ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

YÜKSEK LİSANS TEZİ Huriser BALCI

AKILLI (FONKSİYONEL) TEKSTİLLER, SEÇİLMİŞ KUMAŞLARDA ANTİBAKTERİYEL APRE VE PERFORMANS ÖZELLİKLERİ

TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

ADANA, 2006

1

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

AKILLI (FONKSİYONEL) TEKSTİLLER, SEÇİLMİŞ KUMAŞLARDA ANTİBAKTERİYEL APRE VE PERFORMANS ÖZELLİKLERİ

Huriser BALCI YÜKSEK LİSANS TEZİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Bu tez ../../2006 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği İle Kabul Edilmiştir.

İmza:......................... Prof. DANIŞMAN Dr. BABAARSLAN

İmza:.......................... Osman Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA ÜYE

İmza:................................ Prof. Dr. Selahattin SERİN ÜYE

Bu tez Enstitümüz Tekstil Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanmıştır.

Kod No:

Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü
Bu Çalışma Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir.

Proje No: FBE.2004.YL.45
Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

2

ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ AKILLI (FONKSİYONEL) TEKSTİLLER, SEÇİLMİŞ KUMAŞLARDA ANTİBAKTERİYEL APRE VE PERFORMANS ÖZELLİKLERİ Huriser BALCI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANA BİLİM DALI Danışman : Prof. Dr. Osman BABAARSLAN Yıl : 2006, Sayfa : 251 Jüri : Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA Prof. Dr. Selahattin SERİN

Bu çalışmada genel olarak ülkemizde çok yeni bir konu olan ve üzerinde çok fazla çalışmaya rastlanmayan akıllı (fonksiyonel) tekstiller hakkında geniş bilgi verilmiş, daha sonra antimikrobiyal apre üzerinde durulmuştur. Antimikrobiyal aprenin farklı hammaddedeki kumaşların performans özelliklerine olan etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın deneysel kısmında kullanılmak üzere % 100 Pamuk, PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı dokuma kumaşlar temin edilmiştir. Bu kumaşlara tez konusu çerçevesinde antibakteriyel apre çalışmaları laboratuar şartlarında uygulanmıştır. Apresi yapılan kumaş numunelerindeki işlem etkisinin testlerle ortaya konulabilmesi için laboratuarda kumaşların antimikrobiyal, fiziksel ve haslık özellikleri incelenmiştir. Çalışma sonunda, 3 farklı kumaş tipinde, antibakteriyel özellik kazandırmada kullanılan hangi apre maddesi, apre yöntemi ve apre derişiminin kumaşın hangi özelliğine ne şekilde etki gösterdiği belirlenmeye çalışılmış, belirli bir özellikteki kumaş üretimi için hangi proses parametrelerinin ve apre maddesinin daha uygun olabileceği istatistiksel yöntemler (varyans analizi) kullanılarak araştırılmıştır. Antibakteriyel proses parametrelerinin tüm kumaş tiplerinde negatif etkilediği özellikler arasında su ve ter haslıkları ortak olarak görülmüştür. Antibakteriyel proses parametrelerinin en az etkilediği özelliklerin pillinglenme (boncuklanma) ve yıkama haslığı olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Akıllı Tekstil, Antimikrobiyal/Antibakteriyel Apre, Kumaş Özellikleri

I

ABSTRACT MsC THESIS SMART (FUNCTIONAL)TEXTILES, ANTIBACTERIAL FINISHING ON THE SELECTED FABRICS AND PERFORMANCE FEATURES

Huriser BALCI DEPARTMENT OF TEXTILE ENGINEERING INSTITUTE OF NATUREL AND APPLIED SCIENCE UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor : Prof. Dr. Osman BABAARSLAN Year : 2006, Page : 251 Jury : Prof. Dr. R.Tuğrul OĞULATA Prof. Dr. Selahattin SERİN

In this study, the knowledge is widely given about smart textiles and especially antimicrobial finishing which is a new subject in our country. There isn’t much study in this area. The effects of antimicrobial finishing on the properties of fabrics made of different raw materials have been researched. 100 % Cotton, PES/VİS, PES/VİS/EA blended woven fabrics have been used in the experimental part of the study. The antimicrobial finishing applications are made in the laboratory conditions. The physical and fastness properties of the fabrics have been examined in quality control laboratory. At the and of the study, in three kinds of fabrics, the best and optimum finishing agent, finishing process and finishing concentration is tried to be identified using statistical methods as ANOVA (variance of analysis) for antimicrobial finishing. Experimental study shoved that antimicrobial process parameters affect negatively on colour fastness to water and perspiration. It is also determined that resistance to pilling and colour fastness to washing are affected at least by antimicrobial finishing..

Key Words: Smart Textiles, Antimicrobial/Antibacterial Finishing, Fabric Properties

II

TEŞEKKÜR Yüksek Lisans eğitimimin ilk gününden sonuna kadar geçen sürede, her aşamada desteğini esirgemeyen, bilgi birikimini, tecrübesini ve değerli zamanını benimle paylaşan, tezin oluşumunda, düzenlenmesinde ve değerlendirilmesinde her türlü katkıda bulunan danışman hocam Sayın Prof. Dr. Osman BABAARSLAN’a teşekkürü bir borç bilirim. Tezde kullanılan pamuklu kumaşların ham olarak teminini sağlayan Fibatek Dokuma İşletmeleri Fabrika Müdürü Sayın Uğur KAHYAOĞLU’na, ham pamuklu kumaşların ön terbiye ve boyamasının yapılması konusunda yardımda bulunan Misis Apre İşletmeleri Ar-Ge ve Kalite Güvence Sorumlusu Sayın Bikem MİLLİ’ye, PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı kumaşların temini ve emdirme yöntemine göre apre çalışmalarının yapılabilmesi için laboratuar imkanlarını kullanmamı sağlayan Özbucak İşletmeleri Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Fikret KARABUCAK’a, kimyasal laboratuar şefi Hatice ER ve diğer laboratuar çalışanlarına, çalışmanın çektirme yöntemine göre apre denemeleri için Ç.Ü. Tekstil Mühendisliği Bölümü Kimyasal Laboratuarı’nı kullanma konusunda desteğini esirgemeyen Sayın Prof. Dr. R. Tuğrul OĞULATA’ya çok teşekkür ederim. Tezde kullanılan kimyasal maddelerin temininde desteklerini esirgemeyen Setaş Kimya Adana Bölge Satış Sorumlusu Nurettin TALTEKİN’e ve Gemsan Lubrikant Sorumlusu Özge TURHAN’a teşekkür ederim. Tezin Antimikrobiyal testlerinin yapılabilmesi için numunelerin yurt dışındaki laboratuarlara gönderilmesinde yardımlarını esirgemeyen Setaş Kimya Ultra-fresh Sorumlusu Ezgi ŞAHİN’e ve DEVAN Türkiye temsilcisi Ercan ARSLAN’a, aynı zamanda bazı antimikrobiyal testlerinin K.Maraş Sütçü İmam Üniversitesi Biyoloji Bölümü Laboratuarları’nda yapılması konusunda desteklerini esirgemeyen sayın Doç. Dr. Metin DIĞRAK’a teşekkürü bir borç bilirim. Tüm çalışmam boyunca maddi manevi destelerini benden esirgemeyen ve her zaman yanımda olan aileme ve eşim Onur BALCI’ya sonsuz teşekkürü borç bilirim.

III

......................... ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ....... Dünya Pazarı ……………………………………………………… 11 1...2...................................... Akıllı Tekstiller Pazarı …………………………………………………...............1............................. 45 IV ....... Türkiye’de Tekstilin Durumu …………………………………………… 4 1...... Nanoteknolojinin Tanımı.......... Nanolifler ...........................3.. 43 3............2..... NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI …………… 27 3................2.........6..................................1.............. Nanoliflerin Kullanım Alanları …………………………… 42 3..................................1........................... İÇİNDEKİLER ............1.... 45 3.................... 12 2.. 38 3.... Faz Değiştiren Materyaller (PCM) ………………………………...........................4.......... ŞEKİLLER DİZİNİ ...................................... 37 3..........................5...... TEŞEKKÜR ...............4....................4...........İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖZ ................. Bikomponent Lif Üretim Yöntemi ile Nanolif Üretimi …… 40 3..... 1.......................1...........4............ 2 1..........4....1..... Tekstil Sektörünün Teknolojik Öncelikleri ……………………………. Nanoteknolojinin Kullanım Alanları ……………………………………................. Dünya’da Mevcut Durum ve Eğilimler …………………………………............. Nanoteknolojinin Amaçları ......... 15 27 29 3....................3.......... II III IV XI XIII 1 1...............4................... 3.......... Nanoteknolojinin Tekstil Sektöründeki Uygulamaları …………………..........4.........................................1.......................3...................... 3.... I ABSTRACT ....... Nano-tüpler ………………………………………………………..... Meltblowing Yöntemi ile Nanolif Üretimi ………………......4...4......... 35 3....4.1............. Nano Boyuttaki Bitim İşlemleri …………………………………......4................. Elektrospin Yöntemi ile Nanolif Üretimi. Nano-partiküller …………………………………………………… 44 3.............................4........ 44 3..............4...................... 7 1......... 34 3........ ÇİZELGELER DİZİNİ ............................. 10 1..1........... Biçimsel Hafızalı Materyaller (SMM) ……………………………..4.......................... 31 3..... GİRİŞ ........................................................ 29 3.....2............ Türkiye Pazarı …………………………………………………….........3.........2.4.....1......4.4...... Fibrilasyon ile Nanolif Üretimi.5......

1.1.5.1.. 48 4.2.3.3..1.8...... 73 4.. Yüksek Performanslı Lifler ……………………………………….1.7.1...1. 81 4..1.1...1.1....1. ThermaStat® …………………………………....1.10. Kromik Materyaller ………………………………………………. Mipan Aqua-F …………………………………………….. Elektriksel Uygulamalar ………………………………………….1.. Aromatik Poliamid (Aramid) Lifleri ……………………… 84 4.1.1. 56 4... Hollow (İçi Oyuk) Lifler …………………………………..1. Aromatik Poliamid (Aramid) Liflerinin Özellikleri . 85 4..1...1. Holofiber® …………………………………….4..4..1.2.2. 69 4..1. Güç Tutuşan Lifler ………………………………………………… 78 4.1. Güç Tutuşur Viskoz Lifleri ………………………………..4.. Elyafın Özelliği ile Oluşan Akıllı Tekstiller... 46 3..1.4. 74 4.(1).... Tactel® ……………………………………………………. Güç Tutuşur Poliester Lifleri ……………………………… 79 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ.. Thermolite® …………………………………. Kullanıcıya Konfor Sağlayan Akıllı Lifler ……………………….4.1.2...3.1.. 65 4.1.1.1...4.1..1.1.1..3. CoolMax® ………………………………………………… 60 4... 51 4. Coolplus® ………………………………………………… 69 4.1.1. 51 4.....1.1... Elektrik Akımını İleten Lifler …………………………………….(3). 88 4.1.. Comfortrel® ……………………………………………….8...... Karbon Lifleri …………………………………………….3.2.... Antimikrobiyal Bitim İşlemi ……………………………………… 92 V ...1..2.2. 80 4.....4.3... Kompozitler ……………………………………………….7... Antimikrobiyal Lifler …………………………………………….1.1.6.1..... 46 4.. Diaplex® …………………………………………………..9.......... Akwatek® Poliester ve Akwadyne® Nylon ………………..1.. 53 55 4.(1)....1..1..2.4. 87 4.... 67 4.(2). 71 4..4.. Mikrolifler ………………………………………………… 51 4.. 85 4. 92 4.(2).. 84 4.1. Supplex® ………………………………………………….. Bitim İşlemleri ile Elde Edilen Akıllı Tekstiller ………………………..... 58 4. Polimer Eldesi ……………………………………..1. 4.. 53 4.2.5.

3..2.1. 112 4. 104 4.3.2. Schoeller 3XDRY ………………………………………….4. Cyclofresh® ……………………………………………….2. 113 4.6. Antimikrobiyal Bitim İşlemi ……………………………… 100 4. 122 4. 126 4.2.2. 93 4.4.2.1. Florokarbon Esaslı Su. Mikroorganizmaların Etkileri …………………………….1.2. 107 4. Güç Tutuşurluk Bitim İşlemi …………………………………….3.2..1.2.1. Çabuk Kuruma. Schoeller Nanosphere Fabrics …………………….2.3. Su ve Kir İtici Bitim İşlemi ……………………………………….5. Antimikrobiyal Maddeler ve Çalışma Mekanizmaları ……. Güç Tutuşurluk İçin Kullanılan Test Yöntemleri ………… 117 4.2. 130 4. 127 4..2.2.5. Isıtıcılı Akıllı Giysi Örnekleri …………………………….1.2.2. 102 4..2.1. Güç Tutuşurluk Kimyasalları …………………………….. Plazma Polimerizasyon Teknolojisi ile Su ve Kir İticilik Bitim İşlemi ………………………………………………. Nanoteknoloji ile Kir İtici Uygulamaları ………………….3.(2).1.5.2. Yağ ve Kir İtici Apre Uygulamaları 109 4.2..2. 117 4. 126 4.2.3..1. 129 4.3.2. Kamuflaj Giysileri ………………………………………………… 131 4.4. 121 4..1. 114 4. Nefes Alabilme Özelliği Sağlayan Bitim İşlemi … 123 4.2.2.3. Skintex …………………………………………….5.4. Oda Sıcaklığına Göre Rengi Değişen Kumaşlar ………………… 139 VI .3.2.2.2.3.2.1.1.(1).2.. Giyilebilir Bilgisayarlar …………………………………………… 135 4.3. 123 4.1.2. Isıtma Fonksiyonlu Akıllı Giysiler ………………………………. Giyim Dışında Kullanılan Akıllı Tekstiller ………………………. 119 4. Güç Tutuşur Apre Uygulamaları ………………………….3.3.4. Mikrokapsül İşlemi ……………………………………….2.2. Koku Güzelleştirici Bitim İşlemleri ……………………………….3. 114 4. 119 4..4.3.. 94 4..2. İnsan Sağlığında Kullanılan Akıllı Giysiler ………………………. Isı Depolayan ve Isı Düzenleyici Tekstiller ……………….Yanma Mekanizması ………………………………………. Nano-Dry ………………………………………………….2..(1).1. 137 4.2.4.3. 132 4.3.3.2. Nano-Pel® ………………………………………… 109 4. Elektronik Aksamların Eklenmesiyle Elde Edilen Akıllı Tekstiller …….

2. 161 5. Yıkama Haslığı Testi ……………………………………...2.2. MATERYAL VE METOT ………………………………………………… 142 144 5.2.1. Kullanım ………………………………………………………….3.4. 160 5.3.1.2. AATCC 30:1998 Antifungal Test Metodu …….3.2. 5.3. 152 5.3. Kumaşlara Uygulanan Testler ……………………………………. Pilling Testi ……………………………………………….5.7.2.3.3. Akıllı Tekstillerin Ökolojik Etkileri …………………………………….1. 149 5.1.1.1..2.3.2. Kalıcı Uzama Testi ……………………………………….2. 141 4.4.1.3. 172 VII .6. AEM 5772/5 (A3) Antibakteriyel Apre Maddesi ………… 150 5. ASTM E2149-01 Antimikrobiyal Test Metodu.2.(2).1.4.2. Kumaşlara Uygulanan Antibakteriyel Apre İşlemleri ……………. Çektirme Yöntemi ………………………………………… 158 5. 159 5.2.(4)..1. 146 5.2.2.2. Disk Difüzyon Metoduna Göre Antimikrobiyal Test Metodu …………………………………… 164 5.1.2. 153 5.2.1.2. 166 169 5. 163 5. Emdirme Yöntemi ………………………………………… 156 5.2. Antibakteriyel Testi ………………………………………. Materyal ………………………………………………………………… 144 5. Çalışmada Kullanılan Kumaşlar ………………………………….3..1. AATCC 147:1998 Antibakteriyel Test Metodu .2. 155 5.4.3.1.2..4. Ultra-Fresh NM (A1) Antibakteriyel Apre Maddesi ……… 147 5. AATCC 100 Antimikrobiyal Test Metodu …… 166 5.3.2. Buruşma Geri Dönüşümü Testi …………………………… 170 5. 169 5.1. 171 5.(3)..3.2.4..3.8. Kumaşlara Uygulanan Ön Terbiye ve Boyama İşlemleri ………….2. Metot …………………………………………………………………….3.2. Ultra-Fresh FT-7 (A2) Antibakteriyel Apre Maddesi ……. Kopma Mukavemeti Testi ………………………………… 168 5.1.1.(1).3.2. 140 4.2.3.. Çalışmada Kullanılan Kimyasallar ………………………………. 5. Yırtılma Mukavemeti Testi ……………………………….. Elastikiyet Testi …………………………………………… 171 5.2. Geri kazanma …………………………………………………….1. 141 4. Üretim …………………………………………………………….2.(5). 145 5.

181 6.3.. 197 6. 196 6.2..1.2.3.2. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları . 179 6. Antibakteriyel Testi Sonuçları …………………………………………. 187 6.3..5.3.1.... Kopma Mukavemeti Test Sonuçları …………………………………….1. Pamuklu Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları …… 191 6.3. Disk Difüzyon Metoduna Göre Antibakteriyel Test Sonuçları …… 177 6. 185 6. 183 6. PES/VİS Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları ……. 194 6.6. Pamuklu Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları ………….1.5.. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ….3.1..2.2.4. 195 6. PES/VİS Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları ………….3.5.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları 181 6. Ter Haslığı Testi ………………………………………… 175 5. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları …. Sürtünme Haslığı Testi ……………………………………. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları …. 182 6.5. 174 5.2.2. 177 6.10. Buruşma Açısı Testi Sonuçları ………………………………………….3.1.1.1. Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları …………………………………… 191 6.4.... ASTM E2149-01 Metoduna Göre Antimikrobiyal Test Sonuçları . 193 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR ………………………………… 177 6.4.. Pamuklu Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları ………. 196 6.1. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları ……… 198 6.3.1.2.5.. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları …. 189 6. 185 6.2.2.1..2.1..3. Martindale Pilling Test Sonuçları ……………………………………….3.1.1.3.. 183 6. 194 6..2.1.3. PES/VİS Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları ……….1.3.. 180 6.1. Pamuklu Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları …….. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları . 176 6. AATCC 147 Metoduna Göre Antibakteriyel Test Sonuçları …….1. 195 6.1. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ….. 199 VIII . PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları 184 6.11.1. Elastikiyet Test Sonuçları ……………………………………………….2.2..4.3. PES/VİS Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları …… 192 6.3. Su Haslığı Testi ………………………………………….9.

.11..1. 209 6. Kalıcı Uzama Testi ……………………………………………….1. 205 6.2.2. 218 6.1.. 205 6. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları ……. 211 6.. 204 6.11. PES/VİS Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları ……………… 208 6.13.6..3. 214 6.1.8..1. 226 6. 207 6. Sürtme Haslığı Testi Sonuçları …………………………………………. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme.4.7. 204 6.8.6.9. Pamuklu Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları ………….9.3.1. 201 6.. Yırtılma Mukavemeti Testi ……………………………………… 226 6.1. Pamuklu Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme …. 222 6.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme.1.3.10. Elastikiyet Testi ………………………………………………… 232 6.9.3.12. PES/VİS Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları ………….1. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Elastikiyet Test Sonuçları ………….12.12.8. PES/VİS Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme …. 228 6.. 209 6. 200 6. 203 6. Pamuklu Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları …………. PES/VİS Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme ….. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları ……… 206 6. 232 6.11. Pamuklu Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları ……………… 207 6.1.12.10.2. PES/VİS Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları …………. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Kalıcı Uzama Test Sonuçları ………. Pamuklu Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme ….12. PES/VİS Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları ……………. 234 IX . Yıkama Haslığı Testi Sonuçları ………………………………………….10..12.13. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları …………. 202 6.12. Pamuklu Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları …………….1.2..2.12.10.3.1. 202 6.9.2.7... Kalıcı Uzama Test Sonuçları …………………………………………….11.2.12. 230 6.1. Ter Haslığı Testi Sonuçları ……………………………………………. Su Haslığı Testi Sonuçları ……………………………………………. 210 6.3.3.8...2.2. Sonuçların İstatistiksel Değerlendirmesi ……………………………… 213 6.. 201 6..12... PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları ………… 212 6.2. Kopma Mukavemeti Testi ……………………………………… 214 6. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme.

.... PES/VİS Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler ………………………………............................ SONUÇLAR VE ÖNERİLER ……………………………………………….... 239 7........... PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme.................... 243 ÖZGEÇMİŞ .................. 7.....12..... Pamuklu Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler ………………………………................1.......... 237 7......6.....................5.....1...........4. Antibakteriyel Apre İçin Öneriler ……………………………………… 238 240 241 7. 251 X ........ Sonraki Çalışmalar ……………………………………………………… 242 KAYNAKLAR .......3..4.. 235 7.. PES/VİS/EA Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler …………………………..........2...................... 7..........

7. Çizelge 5.8.4. Çizelge 4.11.6. Çizelge 4.2..3. Çizelge 4.. 100 Bazı Güç Tutuşurluk Maddeleri ve Kullanıldıkları Lifler ……… 116 Güç Tutuşurluk Test Standartları ……………………………….4. Çizelge 5. 75 Yüksek Performanslı Liflerin Özelliklerine Göre Gruplandırılması …. 153 Çalışmada Kullanılan PES/VİS/EA Kumaşın Ön Terbiye Prosesleri Çalışmada Kullanılan Kumaşlara Uygulanan İşlemler ………….8.10.. Farklı Üretim Yöntemleri İle Elde Edilen Nanolifler ………… Akıllı Tekstillerin Materyal Formuna Göre Sınıflandırılması … Akıllı Tekstillerin Üretim Biçimine Göre Sınıflandırılması …… Sayfa No 42 49 50 Comfortrel® Elyafının Özellikleri ……………………………….9.1. Çizelge 5. 160 154 82 XI .... Çizelge 5. 146 Çalışmada Kullanılan Antibakteriyel Apre Maddeleri …………. Çizelge 4. 66 Coolplus® Lifinin Diğer Liflerle Kıyaslanması ………………….2. 70 Ticari Antimikrobiyal Lifler …………………………………….1. 156 Emdirme Yöntemi ile Yapılan Antibakteriyel Aprelerin İşlem Koşulları ………………………………………………………… 157 Çektirme Yöntemi İle Yapılan Antibakteriyel Aprelerin İşlem Koşulları ………………………………………………………… 159 Çalışma Kapsamında Numune Kumaşlara Uygulanan Testler …. Çizelge 4. 83 Aramid Ürün Isimleri ve Firmaları ……………………………. Çizelge 4. Çizelge 4. Çizelge 4.3.5. Çizelge 4. 153 Çalışmada Kullanılan PES/VİS Kumaşın Ön Terbiye Prosesleri .. Çizelge 4...5.ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 3.7. Çizelge 4. Çizelge 5. 146 Çalışmada Kullanılan % 100 Pamuklu Kumaşın Ön Terbiye Prosesleri ………………………………………………………. 95 Antimikrobiyal Tekstillere Uygulanan Bitim İşlemi Teknikleri . Çizelge 5. Kullanıcı İçin Temini Mümkün Olan Yüksek Performanslı Lifler ve Mekanik Özellikleri ………………………………………….6.. Çizelge 5. Çizelge 5. Çizelge 4.12. 118 Çalışmada Kullanılan Kumaşların Konstrüktif Özellikleri ……..1..9. Çizelge 5. 84 Ticari Antimikrobiyal Maddeler ve Üreticileri ………………….

Çizelge 6. Çizelge 6.16. Çizelge 6. Çizelge 6.10.. Çizelge 6.Çizelge 5. 239 PES/VİS/EA Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi . Çizelge 6. 208 PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları . Çizelge 6.. 211 PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları 212 Pamuklu Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi ……………. Çizelge 6. 238 PES/VİS Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi …………….13..3. 173 Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ………… 179 PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ……….10. 184 XII .7.1.18. Çizelge 6. 181 PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları …… 182 Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ………… 183 PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ……… Pamuklu Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları ………………………………………………………… 194 PES/VİS Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları ………………………………………………………… 195 PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları ………………………………………………………… 196 Pamuklu Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları 202 PES/VİS Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları 203 PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları ………………………………………………………… 204 Pamuklu Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları …..1..5.12.. Çizelge 6.. Çizelge 6. Çizelge 6.8.14. Çizelge 7.9.15. 208 PES/VİS Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları …. Çizelge 6.4. Çizelge 6..11.17. Çizelge 6. Çizelge 6. Çizelge 5.3.2. Çizelge 7.11. Çizelge 7.2.19. 240 184 PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları ……. Çizelge 6... Kalitatif ve Kantitatif Test Yöntemleri ………………………… 161 ISO 105-C06 Standardına Göre Yıkama Haslığı Deney Şartları .. Çizelge 6.. 180 PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları …….6. Çizelge 6. 209 Pamuklu Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları …. 210 PES/VİS Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları ….

. Şekil 4. 63 Şekil 4.. 64 Şekil 4. Coolmax®’lı Kumaşta Nem Transferi …………………………. 51 Mikrolifler ile Dokunan Kumaş ………………………………… 52 Mikroliflerden Dokunmuş Kumaş Özellikleri ………………….18..10.1. 41 Mikrolifin Boyutu ……………………………………………….11.2..19...6 ………………………………………….4. Şekil 3. 62 Şekil 4.3.13.8.20. Holofiber Elyafı Yapısı …………………………………………. İşlem Görmüş Poliester ile Coolmax®’ın Su Buharlaştırmalarının Karşılaştırılması …………………………. Diaplex®/Kumaş Ürününün Kesit Görünüşü …………………… 59 Şekil 4. Coolmax® Filamenti …………………………………………….. Şekil 4..4. Coolmax Altatm Elyafının Kuruma Özelliğinin Diğer Liflere Göre Kıyaslanması ……………………………………………… 64 Şekil 4..2.. Coolmax® Elyafının Kalp Atış Hızına Etkisi …………………..5. Şekil 4. Şekil 3.ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 3.7. 53 Thermolite® Liflerinin Kesit Görüntüsü ……………………….. Coolmax® Filamentlerinin Kesit Görünüşü ……………………. Çevre Isısı Arttığında Molekül Yapısı …………………………. 63 Şekil 4. Coolmax® Golf Eldiveni ………………………………………..16.6. Coolmax Altatm Eğrilmiş İplikli Kumaşın Pilling Testi XIII .. 61 Şekil 4. 54 Thermolite® Liflerinin Termal Özelliklerinin Diğer Liflerle Karşılaştırılması ………………………………………………… 55 Thermastat® Lifinin ve Konvansiyonel Liflerin Kesit Şekli …… 56 Thermastat® Lifinde Nem Transferi ……………………………. 36 Elektrospining Yöntemiyle Elde Edilen Nanolif …………….. Şekil 3.1. 38 Meltblow Tekniğinin Şeması …………………………………… 39 Deniz İçinde Ada Elyafından Elde Edilmiş Spun Bond Kumaş ... Şekil 4. 61 Şekil 4. 60 Şekil 4.12. Sayfa No Electrospinning Yöntemi ile Nanolif Üretimi ………………….. Coolmax® Elyafının Kuruma Özelliğinin Diğer Liflere Göre Kıyaslanması ……………………………………………………... Şekil 3. Şekil 4. 58 Şekil 4. 59 Şekil 4.9.3... 57 Şekil 4. 37 Meltblown Naylon 6. Şekil 4.. Şekil 4..14.5.17. Şekil 4.15. 56 Düşük Sıcaklıkta Polimer Molekül Yapısı …………………….

Comfortrel® Elyafında Nem Transferi …………………………. 70 Şekil 4. 111 Şekil 4. 106 Şekil 4.26. Su İticilikte Yüzey Gerilim Kuvvetlerinin Denge Durumu ……. 105 Şekil 4.. Nilüfer Çiçeği Yaprağındaki Su Damlasının Durumu ………….47.Karşılaştırması …………………………………………………. Düzgünsüz Yüzeyde Su ile Kendi Kendini Temizleme Prensibi . 69 Şekil 4... Akwatek Elyafının Soğuk Havada Nem Transferi ……………..31. Aqua-F Elyafı …………………………………………………… 73 Şekil 4.36. 66 Şekil 4..22. Plazma ile Florokarbon polimeri Kaplanmış Pamuklu Kumaş Üzerinde Su Damlası 113 XIV . 105 Şekil 4.33... Bir Nilüfer Çiçeği ve Yaprağı …………………………………. Kitosan …………………………………………………………..29. 67 Şekil 4. 105 Şekil 4.21.23. Lif çekiminden önce Poliester/Karbon Nano Lif Kompoziti …… 86 Şekil 4. Hidrofob ve Nano Yapıdaki Yüzeylerde Islanmama Prensibi ….43. Bir Nilüfer Çiçeği Yaprağının Elektron Mikroskop Görüntüsü . Kitin …………………………………………………………….44.39.28.35. 110 Şekil 4. Akwatek Elyafının Sıcak Havada Nem Transferi ……………….24. Tactel® Elyafının Kuruma Süresinin Diğer Liflerle Kıyaslanması 68 Şekil 4. .37. 7200 Devir Sonrasında Örgü Kumaş Pilling Karşılaştırmaları …. Supplex® Lifinin Kesit Şekli …………………………………….. Coolplus® Lifinde Nem ve Hava Transferi …………………….25. Lotus Yaprağının ve Nanosphere’ın Yüzey Yapıları …………… 108 Şekil 4.40. 99 Şekil 4. 68 Şekil 4.38.45. 65 Şekil 4.42.. 72 Şekil 4.34.27.46.. 103 Şekil 4.. 74 Şekil 4. Coolplus® ve Diğer Liflerin Su Damlatıldıktan Sonraki Görüntüleri ……………………………………………………… 71 Şekil 4.. 72 Şekil 4.Aqua-F Lifinin Difüzyon Alanının Karşılaştırılması …………. Comfortrel® Elyafının Kuruma Süresinin Diğer Liflerle Kıyaslanması ……………………………………………………..... 99 Şekil 4. Floroakrilat Oluşumu …………………………………………… 111 Şekil 4. Bazı Elyaf ve Sıvıların Kritik Yüzey Gerilimleri ………………. 107 Şekil 4. Florokarbonların Kumaşa Bağlanmalarının Şematik Gösterimi . Aqua-F Lifinin Difüzyon Süresinin Karşılaştırılması ………….41.30. Metalize Akrilik Liflerinin Mikroskobik Görüntüsü …………… 92 Şekil 4.32. 74 Şekil 4.

.50..3.7...55.4.6.. 156 Laboratuar Tipi Numune Ramöz ………………………………..62. Isıtıcılı Bir Giysi Prototipi ……………………………………… 128 Şekil 4. Şekil 5.. 135 Şekil 4.58. 134 Şekil 4.. 155 Laboratuar Tipi Numune Fular …………………………………... Dokunmuş Giyilebilir Anakart …………………………………. Cyclodekstrin Molekülünün Ter Kokusunu Giderme Mekanizması …………………………………………………… 121 Şekil 4.59.. 139 Şekil 4.. Radyo Çalabilen Ceket ………………………………………….. 163 Antifungal Testinde Numuneler ………………………………. 164 Şekil 5. 138 Şekil 4... Kumaştan Yapılmış Klavye ve Mouse …………………………..61. Koltuğa Entegre Kumanda (solda) ve Perdeye Entegre Lamba Düğmesi (sağda) ……………………………………………….. 138 Şekil 4. İletken Liflerin Tekstil Yapılarında Kullanım Şekilleri ………… 129 Şekil 4... 158 Laboratuar Tipi Hava Sirkülasyonlu Kurutma Fırını …………… 159 Bakteri Üremesi ………………………………………………… 161 Antimikrobiyal Testinde Numuneler …………………………… 162 Fungal Organizma ………………………………………………. Şekil 5.......…………………………………………… Şekil 4. Felçliler için Geliştirilen Giysi ………………………………….57..2.63.....8. Şekil 5.10.....51....... Disk Difüzyon Metoduna Göre Yapılmış Antibakteriyel Testi … 165 XV . 137 Şekil 4...53. 133 Şekil 4.60. Nano-Dry Kumaş ve Normal Poliesterin Kuruma Özelliğinin Karşılaştırılması ………………………………………………… 125 Şekil 4... PES/VİS Kumaşın Boyama Grafiği …………………………….64. 131 Şekil 4.54.52..5. 157 Laboratuar Tipi Numune HT Boyama Makinesi ………………..... Sıcaklığa Göre Renk Değiştiren Kumaş ………………………...9.... 3XDRY Kumaşın Kuruma Süresinin Karşılaştırılması ………… 126 Şekil 4. Isıtıcılı Giysi Örnekleri ………………………………………….. Bebekler için Akıllı Tulum . 140 Şekil 5...1. Şekil 5. Görünmez Giysi ………………………………………………… 132 Şekil 4. Kumaştan Yapılmış Mouse ……………………………………..49. Şekil 5. Cyclodekstrin Molekülünün Güzel Koku Yayma Mekanizması . Şekil 5.56... Şekil 5. Skintex’in Poliester ve Pamuk Üzerindeki SEM Görüntüleri …....48... 123 Şekil 4. Şekil 5... 120 Şekil 4...

16. PES/VİS Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları..2.7. 199 191 189 XVI . 168 Şekil 5.6.11. 188 PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları ……………………………………………………….. Crockmetre ……………………………………………………… 174 Şekil 6. Elmatear Yırtılma Mukavemeti Test Cihazı ……………………. Şekil 6. Disk Difüzyon Metoduna Göre Yapılan Antibakteriyel Testinin Görüntüleri ……………………………………………………… 178 Pamuklu Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları ………………………………………………………. PES/VİS Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları ………………………………………………………. Titan Mukavemet Test Cihazı …………………………………. Şekil 6.12. 170 Şekil 5. Şekil 6.. Gyrowash Yıkama Ve Kuru Temizleme Haslığı Test Cihazı ….... 197 Şekil 6.11.9. 170 Şekil 5. Şekil 6.. 186 PES/VİS Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları ………………………………………………………. Şekil 6.5.14. 169 Şekil 5..3.. 187 PES/VİS Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları ………………………………………………………. Şekil 6. Pamuklu Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları. Şekil 6. 193 Şekil 6. 185 Pamuklu Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları ………………………………………………………...Şekil 5. Şekil 6.13.. Wrinkle Recovery Cihazı ……………………………………….12. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları ……………………………………………………….. Martindale Pilling Test Cihazı ………………………………….4.8...17.. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları ………………………………………………………. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları ……………………………………………………….13.. 172 Şekil 5.. 192 Şekil 6. 190 Pamuklu Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Testi Sonuçları ………………………………………………………...15. 198 Şekil 6..1. 173 Şekil 5.10.. Gri Skala ………………………………………………………..

.17.16. 226 219 XVII .20.28. 215 Şekil 6. 225 Şekil 6. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği …………………………………………………………. Şekil 6.21..Şekil 6. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği …………………………………………………………. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları………………………………………………………… 207 Şekil 6. PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği 221 Şekil 6..... Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği ………………………………………………………….15. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği ………………………………………………………….18. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kalıcı Uzama Test Sonuçları………………………………………………………… 201 Şekil 6. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği …………………………………………………………. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği …………………………………………………… 222 Şekil 6.. 216 Şekil 6. 220 Şekil 6. Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği …………………………………………………………. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Elastikiyet Test Sonuçları. 223 Şekil 6.22.. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği 217 Şekil 6.27.26. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği ………………………………………………………….30.24.31. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği…………………………………………………………… 218 Şekil 6.14. 200 Şekil 6. 224 Şekil 6. PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği …………………………………………………………...19. Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği…………………………………………………………… 214 Şekil 6. Pamuklu Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları 205 Şekil 6.29.23.25. PES/VİS Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları 206 Şekil 6.

. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Elastikiyet Model Grafiği 233 Şekil 6. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kalıcı Uzama Model Grafiği …………………………………………………………. 235 Şekil 6.33...35. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kalıcı Uzama Model Grafiği ………………………………………………………….34.32.38.40.39. 236 XVIII . PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği ………………………………………………………….Şekil 6. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği ………………………………………………………….36. 229 Şekil 6.. 234 Şekil 6.37... PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği …………………………………………………… 231 Şekil 6. 228 Şekil 6.. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği ………………………………………………………….. 227 Şekil 6. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği …………………………………………………… 230 Şekil 6.. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Elastikiyet Model Grafiği.

kullananlara örtme ve süslemenin yanında. 1 . başlangıçta urgan. yelkenbezi. Gelecekte giyenlere. bir araya getirerek oluşturulan kompozit malzemelerin öneminin de büyük ölçüde artacağı tahmin edilmektedir. hayvan postlarının yerine tekstil yüzeylerini kullanmaya başlamasının tarihi Milattan birkaç bin yıl öncesine kadar uzanmaktadır.1. Bu arada. beslenme ve barınma yanında üçüncü temel ihtiyacı olan örtünmede. her türlü taşıt ve taşıma aracından savunma sanayi ve sağlık sektörüne kadar geniş bir alana yayılmıştır. Başlangıçta sadece insanları örtmede ve süslemede kullanılan tekstil ürünlerinin. sonraları evlerimizi ve evlerimizde kullandığımız eşyaları örtmede ve süslemede de kullanımı artmaya başlamış ve "ev tekstilleri" dediğimiz büyük bir alt sektör ortaya çıkmıştır. GİRİŞ İnsanların. Zamanla. Önümüzdeki 15-20 yıl için beklenen ise günümüzde daha çok teknik tekstiller olarak bilinen ürünlerin miktar ve öneminin çok daha fazla artmasıdır. GİRİŞ Huriser BALCI 1. zamanla süslenme fonksiyonu ön plana çıkmıştır. başta sağlık. tekstil elyaf ve malzemelerini diğer polimer ve/veya malzemelerle karıştırarak. halat. başka hizmetler de sunabilen çok fonksiyonlu akıllı (interaktif) tekstil ürünlerinin üretimi ve kullanımı artacaktır [Tarakçıoğlu. Bu uzun yolculukta tekstil ürünlerinde meydana gelen ve gelebilecek olan en önemli değişiklikler aşağıdaki gibidir: Başlangıçta sadece örtünmek için kullanılan giysilerde. 2003]. ziraatten-inşaata. çuval. keçe gibi kısıtlı miktar ve kullanım yerine sahip olan özellikli tekstillerin kullanım yerleri. güvenlik ve enformasyon alanlarında olmak üzere.

bu türden ürünlerin üretimini artırmaya imkan sağlayacak atıl kapasite. keçe gibi kısıtlı miktar ve kullanım yeri olan fonksiyonel tekstillerin kullanım alanları. sıradan. 2) Modaya yönelik. özellikle polimerlerle karıştırarak oluşturulan kompozit malzemelerin önemi büyük ölçüde artacaktır. parti üretimi yapılan ve sağladığı katma değer sıradan ürünlere nazaran daha yüksek olan ürünlerin pazar payı %20 dolaylarındadır. uzun yıllar güçlü Ar-Ge imkanlarına sahip bilgi toplumu ülkelerin tekelinde kalacak ve dolayısıyla buradan sağladıkları katma değer de yüksek olacaktır. 4) Tekstil pazarının geri kalan yaklaşık %20’sini teknik tekstiller oluşturmaktadır. Tekstil sektöründe mevcut kapasite fazlasının hemen hemen tamamı bu gruba aittir. Buna ilaveten. güvenlik ve enformasyon alanlarında olmak üzere. başka hizmetler de sunabilen çok işlevli akıllı tekstil ürünlerinin üretimi ve kullanımı artacak ve gelişecektir. halat. 3) Ucuz. Başlangıçta urgan. bugün. Önümüzdeki 15-20 yıl içinde teknik tekstillerin miktar ve öneminin artması beklenmektedir. Dünya’da Mevcut Durum ve Eğilimler Tekstil ürünleri üretiminde meydana gelen ve gelebilecek olan önemli değişiklikler açısından. tekstil elyaf ve malzemelerini diğer malzemelerle. taşıt ve taşıma araçlarından savunma sanayiine ve sağlık sektörüne kadar geniş bir alana yayılmaktadır. seri üretilen tekstil ürünleri (commodity textiles). sağladıkları katma değerin yüksekliği nedeniyle şu anda bütün tekstilcilerin rüyası olmaya devam etmektedir. 2003]. giyenlere ve kullananlara örtünme ve süslemenin ötesinde. Bir diğer deyişle. çuval.1. yelkenbezi. Uzun dönemde çok işlevli akıllı tekstil ürünlerinin ciddi boyutlu pazar payı alacağı beklenmektedir. 5) Gelecekte.1. GİRİŞ Huriser BALCI 1. tarımdan inşaata. 2 . başta sağlık. ana hatları ile aşağıdaki gibidir [Tarakçıoğlu. 1) Moda-marka ürünlerinin pazar payı %5’i geçmese de. dünyanın çeşitli yerlerinde mevcuttur. halen hacim olarak pazarın yaklaşık %55-60 kadarını oluşmaktadırlar. konfeksiyon dahil tüm tekstil ürün yelpazesindeki mevcut durum ve olası gelişmeler. Ar-Ge çalışmaları sonucu geliştirilecek bu ürünlerin üretimi.

iş gücü talebinin üretimden hizmet sektörüne kayacağı. GİRİŞ Huriser BALCI Önümüzdeki yirmi yılda bireylerin ve toplumların yaşamındaki temel itici güç. yıpranmayan. işleme) ve teknoloji (Ar-Ge ve teknoloji geliştirme) olacaktır. paylaşma. ortam. üretimin ekonomik ölçek boyutlarının küçüleceği.tubitak. • Arzın talebi aşacağı. 2004]. bir kere giyilip atılan. ofis dışı (LIW). erişim. proje bazlı çalışmaların. estetik ve optik zenginliği olan tekstil bazlı ürünlere. kişiye özgü üretim ve hizmet sağlanacağı. çok amaçlı seyahatlerin ve klimatize ortamların artacağı. ultra hafif. işbirliklerinin ve rekabetin artacağı. demokrasinin ve yönetime katılımın. • Global nüfus artışının yavaşlayacağı. geri dönüşümlü. • Bireysel. 3 . çevre bilincinin ve evrensel değerlerinin önem kazanacağı. barınak giydirmesinde akıllı.vizyon2023. bilgi (üretme.tr. disiplinler ve sektörler arası yeni çalışma alanlarının ve ürünlerin ortaya çıkacağı. bireysel talebe göre anında üretilen.1. boş zamanın. iş ve üretim süreçlerinin küresel paylaşımının ve uzmanlaşmanın.tr. alan. yenilikçi ve nitelikli beyin gücü talebinin artacağı. • Üretim süreçlerinde otomasyonun artacağı.gov. • İnsan. Buna bilişim teknolojisinin gelişmesi ile artan küreselleşme olgusu ve dünya ticareti eklendiğinde. kurumsal. dağıtım ve iletişim kanal ve ortamlarının çeşitleneceği.gov. farklı/alternatif düşünce ve yaşam biçimlerinin ortaya çıkacağı. hastalıkları teşhis ve tedavi edebilen. 2004]. formal giyimin azalacağı. araç. kullanım kolaylığı. tekstil sektörünü etkileyecek temel eğilimler [www. yarı zamanlı (part-time).vizyon2023. insan yaşamının süresinin ve kalitesinin (gelişmiş toplumlarda) artacağı. vücut ısısını dengeleyen. toplumsal boyutta küresel etkileşimin. yaratıcı. çok amaçlı ve işlevli. genelde sentetik ve suni elyafta talebin doğal elyafa göre. dayanıklı giysilere talebin artacağı. iş ve yönetimde bilgi sistem ve teknolojileri kullanımının artacağı. buruşmayan.tubitak. gelişmekte olan ülkelerde elyaf tüketiminin de gelişmiş ülkelere göre daha fazla artacağı yönündedir [www.

4 dolaylarındadır. hazır giyimdeki payı % 3. GİRİŞ Huriser BALCI 1. Üretim kapasitesi açısından Türkiye. Sektör yaygın yan sanayii ağı ile birlikte iki milyona yaklaşan çalışanıyla önemli bir sosyal işleve sahiptir.tr. Yani. Kumaş işleme (terbiye) kapasitesi. Terbiye (boya.2. tekstilde Avrupa’nın birinci. yaşlı mekikli tezgahlar dikkate alınmasa dahi.5’ine sahiptir. 2004].tubitak. hatta geliştirmesi beklenmektedir. Türkiye’de Tekstilin Durumu Türk Tekstil Sektörü teknoloji düzeyi. Tekstil sektörümüzün ürün kalitesi ve üretim teknolojisi çağdaş dünya standartlarındadır. Tekstil ve hazır giyim sektörünün imalat sanayi içindeki katma değer payı altıda birdir.vizyon2023. Üretiminin yaklaşık dörtte üçü on yaşından daha genç makine ve teçhizatla gerçekleştirilmektedir [www. ekonomik etkinliği ve sosyal etkileşimi itibariyle ülkenin önde gelen sosyo-ekonomik faaliyet alanlarından biridir.000 kayıtlı kişiye istihdam sağlamaktadır.4’üne. Dokuma ve örgü kumaş üretiminde. tekstil sektörü toplam yaklaşık 27. Avrupa Birliği’nde kurulu pamuk tipi kısa elyaf kapasitesinin yaklaşık yarısı Türkiye’dedir. Tekstil sektörü ülkede yaratılan katma değerin (GSMH) onda birinden. dünya’nın ondördüncü. Sektörün bu konumunu önümüzdeki yirmi yıl boyunca koruması. baskı. Sınır.gov. Tekstil ve hazır giyim sektörü yüksek ihracat performans ve potansiyeline sahiptir. rotor sayısında ise dördüncü sıradadır ve iğ sayısında dünya kapasitesinin %3. bavul ve turist ticareti ayrı tutulduğunda dahi. Özellikle giyim alt sektörünün emek yoğun karakteri nedeniyle. kurulu kapasite iğ sayısı itibariyle dünya’da altıncı.1. kurulu dokuma kapasitesi AB toplamının dörtte biri kadardır ve Avrupa’daki en büyük yuvarlak örme kapasitesine sahiptir. 15 milyar Dolar civarındaki tekstil ve hazır giyim ihracatıyla Türkiye. apre) sanayimiz gerek boyutu ve teknoloji düzeyi. ülke ihracatının üçte birinden fazlasını gerçekleştirmektedir. rotor sayısında ise %5. Türkiye’de kurulu kapasite tek başına AB kurulu kapasitesine denktir.7.500 işyerinde 523. dünya tekstil ihracatındaki payı % 2. kurulu ham bez üretim kapasitesini (dokuma + örgü) rahatlıkla işleyecek seviyededir. dünyanın 4 . hazır giyim ürünlerinde de Avrupa’nın ikinci. gerekse ürün kalitesi açısından AB kurulu kapasitesine en azından denk düzeydedir.

tekstil sanayi teknoloji ve girdiler açısından önemli ölçüde diğer sektörlere bağımlıdır.gov. Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması ve moda ve marka yaratılması ile mümkün görülmektedir. Diğer taraftan. kimya. Özellikle 2005’ten sonra dünyada oluşan serbest rekabet ortamında Türk Tekstil Sektörü’nün rekabetçi olması. Diğer taraftan. Sektörün önemli girdilerinden olan pamuk üretimi tarım sektörünün. ilgili alanlardaki eğitimin ve inovasyon yeteneğinin yükseltilmesi. Bizden çok daha ucuz işgücüne sahip ülkeler. malzeme ve eğitim alanlarıyla etkileşim içinde sağlanabilecek böyle bir teknolojik gelişimin. tekstil terbiyesi ve konfeksiyon alanlarında teknoloji geliştirme ve Ar-Ge çalışmalarına önem vermesi ve kaynak ayırması gerekmektedir [www. dokuma.tubitak. tekstil sektörünü olduğu kadar diğer sektörleri de etkileyeceği açıktır. tekstil sektörünün faaliyet gösterdiği iplik. 2004]. “nonwoven”. Makine.tr. Tekstil sektörünün bugünkü konumunu daha da güçlendirerek sürdürebilmesi ise. bilişim. tekstil sanayiinin hızla gelişmesi ve topluma refah sağlamasında anahtar olan bu alanlarda yeterli teknolojik gelişmelerin de sağlanması gerekli görülmektedir. teknolojisini çağın önünde tutabilecek düzeyde geliştirmesine ve bilgi yoğunluğu ve katma değeri yüksek ürünlere yönelmesine bağlıdır. Ancak. ülkemizde tekstil makinesi üretimi yalnızca sınırlı sayıda ve daha çok teknolojik olarak göreceli basit bazı makineler ile sınırlıdır. toplumun refahı üzerindeki pozitif etkisi yadsınamaz. 5 . GİRİŞ Huriser BALCI yedinci büyük tedarikçisidir.vizyon2023. Topluma yüksek oranda istihdam sağlayan tekstil sektöründeki gelişmenin. Ürün kalitesinin yükseltilmesinde önemli mesafeler kat edilmiş olsa da. sentetik hammaddelerin ve tekstil terbiyesinde kullanılan boyar maddeler ve kimyasalların üretimi kimya sanayiinin faaliyet alanına girmektedir. bir imaj yaratmasıdır. yaratacağı sinerji ile. tekstil ve konfeksiyonda hızla ilerlemekte ve bu alana büyük boyutlu teknolojik yatırımlar yapmaktadırlar. elektrikelektronik. Sektördeki beklentiler. tekstil sanayinin ucuz işgücü avantajından yararlanacağı dönemler geride kalmaktadır. örme. artık bu sektör ürünlerinin ülke için bir marka olması. Bunun için.1. ancak sektörün teknoloji düzeyinin.

tubitak. Fransa (%16). Liflerin. AB içinde teknik tekstilin temel üreticileri Almanya (%17). Yüksek teknolojik tekstil ürünleri. yüksek mukavemetli iplikler veya özel esnek ya da kaplanmış kumaşlar olarak verilebilir. termal veya biyolojik olarak parçalanabilen fonksiyonlar.vizyon2023. ipliklerin ve kumaşların fonksiyonel yönde geliştirilmesi –örneğin antibakteriyel. Son yıllarda. Teknik tekstil. hem de tekstilin kullanım şekline bağlıdır. rekabetçi ve teknoloji içeren ürün ve hizmet sunumları ile dünya ticaretindeki payını ve toplumsal refahı artırmaktır” [www. moda niyetiyle yapılmadığı için ürünün başarısı performans gerekleri ve teknik özellikleri ile ölçülmektedir. katma değeri yüksek. Belçika (%15) ve İtalya (%14)’dır. GİRİŞ Huriser BALCI TÜBİTAK’ın Vizyon 2023 paneli.6’sı teknik tekstildir) ve önemi katlanarak devam etmektedir. İngiltere (%16).tr. Bu kapsamda çok amaçlı-işlevli akıllı ve katma değeri yüksek ürünlerin ve yeniliklerin sunumunu. bilgi ve teknoloji üreten ile bunu kullanan/satın alan toplumlar arasındaki gelişmişlik ve refah farkının artacağı bir dünyada Türk Tekstil Sektörünün vizyonu. önümüzdeki 20 yıl için tekstil sektörünün vizyonunu şöyle belirlemiştir: “Küreselleşme olgusunun ve küresel etkileşimin etkilerinin.gov. UV korumalı. tubitak.1.tr. teknik tekstil. 2004]. yenilikçi. çevreyi koruyarak ve yüksek teknoloji kullanımını artırarak sağlanmalıdır [www. 2004] . Bu hem ürünün türüne. bu vizyonu gerçekleştirmeye yönelik belirlediği makro hedefler arasında ihracat gelirlerinin en az %15’inin yüksek teknoloji içeren mamullerden sağlanması da yer almaktadır.çok önemli rol oynamaktadır. başka bir ifade ile teknik ve teknolojik tekstil ile ilgili genel kabul görmüş bir tanımlama yoktur. onu mobilya/ev mobilyası (%14) ve inşaat (%11) takip etmektedir. 6 . AB endüstrisinin önemli bir bileşeni haline gelmiştir (1999 yılında AB’de üretilen tekstil üretiminin %27.gov. Panelin. Tekstilde yenilik alanında meydana gelen hızlı gelişim konusunda.vizyon2023. Nakliye ve taşıt araçları sanayii teknik tekstil ürünlerinin en temel kullanıcısı durumundadır (1998 yılında bu ürünlerin AB içindeki toplam tüketiminin %29’unu tüketmişlerdir). anti-statik.

2004]: • Tekstil terbiyesinde enerji tasarrufu sağlayan / çevre-dostu teknolojilerin kullanılması. Tekstil Sektörünün Teknolojik Öncelikleri Vizyon 2023 Tekstil Paneli. geliştirilmesine ve üretimine önem vermesi gerektiğini öngörmektedir. • • 1.eu.gov. Türkiye (% 6. Çin (% 4). yüksek katma değerli ürünlerin geliştirilmesine ve dünya pazarlarına sürümüne yönelmelidir [www. Ürüne çeşitlerine göre AB’nin başlıca pazarları şöyledir [http://europa. Türkiye (% 5. tekstil sektörümüzün orta vadede özgün tasarım.1. Teknik Kumaşlar: Polonya (% 10. Japonya (% 8.4).7).7).3. uzun vadede ise akıllı ve çok işlevli tekstil ürünlerinin araştırılmasına.9) ve Norveç (% 4.4). Bu ürünler sadece ABD ve İsviçre gibi gelişmiş ülkelere satılmamaktadır. İsviçre (% 11. Teknik ürünler: ABD (% 18.2).tubitak.vizyon2023. ve Hong Kong (% 3. “teknik tekstiller” ve “çok işlevli.7).7) ve İsviçre (% 5. Kalkınmakta olan ülkeler de bu ürünlere oldukça rağbet etmektedirler. geliştireceği uzun dönemli stratejilerle teknoloji düzeyini yükselterek. İsviçre (% 6.2). Tekstil sektörü. dünya pazarlarında oldukça rekabet edebilir durumdadır ve teknik tekstil ticaretinde ticaret fazlası vermektedir.2005]: • Teknik lifler ve iplikler: ABD (% 18. Çek Cumhuriyeti (% 5. pazarlama ve dağıtım yeteneklerinin geliştirilmesine. 2004]. ABD (% 9.2). “know-how” ve yenilik yoğun.tr. kalite. üst sınıf modaya yönelik ürünlerin ve teknik tekstillerin üretimine. akıllı tekstiller” olarak tanımlanan bilgi. dünyadaki gelişmeleri ve özellikle gelecek yirmi yıla hakim olacak teknolojik eğilimleri göz önüne alarak. Polonya (% 6).gov. Panelin. 7 . orta ve uzun vadede Asya ve Afrika rekabeti karşısında kaybedilmesi olası olan “sıradan giysi ve tekstil ürünleri (commodity textiles)” üretimi yerine. Türk Tekstil Sektörünün önümüzdeki 20 yıl içinde arzulanan hedeflere erişmesini sağlamak üzere belirlediği öncelikli teknolojik faaliyet konuları şunlardır [www.tr. GİRİŞ Huriser BALCI Bu alanda Avrupa.2).2).htm. verimlilik.tubitak.6).int/comm/enterprise/textile/innovation.vizyon2023.

Konfeksiyonda tekno-terzilik ve kişiye özel üretim. Önümüzdeki yıllarda. Bilgisayar destekli örme tasarım ve üretimi. ülkemiz tekstil sektörünün önemle üzerinde durması gereken teknolojik faaliyet konularıdır. Bu teknolojik değişim sonucunda. daha az zararlı terbiye yöntemleri (biyolojik terbiye yöntemleri. enerji tasarrufu sağlayan yöntemlerin (ısı pompalı kojenerasyon vb. makine ile etkileşimli çalışan bilgisayarın yönetimiyle otomatik olarak gerçekleşecektir. Çevreye zararlı üretim yöntemleri kullanılarak üretilen ürünlere dünya pazarlarında getirilen sınırlamalardan etkilenmemek için. plazma ve iyon implantasyonu ve Ultrasonik terbiye yöntemleri) geliştirilmektedir. yeni çıkan malzemeleri dokuyabilen 8 . çevreyi korumanın yanı sıra üretim maliyetlerini de düşüreceğinden. Ayrıca. GİRİŞ Huriser BALCI • • • • • Tekstilde her türlü veri ve bilgi akışının elektronik ortamda gerçekleştirilmesi. makine tarafından otomatik olarak (insan müdahalesi olmaksızın] yapılacak. Çok boyutlu / çok işlevli akıllı teknik tekstillerin geliştirilmesi. makinelerin bilgisayarlarla uzaktan kontrol ve bakımı mümkün olacaktır. dokuma makinelerinde kullanılan ipliğin dokumaya uygunluğu makine üzerindeki sensörlerle kontrol edilecek ve bununla ilgili ayar değişimleri. tekstil üretiminde kullanılan makinelerde “robot uygulamaları” önemli bir yer edinecektir.) kullanılması. tespit edilen hataları düzeltecek şekilde dokuma makinesinin yeniden ayarlanması. Çoklu atkı atma sisteminin yaygınlaşması ile ve dokunan kumaşın kalite kontrolünün optik sensörler yardımıyla tezgah üzerinde yapılması sonucunda.1. Çözgü ve tahar süreçlerinin ortadan kalkması ya da dokumaya entegre edilmesi söz konusu olacaktır. tekstil sektörümüzün bu alternatif terbiye yöntemlerine yönelmesi ve bunlarla ilgili teknolojileri geliştirerek kullanması öncelikli görülmektedir. Ayrıca. üretim tesislerindeki atık suların arıtımı ve terbiye maddelerinin geri kazanılması. Tekstil üretiminde makine ayarlarının insan müdahalesi olmadan yapılabilmesi. Daha ileri aşamada. üretim hızları artacaktır. Tekstil terbiyesinde kullanılan kimyasalların çevrede yarattığı etkiler nedeniyle dünyada. tezgahta kalite kontrolüne ilave olarak. görüntü alma / işleme teknolojilerinde ve robotik alanındaki gelişmelerle.

ayrıca müşteri verileri bilgisayar hafızalarında saklanarak.vizyon2023. tip ve model değiştirmenin tamamen otomatik hale gelecek. Müşteri. GİRİŞ Huriser BALCI tezgahlar geliştirilecek. insanların kendilerine özel hazırlanmış giysi ve tekstil ürünlerine olan talebi artmaktadır. ürünlerin kullanılması sürecine de yansıyacak. her türlü modelin sorunsuz uygulanabilmesi ile tasarımdaki sınırlamalar kalkacak. siparişten başlayarak tasarım. örneğin. ilgili firmanın üretim birimine aktarılacak. Çevresel değişimleri algılayarak renk. Örme makinelerinde desen. 2004]. ürünün yıkama talimatlarını da kapsayacaktır.tubitak. kendi seçimleri doğrultusunda hazırlanmış olan giysiyi sanal ortamda deneyebilecektir. Örme tasarım ve üretimi bilgisayar destekli bir yapıya dönüşmektedir. internet üzerinden erişilebilen tasarım programlarını kullanarak kendi beğeni ve isteklerine uygun giysileri tasarlayabilecek. Aynı süreç örme makineleri için de geçerlidir. ürünler üzerindeki etiketler. ayrıca “dikişsiz ürün” teknolojisi yaygınlaşacaktır.1. Önümüzdeki 20 yıllık dönemde. veriler CAD (bilgisayarlı tasarım) sistemleriyle iki boyutlu kalıplar haline çevrilecek ve CAM (bilgisayar yardımıyla imalat) grubu üretim makineleri kullanılarak üretim gerçekleşecektir [www.tr. makinelerin yüksek hızda ve en az hatayla çalışması mümkün olacak. üretim. Bugünden örnekleri görülmeye başlayan çok boyutlu ve çok işlevli akıllı tekstillerin üretimi hızla gelişecektir.gov. müşteri tarafından onaylandıktan sonra. Bu elektronik ortama geçiş. Her türlü bilgi alışverişi ve ürünlerin ticareti “on-line” olarak yapılabilecek. pazarlama ve müşteriye teslime kadarki tekstil üretim sürecinin. kendi ölçülerini ekrandan girerek veya bağlı bir kamera düzeneği yardımıyla bilgisayara aktarabilecek. gözenek 9 . istediği kumaş ve renk seçimlerini yapabilecek. tüm aşamaların elektronik ortamda gerçekleştirildiği “bilgisayarla tümleşik üretim” sürecine dönüşmesi hedeflenmektedir. dokuma makinelerinde karbon türevleri gibi farklı yeni malzemelerin kullanımı yaygınlaşacak ve sahip oldukları manyetik ve optik sensörler yardımıyla kullanıcıyı tanıyabilen tezgahlar kullanıma girecektir. Sipariş. Konfeksiyonda tekno-terzilik giderek önem kazanmakta. daha sonraki “on-line” alışverişlerde kullanılabilecektir. yıkama makinesi tarafından algılanabilecek şekilde.

elektronik ve bilgisayar mühendisliği.gov. cildi besleyip masaj yapabilen. Akıllı Tekstiller Pazarı Akıllı tekstiller teknik tekstiller içerisinde katma değeri en yüksek ve ileri teknoloji kullanılan alanlarından birisidir.tubitak. ve hatta kesim ve dikim işlemlerine gerek duyulmadan) kumaş ve hatta konfeksiyon üretiminin gerçekleşmesi de geleceğin teknolojik gelişme hedefleri arasındadır. 1. tıp gibi disiplinler 10 . tekstil sektörümüzün rekabetçiliği açısından önem taşımaktadır.vizyon2023. dokuma veya örme işlemlerine. 2004]. polimer eriyiklerden doğrudan 8iplik eğrilmesine. ülkemiz tekstil sektörünün geleceğin pazarlarında rekabet edebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır [www. Bu tür akıllı ve çok fonksiyonlu tekstillerin üretiminde “nonwoven” üretim teknolojileri de daha fazla kullanılmaya başlayacak.tr. bazı ilaçların deriden vücuda verilmesini sağlayan akıllı tekstillerin üretiminde önemli gelişmeler yaşanması beklenmektedir. GİRİŞ Huriser BALCI ve kalınlık özelliklerini bunlara göre değiştirebilen. Yukarıda sıralanan ve ülkemiz için önemi vurgulanan öncelikli teknolojik faaliyet konularının hayata geçirilmesi.1.tr. koruyucu ve askeri teknik tekstiller.4. Akıllı tekstiller tekstil teknolojisi ve sentetik elyaflardaki gelişmelerle birlikte malzeme bilimi.gov. Bunlardan özellikle bilgisayarlı üretim (CAD. CAM) ve robotik teknolojilerinde yetenek kazanmamız.tubitak.vizyon2023. Türkiye’nin de bilgi yoğunluğu ve katma değeri yüksek olan akıllı tekstiller alanında teknolojik yetenek geliştirmesi. 2004]. tasarım. ilgili ürün ve hizmetlerin sunulabilmesi için yetkinlik kazanılması gereken başlıca teknoloji alanları da Panel tarafından saptanmıştır. Akıllı tekstiller tıbbi tekstiller. Ayrıca. Akıllı tekstillerin önemli bir kısmı günümüzde daha çok prototip üretimi aşamasında bulunmaktadır. mikropları öldüren. fiziksel ve kullanım özellikleri bakımından ve tuşe ve görünüm açısından dokuma ve örme kumaşlara eşdeğer olan “nonwoven” kumaşların üretimi mümkün olacaktır [www. taşımacılık teknik tekstilleri gibi birçok alanın kapsamına giren ancak yüklendikleri işlev ve yapıları itibariyle ayrı bir kategoride değerlendirilen bir gruptur.

Bu nedenle firmalar arasında ortaklıklar. Son bir kaç yıl içerisinde akıllı tekstiller tekstil ve hazır giyim sektörleri içerisinde önemli bir yer edinmeye başlamıştır. insanın kendini iyi hissetmesini ve koruma sağlayan giysiler ve sağlık bakımı ile ilgili selüliti önleyen çoraplar.1. bakteri üretmeyen tişörtler. Söz konusu firmalar mevcut 11 .1.4.igeme. Akıllı tekstiller sektöründe sadece bir kaç firma bu alanda başarılı olmak için yeterli tüm kaynaklara sahiptir. Büyüme oranlarının pazar bölümlerine göre büyük oranda değişiklik göstermesi beklenmektedir. GİRİŞ Huriser BALCI arası bir çalışma sonucu ortaya çıkmıştır. Teknoloji ve sermaye yoğun olan akıllı tekstiller büyük oranda Kuzey Amerika. Daha önceleri ordudaki özel birlikler ve bazı spor dallarındaki profesyonel sporcular gibi özel ihtiyaçları olanların giysilerinde kullanılan akıllı kumaşlar artık büyük hazır giyim markalarının ürünlerinde de yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Batı Avrupa ve Japonya gibi gelişmiş bölge ve ülkelerde üretilip tüketilmektedir. leke tutmayan elbiselerdir. Sektörün önümüzdeki beş yılda % 11-28 arasında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Pazarlaması yapılan akıllı tekstil ürünlerinin bazıları iklim kontrolü. Pazarın 2005 yılına kadar yavaş büyüyeceği. satın almalar ve işbirlikleri beklenmektedir. Rapor VDC’nin sektörde faaliyet gösteren firmalarla yaptıkları görüşmelere ve kendi tecrübelerine dayanılarak hazırlanmıştır. 1. 2005]. Venture Development Corporation (VDC) tarafından yayınlanan bir rapora göre akıllı tekstil sektörünün dünya pazarının 2003 yılında 300 milyon Dolar olduğu tahmin edilmektedir. Dünya Pazarı Günümüzde bir kısım akıllı tekstil ürünü ticarileşmiş ve hali hazırda bu ürünlerin bazılarının alım-satımı yapılmaktadır. Gelecekte de akıllı tekstillerin değer yönünden tekstil ve hazır giyim sektörünün en önemli bölümünü oluşturacağı tahmin edilmektedir [www. En fazla büyümenin askeriye ve sağlık sektörlerinde olacağı tahmin edilmektedir. bu yıldan itibaren büyümenin hızlanacağı öngörülmektedir. Mevcut talep düzeyini fazla dikkate almadan çok sayıda firma pazara ilk girişin avantajını elde etmek için bu pazara girmektedir.gov.tr.

Orta vadede akıllı tekstil ürünlerinin pazar değerinin milyarlarca dolar seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. İstanbul Çorap. 1. squalane ve mentol aktif maddeleri içeren Parizien Clinique nemlendirici çoraplar % 10 kadar nem sağlayabilmekte. Çoraplar bu 12 .1. Paz.2. 2005].gov. Karsu Tekstil. kişisel dijital yardımcılara (PDA) ve internete bağlanabilme ve biomonitörleme gibi çeşitli fonksiyonel performans kabiliyetlerine sahip giyilebilir bilgisayarlara karşı güçlü bir talep olduğu ortaya çıkmıştır [www. Dema Teknik Tekstil.igeme. A Vitamini. VDC tarafından tüketiciler arasında yapılan bir anket çalışmasının sonucunda. Ülkemizde akıllı tekstil üretimi yapan başlıca firmalar: Anteks. E Vitamini. Orka Group. Bu çoraplar ile sıradan çoraplar arasında pek fazla bir fiyat farkı da bulunmamaktadır. A. Has Tekstil. Fiberflon. Abbate.4. Teknolojik ilerlemeler sonucunda maliyetlerin düşmesiyle yakın bir gelecekte akıllı tekstil ürünlerinin günlük hayatta kullanımın yaygınlaşması beklenmektedir. Altınbaşak Tekstil.Ş. bilgisayar fonksiyonelliği. Sude Suni Deri San. Hakkoymaz Tekstil’dir. GİRİŞ Huriser BALCI teknolojiyi kullanarak ürettikleri ürünlerin sunumuyla pazar yaratmaya ve uzun vadeli ortaklıklar kurmaya çalışmaktadırlar. (Laminatech). Türkiye Pazarı Türkiye’deki akıllı tekstil ürünlerinin pazar değeri hakkında herhangi bir veri bulunmamaktadır. Hepatr End. veritoplama.tr. kafein ve mentol içeren Parizien Clinique anti-selülit çorapları bu aktif maddeleri vücuda dengeli şekilde yaymaktadır. Bununla birlikte ülkemizde akıllı tekstil üretimi yapan az sayıda firma bulunmaktadır. bacaklara krem etkisi sağlayarak cildi taze tutmaktadır. İstanbul Çorap tarafından üretilen Parizien Clinique serisinde. selülit oluşumunu önleyen anti-selülit ve bacağa ekstra nem sağlayan nemlendirici çoraplar üretilmektedir.. ayakta bakteri oluşumunu ve kokuyu önleyen anti-bakteriyel. Yeşim Tekstil. Yeğin Grup. Akıllı tekstiller alanındaki gelişmelerle birlikte ortaya çıkacak çok yönlü ürünler için dünyada çok önemli pazarlar elde edilebilecek tekstil ve hazır giyim alanındaki talep yapısı değişebilecektir.

2004].5-10 milyon TL arasında değişmektedir [www.igeme. Abbate (İstanbul) de. 2004]. 2004]. E vitamini içeren nemlendirici özellikte. yıkandığı zaman güzel koku veren. su ve leke tutmamakta. öneminin kavranması ve bu yönde ileride güçlü bir talebin oluşacağı beklentisi nedeniyle ülkemizde bu alana girecek firma sayısında artışların olacağı beklenmektedir [www. Orka Group (İstanbul). kolay ütülenebilir.com. özel hava kanallı tabanı.igeme.1. antiselülit çoraplar üretmektedir. 2004] Akıllı tekstillerin son zamanlarda gündeme sıkça gelmesi. vücuttaki nem dengesini sağlayarak terlemeyi azaltmakta ve kokuyu emmektedir. Çorap fiyatları 2. b.tr. uluslararası erkek hazır giyim markaları Damat. 13 . çabuk kuruma ve kolay ütüleme özellikleriyle büyük miktarda enerji ve zaman tasarrufu sağlayan Nano teknolojisini. Has Tekstil San. Bu kumaşların. Yeşim Tekstil (Bursa). 2005].gov. 2005].com.hurriyetim.com.com. stres alan ve kolay ütülenen kumaşlar geliştirme çalışmalarını sürdürmektedir [www. 2003].gov. Türkiye'de ilk kez örme ürünlerin üretiminde kullanmaya başlamıştır [www. serin tutan. Firma.ntvmsnbc.tr. nemi dışarı atarak ayağın nefes almasını ve kuru kalmasını sağlıyan Ayakta bakteri ve koku oluşmasını önleyen. GİRİŞ Huriser BALCI özelliklerini yaklaşık 20 yıkamaya kadar kaybetmeden koruyabilmektedir [www. (İstanbul) üç yıl süren araştırma sonucunda 2004 yılında Clothas markası ile Türkiye’de ilk kez su ve leke tutmayan pantolon üretmiştir. "akıllı" gömlek ve pantolon rahatlığını NANO-CARE teknolojili kumaşlarla tüketicinin hizmetine sunmuştur [www. Ltd. Özellikle çalışan bayanlarca tercih edilen dinlendirici çorapların da. Bu pantolonlar 39. ve Tic. ayaktaki kan dolaşımını düzenleyerek vücudu rahatlattığı iddia edilmektedir.com. deodorantlı özelliği sayesinde güzel bir koku ve ferahlık sağlayan.sabah. leke itici özelliği olan. uygulandığı ürünlerde leke ve su tutmama. Tween ve ADV koleksiyonlarında ‘nano teknolojisi’yle üretilen ‘akıllı kumaşlar’ kullanmaya başlamıştır.ntvmsnbc.tr. Şti. çabuk kuruma ve ütülenme özellikleri de bulunmaktadır [www. a. Orka Group’un satışa sunduğu kış koleksiyonda yer alan akıllı kumaşlarla hazırlanan kıyafetler.radikal. Hakkoymaz Tekstil (Kayseri) de antibakteriyel çoraplar. 49 ve 59 milyon TL’den satışa sunulmuştur.

Daha sonra akıllı tekstillerin dünyadaki durumunun gözler önüne serilebilmesi için daha ayrıntılı bir araştırma yapılmış.1. ülkemizde tekstil sektörünün hangi konulara ağırlık vermesi gerektiğine yön vermesi açısından büyük önem taşımaktadır. apre yöntemi ve apre derişiminin kumaşın hangi özelliğine ne şekilde etki gösterdiği belirlenmeye çalışılmış. ilk olarak akıllı tekstillerle ilgili daha önce yapılan çalışmalar incelenmiştir. ülkemizde de yeni yeni önem kazanan antibakteriyel özellikteki kumaşların üretimiyle ilgili araştırmalar yapılmıştır. antibakteriyel özellik kazandırmada kullanılan hangi apre maddesi. sadece antibakteriyel özellikteki tekstillerin değil diğer fonksiyonel özellikleri olan akıllı tekstillerin de performans özellikleri incelenmiştir. elektronik aksamların eklenmesiyle elde edilen akıllı tekstiller. bitim işlemleri ile elde edilen akıllı tekstiller. belirli bir özellikteki kumaş üretimi için hangi proses parametrelerinin ve apre maddesinin daha uygun olabileceği araştırılmıştır. polyester/viskon ve polyester/viskon/elastan karışımı kumaşlara antibakteriyel apre denemeleri yapılmış. elyafın özelliği ile oluşan akıllı tekstiller. İstatistiksel analize uygun olan verileri içeren testlerde proses parametrelerinin ve birbirleriyle etkileşimlerinin kumaş özellikleri üzerindeki etkilerinin anlamlılığı araştırılmıştır. Ayrıca antibakteriyel aprenin kumaş özelliklerine etkisi konusunda da ülkemizde yapılan bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bunun yapılabilmesi için de istatistiksel analiz yöntemlerinden varyans analizinden yararlanılmıştır. 3 farklı kumaş tipinde. Çalışmanın uygulama kısmında pamuklu. Ülkemizde bu konularla ilgili çok az çalışmaya rastlanmıştır. Dünyada katma değeri yüksek olan hangi tekstil ürünlerinin üretildiğinin bilinmesi. üretilen akıllı tekstillerin elde edilme yöntemlerine göre özellikleri anlatılmıştır: Nanoteknoloji kullanılarak elde edilen akıllı tekstiller. Bu amaçla. yapılan işlemin kumaşların performans özelliklerine etkisinin araştırıldığı test sonuçları ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Çalışmada. yukarıda belirtildiği gibi. Çalışma sonunda. GİRİŞ Huriser BALCI Bu çalışma kapsamında. 14 .

Dayanıklı (3.. (1998). sadece kitosan ile işlem görmüş pamuklu ve nonwoven kumaşlarda kopma rijitliği artmıştır. (1999). ve Kim. Mekanik özelliklerde ise. % 1. Kim. Y. G. Dayanımını yitirmemesi yalnızca CA ile muameleye göre CA ve kitosan ile muamelede daha iyi düzeydedir. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI 2. Çift apre işlemi görmüş pamuklu kumaşlar tekrar eden yıkamalara karşı dayanıklı bir antimikrobiyal özellik göstermiştir. H.5-4 değerinde) pres görünümü CA ve kitosan muamelesi ile elde edilebilmektedir.. Kwang. J. Sadece kitosan ile işlem görmüş numunelerde. Seong. S. Cho. pamuk için antimikrobiyal madde olarak chito-oligosaccharides’in kullanımını araştırmışlardır.. CA’nın selüloz ve kitosanın hidroksil grupları ile ya da kitosanın amino grupları ile ester çapraz bağları oluşturmak ya da iç iyonik etkileşim oluşturmak için reaksiyona girmesi beklenmektedir... Cho. Fakat bu özellikler floropolimer işleminden sonra düşmüştür. koloni sayısında yüksek bir azalma oranı görülmüştür. Lee. Pamuklu kumaşlar yalnızca sitrik asit ile muamele edildiğinde antimikrobiyal özellik göstermiştir. J. Staphyllococcus aureus kolonilerinin sayıları ölçülerek kantitatif olarak analiz edilmiştir. Kumaşların hava geçirgenliği çift apre işleminden sonra biraz azalmıştır... koloni sayısında %’de 90’ı aşan azalmalar gözlenmiştir.. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Antibakteriyel esaslı fonksiyonel tekstiller ile ilgili daha önce yapılan çalışmalar aşağıda özetlenmektedir: Chung.1 kitosan konsantrasyonu ile iki kez işlem görmüş numunelerde. S. Antimikrobiyal aktivite. ve Ko. J. K..2. (1999). Numuneler kitosan ve floropolimer maddeleriyle sırasıyla pad-dryfikse ve pad-fikse metotları kullanılarak muamele edilmişlerdir. Burada uygulama konvansiyonel pad-dry-fikse prosesi ile gerçekleştirilmiştir. sitrik asit (CA) ve kitosanı pamuk için dayanıklı pres ve antimikrobiyal bitim işlemlerinde kullanmıştır. Bu ve dayanıklı pres performansı 20 yıkama ve santrifüjlü kurutmaya kadar dayanıklılık göstermiştir. İyi bir antibakteriyel aktivite ve yıkamaya karşı dayanımı olan bir pamuklu kumaş elde etmek için 15 . pamuklu ve nonwoven kumaşlar için kitosan ve floropolimer esaslı antimikrobiyal ve kan itici bitim işlemlerini araştırmışlardır.

. Pneumoniae için de antibakteriyel aktivite değerlendirilmiştir. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI herhangi bir çapraz bağlama kimyasalına ihtiyaç duymadan chito-oligosaccharides ile işlem yapmışlardır. gram-negatif bakteri olan Klebsiella pneumoniae (K. Benzer bir eğilim Zn tuzu ile işlem görmüş numunelerde de gözlemlenmiştir. Bir pad-dry-fikse prosesinde uç aldehit grubunun kimyasal tepkimesi kullanılarak iki farklı chito-oligosaccharides (DP=3 ve 10) pamuklu kumaşa uygulanmıştır. G.. Sakagami. Kim. işlem etkisi hala korunmaktadır. adsorblanan Cu iyonu miktarı arttıkça artmıştır. M.4 chito-oligosaccharide ile işlem görmüş kumaşta DP 3 için % 95. H. chito-oligosaccharide’nin uç aldehit grubunun kolorimetrik titrasyonu ile tayin edilmiştir. naylon kumaşların asit boyarmaddeleri ve bir quarterner amonyum tuzu ile dayanıklı antimikrobiyal bitim işlemleri üzerine 16 . 50. fakat korelasyon. H. Nakashima.2. Kumaşlar önce metalik tuzların adsorbe edilmesini (yüzeyde tutunmasını) kolaylaştırmak için hafif asit anhidrit ile ön terbiye işleminden geçirilmiştir. sodyum nitrit kullanılarak chito-oligosaccharide’e depolimerize edilmiştir. adsorbe edilen metal iyonlarının miktarını artırmada çok verimli olmaktadır ve bu Cu iyonunda Zn iyonundan daha etkili olmaktadır. Bu üç bakteri. (2001). Chito-oligosaccharide’in ortalama Polimerizasyon derecesi (DP).. DP 10 için % 100 bakteri azalması gözlenmiştir. yıkamada % 2. Cu tuzu ile S. Cu iyonunda olduğu gibi açık değildir.. (2001).. K. selülozik kumaşlarda metalik tuz işleminin 3 çeşit bakteriye karşı antibakteriyel aktivitesi üzerindeki etkisini araştırmışlardır. gram-pozitif bakteri olan Staphylococcus aureus (S. Tamamen desatile olmuş kitosan. Y. pneumoniae) ve Staphylococcus aureus (MRSA)’ dır. Sonuç olarak bu işlemler selülozik kumaşlara antibakteriyel aktivite sağlamada çok etkili olmuştur. Bu ön işlem. adsorblanan Cu iyonu miktarından hemen hemen bağımsızdır ve Zn tuzu ile muamele edilmiş numuneler ile benzer bir eğilim göstermiştir. T. Matsuo. Daha sonra işlem görmüş pamuğun antimikrobiyal aktivitesi ve yıkamaya karşı dayanımı tespit edilmiştir. aureus). Ito. 10 yıkamadan sonra. Cu tuzu ile işlem görmüş numunelerin MRSA’ya karşı antibakteriyel aktivitesinin derecesi.. Aureus bakterilerinden birisine karşı muamele edilmiş numunelerin antibakteriyel aktivite derecesi. ve Sun. İki çeşit selülozik kumaş CuSO4 ve ZnSO4 metalik tuzları ile muamele edilmişlerdir. Y.

ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI çalışmışlardır. Bunların dışında. Naylon kumaş % 4 quarterner amonyum tuz içeren solüsyon ile muamele edilip. dayanıklı ve yenilenebilir antibakteriyel aktivite sağlanmış olmaktadır. Burada antimikrobiyal fonksiyonların dayanıklılığı boyarmaddelerin bir quarterner amonyum tuzu ile iyonik etkileşimi ile ve kumaşlardaki eklenmiş tuz miktarı ile tayin edilmiştir. ipek lifleri Cr ve Cu içeren metalik boyarmaddeler ile antimikrobiyal aktiviteye sahip ipek lifleri elde etmek amacıyla boyanmıştır. 10 yıkamadan sonra iyi renk haslığına sahip olmuştur. D... T. muamele görmüş kumaşlar. G... Y. bir cyclic-amine monomer ve 3-allyl-5. B.. Sun. Murakami.. terbiye banyosunun konsantrasyonu değiştirilerek kontrol edilmiştir. 17 . Arai. 10 yıkamadan sonra bile dayanıklı antimikrobiyal özelliklerini korumuştur... (2002). M. Fikse süresi ve sıcaklığı mamul kumaşın dayanıklı antimikrobiyal fonksiyonlarını etkilemektedir. Kumaşlar üzerindeki eklenmiş quarterner amonyum tuz miktarı. kontinü proseslerde hazırlanan dayanıklı ve yenilenebilir antimikrobiyal tekstil materyalleri üzerine çalışmışlardır. ve Sun. Farklı reaksiyon başlatıcılar eşliğinde içeride ya da lif yüzeyinde etkili radikal polimerizasyonlar gerçekleşmiştir.2. kumaşlar üzerine ADMH’nin son naklini etkilemede oldukça önemli rol oynamaktadır.5-dimethylhydantoin (ADMH). çeşitli tekstil materyallerinin üzerine kontinü bir terbiye prosesinde nakledilmiştir. Wilson. R. Klorin muamelesinden sonra numunelere alınan hydantoin yapıları Nhalamines’e dönüşebilmektedir. Terbiye prosesinde radikal reaksiyon başlatıcıların cinsi ve konsantrasyonu. Boyanmış ipek lifleri bitkisel patojen Cornea bakterisine ve insani patojen coli basiline karşı önemli derecede antimikrobiyal aktivite göstermiştir.. 150 °C’de 10 dk fikse edildiğinde. Shin. ve Freddi. Çalışmada. H. metal içerikli boyarmaddeler kullanılarak antimikrobiyal olarak aktif ipek proteinlerin üretimi üzerine çalışmışlardır. Çalışmada. İpek liflerinin tuz çekme ve boyama işleminden sonra kopma mukavemetinde önemli bir değişiklik gözlenmezken kopma uzamasında hafif bir artma gözlenmiştir. kurutma ve fikse şartları gibi bazı faktörler. G. Mamul kumaşın antimikrobiyal özellikleri konvansiyonel yıkama da dayanıklı çıkmıştır. Böylece güçlü. Tsukada. Katoh. (2002).

5.. H. D. pamuk ve pamuk/poliester karışımlı kumaşların ışınım ve ısıl işlemler ile antimikrobiyal korunması konusunda çalışma yapmışlardır.5tetramethyllimidazolidin-4-one’un methylolationu halkaları (TMIO) selüloz içerikli kumaşlara başarılı bir şekilde aktarılmıştır. G. Bu helamin yapı tekrar eden ev yıkamalarında varlığını sürsürebilmekte ve biyosidal özelliklerini sürdürebilmek için daha az sıklıkta klor reşarjı gerektirmektedir... Huang. Chen. Klorlamadan sonra işlem görmüş kumaşlar helamin yapılarına dönüştürülmüş ve verimli bir antibakteriyel etki sağlanmıştır. L... pneumoniae) olmak üzere iki çeşit bakteri kullanılarak gümüş koloidal çözeltisinin selülozik ve sentetik kumaşlar üzerindeki antibakteriyel etkinliği araştırılmıştır.. molekül ağırlığı ve desatilasyon derecesinin Escherichia coli ve Hay basiline olan antibakteriyel aktivitesine olan etkisi araştırılmıştır. J. Çalışmada gram pozitif ve gram negatif (S. (2003).2. Y. S. ve Chen. (2003). Khalil. Lee.. S.. Zohdy. (2003). Escherichia coli 0.2. nano boyutlu gümüş koloidal çözeltisinin tekstil kumaşları üzerindeki antibakteriyel etkisini araştırmışlardır. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI Qian. dayanıklı ve yenilenebilir antimikrobiyal tekstiller üzerinde çalışmışlardır.. M. H.. A. H. Kumaşların yıkamaya dayanıklı bir antibakteriyel işlemi nano büyüklükteki gümüş koloidal çözelti ile emdirme yöntemine göre kolaylıkla başarılabilmiştir. Ji. kitosan ile işlem görmüş pamuklu kumaşların antibakteriyel özelliklerini araştırmışlardır. Hassan. Uygulanan bileşiğin homojenliğini ve 18 . M.. Kitosanın kumaşa kimyasal olarak bağlanabilmesi için çapraz bağlama maddesi olarak glutarik dialdehit tercih edilmiştir.. L.. El-Naggar. Hay basili ise 0.5. Y.2.. M. E.5-tetrametilimidazolidin-4-one (MTMIO) bileşiğinin selülozla kimyasal olarak reaksiyonu sonucu 2... Burada kitosanın konsantrasyonu. Aureus ve K. ve Jeong. (2003). J. Yeo. Zhang.3 g/lt kitosan solüsyonu ile. Z. Çalışmada. Çalışmada kumaşlar ZnO’ ya dayanan bir bileşikle yüksek enerjili radyasyon altında ve termal fikse uygulanarak muamele edilmişlerdir. Glutarik dialdehit ve kitosan ile muamele edilmiş pamuklu kumaşlar bakteri üremesini engellemede iyi bir kabiliyete sahip olmuştur.5 g/lt kitosan solüsyonu ile verimli bir şekilde engellenebilmiştir. Sun. Bakteri azalması Modifiye Quinn Metodu kullanılarak tespit edilmiştir.. M. S... 3-metilol-2.

S. Elektron ışını ile ışınım işlemi gamma ışınımı ve ısıl fikse işlemine göre daha iyi sonuç vermiştir. AATCC standard test metotları kullanarak. Pamuk/poliester kumaşlarda en iyi sonuç ise . Apre işlemi boyamadan önce bir reaktif boyarmadde ile gerçekleştirildiğinde. çalışmalarında.8 μg/ml’dir. modifiye kumaşın Eschercia coli ve Staphylococcus aureus bakterilerine karşı etkili olduğu 19 . M. NMA-HTCC ile işlem görmüş kumaşın antimikrobiyal aktivitesi kantitatif olarak Staphylococcus aureus’e karşı tayin edilmiştir. L. Pamuklu kumaşa uygulanan en iyi antimikrobiyal koruma sağlayan bileşim % 2 ZnO. S. Bu sentezlenen yeni bileşimin antimikrobiyal aktivitesi. hastanede kullanılan pamuklu kumaşların gördükleri yıkamaya dayanıklı antimikrobiyal bitim işlemlerini incelenmiş.. J. % 2 binder ve % 1 dispergatör içeren bileşim olarak bulunmuştur. perfluoralkyl içerikli quarterner amonyum tuzunun sentezi ve antimikrobiyal aktivitesi konusunda çalışma yapmışlardır. (2003). antimikrobiyal aprenin boyama özelliklerine etkisi renk dayanımı açısından araştırılmıştır.. K. Qing... J. bir fiber-reaktif kitosan türevi olan Oakrilamidometil-N-[(2-hidroksi-3-trimetilamonyum) propil] kitosan klorid (NMAHTCC) pamuklu kumaşlara soğuk pad-batch yöntemi ile alkalin bir katalistin varlığında uygulanmıştır.. Meng. F. fiber-reaktif kitosan türevinin pamuklu kumaşlara antimikrobiyal tekstil apre maddesi olarak uygulanması konusunda çalışma yapmışlardır. W. Lazar. aynı değerlerde başarılabilmiştir. % 1 ZnO hariç. Zala.. Kumaş ağırlığı üzerinden % 1’lik konsantrasyonda NMA-HTCC ile muamele edilmiş pamuklu kumaşlar % 100 bakteri azalması göstermiştir. Bununla birlikte. H. boyamadan sonra gerçekleşene göre renk dayanımını daha çok etkilemektedir. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI reaktivitesini sağlayabilmek için ZnO’nun yanında bir binder (Impron MTP) ve bir dispergatör (Setamol WS) kullanılmıştır. Jiang. Borsa. Lim.. Shao.2. Her ikisi için de quarterner amonyum tuzu 5’in minimum engelleyici konsantrasyonu 7. Ardışık olarak yapılan 50 ev tipi yıkama işleminin ardından bile % 99’un üzerinde aktivitesini sürdürmüştür... gram-negatif tür olan Escherichia coli 8099 ve gram-pozitif tür olan Staphylococcus aureus ATCC 6538 kullanılarak ölçülmüştür. (2004).. Çalışmada. Kiss. (2004). Kumaşların antimikrobiyal özellikleri mekanik özellikler açısından tayin edilmiştir. K. Hudson.

Han. düşük oranda yapılan karboksimetilasyon ile pamuk lifi üzerinde yeni özellikler ve fonksiyonlar geliştirilerek oluşturulmaktadır. Etandiol.. Singh... A. Bu modifiye kumaşlar.2. Modifiye edilmiş pamuklu kumaşlar. 2 metil pentan-2 karışımı antimikrobiyal bileşik ile işlem görmüş kumaşlarda 10. 4 20 . (2005).. Öktem. M. Curcumin kumaş ve gıda renklendirmesinde yaygın kullanılan doğal bir boyarmadde iken bu çalışmada bacterisidal özelliklerinden dolayı boyanmış kumaşlara antimikrobiyal apre olarak kullanılmaktadır. bu üç değişik antimikrobiyal bileşiğin Escherichia coli ve Staphylococcus aureus bakteri tiplerine karşı yıkama dayanımları incelenmiştir. bifenil-2-ol.. pamuk/poliester ve modal kumaşlara ev tipi çamaşır yıkamalarında kullanılan bir ürün ile klasik antimikrobiyal bir ürün ve migrasyona uğramayan bir antimikrobiyal ürün kullanılmış. Y. Curcumin ile işlem görmüş yün kumaşın antimikrobiyal aktivitesi bu geliştirilmiş ilişkiler yardımıyla antimikrobiyal testi yapılmadan tahmin edilebilmektedir. R. ve Yang. suda çok yüksek oranda şişmektedir ve çok yüksek sorpsiyon kapasitesine sahiptir. K. yıkamadan sonra antibakteriyel aktivasyon azalması ve 15... 3 tip antimikrobiyal madde ile işlem görmüş kumaşların antibakteriyel aktiviteleri üzerine asidik-bazik ter çözeltilerinin ve asidik-bazik tükrük çözeltilerinin hiçbir olumsuz etkisi gözlenmemiştir. S. dodesildimetil amonyum klorür. K. ve 20. Jain. Konvansiyonel (bağ yapamayan) difenil alkan türevi antimikrobiyal bileşik ile bağ yapabilen alkoksisilan quarterner yapıdaki antimikrobiyal bileşik arasında. curcumin ile işlem görmüş yün kumaşların antimikrobiyal aktivitesi üzerine çalışmışlardır. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI kanıtlanmıştır. bazı antibakteriyel işlemlerin yıkamaya karşı dayanımı konusunda çalışmalar yapmışlardır. (2005).. S.. Gupta. Alay. (2004). Bu kumaşın özelliği. T. hidrojel kaplı kumaşın özelliklerine benzemektedir. ve Khare. Panwar. S. Bakteri engelleme hızı ve curcumin konsantrasyonu arasındaki ilişki ile engelleme hızı ve K/S değeri geliştirilmiştir. D. Pamuk. yıkamalardan sonra da antibakteriyel etkinin kaybolduğu tespit edilmiştir. antimikrobiyal etki açısından 40 yıkamaya kadar bir fark gözlenmemiştir. bazı doğal boyarmaddelerin antimikrobiyal özellikleri hakkında çalışma yapmışlardır.

farklı çapraz bağlı maddeler ve kitosanla işlem görmüş pamuklu kumaşların antimikrobiyal aktiviteleri konusunda çalışma yapmışlardır. akrilik üzerinde tutunamayan boya molekülleri analiz edilmiştir. Quercus infectoria boyarmaddesinin en etkili boyarmadde olduğu ve en büyük engelleme alanı oluşturduğu ve böylece tüm test edilen mikroplara karşı en iyi antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu ortaya çıkmıştır. ve Sun. İşlem görmüş pamuklu kumaşlar gram pozitif ve gram negatif ve mantarlara karşı broad-spectrum antimikrobiyal aktivite göstermiştir. M. Maksimum antimikrobiyal aktivite. boyama konsantrasyonu ve boyama sıcaklığının etkileri araştırılmış. Bu çalışmada pamuklu kumaşlar kitosan varlığında iki farklı çapraz bağlama maddesi [butanet etracarboksilik asit (BTCA) ve Arkofiks NEC (düşük formaldehit içerikli)] ile muamele edilerek kitosanın selülozik bir yapıya kimyasal olarak bağlanmasıyla dayanıklı bir antimikrobiyal apre elde edilmeye çalışılmıştır. Ma.50... boyama süresi. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI farklı doğal boyarmadde 5 farklı yaygın patojene karşı test edilmiştir. pamuklu kumaşların % 0. Pamuklu kumaşların kitosan varlığında BTCA ile muamelesi. Minimum engelleme konsantrasyonunun 540 μg arasında değiştiği gözlenmiştir.75’lik molekül ağırlığı 1. Arkofiks NEC ile muameleye göre kumaşa daha fazla mukavemet kazandırmıştır. ancak. G. Terbiye maddeleri ve kitosan ile işlem antimikrobiyal aktivite düşük çıkmıştır. Elhendawy. Bu da bu boyarmaddelerin tekstil materyali tarafından emilme oranının düşük olmasından ileri 21 .. Bu fonksiyonel boyarmaddelerin akrilik liflerine renklendirmeyle eşzamanlı olarak fonksiyonel apre etkisinin bir arada başarılabildiği görülmüştür. (2005). El-bendary. Çalışmada..5-5 kDa olan kitosan ile muamele edilip 160 °C’de 2-3 dakika fikse edilmesiyle elde edilmiştir. İşlem şartları kadar kitosan varlığında terbiye maddesinin hem tipi hem de konsantrasyonu önemli derecede işlem görmüş pamuklu kumaşın performans özelliklerini ve antimikrobiyal aktivitesini etkilemektedir. K. A. S. (2005). Hudson.2. El-tahlawy. gelmektedir.. akrilik liflerinin boyanmasında kullanılan antimikrobiyal katyonik boyarmaddeler üzerinde çalışma yapmışlardır. İşlem görmüş bütün kumaşların Escherichia coli ve Staphylococcus aureus’a karşı antimikrobiyal etkisi bulunmuştur. M. Tekstil materyalleri bu boyarmaddelerle emdirilmiştir..

aşındıran ve yırtılmalara yol açan rutin katlamalar ve bükülmeler. Antibakteriyel özellikteki akıllı tekstillerin dışında diğer fonksiyonel tekstillerle ilgili yapılan çalışmalar da aşağıda özetlenmektedir. deney kısmında tanımlanmakta ve iki tekstil elektrot insan vücuduna (örnegin kol veya ayaga) düzlemsel olarak yerleştirildiğinde tekstil elektrot deri–elektrod–deri–tekstil elektrot sistemini taklit etmektedir. J. Normal kumaş liflerini zamanla yıpratan. Lickfield. sistemi modellemek ve parametrelerin ve vücut koşullarının belirlenmesi için interfazlarda elektrot-elektrolit ve elektrot-derielektrolit’ lere nüfuz etme ön çalışmaları yapmışlardır..... Bunu önlemenin bir yolu elektronik tekstilleri gerekenden fazla devreyle tasarlamaktır. J. Yang. O. Kalıcı ütü apresinin buruşma dayanımı ve boyutsal stabiliteyi 22 . (2004). ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI görmüş pamuklu kumaşlar farklı metal iyonlarının uygulanması antimikrobiyal aktivite üzerinde ihmal edilebilir bir etki göstermiştir. C. Q.. Drews. Kiekens.. Genel olarak terbiye işlemlerinin kumaş özelliklerine olan etkilerini araştıran çalışmalar da mevcuttur. kırılmasına ve sonuç olarak sistemin çalışmasının aksamasına sebep olabilmektedir. Langenhove. E. C. P. Priniotakis..2. ürünün çalışmasını sorunsuz olarak sağlayabilmektedir. (2004). Westbroek. P.. sürekli kullanılmaktan kaynaklanan yıpranma ve dayanıklılık sorununa çözüm önerileri getirmişlerdir. Ö. L. çalışmalarında ısıtma fonksiyonlu akıllı tekstilleri incelemiş ve özellikle askeri-güvenlik amaçlı uygulamalarda. (2000). % 100 pamuklu kumaşta kalıcı ütü apresinin aşınma dayanımına etkisini araştırmışlardır. çalışmalarında tekstil elektrotlarının davranışları araştırmış.. Kayacan. akıllı ısıtıcı giysilerde kabloların kaymasına. Aspland.. Böylece kablolardan biri kopsa da diğerleri. Bulgun.. bir elektrokimyasal hücre kullanarak tekstil elektrotları ile insan derisi arasındaki interfaz modellemenin ilk denemesini göstermektedir.. Ayrıca oluşturulan elektronik kumaşların da dikiş makinesinin iğne darbelerinden etkilenmemesi gerekmektedir. G. G. M. R. Şahin. Diğer bir çözüm yolu ise metaller kadar iyi akım iletmeseler de çok sayıda esnek iletken polimer tel kullanmaktır.. Bu hücre. Bu çalışmanın sonuçları.. Örneğin 4 veya daha fazla kabloyu taşıyabilecek iplikler kullanmak bir çözüm yöntemi olarak ortaya konulabilmektedir.

... Bütün numuneler için en yüksek genel tutum faktörü elastomerik bitim işlemi görmüş kumaşlarda.. A. krimpleri. Spyrellis. Özellikle eğilme ve bükülme özelliklerinde önemli bir düşme kaydedilmiştir. K. Arabacı.. en düşük ise ham kumaşta gözlenmiştir. Bunun için iki prosedür uygulamışlardır. İki prosedürün buruşma dayanımına etkisinin ise önemli olmadığı tespit edilmiştir.. Zhou.. Birinci yöntemde aşınma dayanımı selülaz konsantrasyonu arttıkça düşmektedir. Matusiak.. A. W.. Atav. Öktem. G. Lickfield. farklı bitim işlemleri sonucu kumaşın tutum özelliklerinde meydana gelen değişimi incelemişlerdir.. Yang. kalıcı ütü apre işlemi görmüş bir pamuklu kumaşta selülaz enzim işleminin kumaşın mukavemet. bununla birlikte önemli derecede daha yüksek mukavemet kaybına yol açtığı bulunmuştur. gramajları. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI arttırırken. Birincisinde kumaş once ön-iyileştirme işlemi olarak selülaz işlemi görmüş. İkincisinde ise önce polikarboksilik asitle bağlanmış sonra son-iyileştirme işlemi olarak selülaz işlemi görmüştür.. 23 . boyama işleminden sonra kullanılan tekstil kimyasallarının ve diğer terbiye işlemlerinin kumaşın haslık özellikleri üzerine etkilerini araştırmışlardır. N. bükülme. Mamalis.. P. (2003). yüzey özellikleri.. kopma dayanımı ve aşınma dayanımını azalttığını gözlemlemişlerdir. T. Korkmaz. Andreopoulos. C. dökümlülük ve dikilebilirlik gibi özellikler incelenmiştir. Kumbasar. A. (2003). Parachura. (2003). Q. Bitim işlemi görmüş ve görmemiş olan kumaşların iplik sıklıkları. kalınlıklarını ve tutumlarını karşılaştırmışlardır.. A. Yurdakul. Mukavemet kaybının selüloz moleküllerinin asit etkisiyle depolimerizasyonu ve selüloz moleküllerinin çapraz bağlanması nedeniyle olabileceği düşünülmektedir. C. Birinci yöntemin kumaş tutumuna daha pozitif bir etkisinin olduğu. patlama mukavemeti. kalıcı yanmazlık bitim işleminin pamuklu örme kumaşın mekanik özelliklerine etkisini araştırmışlardır. R. (2001).2. Bunun önlenmesi için yumuşatma yardımcılarının kullanılması tavsiye edilmektedir. M. Pamuklu ve pamuk/pes karışımlı kumaşlara normal nişasta apresi ve elastiklik kazandıran bitim işlemi uygulanmıştır.. P. Çalışmada kopma.. Bununla birlikte tutumu etkileyen bazı parametreler belirlenmiştir. I. Frydrych. aşınma dayanımı ve tutum özelliklerine etkisini incelemişlerdir. sonra polikarboksilik asitle çapraz bağlanmıştır.

dikiş performansının tayin edilmesi için dikiş açılması ve dikiş mukavemeti testine tabi tutulmuşlardır. Genel olarak dikim işleminde silikon kumaş ile iğne arasındaki sürtünmeyi azaltmaktadır. A. M.. yumuşatıcıya bağlı olarak kuru sürtme ve özellikle boyarmaddeye bağlı olarak da ışık haslıklarını düşürdüğü gözlenmiştir. Castellar. Manich. J. diğer kısmına ise sadece yıkama uygulamışlardır. pamuk/elastan dokuma kumaşların dikimine etki eden bazı parametreleri incelemişlerdir. Yünlü. Ravandi. (2005). (2004). Enzimatik hidroliz yüzeydeki liflerin ve pillinglerin büyük bir kısmını yok ettiği ve bio-parlatma prosesi esnasında oluşan mekanik hareket de dışarı çıkan lifleri temel olarak yok ettiği gözlenmiştir. İç sürtünme kuvvetleri kumaştaki atkı ve çözgü ipliklerinin birleşme noktalarındaki iplik etkileşimi ile oluşmaktadır. M.2. Ayrıca bazı özel fiksatörler yıkama haslığı yanında yaş sürtme haslığını da bir miktar arttırabilmektedir.. B. polyester/selüloz karışımı ham 24 .. M. D. Morshed. Bu kumaşlar. Gurarda. atkı yönündeki dikiş mukavemetinde pozitif bir etki gözlenmiştir. A.. polyester/yün. Marti. S.. ışık haslığını ise düşürme eğiliminde olduğu görülmüştür. Badrossamay. R. ancak boyarmadde cinsine bağlı olarak yıkama haslığını artırırken. M. statik ve dinamik ayrılma kuvvetleri arasındaki korelasyon.. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI Piyasada yaygın olarak kullanılan değişik yapıdaki yumuşatıcı ve fiksatörler kumaşlara aplike edilmiş ve haslık değerleri karşılaştırılmıştır. terbiye işlemlerinin Bezayağı dokuma kumaş içerisindeki iç kuvvetlerin dağılımına etkisini incelemişlerdir.. Yapılan çalışma sonunda yumuşatıcıların yaş sürtme ve yıkama haslıklarını etkilemediği. kumaş içerisindeki iplik etkileşiminin yoğunluk oluşturma mekanizması ve kumaş mekanik özellikleri (kopma ve bükülme histerizi) bio-parlatma prosesiyle iyileşmektedir. A. Ayrıca.. M. H.... M. Sonuçta. Carvalho. R... Meriç. (2006). terbiye işlemlerinin dokuma kumaş yapısına ve diğer bazı özelliklerine etkisini araştırmışlardır. kumaşın çözgü yönünde aprenin önemli bir etkisi görülmezken.. Bu da göstermiştir ki. Sauri. Normal fiksatörlerin ise kuru ve yaş sürtme haslıklarını etkilemediği. özellikle bio-parlatma gibi terbiye işlemleri iplik etkileşimlerinin atkı ve çözgü birleşme noktalarında lokalize olmasına neden olmaktadır.. Kumaşların bir kısmına silikon apre uygulamış.

ipek). Çalışma sonunda incelenen bu parametrelerin performans üzerindeki etki ve etkileşimlerini görmek amacıyla çok değişkenli varyans analizi uygulamışlardır. Bunun sonucunda terbiye işlemlerinin. Kalaycı. yırtılma mukavemeti. fikse sıcaklığı. akrilik liflerinden yapılmış kumaşlara çeşitli kimyasal yapıdaki antimikrobiyal maddeler uygulanmıştır. yürüttükleri çalışmada yumuşaklık. buruşmazlık derecesi. Antibakteriyel esaslı fonksiyonel tekstillerle ilgili yapılan önceki çalışmalarda. Genellikle kitosan. sitrik asit. kopma uzamasında az da olsa bir artış gözlenmiştir. Daha önce yapılan birkaç çalışmada ise kumaşa antimikrobiyal özellik kazandırdıktan sonra antimikrobiyal özelliğin dışında kumaşın kopma mukavemeti. kumaş kalınlığında % 33 ve hava geçirgenlikte % 20-60 azalma meydana getirdiği görülmüştür. Bu maddelerin tekstil mamulü üzerine uygulama parametrelerinin değiştirilerek mamulün antimikrobiyal aktivitesi belirlenmeye çalışılmıştır. Cho ve Cho. Bunun yanında çoğu çalışmada antimikrobiyal özelliğin yıkamaya karşı direnci de tespit edilmiştir. buruşmazlık ve su iticilik apre uygulamalarının seçilen kumaş performans özelliklerine olan etkilerini incelemiştir. naylon. yıkama ve ütüleme durumunu seçmişlerdir. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI kumaşlara bazı terbiye işlemleri uygulanmıştır. 1999) özelliklerindeki değişim incelenmiştir. quarterner amonyum tuzu esaslı antimikrobiyal özelliği olan maddeler ile çalışılmıştır. Hava geçirgenliği ile ilgili yapılan çalışmada ise numuneye iki kez antimikrobiyal apre uygulanmış kumaşın hava geçirgenliğinde azalma olduğu tespit edilmiştir. 25 . su iticilik ve renk ölçümünü seçmişlerdir. Yapılan çalışmalarda kopma mukavemetinde önemli bir değişiklik gözlenmezken. kopma uzaması (Tsukada ve Diğerleri. apre derişimi. Apre uygulama değişkenleri olarak apre maddesi cinsi. çoğunlukla selülozik ve protein doğal liflerle yapılmış olan mamullere (pamuk. A. Sonuçta incelenen tüm parametrelerin bireysel veya birbirleriyle etkileşerek performansı değiştirdiği belirlenmiştir. (2006). Performans kriteri olarak eğilme dayanımı. daha dolgun ve kompakt bir kumaş yapısına olanak sağlayarak kumaş yoğunluğunda % 46 ve örtme faktöründe % 9 artış. ve İmre. bunun dışında da pamuk/sentetik karışımları. 2002) ve hava geçirgenliği (Lee. Ş..2.

Bu tez çalışmasında ise antimikrobiyal apre işleminin kumaşın performans özellikleri üzerine etkisinin olup olmadığı araştırılmıştır. Bunların dışında yine çok az çalışmada rastlanan. tutum.2. haslık. Yapılan bu tez çalışmasında antimikrobiyal özelliği olan triklosan ve quarterner amonyum tuzu esaslı maddeler kullanılmıştır. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Huriser BALCI Kim ve Sun (2001)’un yaptığı araştırmada ise diğerlerinden farklı olarak naylon elyafına uygulanmış olan antimikrobiyal bitim işleminden sonra yıkamaya karşı direnci incelenmiş ve on yıkamadan sonra kumaşın iyi renk haslığına sahip olduğunu bulmuşlardır. buruşma dayanımı. kopma dayanımı. kalıcı ütü apresi. dikiş mukavemeti. Tez kapsamında bunun dışında. 26 . Diğer yaş apre işlemleri gibi antimikrobiyal aprenin de kumaşın özelliklerinde bazı değişiklikler meydana getireceği düşünülmektedir. Genel olarak bitim işlemlerinin kumaşın performans özellikleri üzerindeki etkileri ile ilgili yapılan çalışmalarda. eğilme.) olan etkisi araştırılmıştır. elastomer apre ve nişasta apre işleminin kumaşın özelliklerine (aşınma dayanımı. yanmazlık apresi. bükülme vs. silikon apre. Daha önce yapılan çoğu çalışmada olduğu gibi kullanılan materyallerden biri % 100 pamuklu kumaştır. Daha önce yapılan çoğu araştırmada olduğu gibi benzer olarak bu çalışmada da çeşitli uygulama parametreleri değiştirilerek kumaşlara antimikrobiyal özellik kazandırılmış ve bu özelliğin yıkamaya karşı direnci ölçülmüştür. bio-parlatma apresi. önceki çalışmalarda üzerinde çok fazla durulmayan PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı kumaşlar da kullanılmıştır. yumuşatma apresi. antimikrobiyal aprenin kumaşın diğer performans özellikleri üzerindeki etkisinin incelenmesi konusuna ağırlık verilmiştir.

ultra incelikteki kaplamalar da nanoteknoloji kapsamındadır [Vural. 2005]. Nanoteknoloji. araştırması ve kullanımı ile ilgili bir kavramdır. 1 ve 100 nm (nanometre= 10-9 metre) arasındaki ölçülere sahip yapılar nanoteknoloji kapsamında işlenmektedir. Nanoteknolojinin Tanımı Nanoteknoloji. çevremizdeki nesneler için geçerli olan fiziksel ve kimyasal yasalar geçerli değildir. Bir malzemenin sahip olduğu özellikler.1. cihazların ve sistemlerin geliştirilmesidir. normalde kırılgan bir malzeme olan seramik. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI 3. oluşturulması ve manipüle edilmesi olarak tanımlanmaktadır [Kut ve Güneşoğlu. Bir bakterinin içindeki ribozom 25nm. malzemelerin ve yapıların moleküler düzeyde işlenmesi. bakteriler ise bir sivrisineğin 1/10000 büyüklüğündedir. Atomlar bakterilerin 1/10000. fonksiyonel materyallerin. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI 3. böylece insan gözü tarafından algılanamamaktadır. tanecik büyüklüğü nanometre 27 . kimyasal ve biyolojik olayların anlaşılması. Bir başka ifade ile çeşitli araçların. Çok küçük yapıların oluşumu. Atomları ayrı ayrı işleme tabii tutulur. atomlarla oynayan bir teknolojidir.3. nanometre ölçeğindeki fiziksel. Nano parçacıklar virüslerden yüz defa daha küçüktür. Bu da atomların ve moleküllerin ölçüsüdür. Örneğin. bir DNA molekülü ise 2nm çapındadır [Kavak. Atom ve molekülleri tek tek maniple ederek istenilen yapının oluşturulması ilkesine dayanır. kontrolü ve üretimi amacıyla. Nanoteknoloji birçok branş için geleceğin anahtar teknolojisi olarak düşünülmektedir ve eski bir Yunan kelimesi olan “nanos”dan gelmektedir. Sadece bir tek boyutu nanometre mertebesinde olsa da. Aşırı derecede küçük boyutlara sahip bu yapılar için. malzemenin bir ya da daha fazla doğrultudaki büyüklüğü nanometre düzeyinde küçültüldüğünde değişmektedir. 2005]. maddenin atomik-moleküler boyutta mühendisliğinin yapılarak yepyeni özelliklerinin açığa çıkarılması. 2004]. Maddenin en küçük öğesi olarak bilinen atomlardan 3-5 tanesini yan yana koyarak bu uzunluk elde edilir.

biyokimya. 1 nm büyüklüğündeki altın tanesi kırmızı renk göstermektedir. 2005]. yapısal analiz. 2004. 2005]. 29 Aralık 1959’da Amerikan Fizik Derneği’nde yaptığı bir konuşmada. 28 . mekanik mühendisliği ve bilgisayar endüstrisindeki ilerlemenin temellerini atmıştır [Kut ve Güneşoğlu. Bundan başka. nano büyüklükteki tozlarla takviyelendirilen kompozit malzemeler çok daha yüksek performans değerlerine ulaşmaktadır. MIT (Massachuses Teknoloji Enstitüsü)’da araştırmacıyken yazdığı kitabında binalardan uzay araçlarına kadar her şeyin atom atom üstüne koyularak inşa edildiği. Nanoteknolojinin babası olarak gösterilen Eric K. Günümüzde nanoteknoloji. akışkan gibi birçok bilim dalında kullanılmaktadır. yapay beyinlerin icat edildiği.3. genetik. biyoloji. tüm bilgilerin (100 atomun bir bitlik bilgiye karşılık geldiği) sayısal biçimde toplanacağı bir program öngörmüştü. günümüze dek yazılmış bütün sözcüklerin 0. Feynman. Feynman’ın moleküler düzeydeki teknoloji yaklaşımı. Moleküler nanoteknoloji. Günümüzün makroskobik üretim yöntemleri ise. tıp. mekatronik. Uygulama alanlarında nanoteknolojinin kapsamı aşağıdaki şekilde iki konu ile ilişkilendirilmektedir: 1.1 nm’lik bir küpe sığacağı. elektrik mühendisliği ve sistem mühendisliğinin prensipleri ile birleştiren disiplinlerarası bir alandır. minyatür montajcıların kandaki hastalıklı hücreleri tek tek iyileştirdiği bir gelecek öngörüyordu. Drexler ise terimi 1986 tarihli Engines of Creation kitabıyla genel kullanıma sokmuştur. Malzemelerin atomik seviyede üretimi fikri ilk olarak 1959’da. tanınmış fizikçi Richard Feynman tarafından ortaya atılmıştır. Drexler. bilgisayar bilimi.nonwoventechnology. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI değerine indirildiğinde kolaylıkla deforme olup şekillendirilebilmektedir. moleküler elektronik. moleküler biyoloji. moleküler düzeyde çalışmaya oldukça yetersiz kalmaktadır. atomların işlenmesi ve yeniden düzenlenmesi için düşünülen bir metoddur [www. moleküler kimya ve fiziğin prensiplerini mekanik tasarım. Moleküler üretim. Pozisyonel (moleküler) kontrol: Ürün ve yan ürünlerin moleküler düzeyde kontrolü esasına dayanır.com/trmakale. Kut ve Güneşoğlu. Endüstriyel ya da doğal tüm ürünlerin özellikleri atomların nasıl düzenlendiklerine bağlıdır.

3. MEMS hareket duyargaları ve şartelleri.com/trmakale. Nanometre ölçekli yapıların analizi. hız ve verimlik açısından üstün iyileşme kaydetmekte. Nano hassasiyetli cihazların geliştirilmesi. Halihazırda. Uygun yöntemler bulunarak nanoskopik ve makroskopik dünya arasındaki bağın kurulması. mukavemet. 3. vb. duyargalar. mürekkep püskürten yazıcıların kafalarında. 2004.nonwoventechnology. MEMS pazarı hala yılda on milyar dolar kazandırmaktadır ve bu sistemlerin mikro düzeyden (MEM) nano düzeye (NEM) 29 . bilimsel disiplin almadan önce de bilgisayar teknolojisini devamlı küçülen çiplerinde ve mikroelektromekanik sistemlerde (MEMS) kendini göstermiştir. Düşük maliyetli üretimin gerçekleşmesi için nanoteknoloji uygulamasının kolay dizayn edilmesi ve kolay tekrarlanır olması gerekmektedir. elektronik ve mekanik bileşenleri bir araya getiren minik düzenekler olarak tanımlanabilir. Nanoteknolojinin Amaçları Nanoteknolojinin kullanım amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI 2. Nanometre boyutunda yapıların fiziksel özelliklerinin anlaşılması.3.3. mikro düzeyde tam fonksiyonel pompalar. Nanometre ölçekli yapıların imalatı. elektromekanik sistemler kullanılabilmekte. 2005]. Nanoteknolojinin Kullanım Alanları Nanoteknoloji. sertlik. Kolay tekrarlanabilirlik: Nanoteknolojinin kritik bir diğer özelliği ürünlerin teminini ucuzlatması olmaktadır. oyun çubuklarında ve hava yastıklarında ivme saptayıcılarında kullanılmaktadır.2. Atomik özellikli ürünler. Kut ve Güneşoğlu. MEMS aygıtları mikroskobik. ayrıca yüksek kalitede ve düşük maliyette elde edilmektedir [www. motorlar. posta pulundan daha küçük boyuttaki bio çiplerin üretimi mümkün olabilmektedir.

Akışkanlardan. ilaç etkileşimlerinin belirlenmesi. Moleküler probların kullanımı. çevresel izleme ve denetleme. birkaç molekülü saptayabilen bir dedektör geliştirmek konusunda yardımcı olabilir. DNA moleküllerinin yapı blokları olarak kullanılması suretiyle nanokablolar ve nanomembranlar benzeri yapıların geliştirilmesi ve özellikle tarım ve gıda mühendisliğinde sayısız uygulama alanlarının bulunacağı öngörülmektedir. enerji tüketimi. nanoteknoloji sayesinde çok daha yüksek bir etkinlikte gerçekleştirilebilecektir. vücuda alınan gıda maddelerinin ve sıvıların izlenmesi. artan dayanım özelliklerini gösteren malzemeler. Gıda maddelerinin ambalajlanmasında kullanılacak olan bu sistemler sayesinde gıda ürünlerinin mikrobiyal kontaminasyonunun önceden tespiti ve kendi kendini koruma mekanizmaları yardımıyla önlenmesi ve böylece gerek depolama gerekse dağıtımında oldukça önemli kolaylıklar ve tasarruflar sağlanabilmektedir. Gerek nanoteknoloji sayesinde yeni bir malzeme buluşuyla gerekse doğada var olan bazı malzemelerin (örneğin topraktaki nanopartiküller-kil. akışkanların nano düzeydeki özelliklerine bağlı olarak hastalıkların teşhisi. vb. böylece “hassas burunlu” cihazlar üretilebilir. zeolit. uygulamalar mümkün olabilecektir.3. imogolit) kullanılması suretiyle nano ölçekte farklı özellikler gösteren kompozit malzemelerin kullanımı mümkün olabilecektir. bitki ve hayvanlarda sağlık takibi. biyolojik malzemedeki mikropların çok daha hızlı bir şekilde tanımlanmasını sağlayacak olan kitler örnek olarak verilebilir. ulaşım. DNA molekülasyonu ve eşlenmesi. Gelecekte. makro düzeyde yararlanmanın dışında. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI geçişinde ve bunların biyolojik sistemlerle entegrasyonunda devrim niteliğinde bilimsel aşamalar beklenmektedir. Nano ölçekte duyargalar yardımıyla. Nanoteknoloji. nanoteknolojik gelişmeler sayesinde mikro/nano düzeydeki akışkan özelliklerine göre yararlanabilme yolunda çalışmalar da nanoteknoloji kapsamında değerlendirilmektedir. giyenin sağlık ve fiziki durumu hakkında 30 . tarım ve gıda sistemlerindeki çok düşük miktarlarda olsa dahi kimyasal kontaminasyonunun. Bunlar arasında saydamlık. patojenlerin veya virüs partiküllerinin tespit edilmesi mümkün olacaktır. Biyolojik malzemeden doğal biyolojik malzemelerin kullanımı ile istenilen bileşimlerin elde edilmesi olarak tanımlanan biyoproses. azalan ağırlık. vb.

kamuflaj amaçlı sensörler olarak kullanılabilir. önümüzdeki 25 yıl içindeki yenilikler karşısında gölgede kalacağı ve buna nanoteknolojinin sebep olacağı öngörülmektedir [Kut ve Güneşoğlu. Günümüze kadar doğal ve sentetik liflerden üretilen mamullerin dokunmasında. moleküler düzeyde takviyelendirilmesi ile mümkündür. Tekstil ürünleri. Doğal ve sentetik tüm tekstil ürünlerinin yapıtaşları moleküllerdir. onlara değişik özellikler kazandıran nanoteknoloji sayesinde çok fonksiyonlu hale gelmektedir. Bu moleküller. nano-tekstiller olarak adlandırılabilmektedir. Nanoteknolojinin Tekstil Sektöründeki Uygulamaları Tekstilde nanoteknoloji uygulamaları. 31 .3. örnek olarak nanoteknoloji ile tekstil ürünleri su itici. tekstil ürünlerinin performanslarını geliştirmek için kullanılmaktadır. Nano-tekstil tanımı. Moleküler nanoteknoloji felsefesi ile elde edilen tekstil yüzeyleri birer nanomalzemedir. renklendirilmesinde veya tamamen yeni yapı ya da son kullanım özeliklerine sahip liflerin eldesinde görülen gelişmelerin. lifler de iplik eldesi için kullanılır. 2005]. Nanoteknoloji.4. antibakteriyel ve antifungisid olabilir. Tarımsal materyalin faydalı ürünlere dönüştürülmesi ve bu sayede çevrenin korunumu nanoteknolojinin gelişiminde önemli ve heyecan verici bir potansiyel alan olarak görülmektedir. Son 10 yılda nanoteknolojinin geldiği nokta. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI uyarılar veren akıllı kumaşlar örnek olarak verilebilir. lif oluşturacak şekilde dizilirler. ısı yalıtımı ve mekanik rezilyans performansları geliştirilebilir. nanoteknoloji uygulamaları sonucu elde edilen tüm tekstil materyallerini ifade etmektedir. Bir kumaşın kullanım performansını geliştirmenin kalıcı yolu kumaşı meydana getiren liflerin. tekstil teknolojisi alanındaki hızlı gelişmeyi desteklemiştir. 2005]. Tekstil yüzeylerine uygulanan ekstra bazı kimyasal ve fiziksel işlemlerle veya yüzeydeki nano-ince tabakaya yapılacak plazma muamelesi ile yepyeni özellikler elde edilebilir [Kut ve Güneşoğlu. 3. 2005] . Günümüzde özellikle bitkisel yağların biyo-yakıtlara ve endüstriyel çözeltilere dönüştürülebilmesinde ihtiyaç duyulacak nano-katalizörlerin geliştirilmesi ve tasarımı konusunda ciddi çalışmalar yapılmaktadır [Kut ve Güneşoğlu.

Spesifik nano partiküllerle tekstil yüzeylerinin kaplanması ile tekstil yüzeyleri günümüzde yüksek adhezyon. daha kolay geri dönüşüm gibi özelliklere sahip olmuştur. ışık. ortam sıcaklığı ve hava sirkülasyonuna bağlı olarak daralacak veya genişleyecektir. karanlık ortamlarda düşmanı ayırt edebileceklerdir. Bu üniformalar. 32 . Bu üniformalar. Polimerik tekstil malzemesine mikropartiküllere nazaran daha homojen ve tamamen dispers formda yerleşmiş nano partiküller. ortamdaki biyolojik veya kimyasal tehlike durumuna moleküler düzeyde adapte olarak geçirgenliğini kaybedecektir.3. değişikliklerini kolayca fark edecek. kumaştaki entegre iletişim ve dolaşım ekipmanları ile yaralı bir askerin sağlık bilgilerini ve konumunu merkeze bildirerek müdahale hızını arttıracaktır. yaralı bölgenin daha yüksek nefes alabilirliğinin sağlanması mümkün olacaktır. Tekstil yüzeylerinin nano-seramik partiküllerle kaplanması yanma eğilimini azaltır. tekstil yüzeyinin çeşitli mekanik. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Bu gelişmelerin öncüsü askeri giysiler olacaktır. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) 21. Nanosensör iliştirilmiş kumaşlar. Bu kumaştaki lifler. Nanoteknoloji ile üretilmiş üniformalar günümüzde kullanılanlardan % 80 daha hafif olacak (kağıt ağırlığında ancak hafif ve esnek). böylece askerler birbirlerini kilometrelerce uzaktan seçebilecek. Bu sayede tıbbi yaraların daha hızlı tedavisi. askerin vücut sinyallerini tıp merkezine iletecek. Örneğin tekstil implantlarda biyolojik uyumluluğu arttıracak nanoince yüzeylerin eldesine çalışılmaktadır. kontrollü ilaç alımı. elektrik ve optik özelliklerini geliştirir. Seramik indium-kalay oksit kaplanmış yüzeylerin kaplama kalınlığına bağlı olarak spektral özellikleri değiştirilebilir ve etkili kamuflaj sağlanabilir. ortamın sıcaklık. Benzer şekilde antimikrobiyal kaplamalı kıyafetler vücudun dermatolojik konforunun teminini mümkün kılar. faz değiştiren malzemeler ile kırık durumunda destek vazifesi görecek biçimde sıkılaşma hatta yapay kas geliştirme ve enerji depolayabilme gibi spesifik özelliklere sahip kumaşlardan (morph fabrics) oluşacağı öngörülmektedir. nanokaplamayla geliştirilmiş özel lifler karanlıkta dahi ayırt edilebilir olacak. Tekstil yüzeylerinin nano skalada düzenlenmesine yönelik çok sayıda araştırma sürmektedir. hava kalitesi vb.yy’ın askerleri için nanoteknolojiyi kullanarak “süper üniformalar” geliştirmeye çalışmaktadır. kamuflajı desteklemek üzere renk değiştirme.

Alex Zetti’a göre. hemen her elektromekanik cihaza uymaktadır.3. Karbon nanotüplerin. Karbon nanotüpler 1991’de Japonya’da tesadüfen keşfedilmiştir. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Nanoteknoloji. Bir kumaşın mukavemet ve sertlik değerini arttırmak amacıyla kumaştaki liflerin moleküler düzeyde karbin molekülleriyle takviyelendirilmesine yönelik çalışmalar yapılmaktadır. hem iletken hem de yalıtkan olarak yararlanılabilen nanotüpler. ayrıca karbon nanotüplerin eldesinde de kullanılmaktadır. Köprü. Örneğin. aynı ağırlık ve uzunluktaki çelikten 20. sensörlerin ve makinelerin kumaşlara entegre edilebilmesine olanak sağlayarak programlanmış kumaş eldesini mümkün kılacaktır. Böyle bir lif. Kabrin. uçak ve uzay asansörü yapmaya çok uygun olmasına karşın tek sorun. molekül boyutlu bilgisayarların. Karbin. Kevlar’dan 17 kat daha büyük olduğu bulunmuştur. çünkü karbonun bütün kimyasal bağları kullanılmaktadır. Mikro pompalar ve mikro tüpler ısıtıcı ya da soğutucu bir gazı kumaş 33 . Karbon nanotüp ile polivinil alkol lifinin koagüle banyosunda çekim yöntemi ile elde edilen kompozit lifin mukavemet ve rijitlik değerleri. Karbinin uzun molekül zincirli formda elde edilmesi ve yüksek elastikiyet sergilemesi nedeniyle lif takviyelendirmesinde kullanılması mümkün olmuştur. Bununla beraber çok küçük makineler için nanotüpler son derece yararlı gözükmektedir. UC Berkeley’den Prof. bakıra yakın ancak daha fazla akım taşıyan elektrik iletkenliği gibi sıra dışı özelliklere sahiptir. laboratuar kaynaklı en uzun nanotüpün 10 mm boyunda olmasıdır. Nanotüp yataklar ise hemen hiç sürtünüp aşınmaz. Başka bir ifade ile yabancı elektronların bağlanıp kopartarak aşındıracağı boş bağlar yoktur. karbonun sphibritlenmesiyle elde edilen lineer allotrobudur ve yapısında sırayla tek ve üç bağ yapan karbon atomları bulunur. Nanotüpler. polimetilakrilat ve poliakrilonitril gibi farklı liflerle kompozit lif eldesine yönelik çalışmalar halen sürmektedir. içi boş silindir halinde sarılmış grafit yapraklarıdır ve çelikten 100 kat daha büyük çekme mukavemeti. saniyede binlerce kez sürtünerek birbirini aşındıran minik parçacıklardır. Nanoteknoloji. Çünkü MEMS aygıtlarını etkileyen sorunlardan biri. saf elmastan daha iyi termal iletkenlik. teknik tekstil ürünlerinin performanslarını geliştirmekte bir başka araştırma sahası bulmuştur. savunma amaçlı tekstil yüzeylerinin üretiminde önemli bir potansiyel göstermektedir.

Nano tekstil malzemeleri kullanım alanlarına göre şu şekilde sınıflandırılabilmektedir [Erkan. Büyük kumaş parçaları. Kromik Materyaller 8. Robot “mite”lar kumaş yüzeyini periyodik olarak temizleyerek kendi kendine temizlenen giysi veya döşemelikler üretilebilir. Burada bahsedilen mikro lif değildir. hasarları mikrosensörlerle fark edip programlanmış mikro makineler vasıtasıyla kendi kendini onaran kumaşlar üretilebilir.1. buna en iyi örnek yeni ShinGosen iplikleridir. yün.4. Nano-partiküller 4. Nanolifler 2.5 denye) mümkün olmuştur ancak yine de nanolif teknolojisi mikro lif üretiminden çok 34 . 2005]. Elektriksel Uygulamalar 3. mikro lifler nano skalaya göre büyük boyutlarda kalmaktadır. Nano-tüpler 3. Biçimsel Hafızalı Materyaller (SMM) 7. özellikle son yıllarda AB ülkeleri nezdinde geniş araştırma sahaları bulmuştur ve çapı nano ölçekli lifleri ifade eder. Erdoğan ve Kayacan. 2005]: 1. 2005]. patlak vb. Faz Değiştiren Materyaller (PCM) 6.3. Konvansiyonel liflerden çok daha küçük çaplı hatta 0. mikroskobik mekanik tutucularla dikişsiz birleştirilebilir. Nanolifler Nanolif kavramı.01-0. Son 10 yıl boyunca mikro lif endüstrisi ipek. Kompozit çekim yöntemi ile ultra-ince lif eldesi (0. “Yırtık. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI içinde dolaştırabilir. Nano Boyuttaki Bitim İşlemleri 5. ultraince kumaşlar astronotların uzayda daha kolay hareket etmelerini sağlamak için üretilebilir [Kut ve Güneşoğlu. pamuk gibi doğal liflerin tutumuna sahip ürünler vermiştir. Böylece ceket inceliğinde ancak palto kadar sıcak tutacak giysiler üretilebilir [Kut ve Güneşoğlu.1 denyeden daha ince üretilen sentetik olanlarına karşın. Ultraesnek.

Elektrospin Yöntemi ile Nanolif Üretimi Çeşitli üretim teknikleri arasında elektro çekim. Nanolif eldesindeki en yaygın yöntem elektrospin metodudur [Kut ve Güneşoğlu. polimer uygun bir çözücüde çözülür veya ısı ile eritilir.4.tad. filament polimer nanoliflerinin seri üretiminde tek istikrarlı metottur.com.tr/arsiv/d2004/s2/elyaf/nano. Çeşitli polimer liflerin eğrilebilirliği araştırılmış ve eksenel dizilmiş liflerin elde edilebileceği keşfedilmiştir. polimer esaslı nanoliflerin üretimi ile ilişkisi olan üretim tekniği elektro-üretimdir (electrospinning) (Şekil 3. Toplayıcı levhada oluşan ağımsı yüzeyde çapları 30 nm'den 1 mikronun üzerindeki değerlere kadar değişen lifler bulunmasına rağmen. http://www.3. Son araştırmalar polimer nano liflerinin elektro çekim yöntemiyle üretim karakteristikleri ve yeni uygulama alanları hakkında çalışmalar yapılmaktadır.1). 2004]. bir ucu kapalı ve daralan öbür ucunda küçük bir delik bulunan cam bir pipetin içine yerleştirilir. Bu işlemin üretim verimi. Genelde. Daha sonra polimer çözeltisi/eriyiği ve pipetin açık ucunun yakınındaki bir toplayıcı levhaya 50 kv'a kadar gerilim uygulanır.html. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI farklıdır. Şu anda mevcut nano lifler dokunmamış yüzey formundadır.1. 3. Bu teknikte. 35 . bu işlem çapı 50 nanometre boyutunda nanoliflerin üretimine imkan verir. 2005].1. genelde birim saatte birim düze deliğinden geçen polimerin gram cinsinden miktarı ile ölçülür ve lif mukavemetinin (gram/denye) çok düşük olduğu tahmin edilmekle beraber ölçülmesi de oldukça zordur [Hagewood 2004.

jet çıkışı ve toplayıcı arasındaki uzaklık (eğirme uzaklığı). yüzey gerilimleri Kontrol edilebilen değişkenler: Elektrik potansiyeli.vt. Lif çapı bu parametrelerle istenilen şekilde ayarlanabilir.edu/Wilkes/electrospinning.htm. voltaj.vt.edu/Wilkes/electrospinning. Erdoğan ve Kayacan.htm. • • • Sistem Parametreleri: Polimerin molekül ağırlığı. Bu parametreler son nano polimer lifinin morfolojisine etki eder. dielektriksel özellikler (iletkenlik).000 kez büyütülmüş lif görüntüsüdür. kapilerdeki hidrostatik basınç. Çapları birkaç nanometreye kadar inen Ultra ince polimer nanolifleri elektrospinning yöntemi ile üretilir. jetin yük yoğunluğu.che. 2005. Çapı yaklaşık 250 36 . Şekil nanometredir. 3. jet besleme hızı.1. Erkan. Elektro çekimde elektrostatik kuvvetler ve nano lif morfolojisi incelenir. nem. 2005] Elektrospinnig yöntemiyle nanolif üretiminde proses parametreleri aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir [www. Electrospinnig Yöntemi ile Nanolif Üretimi [www. molekül ağırlık dağılımı ve yapısı. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Polimer Solüsyonu Jet Pipet Pompa Taylor Tübü Yüksek Voltaj Kaynağı Toplama Ekranı (Dönen ya da sabit) Şekil 3. • Çevresel parametreler: Sıcaklık. Çözelti parametreleri: Konsantrasyon/viskozite.3.2’de görülen electrospun nanolifi elektron mikroskobuyla 10.che. 2005]. elektrik alanı.

hacme oranla yüksek yüzey alanını kazanmanın yanında. 2005] Poliamid. polilaktit. 3. Elektrospining Yöntemiyle Elde Edilen Nanolif [www.2. Fibrilasyon ile Nanolif Üretimi Nanoliflerin üretiminde oldukça ilginç bir başka yaklaşım da. selüloz gibi lineer hücresel yapıya sahip liflerin nano boyutlu daha ince lifçikler haline fibrilasyonudur.2. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Şekil 3.com. selüloz türevleri.1. Bu teknikle üretilen lifler orta düzeyde mukavemet özelliklerine sahip olmalarına rağmen.4. polietilenoksit. bu teknikte başarılı olma olasılığı son derece azdır ve beklenildiği gibi başka uygulamalarda fibrile olmayacak iyi lyocell lifleri üretmek için gerekli üretim şartlarıyla zıtlık arz 37 . Lyocell liflerinin üretim koşullarının son derece kritik olmasından dolayı. boyut ve oluşumda büyük değişiklikler gösterirler. yüksek mekanik rijitlik ve lif boyunca gerilme dayanımı artar. polimer karışımlar ya da katı nanopartiküller içeren polimerler elektrospinning yöntemiyle üretilebilir.3.donaldson. Lifler mikrometre boyutundan nanometre boyutlarına indirilince. KX Indrustries bu konuda kolayca fibrile edilebilen lyocell liflerinin nanolif ağlarına dönüştürüldüğü işlemleri içeren pek çok çalışma sonuçlarını ortaya koymuştur.

tad. üretildikleri haliyle. çok miktarlarda lif üretimine elverişli olması nedeniyle. 2004. nanoliflerin doğrudan eriyikten üretim tekniği ile üretilmesini mümkün kılmak için bu işlemin değiştirilmesi doğrultusunda pek çok araştırma ve geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir. html.4. çok miktarlarda küçük çaplı lif üretmek için kullanılan en yaygın üretim tekniği meltblowing tekniğidir. bu teknikle üretilen liflerin çapları genellikle 2 mikron veya daha fazladır.edu.tr/arsiv/d2004/s2/elyaf/nano. lif çapları lif boyunca ve lifler arasında büyük değişiklikler gösterir. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI etmektedir [Hagewood. Eriyikten lif üretiminin.com.3.3. elektro üretimden daha ziyade değiştirilmiş bir meltblowing işlemiyle üretilmektedir. Büyük bir olasılıkla Kore'deki Nano Tecnics'in nanolif filtre materyali.3.1. http://www. Ayrıca bu metotla üretilen liflerin mukavemetleri düşük olmakla birlikte.utk. Ancak. 3. Meltblowing Yöntemi ile Nanolif Üretimi Günümüzde.ee. 2006] 38 . 2004]. Şekil 3. Bu araştırmaların çoğunluğu sadece araştırmacıların bilgisi dâhilinde olan "gizli" araştırmalardır ve bu yüzden de detaylar kapsamlı bir şekilde henüz açıklanmamıştır. Meltblown Naylon 6.6 [http://plasma.

üretim miktarı standart meltblowing’de olduğunun aynı kalmaktadır. eriyik haldeki polimer akıntısına hava-jeti ile çarparak küçük filamentlere ayırmak için geliştirilmiştir. Kullandıkları yeni düzelerle inç başına düşen delik sayısı 100 ve üstüne çıkarılmakta. Sıcak hava Soğuk hava toplayıcı Polimer besleme Lif akışı Sıcak hava Soğuk hava Şekil 3. bundan oluşan basınç düşüşü standart 40 psi'den bir kaç yüz psi ve hatta daha da üstüne çıkabilmektedir. ince dağıtım plakası teknolojisini kullanarak meltblowing işlemine başka bir yaklaşımda bulunmuştur. Her ne kadar meltblowing işlemi olarak tanımlanmasa da. Söz konusu teknik.4.'dir. buna karşın delik başına düşen materyal akışı azaltılmaktadır. termoplastik polimerlerin kullanımına imkân veren ucuz bir üretim yöntemidir. Meltblow Tekniğinin Şeması [Hagewood. modüler bir düze kullanarak meltblowing işlemi ile oluşturulurlar. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Değiştirilmiş bir meltblowing işlemi geliştirmek için çalışan şirketlerden bir diğeri de Aberdeen'deki Nanofibers Technology Inc. 2004] Hills Inc. kilogram başına 10 $'dan daha az bir maliyetle yüksek miktarlarda polimer esaslı nanolifleri üretebilme potansiyeline sahip gözükmektedir. 39 . Ancak. Bu düze teknolojisi ile düze deliklerinin L/D değeri 10'un üzerine çıkmakta. Üretilen lifler mikron ve mikrondan daha ince boyutlardaki liflerin bir karışımıdır. Bu teknik.3. Bu şirketin projesine göre nanolifler. Neumag (Almanya) tarafından lisansı alınan.

polyester. html. Bu düzeyle uzun vadeli üretim işlemi halen geliştirme aşamasındadır [Hagewood. Tipik 'adacık' polimerleri.10 ile 0. Lifler çözüldükten sonra incelendiğinde. http://www.4. Üzerinde en çok çalışılan yaklaşım ise standart bir üretim-çekim işlemi ile deniz-adacık tipi bikomponent liflerin üretimidir. tipik deniz polimerleri ise PVA. 2004].5 m genişliğindeki spunbond kumaşında hem poliamid hem de PP 'adacık' lifleri üretilmiştir.1. Adacık adedi 1000'in üzerinde olan bu lifler halen hem ticari olarak hem de deneme tesislerinde düzenli bir şekilde üretilmektedir. Bikomponent Lif Üretim Yöntemi ile Nanolif Üretimi Nanoliflerin üretimi için.4. ayrıştırılabilen veya çözülebilen bikomponent lifleri kullanmaktır. EVOH ve Eastman AQ polimerleri 'deniz' olarak kullanılmıştır. standart eriyikten üretilmiş liflerle aynı temel mukavemet özelliklerine sahip oldukları gözlemlenir. Bu teknik kullanılarak elde edilen filament iplikler. 25 adet 'adacık' kullanılarak üretilen kumaş yaklaşık 2 mikron gibi aşırı derecede küçük boyut değişim aralığına sahip liflerden oluşur (Şekil 3. poliamid. Son zamanlarda Hills bu tekniği spunbond işlemine uygulamıştır.com. 3. Nanoliflerin üretiminde bu teknolojinin kullanımı için birçok yaklaşım ileri sürülmüştür. dördüncü bir yöntem olarak.15 mm arasında değiştiği için polimer 1000 veya üzerinde MFI'ye sahip olmalı ve ayrıca da son derece temiz olmalıdır. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Sonuç olarak lif boyutlarının değişim aralığı ile birlikte ortalama meltblown lif boyutu da büyük ölçüde azaltıldı. özellikle Asya'da. Hills ve North Carolina State University laboratuarlarında 0. yaklaşık 20 yılı aşkın süredir üretiliyor. 2004. Bu teknikte düze delik çapları 0.tad.5).tr/arsiv/d2004/s2/elyaf/nano.3. 40 . EVOH (Ethylene Vinil Alcohol Polymer) ve kolayca hidrolize olabilen polyesterdir.

ortaya çıkan kumaş esas itibariyle nanolifleri de kapsayacaktı [http://www.5.1. Deniz İçinde Ada Elyafından Elde Edilmiş Spun Bond Kumaş [Hagewood. Bu teknikte. daha sonra liflerin ayrıştırıldığı ve sağlamlaştırıldığı su-jeti ile nonwoven üretim makinesine beslenir.tad. 2004]. Polimerik nanolif üretiminde kullanılan tekniklerin bir özeti Çizelge 3.html. 41 .tr/arsiv/d2004/s2/elyaf/nano. ancak. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Şekil 3. bir spunbond işleminde dilimli pasta şeklindeki lifleri elde etmek için de kullanılabilir.com. elde edilen lifler nanoliflere ait çap alanına girmez.3. 2004] Ayrıca 36 adet 'adacık'lı kumaşlar da üretilmiştir ve 360 adet 'adacık'a sahip olabilen spunbond kumaşlar üretmek için spunbond düze paketleri hazırlanmış ve çok yakında yaklaşık 500 nanometre boyutlu liflere sahip spunbond ürünleri elde etmek için kullanılacaklar.’de verilmektedir. eğer buna benzer bir teknik meltblowing işlemi ile beraber kullanılmış olsaydı. Spunbond kumaş. Benzer bir teknik.

oldukça düşük statik elektriklenmeye sahip olur ayrıca antibakteriyel ve antifungisid özellik kazanır. boyutu mikron 0. higroskobik nemi pamuktan daha fazla naylon üretmiştir.3.1.4. yüksek elektrik iletimine. yüzeyine birkaç nanometre kalınlıkta bir film tabakasıyla kaplayarak konvansiyonel poliester lifinin higroskobik nemini 30 kat arttırmıştır.3 g/delik/saat Bilinmiyor Elyaf Mukavemeti Çok zayıf 3. 2004] Eğirme Yöntemi Melt-blowing Elektro-spinning Multicomponent eğirme/ayırma Elyaf Boyutu -2 mikron (boyut alanı) -0. Elektrospinning sistemiyle lif yüzeyi nanometre incelikte tabaka ile kaplanabilir. 2005].3 mikron (boyut alanı) 0-5-2 arası. Nanoliflerin Kullanım Alanları Nanolifler dokusuz yüzey üretiminde önemli uygulama sahası bulmuştur. Nanoliflerin kullanıldığı tekstil ürünlerine aşağıdaki örnekler verilebilmektedir [Kut ve Güneşoğlu. Firması.5.1. Nano-gözenekli yüksek yüzey alanına sahip dokusuzlar.5 g/delik/dk Trk delik sıralı 0.5 g/delik/dk dar olan Çok sıralı delikler 2-4 g/den Üretim 0. konvansiyonel tipten 1000 kez daha ince. Benzer şekilde Japon Kanepe Ltd. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI Çizelge 3. Hava direnci. Filtrasyon amaçlı membran yapılar. Farklı Üretim Yöntemleri İle Elde Edilen Nanolifler [Hagewood. 42 . Japon Toray Ind. firması. Örnek olarak gümüş kaplamalı bir lif. nefes alabilirlik gibi diğer özelliklerde de dokusuz kumaşların yüzeylerinde nanolifler kullanıldığında büyük çapta iyileştirme göstermektedir. Çeşitli dokusuz kumaşların yüzeyindeki küçük miktardaki nanoliflerin dahi su tutma özelliklerini arttırdığı ve su temas açısını düşürdüğü bulunmuştur.

Kevlar’dan 17 kat daha büyük olduğu bulunmuştur. molekül boyutlu bilgisayarların. Kumaş mühendisliğine yönelik üç boyutlu materyaller. karbon tüpler). Tıbbi tekstiller (ilaç iletim kanalları. Nano-tüpler Tekstil endüstrisinde nano-tüp uygulamaları dendiğinde akla ilk olarak karbon nano-tüpler gelmektedir. 43 . Böylece ceket inceliğinde ancak palto kadar sıcak tutacak giysiler üretilebilir [Kut ve Güneşoğlu. sensörlerin ve makinelerin kumaşlara entegre edilebilmesine olanak sağlayarak programlanmış kumaş eldesini mümkün kılacaktır. Biyolojik ve farmakolojik özellikli membran yapılar. Nano-tüplerin boyutları. Kristalin yapısı ve yüksek iletkenliği sebebiyle kompozit lifler için uygun materyaller olarak nitelendirilebilmektedir [Erkan. 2005]. Erdoğan ve Kayacan. genellikle 250 nm arasındadır ve en çok 1 mm’ye kadar değişmektedir. Mikro pompalar ve mikro tüpler ısıtıcı ya da soğutucu bir gazı kumaş içinde dolaştırabilir. 2005]. savunma amaçlı tekstil yüzeylerinin üretiminde önemli bir potansiyel göstermektedir. Karbon nano-tüpler nanometre boyutlarında oluşturulmuş oldukça küçük karbon lifleridir. Kimyasal ve biyolojik koruyucu kaplamalar.2. Geri dönüşümlü katalistler. Böyle bir lif. Karbon nanotüp ile polivinil alkol lifinin koagüle banyosunda çekim yöntemi ile elde edilen kompozit lifin mukavemet ve rijitlik değerleri. aynı ağırlık ve uzunluktaki çelikten 20.3. Kompozit takviyelendiriciler. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI - Süper hızlı sensörler. Nanoteknoloji. polimetilakrilat ve poliakrilonitril gibi farklı liflerle kompozit lif eldesine yönelik çalışmalar halen sürmektedir.4. 3. Foto elektronik cihazlarda iletken tüpler. Karbon nanotüplerin. Örneğin.

vb. Polipropilen lifi içerisinde boyayı çeken kısımlar ve boyayı tutan boşluklar oluşturarak asit ve dispers boyalar ile boyanmayı gerçekleştirirler. elektrostatik yollarla veya sprey kaplama ile gerçekleştirilebilmektedir [Erkan. hidrofilik. Elektrik. 2005]. Ayrıca UV ışığını bloke etme yeteneğine sahiptirler. Erdoğan ve Kayacan.4. Metal oksitlerin tekstillere aplikasyonu lif çekimi sırasında. kendi kendini temizleyen UV engelleyici ürünler elde edilebilmektedir. 44 . ısı ve kimyasal dayanıma sahiptir. TiO2 . anti statik. 2005]. özellikleri geliştirilir [Erkan. Kuatener amonyum tuzu ile modifiye edilmiş kil nano-partikülleri. anti UV ve anti korrozif davranışlar gösterir. Nano Boyuttaki Bitim İşlemleri Hali hazırda uygulanan bitim işlemlerinin etkilerini geliştirmek için nanoteknolojiden faydalanılmaktadır. Erdoğan ve Kayacan. Bu işlem sonucunda kumaşın kir iticilik. UV absorbsiyonu ve fotooksidasyon özelliğine sahiptirler. 3.3. Nano-partiküller Nano-partiküllerden özellikle kil nano-partikülleri ve metaloksit nanopartikülleri tekstilde kullanım alanı bulmaktadır. Bitim maddeleri nano boyutlarda emülsifiye edilerek (nano-misellerle. elektrik iletkenliği. nano-sollarla ve nano-kapsüllerle) böylece daha düzgün aplikasyon gerçekleştirilir. lif çekilmeden önce Polipropilen içerisinde ilave edilir. buruşmazlık. Bu parçacıklar kullanılarak anti-mikrobiyal. Bu sayede içerisine kil nano-partiküller yerleştirilmiş lifler güç tutuşurluk. Kil nano-partikülleri çeşitli tipte hydrous alüminyum silikatları içerir.4.4. ZnO ve MgO gibi metal oksitler fotokatalitik. Al2O3 . NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI 3. Örnek olarak UV engelleyici olarak naylon liflerine uygulanmaktadır.3. Polipropilen boyanmasında da kullanılmaktadır.

aşırı sıcak veya soğuk ortam şartları karşısında yalıtım ve koruma özelliğinin artırılması amacıyla kullanılmaktadır. Bu prensipten hareketle bir PCM. PCM’nin erime ile donma/kristalleşme sırasında sıcaklıkları sabittir. o an bulundukları şekilden. Bu tür malzemeler. 2005]. hem de SMM’ler kişinin fiziksel aktivitesi ve içinde bulunduğu ortam şartlarına (sıcaklık.6. Erdoğan ve Kayacan. Konfeksiyon ürünlerindeki SMM’ler aktive edildiğinde giysi katmanları içerisinde birbirine yakın olan tabakaların aralarındaki boşluklar artar. Faz Değiştiren Materyaller (PCM) Bir malzemenin ısınma ve soğuma davranışı incelendiğinde sıcaklık artışı ile birlikte malzemenin ısı absorbe ettiği .4. 3. Erdoğan ve Kayacan. Biçimsel Hafızalı Materyaller (SMM) Biçimsel hafızalı materyaller (Shape Memory Materials). Tekstil malzemelerine entegre edilen PCM’ler sadece birkaç mikrometrelik küreler (mikro-kapsüller) içine yerleştirilmişlerdir. 2005]. 45 .3.4. vb. aksi durumda ise absorbe ettiği ısıyı dış ortama verdiği görülür. diğer malzemelere nazaran daha fazla ısı absorbe eder. nem. Hem PCM. PCM mikrokapsüller olarak adlandırılırlar. daha önce belirlenmiş bir şekle. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI 3. Öncelikle giysi içerisine yerleştirilen PCM’ler vücuttan yayılan veya emilen ısı enerjisini aktif bir şekilde dengeleyerek dış ortam ile insan vücudu arasında yalıtkan bir tabaka oluştururlar [Erkan.5.) bağlı olarak tepki vermektedir [Erkan. PCM’ler ısı düzenleme amaçlı olarak kullanılırlar. Böylece dış ortam ile vücut arasında sıcaklık kaybını önleme amacıyla bir bariyer tabaka oluşturulması amaçlanır. (genellikle ısı sebebiyle) form değiştirerek geçerler.

3. Tekstil malzemelerinin yalıtkan halden iletken hale dönüştürülmeleri için çeşitli metotlar geliştirilmiştir. giyilebilir bilgisayarlar gibi ürünler giderek daha da popüler hale gelmiştir.4. tekstil malzemelerinin üretimi sırasında mikrokapsüller içerisine yerleştirilen bazı özel floresan boyar maddelerin kumaş yüzeyine aplike edilmesi gerekmektedir [Erkan. Erdoğan ve Kayacan. Metalik teller kumaş yapısı içerisine bir ağ gibi örülürler ve kumaşa gerekli elektriksel iletim özelliğini kazandırırlar. yani çeşitli çevresel şartlar doğrultusunda renk değiştirebilme yeteneğine sahiplerdir. Işık Isı Elektrik Basınç Sıvı → Foto → Termo → Elektro →Piezo → Solvent CHROMIC Elektron ışını → Carsol Bu reaksiyonun alınabilesi için. 2005]. Tekstil kumaşlarının iletkenliğini geliştirme konusunda yapılmış ilk yaklaşım metalik tellerin ve ince metalik bantların kullanılmasıdır.7.8. Bu grupta değerlendirilen akıllı yapıların reaksiyona başlangıç etkilerine göre aldıkları isimler aşağıdaki şekilde sıralanabilmektedir. sentetik liflerin hammaddesi olan polimerlerin organik kombinasyonlarının da elektrik akımını iletebilmesi için gerekli olan serbest elektronları sağlayamaması sebebiyle bu amaçla tekstil materyallerinin iletkenlik özellikleri konusunda nanoteknolojik çalışmalar yoğunlaşmıştır. liflere herhangi bir ön modifikasyon 46 . 3. Kromik Materyaller Kromik malzemeler.4. aynı zamanda bukalemunsu liflerdir. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI 3. Doğal kaynaklı tekstil malzemelerinin elektriği iletmemesi. Bazı çalışmalar doğrudan kumaş konstrüksiyonuna müdahale edilmeksizin. Elektriksel Uygulamalar Son yıllarda özellikle elektronik fonksiyonlara sahip akıllı giysiler.

Erdoğan ve Kayacan.3. Bunların en önde gelenleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir [Erkan. 2005]: Kumaşlara antistatik madde emdirilmesi. 47 . Kimyasal kaplama. Vakumla metal serme. NANOTEKNOLOJİ VE TEKSTİLDEKİ UYGULAMALARI Huriser BALCI yapılmaksızın elektriği ileten kumaş üretilmesi yönündedir. Elektro iletken bileşiklerin tozuyla doldurulmuş polimerler. Galvanik kaplama. Kumaşların ve dokusuz yüzeylerin iletken malzemelerle kaplanması.

yüzyıldan beri bilim ve teknolojinin birçok alanında insanoğlunu etkileyen devrimler büyük bir hızla meydana gelmektedir. Bilgisayarlar yardımıyla tasarım ve üretim. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. internet tabanlı entegre tedarik zinciri yönetim sistemleri müşterileri bu zincire her zaman olduğundan daha da yaklaştırmıştır [Tao. Fonksiyonu gerçekleştiren ürünün materyal formuna göre (elyaf. Materyal verilmektedir. Son yüzyılda özellikle tekstil ve hazır giyim endüstrisinde çok büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ 19. yapay liflerin kullanım ve işleme teknolojilerini geliştirmede ve sentetik liflerin üretilmesinde kırılmıştır. 2001]. Polimerlerin sentezlenmesi veya tekstillerin işlenmesi için kullanılan biyolojik yollar. Bilimin katı kuralları. bilgisayarların. formuna göre yapılan bir sınıflandırma Çizelge 4. nylon. giysi) veya fonksiyonu gerçekleştirmek için kullanılan üretim biçimine göre bir sınıflandırma yapılabilmektedir. Viskoz rayonu.4. doğal kaynaklardan yararlanmanın çevre dostu ve güvenli bir yoludur. insanın tüm gen haritasının çıkarılması ve daha birçoğu tüm dünyayı değiştiren olaylar olmuştur. Elektronik çiplerin. Akıllı lif ve kumaş teknolojileri farklı şekillerde sınıflandırılabilmektedir. uzaktan merkezlenmiş veya dağıtılmış kontrol otomasyonu. kumaş.1’de 48 . internetin icat edilmesi. poliester ve diğer sentetik liflerin bulunuşu öncelikle kendilerine benzeyen doğal maddelerin taklit edilmesine dayanmaktadır. Pek çok şey doğanın kendisinden öğrenilmiştir.

49 . Bu tez çalışmasında ikinci sınıflandırma yöntemi kullanılmıştır.Işıklı giysi .Radyolu Kumaş .Mikrolifler .2’de görülmektedir. Buna göre yapılan sınıflandırma Çizelge 4.4.Hollow Lifler .Terbiye işlemleri ile elde edilen akıllı kumaşlar Antimikrobiyal kumaş Küflenmez kumaş Su geçirmez kumaş Su itici kumaş Kir itici kumaş Yağ itici kumaş Buruşmaz kumaş Güç tutuşur kumaş Pillinglenmeyen kumaş Koku önleyici kumaş Güzel koku yayan kumaş Akıllı Giysiler .Nonalifler .Antibakteriyel Lifler Akıllı Kumaşlar .Sesi Bulma Özelliği Olan Kumaşlar Akıllı tekstillerin sınıflandırılmasında kullanılan diğer bir yöntem de fonksiyonu gerçekleştirmek için kullanılan üretim biçimine göre sınıflandırmadır. Akıllı Tekstillerin Materyal Formuna Göre Sınıflandırılması Akıllı Lifler ve İplikler .Oda Sıcaklığına Göre Rengi Değişen Kumaşlar .Yüksek Performanslı Lifler Aramidler Karbon lifleri Kompozitler .Kullanıcının Yerini Belirleyebilen Ürünler .Müzik çalarlı giysi .Akıllı Liflerden elde edilmiş kumaşlar .1.Elektriği ileten lifler ve iplikler .Görünmez giysi .Yaşam Parametrelerini Ölçebilen Ürünler . AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çizelge 4.Güç Tutuşan Lifler .

Elektrik Akımını İleten Lifler Edilen Akıllı Tekstiller 1.Mikrolifler .Görünmez giysi 4.Hollow(İçi Oyuk) Lifler 50 2.Radyolu Kumaş 9.Oda Sıcaklığına Göre Rengi Değişen Kumaşlar 8. Güç Tutuşan Lifler 5. Yüksek Performanslı Lfiler 6. Antimikrobiyal Tekstiller 2. Küflenmez Tekstiller 3.Kullanıcının Yerini Belirleyebilen Ürünler 6.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çizelge 4.Katlanabilir Klavye ve Fare 3. Antialerjik Lifler 4.Sesi Bulma Özelliği Olan Kumaşlar 50 48 . Güzel Koku Yayan Tekstiller Elektronik Aksamların Eklenmesiyle Elde Edilen Akıllı Tekstiller 1. Güç Tutuşur Tekstiller 5.Müzik çalarlı giysi 7.2.Yaşam Parametrelerini Ölçebilen Ürünler 5. Antimikrobiyal Lifler 3. Kullanıcıya Konfor Sağlayan Akıllı Lifler .Işıklı giysi 2. Akıllı Tekstillerin Üretim Biçimine Göre Sınıflandırılması Elyafın Özelliği İle Oluşan Akıllı Bitim İşlemleri İle Elde Tekstiller 1. Su ve Kir İtici Akıllı Tekstiller 4.

Bu kumaşların dökümlülüğü. Mikrolifler İpek.fibersource. Elyafın Özelliği ile Oluşan Akıllı Tekstiller 4. KETEN YÜN PAMUK İPEK MİKROLİF Şekil 4. düşük ağırlıkta. Mikrolifin Boyutu [www.1. sadece doğal elyaf kullanıldığı durumlardan genellikle daha fazladır. esnek ve rahat.4.htm. Kullanıcıya Konfor Sağlayan Akıllı Lifler 4. pamuk veya ipek karışımları ile fazlasıyla yumuşak kumaş elde edilebilir. hızlı kuruyan ve canlı renklere sahip olan kumaşlar elde edilebilmektedir. böylece rayon. İpekten bile daha ince olan bu filamentler endüstride süpernaturel adı ile anılmaktadır (Şekil 4. Fiziksel ve mekanik performansları çok yüksek olan bu filamentler çok özeldir.1. Mikro yapıdaki filamentler elyafın sertliğini beş kat azaltabilir. mukavemetli düzgün filamentlerin eldesidir.1.1. 2005] 51 .com/f-tutor/micro.1.1).1. Son 10 yıl içinde elyaf çapını önemli derecede azaltan yeni sentetik elyaflar piyasaya sunulmuştur. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. Son yıllarda en önemli gelişmelerden bir tanesi de 1 denye den daha ince. dayanıklı. Bu liflerden yumuşak.1. Poliester mikro fiber ürünler önceleri sadece doğal lifler ile elde edilen bir estetik sunmaktadır. doğal elyafların içersinde en ince olanıdır.

Küçük filamentler daha iyi bir bariyer etkisi sağlayarak. Yeşilpınar ve Kayacan. Mikrolifler ile Dokunan Kumaş [www. kumaşı daha ağır ve daha az nefes alabilen bir duruma getiren kimyasal işlem ya da kaplama işlemine gerek duyulmadan elde edilebilir. Bu damlacıklar iplikler ve su arasındaki alandan daha geniş olduğu için dışarıda kalır ve bu etki. 2004] (Şekil 4.fibersource. Şekil 4.3). mikroliflerden yapılmış kumaş su tutmaz özelliği sağlarken aynı zamanda nefes alabilen bir yapıda olabilmektedir [Bulgun. 2005]. 2005] Liflerin ıslanmayan yüzeyi suyun damlacıklar oluşturmasına neden olur.fibersource. Bir başka deyişle.htm. örneğin %100 mikro fiber dan yapılan bir yağmurluk veya ceket geleneksel kumaşlara göre daha hafif ve konforludur (Şekil 4. soğuk günlerde vücut sıcaklığının düşmesini önler [www. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Dış giyimde kullanılan poliester esaslı ürünler dikkate alındığında.htm.2).2.com/f-tutor/micro.com/f-tutor/micro.4. 52 .

Thermolite® DuPont firması tarafından geliştirilen bir çeşit poliester olan Thermolite® lifleri. 53 .2.fibersource.1. Mikroliflerin Su İtici Özelliği B. mükemmel bir yalıtım sağlayan. 2005] 4.(1).2. içinde binlerce küçük hava kesecikleri olan içi boş tüylerden esinlenerek üretilmiştir. Mikroliflerin Nefes Alabilme Özelliği Şekil 4.com/f-tutor/micro.3. kutup ayılarının kürkünde bulunan. Mikroliflerden Dokunmuş Kumaş Özellikleri [www. Hollow (İçi Oyuk) Lifler 4.htm.1.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI A.1.1.

İç giyim. Thermolite® Liflerinin Kesit Görüntüsü [www. 2004] İçi boş çekirdekli lif teknolojisi hafif kumaşlarda bile en iyi ısı tutma özelliği sağlayabilmektedir (Şekil 4.dupontsa.4. Thermolite® sadece kumaşın alt katmanında değil orta tabakada da kullanılmaktadır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Deri Kumaşla deri arasındaki sıcak havanın yalıtım tabakası Thermolite® içerikli kumaş İzole Havanın Hapsedilmesi Nem Şekil 4.html. Bu yüzden nemi deriden uzaklaştıracak bir tabaka olması çok önemlidir. Thermolite® tabanlı kumaş bu görevi yerine getirerek kuru ve sıcak bir his uyandırır.com/fibers/thermolite_base. Soğuk havalarda sıcak ve rahat kalabilmek için en etkili yol vücut sıcaklığını koruyabilecek şekilde kalın giyinmektir. çoraplar Koşu ve bisiklet taytları Balıkçı kazağı Fleece ve süeterler 54 .4. Thermolite® liflerinin kullanım alanları aşağıdaki gibidir. Eğer nem deride kalırsa ya da giysiye geçerek giysinin ıslanmasına neden olursa üşüme hissedilmektedir. Fakat aktif olarak hareketli olunan durumlarda terleme olayı gerçekleşmektedir.4). Geniş yüzey alanı sayesinde nemi hızlıca deriden kumaş yüzeyine aktararak hızlı buharlaşmayı sağlar.

2.5.1.1.6’da verilmiştir. Thermolite® Liflerinin Termal Özelliklerinin Diğer Liflerle Karşılaştırılması [www.com/fibers/thermolite_base.dupontsa. 2004] 4.4.html. ThermaStat® ThermaStat® lifi de DuPont firması tarafından geliştirilmiş olan ve Thermolite® lifi gibi içi oyuk bir poliester lifidir. Kesit şekli Şekil 4. 55 . Thermolite İşlenmiş Poliester Poliprpoilen Thermolite İpek Yün Naylon İpek Pamuk Akrilik Yün Akrilik Polipropilen İşlenmiş Poliester Pamuk Kuruma Süresi (dk) Su buharı Taşınma İndeksi (MVI) Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI - Şapka. eldiven gibi aksesuarlar Dış giyim ve diğer ürünler için astar kumaş.(2).

kan basınç seviyesini %8-12 arasında tutup.1.2. eldiven.1.7. ThermaStat® Lifinin ve Konvansiyonel Liflerin Kesit Şekli [www. iç giyim. 56 .4. Holofiber® Hologenix firmasının geliştirdiği Holofiber® lifi içi oyuk yapıda bir filamenttir. 4. kullanıcıya rahatlık sağlar.dupont. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. şapka.6.(3). bere ve sırt çantalarında kullanılabilmektedir. kısa ve uzun çorap. Thermastat® gömlekler. 2004] Kumaş ile deri arasındaki sıcak İzole hava Deri havayı yalıtan tabaka ThermaStat® kumaş Nem Şekil 4.dupont. 2004] ThermaStat® lifi pamuk lifine göre % 50 daha daha çabuk kurumaktadır.com/thermastat. ThermaStat® Lifinde Nem Transferi [www. özellikle streç kumaşlarda kullanılarak. pantolon. Bu liflerle dokunan kumaşlar.com/thermastat.

holofiber. yürürken bacakların ağrımaya başlaması ve yatıp dinlenirken ayakların ağrımasıdır. Holofiber® mevcut ışığı ve vücut tarafından doğal olarak üretilen enerjiyi. Şeker hastası olan insanlar için ise. Derinin üstüne veya yakınına giyildiğinde. ayak ve bacak ağrısının yanı sıra yaraların iyileşmesinde sorunlara yol açmaktadır.com. vücutta kan dolaşımını azaltan duyu kaybı ve damar sertleşmesi gibi iki temel sorunla yüz yüzedir. Vücuda yayılan dönüştürülmüş enerjinin oksijen iletimini artırması Şekil 4. Bunun başlıca belirtileri ayakların soğuk olması. Holofiber®’in vücut tarafından emit edilen enerjiyi dönüştürmesi 4. 2005]. Vücut 1.com. Damar sertleşmesi.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Holofiber®'in kandaki oksijeni önemli oranda artırdığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. kan akışının artmasından doğan acıların ortadan kalkmasına da etki edebilecektir. Şeker hastaları için. vücudun kan dolaşımını ve oksijen düzeylerini iyileştirecek dalga boylarına dönüştürür [www. Bu da kan devrinin ve dolayısıyla vücudun gücünün artmasına yol açmaktadır. deriye oksijen sağlama yönündeki bu gelişme yaraların iyileşmesini hızlandırırken. 2005] 57 . deriye sağlanan bu oksijen takviyesi. egzersiz ve aşırı enerji düzeylerinin ardından genel kan dolaşımında hızlı bir düzelme sağlamaktadır. Holofiber®’in ışık enerjisini dönüştürmesi 3. Holofiber Elyafı Yapısı [www. Atmosfer ışığının Holofiber® kumaşa çarpması 2. Şeker hastaları.holofiber.8.

diaplex.com. Düşük Sıcaklıkta Polimer Molekül Yapısı [www. Bu boş alan oluşumu dışarıdaki ısı arttığında ya da soğuk durumlarda yorucu hareketler sonrasında giysideki sıcaklığın artmasıyla aktive olur. Şekil 4.com.40.10). 58 .1. Su buharı molekülleri bu boş alanlara (mikro gözeneklere) yönlendirilir ve dışarı atılır.000 g/m2/24h nem geçirgenliği olduğu tespit edilmiştir [www.9).diaplex.4.000 mmH2O su basıncı direnci ve 8. Bu da ısı ve terden gelen buharın transferine izin vererek rahatsızlığı önleyerek giysinin nemlenmemesini sağlamaktadır (Şekil 4. Mikro-Brownian denilen molekül hareketi (ya da termal vibrasyon) önceden belirlenen ısı aralıklarında meydana gelerek membranı oluşturan moleküllerin boş alan oluşturmalarını sağlar.1.3. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. su buharı ve ısının transferini engelleyerek vücut sıcaklık kaybını sınırlayan bir yüzey oluşturur (Şekil 4. Düşük sıcaklıklarda polimer molekül zincirleri. 2204] Artan sıcaklıklarda ise boş alan oluşumundan dolayı moleküler konfigürasyonu değişmektedir. Diaplex® ultra ince gözeneksiz bir polimer membrandır.000 . 2004]. Mitsubishi tarafından geliştirilen Diaplex® ürünü sadece su geçirmeyen bir membran değil aynı zamanda su buharını geçirebilen ve ısıya duyarlı özellikleri olan yenilikçi bir üründür. Yapılan testlerin sonucunda Diaplex®’in 20.000 – 12. Diaplex® Günümüzde hem su geçirmez özellikte hem de nefes alabilen tekstil materyallerinin üretimi oldukça zordur.9.

tuz ve yağın gözenekleri tıkamasına dirençlidir. ağır normal veya çok ağır kıyafetlerde kullanılabilir. 2004] Rüzgar Yağmur Kumaş Diaplex® Membran Su Buharı Vücut Isısı Şekil 4. Çevre Isısı Arttığında Molekül Yapısı [www. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. Doku: Hafif. Elastiklik: %200 elastiklik komforu arttırır ve hareket özgürlüğüne izin verir. 2004] Diaplex®in özellikleri aşağıdaki gibidir.11. Diaplex®/Kumaş Ürününün Kesit Görünüşü [www.diaplex.com. Rüzgara direnç: Gözenekli olmayan yapısıyla rüzgara son derece dirençlidir.4. Dayanım: Gözenekli olmayan yapısıyla ter.10.com. 59 .diaplex.

1. Su iticilik: Mükemmel yüzeyi ile iyi bir su iticilik sağlar [www. CoolMax® Filamenti [www.13.dupont. 2004] CoolMax® lif kesitinde görülen geniş yüzey bölgeleri (Şekil 4.4. 2004.4.B) ise daha fazla nefes alabilirliğe olanak sağlamaktadır.trediusa.12. Filamentler arasındaki geniş boşluklar (Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI - Isı yalıtımı: Dışarının havasına göre kendi kendini ayarlayabildiği ve yapısının gözenekli olmadığı için termal yalıtımı sağlar.com.com] 4.1.13. www. CoolMax® 1986’da DuPont firması tarafından bir çeşit poliester lifi olarak piyasaya çıkarılan CoolMax® dayanıklı ve düşük pilling seviyeli olan kuru ve konforlu tutan bu özel elyaf çeşidi nemi vücuttan kolaylıkla uzaklaştırır. 60 . Şekil 4.diaplex.com/coolmax.A) sayesinde daha hızlı buharlaşma sağlanmaktadır.

Geniş Yüzey Bölgesi B. performans halindeki sporcunun teri vücutta kurumadan kumaşın kendine has özelliğiyle emilmekte ve buharlaşarak.4. 2004] Nem transferi diğer kumaşlara oranla daha üstün olan CoolMax®'ın.com/coolmax. formanın ağırlaşması engellenmektedir. CoolMax®’lı Kumaşta Nem Transferi [www.14.dupont. Bu özellik 61 . vücut ısısını ve kalp atışını düşük tuttuğu yapılan testlerle kanıtlanmıştır. En büyük özelliği.dupont. Filamentler Arasındaki Boşluklar Şekil 4.com/coolmax] CoolMax® ile oluşturulmuş bir kumaşta nem transferi Şekil 4.13. Bu sayede.14’de gösterilmektedir. farklı kumaşların özelliklerini bir arada toplamasıdır. CoolMax® Filamentlerinin Kesit Görünüşü [www. Deri CooMax® Kumaş Hava Nem Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI A B A.

Şekil 4. 30 dk sonunda kendisine en yakın lif % 86’dan bile az kuru iken. 2004].15’de görüldüğü gibi Coolmax® elyafının kuruma özelliği diğer liflere göre kıyaslandığında.dupont. 2004] CoolMax® işlem görmüş poliestere gore 1000 saniyede % 24 daha fazla su buharlaştırmaktadır [www. Kuruma Hızları Polipropilen Coolmax Elektrostatik Polipropilen Nem Kaybı (%) Naylon İpek Elektrostatik Polipropilen Akrilik Coolmax Naylon Pamuk İpek Pamuk Kuruma Süresi (dk) Şekil 4. Coolmax® % 100 kuru hale gelmiştir [www.4.com/coolmax.dupont. CoolMax® Elyafının Kuruma Özelliğinin Diğer Liflere Göre Kıyaslanması [www. 2004]. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI sayesinde sporcunun performansı.dupont. ter ve forma ağırlığı gibi etkenlerden kurtularak artmaktadır.com/coolmax.com/coolmax. 62 Pamuk Elektrostatik Akrilik Coolmax Naylon İpek Akrilik .15.

17.4. esneklik ve yumuşaklık özelliği sayesinde golf eldiveni 63 . elleri kuru ve konforlu tutma. nefes alabilme. dayanım.tacwear.com/ images3/chart14].tacwear. 2004] CoolMax® elyafının yüksek nem transferi.16. CoolMax® giyen bir kişinin kalp atış hızı pamuklu giyen bir kişiden14 atış/dk daha az olmaktadır [www. CoolMax® Elyafının Kalp Atış Hızına Etkisi [www. İşlem Görmüş Poliester ile Coolmax®’in Su Buharlaştırmalarının Karşılaştırılması [www.dupont. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Buharlaşma Kapasitesi (g) İşlenmiş Polyester Şekil 4.com/coolmax. Kalp Atışı Hızı (atış/dk) Poliester Naylon Pamuk Şekil 4. 2004] CoolMax® elyafının bir özelliği de termoregülasyona yardımcı olmasıdır.com/ images3/chart14.

2004] CoolMax®’ın D3 Technology™ olarak adlandırılan. 2004] Poliester 64 PoliPropilen İpek .html.18.dupont. DuPont Differential Density™ Patentli bir ürünü daha mevcuttur. CoolMax® Golf Eldiveni [www. CoolMax TR Alta Naylon Nem Kaybı (%) Pamuk Kuruma Süresi ( 30 dk) Şekil 4. Şekil 4.18’de CoolMax® liflerinden yapılmış bir golf eldiveni görülmektedir.19).4. CoolMax AltaTM Elyafının Kuruma Özelliğinin Diğer Liflere Göre Kıyaslanması [www. Şekil 4.dupont.com/coolmax. CoolMax AltaTM adlı bu ürünün de 30 dakikada kuruması diğer lifler ile kıyaslanmıştır (Şekil 4.com/coolmax/htm/rm-coolmax-alta. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI olarak kullanım alanı bulmuştur.19.

pamuktan daha yumuşak bir tutuma sahip ve pillinglenmeye çok dirençli bir yapıya sahiptir (Şekil 4. 2004] Şekil 4.20). 65 . Patentli polimer modifikasyonu ve lifin fiziksel dizaynı ile kumaşa daha taze. 2004].html. CoolMax AltaTM Eğrilmiş İplikli Kumaşın Pilling Testi Karşılaştırması [www.com/coolmax/htm/rm-coolmax-alta.4. Poliester Naylon Pills/IN2 Rayon Akrilik Yün Asetat Dakika Şekil 4.dupont.com/coolmax/htm/rm-coolmax-alta.20.dupont. Deri sıcaklığı çok sıcak ya da çok soğuk olmaz.20’de görüldüğü gibi.html. 4. serin bir etki sağlar. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI CoolMax AltaTM çabuk kuruma özelliğinin yanında. CoolMax AltaTM ‘nin pillinglenme özelliğinin poliester. yumuşak. Comfortrel® tabanlı kumaşta nem transferi Şekil 4. rayon ve akrilik elyafından daha iyi olduğu anlaşılmaktadır [www. Bu elyafla üretilen kumaşta nem hem deri üzerinde kalmaz hem de kumaşı ıslatmaz. Comfortrel® Wellman firması tarafından bir çeşit poliester lifi olarak üretilen Comfortrel® elyafı yüksek nefes alabilirlik özelliği ile ön plana çıkmaktadır. naylon.21’de görülmektedir.5.1.1.

Comfortrel® poliesterin bir kopolimeridir.22’de Comfortrel® elyafının diğer liflere göre kuruma süresi kıyaslanmıştır. kolay boyanabilme özelliği.21. boyutsal stabilite. Wellman’ın bu teknoloji ile üretilmiş diğer yeni nesil lifleri (Sensura®. çok iyi renk haslığı ve atmosferik boyanabilir özellikleri mevcuttur.com.4. 2005]. ComFortrel Plus® ve Spunnaire®) de bu özelliklere sahiptir. Comfortrel® Elyafında Nem Transferi [www. Çizelge 4. Şekil 4. 66 . çok iyi bir aşınma dayanımı. nem transfer etme özelliği. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Su buharı Hava Su buharı Lif Deri Şekil 4.wellmanwlm.3. Kopolimer teknolojisi ile üretilen bu lifle yapılan kumaşın yumuşak bir tutumu.3 g/d % 55 % 10 Comfortrel® lifinin özellikleri Çizelge 4.3’de verilmiştir. Comfortrel® Elyafının Özellikleri Özellik Mukavemet Elastikiyet Modülü Elastikiyet Sıcak Havada Çekme Değer 3.7 g/d 2.

com. Parlaklığı ve yumuşaklığı ile daha çok örme kumaş olarak kullanım alanı bulmaktadır. 67 .23).1. Kuruma süresinin diğer liflerle kıyaslanması Şekil 4.22. 2005] Comfortrel® elyafı.1. Ayrıca çabuk kuruma özelliği ve kışın sıcak. çocuk giysileri ve iç giyimde kullanım alanı bulmaktadır [www. 4. Tactel® Tactel® elyafı DuPont firmasının geliştirdiği bir nylon elyafı çeşididir. Kolay şekil alabilme ve pillinglenmeye özelikleri konvansiyonel ipliklere kıyasla daha iyidir (Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Yün Akrilik Süre (dk) Pamuk Naylon Şekil 4. spor giysileri.6. 2005].24’de verilmiştir.com. yazın serin tutan nefes alabilme özelliği sayesinde kişiye rahatlık hissi sağlar.wellmanwlm. Comfortrel® Elyafının Kuruma Süresinin Diğer Liflerle Kıyaslanması [www.wellmanwlm.4.

Özellikle Lycra® elyafı ile birlikte kullanıldığında Tactel® bu alanlarda kullanım alanı bulabilmektedir [www. 2005] Fitness. 7200 Devir Sonrasında Örgü Kumaş Pilling Karşılaştırmaları [www. raket sporları. 2005] Gramaj (g/m2) Viskoz Tactel Akrilik Pamuk Viskoz Akrilik Yün Tactel Süre (dk) Şekil 4.23. 2005].4. bisiklet ve aerobik egzersiz gibi dinamik hareket gerektiren spor dalları yüksek nefes alabilirliğe sahip kıyafetler grektirir. koşu.com.com. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Pilling Derecesi Pamuk Yün Şekil 4.tactel.tactel. takım sporları.24.com.tactel. 68 . Tactel® Elyafının Kuruma Süresinin Diğer Liflerle Kıyaslanması [www.

Supplex® Supplex® elyafı da DuPont’un geliştirdiği bir nylon çeşididir.26).1. geçirme. 4.1.1. işlemlerle dışarı atarak kumaşın çabuk kurumasına sağlamaktadır (Şekil 4. hafif ve yumuşak özelliklere sahiptir.4. Supplex® Nylon Standart Nylon Şekil 4. Coolplus® Coolplus® elyafı vücuttaki nemi düzenleyebilen ve nefes alabilen fonksiyonel bir poliester lifidir.7. yayma. Supplex® Lifinin Kesit Şekli [www. Daha ince multifilament yapısıyla (Şekil 4.8. aerobik giysileri. daha geniş bir alana aktarma. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4.1.invista. aktif spor giysileri.com. 2005] Su tutmaz ve nefes alabilen yapısı sayesinde Supplex® elyafı Lycra® ile birlikte kullanıldığında yüzme giysileri.25.25) standart Nylona göre daha esnek. tozluk ve taytlarda kullanım alanı bulmaktadır. vb. 69 . Lif yüzeyindeki mikro delikler yardımıyla teri deri yüzeyinden hızlıca absorbe edip.

. çekme dayanımı Pamuk PET Nylon Nemden dolayı lifler şişerek hava geçirgenliğini azaltır. Coolplus® Lifinin Diğer Liflerle Kıyaslanması Özellikler Nem Düzenleme Pamuğa göre % 12-74 daha yüksek difüzyon yeteneği ve % 11-47 daha yüksek kuruma etkisi. ıslanınca vücuda yapışır. Soğuk. normal poliesterde ölçülen yayılma alanından 20 kat fazla yayılma ve kuruma gözlenmiştir (Şekil 4. soğuk. Teri yayamaz. Coolplus® Lifinde Nem ve Hava Transferi [www. Teri yayamaz.cool-plus.4’de verilmektedir. Coolplus® kumaşta. Düşük Düşük Çekebilir ve spiralleşir.27). hava Kullanım Kolaylığı Kolay yıkama-kurutma. Coolplus®’ın bazı özelliklerinin diğer liflerle kıyaslanması Çizelge 4. ıslanınca vücuda yapışır Kumaş Tipi Coolplus ® Hava Geçirgenlik Etkili geçirgenliği.26.4.com. 70 . Kolay yıkama-kuruma Kolay yıkama-kuruma Normal poliester kumaşa damlatılan su 30 saniye sonunda yayılmazken. 2005] Aynı zamanda lifin hava geçirgenliği vücuttaki sıcak havayı dışarı bırakarak deriyi ferah ve serin tutmaktadır. Çizelge 4.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Hava nem hava Deri Şekil 4.

1. 2005] Coolplus® elyafının kullanım alanları aşağıdaki şekilde verilebilmektedir. aksesuarlar 4.4.27.1. Kapilar harekete bağımlı olan kumaşların aksine bu liflerin fonksiyonunu gerçekleştirmesi için deriye yakın olmasına gerek yoktur. • • • • • • Spor giysiler İç giyim Günlük giysiler Çorap Şapka Eldiven vb.com. termoregülatör olarak kullanılan yeni nesil liflerdir. Akwatek® Poliester ve Akwadyne® Nylon Akwatek® Poliester ve Akwadyne® Nylon. Comfort Technologies tarafından geliştirilmiş. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Su damlatıldıktan 2 saniye sonra Coolplus Pamuk Polyester Naylon Su damlatıldıktan 30 saniye sonra Coolplus Pamuk Polyester Naylon Şekil 4. Coolplus® ve Diğer Liflerin Su Damlatıldıktan Sonraki Görüntüleri [www.9.cool-plus. Akwatek® ve Akwadyne® elektrokimyasal transfer olarak bilinen bir kimyasal prensip ile nemi ve ısıyı transfer 71 .

Kumaş kendi özelliklerini kullanıcıyı serin ve kuru tutmaya yardımcı olacak şekilde düzenler. Akwatek Elyafının Sıcak Havada Nem Transferi [http://www.com/pk/akwatek/home. Akwatek® ve Akwadyne® . AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI eder. kumaş ile deri arasında bir sıcak hava tabakası oluşturarak ısıyı hapseder. Sıcak Nem ve ısıyı buharlaştırır SICAK HAVA Isı kaybı Deri Ter Şekil 4. Bu proses yıkama ile etkisi gitmeyen filamentin kimyasal yol ile modifiye edildiği bir yöntemdir. elyaf elektrostatik olarak davranır. nemi ve aşırı ısıyı vücuttan kumaş yüzeyine aktarır. tutulmuş havanın deriye geçen ısı kapasitesini artırır (Şekil 4.html] 72 .29.fabriclink. Kumaş Soğuk Nem buharlaştırır SOĞUK HAVA Sıcak Nemli Havanın İzolasyonu Hapsolmuş ısı Boşluk Deri Şekil 4.28). Kullanıcı terledikçe kumaş nemi elektrostatik olarak atar. Vücut aktivitesi azaldıkça kumaş da buharlaştırma işlemini azaltır (Şekil 4. Sıcak havalarda. Akwatek Elyafının Soğuk Havada Nem Transferi [http://www.com/pk/akwatek/home.28. Kumaş nem yayılırken tutulmuş ısıyı düzenler.4.html] Soğuk havalarda.fabriclink. Nemi elektrostatik olarak geçirir.29).

1.mipan. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. Bunun yanında Aqua-F’nin giysinin deri ile temasını minimize eden dizaynı.4. Aqua-F’in Kesit Alanı B. Bu lifler bu açıdan özellikle spor aktivitelerinde kullanılan giyim eşyalarında rahatlık sağlamaktadır.30).Mipan Aqua-F Mipan Aqua-F lifleri nemi hızlı absorbe edebilen ve çabuk kuruyabilen bir liftir. buharlaşma hava deri A B C A.10. Aqua-F lifinin yüzey alanının diğer liflerden % 35 daha fazla olması bu lifin absorbe etme özelliğini artırmaktadır.30. Nemi Absorblama ve Kuruma Şekil 4.co.1. Aqua-F liflerinin bu özelliğinin sırrı teri emmeyi maksimize eden ve giysinin yüzeyine taşıyarak hızlıca buharlaşmasını sağlayan lifin kesit alanıdır (Şekil 4. Aqua-F Elyafı [www.31). Aqua-F’in Kesit Alanındaki Kılcal Borular C.kr. 73 . aynı şartlarda diğer kumaşlara göre daha büyük bir avantaj sağlamaktadır. 2005] Aqua-F elyafı konvansiyonel kumaşlardan daha iyi nem absorblamakta ve daha çabuk kurumaktadır (Şekil 4.

Söz konusu lifler.1 ml su damlatıldıktan sonra suyun yayılma alanı. Şekil 4.4.kr] 4.1.5 ml su damlatıldıktan sonraki kuruma süresi. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Difüzyon Alanı Difüzyon Alanı: 0.31.5 ml su damlatıldıktan sonra su yayılmayana dek süren suyun difüze olma süresi. Aqua-F Lifinin Difüzyon Süresinin Karşılaştırılması [www. örneğin. Aqua-F Lifinin Difüzyon Alanının Karşılaştırılması [www. Bu yolla kazanılan antimikrobiyal ve antibakteriyel 74 .mipan. lif üretimi sırasında gerekli kimyasallarla muamele edilirler.co. Su Absorblama Gücü: Kumaşın bir ucunun suya daldırılması sonucu. Şekil 4. suyun emilme yüksekliği.2. Antimikrobiyal Lifler Günümüzde kullanılan Antimikrobiyal ve Antibakteriyel ürünler yıkamaya karşı hassastırlar ve belirli bir sayıda yıkamadan sonra fonksiyonlarını kaybederler. Bundan başka bazı bitim işlemleri insan sağlığı için tehlike arz eder. Kuruma Zamanı: 0.co. insan sağlığı için gerekli olan ve deride bulunması sorunlu olan bakterilere de zarar verirler.mipan. Bu problemi çözmek için antimikrobiyal ve antibakteriyel özelliğe sahip lifler üretilmeye başlanmıştır.32.kr] Difüzyon Süresi Difüzyon Süresi: 0.

Antimikrobiyal ve antibakteriyel lifler genel olarak tıp alanında kullanılmaktadır. Bazı sentetik polimer esaslı antimikrobiyal liflerin ticari isimleri ve üreticileri Çizelge 4. ameliyat ipliğinden kemik yerine geçen karmaşık bileşiklere.5. alerjik ve kanserojenik olmaması gereklidir. Çizelge 4. 2004. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI etki bitim işlemleri ile sağlanan etkiden çok daha iyi olmaktadır ve tekrar yapılmasına gerek yoktur. Bu alanlarda kullanılacak liflerin toksik. Ticari Antimikrobiyal Lifler [Ramachandran ve arkadaşları. 75 . temizlik bezlerinden geliştirilmiş engelleyici kumaşlara kadar çok sayıda ve değişik türdedir. 2006] Polimer Poliester Üretici Trevira Montefibre Brilen Dupont Poliakril Poliamid Accordis Sterling Kaneba R-STAT Nylstar Polipropilen Polivinil klorid Rejenere Selüloz Asetat Asota Rhovyl Zimmer AG Novaceta Ticari İsim Trevira Bioactive Microsafe Terital SANIWEAR Bacterbril Coolmax Fresh FX Amicor Biofresh Livefresh R-STAT Meryl Skinlife Asota AM Sanitary Rhovyl’s asAantibacterial Sea Cell Activated Silfresh Sentetik ve rejenere lifler antimikrobiyal ve antibakteriyel amaçlı üretilebilmektedir. Hastaneler bakteri ve mikropların en çok bulunduğu ve hijyenin önemli olduğu yerlerdir.5’de verilmiştir.4. Cerrahlıkta ve tıpta tekstil materyallerinin uygulamaları. Süpüren ve arkadaşları. Ayrıca.

Bunların çözülmesi sağlandıktan sonra. Polimerizasyon gerektirdiğinden pahalıdır. Lif elde edilirken. Adisyon fazı veya lifin termofiksaj adımı sırasında aditifin termal stabilitesi. oda sıcaklığında düzelerden püskürtüldüğünde. Çözünürlüğe veya dispers olabilirliğe bağlı olarak. Pozitif ve negatif bakterilerin her ikisine de etki etmesi istendiğinde. Kullanılan bakteriyostatik madde miktarı. en az 750-1000 ppm değerinde çalışılmalıdır. Solvent ve/veya deterjanlara dayanımı. Lif ve aditif arasındaki kimyasal bağların stabilitesi. Toksitisite ve işlem maliyeti gibi faktörler de düşünülmelidir. • • • Polimerizasyon reaksiyonu sırasında polimer modifikasyonu. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI fiziksel ve kimyasal özelliklerinde herhangi bir değişim olmaksızın sterilize edilmelidir. ürünün tüketim süresine ve ürünün kompozisyonuna göre değişir. pek çok faktöre bağlı olarak değişmektedir [Kut ve Orhan. hedeflenen mikroorganizmaya. Çekim işlemi sırasında özel bileşiklerin eklenmesi. 3000-5000 ppm gibi yüksek konsantrasyonlar. Polimer modifikasyonunun ancak bu kullanımı. yaklaşım. Eklenen kimyasalın antibakteriyel etkinliği. En önemlileri. Lifin son işlemleridir. Lifin içerisinden yüzeye migrasyon kapasitesi. Çözelti. 300 ppm’den daha az uygulamalar pozitif bakterilerin kontrolüne yetmektedir. kalın hücre duvarına sahip mantar ve maya hücrelerinin büyümelerin engel olmaktadırlar. sürekli karıştırılarak homojenliği sağlanır. çeşitli kimyasal maddeler eklenerek verilebilir. Antibakteriyel işlemin etkinliği ve dayanıklılığı. çözücü buharlaşır ve lif elde edilir. 2005]. Liflere antibakteriyel özellikler. çözücü içerisine antimikrobiyal madde ilavesi yapılmaktadır. antibakteriyel özel lif eldesinde tesisleri uygulanabilmektedir. aditif ve lif yüzeyi arası bağın stabilitesine bağlıdır. 76 .4. lif içerisindeki aditif konsantrasyonu.

77 . Antibakteriyal özelliklerin verilmesi amacıyla organik ya da inorganik aditiflerin sentetik ya da rejenere liflere eklenmesi yaygın uygulamaya sahiptir ve Antibakteriyal lif üretiminde yarı kalıcı ya da kalıcı organik maddeler de yaygın olarak kullanılır. Antibakteriyel maddelerin ekstrüzyon sırasında sentetik liflere eklemek. Geniş spektrumlu antimikrobiyal etkinlik. genellikle tıbbi amaçlı olarak kullanılmaktadır. spor giyimde. bugün tekstil endüstrisinin önemli ve gelişmekte olan bölümüdür. polivinil klorid. kullanılır. akrilik. Bu alanlarda kullanılacak liflerin toksik. Burada antibakteriyel lif içeriği istenen işleve bağlı olarak % 15 ile % 100 arasında değişmektedir. Bu. Ayrıca fiziksel ve kimyasal özelliklerinde herhangi bir değişim olmaksızın sterilize edilmelidir [Kut ve Orhan. alerjik ve kanserojenik olmaması gereklidir. sağlık ve hijyen alanları.5-2’lik insolübalizasyonu ile kazandırılır. Antibakteriyel bileşikleri tekstil terbiyesi sırasında eklemek. Selülozikler. 5 nitrofurfural. Antimikrobiyal lifler. kilimlerde ve banyo keselerinde kullanılır. sentetik ya da rejenere lifler için eğirme banyosuna kimyasal maddelerin eklenmesiyle ya da doğal ve sentetik liflerin çözelti ile emdirilmesiyle başarılır. 2005]. iç giyimde. 5-Nitro 2-Furfuriliden 3-Amino 2-Okzalidon vb. ayakkabı astarlarında. dokusuz tekstil yüzeyinde olduğu kadar geleneksel tekstil yapılarında da kullanılmaktadır.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Kimyasal maddelerin lif içerisinde ya da üzerinde ya da üzerinde insolubalizasyon uygulanan kimyasal yöntemlerden biridir. Geleneksel tekstil yapılarında antibakteriyel lifler. İnsolübalizasyon. lif üzerinde suda çözünmez ya da az çözünür kimyasal madde varlığını sağlar. çoraplarda. Tıp. polipropilen ve polietilen liflerine çeşitli azot bileşiklerinin yaş ya da kuru eğirme banyolarında % 0. nylon. karboksilik ve sülfonik asit grupları eklenerek katyonik germisitlere daldırılması gibi değişik bir yol izlenerek modifiye edilir. Antibakteriyel lifler. selüloz asetat. Antibakteriyel lif üretmenin üç yolu vardır: Antibakteriyel bileşenleri lif yapısına aşılamak.

Kazalardan korunmak için gerekli ilk adım tehlike henüz başlamadan önceki tehlike alarmlarıdır. Tekstillere güç tutuşurluk özelliği kazandırmak için yapılan kimyasal modifikasyon. ıslak mendil yatak takımları. ayak giyimi ve kişisel temizlik ürünleridir. 4. Güç Tutuşan Lifler Günümüzde yangınlar ve çıkış sebepleri ile ilgili kazalarda bir artış gözlenmektedir. Bu sebeple yangın ihtimalini azaltmak hatta önlemek için sadece kumaşların değil dolgu ve dikiş ipliklerinde de alev geciktirici özellik olmalıdır. küf ve çürüme oluşturan mantarların neden olduğu biyolojik bozunmadan korunması. koku çıkaran bakterilere karşı korunması ya da hastalık yapıcı ya da asalak mikroorganizmalara karşı korunması. Tekstil malzemelerinin ve bunu giyenlerin ya da kullananların zararlı böceklerden korunması.3.4. Yangın alarmları ya da duman detektörleri yangına karşı koyma ya da sonlandırma konusunda bir şey yapamazlar. filtreler. 2004): a) Tekstil malzemesini kullanan ya da giyen kişinin. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Dokusuz yüzey uygulamaları ise. fakat insanları oluşabilecek tehlikelere karşı uyarırlar. Son zamanlarda evlerde alev geciktirici materyallere olan talep artmıştır ve gittikçe daha önemli olmaya başlamıştır. Evlerde kullanılan çeşitli elektrikli cihazlar ev tekstil ürünleri ile birlikte potansiyel bir tehlike oluşturmaktadırlar.1. üretimlerinin çeşitli aşamalarında uygulanabilmektedir: 78 . Halka açık alanlarda kullanılan materyallerde alev geciktirici özellik gerekliliği uzun zaman önce tespit edilmiş ve kanunlarla yasallaştırılmıştır. Antimikrobiyal kullanımı üç alt sınıfa ayrılabilir (Devrent ve Yılmaz. b) c) Tekstil malzemesinin. İnsanların kendilerini ve ailelerini korumak için gösterdikleri hassasiyet en yüksek noktaya ulaşmıştır ve bu tip dramatik kazaları önlemek için yetkilileri her türlü tedbirlerin alınmasını sağlamaya zorlamıştır.

1. Spectran (Monsanto) ve GH (Toyobo) lifleri bulunmaktadır. Polimerizasyon adımında. 2002]. lif oluşturma polimeri içine eklenmesiyle. Doğal. 4. Securelle® DupontSa’nın yüksek performans sergileyen bir markasıdır. zehirsiz ve hidrolitik dayanıma sahip bir güç tutuşurluk maddesidir [Kutlu. Hem umumi hem de özel evlere yönelik döşemecilik pazarında büyümeyi hedeflemektedir. Ayrıca metilen-bis (akrilamid) ve düşük molekül ağırlıklı vinil fosforik asitetilen glikol-ester kombinasyonu da PES üzerinde etkili bulunmuştur [Kutlu. 2002]. dekabromdifenileter. güç tutuşurluk bitim işlemini de içeren. Sentetik liflerde güç tutuşurluk. Fosfor bileşiklerinin etkisi hem sıvı/katı fazda hem de gaz fazındadır. belli modifiye edici maddelerin lif çekim çözeltisi içine ve lif çekim banyosuna eklenmesiyle.1. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI a. c. Poliester için kullanılan önemli güç tutuşurluk maddeleri: trifenil fosfinoksit 3. Lif çekimi sırasında. yüzey modifikasyonuyla [Kutlu. şıklık ve performanstan ödün vermemektedir. Diğer ticari ürünler arasında. belli fosfor ve/veya halojen içeren komonomerlerin. 2002]. Ancak fosfor içeren Trevira T271 (Hoechst).3.) lifleri de bazen bromlu liflerden daha az etki göstermektedirler [Kutlu. 2002]. 79 . Ayrıca Mobil Chemical tarafından üretilen Antiblaze 19 adında oligomerik siklik yapısındaki madde de oldukça etkili. Tüm emniyet standartlarına uygun olmakla birlikte nihai üründe yumuşaklık. gaz fazlı etki gösteren brom içeren Dacron 900F (Du Pont)’ye göre daha düşük performans göstermektedir. rejenere ve sentetik liflerin ve kumaşların. b. dayanıklı. Güç Tutuşur Poliester Lifleri Hem fosfor içeren hem de brom içeren güç tutuşurluk maddelerinin Poliester üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. güç tutuşurluk maddelerinin lif üretimi sırasında monomerlere eklenip kopolimerizasyon yapılmasıyla elde edilmektedir [Kutlu. Dacron elyafından yapılmıştır ve yüksek alev geciktirici özelliğe sahiptir.4. Polifosfonat içeren Heim (Toyobo Co. 2002].5-dibromteraftalat. tribromdifenil’dir.

2. Ayrıca 167/68dtex olarak da yalancı bükümlü ve hava jetli tekstüre iplik olarak boyanmamış. Viskoz lifleri . Viskozun yıkamaya dayanıklı güç tutuşurluk işlemi için en etkili olanın fosfazen türevleri olduğu bulunmuştur Durvil. Bu sebeple pamuklardaki gibi çevreye zararlı apre maddelerinin kullanılmasına gerek kalmamaktadır. Güç Tutuşur Viskoz Lifleri Viskoz lifinin güç tutuşurluk işlemi için. Işığa ve yıkamaya karşı renk haslığı yüksektir. Tablo 1.5dtex/38mm veya 3. Alev geciktirici bir yüksek teknoloji ürünüdür ve elyafın estetik özelliklerini negatif yönde etkilemez. %3.14‘de Durvil lifinin TPP değerleri verilmiştir 80 . Securelle® kumaşlar mükemmel bir kullanım karakteristiği gösterir.com/securelle]. halojen. Fransız standardı NFP M1. Alman standardı DIN 4102 B1ve B2. n-propoksifosfazen ([PNCI2]n + PrONa →[PN(OPr)2]n) kullanılarak Avtex tarafından üretilmiş bir güç tutuşur viskoz kesikli lifidir. kumaş üreticileri. lif çekim banyosuna uygun bir maddenin katılmasıyla güç tutuşur yapılabilmektedir. 4. Elyaf olarak 1. Securelle® kumaşların yapımında kullanılan Dacron poliester elyafı iplikçiler. Bu ürün elyaf veya filament halindedir. geri kazanılabilir ve zararsızdır (Öko tex Standard 100) [www.3 fosfor içermektedir.dupontsa.4.3dtex/60mm özelliğindedir. paket boyalı veya siyah polimer boyalı bulunmaktadır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Securelle® kumaşlar ateşten uzaklaştırıldıkları anda kendi kendine sönme özelliği gösterirler. B ve C ve BS 7175 gibi bazı ana standartların gerekli gördüğü şartlara uygundur. İtalyan standardı Classo Uno ve İngiliz standardı BS 5867 Part 2.3. Elyafın içinde bulunduğundan dolayı Securelle®’nin alev geciktirici karakteristiği kalıcıdır ve yıkanarak ya da kullanılarak bu özelliğini kaybetmesi mümkün değildir. azot ve fosfor içeren maddelerin her biri kullanılabilmektedir. Kısa ve düşük sıcaklıkta yıkanır.1. tasarımcılar ve nihai tüketiciler için önemli ve çok yönlü kullanılabilen bir elyaf seçeneği sunmaktadır. Düz ve yalancı bükümlü tekstüre iplik olarak boyanmamış 78/34 dtex bulunmaktadır.

Ancak yüksek performanslı lifler olarak isimlendirilen lifler 1980'li yılların başında ortaya çıkmışlar ve teknik tekstillerin gelişimine önemli ve çarpıcı katkılar yapmışlardır. Bunların birçoğu karışım ve çok bileşikli ürünler olarak birleştirilerek mukavemetlerinin. %30 Nomex ve %65 Lenzing FR viskoz lifi karışımından üretilmiş olan Karvin. bir kağıt tabakasını ve genel olarak her çeşit maddeyi meydana getiren ince uzun eleman olarak tanımlanabilir. viskoz lifleri için oldukça etkili ve ticari adı Sandoflam 5060 olan. Arapça “lif” sözcüğünün çoğulu olup “lifler” anlamına gelmektedir. koruma ve sağlamlık gibi giysi özelliklerinin optimum kombinasyonuna sahiptir. Lif ise genel anlamı ile bir ipliği.1. Yüksek Performanslı Lifler Tekstilin hammaddesini iplik. “Elyaf” sözcüğü terminolojik olarak analiz edilecek olursa.4.2-dioksofosforinayl)oksit kimyasal yapısındaki bir güç tutuşurluk maddesini üretmiştir. İtfaiye giysilerinde kullanımı için 40/60 viskoz/yün karışımının daha etkili olduğu bulunmuştur. Yüksek performanslı liflerin ortaya çıkışı tekstilde yeni pazarlar açılmasına sebep olmuştur. Bu maddenin viskoz liflerinde oldukça etkili olduğu bulunmuştur. %100 FR viskoz liflerinin askeri giysilerin takımlarında ve dış giysilerinde kullanılması önerilmemektedir. Sıradan liflerle karşılaştırıldığında çok pahalı olan bu lifler genelde kullanıldıkları yerlerde ikame malzemelere göre daha yüksek performans. bis-(2-thiono-5. Hem kimyasal hem de doğal "klasik" lifler halen teknik tekstillerde kullanılan tüm organik liflerin % 95'inden fazlasını kapsamaktadır (cam.3.5 dimetil-1. FR viskoz/yün ve FR viskoz/aramid karışımlarıdır [Kutlu. 4. Diğer önemli karışımlar.4. inceliklerinin.s. Normal lifler ile 81 . uzunluklarının. terbiye maddelerinin ayarlanması ile oldukça özel kullanım alanlarına uygun hale getirilmiş ve uyarlanmışlardır. ipliğin hammaddesini ise lifler (elyaf) oluşturmaktadır. gibi özelliklere sahip oldukları için tercih edilirler. 2002]. hafiflik v. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Sandoz firması. mineral ve metal lifleri haricinde). yüzey özelliklerinin. giysi konforu. %5 Kevlar .

gemi halatları ve endüstriyel kumaşlar gibi alanlardır. yüksek modül. 2004] Özellik Mukavemet ve Sertlik Isıya Dayanma Isıya Dayanma+Mekanik Performans Kimyasallara Direnç Diğer Özel Kullanımlar PTFE Cam elyafı (optik lif) Uygun Lif Tipi P-aramid. polietilen. Çizelge 4. karbon. Yüksek performanslı liflerin diğer önemli kullanım alanları da koruyucu elbiseler. inorganik ve aromatik kopolimerler M-aramid. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI karşılaştırıldıklarında bu lifler oldukça pahalı ve kar payı yüksek lifler olarak tanımlanırlar. PTFE. seramik Yüksek performanslı liflerin metal ve ağır malzemelere nazaran avantajları vardır. En büyük gelişmelerin seramik ve ultra yüksek mukavemetli ve modüllü polietilen liflerinde olması beklenmektedir. Amerika ve Japonya ile sınırlı kalmıştır. inorganikler Karbon. Bulunduğumuz çağın karmaşık ürünlerinin üretiminde beklenen performans ve işlevlerin sağlanabilmesi için yüksek 82 .4.6. 2004]. Japonya’daki üretim ve gelişmeler diğer ülkelere nazaran daha hızlıdır. ısıya ve kimyasallara karşı dayanım gibi özelliklerdir. Bu liflerin üretimi ve tüketimi genel olarak Avrupa. Yüksek performanslı liflerin üretimindeki gelişmeler ve ilerlemelerin sonucunda tekstil ve hazır giyim sektörleri ile birlikte diğer kullanım alanlarındaki uygulamalarda yakın zamanda önemli gelişmeler söz konusudur. Ayrıca koruyucu elbiseler endüstrisi ve fiber optik kablo uygulamalarında p-aramidlerin pazar payını artıracağı düşünülmektedir [Emek. Bu sektörün gelişimi de muhtemelen bugüne kadar olan durumdan çok daha hızlı olacaktır. Yüksek Performanslı Liflerin Özelliklerine Göre Gruplandırılması [Emek. Bunlar yüksek mukavemet. hafiflik. cam elyafı.

4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ

Huriser BALCI

performanslı elyafların kullanılması gerekmektedir. Bu nedenle yüksek teknolojiyle üretilen bu tür elyafların pazarının önemli oranda büyüyeceği tahmin edilmektedir. 2023 ve sonrasında AB, ABD ve Japonya’nın dünya sentetik elyaf üretimindeki payı miktar olarak %10 civarına düşerken, değer olarak bununla kıyaslanamayacak kadar yüksek bir oranda olacaktır. Çünkü, bu ülkelerin ucuz standart polyester, polipropilen gibi elyaf ve ipliklerin üretimini büyük ölçüde terk ederek, tamamen yeni nesil yüksek performanslı, büyük olasılıkla selülozik bazlı, özel elyaf geliştirmeye yönelecekleri ve bunu başaracakları öngörülmektedir [Emek, 2004]. Çizelge 4.7. Kullanıcı İçin Temini Mümkün Olan Yüksek Performanslı Lifler ve Mekanik Özellikleri [Emek, 2004]
Yüksek Mukavemetli Yüksek Modüllü Organik Lifler Para-aramidler [örneğin Kevlar (HX) ve Twaron ] Polibenzobistiazol (PBT) Yüksek Kimyasal ve Yanma Dirençli Organik Lifler Meta-aramidler (örneğin Nomex ve Conex) Kynol Inidex Okside akrilik lifleri, (panok) Diğerleri: Aromatik polimerler Polieter eterketonlar, PEEK (Vicretex) Polieter ketonlar PEK Poli p-fenilen sülfür, PPS (Ryton), Politetrafloretilen, PTFE Lenzing P84 Yüksek Performanslı İnorganik Lifler Karbon Seramik Bor Tungsten Alumina (Saffil) Yüksek modüllü silikon karbid & silikonnitrür v.b. Çok İnce ve Yeni Lifler

Mikro lifler (incelik <0,5dtex) Güneş enerjisini emen lifler (solar alfa) Isıya duyarlı lifler Kokulu lifler Antibakteriyel lifler (Aseptik kloro lifleri) İçi boş lifler Antistatik güç tutuşur lifler v.b.

Çok yüksek molekül ağırlıklı polietilen (Dyneema ve Spectra) v.b.

83

4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ

Huriser BALCI

4.1.4.1. Aromatik Poliamid (Aramid) Lifleri Aramid “Aromatik polyamidler” den imal edilen liflere verilen genel isimdir. Polyamidler uzun zincirli polimerlerdir ve aromatik halkaları (benzen halkaları) altı karbon atomundan, birbirine ve farklı hidrojen atomlarının farklı kombinasyonlarına bağlandığı moleküler yapılardır [Gök, 1995]. Çizelge 4.8’de belli başlı aramid üreticileri ve ürün isimleri bulunmaktadır. Çizelge 4.8. Aramid Ürün Isimleri ve Firmaları [Gök, 1995] Aramid Ürünü M-aramid Ticari İsmi Apyeil Nomex Teijinconex P-aramid Kevlar 29 Kevlar 49 Kevlar HM Kevlar HT Twaron Twaron HM Kopolimer lif (p-tip) 4.1.4.1.(1). Polimer Eldesi Aramidlerin ana polimerlerinin en önemlileri şunlardır: 1. Poli-m-fenilenizoflalmid (MPIA), meta tipi liflerin üretiminde kullanılır. 2. Poli-p-fenilen-taraftalamid (PPTA), para tipi liflerin üretimde kullanılır. 3. Poli-p-fenilen 3,4-difenilent para tipi kopolimer liflerin üretiminde kullanılır [Güla, 2004]. Technora Üretici Firma (Unitika/Japan) (Du Pont/ USA) (Teijin/Japan) (Du Pont/ USA) (Du Pont/ USA) (Du Pont/ USA) (Du Pont/ USA) (Akzo / W.Europe) (Akzo / W.Europe) (Teijin/Japan)

84

4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ

Huriser BALCI

4.1.4.1.(2). Aromatik Poliamid (Aramid) Liflerinin Özellikleri Aramid lifi de cam ve karbon lifi gibi yüksek performanslı lifler olarak bilinir. Aramid lifinin kullanımının artmasındakı en onemli özellikler, iyi sıcaklık stabilitesi (uzun süreli aynı çalışma sıcaklığı) ve kimyasallara karşı mukavemet ve elastik modüllerdir [Güla, 2004]. 4.1.4.2. Karbon Lifleri Karbon kömür ve organik bileşiklerin ana elementini oluşturan ametaldir. Simgesi C’dir. Karbon lifi kimi “öncü” liflerden, özelliklede selülozik ve akrilik liflerden ısıl-mekanik işlemlerle elde edilen karbon flamanıdır. Taş kömürü tortusundan ve polimit, yani aromatik poliamid, polibenzimidazol gibi ısıl kararlı bir çok polimerden elde edilir; bunlar düşük yoğunluk eşliğinde ısıl, sürtünmeye ilişkin ve mekanik nitelikler bakımından çok ilginç ayırt edici özellikler gösterir. Selülozik liflerden karbon lifi üretme yöntemleri şu dönüştürme mekanizmalarını gerektirir: Suyu fiziksel olarak geri bırakma (25–150 oC); glukoz birimlerden su giderme (150- 2400 C); glukozit köprülerinin koparılması (240–400
o

C); aromatikleştirme (4000C’nin üstünde). Akrilik lifleri karbon liflerine

dönüştürmek oldukça karmaşık bir işlemdir. İşlemler 200–300 0C’de yükseltgeme; 1100–1500 0C’de karbonlaştırma; 2800 0C’de grafitleştirme olarak sıralanabilir. Şekil 4.33’de poliester/Karbon nano lif kompozitinin lif çekiminden önce alınmış SEM görüntüsü verilmektedir.

85

4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ

Huriser BALCI

Şekil 4.33. Lif çekiminden önce Poliester/Karbon Nano Lif Kompoziti [www.ptfe.gatech.edu, 2004] Karbon liflerinin en önemli özelliği düşük yoğunluk eşliğinde gösterdikleri sağlamlıktır. Bu bakımdan çeliklerden çok daha üstündürler. 1100–1500 °C’de karbonlaştırmayla elde edilen yüksek dayanımlı karbon lifleri belli bir mikro gözenekliliğe sahip lifin ekseni doğrultusunda yönlenen çok küçük kristallerden oluşur. Son yıllarda reçinelerin ve metallerin pekiştirilmesi için karbon liflerinin kullanılması olağan üstü sağlamlıkta karma malzemelerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Geliştirilmiş dayanım, sertlik ve düşük yoğunluklarıyla yüksek performanslı karbon lifleri son gelişmelerden birisidir. Bu lifler normal sıcaklıklarda elastiktir, bu sayede bu liflerin sürtünme direnci yüksektir ve çabuk yorulmazlar. Karbon lifleri güçlü oksidasyon ortamları ya da erimiş metallerle etkileşim haricinde kimyasal olarak ilgisizdirler. Karbon liflerinin olağanüstü termofıziksel özellikleri ve mükemmel sönümleme karakteristikleri vardır. Buna karşın, bu liflerin bazı kusurları vardır. Bu lifler gevrektir, çarpma dirençleri ve kopma uzamaları düşüktür ve genleşme katsayıları çok küçüktür. Pahalı malzemelerde bulunurlar, bu yüzden maliyet fiyatının temel faktör olmadığı alanlarda kullanılır. Ama son zamanlarda üretim tekniklerinin gelişmesi ile bu liflerin fiyatları düşmeye başlamıştır. Karbon liflerinin kullanıldığı iki ana sektör vardır. Bunların birincisi uzayhavacılık ve nükleer mühendisliği içeren yüksek teknolojili sektör, ikincisi segman, dişli, kam pervane bıçağı vs. ve otomobil gövdesi gibi teknik parçaları üreten bir mühendislik sektörüdür [Güla, 2004].

86

4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ

Huriser BALCI

4.1.4.3. Kompozitler Yüksek performanslı kompozitlerin diğer materyallerde olmayan belirgin dayanım ve hafiflik özellikleri vardır. Kompozitler bir matris materyali ve bir kuvvetlendirici elyaftan oluşur. Matris materyalleri olarak plastikler (termosetler, poliester veya fenolikler), metallerler ve karbon; elyaf olarak da cam lifi, silikon karbit lifleri, poliester ve nylon lifleri ve yüksek performanslı karbon ve aramid lifleri kullanılır. Son yirmi beş yılda cam lifleri kuvvetlendirici elyaf olarak yeni bir materyal jenerasyonu getirirken, daha ucuz kuvvetlendirici elyafların geliştirilmesi ile belki ileride maliyeti düşürücü faydalar da göstereceklerdir. Hibrid kompozitleri ultra-yüksek modüllü polietilen (UHMPE) ile karbon, kevlar 49 ve E cam lifleri kullanılarak da hazırlanabilir. Bu hibrid kompozitlerin UHMPE’nin yüksek enerji absorbsiyon yeteneği ile karbon liflerinin yüksek sertlik ve mukavemet özelliklerini birleştirmiştir. Bir başka hibrid kompozit tipi de iki farklı matris materyalinin kullanıldığı daha sert, hasar ve gerilme konsantrasyonuna daha toleranslı kompozitlerdir. Bunlarda her bir elyaf demeti arasına ince ve yüksek uzama katsayılı bir reçine tabakası yerleştirilmiştir (sertliği ve mukavemeti arttırmak için). Her kat, elyafı ve epoksi matrisi ile yüksek sıcak-yaş performansı gösterir [Güla, 2004]. Kompozit lif üretiminde nanopartiküllüler (kil, metal oksitler, karbon), grafit nanolifler (GNF) ve karbon nanotüpler (CNT) gibi küçük ölçekli dolgular kullanırlar. Küçük ölçekli dolgu malzemelerin ana işlevi iletkenlik ve antistatik tepkimeler gibi fiziksel özellikleri geliştirmek ve mekanik dayanıklılığı artırmaktır. Geniş yüzeysel alanlarına bağlı olarak bu nano dolgu malzemeleri polimer matrislerle daha iyi bir etkileşime sahiplerdir. Polimer matrisler içinde dağılmış olmakla bile nanopartiküller, kompozit liflerin dayanıklılığını ve aşınma direncini arttırabilir; nanolifler polimer matrislerden gerilimi yok edebilir ve gerilme gücünü artırabilirler. Kompozit liflerin özellikleri daha başka fiziksel ve kimyasal performanslar kullanılan nano dolgu malzemelerinin spesifik özellikleri ile çeşitlendirilir. Nano dolgu malzemelerinin mekanik ve kimyasal yaklaşımlarla polimer matrislerinin

87

5. Bununla birlikte bu metot sonuçta elektromanyetik koruma gibi özel uygulamalar için uygun iletken kumaşlar sunmaktadır. Kil. Elektrik Akımını İleten Lifler Tekstil endüstrisinde kullanılan sentetik lifler polimerlerden yapılmaktadır. Bu durum elektriği çok iyi yalıtan bir materyale uygundur. bunların ebatlarını nanometrik alanda küçültmek daha yüksek performansla sonuçlanmış ve pazarın ilgisini çekmiştir [Qian ve Henistroza.1. Bununla birlikte bu materyaller genelde tekstil kumaşlarının üretimi için diğer tekstil lifleriyle birlikte işlenebilen lifli tekstil materyallerinin spesifik özelliklerine sahip değildir. artan ağırlığı ve son ürünün formuyla ilgili problemler tarafından karakterize edilen kumaşların üretimiyle sonuçlanmaktadır. karbon gibi bazı dolgu malzemeleri yıllardan beri kompozit malzemelerde mikro dolgu malzemeleri olarak öncellikle kullanılmış olmasına rağmen. Elektriği ileten tekstil materyallerine ihtiyaç duyulması nedeniyle elektriği iyi ileten materyalleri geliştirmek için yapılmış birçok araştırma çalışmaları vardır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI içindeki dağılımı nano yapılandırılmış kompozit liflerin kalitesini artıran en önemli durumlardan biridir. 4. Polimer biliminde zaten elektrik iletme özellikleri olan çok sayıda polimer bilinmektedir. Tekstil kumaşlarının iletkenliğini değiştirme doğrultusundaki ilk yaklaşım metalik tellerin ve ince metalik bantların kullanımıdır. Sentetik tekstil liflerinin üretiminde kullanılan polimerin tipik özgül direnci 1010 ohm seviyesinden daha yüksektir.4. Polimerlerin organik kombinasyonu elektrik akımının geçmesi için gerekli olan serbest elektronları saklamamaktadır. metal oksitler. Metot esas olarak son derece sınırlı esnekliği. Tekstil materyallerinin yalıtıcı halden elektriği ileten hale 88 . Metalik teller kumaş yapısı içerisine ağ gibi örülür ve kumaşa gerekli elektriksel özellikleri kazandırır. İstenilen şekilleri oluşturmak için iletken kumaşlardan belirli desenleri kesmek zorunda kalınırsa örülen tellerin devamlılığı kesileceği için iletkenlik sabit kalamaz. Kumaşın elektrik iletkenliği tel çapı ile kumaş yapısı içindeki tel yoğunluğu sayesinde kontrol edilir. Elbette elektrik izolasyonu dışında herhangi bir elektriksel uygulama için bu tür materyallerin kullanılma ihtimali kesinlikle yoktur. 2004].

Polianilin. Bazı araştırmacılar çalışmalarını mevcut elektriği ileten polimerleri kullanarak iletken lifler üretimi üzerinde odaklamıştır.4. Bu metodun belirtilmesi gereken olumlu yönlerinden bazıları şunlardır: Elektrik iletkenliği çok hassas olarak kontrol edilebilmektedir. Çalışmalar nihai kumaş yapısına doğrudan müdahale edilerek ve liflere herhangi bir ön modifikasyon yapılmaksızın elektriği ileten kumaşların üretimi için yapılmıştır. Sonuçta elektriği ileten materyaller elde edilir. Üretilen materyaller çok az esnektir ve ağırlıkları fazladır. Kumaşların ve dokusuz yüzeylerin iletken maddelerle kaplanması: Denemeler iletken polimerler ve çoğunlukla da polipirol (PPy) kullanılarak yapılmıştır. Bu metot tipik sentetik lifler ile ince metalik liflerin karıştırılmasını gerektirmektedir. gibi materyaller ilginç elektriksel özelliklere sahiptir ve tekstil liflerinin üretiminde kullanılmaktadır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI dönüştürülmesi için çeşitli metotlar bilinmektedir. Bunların en ilginçleri aşağıdakilerdir: a. ancak elektriksel özellikler kararlı değildir ve iletkenlik yeterince yüksek değildir. Ara çözüm olarak iki yapı materyalinin özelliklerini birleştirmek için iletken polimerler ile yaygın tekstil liflerinden yapılmış lif harmanları önerilmektedir. Bununla birlikte bu tür liflerin esnekliğinin sınırlı olması onların genel uygulamalarda kullanımını kısıtlamaktadır. Tek bir işlem safhası ilave edilmektedir. gümüş veya paslanmaz çelik lifler bile kullanılmıştır. b. Yukarıdaki metotların dışında belirli elektriksel 89 . Bakır. Kumaşlara antistatik maddelerin emdirilmesi: Üretim işleminin sonuna yaklaşan kumaşa antistatik maddeler (çoğunlukla karbon dolgulu reçineler) emdirilir. Sentetiklerden daha sert oldukları ve çekim işleminde gerekli mekanik elemanların yüzeyine problem olduğu için alışılmış eğirme makineleri metalik lifleri işleyememektedir. Bu metot tatmin edici sonuçlar vermekle birlikte bu aynı zamanda birçok dezavantajlar ortaya çıkarmaktadır. polyamid–11 ve polivinil alkol vs. Hem ince metalik liflerin üretimi ve hem de onların işlenmesi birçok zorluklar çıkarmaktadır. Elektriği ileten materyallerin üretimi çok karmaşık değildir. Benzer bakış açısıyla iletken metalik lifler ile tipik yalıtkan tekstil liflerini karıştırmak suretiyle yapılan çalışmalar vardır.

Daha teknik antistatik uygulamalarda bunların kullanımını sınırlayan liflerin koyu bir renge sahip olmalarıdır. Kimyasal kaplama: Bu metot iyi elektriksel özelliklere sahip elektriği ileten tekstil liflerinin üretimi için en uygun metotlardan biridir. Böylece onun uygulaması esas olarak karbon ve grafit lifleri ile sınırlıdır. Elektroiletken bileşiklerin tozuyla doldurulmuş polimerler: Liflerin içerisinden elektrik akımının geçmesine müsaade etmek için polimer kütlesi çoğunlukla karbon veya metal tozu içermektedir. b. Kimyasal kaplamadan sonra lifler gerekli elektriksel iletkenliğe ve onların üzerinde homojen metal dağılımına sahip olduğu için ilave galvanik metalizasyon işlemine tabi tutulabilir. Galvanik kaplama: Lifler bir galvanik işleme tabi tutulur ve bir metal film ile kaplanır. Prekas ve Ranguss.4. Teorik olarak kontrol edilebilir sonuçlar verebilmesine rağmen. Bu kimyasal işlem liflerin metal tuzlarını aldığı ve daha sonra indirgenmesiyle iletken metallerin liflerin üzerinde kaldığı bir banyo içerisinde liflerin işlenmesi esasına dayanmaktadır. d. c. %25 veya daha fazla dolgu maddesi katıldığında tatmin edici sonuçlar elde edilmiştir. Bu metot yalnızca çok ince bir metal tabakası istendiğinde uygulanır. Ne yazık ki bu kadar büyük iletken partiküllerin bulunması liflerin mekanik özelliklerini çok kuvvetli bir şekilde etkilemekte ve onların alışılmış tekstil uygulamalarında kullanımını sınırlamaktadır. En önemlilerinden bazıları aşağıdadır [Vassiliadis. Vakumla metal serme: Bu metot alüminyum gibi metal partiküllerinin fiziksel işlemler kullanılarak liflere konulmasını hedefler. Daha fazla elektrik iletkenliği gibi daha iyi elektriksel özellikler kolayca elde edilemeyen daha kalın metal kaplama gerektirir. bu metodun zaten elektriği ileten liflere ihtiyaç duyması asıl dezavantajıdır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI özellikleri kazandırmak için alışılmış sentetik tekstil liflerinin modifikasyonunu hedefleyen çalışmalar vardır. Lifler başlangıçtaki mekanik özelliklerin çoğunu muhafaza eder ve eğirme 90 . Provatidis. Partiküller lifin gövdesine kuvvetli bir şekilde bağlanmamıştır ve düşük adhezyon zayıf sonuçlara sebep olur. 2004]: a.

Düzeden sonra direkt olarak çıkan lifler henüz kuru değildir. Prekas ve Ranguss. Her bir aşamadan sonra liflerin dikkatli bir şekilde yıkanması gerektiği için üretim maliyetini artıran diğer bir faktör atık suyun işlenmesidir. Bunların açık yapısı maddelerin absorpsiyonu için uygundur. Bununla birlikte metal zamanla özgül direnci artıran oksidasyon ve materyalin korozyonuna karşı duyarlıdır. %3-4’lük metal içeriğiyle özgül elektrik direnci 10-4 Ωm civarına düşmektedir. Çok aşamalı işlem gerektirmesi iletken liflerin maliyetinin nispeten yüksek olmasına yol açar. 91 . Bunlar ştapel lif uzunluğuna getirmek için kesilmektedir. Lifler metal tuzu banyosuna girerler ve seyreltilmiş tuzları alırlar.34 elektriği ileten metalize akrilik lif bandının mikroskop altındaki resmini göstermektedir. Şekil 4. Son metodun bir alternatifi akrilik liflerinin çekim aşamasından sonra direkt olarak metalleştirilmesidir. Mesela nemli ortam gibi ekstrem durumlarda liflerin elektro iletkenlik özellikleri kaybolabilir. Provatidis. Banyo genellikle Nikel tuzları ve indirgen maddeler içerir. Metalizasyon sadece bir adımda yapılır. Ştapel metalize akrilik lifleri iplik ve kumaşa daha iyi dönüştürülebilmektedir. Metodun teknik karmaşıklığı esas dezavantajıdır. hala yaş şartlardadır ve jel özelliklerini korumaktadır. Galvanik işlem bu problemin çözülmesini sağlar. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI prosesinde değişiklikler ve modifikasyonlar olmaksızın alışılmış tekstil lifleri gibi işlenebilirler. Metalize akrilik lifleri tow formunda üretilmektedir. Klasik kimyasal kaplamanın bu alternatifi liflerin modifikasyonu için gerekli olan işlem aşamalarının azaltır. 2004]. Metal kaplamadan sonra lifler yıkanır ve gerdirilir.4. Liflerin metalik yüzeyi gelen ışığı yoğun bir şekilde yansıttığı için parlaktır [Vassiliadis. Banyo içerisindeki 10 dakikalık bir duruş liflerin metal içeriğini %15 civarına yükseltir.

Pamuk gibi doğal elyaf. spor giysileri.2. 2004].1. Bu nedenlerden dolayı.2. Bakteri. 92 . mikrobik üremelere sentetiklerden daha fazla maruz kalır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. Özellikle hastanelerde ve okullarda. yer kaplamaları gibi normal günlük kullanımda hijyenik problemlerle karşı karşıyadır.34. çalışma elbiseleri. insan vücuduyla temas halinde bulunan bütün tekstil mamullerinde. insanların sağlığı ve rahatı için çevreyi mikroorganizmaların neden olabileceği tehlikelere karşı kontrol altına almanın gereksinimi ortaya çıkmıştır. Bitim İşlemleri ile Elde Edilen Akıllı Tekstiller 4. örneğin çoraplar. oksijeni ve besin maddelerini tutarak bakteriyel büyüme için mükemmel bir ortam sağlar [Devrent ve Yılmaz. yatak takımları. küf gibi en önemli mikroorganizmalar.4. antimikrobiyal uygulamalara gerek duyulmuştur. suyu. Antimikrobiyal Bitim İşlemi Mikroorganizmaların tekstil materyali üzerinde gelişerek üreyebildikleri uzun yıllardan beri bilinmektedir. Metalize Akrilik Liflerinin Mikroskobik Görüntüsü 4. çünkü doğal elyafın hidrofilik gözenekli yapısı. sıcaklık ve nemin varlığında etkili ve hızlı bir biçimde çoğalmaları için ideal koşulları bulmaktadırlar. Bundan başka bütün giysiler ve ev tekstilleri. mantar.

patojenik (hastalık yapıcı) mikroorganizmaların veya mikropların üremesi hastalıkların ve enfeksiyonların yayılmasına neden olmaktadır. O. N. Mikroorganizmaların üremesi ve gelişmesi sonucu tekstil ürünlerinde temizlemelere rağmen giderilemeyen koku problemleri ortaya çıkabilmektedir. Mikrobiyal üreme ayrıca kötü lekelerin oluşumuna ve renk değişimine ve ayrıca bazı elyafların bozunmasına neden olabilmektedir. vücudumuzda. Mikroorganizmalar.4. aldehit ve aminler gibi bazı kötü kokulu maddelere dönüştürmektedirler. fermantasyon ve küf oluşumuna sebep olarak üretim proseslerine olumsuz etki etmektedirler. insan terini. yeterli sıcaklık ve yeterli nem oranıdır. Mikrobik saldırı. yaklaşık 9 saat sonra 6 milyar bakteri meydana gelmektedir ve bu da yeryüzünde yaşayan insanların sayısına eşittir. Mikroorganizmalar tekstil materyallerine aplike edilen kimyasal maddelere de etki ederek. S). soluduğumuz havada.2. büyüme için ideal koşullar. İnsan vücudu ile yakın temas halinde bulunan mikroorganizmalar. Mikroorganizmalar. Hijyen açısından bakıldığında ise. boyama. Sadece kötü kokular değil. bir miktar nem ve uygun gıda varlığında gelişmeye başlar ve ideal koşullar altında. tekstil materyallerinin renginin bozulmasına ve elastikiyet veya mukavemet gibi fonksiyonel özelliklerinin kaybolmasına neden olmaktadır. Bu kokunun şiddeti küf kokusundan şiddetli amonyak kokusuna kadar değişmektedir. sıcaklık ve besin bulurlar. bir beslenme kaynağı (organik malzemeler.1. karboksilik asit. zor koşullar altında ise varlığını devam ettirir. C. Mikroorganizmaların Etkileri Mikroorganizmalar. Mikroorganizmaların başka önemli bir etkisi de alerjik hastalıklardır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. küf lekeleri de meydana gelebilmektedir. Gelişmeleri için gerekli olan şartlar ise. Tek bir bakteri ile başladığında. Bakteriler. baskı ve bitim işlemleri sırasında viskozitenin düşmesine. nem. Uygun şartlar sağlandığında bu organizmalar üreyerek hızla çoğalmaktadırlar. Küf mantarları ve dust mitelerin salgıları alerjik hastalıklar ortaya çıkardığı 93 .1. mikrobik büyüme çok hızlı gelişir. toprakta ve temas ettiğimiz bütün yüzeylerde bulunabilmektedirler. bazı olumsuz etkilere sahiptir.

Bunun için tekstil endüstrisinde kullanılacak bir antimikrobiyal madde sadce mikroorganizmaları öldürmekle kalmamalı. Dünya üzerinde mikroorganizmaları öldüren yüzlerce. küf.9’da verilmiştir. bitki ekstraktı ve hayvansal ekstraktlar gibi doğal maddelerdir. kalay. gümüş. bebek giysilerinde.2. tekstil materyallerinin diğer özelliklerini negatif yönde etkilememelidir [Devrent ve Yılmaz. iç çamaşırlarında. yüzyılda üretilmeye başlanmış ve tekstil materyallerine eklenmeye başlanmıştır. antimikrobiyal maddeler sadece 20. 2004]. Bunlardan birçoğu arsenik. maya ve mantarlar başlıca mikroorganizmalardır. civa. Fakat son yıllarda tekstil materyallerinde Antimikrobiyal uygulaması giderek önem kazanmıştır. Antimikrobiyal (Antibakteriyal ve antifungal) kumaşlar. çok büyük önem kazanmışlardır. 94 . AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI ispatlanmıştır. mikroorganizmaları öldüren veya üremelerini önleyen madde olarak tanımlanabilmektedir. Bakteri. aynı zamanda insan ve çevre bakımından güvenli olmalı. Bazı ticari antimikrobiyal kimyasallar Çizelge 4. fakat çoğu uygulamada insan ve çevreye karşı toksik olabilmektedirler. Antimikrobiyal Maddeler ve Çalışma Mekanizmaları İnsanların bin yıldır doğal maddeler kullanarak hastalıklarla mücadele etmesine rağmen ve yüzyıldır bakteri ve mikropların hastalıklara neden olduğu bilinmesine rağmen. Antimikrobiyal korumalı ürünlere karşı artan talep kullanılan antimikrobiyal maddenin güvenliği hakkında sorular sorulmasına neden olmuştur. son yıllarda özellikle cerrahi giysilerde.4. kurşun.1. Antimikrobiyal ürünler çeşitli endüstri alanlarında çok uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. 4. Antimikrobiyal madde. Aspergillus tipi küf mantarlarının akciğer hastalıklarına neden olduğu bilinmektedir. hatta binlerce kimyasal bulunmaktadır.2. vb. Bütün dünyada mikrobik enfeksiyon tehlikesi nedeniyle artan bir ilgi vardır.

4. Toksikliklerine. Antimikrobiyal uygulamalar aşağıda belirtilen özelliklerine göre birbirleri ile farklılık göstermektedirler [Devrent ve Yılmaz. Bu nedenle doğru seçim yapabilmek için kullanılan antimikrobiyaller arasındaki farklılıkların anlaşılması gereklidir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çizelge 4. • • • • • • Kimyasal yapılarına. gelişmelerini veya aktivitelerini engelleyen (bakteriostat) kimyasal maddelerdir. 2004]. Bu fonksiyonları tamamıyla yerine getiren en önemli bileşikler aşağıdaki gibidir [Devrent ve Yılmaz. Maliyetlerine. Rajendran. Bu terimler antimikrobiyal aprenin uygulandığı tekstil materyali yüzeyine kimyasal olarak bağlanabilme kapasitesi ile ilgilidir. Kalıcılıklarına. bakterileri öldüren (bakterisidler) veya çoğalmalarını. Rajendrakumar. Antibakteriyel maddeler. Antimikrobiyal apreler başlıca iki kategoride değerlendirilebilmektedir. 2004]. 95 . Yüzey ile bağ yapabilenler ve yapamayanlar.9. Ticari Antimikrobiyal Maddeler ve Üreticileri [Ramachandran. Etkinliklerine. 2004] Ticari isim Ultrafresh AEGIS Tinosan AM 100 Sanitized AG Reputex 20 AEM 5772 Üreticisi Thomsan Research Associates Rossari’s Fabshieldd Ciba Speciality Chemicals Clariant Avecia’s Purista Devan Antimikrobiyal maddelerin hepsi aynı mekanizma ile etki göstermemektedir. Güvenliklerine.

Alkoller. Amonyum bileşikleri. Bazı antibakteriyel maddeler. Bu alan. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI - Fenol ve türevleri. Geleneksel dayanıksız antimikrobiyal tipi tekstil malzemesini terk eder ve zehir etkisi yapan mikroorganizmalara katılır ya da bunlarla tepkimeye girer. Her durumda geleneksel antimikrobiyal teknolojileri bir öldürme alanı ya da mikroorganizma faaliyetlerini ve çoğalmasını engelleme bölgesi oluşturacaktır. Geleneksel antimikrobiyal maddelerin öldürme ya da engelleme etkisi AATCC 147 testi ile belirlenmektedir [Devrent ve Yılmaz. işlem görmüş malzeme çevresindeki antimikrobiyal maddenin aktığı ya da yöneldiği bölgedir. Metaller. 2004]. Geleneksel olmayan bağlı antimikrobiyal madde tekstil yapısına bağlı kalır ve fiziksel olarak zarı yırtar ve mikroorganizmayı elektrik vererek öldürür. kimyasal binderlerle de yapıştırılsa. Geleneksel antimikrobiyal maddeler genelde etkindir ama çalışma sürecinde belirlenemeyen zamanlarda tükenirler ya da atılırlar. Biquanidinler. doğal durumda kullanılan ya da sentetik olarak üretilen bir sodyum alüminyum silikat inorganik bileşiği olan Zeolit bazlıdır. Zeolitlerdir. basitçe bitim işlemlerinde kumaşlara da eklense işlevleri aynı kalacaktır. Bazı şirketler geleneksel antimikrobiyal teknolojiyi liflere uygular ve antimikrobiyalin yararlı ömrünü uzatmak için akmayı azaltırlar ya da bu maddeleri kimyasal binderlere eklerler.4. Isothiazolonlar. Temelde antimikrobiyal maddeler mikroorganizmalar üzerinde iki değişik şekilde etki eder. Oksidasyon maddeleri. Geleneksel antimikrobiyal maddeler life de eklense. Halojenler. 96 . Kitin ve Kitosan.

4. çeşitli bis-fenil poliklorin ve bis-fenil klor fenol bileşikleri ile ilgilidir. açık ve stabil petek yapısı oluşturur. 650’nin üzerinde bakteri.4’-Triklor-2’-hidroksi difenil ya da 5-Klor-2. En çok mikroban R ismi ile bilinir (Microban Products Co. bir silikat. Antimikrobiyal ürünlerin en çok bilinenidir.. 2. Ciba tarafından üretilir. Grafik zeolit yapılarının yalnızca bir gösterimi olarak sunulmuştur. mantar ve küf türü. bir alüminyum. İyon değişim teknolojisi ile geliştirilmiştir.(2. Böylece organizma işlevlerini yerine getiremez ve çoğalamaz. Gümüş. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Sentetik ve doğal Zeolitler.99’luk kısmını yok etmiştir. hücre duvarlarına sızmak ve hücre duvarlarını bozmak için elektrokimyasal etki kullanarak mikroorganizma gelişmesini engeller. bir sodyum katyon moleküler oranına sahip Zeolit A’dır [Devrent ve Yılmaz. Suda çözünür olmadığı için yüzeyden akmaz ve bariyer ya da blok etkisi ile yüzeye temas halindeki bakteri gelişimini engeller. 97 . hastalık ve koku nedeni olan birçok bakterinin % 99. simetrik dizilmiş alüminyum ve silikat tetrahedralı hidratlanmış alüminyum silikatlardır. gümüş. C. N.2. En basit sentetik Zeolit. Çeşitli lif ve tekstil yapılarında bulunabilir. maya. Triklosan. 2004]. Simetrik. Triklosan.). Giderek daha yaygın kullanım kazanan başka bir antimikrobiyal madde de birçok hijyen ürününde kullanılan bir fenol türevi olan Triklosan’dır. Hücre duvarları delindiği zaman önemli metobolitler sızar ve diğer duvar işlevleri engellenir. bir polimerin yapısına katıldığı zaman yüzeye göç eder ve burada bağ yapar. Bu eksi yüklü. Life eklenmesi en yaygın kullanım yöntemidir. doğal zeolit yapısı çok daha fazla karmaşıktır ve grafik biçiminde kolay gösterilemez. Huntersville. Çeşitli katyonların doldurduğu 3 boyutlu iskelet yapısına sahip alüminyum silikat çatının büyük oranda oluşturduğu zeolitte katyonlar antimikrobiyal gümüş iyonları ile başarılı bir şekilde yer değiştirir. Triklosan. Yapısı ile. gümüşün antimikrobiyal özelliklerine karşı hassastır. uzun zamandan beri bakteri yetişmesi için etkili bir inhibitör olarak bilinmektedir. 150’nin üzerinde zeolit yapı tipleri belirlenmiştir.4-diklorfenoksi) fenol olarak bilinen bir difenileter (bis-fenil) türevidir. Kanebo firmasının Backtekiller adlı ürünü Zolitin. Boşluklardaki eksi yükler sodyum gibi artı yüklü iyonlarla (katyonlarla) nötrleştirilir. Laboratuar deneylerinde gümüş iyonu. çinko ya da bakır gibi metaller ile birleştiği bir örnektir.

Kitin.4. Kitosan. olefin ve akrilik lif üreticilerinden elde edilir. Biguanitler. Çözünürlüğü ve düşük kimyasal reaktifliği. kitin ve kitosan toksik ya da alerjik değildir ve doğal olarak dengelenebilir. C2 konumundaki hidroksilinin yerine asetamido grubu geçirişmiş selüloz olarak tanımlanabilir. beyaz. katernori amonyum bileşikleri ve Triklosandır. ne var ki N-deasetilasyon işlemi neredeyse hiç tamamlanmaz. dokusuz pomatlar. yengeç ve karides kabuğundan çıkarılan doğal bir maddedir. onları geniş kullanım için çekici kılan bakteriye karşı. Poliester ve selüloz içeren kumaşlar için de bitim işlemleri mevcuttur. iyodin salıcılar (örneğin. böceklerde ve mantarlarda bulunur. Kanada) Ultra-FreshR adı altında bir dizi antimikrobiyal madde satmaktadır. sert. Kitosan. Sterling Fibers (akrilik) ve Cydsa (akrilik) ve birkaç diğer asetat. En çok. Rejenere kitin lifleri. süngerler ve tabakalar yara iyileşmesine % 30’un üzerinde artış kazandırır. organoin bileşikleri. doğal olarak yapısal bir polisakkarit gibi davranır. Kitin. 98 . Kitin ve türevleri. tekstil uygulamaları için Zeneca tarafından üretilmiştir ve ReputexR ticari ismi ile bulunabilirler. Selüloz gibi. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Triklosan içeren lifler Synthetic Industries (olefin). yara iyileştirme sürecine hızlandırıcı etki verir. esnek olmayan bir nitrojenli polisakkarittir ve kıyı bölgelerindeki yüzey kirliliğinin başlıca nedenidir. Diiodometil-p-tolil sülfon). Birkaç diğer üretici kumaş bitim ürünü olarak Reputex içeren ürünler geliştirmektedir. izotiazalononlar. Araştırmalar göstermiştir ki. mantar ve virüslere karşı etkili özelliklere sahiptir. Tekstil terbiye işlemleri selülozik lifler üzerinde iyi çalışır ve lif halinde AcordisR’den ve pamuklu kumaş halinde Kendall Health CareR’den elde edilebilir. kitin’in N-deasetile türevidir. kabuklu canlılarda. doğal atık malzemeden (kabuklu canlıların kabukları) elde edilen çok özel bir üründür ve selüloza çapraz bağlama ile eklendiğinde antimikrobiyal ve nem kontrol özelliği kazandırır. yüksek moleküler ağırlıkta bir N-asetil-D-glokosamin (N-asetil-2amino-Deoksi-D-glukopiranoz) doğrusal polimeridir. Kitin. selülozu andıran yüksek çözünmezliğe sahip bir malzemedir. Kitin. Formüle olmuş ürünleri. Thomson Araştırma Kurumu (Toronto.

kaplanmamış kontrol grubundan büyük ölçüde daha yüksek etkinlik göstermiştir [Devrent ve Yılmaz. Tekstil endüstrisi için etkili bir antimikrobiyal madde sadece mikroorganizmaları öldürme ya da engelleme yeteneğine sahip olmamalı. 2004] Şekil 4.36. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Kitin (Şekil 4. 99 .35. Vandendaele. Kitosan [Devrent ve Yılmaz. Şekil 4. 2004]. Krueger.36) ile kaplanmış standart ipek ameliyat ipliklerinin gösterdiği iyileştirme etkinliği tam kitin ameliyat ipliklerinin gösterdiğinden az miktarda düşüktür. kalay. 2004] Yukarıda belirtilerin dışında dünyada mikroorganizmaları öldürebilen daha yüzlerce hatta binlerce kimyasal vardır. civa. bunu yaparken muamele edilmiş ürünün ömrü boyunca çok güvenli bir şekilde etkisini göstermeli ve tekstil mamulünün diğer önemli özelliklerini negatif olarak etkilememelidir [White. Monticello. gümüş gibi çoğu doğal olan bu maddeler aynı zamanda insan ve çevre için çoğu kullanımda zehirli olabilmektedir.4. Kitin [Devrent ve Yılmaz. kurşun. Rejenere kitin kaplı cerrahi ağlar.35) aynı zamanda normal tıbbi malzemelere kaplama olarak da kullanılabilir. Arsenik. Rejenere kitin ve kitosan (Şekil 4. 2005].

Burada önemli olan nokta. akrilik. vakumla aplikasyon.2. bu kimyasalların yıkamaya olan dayanımlarıdır. küf ve oluşumu maya mantarı Kaplama (CH3O)3Si-R Bakteri. 2005] Terbiye Tekniği Insolubilization Kimyasal Madde (n-Bu3SnO)2 TIX Durdurduğu Organizmalar Gram pozitif bakteriler.com/cgi-bin5. emdirme.wiley.1. Özellikle antimikrobiyal maddenin tekstil ürününe aktarılabilmesi için suda çözünür olması. bileşiğinin dermatophytic. polipropilen lifleri Selülozik lifler Selülozik lifler Polivinil alkol lifleri Bütün lifler Homo ve kopolimerizasyon Akrilamido-8hidroksiquinolines ve metal tuzları Reçine işlemi Hekzaklorophene Bakteriler ve küf ve DMEU+ mantarı Kovalent bağ 5Nitrofurylacrolein Bakteri. bu işlemin yıkama dayanımını azaltmaktadır. alg Microencapsulation Bakterisid. Bakteri ve böcek pyretherins. Hidrolizis ürünleri maya ve küf mantarı. Yapılan çalışmaların çoğu. bu işlemlerin yıkama dayanımlarını artırmaya yöneliktir [Kut ve Orhan. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. pheromones Birçok lif Antimikrobiyal apreler başlıca iki kategoride değerlendirilebilir: Yüzey ile bağ yapabilenler ve yapamayanlar.interscience. Bu terimler antimikrobiyal aprenin uygulandığı 100 .3. 2005]. dermatophytic ve küf mantarı Bakteriler ve küf mantarı Uygulanan Elyaf Tipi Poliamid. maksimum flotte aplikasyonu. Antimikrobiyal Bitim İşlemi Antimikrobiyal bitim işlemlerinde tekstil ürününe çektirme. köpükle aplikasyon ve kaplama yöntemlerinden birinin yardımıyla antimikrobiyal maddeler aktarılarak mikroorganizmaların etkinlikleri durdurulmaktadır.10.4. aktarma. püskürtme. Çizelge 4. Antimikrobiyal Tekstillere Uygulanan Bitim İşlemi Teknikleri [www.

Bu durumda mikroorganizmalar bu antimikrobiyallere karşı bir direnç kazanarak bağışıklık kazanırlar. fakat bunların kullanımı fazla kabul görmemiştir. Koruyucu etkileri. Mikroorganizmalar üzerinde etkili olabilmek için yüzeyden yayılırlar ve kendileri de mikroorganizmalar tarafından harcanırlar. bazı organokalay bileşikleri EPA (Environmental Protection Agency) tarafından incelemeye alınmış ve Japonya’da ve bazı Avrupa ülkelerinde kullanımı yasaklanmıştır. sadece birkaç bakteri türüne karşı etkilidirler. Güvenlik ve toksiklik açıdan bağ yapmayan antimikrobiyal uygulamaların kimyasal yapısı önemlidir.4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI tekstil materyali yüzeyine kimyasal olarak bağlanabilme kapasitesi ile ilgilidir. Uygulamadan sonra yüzeyden yayılarak uzaklaştıklarından dolayı. bir kere tüketildikten veya yıkandıktan sonra ortadan kalkar. veya tüm bakterilere etki gösterseler bile. Küf ve mayalar üzerindeki etkilerinin az olması. maya ve mantarlara karşı etkili değildirler. Şimdiye kadar giyim eşyaları için birçok antimikrobiyal uygulaması yapılmış. küf. Örneğin. uygulama yapan işçinin ve tüketicinin sağlığı ve atıklarının çevreye olan etkisi açısından büyük bir dikkatle ele alınmalıdır. Cilt ile temasa geçebilir ve potensiyel olarak normal cilt bakterilerini etkileyebilir. Mikroorganizmaların içine girerler ve bir zehir gibi metabolizmalarına etki ederek ölmelerine neden olurlar. tekstil yüzeyi üzerindeki aktif madde miktarı zamanla azalır ve etkin olamayacakları seviyeye iner. Konvensiyonel (bağ yapamayan) antimikrobiyal maddeler genellikle spesifik organizmalara karşı etkilidir ve geniş bir spektruma sahip değildirler. b) Yüzey İle Bağ Yapabilen Antimikrobiyal Apreler Bu tür antimikrobiyal apreler tekstil materyali üzerine kimyasal olarak bağ yaparak tutunurlar. Mikroorganizmaların hassas hücre zarını delerek ölmelerine 101 . yıkamalara karşı kalıcılıklarının az olması ve yetersiz güvenlik bilgilerinden dolayı bu antimikrobiyallerin kullanımı ortadan kalkmıştır. a) Yüzey İle Bağ Yapamayan Antimikrobiyal Apreler Bu tür antimikrobiyal apreler tekstil materyali üzerine kimyasal olarak bağlanamazlar. cilt bariyerini aşar ve/veya cilt tahrişlerine neden olabilirler. Diğer bir deyişle. Aslında. pek çok organokalay içeren antimikrobiyaller.

Su ve Kir İtici Bitim İşlemi Bu işlemde esas. Bu da çevre açısından güvenli bir atık elde etme şansını doğurur. tekstil yüzeyi üzerindeki aktif madde miktarı zamanla azalmaz. mamulün lif veya ipliklerinin üzerinde. Diğer taraftan hidrofobluk terbiyesi görmüş mamul yağmura karşı ancak belirli bir derecede koruma sağlayabilir. Birinci yöntemden farklı olarak. çok ince bir hidrofob zar oluşturmaktır. Bu olay hücrenin yaşam proseslerini devam ettirmesini önler. 102 .2. Bağ yapan antimikrobiyaller gösterdikleri özel etki mekanizmaları sayesinde geniş bir spektruma sahiptir. Uygulamadan sonra yüzeye tutundukları yani migrasyona uğramadıklarından dolayı. bu şekildeki bir bitim sonucunda kumaşın gözenekleri kapanmadığından. Pekçok bakteri. Özel kimyasal yapılarından dolayı. Güvenlik ve toksikolojik açıdan bakıldığında günümüzde piyasada bulunan bağ yapan antimikrobiyal maddelerin toksikolojik ve güvenlik profilleri oldukça uygundur. Hatta vücuttan çıkan su buharı hiçbir kondense işlemine uğramadan direkt olarak vücuttan uzaklaşacağı için. Kimyasal bağ yaptıklarından dolayı.4. deri solunumu ve ter nakli olumsuz şekilde etkilenmez. terbiye görmemişlere nazaran daha kuru ve daha geçirgen durumdadır. maya.2. yıkamalardan sonra dahi etkilerini korurlar. Bu zar liflere çekim kuvvetleriyle veya kimyasal olarak bağlanabilir. bu tip bir hidrofob karakterlik kazandıran bir işlem görmüş mamul. bu tür antimikrobiyal maddeler banyoya anyonik yüzey aktif ilave edilerek kolayca deaktive edilebilirler. küf. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI neden olurlar. 4. Bu tip antimikrobiyal maddeler organizmalara temas ederek öldürürler ve bunu tekrar tekrar yapabilirler. mantar ve yosun çeşidi bu tür antimikrobiyaller ile kontrol altına alınabilir. Böylece mikroorganizmaların bağışıklık yapması söz konusu olmaz. Çevre açısından ise piyasada en çok kullanılan kuarterner amonyum bileşikleri EPA (Environmental Protection Agency) tarafından incelemeye alınmış ve ticari kullanım için kabul görmüştür.

bütün yönleri itibariyle aynı miktarda çekim kuvvetlerinin etkisi altında bulunmaktadır. Eğer birinci maddenin temas halinde bulunduğu ikinci madde arasında bulunan etkiler az ise yüzeydeki moleküller içeriye doğru kuvvetli çekilecekler dolayısıyla en küçük yüzeyi meydana getirmek için. Halbuki.37. 1.4. Su iticilik işlemi kumaşın. Bu kimyasallar aynı zamanda kir iticilik için de kullanılabilirler. sıvı kirler 103 . Çünkü.37). küre şeklini almak isteyecektir. Dolayısıyla bunlara etki eden kuvvetler toplamı sıfırdır. yalnız maddenin iç tarafına doğru yönelmiş bir çekim kuvveti mevcuttur. Bu durum öncelikle maddenin temas halinde bulunduğu ikinci maddeye bağlıdır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Bir maddenin suyla teması halinde. Su İticilikte Yüzey Gerilim Kuvvetlerinin Denge Durumu Su iticilikte kullanılan apre maddeleri. sınır yüzey gerilimini oluşturmaktadırlar. sınır yüzey kuvvetleriyle yakından ilgilidir. İşte yüzeydeki molekülleri içeri doğru çeken bu kuvvetler.Su Damlası 2. liflerin üst yüzey gerilimini suya karşı yükseltildiği için bu durumda yüzeye gelen su kumaş tarafından emilmemekte ve su damlacıkları kürecikler halinde kumaş yüzeyinde kalmayı tercih etmektedirler (Şekil 4. suyun kumaş içine nüfuziyetini engelleyen su ve diğer sıvı damlacıkları kumaş yüzeyinde yuvarlak damlacıklar halinde herhangi bir dağılma olmaksızın tutabilen kimyasal maddelerdir. ıslanması veya suyu itmesi. Bir maddenin içerisinde bulunan moleküller.Kumaş Şekil 4. yüzeyde bulunan moleküllerde.

4. Su iticilik apre için birçok farklı kimyasallar kullanılmakta olup. Kendi kendini temizleme prensibine göre kir parçacıkları ve su yüzeyden hızlı ve kolay bir şekilde uzaklaştırılabilmektedir. Bu prensip aynı zamanda nilüfer çiçeği efekti olarak da bilinmektedir ve bitkinin yaprak yüzeyinin tabi örneğine dayanmaktadır. 4.38. Zirkonyum parafin emülsiyonları. Su iticilik apre maddeleri aşağıdaki şekilde gruplandırılır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI kumaş üzerinde kaldıklarından kolayca silinirler. Tekstilde bu etki karbon nanotüpleri kullanılarak elde edilebilmektedir. yenilikçi terbiye teknolojileri.4.2. tekstil ürünlerinin bitim işlemlerinde nanometrik leke koruma olanağı sağlamaktadır (Vural. Nilüfer çiçeği efektinin prensibi şu şekildedir: Bir hidrofobik yüzey ve bir nano yapının kombinasyonu ile son derece anti adhesif özellikler başarılmaktadır (Şekil 4. Sıvının üst yüzey gerilimi. Yağ asidi-kromklorür kompleksi. Reçine oluşturan su iticilik maddeleri. Ketçap. 4. 3 boyutlu yüzey yapılarının oluşumuna öncülük etmektedir. 2004).2. 104 . katı maddenin kritik üst yüzey geriliminden daha düşük ise sıvı bu katı yüzeyi ıslatır.39. Bu da mikro kalınlıkta. Nanoteknoloji ile Kir İticilik Uygulamaları Nanoteknolojinin tekstilde uygulama alanlarından bir tanesi olarak. kırmızı şarap ve benzeri lekeler de aynı prensiple uzaklaştırılıp su ile kolayca durulanabilmektedir.1. bunların etkileri birbirlerinden farklıdır. Fluorokarbonlar.40). Silikonlu su iticilik maddeleri.

AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. 2005] 105 .turi. Bir Nilüfer Çiçeği ve Yaprağı [www.38.39.turi. Bir Nilüfer Çiçeği Yaprağının Elektron Mikroskop Görüntüsü [www.com/nmat/journal.40.4.nature.org. 2005] Şekil 4. 2005] Şekil 4. Nilüfer Çiçeği Yaprağındaki Su Damlasının Durumu [www.org.

Hidrofob ve Nano Yapıdaki Yüzeylerde Islanmama Prensibi [www. a. 2005] Nano pürüzlülük temas yüzeyini en aza indirgemekte ve böylece sıvıların kolay bir şekilde uzaklaştırılması mümkün olmaktadır. Eğer damla mikrometrik seviyede. θ açısı kaybolur ve damla bir film oluşturmak üzere düzleşir. sıvı-gaz ve katı-gaz dönüşümlerinin karşılaştığı yüzeyinde. Young’ın eşitliği bütün yaş/ıslak olayların temelini oluşturmaktadır. 2005].com/nmat/journal. Fakat eğer katı-gaz dönüşümü düşük bir yüzey enerjisine sahipse. Böyle bir durum kolayca ıslanan. teoride.org.41. damlaya 3 fazın temas noktasında oluşan kuvvetlerin hareketi ile oluşturulmaktadır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Bir sıvı damlasının bir yüzey üzerindeki dengeli şeklini belirleyen temel kural Thomas Young tarafından formulize edilmiştir.nature.turi. temas açısı 180°’ye kadar artacak ve yüzey kuru kalacaktır [www. sözde yüksek enerjili yüzeyi göstermektedir. yerçekiminin ihmal edilebileceği kadar yeterince küçük ise küresel başlık şeklini almakta ve damlanın iç temas açısı bir θ açısı ile sıvı-gaz dönüşümü katı bir yüzeyle karşılaşmaktadır. 106 . Hidrofobik Düz Yüzey b. katının katı-sıvı. Damlanın şekli. Süperhidrofobik Nano/mikro Yapıda Yüzey Şekil 4.4. Tekstil yüzeyindeki kir partikülleri yuvarlanan sıvı damlasından etkili bir şekilde taşınabilmektedir. Eğer sıvı-katı ve sıvı-gaz dönüşümlerinin yüzey gerilimlerinin toplamı katı-gaz dönüşümünün gerilimine eşit olursa.

Birçok endüstrideki anahtar teknolojik özellikler göz önünde bulundurularak. Schoeller Nanosphere Fabrics Bonn Üniversitesindeki bilim adamları.1.43’de kendi kendine temizleme özelliği olan lotus yaprağının 107 . Nano parçacıkları sadece milimetrenin milyonda biri ile ölçülebilip. 2004]. Bunun için “Yüzey ne kadar kaygansa. çünkü su parçacıkları ve kirin onların doğal yüzeylerine yapışmadığı olayından yola çıkarak kendi kendini temizleme özelliği olan kumaşlar üretmişlerdir.turi. 2005] Nanoteknolojinin tekstildeki uygulaması. nanoteknoloji kullanılarak üretilebilmektedir. 4.2. insan gözüyle görülemeyecek küçüklüktedir. bitkilerin yaprakları ve sineklerin kanatlarının her zaman temiz kalmakta olduğunu. yüzey nano parçacıklarıyla değiştirilmiş ve son teknoloji olarak NanoSphere isimli özel yapılı yüzey sistemi geliştirilmiştir.(1). AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.4. doğayı taklit eden yapıda yüzey. Dolayısıyla bitim işlemi tekstil malzemesine göre ayarlanmalıdır [Vural. Düzgünsüz Yüzeyde Su ile Kendi Kendini Temizleme Prensibi [www. Doğadan tekstile yapışmaz ve kendi kendine temizleyebilme sürecini transfer edebilmek için. Şekil 4.2.42. tekstillerin rijit ve bir bitim işleminin uygulanmasının daha da zor olduğu düzgün yüzeylere kıyasla 3 boyutlu hareket kabiliyetine sahip özellikleri tarafından sınırlanmaktadır.org. o kadar az kir parçacığı üzerine yapışabilir” prensibiyle hareket etmişlerdir.

2004] 108 . NanoSphere sürtünme ve basınca dayanıklıdır ve giyim konforundan. enerji. • NanoSphere kumaşı sağlam. nefes alabilirliğinden ve elastikiyetinden ödün vermez.43.ch. NanoSphere yüzey yapısı Şekil 4. Geleneksel kumaşların yıkama sürekliliğinden çok daha fazladır.ch]. kahve. Ketçap. 2004] NanoSphere’in özellikleri: • NanoSphere su geçirmezlik özelliği mükemmel ve yağ. Lotus yaprağının yüzey yapısı B. kir iticilik özellikleri ise bugüne kadar başarılamamış düzeydedir.ch. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI yüzey yapısı ve ona benzetilen NanoSphere kumaşın yüzey yapısı görülmektedir [www.nano-sphere. Mobilya alanında ya da tıp sektöründe kullanımı da mümkün olabilmektedir [www. • NanoSphere giyimde her alanda kullanım için uygundur. A B A.4. deterjan ve su tasarrufu sağlamaktadır. Lotus Yaprağının ve Nanosphere’ın Yüzey Yapıları [www. Bu kumaşlar en düşük sıcaklıkta yıkanabilmekte ve daha az yıkanma ihtiyacındadır. • NanoSphere aynı zamanda çevre için de yararlıdır. darbeye dayanıklı ve uzun ömürlü olmaktadır. Bütün bu özelliklerde. kırmızı şarap ve daha bir çok madde nano yapılı yüzeyden kolaylıkla çıkarılabilmektedir. hissedebilirliğinden. bal.nanosphere.nano-sphere.

perdeler. Şekil 4. kağıt. parafin vaks.2. 4. yağ ve kir itici apre olarak kullanılan standart ürün gruplarından olup. Nano-Pel® Nano-Tex firmasının piyasaya sürdüğü Nano-Pel® isimli kumaşın üstün su ve yağ itici özelliği bulunmaktadır.44’de bazı elyaf ve sıvıların kritik yüzey gerilimleri verilmiştir. askeri giysiler.2.2. naylon. Florokarbonlar. kir ve lekelere karşı tam koruma sağlamaktadırlar. Florokarbon esaslı apre malzemeleri kumaş üzerine uygulanarak kumaş yüzeyinde bariyer etkisi yaratan film oluşturarak kumaşın yüzey gerilimini düşürürler ve kumaşa su. polyester.4.2. mükemmel yüzey özelliklerinden dolayı tekstilde su. Nano-pel uygulamaları Amerika’da ticari olarak ev döşemeliğinde kullanılmaktadır [http://textileinfo. Florokarbonlar. 109 . yağ ve kir itici özellik kazandırırlar. dışgiyim. deri. Yağ ve Kir İtici Apre Uygulamaları Pazara ilk olarak 1960 yıllarında giren floro alky polimerler.com]. halı ve otomotiv sektöründe kullanılan kumaşlar yer almaktadır. modifiye melamin ve yağ asitleri bazlı su iticilerin kalıcılık ve su itici özelliklerini gölgede bırakmıştır. Nano-pel bitim işlemi. tıbbi giysiler. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4.(2).1. tekstilden otomotive bir çok alanda yaygın bir kullanıma sahiptir. Florokarbon Esaslı Su.2. Son yıllarda gelişmeleri yakından takip ederek rakiplerinin bir adım önüne geçmek isteyen ve katma değeri yüksek ürün üreten firmalarda florokarbon gibi özellikli apre kullanımları artış göstermektedir. vaks emülsiyonları ve silikon bazlı su iticilerin aksine çok iyi yağ ve kir itici özellik sağlayarak yağmur. akrilik gibi sentetiklerin yanında doğal liflere de uygulanabilmektedir. Bunun yanında bu teknoloji kumaşın ömrü boyunca tutumunu ve nefes alabilirlik özelliğini korumaktadır. Florokarbonların kullanım alanları arasında. döşemelik kumaşlar. tente.

Boyarmaddeler ile uyumludur.4. Elektrokimyasal Florlama.44. sıvı hidrojenflorür içerisinde sülfonasiti halojenürüne elektrik akımının etkisi sonucunda hidrojen atomları flor atomuyla yer değiştirmekte ve akrilat veya metilmetakrialt monomerleri de kullanarak floroakrilatlar elde edilmektedir [Kayatürk. kirlenmeye ve lekelenmelere karşı korur. Florokarbonların üretimi için ileri teknoloji gerekli olup perflorlanmış alkil zincirlerinin elde edilişinde iki farklı yöntem kullanılmaktadır. Bunlar elektrokimyasal florlama veya telomerizasyondur. Hava geçirgenliği sayesinde solunuma izin verir. • • • • • Tekstil mamulünü suya. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Yüzey gerilimi Şekil 4. 2003]. Yıkama ve kuru temizlemeye dayanıklıdır Uygulandığı tekstil materyali üzerinde film tabakası oluşturarak renklerin uzun süre orijinal renklerini korumasını sağlar. Bazı Elyaf ve Sıvıların Kritik Yüzey Gerilimleri Florokarbonların uygulandığı yüzeye kazandırdığı özellikler aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir. 110 .

Florakarbonların büyük kısmı kumaşa bağlanmayı sağlayan akrilat polimerleridir. Florokarbonlar ile sinerjik etki yaratarak su. bağlanan komonemerlere göre florokarbonun özellikleri ve performansları değişmektedir. yağ ve kir iticilik özelliklerini geliştiren reaktif komonomerler kullanılmakta.46’da gösterildiği gibi üst yüzeye doğru yönlenerek su iticilik özelliği kazandırmaktadır [Kayatürk. Florokarbonlar kumaşa uygulandıktan sonra fikse sırasında florokarbonlar birleşerek polimer filmi oluşturur ve bu filmde poliakrilatların perflorlanmış kısımları Şekil 4. Floroakrilat Oluşumu Florokarbonların su itici özellikleri polimerin zincir uzunluklarına bağlıdır. 2003]. sık kullanılan komonomerler.46. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. 45. yumuşak effekt veren florokarbonlarda uzun zincirli polidimetilsilikosanlar da kullanılmakta. metilmetakrilat. A: Çözünürlüğü ve bağlanmayı sağlayan polar grup B: Polar grubu ve Perfloro zincirini bağlayıcı Şekil 4. Florokarbonların Kumaşa Bağlanmalarının Şematik Gösterimi 111 . vinilidenklorür.4. epoksi fonksiyonlu akrilatlardır. vinilklorür.

yüzey aktifler. aşınma direnci.4. Fular uygulamalarında yüksek pick-up ile uygulama yapmak önemli iken sprey uygulamalarda spreyleme basınçları. Florokarbon ile birlikte kullanılacak gerdirici adını verdiğimiz kimyasalların florokarbon ile uyumlu olması gerekmektedir. Florokarbon apre uygulamalarının başarılı olması için tekstil materyaline uygulama yaparken dikkat edilmesi gereken çok önemli noktalar vardır. ve ıslanabilirlik özelliklerini geliştirmek için hidrofilik. renk değişimi gibi özellikler kullanılan gerdiricilere bağladır.2. Giysilik kumaşta. su tutma sürtünme katsayısı ölçülmüş ve florokarbon püskürtme ile elde edilmiş kumaşlara göre daha üstün sonuçlar 112 . Gemsol CT yüksek reaktivitesi ile florokarbonun 3 boyutlu çapraz bağlanmasını sağlayarak florokarbonu elyaf üzerine bağlamaktadır [Kayatürk.2. 4. Gemsol FLC 20. Uygulama sırasında kumaş üzerinde florokarbonların performansını düşürecek. Plazma Polimerizasyon Teknolojisi ile Su ve Kir İticilik Bitim İşlemi Plazma işlemi kumaşa ya da life boyanma. silikonlar olmamalıdır. Çünkü düzgün bir film oluşumu. kumaş mukavemeti. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Florokarbonların Uygulama Yöntemleri ve Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar: Florokarbonlar tekstil materyaline 3 farklı metot ile uygulanmaktadır. 2003]. baskı. AATCC 127 standardına göre yüksek su basıncına dayanıklı su ve yağ itici istenildiği takdirde düzgün film oluşturmayı sağlayan gerdirici olarak adlandırılan kimyasallar kullanarak florokarbon etkisi artırılabilmektedir. renk.50 g/lt kullanmak yeterli iken. Plazma polimerizasyonu ile film kaplanmış pamuklu kumaşın yumuşaklık. köpük uygulamalarında ise homojen uygulama. çekmezlik kazandırmak ve tutunma özelliklerini arttırmak için kullanılan bir yöntemdir. Spreyleme. Köpük metodu. AATCC 22-1996 standardına göre su ve yağ iticilik 5 istenildiği zaman. • • • Fular. köpük yoğunluğu önemlidir. geçirgenlik.3. tutum.

2005]. uygulanmalarında önemli olan elyaf cinsi. 2006] 4. Çalışma şekilleri ve özellikleri farklı çok çeşitli güç tutuşur apre malzemeleri mevcut olup. C3F6 gaz plazması da plazma polimerizasyonu ile substrat yüzeyinde polimer oluşturabilmektedir.de. İşlem süresindeki C3F6 plazma polimerizasyon işleminin gücündeki çok küçük artışlar hidrofobluğu artırmaktadırlar. Mutlu ve Kutlu.2. tekstil materyalinin kullanım alanları ve tekstil materyaline uygulanacak test metodları ve güç tutuşur apre uygulama metodlarıdır [Kayatürk. Plazma ile kaplama geleneksel olarak püskürtme ile elde edilen etkiden daha kalıcıdır. 2003]. İngiltere de ev tekstili için zorunluluk var iken.fhg.47. Güç tutuşur malzemeler Amerika için çok önemli olup hayat kurtaran ürünler olarak kabul edilmekte. Avrupa ülkeleri çevre ve sağlık üzerine odaklanarak daha şüpheli yaklaşmakta. elyaf kompozisyonu ve oranları. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI alınmıştır. Plazma ile Florokarbon polimeri Kaplanmış Pamuklu Kumaş Üzerinde Su Damlası [www. Şekil 4. dumanı ve yangın sonucu ölümleri engelleyen veya azaltan hayat kurtarıcı ürünlerdir.3. Güç Tutuşurluk Bitim İşlemi Güç tutuşur apreler.ifam. çünkü kaplama kimyasal olarak kumaşa bağlanmaktadır [Cireli. yanmayı. 113 . Birçok yanıcı organik malzemelerin eklenecek özel katkı malzemeleri ile tutuşmaları engellenebilir. Güç tutuşurluğun önemi Ülkeler arasında farklılık göstermektedir.4.

Güç Tutuşurluk Kimyasalları Güç tutuşur kimyasalları 4 grup altında incelenebilmektedir. Yanma sırasında karbonmonoksit (CO) yanında toksik birçok gazda açığa çıkmakta.1. inorganik veya elemental yapısında olan fosfor içeren güç tutuşur kimyasallar 114 . sıvı ve gaz fazlarında etkili olurlar [Kayatürk. 4.Yanma Mekanizması Yanma üç girdinin sonucu oluşmakta. poliamid ve poliüretan yanması sonucunda hidrojen siyanür (HCN). 2003].4. Önemli olan bu üçünün uygun oranlarda bir araya gelmesi çünkü ancak bu durumda yanma gerçekleşir. alev kaynağı ve oksijen.3. Güç tutuşur malzemeler hayat kurtarmak ve yangınları önlemek için kullanılan en ekonomik yoldur aslında. Halojen içeren güç tutuşurluk kimyasalları gaz fazında etkili olurken organik. yanma işlemi ortamda yanıcı madde ve oksijen kalmayıncaya kadar devam eder. oksijen ve hidrojen içeren pamuk veya sentetik polimer zincirlerinin kırılmasına ve kırılan zincirlerde düşük molekül ağırlığında.2.3. kolay buharlaşan gazların çıkmasına neden olmakta ve bu gazlar kolaylıkla alev bölgesine giderek oksijenle birleşirler ve yanma şiddetini artırırlar. PVC ve odun yanması sonucunda hidrojen klorür (HCl) gibi. Güç tutuşur kimyasalları tutuşmanın ilk anında kimyasal veya fiziksel olarak katı. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4.2. ısı açığa çıkmasına ve bu ısı da polimerin pirolizine neden olmakta ve dolayısıyla yanma devam etmekte. ısı.2. Tutuşma. Yanma karbon. • Halojen içerenler • Fosfor içerenler • Azot içerenler • İnorganik Malzemeler Halojenli kimyasallar gaz fazında oluşan OH ve H radikallerini alarak yanmayı engellerler veya yavaşlatırlar böylece ısı açığa çıkışı ve yanıcı gaz oluşumu azalır. Yanıcı madde oksijenli ortamda tutuşma sıcaklığına kadar ısıtıldığı zaman alev alarak yanmaya başlayacaktır.

ve hidrojenklorür gibi yanıcı olmayan gazlar açığa çıkararlar ve çıkan gazlar ortamdaki yanıcı gazların seyreltilmesine ve polimer yüzeyinin oksijen saldırısına karşı korunmasını sağlarlar. karbondioksit. Azot içeren güç tutuşur kimyasalların mekanizmaları tam olarak bilinmemekte. Termal mekanizmada güç tutuşurluk etkisi. lifler. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI kondens veya buhar fazında etkilidir. güç tutuşurluk maddelerinin endotermik değişim reaksiyonu için absorbe edilmesiyle sağlanmaktadır. tekstillere güç tutuşurluk özelliği kazandırması çeşitli mekanizmalar (teoriler) üzerinden açıklanmaktadır: Kimyasal teori (katı faz mekanizması). güç tutuşurluk işlemi görmüş kumaşta. Çıkan azot yanıcı gazların seyreltilmesine neden olmaktadır. Bu tip malzemeler uygulandığı materyal ile çok güçlü bağlar oluşturarak yüksek sıcaklıkta bozulmayan yapıları oluştururlar. belli lifler için belli kimyasalların. Yani yanma sonucunda daha az katran ve yanıcı gazın oluşması ve yanmayan kararlı karbonlu bileşik oranının artmasını sağlamaktadır. termal bozunma ile oluşan ısının. Bu kaplama. İnorganik bileşikler yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmaları nedeniyle genellikle plastiklerde güç tutuşur olarak kullanılırlar. oksijenin difüzyonunu ve kumaş içine ısının transferini engellemektedir [Kutlu. İnorganik güç tutuşur malzemeler ısıyla buharlaşmazlar ancak su. Kaplama teorisine göre ise. 115 . İnorganik güç tutuşur malzemeler yanma sırasında uygulandığı yüzeyin soğutulmasını sağlayarak endotermik polimer bağ kırılmalarını ve pirolizi engellerler [Kayatürk. alevin gelişimini önleyen reaksiyon vermeyen (inert) gazlar açığa çıkmaktadır. 2002]. 2003]. liflere güç tutuşurluk özelliği veren geçirgen olmayan (geçirimsiz) kaplama malzemeleriyle kaplanmaktadır. o liflerin bozunma davranışını değiştirmesi şeklindedir. Gaz teorisine göre. Fosfat esterleri de buhar fazında etkili olarak PO* radikallerini oluştururlar ve PO* radikalleri polimerlerin parçalanması sonucunda oluşan OH ve H radikalleri ile reaksiyona girerek onları sonlandırır. Güç tutuşurluk maddelerinin. Fosfor içiren güç tutuşurlar yüksek sıcaklıkta fosforik asite dönüşür ve bu asit piroliz olan polimerden su açığa çıkartarak onun kömürleşmesine neden olur.4. kükürt dioksit. Bu tip malzemeler yüksek oksijen içeren selüloz ve oksijen içeren polimerlerde etkili olur.

Bazı Güç Tutuşurluk Maddeleri ve Kullanıldıkları Lifler [Kutlu. polihaloaril eterler gibi. sentetik lifler ve bunların karışımları için kullanılan dayanıklı güç tutuşurluk maddeleri.11.11‘de bazı dayanıklı güç tutuşurluk maddeleri ve kullanıldığı lifler görülmektedir [Kutlu. poli-klorlu ya da bromlu aromatik ve alisiklik yapılara sahiptirler. fosfonatlar. Doğal. Fosfor içeren güç tutuşurluk maddeleri. fosfatlar. Yıkamaya dayanıksız güç tutuşurluk maddeleri. Halojen içeren güç tutuşurluk maddeleri ise. genellikle fosfor-azot ve antimon-halojen sinerjisi gösterenlerdir. rejenere. amidofosfatlar ve fosfonyum tuzları gibi fonksiyonel gruplara sahiptirler.4. boraks. amonyum 34 klorür veya alüminyum oksit trihidrat gibi inorganik tuzlar ve hidratlardır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Teknikler ve kimyasal yöntemler. lif tipine ve güç tutuşurluğun etki süresine göre değişmektedir. Çizelge 4. Çizelge 4. 2002]. 2002] Güç Tutuşurluk Maddeleri Tetrakis(hidroksimetil) fosfonyum hidroksit Tris hidrokmetil fosfor Tris(hidroksi metil fosfor oksit Tetrakis (hidroksimetil) fosfonyum amonyum hidroksit Amonyum sülfamat Organik borat fosfaz Fosfonyum tuzu Organik fosfat Antimon-brom bileşikleri Antimon pentaoksit (O5Sb3) İnorganik tuzlar Organik halojen Organik fosfor bileşikleri Antimon Klorlanmış bileşikler Organik halojen Organik fosfat Fosfonat Kullanıldıkları Lifler Pamuk Keten Viskoz PES/Pamuk Poliester 116 .

ağırlıklarına.3.3.3. Farklı ülkelerde uygulanan güç tutuşur standartları Çizelge 4. USA yapan tekstil üreticileri farklı ülkelerde uygulamada olan yangın güvenliği düzenlemelerini.14 yaş) güç tutuşurluk testlerinden geçmelidir. Güç Tutuşurluk İçin Kullanılan Test Yöntemleri Türkiye de güç tutuşurluk ile ilgili herhangi bir yasa olmamasına rağmen. İngiltere’ye satılan bazı tekstil materyallerinde güç tutuşurluk uygulamaları zorunlu tutulmaktadır. yıkamaya veya kuru temizlemelere dayanıklılıklarına göre çeşitlilik gösteren güç tutuşur malzemeler fular. İhracatın % 80 nini Avrupa. 117 . Kaplama olarak kullanılan güç tutuşur malzemelerdeki suda çözülmeyen malzemeler güç tutuşur kimyasalların kumaşın içine nüfuz etmesini engeller bu durumda kalın kumaşlarda verim düşmesi gözlenir [Kayatürk. kaplama veya köpük yöntemi ile uygulanabilir. İngeltere’de çocuk gece kıyafetleri BS 5772 test standartından geçmelidir. Güç Tutuşur Apre Uygulamaları Uygulandığı materyalin elyaf yapısına. test metodlarını veya standartlarını bilmesi gerekmektedir.2. elyaf kombinasyonlarına. 4. Amerika’ya. 2003]. dokuma yapılarına. UK.12’de verilmiştir [Kayatürk.4.4. Amerika’da yangın güvenliği düzenlemelerine göre çoçuk giysileri dahi 16 CFR 1615 ( 0. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. 2003]. Güç tutuşur malzemelerin kaplama yerine fular olarak kullanılması verimliliklerini arttırır çünkü kimyasal kumaşın içine nüfuz ettiği zaman en iyi performansı gösterir.6 yaş) ve 16 CFR 1616 ( 7. sprey.2. Uygulama metotları kullanılacak tekstil materyaline veya kullanım alanlarına göre değişiklik göstermekte. türüne.

Tutuşma kolaylığı testi standart bir tutuşturma kaynağının bir kumaşa. Güç Tutuşurluk Test Standartları [Kayatürk. 2003]. parametreler arasında. alev yayılma boyu ve oranı. yanma ürünlerinin miktarı ve zehirliliği ölçülmektedir. açısı. kumaşın alev yayılmasına paralel doğrultudaki boyunun artmasıyla artmaktadır. dik ve yatay yerleştirilmiş örneklerde uygulanmaktadır. Çünkü alev yayılımı genelde.12. bu test sonuçlarını etkilemektedir. kumaşın ve tutuşturma kaynağının yerleşimine ve çevresel koşullara bağlıdır [Kutlu. kumaş ağırlığı ve eğer termoplastik ise çekerek alevden uzaklaşması sayılabilmektedir [Kutlu. Kullanım Alanı Döşemelik UK BS 5852 P1/2 Fransa NEP 92-503 Almanya DIN 66084 DIN 54342 Avrupa EN 102/1 EN 102/2 Türkiye 95/28/AT (EC) ISO 6925 BS 6307 BS 4790 EN ISO 6941 TS 5569 95/28/AT (EC) Yataklık Duvar Kağıdı İş Kıyaftleri BS 6807 BS 476 BS 6249 NEP 92-503 NEP 92-503 CFR 16/1632 DIN 4102 DIN 661083 ENS 97/1 ENS 97/2 EN 367 EN 532 95/28/AT (EC) ASTM D-1230 Yakma testleri ile. Testte kumaşların tutuştuğu alevli ya da alevsiz (ışımayla) andaki ısı akısı bulunmaktadır. test örneğinin alevden zarar görmüş olan alanı ya da uzunluğu belirlenmektedir. Bu testin yanık versiyonlarında.4. en çok 45oC eğik. Tutuşma zamanını etkileyen. 2002]. Alev yayılımı testleri. örneğin hazırlanması (kondisyonlama). için için yanma. kumaşın tutuşması için temas ettirilmesi gereken süreyle ters orantılı bir (nicelik) olarak tanımlanmaktadır. Ancak. testlerde kullanılan test örneği boyutları birbirinden çok farklıdır. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çizelge 4. kolay tutuşma. açığa çıkan ısının miktarı. tutuşturma kaynağının özelliklerine. 2002]. Fakat bu testlerde bulunan ölçüm sonuçları. Yatay pozisyonda 118 . Alev yayılma testlerinde. tutuşma noktası.

Buradaki mekanizma nişastadan alınan dairesel glikoz molekülleri olan cyclodekstrine dayanmaktadır. kumaş yerleşim açısı sonuçları çok fazla etkilememektedir [Kutlu. Deney sonunda. (DIN53906. bek çekildikten sonra alevli yanma süresi. 2002]. Koku Güzelleştirici Bitim İşlemleri 4.4. Sonuçlar tutarlı bir hal alana kadar test tekrarlanmaktadır. için için yanma süresi. Eğik yakma testindeki gibi belirli bir süre bek alevi etkisinde tutulmaktadır. Kumaşlar üstten alta doğru yanmaktadır. 2002]. B SEN 532:1995). AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI oldukça yavaş yanan akrilik ve asetat lifleri dışındaki liflerde. DIN 54332. Havadaki oksijen oranı yaklaşık %21 olduğu için %21’den küçük LOI değerine sahip materyaller havada kolaylıkla yanmaktayken %21’den büyük olanların yanmak için ek oksijene ihtiyaçları olmaktadır [Kutlu. Test. Cyclofresh® CyclofreshTM kötü kokuları daha oluşmadan önlemektedir. 4. Dikey yakma testleri.1.4. Kumaş yandığında. Sınırlayıcı oksijen indeksi (Limiting Oxygen Index:LOI) daha önce de değinildiği gibi. DIN54336.4. oksijen-azot atmosferinde dikey yerleştirilmiş bir örneği hidrojen aleviyle en üst kenarından tutuşturarak yapılmaktadır.2. TM Bu depolama özelliğini optimum şekilde kullanabilmek için Cyclofresh cyclodekstrini iki amaçla kullanır: Birincisi güzel 119 . alevli yanma süresi. Bunu da deride kötü kokuya neden olan teri önleme özelliği ile yapmaktadır. materyalin yanmasınıı desteklemesi için gerekli en az oksijen konsantrasyonudur. 2002].2. örnek yavaş ve kararlı bir şekilde tamamıyla yanana kadar ayarlanmaktadır. belirli bir uzunluğa kadar yanması için geçen süre gibi veriler belirlenip değerlendirme yapılmaktadır [Kutlu. için için yanma süresi ölçülmektedir [Kutlu. 45°C eğik yakma testlerinde.alt kenarında standart bek alevine maruz bırakılmaktadır. 2002]. 45oC açıyla yerleştirilmiş olan test örneği belirli bir süre. Yanma boyu. eğik ve yatay yakma testlerine göre geçilmesi daha zor olan testlerdir. oksijen ve azot akımları.

1 2 3 4 1. Terle birlikte kumaştaki scyclodekstrin aktif hale geçer ve nemle reaksiyona girer. Terleme olduğunda nem ve ter parçacıkları gelişir.4. 3.com/cyclofresh. 5 6 Molekül güzel koku parçacıkları ile doludur. 6. Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI kokuları daha sonra açığa vermek için depolamak. Glikoz moleküllerinin kimyasal özellikleri sayesinde bu maknizma çalışabilmektedir. Mekanizma kişi terlemeye başladığında oluşan nemle beraber çalışmaya başlamaktadır. 5. depolanmış güzel kokunun dışarı çıkmasını ve aynı zamanda ter moleküllerinin kötü kokusunun hapsedilmesini sağlar (Şekil 4.active-textiles. Molekül boş kalır. Molekül yeniden reaksiyon için hazırdır.48. 2. 2004] 120 . 4.48). Dışarıdan hidrofilik. Makineyle yıkama esnasında cyclodekstrin molekülü tekrar güzel koku ile dolar. Güzel koku açığa çıkar ve yayılır. içten ise suya bağlanmayan hidrofobik bir uçla çevrelenmiştir. Cyclodekstrin Molekülünün Güzel Koku Yayma Mekanizması [www. ikincisi ise terin rahatsız edici koku salgılamasına neden olan organik molekülleri alıkoymaktır. Sonuçta oluşan kimyasal reaksiyon.

AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 1 2 3 4 5 6 1. yün ve yün karışımları için bu işlem uygulanabilir [www. 3. Terdeki oragnik moleküller depo edilir.com/cyclofresh. Makineyle yıkama esnasında ter parçacıkları dışarı atılır.2. 6. Parfüm. suyun içinde dispersiyon halinde polimerler şeklinde bulunabilir.active-textiles. keten. Mikrokapsül İşlemi Tekstil ürünlerinin albenisini arttırmak için üretim sırasında kumaş üzerine parfüm aplike edilebilir.4.active-textiles. poliester. Terleme olduğunda nem ve ter parçacıkları gelişir. Bunun nedeni cyclodekstrinin güzel koku molekülleri ile doğal bir reaksiyona girmesidir. 2004] CyclofreshTM ile işlem görmüş kumaş yıkandığında üzerindeki nemi kullanılan yıkama deterjanı ve yumuşatıcının kokusu ile değiştirir. 2004].4. melamin veya poliüretan yapısındaki kapsül ile kaplıdır. Kullanım sırasında kapsül. Molekül dolar. Böylece her yıkama sonrası kumaş yenilenmiş bir güzel kokuya sahip olmaktadır. Cyclofresh ile kumaşın muamelesi emdirme ve çektirme prensibine göre yapılabilmektedir. Uçucu yağ.com/cyclofresh. Cyclodekstrin Molekülünün Ter Kokusunu Giderme Mekanizması [www. poliakrilik. 4. Boş molekül. poliamid.49. 121 . uçucu yağ içerisinde bulunan bir üründür. Molekül yeniden reaksiyon için hazırdır. Şekil 4. Pamuk. 4.2. 2. viskon. 5.

4. Skintex ile işlem gören kumaşlardan yapılan giyisileri giyince içindeki 122 . verilen her yükten sonra tekrar faaliyete geçerler.(1). Skintex Calming. sıcaktan. her kapsülü. yavaş yavaş parfüm çıkışını sağlar. sinir sistemi ve ağrıyı hafifletici klasik bir düzenleyicidir. Zaman içinde.2. Bunlar. kapsülün melamin veya poliüretan oluşuna göre değişir: Melamin kapsül kullanım sırasında sürtünme veya su ile etkileştiğinde hemen kırılır ve parfüm uçucu hale geçer. jatamansi yağıdır (kediotu).4. yüksek vasıfta maddelerle doludurlar. Kediotu yağı en güçlü yatıştırıcı maddelerden birisidir [Mathis. İlaveten. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çalışma mekanizması. Melamin kapsül kolay parçalanır bir yapıda olduğu için parfümün etkisi hızlı ve yoğun bir şekilde elde edilir. en rahat ve iyi şekilde kalmasını temin eden yeni bir teknoloji olan Skintex yorgun ayakları dinlendiren. pelargonium graveolen çiçeği yağı (sardunya). 2004]. 4. Bu kanallar sayesinde sürekli dışarıya parfüm çıkışı olur. canlandırıcı aromalar yayan maddelerdir. Yüksek teknolojiye sahip mikrokapsüller. Poliüretan kapsülün üzerinde mikro gözenekler vardır.2. biyolojik olarak yetiştirilen bitkilerden elde edilen temel yağların mikrokapsüllenmiş kombinasyonu esaslı bir bitim işlemi sistemidir. Poliüretan kapsüller daha uzun ömürlü ürünlerdir. deri üzerinde serbest kalırlar. Aromaterapisinde lavanta yağı. Skintex. vücudu günlük yorgunluklardan kurtaran. Skintex Vücudun her zaman. Sistemin çalışma prensibi şu şekildedir: Mikrokapsüller kumaşın içine gömülürler. vücudumuzu ısıran sinek veya böcekleride uzaklaştırabilmektedir. Karides kabuklarından yapılan kitosan koruyucu tabakası. aynı zamanda yıkanabilir özelliğe sahiptir. Poliüretan çok yumuşak ve esnek yapıdadır. Bu bitkiler: lavendula augustifolia yağı (lavanta). Dördüncü bileşen ise cildi iyileştirmede iyi bir role sahip olan styrax benzoin reçine özüdür. kurumadan. soğuktan ve günlük hayatın aşındırmasından korur.

giyisileri giyince yaratılan hafif sürtünme. Nano-Dry teknolojisi hem gömlek hem de pantolonlarda aynı şekilde etkisini göstermektedir. kitosan katmanı yavaşça azalır ve içlerindeki maddeleri harekete geçirip. Şekil 4.active-textiles.50. Bu teknoloji ile polyester liflerinin vücutta oluşan nemin kumaşa ordan daha hızlı bir şekilde dışarıya vermesine olanak sağlamaktadır. kumaşlardan deriye geçmesini temin eder [www. Bununla birlikte.ege. A A.edu. Pamuk üzerindeki görüntüsü B Şekil 4.5.2. Çabuk Kuruma. Poliester üzerindeki görüntüsü B. Öncelikle. Nano-Dry teknolojisi ile lif ile sürekli bir moleküler bağ kurulduğu için yıkama sonrası etki azalmaz. Nano-Dry Nano-Dry teknolojisinin lisansı Burlington Raeford kumaşlarına iş ortakları Nano-Tex firması tarafından verilmiştir. vücudun çıkardığı enzimler neticesinde.1.50’de Skintex’in poliester ve pamuk üzerindeki SEM görüntüleri verilmiştir. 2005] 4. dokuma ve gramajda olan kumaşlarda nem transfer hızı değişebilmektedir. 123 .com/skintex. Skintex’in Poliester ve Pamuk Üzerindeki SEM Görüntüleri [www. sonra da. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI maddeler iki mekanizma neticesinde serbest kalırlar.5.2.ttam. Nefes Alabilme Özelliği Sağlayan Bitim İşlemi 4. 2006].4. farklı iplik boyutları.tr.

AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Çoğu ticari su ve kir itici bitim işleminde kumaşın bir flotteye sevk edilip küçük konsantrasyondaki bileşimin kumaşa aplikasyonu sağlanmaktadır. 124 . Bu işlemin tutarlılığı daha az ve kumaşla oluşan mekanik bağ daha güçsüzdür.4. Bu nedenle.elbeco. bu aprelerin performansı kullanımdan ve yıkamalardan sonra düşmektedir. Nano-Dry teknolojisinde ise kumaşa moleküler bağlarla bağlandığı için giysinin performansı ömrü boyunca değişmez [www. 2004].com.

AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI A B C A. 15 dakika içinde. 2004] 125 . B. Su damlası Nano-Dry ile işlem görmüş kumaşta hmen dağılırken.elbeco.4. buharlaşmaya başlamışken normal poliester kumaşta damla hala durmaktadır. işlem görmemiş normal poliester kumaşta dağılmamıştır. 5 dk sonra Nano-Dry kumaşta su damlası iyice dağılıp. Nano-Dry kumaş kurumuşken.51.com. Nano-Dry Kumaş ve Normal Poliesterin Kuruma Özelliğinin Karşılaştırılması [www. Şekil 4. C. normal poliester kumaş hala ıslak.

3xdry. Kuru Kumaş Yaş Kumaş Kuruma Süresi (dk) Şekil 4. Tendonlarınızı zarara vermek üzere olduğunuzu bildiren çoraplar.4. 2004]. Vücuttaki ve giysideki nemi çok hızlı bir şekilde (normalden 6-8 kat daha hızlı) içeriden dışarıya transfer eder (Şekil 4.5. 2004] 4.52).2. fizikçiler ve biyo mühendisleri geleceğin tekstilleri ve giysileri üzerine düşler kurmak ve bu düşleri gerçeğe dönüştürecek yeni teknolojiler geliştirmek üzere çalışmaktadırlar. 3XDRY Kumaşın Kuruma Süresinin Karşılaştırılması [www. polimer kimyacıları.2. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. Kalp atışlarınızı dinleyen yatak çarşaflarlı. Mobil telefon ile ya da mp3 çalar ile birleştirilmiş montlar. Yüksek nefes alabilirlik ve kirlenmeye karşı direnç özelliği de mevcuttur [www.com. Elektronik Aksamların Eklenmesiyle Elde Edilen Akıllı Tekstiller Pek çok ülkenin tekstil mühendisleri.52.com. Sıcaklık (°C) Kuruma süresindeki kazanç: 86 dk 126 . Schoeller 3XDRY Schoeller firmasının ürettiği 3XDRY kumaşlar da nanoteknoloji ile üretilmiş kimyasallar kullanılarak çabuk kuruma ve nefes alabilme özelliği kazandırılmış kumaşlardır.3.3xdry. • • • • Uyumak üzere olan sürücüleri uyandıran araba koltukları.

asker. Düşük dozlu elektro magnetik radyasyona karşı koruma sağlan elektronik kumaşlar.1. Giyilebilir müzik aletleri. Performans üzerindeki bu etki de sürekli olarak dış ortamda görev yapan polis. 2005] 4. kumaş piyanolar. Sağlığınızı kontrol eden ve bluetooth yada w-fi gibi kablosuz iletişim ağları ile doktorunuzu durumunuzdan haber eden giysiler. bu çalışmalardan bazılarıdır [Gökalp. soğuk ortam şartlarında da insan organizmasının korunması.3. Çevresel ortam şartlarının yarattığı etki. Oda sıcaklığına göre renk değiştiren dokumlar.4. Bu tür yapılara alternatif olarak geliştirilebilecek diğer bir düşünce de aktif korunma sağlayan giysi konstrüksiyonlarının sağlanmasıdır. Halı yada perdeye gizlenmiş elektrik düğmeleri. güvenlik görevlisi gibi bireylerin çalışmalarında hayati etki yapabilmektedir. Isıtma Fonksiyonlu Akıllı Giysiler Vücut fonksiyonlarının belirli ısı aralıklarında en verimli düzeyde olması nedeniyle ısı düzenlemesi oldukça önemlidir. Bu tür aktif ve akıllı giysilerin bir örneği de metabolizma veya iklim şartlarındaki değişimlere cevap verebilecek şekilde dizayn edilen ısıtmalı giysilerdir. Isı yalıtımı sağlayan giysi kavramından bahsedilen yerlerde genel olarak birden fazla tekstil materyalinin katmanlar halinde bir araya getirilmesi algılanmış ve bu şekilde vücut ile dış ortam arasında tampon bir bölge oluşturularak uygun bir sıcaklık farkının elde edilmesi hedeflenmiştir. Bu tür bir çözüm pasif yapılı olarak adlandırılabilecek tipte bir korunma sağlamaktadır. Ne kadar hızlı koştuğunuzu söyleyen ayakkabılar vb. ortaya koyulan performansı olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilmektedir. 127 . Sıcağa karşı olduğu gibi. ileri teknoloji uygulamaları için bir çalışma alanı oluşturmuştur. Koltukların koluna iliştirilen televizyon müzik seti kumandaları. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI • • • • • • • • • Rulo yapılabilen kumaş klavyeleri.

2004] Isıtma fonksiyoneli ile ilgili yapılan çalışmalarda metalik yapılar-rezistans sistemleri. Bulgun ve Kayacan. 2004]. Yeni tip iletken lifler. ısıtma araçları olarak kullanılmıştır. grafit malzemeler.53’de Finlandiya Tampere Teknoloji Üniversitesi tarafından geliştirilen elektrikli ısıtma özelliğine sahip bir giysi prototipinin genel görüntüsü verilmektedir [Sahin. su ısıtmalı sistemler. sistemin rijitliği. Isıtıcılı Bir Giysi Prototipi [Sahin. 128 . vücutta oluşan terin uzaklaştırılma zorunluluğu ve sistemin vücuda zarar verme ihtimali gibi problemler mevcuttur.53. Şekil 4. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Isıtma fonksiyonuna sahip akıllı giysilerde kıyafet içerisine yerleştirilen ısıtma kaynağı-ısıtıcı yapılar yardımıyla yeterli termal ortam oluşturularak kullanıcının dış ortamdan etkilenmemesi hedeflenmektedir. Giysinin hacminin ağırlığının artması. iletken kauçuk. tekstil ürünlerindeki statik yükü azalttığı gibi ısıtıcılı tekstil materyallerinin konstrüksiyonlarında da kullanılmaktadır. 2004].4. Şekil 4. Bulgun ve Kayacan. bazı sınırlamaları da beraberinde getirmiştir. Bu alanda üretilen ürünler incelendiğinde iletken tellerin-liflerin iplik üzerine yerleşiminin gevşek yapılı veya iplik üzerine büküm verilerek kullanıldığı görülür.54’te iletken tellerin iplik ve kumaş yapıları içerisine yerleştirilme biçimleri verilmiştir [Sahin. Şekil 4. Bulgun ve Kayacan. Ancak bu tür ısıtıcılar.

örneğin pamuk. Liflerden oluşan kumaşlar.1. 4. poliamid ve poliakrilik. Bulgun ve Kayacan.4. İletken Liflerin Tekstil Yapılarında Kullanım Şekilleri [Sahin. İletken tellerin veya liflerin iplik üzerine yerleşiminin ilk tipi olan gevşek yapı biçimi. 1980’lerin sonundan beri üretilegelen güneş ışını seçen ve absorbe edebilen tekstiller. ipek.54. genellikle dokusuz yüzey (non-woven) ürünlerde kullanılırken. güneş ışınlarındaki yakın infrared ışınlarını absorblayabilmekte ve ısıya dönüştürerek giysinin iç sıcaklığını arttırabilmektedir.1. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4. kumaşta bulunan hava keseciklerinin sayısı ile belirlenen ısı kaybına belirli bir dereceye kadar direnç gösterebilmektedir. Isı Depolayan ve Isı Düzenleyici Tekstiller Geleneksel ısı izolasyon materyalleri. 1980’lerin sonunda üretilmeye başlanan uzak-infrared tekstiller vücuttaki uzak infrared ışınlarını absorblayabilmekte ve ısıya dönüştürebilmektedir. iplik üzerine büküm verilerek hazırlanan ikinci yapı ise dokuma ve örme kumaşlarda uygulanmaktadır [Sahin. ultraviyole ışınlarını absorbe ederek ve güneşten gelen yakın infrard ışınlarına 129 . 1990’ların başında endüstrileşmiş olan. ultraviyole absorblayan ve serinlik hissi veren kumaşlar. 2004]. 2004]. vb. keten. Bulgun ve Kayacan.3. yün ve poliester.

Askeri güvenlik alanları ile doğa sporlarında kullanımı hedeflenmektedir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI yansıtarak giysinin iç sıcaklığını düşürmektedir. Demonte edilebilen kollar ile yelek biçimine dönüştürülebilir. Güç kaynağı olarak şarj edilebilen lityum-iyon piller kullanılmaktadır. Cabela firması tarafından geliştirilmiştir. 5. Karbon liflerinin kullanıldığı. Isıtmalı ceket. Bütün bu yeni fonksiyonelli tekstiller. Isıtıcılı Akıllı Giysi Örnekleri Doğal veya sentetik hammaddelerden yapılan herhangi bir tekstil ürünü yani giysi. North Face firması tarafından geliştirilmiştir. Active Sports Fashion Design Consultancy firması tarafından geliştirilmiştir. şarj edilebilen piller yardımıyla çalışan bir ısıtma sistemi mevcuttur. Bulgun ve Kayacan. 2001]. Tek bir şarj ile 5-6 saat ısıtma yapılabilmektedir. 4. Eldivenin alt ve üst yüzeyine yerleştirilen ısıtıcı yapılar sıcaklık artışını sağlamaktadır [Sahin. 2. Kesintisiz 6–8 saat görev yapabilir.2. Bir pil tarafından sağlanan enerji ile çorabın ısıtılması sağlanmaktadır. Motosiklet kullananlar ile dağlık bölgelerde görev yapanların kullanması hedeflenmiştir. Met5 ceket. tek yönlü sıcak ayarlı ısı izolasyonlu materyallerdir [Tao. elektronik yapıları üzerinde bulunduran bir taşıyıcı işlevini görmektedir. Isıtmalı yelek. Dış ortamda görev yapan kişiler için geliştirilmiştir. Şu ana dek gerek prototip aşamasında olan gerek de ticari olarak piyasaya sürülmüş ürünler şu şekilde sıralanabilmektedir. Isıtmalı çorapları. Bilek kısmına yerleştirilen pil.3. 4.1. 3. güç kaynağı olarak kullanılmaktadır. -25 0C’nin altındaki sıcaklıklarda dahi çalışma kapasitesine sahiptir. Isıtmalı eldiven. 6.4. Isıtıcı paneller. 2004]. Isıtma fonksiyonunun sağlanabilmesi amacıyla bir giysi yapısı içerisine çeşitli bölgelere monte edilmektedir. 1. 0 C sıcaklığa 130 . Su geçirmez bir dış yüzey içerisine yerleştirilen ısıtıcılı yapı bulunmaktadır. Bir kaç dakika içerisinde 30 çıkabilecek özelliktedir.

etrafındaki baskın renklere devamlı adaptasyonu sayesinde kullanıcılarının varlığının görülmemesini sağlamaktadır.2.4. Kamuflaj Giysileri Bilim adamları bulundukları ortama göre renk değiştiren bukalemun benzeri savaş giysisini geliştirebilmek için hayvanlar üzerinde çalışmaktadırlar.3. Kumaş içine tutturulmuş iletken elyaf sayesinde ısıtılıp soğutuldukça termokromatik mürekkeplerinin renk değiştirdiği kumaşlar üretilmektedir. giysinin yüzeyinin bir bukalemun gibi davranmasını sağlayacak kadar gelişmektedir. Bulgun ve Kayacan. Eğer bir asker mermer bir sütuna dayanırsa giysi bu rengi alır veya asker siyah ziftle kaplanmış alanda duruyorsa giysi bu renge bürünecektir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.55’de ısıtıcı akıllı giysi örnekleri görülmektedir. Bu bir “tüm mevsimlik” su geçirmez giysidir ve askerin iç vücut sıcaklığına göre 131 . Tekstil materyallerinin böyle bir özelliği. 2004] 4.55. Teknoloji. Şekil 4. Isıtıcılı Giysi Örnekleri [Sahin.

3. Bu ürün. 2004b].com.3. Şekil 4. Giysideki sensörler. kişisel sağlık ve yaşam tarzı bilgilerini elverişli bir biçimde toplama. Bu lens arkadaki görüntüyü alır ve giysinin ön tarafına yansıtır [Şahin. Bulunduğu ortama göre renk değiştiren giysilerin yanı sıra görünmez giysiler üzerinde de çalışılmaktadır. arka kısma. Bulgun ve Kayacan .hightex2005. giyen insanın transparan olduğu yönünde bir izlenim vermektedir.hightex2005.com. giyen insanın arkasındaki insanları ve nesneleri görmeye olanak vermektedir Optik kamuflaj teknolojisi. böylece giysi değiştirme ihtiyacı kalmamaktadır. 2005] . giysinin arkasına takılan bir lens ile çalışır.56. Gorgia Teknoloji 132 . giyen kişiyi görünmez kılmaktadır. 2005] 4. Görünmez Giysi [www. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI değişmektedir. öndeki görüntüyü. İnsan Sağlığında Kullanılan Akıllı Giysiler Giyilebilen ve kablosuz bilgi aktarımı alanlarındaki ilerlemelerin birleşmesi ile geliştirilen akıllı tişörtler. Susumi Tachi ve ekibinin geliştirdiği kamuflaj elbisesi. Tam olarak görünmezlik sağlayan bir giysi olmasa da bu olağanüstü giysi. iletme ve analiz etme olanağı tanımaktadır. arkadaki görüntüyü ise ön yüze yansıtmaktadır (Şekil 4.4. Örneğin Tokyo Üniversitesi'nden Prof.56) [www.

gtwm. Yaşamsal semptomları izleyen elektronik algılayıcıların enerjisi. gerekli durumlarda kablosuz iletişim ağı ile gerekli kişlileri anında haberdar edip PC veya PDA yolu ile çıktı sağlamaktadır (Şekil 4.edu. ticarileştirilmek üzere Sensatex firmasına lisansı verilmiştir.gtwm. Monitör ise tişörtün yıkanabilmesi için istendiği zaman çıkartılabiliyor. Özellikle askeri amaçlı olarak kullanılan bu giyside. Dokunmuş Giyilebilir Anakart [www. 2001 yılının en iyi buluşlarından biri olarak görülen ürüne ilk olarak Ekim 1996’da ABD donanmasınca fon ayrılmış 2000 yılında ise. nüfuz eden merminin yerini tam olarak belirleyebilmek için plastik optik lifin bir ucundan diğer ucuna bir sinyal gönderilmektedir [www.57) [www. nefes alışını ve vücut sıcaklığını izleyerek. Şekil 4. 2004].gtwm.gatech. 133 .edu.edu.gatech.gatech. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Enstitüsü mühendislerince geliştirilen ‘SmartShirt’. 2004].4. kumaşın dokunmasına dahil edilen akım taşıyan lifler ile sağlanmaktadır.57. giyen kişinin kalp atışlarını. 2004] Geliştirilen bu akıllı giysi doktorlara kullanıcının hayati fonksiyonları ile ilgili sinyalleri bir bilgisayar gibi gösterebilmektedir. Smart Shirt plastik optik liflerle ve diğer özel liflerle dokunmuş kumaşıyla bir anakart gibi davranmaktadır.

AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Doğal lifleri. oldukça ince kablolar ve optik liflerle birleştiren elektronik kumaş. Kullanılan teknoloji ipek. “smart shirt” olarak adlandırılan ekranında kalp atış hızını.58. solunumunu. 2004] 134 . pamuk. İlk olarak savaşta askerlerin kullanımı için tasarlanmış Smart Tişört astronot. kalp atım sayısında ya da vücut ısısında beklenmedik bir değişiklik olduğunda.spectrum. itfaiyeci. ebeveynleri haberdar eden giysiler de geliştirilmiştir (Şekil 4. Bebekler için Akıllı Tulum [www. EKG. sıcaklığı gibi çok önemli verileri gösteren tişörtün üretiminde kullanılmıştır. yalnız yaşayan yaşlıların ve bebeklerin izlenmesi ve ilk yardımı için.org. Her yıl binlerce uyuyan bebeğin ölümüne neden olan ani bebek ölümü sendromunun önüne geçebilmek için bebeğin soluk alması durduğunda. kronik hastalıkları olanların. Smart Tişört ‘ün temelini oluşturmaktadır. polis gibi meslekleri gereği zor durumda kalabilecek kişilerin. Optik ve elektrik iletimini sağlayan lifler. Giysi anne veya babanın PDA yada PC’si ile kablosuz iletişim kurabilmektedir. tıbbi açıdan büyük kolaylık getirecektir. Tuzağa düşürülmüş askerlerin tam olarak yerini belirleyebilmesi ve sağlık ekiplerine askerlerin durumu ile ilgili detaylı bilgi vermesi ise ordunun ilgisini çeken yanıdır. Şekil 4. yün gibi herhangi bir kumaş türüne uygulanabilmektedir. Bebeğin nefes alıp vermesi durduğunda giysi bir alarm göndermektedir.ieee.4. atlet.58).

uygulanan testler ve değerlendirme çalışmalarından sonra. Şekil 4. esnek ve giyilebilir bir yapıya bürünmüştür. USB kabloları. performansla ve dayanıklılıkla ilgili yeni meseleleri ortaya çıkarmıştır.hightex2005. 135 .com. Giysinin özellikle felçliler için önemli bir teknolojik gelişme olduğu belirtiliyor (Şekil 4.59) [www. 2005]. ortasında veya dışında olabilirler.3. düz bağlayıcılar ile ince. Sensörler kumaşın kendisine tutturulabilir veya gömülebilir ve giysi sisteminin içinde. bugünün bürolarında ve ev bilgisayarlarında internete bağlanmada ve diğer veri iletimi işlerinde kullanılmaktadır. Normalde rijit. rahatlıkla. Hem elektronik yapıların hem de sensörlerin entegrasyonu güvenlikle. 2004] 4. Felçliler için Geliştirilen Giysi [Gökalp.59. kullanıcının kolunu kaldırmasına yardımcı oluyor. Giyilebilir Bilgisayarlar Bilim adamları Evrensel Seri Veriyolu (USB) kablolarının kumaş versiyonunu geliştirmek amacıyla çalışmalarını sürdürmektedir. ağır ve plastik bir kaplaması olan USB kabloları. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI İtalyan Dappolonia firmasınca geliştirilen giysideki teknoloji. Güç ve verilerin tekstil malzemeleri aracılığı ile gönderilebileceğini öğrendikten sonraki adım askerin taşıdığı bilgisayara veri göndermek için sensörleri nasıl ve nereye yerleştireceğimizi düşünmektir.4. normal bir USB gibi çalıştığı görülmüştür. Üretilen kumaşların.4.

Bu gelişmelerden sonra elektrikli battaniyeler geleneksel kablo yığınları ve rijit yapısıyla alışık olduğumuz yapısından kurtulmuştur. MP3. radyo çalabilen. Kayacan. Bulgun. küçük bir kablosuz ses ve veri iletimi sistemi ve bir intra-squad Yerel Alan Ağına bağlı giyilebilir bir bilgisayar sayesinde o dakikaya ait bilgileri alabilmektedirler. Amaç savaşçıyı. Bu ekran ayrıca düşman askerlerin ve dost askerlerin nerede bulunduklarını ve durum haritasını gerçek zamanlı olarak her bir askerin görebilmesini sağlamaktadır. makinede yıkanabilir ve kurutulabilir ürünlerdir. Yeni battaniyeler daha hafif.4. 2004b]. Geçmişte. esnek ve tekstil tabanlı squadseviyeli iletişim radyoları için antenler gibi diğer uygulamalara da yol açmıştır. olası bir saldın durumunda hemen cevap verebilmesi için mümkün olan en az sayıda hamle ile uygulayabileceği hamleleri yapmasını akıllı tekstiller yoluyla sağlamaktır [Şahin. Askeri alan dışında insanın günlük hayatını kolaylaştıran akıllı giysiler de geliştirilmiştir. görev için yola çıktıklarında birkaç saat önceki bilgileri içeren haritalara güvenmek zorundalardı.60). Anten. 136 . 2004b]. her bir asker kasklarına monte edilen GPS sistemi. daha esnek. Kayacan. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Giyilebilir kablonun başarısı giyilebilir. Ancak Piyade Üniforması “Land Warrior Sok” sayesinde. kayıt yapabilen. Bulgun. 100-Watt gücünde bir elektrik lambası kadar enerji harcayarak dengeli-düzenli bir şekilde ısıtmaktadır [Şahin. Modüler Hafif Ağırlıklı Yük Taşıyan Ekipman atletine entegre edilmiştir. askerler. mikrofonu olan ve cep telefonu fonksiyonu olan giysiler geliştirilmiştir (Şekil 4. Kask üzerinde bulunan ve aşağı inen bir ekran askerlerin karanlıkta etraflarını görebilmesini silahına bağlı gece görüş sistemlerini ve termal sensörleri kullanmasını sağlamaktadır.

3.60.5.4. Giyim Dışında Kullanılan Akıllı Tekstiller İngiliz Softswich firması katlanabilir kumaş. 137 .61 ve 4.spectrum. kablosuz ürünler üretilmesi gerektiği üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Bunlar kontinü flament olarak üretilebildiği gibi stapel olarak üretilip sıradan iletken olmayan lifler ile birlikte eğrilebilir. Radyo Çalabilen Ceket [www. elbiselerin ve mürekkeplerin kullanılması ile iletim sağlanır ve kablosuz tekstil ürünler yapılmış olur. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.62). Metalik ve optik liflerin.ieee. klavye ve fare üretmektedir (Şekil 4. 2004] Giyilebilir elektroniklerin daha çekici yapılabilmesi için yapılan çalışmalarda. ipliklerin.org. Diğer bir üretme yolu anlık elektrik ileten iletken liflerin kullanılması ile olmaktadır. Bu şekilde elde edilen iplikte değişik derecede iletkenlik seviyeleri elde edilir. iletken materyaller kullanılması gerektiği ve hafif. 4. Bu klavye ve fare kişisel dijital yardımcılara (PDA) ve cep telefonlarına bağlanabilmektedir. kumaşların.

com. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.com.softswich. Kumaştan Yapılmış Klavye ve Mouse [www.62.61.4. 2005] Bir kanepenin koluna entegre edilmiş kumanda veya bir perdeye entegre edilmiş ışık düğmesi örnekleri de Softswich’in ürettiği hassas basınç veya hareketler ile geliştirilen ürünlerindendir (Şekil 4.softswich. 2005] Şekil 4.63) 138 . Kumaştan Yapılmış Mouse [www.

Duvarlardan halılara kadar her yerde kullanılabilecek bu tür bukalemun malzemeler. Koltuğa Entegre Kumanda (solda) ve Perdeye Entegre Lamba Düğmesi (sağda) [www. oda sıcaklığındaki değişimlere tepki olarak renk değiştirebilmektedir. davetsiz misafirleri ve yangınları sezebilen halılar geliştiriyor.com.softswich. güvenlik sistemleri. Massachusetts Institute of Technology kurumunu tarafından geliştirilen Electric Plaid™ olarak bilinen bu kumaş bulunduğu ortama göre renk değiştirmektedir. Bir Alman bilgisayar chip firması olan Infıneon Technolojies de. 139 . titreşim ve ısı belirleyici algılayıcılar ile donatılmıştır. tasarım gibi alanlarda artan bir talep olacağı düşünülmektedir.3. Esnek olan bu kaplamalar. Dokuma kumaş ile elektroniğin birleşmesi iç dizaynda yeni bir devir açmıştır.63.6. 2005] 4. Oda Sıcaklığına Göre Rengi Değişen Kumaşlar Giyilebilen müzik çalarların yanı sıra elektronik tekstil ürünlerine reklam. Bu kumaş boyanmamış sert ipliklerin. iç mimarlar ve reklamcılar için büyük potansiyel taşıyabilmektedir. Bu halılar. Örneğin. elektronik bir güç sağlanan thermokromik mürekkepler ile boyanması ile boyanması sonucu oluşan ipliklerin birlikte dokunması ile oluşmaktadır.4. değişik programlar yüklenerek. elektronik kablolardan gelen ısıya göre renk değiştirilebilmektedir. basınç. İnternational Fashion Machine (IFM) Maggie Orth’un tasarladığı elektrotlar ve termokromik mürekkep ile donatılmış kumaş. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.

4.64. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI Şekil 4.4. Elektriksel elemanlarla tekstillerin bütünleşmesi sonucunda oluşan akıllı tekstillerin kalite analizleri ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. 2004] 4. 2004]. Akıllı Tekstillerin Ökolojik Etkileri Kumaş içine yerleştirilen ya da kumaşla birlikte dokunan polimer bazlı elektriksel ve optik iletkenlerin değişik alıcı ve vericilerle bazı fonksiyonları yerine getirmesi söz konusudur. Söz konusu olan tekstillerle elektroniğin entegrasyonu yoluyla elde edilen efektlerdir [Keil. Burada sadece tekstil hammaddesinden kaynaklanan tasarımlar kapsam dışı tutulmuştur. 140 . Sıcaklığa Göre Renk Değiştiren Kumaş [Gökalp.

elektronik komponentlerin kullanılması ile giysinin fonksiyonelliğini kaybetmemesi. Akıllı tekstillerde çoğunlukla elektronik komponentlerden yararlanılmaktadır.4. Bu komponentlerin ekolojik problemleri de tekstilde olduğu gibi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Akıllı tekstillerin üretiminde ortaya çıkan gerçek. Kullanım Akıllı tekstillerin kullanımında üç önemli problem vardır. Ancak zamanla. 4. Çünkü bu defa akıllı tekstillerde kullanılan elektronik parçaların vücuda zararlı etkileri gündeme gelebilir. Böylece tekstil zincirindeki ekolojik problemler karışım nedeni ile ikiye ayrılmaktadır. Birincisi akıllı tekstillerin kaynak kullanımından ne kadar yararlanabildiği yani akıllı tekstiller klasik giysilerin yedeği mi yoksa tamamlayıcısı mıdır? Bu soru özellikle cep 141 .1. Sadece spor yün giysilerde ender olarak doğal ve kimyasal elyaf karışımları kullanılmaktadır. Bu parçalar ne kadar kompakt ve hafif olurlarsa giysi içine o kadar rahat monte edilebilmektedir. Bu noktada elektronik komponentlerin daha da küçültülmesi bir rahatlık sağlayabilir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI 4. Deneyimler sonucunda böyle durumlar ortaya çıkarsa elektroniklerin zararlı etkileri tekrar tartışma konusu olacaktır [Keil. Üretim Akıllı tekstillerin üretiminde ağırlıklı olarak kimyasal elyaf kullanılmaktadır. Akıllı giysilerde kullanılan elektronik komponentler su geçirmez kapsüller içinde korunduğundan çevreye zarar vermesi söz konusu olmamaktadır. 2004].4.2.4. kullanıcının kumanda etmesini zorlaştıracak kadar aşırı gidilmemesi gerekir. en azından çok fazla etkilenmemesidir. korunmuş gibi görünen bu kapsüllerin zamanla gevşemeyeceğini ve geçirgen hale gelmeyeceğini garanti edilememektedir. Ancak küçülmede. elemanların daha da küçültülmesi gerekli kılabilir. Elektronik elemanların sistematik olarak enerji yayması ve vücuda yakın bölgelerde yer alması. Efektlerin aşırı dozda olmasını önlemek için de ürün başına kullanılacak elektronik meteryalin az olmasına dikkat edilmelidir.

Bu problem güvenlik filtreleri ile önlenebilmektedir. radyasyonu engellemesi. içme suyu ile fiziksel temas haline gelmesi riski az da olsa mevcuttur.4. Bunun yanında radyasyonun kullanıcı çevresini etkilememesine de önem verilmelidir.4. Bu amaçla akıllı giysilerin tekstilleri geliştirilirken. bu birçok tüketiciye karmaşık gelecek. Üçüncü problem ise. Bu yüzden. Bugünkü akıllı 142 . 2004]. bu tür akıllı giysilerin kullanıcının ihtiyaçlarını her ortamda giderebilecek kadar güçlü elektronik beslemeye sahip olmaları gerekmektedir. Geri Kazanma Elektronik ürünlerin kullanım süresi dolduktan sonra ne yapılacağına dair kendine özel çözümleri mevcuttur. İkinci problem ise ürünlerin insan ekolojisidir. Yine elektronik parçaların yapı grupları suya karışıp kanalizasyonla birleşirse. tekstillerin genellikle ıslak temizleniyor olmasıdır. 4. diğer taraftan da ünitenin alıcı/verici fonksiyonlarını engellememesi sağlanmalıdır. elektronik ünitelerin vücuda çok yakın bölgelerde bulunması risk yaratmaktadır. bedava dahi olsa böyle bir uygulama yapmayı reddedecektir [Keil. zaman zaman bu tür işlevlerden akıllı tekstil olmadan da serbest konumda yararlanmak isteyeceği dikkate alınmalıdır. Şu aşamada bu etkilerin önlenemediği dikkate alınırsa. Bu aşamada elektronik parçaların kapsüllenmesi tekrar gündeme gelmektedir. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI telefonu ve taşınabilir eğlence elektroniği MP3 ve CE çalıcı kullanımında gündeme gelmektedir. Bu akıllı tekstiller için de geçerlidir. Elektronik komponentler her ne kadar kapsül içinde korunsalar da. Öncelikle tekstil ile elektronik parçaların birbirinden ayrılması gerekmektedir. kapsüllerin bozulması halinde yıkama suyunun zararlı maddelerle yüklenmesi gündeme gelmektedir.3. Akıııı tekstil üreticisinin tüketiciye her ürün için bir filtre ve kullanma talimatı vermesi uygun bir çözüm gibi görünse de. Diğer taraftan blue jeans gibi çok fonksiyonlu giysilerin akıllı tekstillere dönüştürülmesi. kulanıcının. Eğer akıllı giysilerin elektronik parçaları suda çözünebilir cinsten ise. Bu durumlarda gerekli olan akımın özellikle yoğun kullanma nedeni ile zayıfladığı gözlemlenmektedir. bunların elektromanyetik dalgalar yoluyla radyasyon yaymaları kaçınılmazdır.

her iki ürünün tekrar kullanımını engellemektedir. Buna göre de ürünün fiyatı. 2004]. AKILLI LİF VE KUMAŞ TEKNOLOJİLERİ Huriser BALCI tekstillerde elektronik parçalar kapsüllenmiş ve kumaş üzerine kaynatılmış halde bağlanmış durumdadır.4. Bu yüzden. böyle bir ayrıştırma. Bu noktada tüketici. kullanıcı açısından da bir cep telefonu. entegrasyonunun alt yapısına bağlı olmaktadır. Giysi tekstilleri ve elektronik ile son derece yüksek dinamiklikte tüketici ilgisi çekilebilmektedir. Kullanımı bittikten sonra çekilip çıkarılabilmektedir. Akıllı giysiler gelecek yıllarda vitrinleri daha çok süsler hale gelecektir [Keil. Bu durumda "akıllı gömlek" bir amaç değil bir araç olarak kullanılmıştır. bir MP3 vericisi İstenildiğinde gömlekten çıkarılıp alınabilmektedir. ödenen bedelin karşılığı tam olarak alınamamaktadır. 143 . kendisine sunulan akıllı tekstilin eski elektronik teknolojisi/yeni giysi teknolojisini mi yoksa yeni elektronik teknolojisi/eski giysi teknolojisi ile mi üretildiğini modayla ne kadar uyumlu olduğunu test etmek durumunda kalmaktadır. Böylece. Akıllı gömleklerde ise elektronik yapı grupları tekstil üzerine doğrudan bağlı olmayıp mantar gibi üzerine geçirilmiştir. Bazı durumlarda ise entegrasyonun modası geçmekte veya giysinin alt yapısına uyum sağlamaz hale gelmekte. sadece ekoloji bakış açısından değil.

Belçika’da bulunan Devan firması laboratuarlarında ve K. 5. Bu apre maddelerinin üreticileri de bu kimyasalların günümüzde günlük giyimde büyük yer tutan poliester ve viskon karışımlarda da etkin olarak kullanılabileceğini iddia etmektedirler. Materyal Kimyasal yöntemlerle elde edilen antibakteriyel özellikteki fonksiyonel kumaşlarda. yastık. Seçilen bu kumaş numunelerinin ön terbiyesi ve boyaması işletme şartlarında yapılmıştır. Bu tür apreler kullanım alanları itibariyle çoğunlukla pamuklu kumaşlara uygulanmaktadır. seçilen işletme laboratuar imkanları ve Ç. bu apre maddelerinin çeşitli tipteki kumaşlarda kumaşın performans özelliklerine olan etkilerinin belirlenebilmesi için.Maraş Sütçü İmam Üniversitesi Biyoloji Bölümü Laboratuarlarında yaptırılmıştır. kullanılan kimyasalların kumaşın performans özelliklerine olan etkisinin araştırıldığı bu tez çalışmasında.5. 3 tip materyal kullanılmıştır. 144 . İlk olarak kimyasal aprenin uygulanacağı kumaş tipleri belirlenmiştir. PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı kumaşlar edinilmiştir. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. bebek giysileri. MATERYAL VE METOT Çalışma kapsamında çevre işletmelerden % 100 pamuk. % 100 pamuk. Bu bakımdan.Ü. Tez konusu çerçevesinde antibakteriyel apre çalışmaları ise. yorgan kılıfları. Çünkü bu özellikler daha çok hastanelerde kullanılan yatak çarşafı.1. Apresi yapılan kumaş numunelerindeki işlem etkisinin testlerle ortaya konulabilmesi için TÜBİTAK ADANA Üniversite-Sanayi Ortak Araştırma Merkezi (ÜSAM) Tekstilde Ölçme ve Kalite Kontrol Laboratuarı’ndan faydalanılmıştır. Bununla birlikte. Antibakteriyel testler Kanada’da bulunan Thomson Research Associates’de. önümüzdeki yıllarda günlük giyimlik kumaşlarda da bu özelliklerin istenmesi beklenmektedir. PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı kumaş olmak üzere 3 tip kumaş seçilmiştir. Tekstil Mühendisliği Bölümü laboratuar olanakları kullanılarak yürütülmüştür. iç çamaşırları gibi pamuklu kumaşların çoğunluklu kullanıldığı alanlarda istenmektedir.

5. Çalışmada Kullanılan Kumaşlar Tez kapsamında % 100 pamuk.1.1’de verilmiştir. Bunlar farklı kimyasal yapılara (triklosan esaslı. Apre çalışmaları bittikten sonra. PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı kumaşlar ise Adana yöresinde bulunan bir diğer fabrika olan Özbucak’tan alınarak ön terbiyesi ve boyaması işletmede yapılmış. Emdirme aplike yönteminde farklı iki konsantrasyonda denemeler yapılmıştır. Kumaşların karakteristik özellikleri Çizelge 5. ülkemizde ticari olarak en çok tercih edilen apre çeşitleri belirlenmiştir.1. içeren materyaller kullanılmıştır. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Seçilen kumaşlara uygulanmak üzere. % 100 pamuklu kumaş Adana Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren Fibatek Tekstil’den (Dokuma İşletmesi) ham halde alınmış ve yine aynı yörede bulunan Misis Apre Tekstil’de (Boya-Terbiye İşletmesi) ön terbiyesi ve boyaması yapılıp apreye hazır hale getirilmiştir. quarterner amonyum tuzu esaslı) sahiptir. Burada çeşitli sarf malzemelerini 145 . apreye hazır hale getirilmiştir. PES/VİS ve PES/VİS/EA karışımı olmak üzere 3 tip kumaş seçilmiştir. Bu apre maddeleri emdirme ve çektirme yöntemleri ile kumaşa aplike edilmiştir. kumaşın performans özelliklerindeki değişim çeşitli laboratuar testleriyle belirlenmiştir.5. Aplikasyonlardan sonra kumaşın performans özelliklerindeki değişim belirlenmeye çalışılmıştır.

1. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5. Boyaması yapıldıktan sonra numune kumaşlara çeşitli antibakteriyel apreler emdirme ve çektirme yöntemlerine göre laboratuar şartlarında aplike edilmiştir. Çizelge 5.5.5/48.5/3 PES /VİS/EA 48.5 Kimyasal Yapısı Ticari İsmi Non-iyonik ULTRA-FRESH NM (Triklosan) Non-iyonik ULTRA-FRESH FT-7 (Triklosan) Katyonik (Alkoksisilan quarterner AEM 5772/5 amonyum tuzu) 146 .5/ 48.2.2.2’de verilmiştir.5/3 28/2 PES/VİS 50/50 44 dtex Lycra 48.1. Kumaşların performans özelliklerine olan etkileri incelenmiş olan apre maddeleri Çizelge 5.5/3 19 25 250 Bezayağı 5.9 pH 4.5/48.1 pH 2. Çalışmada Kullanılan Kimyasallar Çalışmada çeşitli firmalardan edinilen kumaşlara işletme şartlarında ön terbiye ve boyama işlemleri yapılmıştır. Çalışmada Kullanılan Kumaşların Konstrüktif Özellikleri Özellik Atkı Hammadde Çözgü Toplam Mamul Atkı Sıklık Mamul Çözgü Sıklık Mamul Gramaj (g/m2) Örgü Pamuk 20x20 % 100 Pamuk % 100 Pamuk % 100 Pamuk 21 43 200 1/1 Ribs PES/VİS 150 denye PES 20/1 PES/VİS 20/80 PES/VİS 47/53 29 29 150 Bezayağı PES/VİS/EA 28/2 PES/VİS 50/50 44 dtex Lycra 48. Çalışmada Kullanılan Antibakteriyel Apre Maddeleri Kodu A1 A2 A3 pH pH 7.

E. Triklosanın. Trichophyton mentagrophytes (atletlerin ayaklarında görülen). Staphylococcus aureus. Triklosanın sentezinde dioksin ve dibenzofuran gibi kanserojen yan ürünler ortaya çıkabilmektedir. Fakat kalın hücre zarlarından geçememektedir ve böylece kırmızı kan hücresine zarar verememektedir. Ultra-Fresh NM (A1) Antibakteriyel Apre Maddesi Ultra-Fresh NM Antibakteriyel apre maddesi sentetik ve sentetik/selüloz karışımı kumaşlar için kullanılmaktadır [Setaş Kimya Ürün Kataloğu.1. deodorantlarda. ya da üremesi gibi fonksiyonlarına engel olmaktadır. klorlanmış bisfenileter yapısındadır ve pek çok antibakteriyel lifte aktif madde olarak kullanılmaktadır. sabunlarda. (1) Özellikleri: • • • Kimyasal yapısı: Triklosan esaslı İyonik yapısı: Noniyonik Görünüşü: Renksiz sıvı 147 .5. Coli ve Klebsilla gibi birçok bakteri alanına karsı etkilidir.1. 2006]. Antibakteriyel liflerde yaygın olarak kullanılan triklosan bileşiği. Kimyasal yapısı triklosan esaslıdır. 2005]. Pseudomonas gibi bakterilere karsı az etkilidir ve mantarlara karsı sadece marjinal olarak etkilidir. Triklosan (1) kozmetikte.2. dis macunlarında ve ağız temizleyicilerinde kullanımı için belgelendirilmiştir. Triklosan bakterinin hücre zarından içeriye girerek bakterinin büyümesi. Triklosan. Aspergillus repens ve Aspergillus niger’i içeren çeşitli mantarlara karsı etkili olduğu bazı kullanıcılarca doğrulanmıştır. Bu nedenle tekstil malzemesinde kullanımı güvenlidir ve kullanılan konsantrasyonlarda alerjik reaksiyona neden olmadığı da belirtilmektedir. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. Bu nedenle insan ve hayvanlarda kullanımı zararlı değildir [Süpüren ve arkadaşları. MRSA.

Ultra-Fresh NM tüm tekstil boyamasında kullanılan yardımcılar ve boyarmaddelerine eklenebilir. 148 . • Yıkama dayanımının önemli olduğu durumlarda Ultra-Fresh NM çektirme aplikasyon yöntemine göre tekstil ürününe tek başına aplike edilebilir. % 1. Flotte oranı 1:10-1:20 arasında olmalıdır. • Mamule yalnız başlarına aplike edilecekleri gibi çeşitli apre işlemleri ile beraber de kullanılabilmektedir. 10-20 g/lt kullanılarak pH 5-5. flotte oranı 1:10-1:20 olacak şekilde işlem uygulanabilir.5-3 oranında kullanılarak.1 Çözünürlük: Su ile her oranda karışır. Kokuya sebep olan bakterilerin gelişmesini inhibe ederek.5. Bu aplikasyon yönteminde boya banyosuna ilave edildiğinden boyama ile aynı anda tekstil ürününe antibakteriyel apre de uygulanmış olur. bitim işlemine tabi tutulmuş kumaşlara antibakteriyel aktivite kazandırmaktır. Aplikasyon yöntemleri [Setaş Kimya Ürün Kataloğu. 40-50 °C’de 20-30 dk’lık bir işlem yeterlidir. Kurutma sıcaklığı 175 °C’den yüksek olmamalıdır. giyim ve ev eşyalarında kullanılan pamuk. yün ve sentetik tekstil karışımlarına bakteriostatik özellikler kazandıran emülsiyonlardır.5 (asetik asit ile)’de uygulanabilir. 60 °C’de 30 dk. 2005]: Çektirme Yöntemi: • Yıkama dayanımının önemli olmadığı tekstil ürünleri için en ideal ve ekonomik aplikasyon yöntemi boya banyosunda aplikasyondur. İstenen boyama proseslerinde değişikliğe gerek kalmadan boyanmış. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI • • • pH aralığı: 7. Kurutma sıcaklığının 175 °C’yi geçmemesi gerekmektedir. Aplikasyon sonrası kurutma sıcaklığına dikkat edilmelidir. Emdirme Yöntemi: • Emdirme yöntemine göre 25-30 °C banyo sıcaklığında.

3-5.5 oranında kullanılarak. ağırlığının % 1. 2005]: Çektirme Yöntemi: • Yıkama dayanımının önemli olmadığı tekstil ürünleri için en ideal ve ekonomik aplikasyon yöntemi boya banyosunda aplikasyondur. naylon.5-1. Özellikleri: • • • • • Kimyasal yapısı: Triklosan İyonik yapısı: Noniyonik Görünüşü: Açık sarı pH aralığı: 2. antifungal.2. 60 °C’de 30 dk. Ultra-Fresh FT-7 (A2) Antibakteriyel Apre Maddesi Ultra-Fresh FT-7 Antibakteriyel apre maddesi pamuklu ve karışımlarının yanı sıra yün. 2005]. PES ve karışımlarında da antibakteriyel. üretimin uygun bir safhasında pigment pres keklerinde. antidust-mite koruma özelliklerini kazandıran bir üründür [Setaş Kimya Ürün Kataloğu. % 0. flotte oranı 1:10-1:20 olacak şekilde işlem uygulanabilir.5. 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Pigment Baskı Kekleri . akrilik. Sentetik ve Selülozik Süngerler: • Ultra-Fresh NM uygulanacak süngerin vs.2. Polimerik Sistemler: • Köpük.0 Ultra-Fresh NM karışım içerisine.0 oranında uygulanması tavsiye edilir. lateks ve poliüretan eldivenler polimerik matrislerine Ultra-Fresh NM verilerek korunur. 149 . Kurutma sıcaklığı 175 °C’den yüksek olmamalıdır. Aplikasyon yöntemleri [Setaş Kimya Ürün Kataloğu.0-5.1. dispersiyonlarda ve mürekkepteki bakteri büyümesine direnç kazandırmak için eklenir.5-3’ü oranında kullanılmalıdır. rayon. Dispersiyonlar: • % 0.9 Çözünürlük: Su ile her oranda karışır. Kuru polimer ağırlığı baz alınarak % 2.

• • Mamule yalnız başlarına aplike edilecekleri gibi çeşitli apre işlemleri ile beraber de kullanılabilmektedir.5. Ultra-Fresh FT-7’nin tekstil mamullerine aplikasyonu sırasında binder kullanımı tavsiye edilmektedir.2. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI • Yıkama dayanımının önemli olduğu durumlarda Ultra-Fresh FT-7 çektirme aplikasyon yöntemine göre tekstil ürününe tek başına aplike edilebilir. 150 . Kullanılacak binder miktarı. Özellikleri: • • • • • • • • Maddenin yapısı: Alkoksisilan kuarterner amonyum tuzu İyonik yapısı: Katyonik Görünüşü: Berrak sıvı pH aralığı: 5 Küf. Emdirme Yöntemi: • Emdirme yöntemine göre 25-30 °C banyo sıcaklığında. 10-20 g/lt kullanılarak pH 5-5. mantar ve gram pozitif ve negatif bakterileri kapsayan geniş bir spektrum mikroorganizmalara karşı etkilidir.5 (asetik asit ile)’de uygulanabilir.1. Uygulandığı elyafın yapısına zarar vermez. maya. 40-50 °C’de 20-30 dk’lık bir işlem yeterlidir. Arsnik.3. Flotte oranı 1:10-1:20 arasında olmalıdır. pamuk karışımları ve sentetik kumaşa uygulanabilen tekstil materyali için bakteriyel büyümeyi ve kokuyu önleyici yapıda olan kalıcı bir apre maddesidir [Gemsan Ürün Kataloğu. kumaş ağırlığı üzerinden % 1-2’dir. 40 yıkamaya kadar dayanıklıdır. 5. Kurutma sıcaklığının 175 °C’yi geçmemesi gerekmektedir. ağır metaller veya poliklorine fenol içermez. 2005]. AEM 5772/5 (A3) Antibakteriyel Apre Maddesi AEM 5772/5 Antibakteriyel apre maddesi her türlü pamuklu.

. . 2005]: • • • • • • • • Pamuk/polyester karışımı kumaşlar Halı ve kilimler Dış giyimde kullanılan kumaşlar İç giyimde kullanılan kumaşlar Naylon çoraplar Dokusuz yüzeyler Havlu kumaşlar Tıbbi amaçla kullanılan ketenler Spray Yöntemi 151 . 2005]: Çektirme Yöntemi • • • Eğer çektirme yöntemine göre kumaşa uygulanıyorsa.Havluluk kumaş için AEM 5772/5 ve yumuşatıcı. Emdirme Yöntemi • • Emdirme yönteminde kullanım miktarı 30-50 g/lt arasındadır. Kumaş ağırlığı üzerinden % 3-5 oranında kullanılmalıdır. . Spray yönteminde kullanım miktarı % 3-5 oranındadır. Ürünün katyonik yapısından dolayı sadece noniyonik ve katyonik malzemeler ile birlikte kullanılabilir. AEM 5772/5 ile yapılan bazı kombine bitim işlemi örnekleri aşağıdaki gibi olabilmektedir. . silanol grupların kondenzasyonu için maksimum 150 °C’de kurutma yapılmalıdır.5. Eğer 150 °C’nin üzerinde kurutma yapılırsa.Çadırlık kumaş için AEM 5772/5 ve su itici apre. kumaşlarda hafif bir sararma görülebilir. Kullanım Alanları [Gemsan Ürün Kataloğu. işlem 40 °C’de 20 dk süre ile yapılmalıdır.Halı için AEM 5772/5 ve florokarbon apre.PP elyaf için AEM 5772/5 ve spin-finish. AEM 5772/5 diğer finisaj ürünleri ile birlikte de kullanılabilmektedir. Antimikrobiyal malzemeyi uyguladıktan sonra. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI • Kumaşın tutumunu iyileştirir. Aplikasyon Yöntemleri [Gemsan Ürün Kataloğu.

5. 5.Ü. çektirme yöntemi ile aplikasyon çalışmaları ise Ç.3. Kumaşlara Uygulanan Ön Terbiye ve Boyama İşlemleri Tez çalışması kapsamında temin edilen kumaşlara ön terbiye ve boyama işlemleri işletme şartlarında yapılmıştır. Metot Yapılan tez çalışmasında. Apresi yapılan kumaş numunelerindeki işlem etkisinin testlerle ortaya konulabilmesi için TÜBİTAK ADANA Üniversite-Sanayi Ortak Araştırma Merkezi (ÜSAM) Tekstilde Ölçme ve Kalite Kontrol Laboratuarı’ndan faydalanılmıştır. 5. Belçika’da bulunan Devan firması laboratuarlarında ve K. Emdirme yöntemi ile aplikasyon çalışmaları Özbucak İşletmesi laboratuar imkanları kullanılarak. PES/VİS ve PES/VİS/EA kumaşa boya ve ön terbiye işlemleri Özbucak İşletmeleri’nde yapılmıştır (Çizelge 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI • • • • Tek kullanımlık çocuk bezi Çadır. % 100 Pamuklu kumaşa ön terbiye ve boyama işlemleri Misis Apre Boya ve Terbiye İşletmeleri’nde.4. Ön terbiyesi ve boyaması işletme şartlarında yapılmış olan bu kumaşlara tez konusu çerçevesinde antibakteriyel apre çalışmaları laboratuar şartlarında gerçekleştirilmiştir.1. Antibakteriyel testler Kanada’da bulunan Thomson Research Associates’de.Maraş Sütçü İmam Üniversitesi Biyoloji Bölümü Laboratuarlarında yaptırılmıştır.2. Bu laboratuarda kumaşların fiziksel ve haslık özellikleri incelenmiştir. muşamba ve yelken kumaşı Duş perdeleri Şemsiyelik kumaşlar. günümüzde antibakteriyel özelliklerin en çok istendiği ve kullanım alanı bulduğu pamuklu kumaşların yanı sıra önümüzdeki yıllarda bu özelliğin önem kazanmaya başlayacağı ve kullanım alanı olarak yaygınlaşacağı düşünülen PES/VİS ve PES/VİS/EA kumaşlar kullanılmıştır. Tekstil Mühendisliği Bölümü laboratuar olanakları kullanılarak yapılmıştır. 5. 5.5) 152 .2.

Çalışmada Kullanılan PES/VİS/EA Kumaşın Ön Terbiye ve Boyama Prosesleri İşlem No İşlem Sırası 1 2 3 4 5 6 Yakma Yıkama Kurutma Elyaf Fikse Boyama Kurutma İşlem Şartları 130 m/dk. 160 °C Avans % 2-5 38 m/dk. bek basıncı:9 mbar. bek basıncı:12 mbar. 120 m/dk 30 m/dk 8 saat 20 m/dk.5. kumaş ısısı 80 °C Çift yüz 75 m/dk 55 m/dk. 160 °C Avans % 5-20 153 . 200 °C Avans % 5-8 Jet 35 m/dk. enzimatik 8 saat 20 m/dk. Tans.3. 160 °C Avans % 5-8 Çizelge 5. 100 °C Çift Yüz. sabunlu 20 m/dk. 190 °C Çizelge 5. 80 38 m/dk. kumaş ısısı 105 °C Çift yüz. 160 °C Av % 6-10 130 m/dk. Çalışmada Kullanılan % 100 Pamuklu Kumaşın Ön Terbiye ve Boyama Prosesleri İşlem No İşlem Sırası 1 2 3 4 5 6 7 8 Haşıl Sökümü Rotasyon Kasar-Baraban Kurutma Yakma Pad-Batch Boyama Rotasyon Yıkama Kurutma İşlem Şartları 120 m/dk. 90 °C .4. bek basıncı 10 mbar.5. 200 °C Avans % 5-8 Jet 40 m/dk. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5. Çalışmada Kullanılan PES/VİS Kumaşın Ön Terbiye ve Boyama Prosesleri İşlem No İşlem Sırası 1 2 3 4 5 6 7 Haşıl Sökme Haşıl Yıkama Kurutma Yakma Elyaf Fikse Boyama Kurutma İşlem Şartları 100 m/dk 75 m/dk 40 m/dk.

B.5°C/dk 10 dk T. Kırık önleyici 150 195 154 . pH Tamponlayıcı C. C pH Kontrol 4 2°C/dk 0.Y. Dispergatör B. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Şekil 5.1’de çalışmada kullanılan kumaşların boyama grafikleri görülmektedir. 60°C Boyarmadde (Lineer) 0 (1) 10 15 25 30 A.5. 131°C 1°C/d k 1.5°C/dk 80°C 70°C A.

C. Kırık önleyici (1) Polyesterin Dispers Boyaması (2) Viskonun Reaktif Boyaması Şekil 5.5 °C/dk 2 °C/dk 50°C B Boyarmadde Lineer A. 155 . pH Tamponlayıcı C.2. Çizelge 5. PES/VİS ve PES/VİS/EA olmak üzere 3 farklı kumaşa antibakteriyel apre uygulanmıştır. D 10 dk Taşarlı 0 (2) 10 15 25 45 65 85 115 160 175 (Zaman dk) A.5.6’da çalışmada kullanılan kumaşlara uygulanan antibakteriyel apre uygulama programı görülmektedir. PES/VİS ve PES/VİS/EA Kumaşın Boyama Grafiği 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI pH Kontrol 82°C pH Kontrol 1.1.2. Antibakteriyel apre uygulaması emdirme ve çektirme olmak üzere iki farklı yöntemle yapılmıştır. Kumaşlara Uygulanan Antibakteriyel Apre İşlemleri Çalışmada % 100 pamuklu. Dispergatör B.

5 40 gr/lt 20 gr/lt % 1. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5.3’te görülen numune ramözde gerçekleştirilmiştir.1.6.2’de görülen numune fularda ve Şekil 5.atacmakina.5. Şekil 5.com.5 40 gr/lt 20 gr/lt % 1. Emdirme Yöntemi Emdirme yöntemi ile antibakteriyel apre uygulaması Şekil 5.2.5 40 gr/lt 20 gr/lt 5. Çalışmada Kullanılan Kumaşlara Uygulanan İşlemler Numune Kodu Pamuk PES/VİS PES/VİS/EA P0 PV0 PVE0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Kullanılan Metot Konsantrasyon Kimyasal Apre İşlemi Görmemiş A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 Çektirme Emdirme Emdirme Çektirme Emdirme Emdirme Çektirme Emdirme Emdirme % 1.2. Laboratuar Tipi Numune Fular [www.2. 2005] 156 .

5 İşlem Parametresi A1 A2 A3 Kumaş geçiş hızı (m/dk) 2 2 2 Kullanım miktarı (gr/lt) 20–40 20–40 20–40 Pickup 60-70 60-70 60-70 pH Kurutma Şartları 150 °C 2 dk 150 °C 2 dk 150 °C 2 dk 5. Laboratuar Tipi Numune Ramöz [www.com.5 5.7).4 5. Emdirme Yöntemi ile Yapılan Antibakteriyel Aprelerin İşlem Koşulları Fular banyo sıcaklığı (°C) 25-30 25-30 25-30 Fular sıkma basıncı (bar) 5.5 5.7.5. kullanılan kimyasalın kumaşa olan etkisi ortaya konulabilecektir.atacmakina. Böylece işlem parametresinden bağımsız olarak. 2005] Kullanılan bütün kimyasallar için hemen hemen tüm işlem parametreleri aynı tutulmaya çalışılmıştır (Çizelge 5.4 157 . Çizelge 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Şekil 5.4 5.3.

4’de görülen numune HT boyama makinesinde ve kurutma işlemi ise Şekil 5. Laboratuar Tipi Numune HT Boyama Makinesi 158 .2.2.2. 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çalışmada kimyasalın kumaşa etkisinden başka kimyasal konsantrasyonunun kumaşa olan etkisi de incelenmiştir.4.5.5’de görülen numune hava sirkülasyonlu kurutma fırınında gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla tüm kimyasallar için aynı şartlarda fakat 20 gr/lt ve 40 gr/lt olmak üzere iki farklı konsantrasyonda çalışılarak denemeler yapılmıştır. Çektirme Yöntemi Çektirme yöntemi ile antibakteriyel apre uygulaması Şekil 5. Şekil 5.

5 1.5. Çizelge 5.5 1.8. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Şekil 5.5 Kurutma Sıcaklığı (°C) 150 150 150 Kurutma Süresi (dk) 2 2 2 5. Çektirme Yöntemi İle Yapılan Antibakteriyel Aprelerin İşlem Koşulları İşlem Parametresi A1 A2 A3 Flotte Sıcaklığı (°C) 40 40 40 İşlem Süresi (dk) 20 20 20 Flotte Oranı 1/10 1/10 1/10 Kullanım miktarı (%) 1.5 5.9’da verilen testler uygulanmıştır.5 5. Kumaşlara Uygulanan Testler Tez çalışmasında numune kumaşlara (işlem görmüş ve görmemiş) Çizelge 5. Laboratuar Tipi Hava Sirkülasyonlu Kurutma Fırını Çektirme yönteminde de kullanılan bütün kimyasallar için hemen hemen tüm işlem parametreleri aynı tutulmaya çalışılmıştır (Çizelge 5.5. 159 .8).3.5 pH 5.2.

2.10).3. toplam 290 test yapılmıştır. 10 PES/VİS kumaş numunesine (PV0-…-PV9) 9 test ve 10 PES/VİS/EA kumaş numunesine (PVE0-…-PVE9) 11 test uygulanarak. farklı kimyasal. Disk Difüzyon Metodu. 160 . 5.1. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5. Çalışma Kapsamında Numune Kumaşlara Uygulanan Testler Test Tipi Test No 1 2 Fiziksel 3 4 5 6 7 8 Kimyasal (Haslık) 9 10 11 Test Adı Antibakteriyel Aktivite Tayini Kopma Mukavemeti Yırtılma Mukavemeti Martindale Pilling Buruşma Açısı Elastikiyet* Kalıcı Uzama* Yıkama Haslığı Sürtünme Haslığı Su Haslığı Ter Haslığı Test Standardı AATCC 147. Antibakteriyel Testi Antibakteriyel test yöntemleri kalitatif ve kantitatif olmak üzere iki şekilde yapılabilmektedir (Çizelge 5. ASTM E2149-01 TS EN ISO 13934-1 TS EN ISO 13937-1 TS EN ISO 12945-2 ISO 9867 BS 4952 BS 4952 ISO 105-C06 TS EN ISO 105-X12 TS EN ISO 105-E01 TS EN ISO 105-E04 *Elastikiyet ve kalıcı uzama testi yalnızca PES/VİS/EA kumaşa uygulanmıştır. Elastikiyet ve kalıcı uzama testi elastan içeren kumaşlara yapılan bir test olduğundan dolayı sadece PES/VİS/EA kumaş numunelerine bu test uygulanmıştır. yöntem veya konsantrasyonla elde edilmiş 10 Pamuklu kumaş numunesine (P0-…-P9) 9 test. Çalışmada % 100 Pamuk ve PES/VİS kumaşa elastikiyet ve kalıcı uzama dışındaki tüm testler uygulanmıştır.5.9. Çalışmada.

Bakteri Üremesi [Şahin.(1).5. 2005] 161 . MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5. Şekil 5. ASTM E2149-01 (Antibakteriyel.6. Test. Antifungal) 5. AATCC 147:1998 Antibakteriyel Test Metodu Antibakteriyal işlem görmüş kumaşın Staphylococcus Aureus adı verilen bakteri ile antibakteriyel aktivitesinin tespit edilmesi esasına dayanır. 2005]. Antifungal) Kantitatif 1. AATCC 100 (Newyork City Protokolü) 2.6) ortam koşulları altında gerçekleştirilir [Şahin. AATCC 147-1998 (Antibakteriyel) 2.2.1.10.3. NCCLS M100-S9:1999 (Disk Difüzyon Metodu) (Antibakteriyel. Kalitatif ve Kantitatif Test Yöntemleri Kalitatif 1. AATCC 30-1998 (Antifungal) 3. bakterilerin en kolay ve maksimum seviyede üreyebildikleri (Şekil 5.

2005]: 5 bakteri şeridi test tabağı üzerine yerleştirilir.7. 2005]: Antimikrobiyal madde ile işlem görmemiş ya da az etkili işlem görmüş test materyali üzerinde ve etrafında engelleme alanı oluşmaz (Şekil 5. Yeterli derecede antimikrobiyal madde ile işlem görmüş olan materyal yüzeyinde engelleme alanı oluşur (Şekil 5. Test yapılması istenen materyal bu şeritlerin üzerine konur. 1 gün sonrasında test değerlendirmesi yapılır. A B C Şekil 5.7.A). Değerlendirme [Şahin.7.7. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Test Metodu [Şahin. Antimikrobiyal Testinde Numuneler [Şahin. 2005] 162 . Etkili bir şekilde işlem görmüş materyal için.5. materyal etrafında halo efekti denilen alanın yanı sıra yüzeyde de bir engelleme alanı oluşur (Şekil 5. 37°C de 1 gün bekler.B).C).

3. Test. Fungal Organizma [Şahin.2. 2005] Test Metodu [Şahin. 7 gün sonunda değerlendirme yapılır. 2005]: Test yapılması istenen tekstil materyali test tabağına yerleştirilir. AATCC 30:1998 Antifungal Test Metodu Antifungal madde ile işlem görmüş tekstil materyalinin Aspergillus Niger isimli fungal organizması kullanılarak anti-fungal aktivitesinin değerlendirilmesi esasına dayanır. 7 gün 28°C’de bekletilir.A). 163 .(2). Şekil 5.9. fungi organizmalarının en kolay ve maksimum seviyede üreyebildikleri ortam koşulları altında gerçekleştirilir.1. Değerlendirme: Antifungal madde ile işlem görmemiş veya az etkili işlem görmüş tekstil materyali üzerinde veya etrafında engelleme alanı oluşmaz ve küflenme meydana gelir (Şekil 5. Seçilmiş olan fungal sporu süspansiyonu tabak içerisine konur. Yeterli derecede antifungal madde ile işlem görmüş tekstil mamulünün sadece yüzeyinde engelleme alanı oluşur (Şekil 5.8.5.B). MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5.9.

Üzerine belirli aralıklarla antibiyotik diskleri yerleştirilir. 164 . disk etrafında oluşan ürememe alanının çapının mm. 2005] 5. Petri kutusuna dökülen özel agarlı besiyeri üzerine antibiyotik duyarlılık durumu saptanacak bakterinin standart sulandırılması yayılır.2.1.edu. Her bir diskte bilinen dozda (İ. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI İyi derecede antifungal madde ile işlem görmüş materyal üzerinde engelleme alanı oluştuğu gibi aynı zamanda materyal çevresinde de halo efekti denilen bölge oluşur (Şekil 5. Disk Difüzyon Metoduna Göre Antimikrobiyal Test Metodu Bu yöntemde de.C).aof.Ü veya µgr/ml. Değerlendirme.9. hazırlanan kumaş örnekleri 121°C’de 15 dakika süre ile sterilize edildikten sonra antimikrobiyal aktivitesinin belirlenmesi için hazırlanan kültür ortamına steril pens yardımıyla uygun aralıklarla yerleştirilmiştir. maya suşları Sabouraud Dekstroz Broth’a aşılanarak 30 °C’ de 48 saat süre ile aktivasyonu sağlamak için inkübe edilmiştir. Antifungal Testinde Numuneler [Şahin.9. A B C Şekil 5.tr/kitap]. antibiyotik emdirilmiş kağıt diskler kullanılarak.(3).) antibiyotik bulunur.3. Çalışmada. Çalışmada kullanılan 4 °C’de muhafaza edilen test bakterileri Nutrient Broth’a aşılanarak 37 °C de 24 saat. mikroorganizmaların üremelerinin inhibisyonları (önlenmesi) belirlenir.5. olarak ölçülmesiyle yapılır [www.

Sabouraud dekstroz agar besiyerine de maya suşları (0. Bradshaw.1 ml de 108 adet). Katılaşan agar üzerine yukarıda belirtildiği şekilde hazırlanan petri kutuları üzerine uygun aralıklarla kumaş örnekleri yerleştirilmiş ve 4 °C’de 2 saat bekletildikten sonra. Disk Difüzyon Metoduna Göre Yapılmış Antibakteriyel Testi 165 . 1989.1x103 kob/ml) (Anonim 1999) Vortex tüp karıştırıcıda iyice çalkalandıktan sonra 9. yukarıda belirtildiği şekilde hazırlanan bakteri suşlarının 24 saatlik (0.1 ml x108 adet) ile 48 saatlik buyyondaki kültürü ile aşılanarak (Bakteriler için 108 kob/ml.. Collins ve Ark. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Daha sonra deney tüplerinde sterilize edilen ve 45-50 °C ye kadar soğutulan Müeller Hinton Agar.0 cm çapındaki steril petri kutularına 15'er ml dağıtılmış ve besiyerinin homojen bir şekilde petri kutusu içinde dağılması sağlanmıştır [Seeley ve VanDemark. 1992]. İnhibisyon alanı oluşmamış Oluşan inhibisyon alanı Kumaş numunesi A Bakteri üremesini sağlayan ortam Şekil 5.10). 2005]. Mayalar için 2. bakteri aşılanan plaklar 37 °C de 24 saat.5.10. Süre sonunda besiyeri üzerinde oluşan inhibisyon zonları mm olarak değerlendirilmiştir [Uruş ve Ark. 1981. Antibakteriyel Test sırasında kumaş numuneleri etrafında oluşan engelleme alanının büyüklüğü (mm cinsinden çapı) antibakteriyel özelliğin etkinliğini tayin etmektedir (Şekil 5. maya aşılanan plaklar ise 30 °C de 24 saat süre ile inkübe edilmiştir..

ASTM E2149-01 Antimikrobiyal Test Metodu Bu standartta da AATCC 100 standardında olduğu gibi antimikrobiyal aktivite solüsyonda yaşayan mikroorganizma sayısına göre değerlendirilmektedir. Bu % değer antimikrobiyal madde ile yapılan aprenin etkinlik yüzdesini göstermektedir. daha sonra da mikroorganizma sayısının düşüş yüzdesi hesaplanarak bulunmaktadır. Pahalı bir test yöntemidir. AATCC 100 Antimikrobiyal Test Metodu Bakterileri sayma esasına dayanan bir test yöntemidir. Test sonuçları.3. antimikrobiyal madde ile işlem görmüş ve görmemiş olmak üzere iki örnek numune kullanılır. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. Test 3 gün sürmektedir. AATCC 147’den alınan sonuçlar beklenmeyen değerlerde ise yapılır.3. karşılaştırma yapılarak elde edileceğinden. 0. Önce işlem görmemiş numunedeki mikroorganizma sayılarak ya da işlem görmüş numunedeki ilk mikroorganizma sayısı belirlenerek. Bunun dışında çok kullanılan bir test yöntemi değildir. Kantitatif test yöntemi olan AATCC 100 çok kullanılan bir test yöntemi olmadığı için yapılan değerlendirmeler kısaca şu şekilde yorumlanabilir.(5).(4).2.1.5 – 2 g ağırlığında kumaş numunesi alınır. Her numune için işlem görmemiş bir 166 .5.1.2. Bu testte test organizması olarak Klebsiella pneumoniae kullanılmaktadır. Örnekler üzerindeki bakteri sayılarının sayılıp birbirine oranlanmasıyla % olarak bir değer elde edilir. İşlem görmüş ve görmemiş numuneler üzerindeki bakteri sayılarının oranlanması sonucu elde edilen % değer : %0 ise %10 ise %100 ise PASS-çok iyiPASS-yeterliFAİL-çok kötü- 5.

5. MATERYAL VE METOT

Huriser BALCI

numunenin de olması gerekmektedir. Her bir işlem görmüş ve görmemiş numune 250 ml’lik cam erlenmayere konur. Üzerine 50 ml bakteri aşılanmış sulu çözelti eklenir. Sonra bu erlenmayerler mekanik çalkalayıcıya yerleştirilir. Maksimum hızda 1 dk±5 san. çalkalanır. Her cam kap “0” temas zamanı olarak kabul edilir. “0” zamanındaki bakteri konsantrasyonu sulandırma ve standart tabakta sayma metodu kullanılarak belirlenir. “0” temas zamanı yarı numuneleri hazırlanır hazırlanmaz test numunesi ve kontrol numunesi kendi cam kaplarına yerleştirilir. Yine çalkalayıcıya yerleştirilip 1 saat ± 5 dk en yüksek hızda çalkalanır. Sonra her cam kaptan 1 ml alınarak test tubüne konur, sonra “0” temas zamanında olduğu gibi seri sulandırma ve tabak işlemi yapılır. Sonra solüsyon petri kabına koyulup 24 saatten 48 saate kadar kuluçkada bırakılır. Petri kabındaki koloniler sayılır. Değerler kaydedilir, petri kabı sayısına göre ortalama alınır ve bu ortalama mililitredeki koloni oluşturan birime bölünür. Numune ile temas eden organizmalardaki azalma oranının yüzde olarak hesaplanması için aşağıdaki formül kullanır [ASTM E2149-01].

Azalma , % (CFU / ml ) =

B− A × 100 B

(5.1)

B-A: Ölüm oranı A = Belirlenen temas zamanından sonra mililitredeki CFU (ya da bakteri yoğunluğunun log10) B = “0” temas zamanında mililitredeki CFU (ya da bakteri yoğunluğunun log10) Çalışmada tüm numunelere AATCC 147 ve Disk Difüzyon metodu ile antimikrobial test yapılmıştır. AEM 5772/5 (A3) apre maddesi migrasyona uğramayan bir madde olduğu için inhibisyon alanı ile ölçüme dayalı olan bu test metotları ile antimikrobial aktivitesinin ölçümü mümkün olamamıştır. Bunun için ASTM E2149-01 metodu ile test edilmiştir.

167

5. MATERYAL VE METOT

Huriser BALCI

5.2.3.2. Kopma Mukavemeti Testi

Numune kumaşların kopma mukavemetlerinin tayini TS EN ISO 13934-1 standardı esas alınarak TITAN cihazında yapılmıştır. Testin yapıldığı cihaz Şekil 5.11’de görülmektedir.

Şekil 5.11. TİTAN Mukavemet Test Cihazı [Aygenteks, 2004] TİTAN çok fonksiyonlu bir cihaz olup, kopma mukavemeti testinin yanında, yırtılma mukavemeti, elastikiyet, kalıcı uzama, dikiş açılması gibi diğer bazı fiziksel testleri de yapabilmektedir. Cihaz sabit hızda, artan kuvvet prensibine göre testi gerçekleştirmektedir. Test bitiminde sonuçlar cihazın bağlı olduğu bilgisayardan alınabilmektedir [www.aygenteks.com.tr, 2005]. Bu çalışmada test cihazında kumaş numunesine uygulanan maksimum yük 3000 N’dur. Uygulanan ön gerilim ise kumaş gramajına göre değişmektedir. Buna göre çalışmada kullanılan pamuklu ve PES/VİS kumaş için 2 N, gramajı 200 g/m2’den büyük olan PES/VİS/EA kumaş için ise standartta belirtildiği gibi 5 N ön gerilim uygulanmıştır. Test hızı 100 mm/dk olup çene aralığı 200 mm’dir. Test numunesi olarak 5 atkı yönünde, 5 çözgü yönünde 30x6 cm’lik numune alınarak uzun kenarlar saçaklandırılıp 5 cm’e indirilerek teste hazır hale getirilmiştir.

168

5. MATERYAL VE METOT

Huriser BALCI

5.2.3.3. Yırtılma Mukavemeti Testi

Numune kumaşların yırtılma mukavemetlerinin tespiti, TS EN ISO 13937-1 test standardı kullanılarak sarkaç prensibine göre çalışan ELMATEAR test cihazında gerçekleştirilmiştir. Analiz yapılan cihaz Şekil 5.12’de görülmektedir.

Şekil 5.12. ELMATEAR Yırtılma Mukavemeti Test Cihazı [www.aygenteks.com.tr, 2005] Esas alınan standarda göre, 80 mm x 58 mm boyutlarında 5 adet çözgü, 5 adet atkı numunesi alınmaktadır. Test sarkaç prensibine göre gerçekleşmektedir.
5.2.3.4. Pilling Testi

Numune kumaşların pilling oluşumlarının tespit edilmesi ISO 12945-2 standardı esas alınarak Martindale (Şekil 5.13) cihazında yapılmıştır. Kumaş numunelerinden üçü deney parçası üçü de alt kumaş olarak kullanılmak üzere 150 mm çapında 6 adet numune kesilmiştir. Pilling oluşumunun gözlenmesi makinenin belirli devirlerinde gerçekleşmektedir. Makine çalıştırıldıktan sonra 125, 500, 1000, 2000, 5000 ve 7000. devirlerde durdurulup üst deney parçaları çıkarılarak standart ışık kabininde değerlendirilmektedir. Her devir aralığı sonunda değerlendirme 1-5 aralığında değişen standart fotoğraflar referans alınarak yapılmaktadır. Bu fotoğraf skalasında 1 en kötü, 5 ise en iyi olarak tanımlanmaktadır.

169

5. MATERYAL VE METOT

Huriser BALCI

Şekil 5.13. Martindale Pilling Test Cihazı [www.aygenteks.com.tr, 2005]
5.2.3.5. Buruşma Geri Dönüşümü Testi

Numune kumaşların buruşma geri dönüşüm özelliğinin tespit edilmesi ISO 9867 standardı esas alınarak Wrinkle Recovery cihazında (Şekil 5.14) gerçekleştirilmiştir.

Şekil 5.14. Wrinkle Recovery Cihazı 150x280 mm boyutlarında, uzun kenarı çözgü yönü olacak şekilde 3 adet kumaş numunesi hazırlanmıştır. Kumaş numuneleri kısa kenar etrafında

170

5. MATERYAL VE METOT

Huriser BALCI

döndürülerek test aparatı çevresine kelepçeler yardımıyla düzgün ve gergin bir şekilde tutturulmuştur. Üstten pim çekilerek kumaşın serbest halde kıvrılarak kırışması sağlanmış, aynı anda üzerine 3500 g’lık ağırlık yerleştirilmiştir. 20 dk sonra ağırlık kaldırılıp, kelepçeler açılıp numune alınıp zemine konmuş, 24 saat sonra 1’den 5’e kadar olan değerlendirme kartlarıyla değerlendirilmiştir.
5.2.3.6. Elastikiyet Testi

İçerisinde elastan elyaf içeren kumaşlara uygulanan bir testtir. Numune kumaşlara elastikiyet testi BS 4952 standardı referans alınarak TITAN cihazında uygulanmıştır. Referans alınan standarda göre deney için 150 mm x 60 mm boyutlarında 5 adet çözgü, 5 adet atkı numunesi alınmıştır. Numune boyutları kısa kenarda 50 mm olacak şekilde saçaklandırılmıştır. Testte kullanılan çene aralığı 100 mm, test hızı 500 mm/dk, ön gerilim 2 N ve maksimum yük 50 N’dur. Deney sonuçları % olarak elde edilmiştir.
5.2.3.7. Kalıcı Uzama Testi

Numune kumaşların kalıcı uzama miktarının tespiti, BS 4952 standardı esas alınarak TITAN cihazında yapılmıştır. Analiz için numune kumaştan 150x60 mm’lik 5 adet çözgü, 5 adet atkı numunesi alınmaktadır. Numune alınırken, atkı ve çözgü numunelerinin aynı atkı ve çözgüleri içermemesine dikkat edilmelidir. Testin esası, 500 mm/dk test hızı ile, 50 N kuvvet yüklemesine 10 sn maruz kalan numunelerinin, 60 sn içerisinde eski boyutlarına % kaç dönebildiğinin tespit edilmesine dayanmaktadır. Alt ve üst çeneler arasında yüklemeye maruz kalan numune kumaş, çeneler arasından alındıktan sonra 60 sn beklenir. 60 sn sonunda kumaş üzerindeki çene izleri arasındaki mesafe ölçülür ve bilgisayara girilir. Kalıcı uzama miktarı bilgisayar tarafından otomatik olarak hesaplanır. Ortaya çıkan % kalıcı uzama değerlerinin yüksek olması, elastan içeren kumaşın kuvvet altında geri dönme özelliğini kaybettiğini göstermektedir.

171

Yıkama Haslığı Testi Renklendirilmiş numune kumaşların yıkama haslıklarının tespiti TS EN ISO 105-C06 standardı esas alınarak yapılmıştır. Lif cinsi gözetilerek. Gyrowash Yıkama ve Kuru Temizleme Haslığı Test Cihazı Çalışmada kullanılan yıkama haslığı deney şartları Çizelge 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. pamuklu kumaş için C2S.11. Yıkama haslığı.8. Analizi yapılacak numune kumaştan ve multifibre’den 10 cm x 4 cm boyutlarında 1’er adet kesilir ve birbirine dikilir.’de verilmiştir.5. 1 lt saf suyla 4 gr/lt ECE deterjan ve 1 gr/lt Sodyum Perborat Tetrahidrat içeren reçeteyle hazırlanan çözelti ile GYROWASH cihazında gerçekleştirilmektedir. 172 . Test.15. Şekil 5.15’de görülmektedir.3. renklendirilmiş tekstillerin yıkamaya karşı direncini ifade eden haslıklardır. PES/VİS kumaş için B2S ve PES/VİS/EA kumaş için A2S standardı esas alınmıştır. Cihaz Şekil 5.2.

16’da görülmektedir. Gri Skala 173 .5±0.1 Numunedeki renk değişimi (solma) veya refakat bezine renk akması (lekeleme) gri skalayla standart ışık kabini içerisinde değerlendirilmektedir. A A. Akma Gri Skalası B. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Çizelge 5.5.11. Değerlendirmenin yapıldığı gri skala Şekil 5. Solma Gri Skalası B Şekil 5. ISO 105-C06 Standardına Göre Yıkama Haslığı Deney Şartları [TS EN ISO 105-C06 Standardı] Deney Şartları A2S B2S C2S Sıcaklık (°C) Çözelti Hacmi [ml] Sodyum Perborat [g/l] Süre [dk] Çelik Bilye Sayısı pH 40 50 60 150 150 50 1 1 1 30 30 30 10 25 25 10.16.

Crockmetre [www.17. 2005] Deney için 14 x 5 cm boyutlarında 2 adet çözgü. 2 adet atkı numunesi olmak üzere toplam 4 adet numune alınır.etki.9. Kuru sürtünmede sürtme ayağına düz olarak yerleştirilmiş kuru sürtme bezi deney parçası üzerindeki 100 mm’lik bir hat üzerinde aşağıya doğru 9 N’luk bir kuvvet uygulayarak 10 saniye içinde 10 kez ileri ve geri yönde sürtülür. Değerlendirme yapılırken refakat bezindeki akmaya bakılır. Testin yapıldığı cihaz Şekil 5.5. refakat bezinin kendi ağırlığı kadar ıslatılmasıdır. sürtme bezi oda sıcaklığında kurutulur.3.17’de görülmektedir.2. Sonuçların değerlendirilmesi gri skalayla yapılır.com. ağartılmış. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. Şekil 5. apresiz ve 50 mm x 50 mm boyutlarında kare şeklinde refakat bezi kesilir. Deney kuru ve yaş sürtünme olarak 2 seferde gerçekleştirilir. haşılsız. Sürtünme Haslığı Testi Numune kumaşların yaş ve kuru sürtünme haslıkları ISO 105-X12 esas alınarak “crockmetre” cihazında gerçekleştirilmiştir. 174 . Yaş sürtünme haslığının uygulanmasındaki tek fark ise. Numuneler ile beraber kullanılmak üzere 4 adet TS 5326 (ISO 105 F09) ile uyumlu. Yaş sürtünme haslığı deneyinde işlemden sonra.

Bu nedenle ter haslığı deneyi hem asidik.5. Deney için 100 mm x 40 mm boyutlarında 2 adet deney numunesi ve aynı boyutlarda multifibre refakat bezi kesilmekte ve birbirlerine dikilmektedir. hem de bazik olarak uygulanmaktadır. Asidik ter çözeltisi ise. 175 . Bakteri etkisiyle bazik hale gelir.2 g/l Sodyum Dihidrojen Ortafosfat Dihidrat pH 5.5 kPa’lık yük uygulanır.10. Bazik çözelti için yapılan bu işlem aynen ter çözeltisi içinde yapılmaktadır. Sıkıştırılan perspirometre 37°C’ye ayarlanmış etüve konulur ve 4 saat bekletilir.5 kPa (5 kg)’lik yük uygulayabilen “perspirometre” kullanılmaktadır.5 g/l L-Histidin Monohidroklorid Monohidrat 5 g/l Sodyum Klorür 2.5 olacak şekilde ayarlanır. Deney esnasında asidik ve bazik ter ortamının sağlanması için 2 çözelti hazırlanmaktadır. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI 5. Ter oluştuğunda hafif asidiktir. Burada birleşik numune çözelti ile iyice ıslanmalıdır. Test cihazı olarak da 60 mm x 115 mm boyutlarında tabana sahip çelik bir şasiye sahip olan.5 g/l L-Histidin Monohidroklorid Monohidrat 5 g/l Sodyum Klorür 2.5 g/l Di sodyum Hidrojen Ortofosfat Dihidrat pH 8 olacak şekilde ayarlanır. 0. Ter Haslığı Testi Numune kumaşlarda asidik ve bazik ter haslığının tespit edilmesi EN ISO 105-E04 standardı esas alınarak yapılmıştır.3. 0. 30 dk sonunda numune alınarak akrilik plakalar arasında konulur ve üzerine 12. 60 mm x 115 mm boyutlarında akrilik levhaları bulunan ve levhalar arasında konulan numunelere 12. Bazik ter çözeltisi. Multifibre ile dikilen test numunesi 1/50 oranında pH’sı 8 olan bazik ter çözeltisi ile 30 dk oda sıcaklığı şartlarında muamele edilmektedir. Etüvden çıkan ve ıslak olan deney numuneleri birbirine değmeyecek şekilde kurutulur.2.

176 . Yalnızca çözelti olarak saf su kullanılır. Su haslığı için çözelti olarak saf su.3. ana kumaştaki solmaya ve multifibre’deki akmaya bakılır. Renk solmasının değerlendirilmesi için TS 423 (ISO 105-A02). Suya karşı renk haslığı EN ISO 105 E01 standardı esas alınarak. 5. MATERYAL VE METOT Huriser BALCI Deney sonunda değerlendirme aşamasında. Su haslığı deneyinin yapılabilmesi için 100 mm x 40 mm boyutlarında 1 adet deney numunesi ve aynı boyutlarda multifibre kesilerek birleştirilir. Su Haslığı Testi Boyanmış ya da basılmış tekstil mamulünün. Birbirine dikilmiş mamul ile boyanmamış mamul üzerine boyarmaddenin migrasyonu ile belirlenir.2. renk akmasının değerlendirilmesi için ise TS 423 (ISO 105-A03)’e uygun gri skala kullanılmaktadır. Deneyin uygulama prensibi ter haslığı ile aynıdır. Renk solmasının ve renk akmasının değerlendirilmesi için gri skala kullanılmaktadır. Deney sonunda değerlendirme aşamasında. ter haslığında kullanılan düzenek ile yapılmıştır. refakat bezi olarak ise multifibre kullanılır.5.11. normal ortam sıcaklığında belirli bir miktar su içerisinde bekletilmeye karşı renk dayanımının derecesidir. ana kumaştaki solmaya ve multifibre’deki akmaya bakılır.

DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Çalışmanın bu bölümünde çeşitli antimikrobiyal apre işlemlerine tabi tutulmuş ve işlem görmemiş pamuklu. 6. Disk Difüzyon Metoduna Göre Antibakteriyel Test Sonuçları Disk Difüzyon Metoduna göre yapılan Antibakteriyel Testte. Bu mikroorganizmalar aşağıdaki gibidir: B1: Pseudomonas putida B2: Eschericha coli B3: Klebsiella oxycota B4: Enterococcus faecium B5: Candida albicans (Mantar) B6: Kluveromyces marxianus (Mantar) B7: Saccaharomyces cerevisia (Mantar) B8: Pseudomonas aeroginosa B9: Enterococcus amnigenus B10: Staphylococcus aureus B11: Bacillus cereus Ölçümler K.6.Maraş Sütçü İmam Üniversitesi Biyoloji Bölümü Laboratuarlarında yapılmıştır. Antibakteriyel Testi Sonuçları 6.1. PES/VİS. PES/VİS/EA kumaşlara uygulanan performans testlerinin sonuçları verilmektedir. İşlem görmüş kumaşların kendi aralarında ve işlem görmemiş olan referans numunelere karşı performans özellikleri kıyaslanmaktadır. 11 farklı mikroorganizmaya tabi tutularak numunelerin bu mikroorganizmalara karşı Antibakteriyel aktivitesi ölçülmeye çalışılmıştır. 177 .1.1. işlem görmüş numuneler. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

Kumaş Örneklerinin antimikrobiyal aktivitelerinin belirlenmesi için Disk Difüzyon metodu kullanılmıştır (Collins ve Ark., 1989). Antibakteriyel Test sırasında kumaş numuneleri etrafında oluşan engelleme alanının büyüklüğü antibakteriyel özelliğin etkinliğini tayin etmektedir. Testte tüm kumaş numunelerinde ölçülen engelleme alanlarının büyüklükleri Çizelge 6.1, 6.2, 6.3’te verilmektedir. Ayrıca antibakteriyel test esnasında alınan görüntülerden birkaç örnek Şekil 6.1’de verilmiştir.

İnhibisyon alanı oluşmamış

Oluşan inhibisyon alanı

Kumaş numunesi

A (A)

Bakteri üremesini sağlayan ortam

B

C

D

A, B. Staphylococcus aureus bakterisinin inhibisyonu C, D. Enterobacter amnigenus bakterisinin inhibisyonu

Şekil 6.1. Disk Difüzyon Metoduna Göre Yapılan Antibakteriyel Testinin Görüntüleri

178

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

A3 apre maddesi migrasyona uğramayan bir apre maddesi olduğu için bir inhibisyon zonu oluşturmamaktadır. Dolayısıyla, bu apre maddesinin antimikrobiyal aktivitesi Disk Difüzyon metodu ile ölçülememektedir. Bunun için farklı bir ölçüm yöntemi kullanılması gerekmektedir.
6.1.1.1. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları

İşlem görmüş pamuklu kumaşlar 11 farklı mikroorganizmanın üremesini sağlayan ortama bırakılmış ve numunenin etrafında oluşan inhibisyon alanının çapı ölçülmüştür. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları Çizelge 6.1’de verilmektedir. Çizelge 6.1. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları
MikroOrganiz malar B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8 B9 B10 B11 İnhibisyon Zonları (mm) P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9

-

16 24 38 24 -

26 32 57 42 13

20 28 47 54 -

14 34 44 35 45 18

14 17 40 52 37 33 28

12 14 32 50 34 43 20

40 -

-

-

Çizelge 6.1’de görüldüğü gibi en fazla engellenen tür B9 (Enterococcus amnigenus) ve B10 (Staphylococcus aureus) bakterileri olmuştur. Bakterilere karşı engelleme alanı (inhibisyon zonu) en fazla olan numuneler A1 apre maddesi ile elde edilmiştir. A2 apre maddesi aynı zamanda antifungal

179

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

özelliğe sahip olduğundan B6 ve B7 mantarlarına karşı da inhibisyon alanı oluşturmuş, böylece A1 apre maddesinden daha fazla sayıda mikroorganizma cinsinin inhibe olmasını sağlayabilmiştir. A3 apre maddesi migrasyon yapmayan türden bir apre maddesi olduğu için herhangi bir engelleme alanı oluşmamıştır. A1 apre maddesinde 20 g/l, A2 apre maddesinde 40 g/l emdirme yöntemleri engelleme alanı en büyük numuneler olmuştur.
6.1.1.2. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları

Pamuklu kumaşta olduğu gibi PES/VİS kumaşta da A1 ve A2 apre maddeleri bazı bakterilere karşı yüksek inhibisyon alanı oluşturmuştur. A2 apre maddesinin A1 apre apre maddesinden maddesinden daha farklı fazla olarak sayıda mikroorganizma özelliğinin türüne de etki ettiği gözlenmektedir. Bu da A2 (Ultra-Fresh FT-7) apre maddesinin A1 (Ultra-Fresh NM) antifungal bulunmasından kaynaklanmaktadır (Çizelge 6.2). Çizelge 6.2. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları
MikroOrganiz malar B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8 B9 B10 B11 İnhibisyon Zonları (mm) PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9

-

21 21 40 46 -

23 23 43 51 -

20 27 38 49 -

17 22 25 37 44 17

44 48 44 42 22

10 22 26 22 31 38 13

-

-

-

180

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

6.1.1.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları

Pamuklu ve PES/VİS kumaşta olduğu gibi, bu kumaşta da A2 apre maddesinin A1 apre maddesinden daha fazla sayıda mikroorganizma türüne etki ettiği gözlenmektedir (Çizelge 6.3). Çizelge 6.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları
MikroOrganiz malar B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8 B9 B10 B11 İnhibisyon Zonları (mm) PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9

-

17 14 35 29 -

18 25 55 37 -

22 25 37 38 -

12 23 30 24 -

30 43 25 25 16

11 30 44 38 28 20

13 -

-

-

6.1.2. ASTM E2149-01 Metoduna Göre Antimikrobiyal Test Sonuçları

A3 apre maddesi migrasyona uğramayan bir madde olduğu için inhibisyon alanının ölçümüne dayalı test metotları ile ölçümü mümkün olmamıştır. Bu nedenle bakteri sayısının ölçümüne dayanan ASTM E2149-01 metoduna göre ölçüm yapılmıştır. Tüm kumaş türlerinde sadece A3 apre maddesi ile işlem görmüş kumaş numuneleri bu standarda göre test edilmiştir. Test sonuçları Çizelge 6.4’teki gibidir.

181

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

Çizelge 6.4. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları
Bakteri Azalması (%) Süre P3 P6 P9 PV3 PV6 PV9 PVE3 PVE6 PVE9

1 saat sonra 24 saat sonra

0 0

20,4 34,9

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

85,7 -

0 0

Çizelgeden görüldüğü gibi sadece PVE olan kumaşta antibakteriyel etkinin yüksek olduğu gözlenmektedir. İyi bir antimikrobiyal etki için 1 saat sonra veya 24 saat sonra kumaş etkisiyle ortamdaki bakterinin % 70 oranında azalması beklenmektedir. Diğer kumaşlarda apre miktarı ya da fikse şartları yetersiz kalmış, herhangi bir antibakteriyel etki gözlenmemiştir. Bu durum kumaşın apreyi emme yeteneği ile de ilgilidir. Kimyasalları zor alan kumaşlar için bazı yardımcı maddeler (nanolink gibi) kullanılabilir. Kumaşın daha önce geçirdiği ön terbiye işlemleri (her türlü yağ, veya deterjan artığı) apreyi olumsuz etkilemiş olabilir. Kumaşların herhangi bir binderle işlem görüp görmediği de önemlidir. Anyonik karakterli binderlerle reaktif katyonik olan AEM pek iyi çalışmamaktadır.
6.1.3. AATCC 147 Metoduna Göre Antibakteriyel Test Sonuçları

AATCC 147 standardına göre yapılan Antibakteriyel Testte, işlem görmüş numunelerin, yıkama öncesi, 5-10-20 yıkamalar sonrası Staphylococcus aureus bakterisine karşı antibakteriyel aktivitesi ölçülmüştür. Yıkamalar Tide deterjan kullanılarak sıcak yıkama/soğuk durulama periyotlarında Thomson Araştırma Kurumu’nda yapılmış ve numuneler tekrarlanan testler arasında hava ile kurutulmuştur. Antibakteriyel Test sırasında kumaş numuneleri etrafında oluşan engelleme alanının büyüklüğü antibakteriyel aprenin etkinliğini tayin etmektedir. Testte tüm kumaş numunelerinde ölçülen engelleme alanlarının büyüklükleri Çizelge 6.5, 6.6. 6.7’de verilmektedir.

182

6. Çizelge 6.1.5.6’dan görüldüğü gibi Staphylococcus aureus bakterisine karşı A1 ve A2 apre maddelerinde bir engelleme alanı (inhibisyon zonu) oluşurken. A1 ve A2 apre maddelerinin de yıkama dayanıklılığı 10 yıkamaya bile ulaşamamıştır.5’den görüldüğü gibi Staphylococcus aureus bakterisine karşı engelleme alanı (inhibisyon zonu) en fazla olan numuneler A1 apre maddesi ile elde edilmiştir. Bu apre maddesinde de 20 g/l emdirme yöntemi hariç diğer yöntemlerle elde edilen numunelerin antibakteriyel özelliği 10 yıkamaya kadar dayanmaktadır. A1 Numuneler P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 A2 A3 Inhibisyon Zonu (mm) yıkamasız 10 kez 20 kez yıkama yıkama 0 0 0 12 2 0 >15 2 0 >15 0 0 14 0 0 12 0 0 13 0 0 1 0 0 0 0 0 3 0 0 6. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları Çizelge 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.1.3.3.1.2. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları Çizelge 6. Pamuklu Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları Apre Madd. A3 apre maddesinde bir engelleme alanı oluşmamıştır. 183 .

7. A2 apre maddesinin yıkama dayanıklılığı 10 yıkamaya bile ulaşamamıştır.7’den görüldüğü gibi Staphylococcus aureus bakterisine karşı A1 ve A2 apre maddelerinde bir engelleme alanı (inhibisyon zonu) oluşurken. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları İnhibisyon Zonu (mm) 10 kez 20 kez yıkama yıkama 0 0 1 0 8 5 3 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Apre Madd. A3 apre maddesinde bir engelleme alanı oluşmamıştır. A1 Numuneler PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 yıkamasız 0 10 13 13 10 8 8 0 3 0 A2 A3 184 .3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları Çizelge 6. PES/VİS Kumaşlar İçin Antibakteriyel Testi Sonuçları İnhibisyon Zonu (mm) 10 kez 20 kez yıkama yıkama 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Apre Madd.6.1. Çizelge 6. A1 apre maddesinin antibakteriyel aktivitesi 30 yıkamaya bile direnç gösterirken. A1 Numuneler PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 yıkamasız 0 15 14 14 14 13 10 0 0 0 A2 A3 6.3. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Çizelge 6.6.

6. 6.2. Pamuklu Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları 185 .1. Örneğin kalıcı ütü apresi ve buruşmazlık apresi kumaş kopma mukavemetinde düşme meydana getirmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.3’de verilmektedir.2.2. Aynı düşünce ile bir yaş apre olan antibakteriyel aprenin de olumlu veya olumsuz kumaş kopma mukavemetinde bir değişiklik meydana getireceği düşünülmektedir. Numunenin gramajı esas alınarak test sırasında uygulanan ön gerilim 2 N olarak belirlenmiştir. Maksimum kuvvet 3000 N olarak seçilmiştir.2 ve 6. Pamuklu kumaşlar için Kopma Mukavemeti ve Uzaması Test Sonuçları Şekil 6. Pamuklu Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları Daha önce yapılan çalışmalarda bazı kumaşların özellikle yaş bitim işlemi gördükten sonra bazı özelliklerinin değiştiği tespit edilmiştir. 1000 900 Kopma Mukavemeti (N) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 Çözgü Atkı P9 Şekil 6. Kopma Mukavemeti Test Sonuçları Kopma Mukavemeti Testi TS EN ISO 13934-1 standardına göre yapılmıştır.

2’de verilen.3’de görüldüğü gibi. Bu artma eğilimi 20 g/l emdirme yönteminde kendini daha çok göstermiştir. uygulanan aktarma yöntemine ve aktarılan apre maddesinin konsantrasyonuna bağlı olarak değiştiği tespit edilmiştir. kopma uzaması açısından. Diğer yöntemlerin referansa göre kopma mukavemetine etkisi değişkendir. sonuçların hem atkı hem de çözgü yönünde apre maddesinin cinsine. referans olarak alınan P0 numunesi ve apre işlemi görmüş P1-P9 numunelerinin kopma mukavemeti test sonuçları incelendiğinde. Genellikle bütün apre maddelerinde çektirme yöntemi referansa göre daha iyi kopma mukavemeti sonuçları vermiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 20 18 16 14 A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 Uzama (%) 12 10 8 6 4 2 0 P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Çözgü Atkı Şekil 6. çözgü yönünde 40 g/l emdirme yöntemi bütün apre maddeleri için referansa göre kopma uzamasında düşüş 186 . Şekil 6. Çözgü yönünde referans numune ile işlem görmüş numuneler arasında kopma mukavemeti açısından önemli derecede bir farklılık gözlenmemektedir.6. Fakat az da olsa A1 apre maddesi hariç diğer apre maddelerinde bir artma eğilimi gözlenmektedir. Atkı yönünde ise en çok A3 apre maddesinde referansa göre kopma mukavemetinde artış gözlenmektedir.3. Pamuklu Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları Şekil 6.

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

göstermektedir. Tüm apre maddelerinin referansa kıyasla kopma uzamasına etkisi farklı apre yöntemlerinde değişkenlik göstermektedir. Atkı yönünde ise referansa göre tüm apre maddelerinde aynı veya biraz düşük kopma uzaması değerleri elde edilmiştir. Genellikle bu düşüşler 40 ve 20 g/l emdirme yöntemlerinde gözlenmiştir.
6.2.2. PES/VİS Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları

PES/VİS kumaşlar için Kopma Mukavemeti ve Uzaması Test Sonuçları Şekil 6.4 ve 6.5’te verilmektedir. Numunenin gramajı esas alınarak test sırasında uygulanan ön gerilim 2 N olarak belirlenmiştir.

1000 900 Kopma Mukavemeti (N) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Çözgü Atkı A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3

Şekil 6.4. PES/VİS Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları

187

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

40 35 Kopma Uzaması (%) 30 25 20 15 10 5 0

A1

A1

A1

A2

A2

A2 A3

A3

A3

Çözgü Atkı

PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9

Şekil 6.5. PES/VİS Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları Şekil 6.4’te görüldüğü gibi PES/VİS kumaşta çözgü yönünde A1 apre maddesi hariç diğer apre maddelerinde referansa göre kopma mukavemetinde artma eğilimi gözlenmekte, A1’de ise referansa göre yaklaşık aynı mukavemet değerleri elde edilmektedir. Referansa göre en yüksek mukavemet değeri A2 apre maddesi ve 40 g/l emdirme yöntemiyle elde edilmiştir. Atkı yönde ise bir numune hariç tüm apre maddelerinde ve apre yöntemlerinde referansa göre kopma mukavemetinde bir artma gözlenmektedir. Çözgü yönünün tersine mukavemette tek düşüş gösteren numune A2 apre maddesi ve 40 g/l emdirme yöntemiyle elde edilen olmuştur. Şekil 6.5’teki PES/VİS kumaşın çözgü yönündeki kopma uzamasına bakıldığında; kumaşın referansa göre çözgü yönündeki kopma mukavemeti değişimi ile benzer bir eğilim görülmektedir. Referansa göre kopma uzamasında en çok artış A2 numunesinde gözlenmektedir. Bu artış da 40 g/l emdirme yöntemiyle elde edilmiştir. PES/VİS kumaşın atkı yönündeki kopma uzamasında da; kumaşın referansa göre atkı yönündeki kopma mukavemeti değişimi ile benzer bir eğilim göstermekle birlikte A2 ve A3 apre maddeleri referansa göre daha düşük kopma uzaması değeleri

188

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

vermiştir. Yine mukavemet sonuçlarında olduğu gibi, çözgü yönünün tersine uzamada da en çok düşüş gösteren numune A2 apre maddesi ve 40 g/l emdirme yöntemiyle elde edilen olmuştur.
6.2.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Kopma Mukavemeti Test Sonuçları

PES/VİS/EA kumaşlar için Kopma Mukavemeti ve Uzaması Test Sonuçları Şekil 6.6 ve Şekil 6.7’de verilmektedir. Numunenin gramajı esas alınarak test sırasında uygulanan ön gerilim 5 N olarak belirlenmiştir.

1600 1400 Kopma Mukavemeti (N) 1200 1000 800 600 400 200 0 A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3

A3 A3

Çözgü Atkı

PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9

Şekil 6.6. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kopma Mukavemeti Test Sonuçları

189

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

40 35

A1

A1

A1

A2

A2 A2

A3

A3

A3

Kopma Uzaması (%)

30 25 20 15 10 5 0 PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Çözgü Atkı

Şekil 6.7. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kopma Uzaması Test Sonuçları Şekil 6.6 incelendiğinde, çözgü yönünde tüm apre maddeleri için referansa göre kopma mukavemetinde düşüş görülmekle birlikte en çok düşüş çektirme yönteminde gözlenmektedir. Apre maddesi cinslerinin kopma mukavemetine etkisi referansa göre kıyaslandığında A1 apre maddesinin referansla hemen hemen benzer mukavemet sonuçları verdiği, diğer apre maddelerinin ise değişken sonuçlar verdiği gözlenmektedir. Atkı yönünde, tüm apre maddelerinde referansa göre benzer veya daha yüksek sonuçlar 40 g/l emdirme yönteminde elde edilmiştir. Çektirme ve 20 g/l emdirme yöntemlerinde genellikle referansa göre kopma mukavemetinde düşüş gözlenmektedir. Apre maddesi cinslerinin kopma mukavemetine etkisi referansa göre kıyaslandığında ise tüm apre maddesi cinslerinin artma veya azalma miktarının birbirine benzer olduğu gözlenmiştir. Şekil 6.7’daki kopma uzaması sonuçlarına bakıldığında; çözgü yönünde, tüm apre maddesi cinslerinde referansa göre kopma uzamasında çok fazla değişim gözlenmemektedir. Fakat genel olarak düşme eğilimi emdirme yöntemlerinde gözlenmektedir.

190

6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR

Huriser BALCI

Atkı yönünde de çözgü yönünde olduğu gibi, referansa göre kopma uzamasındaki değişim çok az olmakla birlikte tüm numunelerde düşme eğilimi gözlenmektedir.
6.3. Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları

Antibakteriyel apre etkisiyle kopma mukavemetinde görülen değişimin yırtılma mukavemetinde de görülüp görülmeyeceği düşüncesiyle numuneler yırtılma mukavemeti testine tabi tutulmuş, hemen hemen bütün kumaşlarda birbirlerine göre benzer eğilimler gözlenmiştir. Yırtılma Mukavemeti Testi TS EN ISO 13937-1 standardına göre yapılmıştır.
6.3.1. Pamuklu Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları

Pamuklu kumaşlar için Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları Şekil 6.8’de verilmektedir. Numunelere uygulanan maksimum kuvvet 16 N’dur.

12 10 Yırtılma Mukavemeti (N) 8 6 4 2 0 P0 P1 P2

A1 A1 A1 A2 A2

A2

A3 A3

A3

Çözgü Atkı

P3

P4

P5

P6

P7

P8

P9

Şekil 6.8. Pamuklu Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Testi Sonuçları

191

PES/VİS Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları PES/VİS kumaşlar için Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları Şekil 6.8’de görüldüğü gibi çözgü yönünde tüm apre maddesi cinslerinde referansa göre kıyaslandığında çektirme ve 40 g/l emdirme yöntemlerinin hepsinde yırtılma mukavemetinde düşüş gözlenmekte. Apre maddesi cinslerinin kopma mukavemetine etkisi referansa göre kıyaslandığında ise tüm apre maddesi cinslerinin artma veya azalma durumlarının birbirine benzer olduğu gözlenmiştir. PES/VİS Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları Şekil 6. referansa göre yırtılma mukavemetinde önemli değişiklikler gözlenmemektedir. tüm 20 g/l emdirme yöntemlerinde ise yırtılma mukavemetinde artış gözlenmektedir. 6.9’de verilmektedir. 40 35 Yırtılma Mukavemeti (N) 30 25 20 15 10 5 0 A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 Çözgü Atkı PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Şekil 6. A1 ve A2 apre maddesi kullanıldığında farklı yöntemlerde çeşitli oranlarda referans 192 .6.2. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. Atkı yönünde ise.3.9.9’da görüldüğü gibi PES/VİS kumaşın atkı ve çözgü yönlerinde referansa göre artma-azalma eğilimi tüm numunelerde hemen hemen aynıdır. Numunelere uygulanan maksimum kuvvet 32 ve 64 N’dur.

6. 193 . A1 ve A2 apre maddelerinde yırtılma mukavemeti değerleri referansa göre aynı kalmakta veya artma gözlenmekteyken.6. Fakat A3 apre maddesinde referansa göre önemli bir değişiklik görülmemektedir. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları Şekil 6. Numunelere uygulanan maksimum kuvvet 64 N’dur. PES/VİS kumaşta olduğu gibi PES/VİS/EA kumaşta da atkı ve çözgü yönlerindeki davranış birbirine paraleldir.10’da verilmektedir. 70 60 A1 A1 A1 A2 A2 Yırtılma Mukavemeti (N) A2 A3 A3 A3 50 40 Çözgü 30 20 10 0 PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Atkı Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI numuneye göre yırtılma mukavemetinde artış gözlenmektedir. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Yırtılma Mukavemeti Test Sonuçları Şekil 6. En yüksek artış 40 ve 20 g/l emdirme yöntemlerinde gözlenmektedir.3.3.10 incelendiğinde. A3 apre maddesinde tüm yöntemlerde düşüş gözlenmektedir.10.

2004).2. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6. Numunelere işlem sırasında 415 g ağırlık uygulanmıştır. PES/VİS Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları 194 . Martindale Pilling Testi TS EN ISO 12945-2 standardına göre 7000 devre kadar yapılmıştır.8. Pamuklu Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları Pamuklu kumaşlar için Martindale Pilling Test Sonuçları Çizelge 6. Martindale Pilling Test Sonuçları Enzimatik bitim işlemlerinde kumaş yüzeyindeki bir kısım pillingler yok olmaktadır (Ravandi ve arkadaşları. Çizelge 6.4. Pamuklu Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları Numune No P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Devir Sayısı 1000 2000 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 125 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 500 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 5000 4 4/5 4 4/5 4/5 4 4/5 4/5 4 4/5 7000 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 Çizelge 6. apre yönteminin veya apre derişiminin herhangi bir etkisi görülmemektedir. Antibakteriyel aprenin de pilling oluşumuna bir etkisinin olup olmadığı tespit edilmek istenmiştir. 6. 6.6.8’de verilmektedir.8’de görüldüğü gibi çalışmada kullanılan pamuklu kumaşın pillinglenme özelliğine antibakteriyel apre maddesi cinsinin.1.4.4.

10.6.3. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Martindale Pilling Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Martindale Pilling Test Sonuçları Çizelge 6.4.9’da verilmektedir. Çizelge 6. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları 195 . Çizelge 6.10’da verilmektedir. 6.9. PES/VİS Numunelere Uygulanan Martindale Pilling Test Sonuçları Numune No PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Devir Sayısı 1000 2000 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 125 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 500 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 5000 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 7000 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Çizelge 6.9’da görüldüğü gibi çalışmada kullanılan PES/VİS kumaşın pillinglenme özelliğine antibakteriyel apre maddesi cinsinin. apre yönteminin veya apre derişiminin herhangi bir etkisi görülmemektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI PES/VİS kumaşlar için Martindale Pilling Test Sonuçları Çizelge 6.

Mamalis ve arkadaşları. Frydrych ve arkadaşları. 196 . 2000. Buruşma Açısı ISO 9867 standardına göre yapılmıştır.5. Buruşma Açısı Testi Sonuçları Antibakteriyel aprenin kumaşın buruşmazlık özelliklerine olan etkisini araştırırken literatürde yapılan diğer bitim işlemleri ile ilgili çalışmalar da incelenmiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Numune No PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 125 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 500 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Devir Sayısı 1000 2000 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 5000 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 7000 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 Çizelge 6.6.10’da görüldüğü gibi çalışmada kullanılan diğer kumaşlarda olduğu gibi PES/VİS/EA kumaşın da pillinglenme özelliğine antibakteriyel apre maddesi cinsinin.11’de verilmektedir. Antibakteriyel aprenin ise kumaşın tutum özelliklerinden buruşma direncine farklı tür kumaşlarda farklı etki gösterdiği görülmüştür. 2001.1.5. apre yönteminin veya apre derişiminin herhangi bir etkisi görülmemektedir. Kalıcı ütü apresi ve elastiklik kazandıran apre dışında kalıcı yanmazlık apresi kumaşın tutum özelliklerine olumsuz etki göstermektedir (Lickfield ve arkadaşları. 1’den 5’e doğru gidildikçe buruşmazlık özelliğinin iyileştiği anlaşılmalıdır. 2003). 6. Pamuklu Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları Pamuklu kumaşlar için Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6. 6.

197 .11’de görüldüğü gibi tüm apre maddelerinde ve tüm apre yöntemlerinde referansa göre buruşma özelliğinde bir düşüş gözlenmektedir. Pamuklu Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6.12’de verilmektedir.0 A2 1.6.5 A1 2.0 2.5 0. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 3.2.11.0 P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 A3 A1 A1 A2 A2 A3 Şekil 6.5.5 A3 1. PES/VİS Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları PES/VİS kumaşlar için Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6. 6.0 0. En çok düşüş A3 apre maddesinde gözlenmiştir.

6 2.13’de verilmektedir.9 2. apre yöntemleri ve apre derişimleri arasında fark gözlenmemektedir.5.3.5 2.12’de görüldüğü gibi antibakteriyel apre yapılmış numunelerin referans numuneye göre buruşma davranışı iyileşmekle birlikte.7 2.12.4 2. PES/VİS Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6.0 2.2 PV0 A1 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Şekil 6.8 2. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 3.1 3. apre cinsleri. 6. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Buruşma Açısı Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6. 198 .6.3 2.

DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 4.5 1 0. 199 .13.5 4 3.6. kalıcı yanmazlık apresinin kumaşın bu özelliklerinde düşmem meydana getirdiğini bulmuşlardır.5 0 PVE0 A1 A2 A3 A3 A3 A1 A1 A2 A2 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Şekil 6. 6. Elastikiyet Test Sonuçları Bazı bitim işlemleri kumaşın eğilme bükülme özelliklerine olumsuz etki göstermektedirler.6.13’de görüldüğü gibi A1 ve A2 apre maddesinde çektirme yönteminde referansa göre buruşma özelliğinde bir iyileşme görülürken. Maksimum kuvvet olarak 50 N kullanılmıştır.5 3 2. diğer yöntemler referansla aynı buruşma sonucu vermektedir.5 2 1. Antibakteriyel aprenin de kumaşın bu gibi elastikiyet ve kalıcı uzama özelliklerine etki edip etmediği araştırılmıştır. Apre maddelerinden de en iyi buruşma sonucunu A3 apre maddesi vermektedir. Mamalis ve arkadaşları (2001). PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Buruşma Açısı Test Sonuçları Şekil 6. Elastikiyet Testi BS 4952 standardına göre yapılmıştır.

Çözgü yönünde tek düşüş A3 apre maddesinde gözlenmiştir. 40 ve 20 g/l emdirme yöntemlerinde elastikiyette bir azalma gözlenmektedir. 40 ve 20 g/l emdirme yöntemlerinde elastikiyette önemli bir değişiklik kaydedilmemektedir. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Elastikiyet Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Elastikiyet Test Sonuçları Şekil 6.14’de verilmektedir. ön gerilim 2 N’dur. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Elastikiyet Test Sonuçları Şekil 6. Numunelere uygulanan maksimum kuvvet 50 N.6.14’de görüldüğü gibi referansa göre elastikiyet özelliklerindeki değişim grafiği atkı ve çözgü yönlerinde birbirine paralel gitmektedir. En çok düşüş A3 apre maddesinde gözlenmiştir.1. Çözgü yönünde. 16 A1 14 12 10 8 6 4 2 0 A1 A1 A2 A2 A3 A3 A2 A3 Çözgü Atkı PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Şekil 6. Atkı yönünde çektirme yönteminde referansa göre elastikiyet sonucunda önemli bir değişiklik kaydedilmezken. elastikiyet açısından çektirme yönteminde referansa göre belirli miktarda artış gözlenirken. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6. 200 .14.6.

Maksimum kuvvet olarak 50 N kullanılmış.15. ön gerilim uygulanmamıştır.5 3 2.1. çektirme yönteminde artma veya değişmeme durumu söz konusu olmuştur. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Kalıcı Uzama Test Sonuçları Şekil 6.15’te verilmektedir. A1 ve A2 apre maddeleri için referansa göre kalıcı uzamadaki değişim eğilimi atkı ve çözgü yönlerinde birbirine paralel gitmektedir. Atkı yönünde tüm numunelerde kalıcı uzamada düşme görülmektedir. Numunelere uygulanan maksimum kuvvet 50 N’dur.5 0 A1 A1 A2 A2 A3 A3 A3 Çözgü Atkı PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Şekil 6.5 1 0. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Kalıcı Uzama Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Kalıcı Uzama Test Sonuçları Şekil 6. En çok düşüş A3 apre maddesinde görülmektedir. Kalıcı Uzama Test Sonuçları Kalıcı Uzama Testi BS 4952 standardına göre yapılmıştır. Bu istenen bir durumdur.7.15’de görüldüğü gibi.7. Çözgü yönünde çektirme yöntemi hariç tüm yöntemlerde kalıcı uzamada düşme görülürken.5 A1 A2 2 1. 6. 3. 201 . DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.6.

PES/VİS kumaşlara B2S programında (50°C). PES/VİS/EA kumaşlara A2S programında (40°C) yıkama işlemi yapılmıştır. kumaş boyama işleminden sonra kullanılan yumuşatıcıların yıkama haslıklarını etkilemediği.6. 6.8. normal fiksatörlerin ise boyarmadde cinsine bağlı olarak yıkama haslığını artırdıklarını gözlemişlerdir. Fakat yumuşatma apresi gibi antibakteriyel aprenin de yıkama haslığına önemli bir etki göstermediği gözlenmiştir.1. Çizelge 6. Pamuklu Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 5 5 4 4/5 5 5 5 5 4/5 4/5 4/5 5 5 5 4 4/5 4/5 5 4/5 5 Numune No P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 4/5 4 5 4/5 5 4/5 4/5 4 5 4/5 Pamuk 4/5 4 4/5 4/5 4 4 4/5 4 4/5 4/5 Akrilik 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 Yün 5 5 5 4/5 5 5 5 4/5 5 4/5 202 . Pamuklu Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları Farklı cins antibakteriyel apre maddelerinin. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6. farklı yöntemlerle aplike edildiği pamuklu numunelere uygulanan yıkama haslığı test sonuçları Çizelge 6. Yıkama Haslığı Testi Sonuçları Yurdakul ve arkadaşları (2003).8. Yıkama Haslığı Testi TS EN ISO 105-C06 standardına göre pamuklu kumaşlara C2S programında (60°C) . Bir yaş apre olan antibakteriyel bitim işleminin de kumaşın yıkama haslığı üzerinde etkili olabileceği düşünülmüştür.11.11’de verilmiştir.

farklı yöntemlerle aplike edildiği PES/VİS numunelere uygulanan yıkama haslığı testi sonuçları Çizelge 6. daha kötü olan haslıklar genellikle tüm apre maddesi cinslerinde çektirme yöntemine göre yapılan apre denemelerinde gözlenmiştir.12. PES/VİS Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları Çeşitli apre maddelerinin. Numuneler referansa göre karşılaştırıldığında. Bu bakımdan emdirme ve çektirme yöntemi kıyaslandığında. emdirme yönteminin bu kimyasallar için daha iyi haslık sonuçları verdiği görülmektedir. Çizelge 6. Bu bakımdan emdirme ve çektirme yöntemi kıyaslandığında. 203 . daha kötü olan haslıklar genellikle tüm apre maddesi cinslerinde çektirme yöntemine göre yapılan apre denemelerinde gözlenmiştir.2.’den görüldüğü gibi genelde bütün haslık sonuçları referansa çok yakın çıkmıştır ve çok büyük değişimler gözlenmemiştir. En düşük haslık değeri 4 olarak belirlenmiştir. PES/VİS Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 3 3/4 2 2/3 2/3 3 2/3 3 2 2/3 2/3 3 2/3 3/4 2 3 2/3 3 2/3 3/4 Numune No PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 2/3 2 2/3 2/3 2 2/3 2/3 2 2/3 3 Pamuk 3 2/3 2/3 2/3 2/3 2/3 3 2/3 2/3 3 Akrilik 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 Yün 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 Çizelge 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Çizelge 6.8.12’de verilmiştir.12. emdirme yönteminin bu kimyasallar için daha iyi haslık sonuçları verdiği görülmektedir.11. Numuneler referansa göre karşılaştırıldığında pamuklu numunede olduğu gibi.’den görüldüğü gibi genelde bütün haslık sonuçları iyi çıkmış ve çok büyük değişimler gözlemlenmemiştir. 6.6.

8.13.6. yumuşatıcıya bağlı olarak kuru sürtme haslığını düşürdüğü gözlenmiştir. Çizelge 6. 204 . Sürtme Haslığı Testi TS EN ISO 105-X12 standardına göre kuru ve yaş olarak yapılmıştır. farklı yöntemlerle aplike edildiği PES/VİS/EA numunelere uygulanan yıkama haslığı testi sonuçları Çizelge 6. Sürtme Haslığı Testi Sonuçları Yurdakul ve arkadaşları (2003).13’de verilmiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.13’den görüldüğü gibi genelde bütün haslık sonuçları iyi ve referansa çok yakın çıkmıştır. 6. kumaş boyama işleminden sonra kullanılan yumuşatıcıların yaş sürtme haslığını etkilemediği. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Yıkama Haslığı Test Sonuçları Çeşitli apre maddelerinin.9. Sadece çektirme yönteminde pamuk lifine akma değerlerinde yarım derece düşüş gözlenmektedir.3. Benzer şekilde boyama işleminden sonra yapılan antibakteriyel bitim işleminin sürtme haslığına etkisi araştırılmıştır. Normal fiksatörlerin ise kuru ve yaş sürtme haslıklarını etkilemediği görülmüştür. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Yıkama Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 4/5 5 Numune No PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 5 Pamuk 5 4/5 5 5 4/5 5 5 4/5 5 5 Akrilik 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 Yün 5 5 5 5 5 5 5 4/5 5 5 Çizelge 6.

6 A1 5 4 3 2 1 0 P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 A1 A2 A2 A2 A3 A1 A3 A3 Kuru Yaş Şekil 6. Fakat yaş haslık değerinde hiçbir iyileşme olmamakla birlikte bazı numunelerde kötüleşmeler de gözlenmiştir. 6. Pamuklu Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6.16’da verilmektedir.16’da görüldüğü gibi referans numuneye göre diğer numunelerde özellikle kuru sürtmede belirli oranlarda iyileşmeler gözlenmiştir. PES/VİS Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları PES/VİS kumaşlar için Kuru ve Yaş Sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6.9. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.16.6. 205 .1. Pamuklu Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları Pamuklu kumaşlar için Kuru ve Yaş sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6.17’de verilmektedir.2.9.

6. A2 maddesinin bütün yöntemlerde referansa göre yarım derece düşüş gözlenmiştir. PES/VİS Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6. A3 apre maddesinde ise ne kuru ne de yaş sürtmede bir değişiklik görülmemektedir.17.17’de görüldüğü gibi A3 apre maddesi hariç tüm apre maddesi cinslerinde kuru sürtmede referansa göre kötüleşme gözlenmektedir. 206 .18’de verilmektedir.9.6. Yaş sürtme haslığında referansa göre kötüleşmenin gözlendiği tek apre maddesi A2 apre maddesidir. Kuru sürtmede kötüleşme eğilimi daha çok 40 g/l emdirme yönteminde gözlenmiştir. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Sürtme Haslığı Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Kuru ve Yaş Sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6 A3 5 4 3 2 1 0 PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 A1 A1 A2 Kuru Yaş A1 A2 A2 A3 A3 Şekil 6.3.

6.14’de verilmektedir.10. 207 .18.18’de görüldüğü gibi kuru sürtme haslığında numunelerde hiçbir değişiklik söz konusu değildir.10. Pamuklu Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları Pamuklu kumaşlar için Su Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6. Su Haslığı Testi Sonuçları Bitim işlemlerinin kumaşın su haslığı üzerine etkisinin incelendiği herhangi bir çalışmaya literatürde rastlanmamıştır. Su Haslığı Testi TS EN ISO 105-E01 standardına göre yapılmıştır. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Sürtme Haslığı Test Sonuçları Şekil 6.6. 6.1. Bu nedenle antibakteriyel aprenin kumaşın su haslığı üzerine bir etkisinin olup olmadığı araştırılmıştır. Yaş sürtmede ise tüm apre maddesi cinslerinde emdirme yönteminde referansa göre yarım derece iyileşmeler gözlenmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6 A1 5 4 3 2 1 0 A1 A1 A2 A2 A2 A3 A3 A3 Kuru Yaş PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Şekil 6.

14’de görüldüğü gibi.10.2. PES/VİS Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları PES/VİS kumaşlar için Su Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Çizelge 6.15. 6.14. Pamuklu Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 4 4/5 3 4 4 4/5 3 3/4 3 3/4 4 4/5 3 4 2/3 3 4 4 3/4 4 Numune No P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 4 4 4 4 4 4/5 4 3/4 4 4/5 Pamuk 3/4 2/3 3/4 2 2/3 3/4 2/3 2 3/4 3 Akrilik 4/5 4 4 3/4 3/4 4/5 4 3 4/5 4/5 Yün 4/5 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 3 4 4 Çizelge 6. Apre maddesi cinslerinden en iyi haslık değerleri A3 apre maddesi ile elde edilmiştir. Diğer numunelerde çeşitli oranlarda düşüşler gözlenmektedir. PES/VİS Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 3 3/4 2/3 3 2/3 3 2/3 3/4 2/3 3 2 3 2/3 3 3 3/4 3 3/4 Numune No PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 3 3 3 2/3 2/3 2/3 2 4 3 Pamuk 4 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 4 4 Akrilik 4 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 3/4 4 4 Yün 4 3 4 4 3/4 3/4 3/4 4 4/5 208 .6. referans numunenin su haslığı değerlerine en yakın sonuçlar bütün apre maddelerinde 40 g/l emdirme yöntemindedir. Çizelge 6.15’de verilmektedir.

3. Çizelge 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI PV9 4/5 4 4 3 3/4 4 4 Çizelge 6. özellikle çektirme yönteminde referansa göre su haslığında büyük oranda kötüleşme gözlenmektedir. 6. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Su Haslığı Test Sonuçları Test Sonuçları Akma Naylon Poliester 4/5 5 2/3 4/5 4/5 5 4/5 5 3 4/5 4/5 5 4/5 5 2 3 4 5 3 4/5 Numune No PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 5 4 5 4/5 4 5 4/5 3/4 4/5 4 Pamuk 5 2/3 5 5 3/4 5 4/5 2 4/5 3/4 Akrilik 5 4/5 5 5 4/5 5 5 3/4 5 4/5 Yün 5 3/4 5 5 4/5 5 5 3 5 4/5 Çizelge 6.16’da verilmektedir.11. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Su Haslığı Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Su Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6.15’de görüldüğü gibi.6. en iyi sonuçlar da A2 apre maddesinde gözlenmektedir.10. A3 apre maddesinde kötüleşme gözlenmemektedir. Diğer apre maddelerinde referansa göre kötüleşmeler gözlenirken. Apre maddelerinin içerisinde ise en kötü su haslığı değerlerini A3 apre maddesi vermektedir. 6.16. hemen hemen tüm liflere akma değerlerinde A3 apre maddesi diğer apre maddelerine göre daha iyi sonuçlar vermiştir. Ter Haslığı Testi Sonuçları 209 .16’da görüldüğü gibi. Diğer apre yöntemlerinde referansa göre önemli bir değişim gözlenmemektedir.

Pamuklu Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları Pamuklu kumaşlar için Ter Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6.6. 40 g/l emdirme yönteminde gözlenmiştir.17’de verilmektedir. Apre yöntemlerinden ise A3 apre maddesi diğerlerine göre daha iyi sonuçlar vermektedir. 6.17’de görüldüğü gibi asidik ter haslığında referansa en yakın sonuçlar.1. Çizelge 6. Asidik ter haslığı için en kötü akma 210 . Pamuklu Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları Asidik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 3/4 3/4 4 2 1/2 3/4 3/4 3/4 4/5 1/2 1/2 3 1/2 1/2 3 3 3 4/5 2 2 3/4 1/2 1/2 3 4 3/4 4/5 2/3 2/3 4 Bazik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 3/4 4 4 1/2 3 3/4 3 4 4/5 1/2 3 3/4 1/2 3 3/4 3 4 4/5 2 3/4 4 1/2 3 3/4 3 4/5 4/5 2/3 4 4 Numune No P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Numune No P0 P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 4/5 4 4/5 4 4 4/5 4 4 4/5 4/5 Akrilik 4/5 3/4 4/5 3 3/4 4/5 3/4 3/4 5 4 Yün 4/5 3/4 4/5 3/4 3 4/5 4 3 4/5 4 Asetat 4/5 4 4 4 4 4/5 4 4 4/5 4/5 Akrilik 4/5 3/4 4/5 3/4 3/4 4 3/4 3/4 5 4 Yün 4/5 3/4 4/5 3/4 3 4/5 4 3 4/5 4/5 Çizelge 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Ter Haslığı Testi prEN ISO 105-E 04 (1995) standardına göre asidik ve bazik olarak iki şekilde yapılmıştır.11.17. Diğer yöntemlerde asidik ter haslığında kötüleşmeler gözlenmiştir.

2. 6.18’de verilmektedir. kendi aralarında bir varyasyon göstermemiştir. Bazik ter haslığı değerinde uygulama yöntemi ve derişiminin yanı sıra. A3’de ise 40 g/l’de gerçekleştirilen emdirme uygulamasının en iyi haslık sonucunu verdiği görülmüştür. Çizelge 6. bazik de ise pamuk refakat bezinde ölçülmüştür.6.11. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI değerleri multifibre üzerindeki pamuk ve naylon refakat bezinde.18. PES/VİS Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları Asidik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 3/4 3 3/4 3 2/3 2/3 3 2/3 2/3 3 2/3 3 3 2/3 2/3 3 2/3 2/3 3 2 2/3 3 2/3 2/3 3/4 2/3 3 3 2/3 3 Bazik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 3/4 3 3/4 3 2/3 2/3 3 2/3 3 3 2/3 3 3 2/3 2/3 3 2/3 2/3 3 2 2/3 3 2/3 3 3/4 2/3 3 3 2/3 3 Numune No PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Numune No PV0 PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 3 2/3 2/3 3 2/3 1/2 2/3 3 3 3 Akrilik 3/4 3 3 3/4 3 3 2/3 3 3 3 Yün 3/4 3 3 4 3 3 3/4 3 3 3/4 Asetat 3 2/3 2/3 3 2/3 2/3 2 3 3 3 Akrilik 3/4 3 3 3 3 3 2/3 3 3 3/4 Yün 3/4 3 3/4 3/4 3 3 3 3 3 3/4 211 . kullanılan apre cinsi de önem kazanmıştır. A1 ile elde edilen numunelerin haslık sonuçları referans numuneye göre düşerken. PES/VİS Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları PES/VİS kumaşlar için Ter Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6.

Çizelge 6. Apre yönteminin PES/VİS kumaşta asidik ve bazik ter haslığına belirli bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Çizelge 6.19.19’da verilmektedir. 6.6. asidik ve bazik ter haslığında genellikle en iyi sonuçlar ve özellikle multifibre’daki asetat. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin Ter Haslığı Test Sonuçları PES/VİS/EA kumaşlar için Ter Haslığı Test Sonuçları Çizelge 6.11.3. PES/VİS/EA Numunelere Uygulanan Ter Haslığı Test Sonuçları Asidik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 4/5 4 4/5 2 1/2 4 4 3/4 4/5 4 3/4 4/5 3/4 3 4/5 4 3/4 4/5 4 3/4 4/5 2 1/2 3/4 4/5 4 4/5 4 3/4 4/5 Bazik Test Sonuçları Akma Pamuk Naylon Poliester 4/5 4/5 4/5 2 2 3/4 4 4 4/5 4 4 4/5 3/4 3/4 4 4 4 4/5 4 4 4/5 2 1/2 3/4 4/5 4 4/5 4 3/4 4/5 Numune No PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Numune No PVE0 PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Solma 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 4/5 Asetat 4/5 3/4 4/5 4/5 4 4/5 4/5 3 4/5 4/5 Akrilik 4/5 3/4 5 4/5 4 4/5 4/5 4 5 4/5 Yün 4/5 2/3 4 4/5 4 4/5 4/5 2/3 4/5 4/5 Asetat 4/5 3/4 4/5 4/5 4 4/5 4/5 3 4/5 4/5 Akrilik 4/5 3/4 4/5 4/5 4 4 4/5 3/4 5 4/5 Yün 4/5 2/3 4/5 4/5 4 4/5 4/5 2/3 4/5 4/5 212 .17 incelendiğinde. pamuk ve poliesterde referans numuneye en yakın sonuçlar A3 apre maddesinde elde edilmiştir.

H0 : μ1 = μ2 = μ3 = μ4 = μ5 = μ6 = μ7 = μ8= μ9 (Test sonuçlarının ortalamaları arasında anlamlı bir fark yoktur) H1 : μ1 ≠ μ2 ≠ μ3 ≠ μ4 ≠ μ5 ≠ μ6 ≠ μ7 ≠μ8 ≠ μ9 (Test sonuçlarının ortalamaları arasında anlamlı bir fark vardır) Çalışmada 3 farklı apre maddesi ve 3 farklı apre yöntemi kullanıldığı düşünülürse.6.05 anlamlılık seviyesinde F testleri yapılmıştır. Bu çalışma için kurulan hipotez. Bu incelemenin yapılabilmesi için ilk olarak bir hipotez kurmak gerekmektedir. burada 9 farklı μ’nün ortalamaları arasında anlamlı bir farkın olup olmadığı araştırılmıştır. 6. 213 .19’da görüldüğü gibi. Sonuçlar ANOVA tablosu ve model grafikleri incelenerek yorumlanmıştır. referansa göre en çok multifibre’daki pamuk ve naylon lifine akmada kötüleşme görülmektedir. Bu liflerde en iyi asidik ve bazik ter haslığı sonuçları A2 apre maddesi ile elde edilmiştir. bu çalışmada kullanılan farklı proses parametrelerinin kumaş performans testlerinin sonuçları üzerinde etkili olduğudur. Bu durumda H0 hipotezi reddedilmekte ve H1 hipotezi kabul edilmektedir. modelin anlamlı olduğu sonucuna varılır. test istatistiği olan F0. Bunun anlamı. α=0.05 anlamlılık seviyesi için belirlenen F değerinden büyük olduğu takdirde. Sonuçların irdelenmesi için çeşitli modeller kurulmuş ve α=0. Sonuçların İstatistiksel Değerlendirmesi Sonuçların istatistiksel değerlendirmesi Mühendislik alanında sık olarak kullanılan bir istatistiksel paket programda yapılmıştır. ANOVA tablosu yorumlanırken.12. Apre yöntemlerinden ise tüm apre maddesi cinslerinin çektirme yöntemlerinde referansa göre akmada çok düşüş görülmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Çizelge 6.

Kopma Mukavemeti Testi Çalışmada farklı apre kimyasalları ve farklı apre yöntemleri ile elde edilen kumaş numunelerine uygulanan Kopma Mukavemeti Test sonuçlarının varyans analizi yapılmıştır. Antibakteriyel Apresi proses parametrelerinin çalışmada kullanılan tüm kumaş tipleri için kopma mukavemeti üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür.12.12.1. Şekil 6.19.6. Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Kopma Mukavemeti (Çözgü) 214 . DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6.19’da görülmektedir.1.1. Pamuklu Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme Pamuklu kumaşların çözgü yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6. Sonucunda. 6.

6. Şekil 6.19’dan görüldüğü gibi. apre yönteminin kopma mukavemetine etkisi apre maddesi cinsine göre değişmektedir.20’de görülmektedir. A3 apre maddesi kullanıldığında en yüksek mukavemet değerlerini vermektedir. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6. Pamuklu kumaşların atkı yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6. Çözgü yönünden farklı olarak. A3 apre maddesinin kopma mukavemetine etkisinin en iyi olduğu görülmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. 20 g/l emdirme yöntemi A1 apre maddesi kullanıldığında en düşük mukavemet değerlerini verirken.20 incelendiğinde. A2 apre maddesi kullanıldığında ise tüm apre yöntemleri yaklaşık mukavemet değerleri vermiştir. Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisine bakıldığında. çözgü yönünde olduğu gibi atkı yönünde de apre yönteminin kopma mukavemetine etkisinin apre maddesi cinsine göre değiştiği görülmektedir.20. A1 ve A3 apre maddeleri Kopma Mukavemeti (Atkı) 215 .

6. Pamuklu kumaşların çözgü yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6. A2 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin kopma uzamasına etkisi benzerdir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI kullanıldığında tüm apre yöntemleri yaklaşık aynı mukavemet değerleri verirken. 20 g/l emdirme yönteminde A3’ün en yüksek kopma mukavemeti değerleri verdiği gözlenmiştir. Şekil 6. apre maddesi cinsinin kopma mukavemetine etkisinin apre yöntemine göre değiştiği gözlenmiştir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin kopma uzamasına etkisinin iyiden kötüye sıralaması çektirme > 20 g/l emdirme > 40 g/l 216 . 40 g/l emdirme yönteminde A2’nin. A2 apre maddesi kullanıldığında 40 g/l emdirme yönteminin mukavemete olumlu etkisi gözlenmektedir.21’de görülmektedir. Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6.21.21’den görüldüğü gibi. Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi incelendiğinde. Çektirme yönteminde A1’in.

DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI emdirme şeklindedir. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6.22 incelendiğinde. Şekil 6. Apre maddesinin kopma uzamasına etkisine incelendiğinde.22’de görülmektedir.6. çözgü yönünde olduğu gibi atkı yönünde de A2 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin kopma uzamasına etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir. Pamuklu kumaşların atkı yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6. Her ikisi için de apre yöntemlerinin kopma uzamasına etkisinin iyiden kötüye sıralaması çektirme > 40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme şeklindedir. A1 apre maddesi için ise 20 g/l emdirme yöntemi 40g/l emdirme yönteminden daha iyi kopma uzaması değerleri vermiştir. 217 .22. A1 apre maddesi için ise 40 g/l emdirme yöntemi çektirme yönteminden daha iyi kopma uzaması değerleri vermiştir. A3 apre maddesinin genel olarak kopma uzamasına etkisinin en iyi olduğu görülmektedir.

Şekil 6.6. PES/VİS Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS kumaşların çözgü yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6.23’den görüldüğü gibi. yani apre yönteminin kopma mukavemetine önemli derecede bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. 6. A3 apre maddesinin genel olarak kopma uzamasına etkisinin en iyi olduğu görülmektedir.2. A2 apre maddesi için ise apre yöntemlerinin kopma mukavemetine Kopma Mukavemeti (Çözgü) 218 .1.12.23. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Apre maddesinin kopma uzamasına etkisine incelendiğinde. A1 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin değişmesiyle kopma mukavemeti değerinde önemli bir artış görülmemektedir. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6.23’de görülmektedir.

Şekil 6. PES/VİS kumaşların atkı yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6.24’de görülmektedir. apre maddesi cinsinin kopma mukavemetine etkisinin apre yöntemine göre değiştiği gözlenmiştir. A3 apre maddesi ve 20 g/l emdirme yöntemiyle elde edilen numunelerde gözlenmiştir. atkı yönünde A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin kopma uzamasına önemli derecede bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir.6.24 incelendiğinde. Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi incelendiğinde. A3 apre maddesi için ise apre yöntemlerinin kopma mukavemetine Kopma Mukavemeti (Atkı) 219 . çektirme > 40 g/l emdirme >20 g/l emdirme şeklindedir. En yüksek kopma mukavemeti değeri.24. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI etkisinin iyiden kötüye sıralaması. PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6.

6.25’de görülmektedir.25’den görüldüğü gibi. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI etkisinin iyiden kötüye sıralaması çözgü yönünün tersine. Şekil 6. 20 g/l emdirme > 40 g/l emdirme > çektirme şeklindedir. Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi incelendiğinde. Genel olarak A3 apre maddesinin kopma mukavemetine etkisinin daha iyi olduğu gözlenmiştir.25. PES/VİS kumaşların çözgü yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6. 20 g/l emdirme yöntemi bütün apre maddelerinde en iyi uzama sonucunu vermiştir. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6. apre maddesi cinsinin kopma mukavemetine etkisinin apre yöntemine göre değiştiği gözlenmiştir. 220 . 40 g/l emdirme ve çektirme yöntemleri tüm apre maddesi cinslerinde hemen hemen aynı uzama değerleri vermiştir.

Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi incelendiğinde. PES/VİS kumaşların atkı yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6. A1 apre maddesinin kopma mukavemetine etkisinin diğerlerinden kısmen daha iyi olduğu gözlenmiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi incelendiğinde. PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6. A1 ve A2 apre maddesinin kopma uzamasına etkisinin birbiriyle aynı ve A3’ten kısmen daha iyi olduğu gözlenmiştir.6. Şekil 6.26. 221 .26’da görülmektedir.26’da görüldüğü gibi A1 ve A2 apre maddesinde apre yöntemlerinin kopma uzamasına önemli bir etkisi gözlenmezken A3 apre maddesinde apre yöntemlerinin kopma uzamasına etkisinin daha fazla olduğu görülmüştür.

PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS/EA kumaşların çözgü yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6. Apre maddesinin kopma mukavemetine etkisine bakıldığında. çektirme yöntemi hariç diğer yöntemlerde A3 apre maddesinin kopma mukavemetine etkisi daha iyidir.27’de görülmektedir.12.1.27’den görüldüğü gibi tüm apre maddesi cinslerinde apre yönteminin kopma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6. 40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme > çektirme şeklindedir.3.6.27. Çektirme yöntemi en düşük kopma mukavemeti değerlerini vermektedir. Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6. Kopma Mukavemeti (Çözgü) 222 .

PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kopma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6.28’de görüldüğü gibi atkı yönünde A2 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin kopma mukavemetine etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin kopma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması 40 g/l emdirme > çektirme > 20 g/l emdirme şeklindedir. Şekil 6. A1 apre maddesi için ise 20 g/l emdirme yöntemi çektirme yönteminden daha iyi kopma mukavemeti değerleri vermiştir.28’de görülmektedir.6. Kopma Mukavemeti (Atkı) 223 . PES/VİS/EA kumaşların çözgü yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6. Apre maddesinin atkı yönünde kopma mukavemetine etkisinin önemli derecede olmadığı gözlenmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI PES/VİS/EA kumaşların atkı yönü kopma mukavemeti model grafiği Şekil 6.28.29’da görülmektedir.

genel olarak iyiden kötüye sıralama A1 > A2 > A3 şeklinde olduğu gözlenmektedir.29.6. 224 . Apre maddesinin kopma uzamasına etkisi incelendiğinde. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. PES/VİS/EA kumaşların atkı yönü kopma uzaması model grafiği Şekil 6.29’da görüldüğü gibi çözgü yönünde apre yönteminin kopma uzamasına etkisinin iyiden kötüye sıralaması genel olarak.30’da görülmektedir. çektirme > 40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme şeklindedir.

A1 > A2 > A3 şeklinde bir eğilim gözlenmektedir. Apre maddesinin kopma uzamasına etkisine bakıldığında.30. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6.6. A1 apre maddesi için ise 40 g/l emdirme = 20 g/l emdirme > çektirme yöntemi şeklindedir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin kopma uzamasına etkisinin iyiden kötüye sıralaması 40 g/l emdirme = çektirme > 20 g/l emdirme şeklindedir. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kopma Uzaması Model Grafiği Şekil 6. 225 .30’da görüldüğü gibi atkı yönünde A2 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin kopma uzamasına etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.

Yırtılma Mukavemeti Testi Çalışmada farklı apre kimyasalları ve farklı apre yöntemleri ile elde edilen kumaş numunelerine uygulanan Yırtılma Mukavemeti Test sonuçlarının varyans analizi yapılmıştır.12.31’de görülmektedir.2. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI 6. Pamuklu Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Yırtılma Mukavemeti (Çözgü) 226 . Şekil 6.1. Pamuklu Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme Pamuklu kumaşların çözgü yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6.12.31.6. Sonucunda. 6.2. Antibakteriyel Apresi proses parametrelerinin çalışmada kullanılan tüm kumaş tipleri için yırtılma mukavemeti üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür.

31’de görüldüğü gibi çözgü yönünde A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.32. A1 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin en iyi olduğu gözlenmektedir.32’de görülmektedir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin yırtılma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. Pamuklu Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6. A3 apre maddesi için ise 40 g/l emdirme yöntemi diğer yöntemlerden daha kötü yırtılma mukavemeti değerleri vermiştir. çözgü yönünde olduğu gibi atkı yönünde de A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde Yırtılma Mukavemeti (Atkı) 227 . Şekil 6. 20 g/l emdirme > 40 g/l emdirme > çektirme şeklindedir. Pamuklu kumaşların atkı yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6.6.32’e göre.

33’de görülmektedir.6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI olduğu gözlenmektedir. A2 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin en iyi olduğu gözlenmektedir. A3 apre maddesi için ise 40 g/l emdirme yöntemi diğer yöntemlerden daha kötü yırtılma mukavemeti değerleri vermiştir.2. 20 g/l emdirme > 40 g/l emdirme > çektirme şeklindedir. 6.2. PES/VİS Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS kumaşların çözgü yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6.33. Şekil 6. Her ikisi için de apre yöntemlerinin yırtılma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması.12. PES/VİS Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Yırtılma Mukavemeti (Çözgü) 228 .

çözgü yönünde A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.34’e göre. 40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme > çektirme şeklindedir. PES/VİS Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Şekil 6. A3 apre maddesi için ise apre yönteminin yırtılma mukavemeti üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. çözgü yönünde olduğu gibi atkı yönünde de A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde 229 .33’e göre.34’de görülmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. PES/VİS kumaşların atkı yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6.34. Her ikisi için de apre yöntemlerinin yırtılma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması. Şekil 6. A1 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin birbirine benzer ve A3’ten iyi olduğu gözlenmektedir.6.

40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme > çektirme şeklindedir.35’de görülmektedir. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Yırtılma Mukavemeti (Çözgü) 230 . A1 ve A2 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin aynı ve A3’ten iyi olduğu gözlenmektedir.12.6. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS/EA kumaşların çözgü yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6.35. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI olduğu gözlenmektedir. 6.3. Şekil 6. A3 apre maddesi için ise yine çözgü yönünde olduğu gibi apre yönteminin yırtılma mukavemeti üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir.2. Her ikisi için de apre yöntemlerinin yırtılma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması.

A3 apre maddesi için ise PES/VİS kumaşta olduğu gibi apre yönteminin yırtılma mukavemeti üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. 40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme > çektirme şeklindedir.36’da görülmektedir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin yırtılma mukavemetine etkisinin iyiden kötüye sıralaması.36.6. Şekil 6. PES/VİS kumaşın atkı ve çözgü yönünde olduğu gibi PES/VİS/EA kumaşın çözgü yönünde de A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir. A1 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin diğer apre maddelerinden daha iyi olduğu gözlenmektedir. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Yırtılma Mukavemeti Model Grafiği Yırtılma Mukavemeti (Atkı) 231 .35’e göre. PES/VİS/EA kumaşların atkı yönü yırtılma mukavemeti model grafiği Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6.

40 g/l emdirme > 20 g/l emdirme > çektirme şeklindedir. Sonucunda. A1 apre maddesinin yırtılma mukavemetine etkisinin diğer apre maddelerinden daha iyi olduğu gözlenmektedir.12.1. Elastikiyet Testi Çalışmada farklı apre kimyasalları ve farklı apre yöntemleri ile elde edilen kumaş numunelerine uygulanan Elastikiyet Test sonuçlarının varyans analizi yapılmıştır. 232 .3.37’de görülmektedir.6. atkı yönünde A2 ve A3 apre maddeleri için apre yönteminin yırtılma mukavemetine etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir. 6.36’ya göre. Her ikisi için de apre yönteminin yırtılma mukavemeti üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. Antibakteriyel Apresi proses parametrelerinin çalışmada kullanılan tüm kumaş tipleri için elastikiyet üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür. 6. PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS/EA kumaşların çözgü yönü elastikiyet model grafiği Şekil 6. Fakat genel olarak apre yönteminin yırtılma mukavemeti üzerindeki etkisinin iyiden kötüye sıralaması.3.12. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6.

38’de görülmektedir. çözgü yönünde A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin elastikiyete etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.37’ye göre.6. Apre maddesinin elastikiyete önemli derecede bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Elastikiyet Model Grafiği Şekil 6. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. 233 . Tüm apre maddeleri için en iyi elastikiyet değerlerini veren yöntem çektirme yöntemidir. Her ikisi için de apre yöntemlerinin elastikiyete etkisinin iyiden kötüye sıralaması. çektirme > 20 g/l emdirme = 40 g/l emdirme şeklindedir.37. PES/VİS/EA kumaşların atkı yönü elastikiyet model grafiği Şekil 6.

Kalıcı Uzama Testi Çalışmada farklı apre kimyasalları ve farklı apre yöntemleri ile elde edilen kumaş numunelerine uygulanan Kalıcı Uzama Test sonuçlarının varyans analizi yapılmıştır.12. Tüm apre maddeleri için en iyi elastikiyet değerlerini veren yöntem çektirme yöntemidir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Şekil 6. 6.38’e göre. Antibakteriyel Apresi proses parametrelerinin çalışmada 234 . Her ikisi için de apre yöntemlerinin elastikiyete etkisinin iyiden kötüye sıralaması. çektirme > 20 g/l emdirme = 40 g/l emdirme şeklindedir.38. Apre maddesinin elastikiyete önemli derecede bir etkisinin olmadığı gözlenmektedir.4. atkı yönünde A1 ve A2 apre maddeleri için apre yönteminin elastikiyete etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.6. Sonucunda. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Elastikiyet Model Grafiği Şekil 6.

çözgü yönünde tüm apre maddeleri için apre yönteminin kalıcı uzamaya etkisinin benzer şekilde olduğu gözlenmektedir.39’da görülmektedir.6. Her üçü için de apre yöntemlerinin kalıcı uzamaya etkisinin iyiden kötüye sıralaması. 6.4.39.39’a göre. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI kullanılan tüm kumaş tipleri için kalıcı uzama üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür.12.1. Şekil 6. PES/VİS/EA Kumaşların Çözgü Yönü Kalıcı Uzama Model Grafiği Şekil 6. çektirme > 20 g/l emdirme > 40 g/l emdirme şeklindedir. Tüm apre maddeleri için en iyi kalıcı uzama değerlerini veren yöntem çektirme yöntemidir. 235 . PES/VİS/EA Kumaşlar İçin İstatistiksel Değerlendirme PES/VİS/EA kumaşların çözgü yönü kalıcı uzama model grafiği Şekil 6.

6. kalıcı uzamaya etkisinin en iyi olduğu gözlenmektedir. DENEYSEL ÇALIŞMA VE BULGULAR Huriser BALCI Apre maddesinin kalıcı uzamaya etkisi A1 = A3 > A2 şeklinedir.40’a göre. çektirme > 20 g/l emdirme > 40 g/l emdirme şeklindedir. PES/VİS/EA kumaşların atkı yönü kalıcı uzama model grafiği Şekil 6. atkı yönünde olduğu gibi çözgü yönünde A1 apre maddesi için de apre yönteminin kalıcı uzamaya etkisinin iyiden kötüye sıralaması.40’da görülmektedir.40. PES/VİS/EA Kumaşların Atkı Yönü Kalıcı Uzama Model Grafiği Şekil 6. 236 . Şekil 6. Diğer apre maddelerinin kalıcı uzamaya etkisinin çok önemli derecede olmadığı gözlenmektedir. A1 apre maddesinin.

SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI 7. elastikiyet ve kalıcı uzama (sadece PES/VİS/EA kumaşlar için) ve haslık testleri (yıkama. elektronik aksamların eklenmesiyle) elde edilen akıllı tekstillere değinildikten sonra antibakteriyel kumaşların üretilmesi ve antibakteriyel apre proses parametrelerinin kumaşın bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. yırtılma mukavemeti. su. Test sonuçları bazı testlerde grafiklerle. buruşma açısı. ter) uygulanmıştır. belirli bir özellikteki kumaş üretimi için hangi proses parametrelerinin ve apre maddesinin daha uygun olabileceği araştırılmıştır. Çalışma sonunda. Araştırmada pamuklu. yırtılma mukavemeti. antibakteriyel özellik kazandırmada kullanılan hangi apre maddesi. kopma mukavemeti. bitim işlemleri ile. 237 . Bütün kumaş numuneleri piyasada mevcut olan 3 farklı cins antibakteriyel apre maddesi ile muamele edilmiştir. PES/VİS ve PES/VİS/EA olmak üzere 3 farklı tip kumaş incelenmiştir. Apre işlemi emdirme ve çektirme olmak üzere iki yöntemle ve emdirmede 40 ve 20 g/l olmak üzere iki apre derişiminde gerçekleştirilmiştir. elastikiyet ve kalıcı uzama testlerinden elde edilen sonuçların istatistiksel olarak da anlamlı olduğu ortaya konmuştur. apre yöntemi ve apre derişiminin kumaşın hangi özelliğine ne şekilde etki gösterdiği belirlenmeye çalışılmış. Böylece apre proses parametrelerinin kumaş özellikleri üzerindeki etkilerinin anlamlı olup olmadığı araştırılmıştır. sürtme. Apre işlemleri ile elde edilen numunelere antibakteriyel test.7. İstatistiksel analize uygun olan verileri içeren testlerde proses parametrelerinin ve birbirleriyle etkileşimlerinin kumaş özellikleri üzerindeki etkilerinin anlamlılığı araştırılmıştır. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu çalışma kapsamında çeşitli yöntemlerle (lifin özelliğinden dolayı. 3 farklı kumaş tipinde. bazı testlerde istatistiksel analiz ile yorumlanmış ve değerlendirilmiştir. Analiz sonucu kopma mukavemeti ve uzaması. Martindale pilling.

yırtılma mukavemeti. kumaşın fiziksel özellikleri önemli ise. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI 7. Antibakteriyel proses parametrelerinin pamuklu kumaşta negatif etkilediği özellikler.1.’de verilmektedir. pillinglenme ve yıkama haslığı olduğu belirlenmiştir.1. Pozitif olarak en çok etkilenen özellikler ise kuru sürtme haslığı ve atkı yönünde kopma mukavemeti olarak söylenebilmektedir. 238 . Pamuklu Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler Antibakteriyel aprede proses parametrelerinin pamuklu kumaşın özelliklerine etkisinin bir özeti Çizelge 7. P7 ve P9 numuneleri uygun gözükmektedir. P3. P5 ve P8 numunelerinin daha uygun olduğu gözlenmektedir. Haslık özelliklerinin önemli olduğu durumda ise P2. Sonuç olarak. kopma uzaması. su ve ter haslığı olarak belirlenmiştir. Pamuklu Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi Değerlendirilmesi Yapılan Test Parametresi Antibakteriyel Kopma Mukavemeti Kopma Uzaması Yırtılma Mukavemeti Martindale Pilling Buruşma Açısı Yıkama Haslığı K Sürtme Haslığı Su Haslığı Ter Haslığı Y Ç A Ç A Ç A P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 + + + 0 0 + 0 - + + + 0 0 + 0 0 0 + 0 + + + 0 0 + - + + + 0 0 + 0 - + 0 + + 0 0 + 0 0 0 + + 0 + 0 0 + - 0 + + + 0 0 + 0 - + 0 + 0 0 0 0 0 0 + + 0 + 0 0 + 0 - Antibakteriyel proses parametrelerinin pamuklu kumaşta en az etkilediği özelliklerinin. Çizelge 7.7.1. buruşma özellikleri.

PES/VİS Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler Antibakteriyel aprede proses parametrelerinin PES/VİS kumaşın özelliklerine etkisinin bir özeti Çizelge 7. su.’de verilmektedir Çizelge 7.2. 239 .2. PES/VİS Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi Değerlendirilmesi Yapılan Test Parametresi Antibakteriyel Kopma Mukavemeti Kopma Uzaması Ç A Ç A Yırtılma Mukavemeti Martindale Pilling Buruşma Açısı Yıkama Haslığı Sürtme Haslığı Su Haslığı Ter Haslığı K Y Ç A PV1 PV2 PV3 PV4 PV5 PV6 PV7 PV8 PV9 + + + + 0 + 0 + 0 - + 0 + + + + + 0 + 0 - + 0 + + + + + 0 + 0 - + + + + + 0 + - + + + + + + 0 + - + + + + + + 0 + 0 - 0 + + + + + 0 + 0 0 0 - 0 + + + + + 0 + 0 0 0 - 0 + + + + + 0 + 0 0 0 0 - Antibakteriyel proses parametrelerinin PES/VİS kumaşta en az etkilediği özelliklerin. genellikle tüm numunelerin uygun olduğu görülmektedir. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI 7. yırtılma mukavemetleri ve buruşmazlık özellikleri olarak değerlendirilmektedir.2. çalışmada kullanılan kumaş tipindeki bir kumaşta fiziksel özellikler önemli ise. Pozitif olarak en çok etkilenen özellikler ise kopma. pillinglenme ve yaş sürtme haslığı olduğu belirlenmiştir. Antibakteriyel proses parametrelerinin PES/VİS kumaşta negatif etkilediği özellikler.7. Sonuç olarak. yıkama. ter ve kuru sürtme haslıklarıdır.

3.3. PV8 ve PV9 numunelerinin daha uygun olduğu gözlenmektedir. 7.3.’te verilmektedir Çizelge 7. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI Haslık özelliklerinin önemli olduğu durumda ise PV7.7. PES/VİS/EA Kumaş İçin Sonuç ve Öneriler Antibakteriyel aprede proses parametrelerinin PES/VİS/EA kumaşın özelliklerine etkisinin bir özeti Çizelge 7. PES/VİS/EA Kumaşta Antibakteriyel Apresi Yapılmış Numunelerin Referansa Göre Kumaş Özelliklerindeki Değişimi Değerlendirilmesi Yapılan Test Parametresi Antibakteriyel Kopma Mukavemeti Kopma Uzaması Yırtılma Mukavemeti Martindale Pilling Buruşma Açısı Elastikiyet Ç A Kalıcı Uzama Yıkama Haslığı Sürtme Haslığı Su Haslığı Ter Haslığı K Y Ç A Ç A Ç A Ç A PVE1 PVE2 PVE3 PVE4 PVE5 PVE6 PVE7 PVE8 PVE9 + + 0 + + + 0 0 0 - + 0 + + + 0 0 0 + + 0 0 + 0 - + + + 0 0 0 + + 0 0 + 0 - + 0 + 0 + + + 0 + 0 0 0 - + + + + 0 0 + + + 0 0 + 0 - + 0 + 0 0 + + + 0 0 + 0 - 0 0 0 + + + + 0 0 0 - + + + + 0 + + + + 0 0 + 0 0 0 0 0 + + + 0 0 + - 240 .

Enterococcus amnigenus.7. Saccaharomyces cerevisia mantarları olmuştur. Hatta zaman zaman 20 g/l emdirmede daha yüksek inhibisyon alanı görülebilmektedir. PVE3. Sonuç olarak.4. pillinglenme. PVE2. Haslık özelliklerinin önemli olduğu durumda ise PVE2. Pozitif olarak etkilediği özellikler ise çözgü yönünde elastikiyet. Böylece apre 241 . Klebsiella oxycota. 6 veya daha üstü konsantrasyonlar denenmelidir. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI Antibakteriyel proses parametrelerinin PES/VİS/EA kumaşta en az etkilediği özelliklerin. yıkama haslığı ve kuru sürtme haslığı olduğu belirlenmiştir. atkı yönünde elastikiyet. Eschericha coli. Staphylococcus aureus bakterilerine ve Kluveromyces marxianus. Bu açıdan yüksek derişimde apre işlemi yerine düşük derişimde apre işlemi yapılarak yüksek derişime yakın antibakteriyel özellikler elde edilebilir. kalıcı uzama ve yaş sürtme haslıklarıdır. PVE6 ve PVE8 numunelerinin daha uygun olduğu gözlenmektedir. çektirmede % 4. En çok engellenen mikroorganizmalar. A1 ve A2 apre maddesinde belirli oranlarda bazı bakterilere karşı inhibisyon etkisi gözlenirken A3 apre maddesi bu etkiyi göstermemiştir. İyi bir antimikrobiyal etki isteniyorsa emdirmede 60 veya 80 g/lt ile. PVE4. Antibakteriyel Apre İçin Öneriler Çalışmada kullanılan her üç kumaş tipi için de antibakteriyel özellik açısından benzer sonuçlar çıkmıştır. PVE5 ve PVE8’in uygun olduğu görülmektedir. Çünkü A3 apre maddesi migrasyona uğramayan bir apre maddesidir. kopma mukavemeti ve uzaması. çalışmada kullanılan kumaş tipindeki bir kumaşta fiziksel özellikler önemli ise. ter ve su haslıklarıdır. A3 apre maddesinin tekstil mamulü tarafından alımı güç olmuştur. Antibakteriyel proses parametrelerinin PES/VİS/EA kumaşta negatif etkilediği özellikler. 7. 40 g/l emdirme ile 20 g/l emdirme yöntemi arasında antibakteriyel aktivite açısından çok az bir fark gözlenmektedir. PVE5.

Bununla birlikte derişimin kumaşın diğer özelliklerine olan etkisi de göz ardı edilmemelidir. Yıkamaya karşı dayanımı arttırmak için apre derişimi. Mevcut bulunan ticari antibakteriyel apre maddelerine alternatif yeni antibakteriyel maddelerin sentezlenmesi ve kumaşa optimum şekilde etki etmesi yönünde çalışmalar yapılabilir.5. 242 . Antibakteriyel aprenin yıkamaya dayanıklılığını etkileyen parametreler belirlenerek dayanım süresini artırmaya yönelik çalışmalar yapılabilir. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI maddesinden tasarruf edilebilir.7. Farklı kimyasal yapılı (çalışmada kullanılan quarterner amonyum tuzları ve triclosan esaslı bileşikler dışında) antibakteriyel apre maddeleri ile aynı çalışma yürütülebilir. apre süresi. Sonraki Çalışmalar Konu ile ilgili yapılabilecek diğer çalışmalar aşağıdaki şekilde olabilir: Çalışma bu çalışmada kullanılanlardan farklı tip kumaşlara da uygulanabilir. fikse sıcaklığı veya süresi arttırılarak yeni denemeler yapılabilir. Sonucunda ticariler ile yeni sentezlenen maddeler arasında çeşitli yönlerden karşılaştırmalar yapılarak eksiklikleri ve üstünlükleri belirlenebilir. Genellikle çalışma sonucunda elde edilen antibakteriyel numunelerin yıkamaya karşı dayanıklılıkları düşük çıkmıştır. apre yöntemi ve apre derişimi açısından elde edilen optimum sonuçlara göre maliyet kıyaslamaları yapılabilir. 7. Apre maddesi cinsi.

. Nonwoven Technical Textiles Technology Dergisi. VE KİM.A.S.. Villanova. H. 2004... S.. MUTLU. Fourth Edition. 4. Printed in U. DEVRENT.. Tekstil Endüstrisinde Kullanılan Antimikrobiyal Lifler. P.. ZALA.. NCCLS (National Committee for Clinical Laboratory Standards). N. BABAARSLAN. 2005. Tekstil ve Konfeksiyon. KİSS. and LYNE. BULGUN. s162-166 Anonymous. Bazı Antibakteryal İşlemlerin Yıkamaya Karşı Dayanımı. T.. İzmir BRADSHAW. Microbiological Methods. LAZAR.. Antibakteriyel Bitim İşleminin % 100 Pamuklu Kumaş Özelliklerine Etkisi... KAYACAN. 13-15 Ağustos.J. K. O. M. İstanbul COLLINS. C. 38-46 CHUNG. 3.. (Publishers) Ltd. KUTLU. L. Durable Press and Antimicrobial Finishing of Cotton Fabrics with a Citric Acid and Chitosan Treatment..D. J. 4. London. Uluslar arası Teknik Tekstiller Kongresi Bildiri Kitabı. M100-S9. PA. 2004.. YEŞİLPINAR.. 435s. Hastanelerde Kullanılan Pamuklu Kumaşların Yıkamaya Dayanıklı Antimikrobiyal Bitim İşlemi. s772-775 CİRELİ. Laboratory Microbiology. O. 3. B. Textile Research Journal. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu. Performance Standards for Antimicrobial Susceptibility Testing. J. M. ÖKTEM. H. 2004.. Kasım. Butterworths & Co. 1999. A. KWANG.. 1998. Standard Test Method for Determining the Antimicrobial Activity of Immobilized Antimicrobial Agents Under Dynamic Contact Conditions BALCI. Nonwoven Technical Texiles Technology Dergisi. J. 10... YILMAZ. M. 2004.. 2005. N. K.. 450s..sayı. E. Tekstil Endüstrisinin Olası Problemlerinin Üstesinden Gelmek İçin Plazma Polimerizasyon Teknolojisi. K.7... Gaziantep BORSA. K. ASTM E-2149-01. Y. 48-55 243 . 1989.Y.sayı. 68 (10). The 9th International Supplement. Akıllı Giysilerdeki Gelişmeler. 1992. Tekstil Teknolojileri ve Tekstil makineları Kongresi.. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI KAYNAKLAR ALAY.

. Fibers&Textiles in Eastern Europe. A. Çukurova Üniversitesi Tekstil Mühendisliği Bölümü.... İzmir EL-NAGGAR.. Ö. 88. F. Yüksek Performanslı Lifler. 2003. 2005 GÖK. Journal of Applied Polymer Science. Bilim Teknik Dergisi. S. August (www.. The Antimicrobial Activity of Cotton Fabrics Treated with Different Crosslinking Agents and Chitosan. HASSAN. Antimicrobial Protection of Cotton and Cotton/Polyester Fabrics by Radiation and Thermal Teatments.11.7. M. Sayfa: 40-43 244 .tr/tur/haber/uzmantez/teknik_tekstiller) ERKAN. K. KAYACAN. 2003... Aramid Lifleri. 2 (41). s1-10 EMEK. EL-BENDARY. 1129-1137 EL-TAHLAWY. Umutla Kabusun Arasında Nanoteknoloji. Adana GÜRDİLEK. Tekstil&Teknik Dergisi. Bitirme Ödevi. Teknik Tekstiller Dünya Pazarı. 10.. S. Haziran. Vol. Ü.. Changes in Fabric Handle Resulting from Different Fabric finishing. Tekstil Teknolojileri ve Tekstil Makinaları Kongresi Bildiriler Kitabı. MMO yayın no: E/2005/392. s 19-27. KHALİL.. 2005.. M. T. Textile Research Journal.. G. I. M. Akıllı (Fonksiyonel) Tekstiller. 2005.. O. Effect of ZnO Formulation on the Mechanical and Dying Properties. 2004. Araştırma ve Geliştirme Başkanlığı Sanayi Dairesi Uzmanlık Tezi.igeme. Sayı:398. ZOHDY.gov. A. MATUSİAK.. MERIÇ. Kimyasal Liflerde Karbon Nanotüplerin Hazırlanması ve Uygulamaları. Tekstil Sektöründe NanoTeknoloji Uygulamaları. A. Proje. ERDOĞAN. Türkiye’nin Üretim ve İhraç İmkanları. Ankara (www. s28-32 GÖKALP.. 2005. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu.. Çukurova Üniversitesi Tekstil Mühendisliği Bölümü.. H. M. E.. No.2004.H. B.. Gaziantep FRYDRYCH... M. F.. E. R. Adana GURARDA. 2004.com) GÜLA. s42-47 Gemsan Ürün Kataloğu.. 1995. 2005. HUDSON.. I. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI EFFENBERGER.finarticles. FRANK. ELHENDAWY. Carbohydrate Polymers. A.. Sewing Needle Penetration Forces and Elastane Fiber Damage During the Sewing of Cotton/Elastane Woven Fabrics. Vol. M.

cu. Adana. 4. Tekstil Terbiyesinde Farklı Kimyasal Apre Uygulamaları. Textile Research Journal. Elektrokimyasal Özdirenç Spektroskopisi ile İncelenen Akıllı Tekstillerin Elektrot Davranışı. ISTEK 2003.Tekstil Maraton Dergisi. Adana KARAKAŞ. J. Tekstil Maraton Dergisi. 71(4). Şubat. İstanbul.. 2004. Yağ ve Kir İtici Apre Uygulamaları. D. s224-230 KUT. H..Genel Antimikrobiyal İşlemler. N... Dyes and Pigments.7.. Mart-Nisan. G.edu. Nonwoven Technical Texiles Technology Dergisi. X.. Ç. Akıllı Tekstil ve Giysiler için Biyo İşlemler. KİM. Uluslar arası Isparta Tekstil Kongresi.. www. Dokuz Eylül Üniversitesi. Tekstil&Teknik Dergisi. Y. P. Yüksek Lisans Tezi. H. s318-323 KUT. B... 2001. PRINIOTAKIS. 2005. VAN LANGENHOVE. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI HAGEWOOD. İzmir 245 . İstanbul. D. Uluslar arası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu. 2003. Nanoteknoloji ve Uygulamaları. WESTBROEK. 33-36 KAVAK.. S.. Nanoteknoloji ve Tekstil Sektöründeki Uygulamaları. 2005. İzmir.Ü. H..sayı. 2004. 64. N. Temmuz-Ağustos (4). ORHAN.. s157-161 KALAYCI.. Florokarbon Esaslı Su. 2004.. Akıllı Tekstiller Fonksiyonelliğin Yedeği mi Yoksa Tamamlayıcısı mı?. Ç. 2005. Isparta KEIL. Polimerik Nanoelyaf Üretimi. VE YANG. Bölüm 1.. ve SUN. L. Durable Antimicrobial Finishing of Nylon Fabrics with Acid Dyes and a Quaternary Ammonium Salt. Isıya Dayanıklı ve Isıdan Koruyucu Giysilerin Termal Analizi ve Performans Özellikleri. 2005. Ş.. KIEKENS. GÜNEŞOĞLU C. s 73-74. M.. P.tr/ Fen-Edebiyat Fakültesi KAYATÜRK.Ü. UÇAR. Müh-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümü. Fen-Edebiyat Fakültesi Semineri. Şubat. G. s206-214 KUTLU. Bitirme Ödevi. Antimicrobial Activity of Wool Fabric Treated with Curcumin. Fen Bilimleri Enstitüsü. 2004. s18-20 HAN. Y. Tekstil&Teknik Dergisi. Tekstillere Uygulanan Antimikrobiyal İşlemler. (2006). M. 2002..

.. Textile Research Journal. Carbohydrate Polymers. National Textile Center Annual Report. 1999... 2003. s33-41 MAMALIS. 38. J. S... November. M..13.edu) LİM.. SAURI... Textile Research Journal. J. C.. Journal of Textile and Apparel Technology and Management (JTATM). CASTELLAR. M. R. 69(2). 71(8). 2004. Part 3: Simultaneous Dying and Antimicrobial Finishing of Acrylic Fabrics. A. Vol. MARTI. 10.. D.. 56... 2005. Dyes and Pigments. İzmir NAKASHİMA. International Journal of Clothing Science and Technology.. M.... 2004. (www. YEO.. C00-C01. The Effect of a Durable Flame-Retardent Finishing on the Mechanical Properties of Cotton Knitted Fabrics. North Carolina State University. s86-93 MATHIS. s227-234 MA. HUDSON. SUN. YANG. M.. 76 (1).. Y. G. Issue 1. s104-112 LEE. H. H. Textile Research Journal. J. S. 2004. C. Y. 2006.2. H. A. No. S. Abrasion Resistance of Durable Press Finish Cotton. Antimicrobial Activity of Cellulose Fabrics Modified with Metallic Salts. Journal of Materials Science. P. Antibacterial effect of nanosized silver colloidal solution on textile fabrics. SAKAGAMİ.. S. Antimicrobial Cationik Dyes. 66. M. 2000. College of Textiles. Volume 4. N.. CHO. M. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu.. J. R... 2001. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI LEE. Application of a Fiber-reactive Chitosan Derivative to Cotton Fabric as an Antimicrobial Textile Finish. Effect of Finishing on Woven Fabric Structure and Compressional and Cyclic Multiaxial Strain Properties. Application of Nanotechnology for High Performance Textiles.. MATSUO. S. DREWS. Vol. G.mse. ITO. R. SPYRELLIS. J.7... s132-144 MANICH.. M. Q.. s2199-2204 LICKFIELD. 2001.clemson. CARVALHO.. J.. L. 246 ... HENISTROZA. JEONG. T. ASPLAND. M... P. G. CHO. s688-694 QIAN. Günümüzde ve Gelecekte Aktif Tekstiller. Antimicrobial and Blood Repellent Finishes for Cotton and Nonwoven Fabrics Based on Chitosan and Fluoropolymers. ANDREOPOULOS.

BADROSSAMAY.. H. Vol. VanDemark P. VE KHARE. Vol..tr. 2005.... 69(7). W.. s89-91 SINGH. 2003. L. A. RAVANDİ.. Textile Research Journal. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI QIAN.H. IE (I) Journal – TX.H. G. 124. 2005 SHAO.. 89. 2006. Freeman and Company.. R. Durable and Regenerable Antimicrobial Textile Materials Prepared by a Continuous Grafting Process. A. s99-102 SUN.... QİNG. Synthesis and Antimicrbial Activity of a Perfluoroalkyl-containing Quaternary Ammonium Salt. MENG. 1999. 2004.. and SUN. R. KAYACAN. Journal of Fluorine Chemistry. S.. s 4247... S. KAYACAN. H. Geleceğin Askeri. G. 2004a.edu.. 84. M. Third Edition . L. s483-488 Setaş Kimya Ürün Katoloğu.. JİANG. I.tubitaktam. Dyes and Pigments.5-tetramethyl-imidazolidin-4one (MTMIO). 2002. 2004.. İstanbul ŞAHİN. Journal of Applied Polymer Science. February. G. W. E. 84. H. BULGUN. Antimikrobiyal Lifler. ve KO. R. s2418-2425 RAMACHANDRAN. Antimicrobial Activity of some Natural Dyes. Microbes in Action a Laborotory Manuel of Microbiology.. O. Akıllı sistemlerde Yenilikler ve Uygulamaları Sempozyumu. PANWAR. W. A.. TARAKÇIOĞLU. Durable and Regenerable Antimicrobial Textiles: Synthesis and Applications of 3-Methylol-2. S... Antimicrobial Textiles – an Overview. M. E. Isıtma Fonksiyonlu Akıllı Giysiler. 13 (4). Preparing Chito-Oligosaccharides as Antimicrobial Agents for Cotton. S.. O. Effects of Finishing Treatments on the Distribution of Internal Forces within Plain Woven Fabrics. RAJENDRAKUMAR. s1592-1599 SÜPÜREN.. 2004b.. RAJENDRAN. online ŞAHİN. 2003.2. 1981. Ö. BULGUN..Y. SEONG. KİM. Journal of Applied Polymer Science. K. Ö. SUN.7. s 102-111 247 . JAİN.. ÇAY. K. Y. GUPTA. 9.. F. J. 66. Iranian Polymer Journal. 386s... www. MORSHED..J. E..5. Y. T. ASYUINISTA.. s269-273 SEELEY.. KANAT. D.. Nonwoven Technical Textiles ..ege....

com.... Smart Fibers. Trend Belirleyici Yeni Bir Yaklaşım Nano Teknoloji.. Q. 2002. 73 (12). ARAİ.. 16. (Sorumlu yazı işleri müdürü). SERİNDAĞ.. Cellulase Treatment of Durable Press Finished Cotton Fabric: Effects on Fabric Strength. D.. LİCKFİELD. G. SHİN. CHEN. 9.3xdry. 1103-1106 3xdry. Antibacterial Properties of Cotton Fabrics Treated with Chitosan. and FREDDİ. 4A8 Rev. R.. J.. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI TAO... 2005.Introduction and Overview. 2004. Tekstil Teknoloji Dergisi. P. ZHOU. C. WİLSON. TÜBİTAK Tekstil Araştırma Merkezi. W.. DIĞRAK. AEGIS. X. T..findarticles... 2004.. VURAL. KRUEGER. New York Washington. C. Ag(I) and Co(II) Complexes with [CH3N(CH2PPh2)2].. Elektrik İletkenliği Bulunan Eğirilmiş İplikler. 86. Heteroatom Chem. 2003.. P.. M.2004 248 . A.. S.. 2003.Ü. R. ARABACI.porttex... A. A Comparison of Antimicrobials for the Textile Industry. A.. ÖKTEM. R. s186-187 WHITE. MONTICELLO. Characterization and antimicrobial activities of Cu(I).com) YURDAKUL. W. ATAV. Production of Antimicrobially Active Silk Proteins by Use of Metal-Containing Dyestuffs. KORKMAZ. Dec. C. Vol. RANGUSS M.. A... K. Textile Research Journal. The Textile Institute. J. İzmir ZHANG..7. KUMBASAR. DC. Proje No: TAM 2002-02. 102. Boyama İşleminden Sonra Kullanılan Tekstil Kimyasallarının ve Diğer Terbiye İşlemlerinin Haslık Özellikleri Üzerine Etkileri. S. T... Z. Textile Research Journal.. G. W. 04/2005 YANG. H.. PARACHURA. www. VANDENDAELE.. HUANG. L.316s) TARAKÇIOĞLU. PROVATIDIS.. (www. Fabrics and Clothing. KATOH. Abrasion Resistance and Handle. O. 03. 2003. M. 6. 2001. 10. and CHEN.. D.. 484-491.. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu. B. I. MURAKAMİ. s1181-1188 URUŞ..09. Woodhead Publishing Limited. Y. VASSILIADIS.. 2003.. PREKAS K. C. Journal of Applied Polymer Science. 2005. Synthesis.com/dünyatekstilverileri TSUKADA.. http://www. Jİ.

elbeco.2005 249 .com. www.gatech.01. www.com. 06. 04.com. 05. 14. www.ptfe. www.2005 Laboratuar Cihazları.05.2005 Invista-Tactel.com . 25. 29. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI Akwatek® Poliester ve Akwadyne® Nylon.09.ttam.tacwear.aygenteks.mipan.com.com.tr.09. Bulk. www.tr.09.2004 Confortrel. http://www. 05.htm.invista.2006 Mipan.htm.2005 Coolmax.01.edu/Wilkes/electrospinning.02.08.utk. 6 Şubat 2004 Microfiber.com/coolmax.ntvmsnbc.etki. www. fabriclink.ee.05. 21.sabah.2004 Cool-Plus. 05. www.06.2005 Leke Tutmayan Tişört.2004 Coolmax.com. 28.che.htm. 2005 Investigation of the Fiber.2005 Cyclofresh. www.08.vt.fibersource.tactel.ege. www. and Surface Properties of Meltblown and Electrospun Polymeric Fabrics.2004 Çorabınız Nasıl Olsun. www. www.wiley. http://plasma.08.01.09.com/cgi-bin5.2005 Finishing of Textile Materials.7.2005 Geleceği Akıllı Kumaşlar Saracak.com. 11.active-textiles. 05.atacmakina. 17. Aqua-F. www. 07. 14.com /pk/akwatek /home. 03. 03. www. www.2003 Damat Tween’den Koku emen Akıllı Elbise. www.com.int/comm/enterprise/textile/innovation.edu.com. www. www.turi.03.com/f-tutor/micro.11.2005 http://europa.2005 Carbon-Nano lif Composites. 21.tr. 06.wellmanwlm. 03.2004 Nanofibers Webs From Electrospinning.09. www. www.com/cyclofresh. www.com.06.01. www.com.interscience.09.radikal.01.cool-plus.dupont.2005 Mikrokapsüller-Skintex.01.tr.2004 Coolmax. 02. www.html.com/coolmax/htm/rm-coolmax-alta. http://www. 04.05.edu. 21. www. 31.com/ images3/chart14.2006 Invista.06.donaldson.holofiber.html.01.org/content.2005 Nano-Dry.dupont. www.edu.com. a.2005 Learning from the Lotus Flower-Selfcleaning Coatings on Glass.eu. 25.hurriyetim.co.2005 Laboratuar Cihazları.09.com.2004 Holofiber.2005 Laboratuar Cihazları. 14. Modern Cotton Supplex.kr.2004 Electrospinning.See How it Works.

tr. www. 03. 26.09.tad. 07.2004 Ready to Ware.2006 Su ve Leke Tutmayan Pantolon.09. www. www. http://www. 03. 05.7. www.ifam.com/fibers/thermolite_base.fhg. 03.Virtual Realities.09.ieee.gtwm.com.09.sensatex. 03. www.10. 02.com.edu.igeme.ntvmsnbc.09. b. 2006 Polimer Esaslı Nanoliflerin Üretimi.01. www. 20.2005 Plazma Polimerizasyon Teknolojisi.2004 Vizyon 2023 Tekstil.2004 Thermstat.com/skintex.2004 250 .2004 Optical Camouflage. html.com/securelle.com. Türkiye’nin Üretim ve İhraç İmkanları. 03.html.gatech. 06.de.tr/arsiv/d2004/s2/ elyaf/nano.spectrum.dupontsa. www.com. www.dupont.tubitak.05.06.2005 Six Supplemental Benefits of Diaplex.2005 Thermolite.gov. www.2004 Smart Textiles. www. www.01.org/ WEBONLY/publicfeature/oct03/ware.2004 Self-Cleaning Surfaces.diaplex.com/nmat/journal.10.2004 Teknik Tekstiller Dünya Pazarı.com/thermastat.dupont. 25. www. 03.com.com/akillitekstiller.ch.nano-sphere.nature.11. www. http://vizyon2023.09.2004 Skintex. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI Nano-sphere.09. www.2004 Softswich Applications.gov.03. 05.tr.2005 Smart Shirt.2004 Securelle.softswich. 10. www.active-textiles. 26.09.hightex2005.

7. Halen merkez uzmanı olarak görevini sürdürmektedir.1981 tarihinde Ürgüp’te doğdu. 2003Haziran’da bu bölümden mezun oldu. İlk-orta-lise eğitimini Adana’da tamamladı. Ağustos 2003’te TÜBİTAK ADANA Üniversite-Sanayi Ortak Araştırma Merkezi’nde Tekstilde Ölçme ve Kalite Kontrol Laboratuarı’ndan sorumlu merkez uzmanı olarak işe başladı. 251 . SONUÇLAR VE ÖNERİLER Huriser BALCI ÖZGEÇMİŞ 26. Eylül 2003’te aynı bölümde Yüksel Lisans eğitimi yapmaya hak kazandı.05. 1999 yılında Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümünü kazandı ve aynı yıl lisans eğitimine başladı.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful