KAYNAK TEKNOLOJİSİ II.

ULUSAL KONGRESİ

231

KAYNAK DİKİŞLERİNİN TAHRİBATSIZ YÖNTEMLERLE MUAYENESİNDE AVRUPA STAND ARDLARI

* C. Hakan GUR

ÖZET Kaynak teknolojisi, bir çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ürünlerde sürekli ve yüksek kalite sağlanmak hedeflendiğinden, tahribatsız muayene yöntemlerinin kalite kontrol stratejilerindeki önemi artmaktadır. Buna bağlı olarak, kaynaklı bağlantıların tahribatsız muayenesi toplam kalite sisteminin bir parçası haline gelmiştir. Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, Avrupa Tek Pazarı'nın yaratılması için üye ülkelerde geçerli olan kuralların birbirleriyle uyumlu hale getirmektedir. Çalışmalar özellikle, Avrupa standardlarmın (EN) oluşturulması konularında odaklanmıştır. Türkiye-AB ticari ilişkilerinin yoğunluk kazanacağı düşünüldüğünde, Avrupa pazarına girmeyi ve rekabet etmeyi hedefleyen firmaların, standardlar ve teknik kurallarla ilgili gelişmeleri izlemeleri ve bunlara hızla uyum sağlamaları zorunludur. Bu yazıda, kaynaklı birleşmelerin tahribatsız yöntemlerle muayenesi konusunda Avrupa'daki son gelişmeler aktarılmaktır. 1. GİRİŞ Üretim ve imalat teknolojilerindeki gelişmeler, ürünlerde yüksek kalite ve bunun devamlılığını sağlamak amacına yönelmiştir. Buna bağlı olarak, tahribatsız muayene yöntemlerinin kalite kontrol stratejilerinin geliştirilmesindeki önemi artmıştır. Tahribatsız muayene yöntemlerinin kalite kontrol çemberlerinin önemli bir parçası olduğu ülkemizde de farkedilmeye başlanmış; bu alanda yetişmiş, vasıflandırılmış ve uluslararası tanınırlığı olacak şekilde sertifikalandınlmış eleman ihtiyacı ortaya çıkmıştır. AB, Avrupa Tek Pazarı'nın oluşturulması için üye ülkelerde geçerli olan kuralların birbirleriyle uyumlu hale getirilmesine, basitleştirilmesine ve standard haline getirilmesine çalışmaktadır. Malların serbest dolaşımını kısıtlayan teknik engelleri azaltmak amacıyla standardlarm ve teknik düzenlemelerin uyumlu hale getirilmeleri için "Yeni Yaklaşım", tetkikler ve belgelendirme konusunda ise "Global Yaklaşım" geliştirilmiştir. Avrupa kalite stratejisinin ana unsurları; üretici firmaların kalite sistemleri, akredite olmuş test laboratuvarları, ve ürünlerin uygunluk beyanı başlıkları altında toplanmaktadır. Buna bağlı olarak, AB tarafından iki önemli standard serisi yürürlüğe konmuştur. EN-ISO 9000 serisi, üretici firmaların kalite güvence sistemleri ile ilgili olup; tasarım, üretim, değerlendirme kalite güvence sistemi ve yönetimini belgelendirmeye yönelik bir temel oluşturmaktadır. EN 45000 serîsi ise test laboratuvarlarının, kontrol ve sertifikalandırma kuruluşlarının kalite

* ODTÜ Metalürji ve Malzeme Müh.Böl. /Kaynak Teknolojisi ve Tahribatsız Muayene Merkezi, Ankara

Test ve kalibrasyon laboratuvarlarmm teknik yeterliğini tanıyan akreditasyon kuruluşları. izin verilebilirlik kriterleri ve sınırlarına ilişkisi standardları hazırlamaktadır. Ulusal uygulamaları da dikkate alabilmek amacıyla kullanılmaktadır. 2000 yılından itibaren. Avrupa standardları hazırlanırken. . TC 138'e bağlı çalışma gruplarının görevi. ULUSAL KONGRESİ 232 yeterliliği için gereken şartlan belirtmektedir.KAYNAK TEKNOLOJİSİ II. kaynak tekniği ile ilgili çalışma grupları ise CEN TC 121 teknik komiteleri altında yer almaktadır (bkz. Özellikle hızla gelişmekte olan konularla ilgili standardlar bu tipte hazırlanmaktadır. Standard hazırlık aşamaları şu şekilde özetlenebilir: 1) TC tarafından bir çalışma grubunun görevlendirilmesi 2) Çalışma grubu faaliyetleri 3) TC içinde standard önerisi (pr EN) 4) Resmi standard önerisi (pr EN xxxx) 5) Avrupa Standardı (EN xxxx ) Hem tahribatsız muayene hem de kaynak tekniği ile ilgili Avrupa standardlarımn hazırlanması için çeşitli komiteler oluşturulmuştur. 3-5 yıllık uygulama sürelerinden sonra gözden geçirilmesi kararlaştırılan standardlardır. 2. bu laboratuvarların akreditasyonuna temel olarak bu standardı kullanacaklardır. cihaz ve muayene ortamları ile ilgili standardları hazırlamaktır. TC 121'e bağlı çalışma grupları ise yöntemler. AVRUPA STANDARDİZASYON KOMİTESİ • TAHRİBATSIZ MUAYENE VE KAYNAK TEKNİĞİ Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN:The European Committee for Standardisation). temel bilgiler. üye ülkeler arasında ortak bir yolun bulunmasına çalışılır. Standardlar üç farklı tipte hazırlanabilmektedir. Harman Doküman (HD) uyulması mecburi olmasına rağmen yorumlamaya açık bir çeşit standarttır. AB'nin teknik standardlarımn hazırlanmasında faaliyet gösteren kurumlardan biridir. Tablo-1 ). Tahribatsız muayene ile ilgili çalışma grupları CEN' 138. Avrupa Standardı (EN) AB ülkelerinde uyulması gereken zorunlu standardlardır. kavramlar-terminoloji. Avrupa Ön Standardı (ENV) deneme amacına yöneliktir. EN 45001 yerine ISO 17025 standardı kullanıma alınacaktır (Test ve Kalibrasyon Laboratuvarlarınm Yeterliliği için Genel Şartlar).

Ortak Terimler Endüstriyel Radyografi ile ilgili Standardlar (Temmuz 19991: EN 444: Metallerin X.Süreksizlikler için Kalite Seviye Rehberi EN 12062: Kaynak Dikişlerinin Tahribatsız Muayenesi-Genel Kurallar EN ISO 13919-1: Elektron ve Lazer Kaynaklı Birleştirmeler. KAYNAKLARIN TAHRİBATSIZ MUAYENESİ İLE İLGİLİ AVRUPA STANDARDLARI Genel standardlar: EN 473: TM Fersonelinin Vasıflandırılması ve Sertifikalandırılması EN ISO 6520-1: Metalik Malzemelerdeki Geometrik Hataların Sınırlandırılması Füzyon KaynaEN 30042 (ISO 10042): Alüminyum ve Kaynaklanabilir Al-Alaşımlarmda Ark Kaynaklı Birleştirmeler.KAYNAK TEKNOLOJİSİ II.Süreksizlikler için Kalite Seviye Rehberi (çelikler için) EN 25817: Çeliklerde Ark Kaynaklı Birleştirmeler.ve Gama Işını ile Radyografik Muayenesinde Genel Prensipler EN 462-1: Görüntü Kalite Belirteçleri (telli penetrametre) . Avrupa Standardizasyon Komitesi Kaynak Tekniği ve Tahribatsız Muayene Standard Hazırlama Teknik Komiteleri ve Çalışma Grupları (WG) TC 138-Tahribatsız Muayene WG1 Endüstriyel Radyografi WG2 Ultrasonik Muayene WG3 Girdap Akımları ile Muayene WG4 Penetrant Muayene WG5 Manyetik Parçacıkla Muayene WG6 Sızdırmazhk Muayenesi WG7 Akustik Emisyon WG8 Gözle Muayene TC 121-Kaynak Tekniği: TC 121 SC 5B Kaynaklı Birleştirmelerin Tahribatsız Muayenesi WG1 Endüstriyel Radyografi WG2 Ultrasonik Muayene WG3 Girdap Akımları ile Muayene WG4 Penetrant ile Muayene WG5 Manyetik Parçacık ile Muayene WG6 Gözle Muayene 3.Görüntü Kalite Numarası . ULUSAL KONGRESİ 233 TABLO 1.Süreksizlikler için Kalite Seviye Rehberi EN 45001: Test Laboratuvarlarının Faaliyetleri için Genel Kriterler prEN 1330-1: Genel Kavramlar prEN 1330-2: Terminoloji.

KAYNAK TEKNOLOJİSİ II.Kabul Seviyeleri Birleştirmelerin Ultrasonik Muayenesi.Belirtilerin Karakterizasyonu * EN 1714: Kaynaklı Birleştirmelerin Ultrasonik Yöntemle Muayenesi.Yöntem EN 10246-7: Boyuna Hataların Tesbiti için Dikişsiz ve Dikişli Çelik Tüplerin (toz altı .Minimum Koşullar prEN 462-5: Görüntü Kalite Belirteçleri (çift telli penetrametre)-Toplam Yangölgenin Hesaplanması prEN 584-2: Radyografide Film İşlemlerinin Referans Değerler Yardımıyla Kontrolü prEN 1330-3: Radyografi-Terminoloji Ultrasortik Muayene ile ilgili standardlar (Temmuz 1999): prEN 1330-4: Ultrasonik Test-Terminoloji kolu EN 583-1: Genel Prensipler EN 583-2: Hassasiyet ve Zaman Ekseni Ayarı EN 583-3: Ses Geçirme Tekniği EN 583-4: Yüzeye Dik Süreksizliklerin Tesbiti EN 583-5: Süreksizliklerin Tanımlanması ve Boyutlarının Belirlenmesi EN 1712: Kaynaklı EN 1713: Kaynaklı Birleştirmelerin Ultrasonik Muayenesi.ark kaynağı hariç) Otomatik Çevresel Ultrasonik Muayenesi EN 10246-8: Boyuna Hatalann Tesbiti için Elektrik Rezistanz ve Indüksiyon Kaynaklı Çelik Tüplerin Otomatik Ultrasonik Muayenesi EN 10246-9: Enine ve Boyuna Hatalann Tesbiti için Tozaltı Ark Kaynaklı Çelik Tüplerin Otomatik Ultrasonik Muayenesi .Kabul Seviyeleri EN 25580: Film İnceleme Cihazları . ULUSAL KONGRESİ 234 EN 462-2: Görüntü Kalite Belirteçleri (basamak/delikli )-Görüntü Kalite Numarası EN 462-3: Demir Bazlı Malzemeler îçin Görüntü Kalite Sınıfları EN 584-1: Radyografi için Film Sistemlerinin Sınıflandırılması EN 1435: Füzyon Kaynaklı Birleştirmelerin Radyografik Muayenesi EN 10246-10: Hataların Tesbiti için Tozaltı Ark Kaynaklı Çelik Tüplerin Radyografik Muayenesi EN 12517: Kaynaklı Birleştirmelerin Radyografik Muayenesi.

• . ULUSAL KONGRESİ 235 EN 27963: Kaynaklı Çelik Birleştirmeler -Kaynak Dikişlerinin Ultrasonik Yöntemle Muayenesi için 2 no.Terminoloji prEN 1711: Kaynaklarının Tahribatsız Muayenesi.İnceleme Koşulları Manyetik Parçacık Yöntemi ile ilgili standardlar (Temmuz 19991 EN 1290: Kaynak Dikişlerinin Manyetik Parçacık Yöntemi ile Muayenesi .Kabul Seviyeleri pr EN 1330-6: Sıvı Penetrant-Terminoloji prEN 1956: Penetrant ve Manyetik Parçacık Yöntemleri . KAYNAK DİKİŞLERİNİN TAHRİBATSIZ MUAYENESİNDE GENEL UYGULAMA EN 12062 standardı. kaynak dikişinin kalınlığına.Yöntem EN 1291: Kaynak Dikişlerinin Manyetik Parçacık Yöntemi ile Muayenesi.Girdap Akımları Yöntemi.Faz Değerlendirmesi Gözle Muayene ile ilgili standardlar (Temmuz 1999): EN 970: Füzyon Kaynakların Gözle Muayenesi prEN 1330-10: Gözle Muayene-Terminoloji 4.Kabul Seviyeleri EN 10246-1: Dikişsiz ve Dikişli Ferromanyetik Çelik Tüplerin Otomatik Elektromanyetik Muayenesi (Hidrolik sızdırmazlık testinin doğrulanması için) prEN 1330-7: Manyetik Parçacık-Terminoloji Girdap Akımları Yöntemi ile ilgili standardlar (Temmuz 1999): prEN 1330-5: Girdap Akımları. tahribatsız muayenenin yapılması ve sonuçlarının üretimle bağlantılı olarak değerlendirilmesi için bîr temel oluşturmaktadır. kaynak yöntemine ve muayene alana ile ilgili bilgiler ışığında.lu Kalibrasyon Bloğu Penetrant Yöntemi ile ilgili standardlar (Temmuz 19991 EN 571-1: Muayenenin Yapılışı EN ISO 3452-3: Penetrant Sistemlerin Hassasiyetinin Tesbiti için Referans Bloklar prEN 571-2: Penetrant Malzemelerin Kontrolü prEN 571-3: Kontrol Bloğu prEN 956: Cihazlar prEN 1289: Kaynak Dikişlerinin Penetrant Yöntemi ile Muayenesi . istenilen kaynak kalitesine.KAYNAK TEKNOLOJİSİ II. malzemeye.

izin verilebilirlik sınırları ise EN 1289 ile uyumlu olmalıdır. • malzeme kompozisyonu ve işlem durumu. bu sınıf için ultrasonik muayene önerilmemekle birlikte taraflar arasındaki anlaşmaya bağlı olarak C sınıfı şartları gözönüne alınarak uygulama yapılabilecektir. muayene yöntemine bağlı olarak izin venlebiliriik sınırları da yeralmaktadır. değerlendirme grupları ve izin verilebilirlik sınırları EN 25817 veya EN 30042.C. Endüstriyel radyografi için: değerlendirme grupları EN 25817 veya EN 30042.KAYNAK TEKNOLOJİSİ II. EN 473'e uygun bir eğitimle vasıflandmlması ve sertifikaIandırılması gereklidir. çelik. Değerlendirme sınıfı D için. muayene tekniği ve muayene sınıfları EN 1711 ile uyumlu olmalıdır. Muayene yöntemine ve muayene sınıfına karar verilmeden önce. EN 1714 ve 1712 kullanılamamaktadır. muayene tekniği ve muayene sınıfları EN 571-1. Ultrasonik muayenede. izin verilebilirlik sınırları ise EN 12517 ile uyumlu olmalıdır. çeşitli tahribatsız muayene yöntemleri için kullanılacak kurallar ve standardlarm belirtilmesinin yanısıra. Tesbit edilen hataların karakterizasyonu EN 1713 ile uyumlu olmalıdır. değerlendirme grupları EN 25817 veya EN 30042 ile. Gözle muayenede. ULUS AL KONGRESİ 236 Tahribatsız muayene yöntemlerinin toplam kalite güvence sisteminin bir parçası olduğuna dikkat çekilen bu standardta. İzin verilebilirlik sınırları EN 25817 re EN 30042 standardlarmdan doğrudan alınamayacaktır. Çeşitli malzemelere ve kaynak bağlantılarının tipine göre uygun tahribatsız muayene yönteminin seçimi tablolar yardımıyla yapılmaktadır. 8 kaynaklı bağlantının tipi ve boyutları. Penetrantla muayenede. değerlendirme grupları EN 25817 veya EN 30042 ile. Manyetik parçacıkla muayenede. • kaynaklanan yapının durumu. aşağıda sıralanan faktörler dikkate alınmalıdır: • kaynak yöntemi. muayene tekniği ve muayene sınıfları ise EN 970 ile uyumlu olmalıdır. değerlendirme grupları EN 25817. bakır. izin verilebilirlik sınırları ise EN 1289 ile uyumlu olmalıdır. imalat bölümünden bağımsız olarak çalışmalı ve faaliyetler onaylanmış bir kalite güvence sistemi ile kontrol altında olmalıdır. muayene tekniği ve muayene sınıflan EN 1290.D) uyumlu olmalıdır. nikel ve titan olarak belirtilmekle birlikte diğer metalik malzemeler için kullanımı taraflar arasındaki anlaşmaya bırakılmıştır. Standardın uygulanabileceği malzemeler. Girdap akımlarıyla muayenede. muayene tekniği ve muayene sınıfları EN 1714. bu sınırlar üretilen kaynak dikişlerinde istenilen toplam kaliteye bağlıdır. . izin verilebilirlik sınırları ise EN 1712 ile uyumlu olmalıdır. alüminyum. • değerlendirme grupları. Firma dışındaki herhangi bir test kuruluşunun ise EN 4500l'e göre akredite olması ve bunun yazılı anlaşma ile belirtilmesi gereklidir. Tahribatsız muayene yöntemlerinde. değerlendirme grupları EN 25817 veya EN 30042. Tahribatsız testleri yapacak personelin. izin verilebilirlik sınırları EN 25817 ve EN 30042'de varolan değerlendirme gruplarıyla (B. Tahribatsız testleri yapan birim. muayene tekniği ve muayene sınıfları EN 1435. • olası hataların tipi ve yönlenmesi. İzin verilebilirlik sınırları ise taraflar arasındaki anlaşmaya bırakılmıştır.

tahribatsiz muayene alanında eğitim ve sertifikalandırma faaliyetleri için bir temel yapı oluşturmalıdır. test. ürünün kalitesini ve servis performansını önemli derecede etkilediklerinden. TMMOB-Metalurji Mühendisleri Odası Tahribatsiz Muayene Komisyonu tarafından sürdürülmektedir. Özellikle küçük ve orta ölçekli firmalara. yeni AB düzenlemeleri ve Avrupa standardları hakkında bilgilenmeleri sağlanmalıdır. akreditasyon ve kalite yönetimi alt-yapılarmın gelişimindeki gecikmeler. Türkiye'de belgelendirme. . Bu çalışmalar. SONUÇ Kaynaklı birleştirmeler.KAYNAK TEKNOLOJİSİ II. AB ve dünya ile uyumlu yapıların oluşturulmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle tahribatsız yöntemler. Bu kapsamda. uygun yöntemlerle kontrol edilmeleri gerekmektedir. kalite güvencesi ve tahribatsiz muayene uygulamalarındaki gelişmeler aktarılmalı. gelişmeleri sürekli olarak izlemeleri ve hızla uyum sağlamaları şarttır. Avrupa pazarına girmeyi ve rekabet güçlerini arttırmayı hedefleyen kuruluşların. imalatın maliyetini. kaynaklı birleştirmelerin kalite kontrolünde önemli bir role sahiptir. ULUSAL KONGRESİ 237 5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful