygulama. kavrama.

"Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. 1. 1. 1. Hazırlanması uzun zaman alır. Hazırlanması ifadesi uzmanlık gerektirir.ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. Şans başarısı vardır. 1.4. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir.7. 1. daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır. 1. 1. ve test maddelerinin 1. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir. 1. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır.2.8. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası . Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. 1. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. doğru cevap olarak verilen ifadelerdir. İlköğretim 1. Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur. smıflar için 4 seçenek. 1.6. 1. 5. puanlaması az zaman alır.3. Test formu Madde takımı Test maddesi Madde kökü Seçenekler Çeldiriciler Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte. smıflar için 3 seçenek.

EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) a) Ortak köklü maddeler. Öğrenci. yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. Madde Takımı: Bir paragraf. yazıldığı zaman aldığı şekildir. 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) a) a) Kökü soru kipinde olan maddeler. . a) Anahtarlanmış. sağ tarafta cevaplar bulunur. a) Doğru cevabı gizli maddeler. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. bir şekil. Ortak seçenekü maddeler. cevapları birden fazla olan maddeler. Kökü eksik cümle olan maddeler. tablo. Böylece doğru cevaba. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin.Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır. cevabı en doğru olan maddeler. a) Anahtarlanmış. a) Bileşik cevap gerektiren maddeler. Sol tarafta ifadeler. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler.

158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. madde analizi ve madde seçimi. Zayıf maddeler çıkartılır. 7. (soruların) gözden 1. 7. b. 1. Testin amacının belirlenmesi 1. Model testin (deneme formunun) hazırlanması. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. c. Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. Çok sayıda soru yer alır. cevaplar kısa olmalıdır. Belirtke tablosunun hazırlanması 1. güçlüğü). öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . ama özellikteki gruba uygulanır. Seçenekler. Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir. değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür. 1. Gerekli düzeltmeier yapılır. Deneme uygulaması. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1. yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. Teste son şeklinin verilmesi 8. Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. Süre. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. Maddelerin geçirilmesi (redaksiyon).

ölçme A) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. Aşağıdakilerden hangisi . Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) A) A) A) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması A) Cevaplama süresinin kısa olması A) Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması A) Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi E) Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304.2. bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır. dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) A) A) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri A) izleme testleri E) Başarı testleri 305. kullanılan soru tipine göre değişir A) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan soruların güçlüğünden etkilenir . öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. 1. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: E) öznel puanlama güvenirliğini düşürür yöntemleri puanların 1. "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar A) Puanlamanın nesnelliği sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) A) A) A) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin.

309. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) A) A) A) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü . Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? geçerliliğini A) Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması A) Sınav sorularının güçlük indeksi A) Soruların tek bir üniteden hazırlaması A) Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması E) Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması 310. Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur.

Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 A) Puanlamadan hataları artırması A) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315. aşağıdaki tabloya göre 31 2.Test V.Test IV. Test II. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314. öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) Testin kullanışlığını artırmak A) Puanların güvenirliğini yükseltmek A) Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak A) Puanlamayı kolaylaştırmak E) Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle yetiştirmeye yöneltmesi A) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların.160 Ölçme ve Değerlendirme 311. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? E) B) II C) D)IV E)V Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu A) öğretimin. iyi öğrenmeden çok. soruları cevaplayınız. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir. öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. Bu durum.Test III. Öğretmenin. öğrenci merkezli değil. öğretmen merkezli olduğunu A) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını A) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından etkilendiğini . Testler I. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken.

316.Test En Düşük IV. Test II.Test II. Test I.Test IV. Test V. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV .Test A) B) C) D) E) 317. Test II.Test III. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I.Test V.

ders saatleri dışında kalan sürelerde düzenlenmelidir . Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) D-Ytestleri A) Çoktan seçmeli testler A) Yazılı yoklama A) Eşleştirmeli testler E) Kısa cevaplı testler 323. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) Boy uzunluğu A) Akademik başarı A) Kitap sayısı A) Devam edilen ders sayısı E) Arkadaş sayısı 322. araçların geçerliğinin dikkate alınması E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi 319. hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320. Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi A) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama anahtarının hazırlanması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir ağırlık verilmesi A) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin bir puanla belirtilmesi B) Ağırlıklandırmada. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede. araçların güvenirliğin dikkate alınması B) A) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının bulunması E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp Ağırlıklandırmada. Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi A) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması A) Sıklıkla öğrenmelerin belirlenmesi karşılaşılan yanlış A) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin belirlenmesi E) Bir ünite işlendikten sonra. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır A) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır A) Bu etkinlikler.Ölçme ve Değerlendirme 161 321.

öğretici nitelikte olmalıdır . okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır E) Bu etkinlikler.A) Bu etkinlikler.

Amaç II. aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? 325. Amaç III. aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) A) A) A) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324. Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak A) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli olduğunu A) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi 329. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) A) A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması A) A) E) Bilgisayarda "kelime işlem" programını kullanma Topluluk karşısında konuşma Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri ayırabilmesi A) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır yazılması A) Sınav ortamının öğrencileri . Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma A) I) Ders süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu A) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu I) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma I. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür.162 ölçmeve Değerlendirme 327.

olumsuz etkilemeyecek şekilde düzenlemesi E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması .

Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları E) . 3.. II. sıraları değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması E) Çabuk cevaplanabilen türden... 331. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) A) A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek A) Öğrencinin sadece cevaplarının değil. Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır A) uygun olduğu halde programdaki kapsamamaktadır Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi tüm konuları 335.. basamakları verilenler arasından seçiniz. Sınavın amacının belirlenmesi 2.... A) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır A) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına rağmen.. Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması 333...aktadır A) A) 2... Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332.. Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5. Puanlama kuralının belirlenmesi 2.. sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir E) Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam.... Soruların yazılması A) D) 2. ölçülecek davranışlann belirlenmesi 5. Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2. Test yönergesinin hazırlanması 5. aynı zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi A) A) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması Sınıf ortalamasının öğrencileri başarılı saymak üstünde puan alan E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak A) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından..Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2.. 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir... ve 5. II. 1... çok sayıda soru sorulması 334.. I. Belirtke tablosunun hazırlanması 3. Soruların yazılması 5. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5.Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir.... Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6.... 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı.... Cevaplama süresinin saptanması 2.ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330. II..

III III. II. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340. I I.164 Ölçme ve Değerlendirme 336.yetiştirme Tanıma . Biçimlendirme . Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Soru sayısını azaltmak A) Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak A) Puanlama güvenirliğini artırmak A) Daha ekonomik bir test formu oluşturmak E) Testin uygulanma süresini azaltmak 337. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343. l. II A) Testteki maddelerin ayırt edici oiması A) Soruların güçlük düzeyleri A) Sınav süresinin yetersizliği A) Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması E) Kopya yapılmış olması 339. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. III. II. III II.yerleştirme Değer biçme 342. I. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? geçerliğini Bir öğretim programının başında.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) A) A) A) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) A) A) A) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak eksiklerini belirlemek için 341. III. I. II. I II. II. Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) A) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma A) Puanlama güvenirliğini artırma A) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma A) Öğrenme bilgi sağlamak A) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli kontrol «- A) öğrencilerde edildikleri duygusunu yaratmak E) Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) A) A) A) E) I.

sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı.56 0.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349. E) Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar. II. II. III Değerlendirme II. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 B) I. Özgün olarak ve başanlannı yansıtır.32 0.55 -0.47 0. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir.IV III.ölçme ve Değerlendirme 344.85 Madde Ayırıcılığı 0. III D) II. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. 4. ve tek tip hedeflere Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0. 345. Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ifadeleri. IV . Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Varya ns D)Mod E) Medyan A) Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. Başak. aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l. IV I. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için II.18 0.27 0.62 0. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir. II. 346. öğrencilerin öğrenmelerini II=E III=A IV=D yetenek A) 345. A) II. A) A) D) E) I=F M=B III=C IV=D Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır. II. sınavı kazandı. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir. I. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) A) tik Ranj Aritme 165 347.33 0. IV 346. II C)ll. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) A) Kolay ve ayırt edici bir maddedir. III. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı. 347. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti. A) E) Zor ve ayırt edici bir maddedir.

Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması. İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir.166 Ölçme ve Değerlendirme 349. Bir öğretmen. A) E) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir.80 öğrenme 351. A) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) A) A) A) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı . bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) A) A) A) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354. VE 48. Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) A) A) A) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği 350. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) A) A) A) E) Sınıflama türü Sıralama türü Adlandırma Eşit aralıklı tür Eşit oranlı tür 47. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) B) B) farkın E) Sınav puanlarının dağılımının Standartlaştırılmış bir testin normlannın Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin öntest ve sontest puanlan arasındaki 353. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0. diğeri 40'tır. Aşağıdaki sorulardan hangisinin.80 olarak hesaplamıştır. A) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352. Buna göre. E Bu testte 0.

diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) A) Görüşünü. geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama A) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak A) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama E) E) Bir testi. verilen bir ölçüte göre gruplama 355.80 0. nedenleriyle birlikte açıklama Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama oluşturan Öğeler A) Bir bütünü arasındaki ilişkiyi belirtme A) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi çözme . Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme A) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği puanlarla.60 0. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ E) Olgu ve olayları. Aşağıdaki davranışlardan hangisi .90 A) B) C) D) E) 356.ölçme ve Değerlendirme 167 53.50 0. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357.30 0. VE 54.

IVveV C)ll. öğretmen. II ve III D)ll. Aşağıdakilerden hangisi. I. sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini. 358. bilimsel tutum ve davranışlarını. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha uygun olması. Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması I. II ve V E)lll. ekiple çalışabilmelerini.sorumluluk alma düzeylerini. araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini. IVveV B) I. IHveV 359. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV 359. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) A) A) A) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar . gözlem. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması I. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini. Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. öğrencileri değerlendirirken.I. Daha çok objektif puanlanması Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması I.

Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ.4 7. Öğretim sonuçlarını. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) A) A) A) E) 361. Bu açıklamalar.. özellikle eksiklikleri teşhis etme.3 11. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar.2 39. ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar. Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar. Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi Testteki maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi C) Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması A) B) D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması .2 11. tekrar öğretme. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364.168 Ölçme ve Değerlendirme 360. VE 364. (X) tabloda gösterilmiştir. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar. öğrencilerin bazı becerileri. çalışma veya uygulama sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test 363.8 363. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362.

Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır.Rehberllk bir süreçtir. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. Sosyal yardım hizmetleri (burs. Bunları kısaca özetlersek. Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır. sağlık vb hizmetleri içerir. Bu hizmetlerin amacı. sanat. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir. A. kurslar. kredi. problemlerini çözmesi. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi. . 3. olumsuz yönlerini azaltmaktır. . rehberlik. Bunun için. Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri. sağlık kontrolleri vb.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. spor.) 1.Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. kapasitelerini geliştirmesi. gerçekçi kararlar alması. beslenme hizmetleri) 1. eğitsel kollar. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. sosyal etkinlikler. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan l. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır. S.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir. Amacı. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur. Beslenme. program ve sistem içinde sunulabilir. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir. bannma. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. kültürel etkinliler vb. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 1. 1.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 1.) REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. l. barınma.

problemlerini çözebilmesi. onları benimseyici ve geliştirici. Psikolojik temeller bireysel aynlıklar duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir. Yeterli bir kişiliğe sahip.170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. olanak vs ortamı seçebilir. kim olacağı konusunda tutarlı. geçmişten çok geieceğe yönelik. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. verimli. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. kullanılan yöntemler. (Ayıp. kendini kabul eden. kendine saygılı. Kendini gerceklestiren birevler. zamanı iyi kullanıp.Toplumsal temeller Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) Yabancılaşma Kuşak çatışması İş yaşamındaki değişiklik III. Özellikle bireyin kendini anlaması. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. insan değerlerine saygılı. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. gerçekçi bir ben kavramına sahip. yaratıcı. kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. Yetişme farklıdır günah. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir. ne yapması gerektiğini söylemek A) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. duygularını açıklayan. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak A) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek A) Bireye. yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ . kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat.

Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. değerli ve önemli . Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. 1908'de Boston'da F. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter. Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. buyurgan. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. Danışan ancak saygı gördüğü. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir.mektedir. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar.

Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. Rehberlik yardımımn esası. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. Rehberlik. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. Rehberlik anlayışı. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. bireyin kendi ilgi. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. programı merkeze alan eğitim sistemleri.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. öncelikle rehberliğin ne olduğu. Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi. 2. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. branş öğretmenleri. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. . sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. bulunduğu. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. 3. deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. ilgileri. bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. müdür yardımcılan. 4. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir.

zihinsel. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. ilgileri. 7. programlı. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur. onu yetenekleri. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. Rehberlik hizmetleri plânlı. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi. Rehberlik bedensel. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. 173 6. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. onun kendisini tanımasını sağlamak. Öğrenciyi tanıyarak. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. Öte yandan kişiliğin bedensel. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. ögrencilerin her türden . zihinsel. ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. değerleri. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. tutumları. sosyal. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. sahip olduklan olanaklar. psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. amaçlan. Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. 8. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. öğrencilerin nitelikleri. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır. Okulların yapıları. 5.

Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde. 11. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. Uygun bir okul rehberlik programı. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır. 9. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise. bunları dikkate almaksızın. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir. Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. öğrencilerin zihinsel. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. 12. etkili bir rehberlik programına gerek vardır. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. Okulda etkili bir öğretim programı için. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. 13. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. bedensel. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir. Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. 10. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. rehberlik programında nelerin. Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. .malıdır. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri.

91) A) A) A) A) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. Buna göre. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) A) A) A) E) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması Her bireyin değerli olduğuna inanılması Hizmetlerin bir bütün olması 366. e nva nt e rle r. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir. Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Bu bakımdan. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. 4. Bunun için. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır. onu kayırmak. 3. hem de yardımı alan önemlidir. . Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında. duygusal. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) A) A) A) E) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak Sosyal becerilerini geliştirmek Öğütler vermek Yalnızlığını teselliyle gidermek 367. Bunlardan elde edilen bilgiler 365. 175 l. sosyal.Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren. Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır. Ancak. kuşkusuz duygusal süreçler esastır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur. 2. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır.

bu iki alandaki özellikler incelenir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. Genel bir kural olarak. gösterişin ötesine geçemezler. Gelişimsel rehberlik model 1. 5. Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model 1. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir.Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik 1. Bu model rehberlik hizmetlerini. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir. Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik 1. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir. Çünkü. 4. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. B u ra d a sa d e ce . Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. 1. Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir. 7. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik 1. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. Ancak. Ancak. Disiplinde irdeleme. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. 6. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. 2. 3. rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi. dosyalar dolusu kadar da çok olsa. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. eleştirme. uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir.176 Rehberli k Buna göre.

olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. Önleyici rehberlik e. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. İlköğretimde rehberlik c. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. Geliştirici rehberlik 4. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a. Yöneltici rehberlik c. Uyum sağlayıcı rehberlik b. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. • Bireysel psikolojik danışma. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. Kişisel rehberlik 5. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. Eğitim alanında rehberlik b. 5. Mesleki rehberlik c. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. 1. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir. 2.grup rehberliği b. Tamamlayıcı rehberlik f. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a. Orta öğretimde rehberlik d. Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. Eğitsel rehberlik b. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. Bireysel rehberlik. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. bir bütün olarak gelişmesi. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen. Sağlık alanında rehberlik c. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. Endüstri alanında rehberlik A. Yüksek öğretimde rehberlik . Ayarlayıcı rehberlik d. Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir. Bireysel rehberlik Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. Sınıflamalarda amaç. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur.

yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. b. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar. duyuşsal. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. dil. seçilen teknikler. Sonuç. sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. çocuğun yaptıklarını izle me k. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır. merakını giderme. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. oyun oynama. c. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r. 1. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. d. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. B. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. benlik kavramım oluşturma. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. bedenini kullanma. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. Okul öncesi eğitim kurumları. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Bu dönemde çocuğun ilgilerini. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. çocuğun bilişsel. hayal ve istekleri açığa vurma. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez.

seçenekleri inceleme. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. Sonuç. okula uyum. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir. Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. 4. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik A) A) A) Meslekler tutumlar kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek yerine 369. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. Bu dönemde ergenlerin kişisel. Bireylere bir meslek kazandırmayı. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. yöneltme. Bu hizmetler. Bu yaşta öğrenci. Bireye toplumda açık gelişme olanakları. mesleksel kararlaralma ve uygulama. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. sağlıklı hedefler belirlemesi. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . Barınma. Yüksek öğretimdeki öğrenciler. 368. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. "bilgi verme. Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. sanat. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. akademik . eğitim olanakları konusunda bilgilendirme. ev ve aile ortamından ayrılmakta. beslenme. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır. mesleğe yönelmesi. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. .Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken. Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. spor. özel yeteneklerinin gelişimi. İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen A) Sınıf öğretmeni A) Müdür A) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. verimli çalışma yollarının tanıtılması. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir. Orta öğretim. Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması.92) A) Velilerle işbirliği yapmak Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek Grup rehberliğine öncelik vermek hakkında olumlu 179 kapsar. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. . kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. Sonuç. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır. meslek seçimi.

müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. flört ve aile kurma. Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. 2. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler. 6. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. 1. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. 1. 4. zihinsel. kendini. 1. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. C. 1. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. 3. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. mali destek. Örf. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. tavırlar.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır. kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. Ayarlayıcı rehberlik başarı. ders. Geliştirici rehberlik 1. Örnek. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. Sonuç. Bu yüzden öğretimi planlayan. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. 1. Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. 5. Günümüzde okulların programları. . Uyum sorunu gösteren öğrenciye. inançlar. adet. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. değerler. madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. Yurt. sağlık gibi birçok sorunu halletme.

kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. işçi sendikaları. zihni. Eğitsel rehberlik. Bireylerin kendi yeteneklerini. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. Mesleki rehberlik 1. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. 3. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. kendi problemlerini çözebilmeleri. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri. A) A) A) A) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. Eğitsel rehberlik 1. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir. ilgi ve ihtiyaçlarını. Kişisel rehberlik 1. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS. Sağlık alanında rehberlik 1. Eğitim alanında rehberlik 1.95) E. Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. öğrencilere okul seçme. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. Okullarda öğrencilerin bedeni. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. günlük yaşam becerilerini kazanması. . Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma.Rehberli k D. yapıcı. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. Sosyal yardım alanında rehberlik 1. bedensel. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır.

Öğrenciyi tanıma hizmetleri 103) 1. İzleme hizmetleri programı 1. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri öğrencilere 1. Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar. Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir. okulun türü. Bilgi verme hizmetleri 1. A) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir. Öğrenci gelişimine yönelik olması Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. Sevk (yardım almaya yönlendirme) yönelik olmalıdır hizmetleri A) Aynı ildeki tüm okullar aynı 1. Psikolojik danışma hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 1. 1. Program ve plan hazırlama.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). Araştırma ve değerlendirme hizmetleri A) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. Plan-program hazırlama hizmetleri Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. Grup rehberliği hizmetleri A) Programlar problemli ve engelli 1. A) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li A) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır.1. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . 371. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. 2. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. Okul rehberlik programları ile ilgili olarak hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS1. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) 372. mesleğe yöneltme. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri uygulamalıdır 1. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. Çevre ve aile ilişkiler 1.

çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. uygulanan programlar hakkında bilgi verme Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme Okul kuralan hakkında bilgi verme Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme Okul çevresi hakkında bilgi verme 183 İlgiler Kişilik özellikleri. dereceleme ölçekleri. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp. sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. öğretmen ve öğrenci durumu. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir. Okul psikolojik danışmanı. gözlem. otobiyografi. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir. Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir.54) Yetenekler A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' A) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme A) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme A) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. Okulun tarihçesi. 373. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır. Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu . yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. kimdir bu tekniği. Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. sosyometri.

öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. Kişisel. eğitsel. arkadaş ve diğer sosyal . öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra. Bilgi verme hizmetleri Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler. Mesleki bilgi. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. sosyal bilgi. öğrencilerin kendi ilgi. Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. Eğitsel bilgileri vermenin amacı.4. Eğitsel bilgi. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile.

empati d. Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. Tedavi: Danışana saygı duyma. Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. Bilişsel Yaklaşım değer Bireyin gelişimi akılcı. yeniden biçimlendirme. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama A) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. teknik ve ilkeleri vardır. Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında. 374. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b. yönlendirme. yanhş. Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. Bu nedenle kendini yönetme. yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. özgürdür. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan". Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir.184 Rehberli k Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. yıkıcı düşüncelerini değiştirme. a. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir. gerçekçi. model alma (taklit) c. verme. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım Birey değerlidir. koşulsuz kabul. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. atılganlık eğitimi. 5. tutarlı. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme A) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma A) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini .

Yalnızlık. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. sosyal ilişkiler. meslekleri tanıma. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir.Rehberli k 375. 8. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378. Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS. Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . etmedilerse iş durumlarına. 7. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır. Örneğin bir okuldaki 9. öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı A) Programı merkeze alan eğitim anlayışı A) Bilinçaltı A) Mantık dışı düşünceler E) Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 6. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist. 9. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) Bireyi tanıma A) Psikolojik danışma A) Yöneltme A) izleme E) Bilgilendirme 376. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları. Grup rehberliği hizmetleri 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır.93) A) A) A) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme A) Yöneltme E) Değerlendirme Öğretmen. psikolog. ettilerse başarı durumlarına. Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. psikolojik danışman.

kültürel ve sportif etkinliklerin 12. Kişisel-sosyal Eğitsel Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. gelişme süreci içinde. kişiler arası ilişkilerde becerili. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. Kişisel rehberlik. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. öğrencilerin. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması. öğrencinin kendini tanıması. Aile ile ilişkileri geliştirmek. duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir. gözlenen davranışların . ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. Kendine güvenen. program ve politikasını tanıtma Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma Okulda almacak kararlara katılımı sağlama Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. öğretmenlerin ve velilerin özellik. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. öğrencini büyüme. Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir. Bu çalışmaların amacı. anlaması. sosyal. Gelişimsel rehberlik anlayışı. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) A) A) A) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. Bu olanaklar. Velilere okulun amacını. 379. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar.

yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. benliği savunucu davranışlar . kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. saldırganlaşmakta. çaresiz 187 bazen kaldığı Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. sosyal ortaya çıkabilmekte. daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 1) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 1) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı. 1) Davranış bozuklukları. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa.Rehberli k kalıcı olmadığı. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur.

onun öznel gerçeği tayin eder. içten ve dıştan gelen uyarıcılara. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. 3) İnsan davranışlarını. (fenomenoloji) 3) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür. Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir. Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. Kişi herhangi bir durumda. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. 3) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir. oluşum halinde olan bir varlıktır.durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır.

çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Benlik Benlik tasarımı İdeal benliktir. Anne babalara. Saygı (koşulsuz kabul) İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Öğrenme. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. Olumlu ve olumsuz olabilir. Bu kavramla ilişkili kavramlar. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. aile. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) A) A) A) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma . Rehberli k Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. Kendine güveni eksik olan kişi. çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır.188 Anlamlı öğrenme. reddedilme. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak A) Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak A) İlkeli ve kararlı davranmak A) öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek E) öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli. 380. yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. Gelişimsel özellikleri. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. Demokratik olmayan aile ortamlan. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. En küçük başarısızlıklar. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. akademik. aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını A) Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini A) Çocukların öz bakımını üstlenmelerini A) Çocukların sabırla dinlenmesini E) Çocuklarına. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması.

Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) A) A) A) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) A) A) A) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384.Rehberli k 383. iki E) Durumu okul idaresine bildirmek Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin. Saydamlık Saygı 189 386.ikisine de yakın olan başka bir öğrenciden onları barıştırmasını istemek A) Öğrencilere. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak A) öğrencileri derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek A) Bu öğrencilerin . kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek 387. nesnel bir biçimde ele alabilmek Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder 385. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) A) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir başkaları hakkında A) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi kabullenmek A) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak A) Kendisi ve olumlu düşünceleri vardır A) E) A) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı ortaya koymak E) Sorunları kişiselleştirmeden. Aşağıdakilerden hangisi. Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. barışmazlarsa bu durumu disiplin kuruluna bildireceğini söylemek .

Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir. Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) A) A) A) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" .388.

dürüst davranması öğretmenin sınıf içinde her zaman içten A) A) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer ve önem vermesi E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması Annenle ilgili yaşantılarını. kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak A) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek A) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak A) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı davranışın sonuçlannı yaşamasını sağlamak . Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389. karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun". Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) A) A) A) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391. ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın A) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin A) ve.190 Rehberli k 392. "sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) A) A) A) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. bütün olarak ele alıp etraflıca değerlendirmelisin A) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması A) A) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini öğrencinin yerine koyabilmesi Annene karşı olan duygularını. Aşağıdakilerden hangisi.

Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. düşük not verdi . beklediğimden çok heyecanlandım rahat A) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında başarı sağlayamıyor E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. ehliyet sahibi olup A) Sınav sırasında hiç değildim. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım.394. bir dahaki sefere başarabilirim A) Hiçbir zaman araba kullanamayacağım .

Aşağıdakilerden hangisi. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) A) A) A) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397.Rehberli k 395.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak A) A) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam etmek A) Çocuklarına azalmadığını göstermek olan sevgilerinin A) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek A) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak A) Problemlerin çözümünde. Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak A) Öğrencinin her tür davranışını onaylamak A) Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek A) Kendisinin de hataları olabileceğini kabul . Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) A) A) A) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak A) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) A) A) A) Engelleme Fikir uyuşmazlığı Bağımlılık Uyum davranışları Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) A) A) A) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel E) Mutsuzluk 398. Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399. sorunu görmezden gelmeye yönelmek 396.94) A) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek A) Etkiü çalışma becerileri kazandırmak A) Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek A) Üst öğretim kurumlarını tanıtmak E) Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401.

etmek E) Göründüğü gibi olmak. olduğu gibi görünmek .

arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. A) Başarınız beni çok mutlu etti. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) A) A) A) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin. A) . Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali. arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) A) A) A) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan 408. aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) A) A) A) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme A) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri toplama A) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma 404. Karar verirken. Bu duruma uygun düşen örnek. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri. A) Ders bitti. Rehberli k 405. Ali'nin bu tür davranışları.192 402. aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak A) A) Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak A) A) E) öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak 403. durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) A) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme 407.

E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız? .

açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? A) Bu olay nasıl gerçekleşti? A) Veli. Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak. sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse. korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun hizmetlerdir.Rehberli k 409. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120) A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu kabullenmek A) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını kontrol etmek A) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için çevreyi harekete geçirmek A) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi azaltmaya çalışmak E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma. iyileşir Tıp her şeye çare bulur. karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik davranışları . 193 410. sen mi aldın? A) Saati alanı gören biri var mı E) Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz? 411. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen. başanyı artırma" konusunda yardımdır. öğrenmesini kolaylaştırmak. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) A) A) A) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme.

Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. uzman. yeteneklerini geliştirme. Bu nedenle takım çalışması esastır. diğer personelin işbirliğini gerektirir. yetenek. eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi. eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. öğretmen. plan yapma ve uygulama. öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama.52) A) A) A) A) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik . Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur. öğrenmeye güdülenme. sınavlara hazırlanma. Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma. öğrenme engellerini aşma. 412. okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) A) A) A) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması 413. Okuldaki Yönetici. verimli ders çalışma yolları. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS. kaynaklardan yararlanma.Eğitsel rehberliğin amacı. Bir öğretmenin.

Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden. seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir. 1. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri. Meslek alanlarını tanıma 1. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı.194 Rehberli k 417. Psikolojik doyum Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar. Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Gizil güçleri geliştirme >■. Bireyi (öğrenciyi) tanıma 1. bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) A) A) A) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik A) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle konuşmamalarını istemek E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116) 414. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek B) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile olanaklı olabileceğini dikkate almak B) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir. Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar. 416. mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul .60) A) Alana duyulan ilgi A) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek A) Okul idarecilerine başvurmak A) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek 415. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS. buna karşın resim yapma.

edilen bir anlayıştır. Mesleki gelişim oldukça .

bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Meslek seçimi bir süreçtir Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. ilgileri. 15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde. 3. benlik kavramı. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi. bilgileri değerlendirerek. ilişşki kurduğu kişiler. 5. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak. İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. yetenekler. Bu model üç boyuta sahiptir. çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu. Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. 1. istihdam koşulları. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. okul öncesi ve oku! içi eğitimi.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. Mesleki gelişim süreci aşamaları . yaşadığı çevrenin özellikleri. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne Uyanış ve farkında olma 195 4. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. Bire y. 2. amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya. bireyin ihtiyaçları. dönemlerini 3 ö. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. diğer kişilik özellikleri. inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer. Mesleki gelişim incelemiştir. genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını. Meslekleri keşfetme. Bireyin incelenmesi b. Bu kuram üç temel unsuru vurgular.Rehberli k karmaşık bir süreçtir. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. toplumdaki mevcut iş alanları. 1. 1. Genç böylece mesleki karannı oluşturur. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye. çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer . 1. piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. değerler sistemi.Mesleklerin incelenmesi c. meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. a.Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş). 1. seçt iğ i alan . oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. 1. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların. eşleştirmeye. genel ve özel yetenekleri. Meslekleri keşfetme ve araştırma Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. Çocukluktan ergenliğe. Karar verme Gencin lise yıllarını.

Roe'nun Kuramı: e. Sanatsal düşünceler ağır basar.Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. ressam. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak A) Öğrencinin kendisini her yönü ile tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek .Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. yönetici. B ü yü m e e vr e s i ( 0 . Sanatçı Tip: Heyecanlı. sekreter Süper'in Benlik Kuramı A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin gerekliliklerini yerine getirebilir A) İyi bir meslek. ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır A) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler 419.Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS. esnek olmayan. q. n. m . A) A) A) A) E) Yetenekleri İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları ^ 420.69) g.196 Rehberli k p.Geçici seçim dönemi (11-17 yaş).Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur. Holland'ın Kişilik Kuramı Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür. sorgulayıcıdırlar. Tamirci. sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir. dekoratör j. Psikologlar. Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer.Gerçekçi Tip: Objeler. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir. titiz. makinalarla uğraşmayı severler. kişiye yüksek mevki ve kazanç sağlayan meslektir A) Birey. 418. Satıcı. avukat I. Geleneksel Tip: Dikkatli. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri).1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. yaratıcıdır. nesnelerle.51) Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler. Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. Yazar. o. makine mühendisi vb h. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. coşkulu. yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır. pazarlamacı. Sosyal yaşamı düzenlidir. öğretmenler. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS. halkta ilişkiler uzmanı k.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Veznedar. Özdeşleşme sonucu gelişir. birine sahip Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir. Araştırmacı. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir. f. Bilim adamları i.

E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş .

İlköğretim. Bakanlık bünyesinde yer alan. A. Mesleki ve Teknik Öğretim. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) Bireyi kendisine tanıtmak A) Üst eğitim kurumlarını tanıtmak A) Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak A) Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak E) Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi. Ortaöğretim.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. B. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri .04. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108) 197 olan "Rehberlik ve Araştırma bünyesinde A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir mesleğe yönelmek A) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek A) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir mesleğe yönelmek A) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. Talim ve Terbiye Dairesi. 1. İl düzeyinde. Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Merkezi düzeyde. Okul düzeyinde Olmak üzere 3 kademelidir. 1. Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30.Rehberli k 421. 1. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim.

d. Bu Komisyonun Görevleri. Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir. il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. b. aşağıda verilen Danışma Milli Eğitim Müdürü Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı ▼ Rehberlik ve Araştırma Merkezi ▼ Okul Müdürtükleri T Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü. c. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır.Merkezleri " ile sağlanmıştır. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir. • Eylül ayında yapılacak toplantıda. f. e. metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur. .

Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır. Öğretim yılı içerisinde. yönetici. Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu.aile birliğinde görevli bir öğretmen Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. Okul Müdürünün Görevleri Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. Müdür yardımcıları Rehber öğretmenler Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci Okul . Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir. Her iki toplantıda alınan kararların. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir. Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder.198 Rehberli k Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. Danışma Bölümü OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur C. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. öğrenci. bu kurula başkanlık eder. diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. öğrenci-öğretmen. Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur.

ilgileri. Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. Okula yeni gelen öğrencilere. Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. öğrenme güçlükleri. idaresi arasındaki 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri Rehberlik hizmeti verir Rehberlik bürosu ile okul eşgüdümü sağlar. Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. Öğretim programları. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan. başansızlık. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar . Okulda yapılacak her türlü test. ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. araç-gereç. çalışmaları planlar. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. araç-gereç vb. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. problemli çocukları. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. sonuçlannı toplu dosyalara işler. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. okul ve meslek seçimi. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir. Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. Okulun öğretim programı. sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar.

Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. fiş. seçmeli ders. (örnek.200 Rehberli k anket. öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar. gözlem kartları. gelişim dosyasının tutulması) Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. . Kendisi genel bilgileri işler. Kendisine başvuran bir öğrencide. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) öğrencinin devam durumunu izlemek A) öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek A) Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak A) öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek E) Sınavlarda gözetmenlik yapmak 424. Rehberlik saatlerinde sınıfa girer Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. kendisinin 423. Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. bölüm. test ve benzerlerini uygular. okul. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak A) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli hoşgörüyü göstermelerini istemek A) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder.

Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) Rehberlik servisine göndermek A) Problemi. ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak A) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek 426. belirtileriyle saptamak A) Çözüm yollarını araştırmak A) Okul idaresine haber vermek E) Öğrenci velisini çağırmak 427.yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler. Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak A) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak A) öğrencilerin. 425. Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür A) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır E) Rehberlik kurulunda verilmelidir öğrencilere de yer .

Rehberli k 428. Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) A) A) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı . "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) Okulmüdürü A) Koordinatördanışman A) Psikolojik danışman A) Milli eğitim müdürü E) Sınıf öğretmeni A) Psikolojik özellikleriyle yasal durumu E) ilgi ve yetenekleri 201 429. karar stratejilerinin gelişmesine yardım sağlama verme A) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının gelişmesinde yardım sağlama A) öğrencilere meslek dallarını ve yönlendirmek için çalışmalar yapma tanıtmak A) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef 431. Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) A) öğrencilere meslekleri tanıtmak A) yakın çevresindeki öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek A) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek A) öğrencilerin alanları beiiriemek yetenekli oldukları E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek dersin 430.

uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. 1. Beden sağlığıdır. yetenekleri.432. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. 1. 1. Algı. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. bazılan olumsuz olabilir. Bireyin zihinsel. 1. Sağlık. her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. mizacı duygusallığı. Örnek. "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. 1. tavırları. aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) A) A) A) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ Bireyin tanınması gereken yönleri. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi s Yetenek. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. Bazılan olumlu. 1. Beklenen. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has . Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak. Başarı. Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. Bireyin ilgileri. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür. 1. alışkanlıkları.

Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Yetenek testleri. Testlerde. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır. tutumlan vb. psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır. Envanterler Bireyin kişilik.Gözleme dayalı teknikler 1. Yetenek testleri 1. kişilik özellikleri. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. Testler 1. 2. Test dışı teknikler I. resim. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır. Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. Vak'a incelemesi II. mekanik. Otobiyografi 1. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. A. Birey sürekli değişen bir varlıktır.Kendini anlatma teknikleri 1. Sosyometri 1. Stanford-Binet Zeka Testi Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür. başarı ve başarısızlıkları. uyumları. Anket 1. bireylerin ilgileri. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. Bireyin kişiliği. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2.202 Rehberli k 2. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır. Psikodrama 1. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. 2. Kimdir bu? 1.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. değer yargılan. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1. yetenekleri. İlgi Envanterleri. Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır. çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. Sosyodrama TESTLER Testler. zayıf ve güçlü yönleri. arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. Gözlem . sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. uygulanan tekniğin özellikleri. özelliklerini ortaya çıkararak. kişisel ve sosyal uyum sorunları. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. Problem tarama listeleri 1. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur. Olay kaydı (anekdot) Derecelendirme ölçekleri Oyun terapisi 2. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. Bireyin tanınması için. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Örnek. bireylerin ilgj ve yetenekleri. Görüşme 1.

Rehberli k Envanterler içinde ilgi. Sınıf düzeyinde Yetenek. tutum. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. Olay Kaydı (Anekdot) Tutum. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. 3. Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen . Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. İlköğretim 8. ilgi. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir. Tutum Envanterleri Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. Gözleme dayalı teknikler 1. Sistemli gözlemde kimin nerede. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. 4. anne tutum. fıziksel Özellikleri. 2. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır. Başarı testleri Öğretimin. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. Kişilik testlerini uygulamak. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. envanterleri sayılabilir. alışkanlık. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. duygusal. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. kişilik ve tutum 203 gösterdiği. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) Kişinin sevdiği. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir. 5. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama.

sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. tarih. Otobiyografi.204 Rehberli k özgeçmişlerini. grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır.Derecelendirme ölçekleri sayısal. kaygılarını. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. Tekniğinin amacı. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. 5. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi. 3. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. öfkeleri. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. 4. Anekdotlarda gözlenen davranış. . Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler. B. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir. yer. Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. Derecelendirme ölçeği. Görüşme kişi ile yüz yüze. Kendini anlatma teknikleri 1. gözlenen davranış. 4. Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. sağlık durumları. ilgileri. aile içi ilişkilerini. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. 3. 2. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı. öğrencilerin kişisel nitelikleri. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. Anket öğrencilerin duygu. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. Oyun Terapisi Oyun terapisi. 5. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. ev ve aile durumları.

3. Oktaylar. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Binnur. (Ed. İ. Öğreti. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. F. Pegem A yayıncılık.Öğretmen Adayları için KPSS. İstanbul. Pegem A Yayıncılık. Ankara. 6. Ş. İleri Matbaası. 1980 1. Ankara 2004 1. 1994 1." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. Örnek. Ankara. H. E.). G. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar. Ankara. Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. Yıldız. Öğretmen Adayları için KPSS. (Ed. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar. Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir. Ankara 1992 1. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. 2004 . Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. arzuları. Yeşilyaprak. Özgüven. Empati yayınevi. Tan.). Sosyometrik teknikler 1. ifade etme. (editör).). gerginlik. Kimdir-bu tekniğinde. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. tekniğidir. 205 Bu teknikte amaç. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir. Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu. Görüşme İlke ve teknikleri.Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. Remzi Kitabevi. bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları. Eğitim Bilimleri KPSS. 2004 1. Baymur. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. Genel Psikoloji. Yargı Yayınevi. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Kaya. 2003 8. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir. Can. 2. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. C. Z. (Ed. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. 2004 1. Ankara. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. Nobel Yayın Dağıtım. Kuzgun . Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful