RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ

Prof. Dr. Burak Birgören Kırıkkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 71451, Kampüs, Kırıkkale 1. RİSK YÖNETİMİ VE GENEL YÖNETİM İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemlerine Genel Bakış Yönetim sistemlerinin doğuşu ve yaygınlaşması önce kalite yönetiminde duyulan ihtiyaçla başlamıştır. Ürün kalitesinin sadece kaliteyle ilgili mühendis ve çalışanların sorumluluğuna bırakılamayacağı uzun tecrübelerle anlaşıldıktan sonra kaliteyi bir şirkette tüm çalışanların sorumluluğuna veren kalite yönetim sistemleri geliştirilmeye başlamıştır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları da ISO 9000 serisi yönetim sistemleridir. Kalite yönetim sistemlerini, çevre yönetim sistemleri, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri gibi bir şirketteki faaliyetlerin değişik boyutlarıyla ilgili diğer yönetim sistemlerinin gelişimi ve yaygınlaşması takip etmiştir. Bu sistemlerin birçok ortak özelliği vardır. Bunların içinde özellikle öne çıkan ortak yönler şöyle sıralanabilir: üst yönetimin doğrudan sorumluluk almasının gerekliliği; şirket bölümlerinin hepsinin konunun kendileriyle ilgili kısımlarını birbirleriyle koordinasyon içinde üstlenmeleri; konuyla ilgili görevler, sorumluluklar ve buna benzer konuların ayrıntılı dokümantasyonunun yapılması; şirketin sürekli kendini geliştirmesini ve yanlış gidecek olayları düzeltici önlemleri almasını sağlayacak planlama ve yürütme mekanizmalarının oluşturulması; iç ve dış denetimlerle performans kontrolü. Günümüzde bir şirkette birden çok yönetim sisteminin birbirleriyle uyum içinde çalışmasını sağlayan entegre yönetim sistemleri de yaygınlık kazanmaktadır. Kalite konusunda olduğu gibi iş sağlığı ve güvenliğinde de yönetim sistemlerinin bir zorunluluk olarak ortaya çıkışına yol açan benzer nedenler vardır. Özellikle batı dünyasında 1990lı yıllardaki tecrübe, şirket yönetimlerinin iş sağlığı ve güvenliği konularını öncelikli konular olarak ele almadıkları ve sadece iş güvenliği uzmanlarına ve iş yeri hekimlerine bıraktıkları yönündedir. Bu uzmanlar ve hekimler her ne kadar kanun ve yönetmeliklere uygun önlemleri alma ve uygulatma yönünde çaba sarf etseler de üst yönetimin doğrudan desteği olmadan şirketteki üretimle ve diğer faaliyetlerle ilgili bölümlere konunun önemini anlatamamışlardır. Konu sürekli ikinci planda kalmaya mahkum olmuş, şirket için gerçekten önemli olmayan, ancak ceza almamak için asgari önlemlerin alınmasıyla baştan savılmaya çalışılan bir konu olarak ele alınmıştır. Dolayısıyla mevzuatta yer alan zorlamalarla iş kazaları ve meslek hastalıkları belli bir dereceye kadar azaltılabilmiş, ancak belli bir noktadan sonra ilerleme kaydetmek mümkün olmamıştır. Bu noktada kamu otoritesinin zorlamasına ilave olarak şirket yönetiminin doğrudan sorumluluk almasını, çalışanlara konunun önemini anlatmasını, uygulamaları bizzat denetlemesini sağlayan İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin kullanılmaya başlanması yeni bir çözüm ortaya koymuştur. Böylece iş sağlığı ve güvenliği konularında sürekli iyileşmenin sağlanması mümkün olmuştur. Batı dünyasının 1990lı yıllarda tecrübe ettiği bu olaylar, Türkiye için henüz yenidir, bu yönetim sistemlerine sahip şirket sayısı son derece azdır. İş kazaları ve meslek

hastalıkları istatistiklerine bakıldığında Avrupa ülkeleri arasında en kötü durumda bulunan Türkiye, 2010 sonrasında etkin yasal denetimlere ek olarak yönetim sistemlerinin kullanımını yaygınlaştırmak suretiyle bu kaza ve hastalıklar sayılarında hızla düşüşler sağlayabilir. Batılı şirketler uzun yılların tecrübesiyle, iş sağlığı ve güvenliğini etkileyen tehlike ve risklerin, çalışma hayatını, üretkenliği ve bunlara bağlı olarak işletmelerin kârlılıklarını olumsuz yönde etkilediğini öğrenmişlerdir. Tehlike ve riskleri ortadan kaldırmak için şirket çapında sistematik önlemler almak ilk planda masraflı görünse de uzun vadede verimliliği ve karlılığı çok olumlu yönde etkilemekte, masrafı kısa sürede telafi etmektedir. Ayrıntılı bir tarif yapmak gerekirse, bu tehlike ve risklere karşı önlem almak için öncelikle mevcut durumun analizi yapılarak risklerin tespit edildiği, bu riskleri yok etmek için yasal yönetmelik, mevzuat ve kanunlara entegre edilmiş programların oluşturulduğu ve uygulandığı, bütün çalışmaların sistematik bir yaklaşımla dokümante edildiği ve ilgilenenlere bildirildiği, bu çalışmaların izlenip denetlendiği yönetim sistemlerine İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yönetim Sistemleri denmektedir. İSG yönetim sistemi oluşturmak için dünyada uygulanan başlıca standartlar şunlardır: QS 9000, BS 8800(Guide To Occupational Health and Safety Management Systems), ILO (International Labor Organisation) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Rehberi: 2001, ISA 2000, NPR 5001, OSHA AS/NSZ 4360, OSHA AS/NSZ 4804, OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series) 18001, OHSAS 18002 Uygulama Rehberi (OHSAS 18001’e destek amaçlı). Bunların içinde en yaygın olarak kullanılan OHSAS 18001 standardı, Türk Standartlar Enstitüsü tarafından TS 18001 “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar” olarak yayınlanmıştır. Standart en son Nisan 2008’de güncellenmiştir. Bu yönetim sistemleri birbirleriyle büyük paralellik arz ettiği için güncel TS 18001 standardı, OHSAS olarak da dünyada yaygın olduğu için bu bölümde ve takip eden bölümlerde örnek olarak ele alınacaktır. TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin temel elemanları Şekil 1’de verilmiştir. Bu elemanlar şu şekilde özetlenebilir. • İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Politikası: Tüm sağlık ve güvenlik hedeflerini ve performansını geliştirme karar ve iradesi içermelidir. • Planlama: Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve risk kontrolü süreçlerini içerir. • Uygulama ve İşletme: Çalışanların eğitimi, bilinçlendirilmesi, görüşlerinin alınması ve gerekli dokümantasyon sisteminin kurulması aşamaları içerir. • Kontrol ve Düzeltici Faaliyet: Performans ölçümü, kayıtlar ve kayıtların yönetimi adımlarını içermektedir. • Yönetimin Gözden Geçirmesi: Üst yönetim kendi belirlediği aralıklarla sistemin uygunluğu, yeterliliği ve etkinliğini gözden geçirmesi sürecini ifade eder.

Sürekli iyileştirme. Sürekli iyileştirmenin esasını Deming Çevrimi olarak da bilinen PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et. TS 18001 standardının güncellenmiş son halinde iki unsurun vurgulandığı görülmektedir. PUKÖ Çevrimi İş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde PUKÖ çevrimi. mevcut durumla yetinmemeyi. bu çevrim Şekil 2’de verilmiştir: Şekil 2.Şekil 1: TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin Temel Elemanları Yönetim sistemleri değişen piyasa ihtiyaçlarına cevap verebilmek için zamanla geliştirilmektedir. bu işlemleri düzenli ve . ISO 9000 Kalite Yönetim Sisteminde de vurgulanan temel bir unsurdur.Önlem Al) çevrimi oluşturur. Bunlar Sürekli İyileştirme kavramı ve Risk Yönetimidir. iş sağlığı ve güvenliğini tehdit eden problemleri saptayarak bunları iyileştirmek için planlar yapmayı. bu planları uygulamaya koyarak elden edilen sonuçlardan dersler çıkarmayı.

TS 18001 standartları uygulansın ya da uygulanmasın. . risk değerlendirmesi ve risk kontrolünü içeren ‘Risk Yönetimi’dir. Ayrıca daha önce belirtildiği gibi TS 18001 (ya da OHSAS 18001) İSG Yönetim Sisteminde de risk değerlendirmesi yapılması şartı bulunmaktadır. Risk Yönetimi: 4857 sayılı İş Kanunu’na bağlı olarak yürürlüğe giren yönetmeliklerin birçoğunda iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi yasal zorunluluktur. eğitimi ve katılımının sağlanması Faaliyet planının izlenmesi ve gerçekleştirilmesi Uygulama sonuçlarının yakından takip edilmesi Uygula • • • • • • Kontrol Et • Hedef veya hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının kontrolü • İç talimatların ve yönergelerin gözden geçirilmesi • Olası sapmaları tespit etme ve kaydetme • İlgili kişileri bilgilendirme Önlem Al • Kalıcı bir denetleme sistemi kurulması • Etkili önlemlerin standartlaştırılması • Gerekli eğitim ve yönlendirmelerin sağlanması Sürekli İyileştirme kavramına ilave olarak TS 18001’de vurgulanan ikinci unsur. 2005): Planla • • • • • • • • İş Sağlığı ve Güvenliği açısından amacın belirlenmesi ( neyi başarmak istiyoruz. ne zaman ) Mevcut durumun analizi Hedeflerin belirlenmesi Kayıtların analizi Tehlikelerin belirlenmesi Risk değerlendirme yöntemlerinin belirlenmesi Detaylı plan hazırlaması ( uygulama planı ) İç talimatların hazırlaması Risklerin değerlendirilmesi Risklerin kabul edilebilir olup olmadığına karar verilmesi Kontrol önlemlerinin seçimi ve uygulaması Her bölümdeki İlgili kişilerin bilgilendirilmesi. işletmelerin uygulama zorunluluğu bulunan risk değerlendirme ve kontrol yöntemlerini içermektedir.sürekli olarak yapmayı hedefler. Bu konu ileriki bölümlerde ayrıntılı şekilde ele alınacaktır. Şekil 2’de süreçler bazında kısaca ifade edilen PUKÖ çevrimini bir şirketteki tüm İSG faaliyetlerini kapsayacak şekilde aşama aşama şöyle ele alabiliriz (Özkılıç. Bu açıdan bakıldığında Risk Yönetimi. nerede.

ne tür kaza ve hastalıklara (risk) yol açabilirler. Bu bölümde ise risk yönetimiyle ilgili bütünsel bir çerçeve sunulacaktır. organizasyonun bütünü ile ilgili bilgilerin toplanması ve kararların verilmesidir. örneğin iş emniyeti. risk ile alakadar olmak için seçeneklerin dizisini tanımlamayı. Analizlerin ardından risk seviye kabul edilebilirliğinin önceden tesis edilmiş kriterleri ile kıyaslaması yapılır. en iyi eyleme kadar vermeyi. Risk analizi yapmak için birçok yöntem mevcuttur. Riskin birçok kaynağı ve etkilediği alanlar vardır. Kurumsal risk yönetim felsefesinin geliştirilmesi ve organizasyon içinde her seviyede risk bilinci için üst yönetimin desteği zorunludur. kurumun risk yönetimini neden kabul ettiğini stratejik bir bakış açısından tanımlar. muamele önceliğinin tanınması için sıralanır. makul uygulanabilir bir “Kontrol Hiyerarşisi” takip edilerek riskler en düşük seviyeye getirilmelidir. İSG risklerinin tanınması. bunlardan en uygun olanı seçilir. kayıp veya zarara neden olacak potansiyele sahip her şeyin tanınmasını gerektirir. fırsatlarının ve tehditlerinin tanınması ve kurumla çevresi arasındaki ilişkinin tanımlanması ile oluşturulur. Çerçevenin tesisi. Bu bilgiler stratejik. Risklerin ele alınması (muamelesi) adımı. Yetki ve sorumluluklar tanımlanmalı ve kaynaklar tahsis edilmelidir. çevre arasında var olan yakın ilişkiler bir firmanın ününe ve finansal durumuna etki eder. Bu adımda ayrıca İSG Risk Yönetim programı planlanır.İş Sağlığı ve Güvenliğinin yönetimi için. İletişim ve danışma politikalarını tanımlar. dolayısıyla. Bu yüzden. kalite. Risklerin tanınması adımı. Risk Yönetiminin parçaları olan risk analizi. . iş ihtiyaçları vs. tehlikelerinin. kurumsal ve risk yönetimi meseleleri olarak ele alınır. Risk Yönetim Sistemi adımları kısaca şunları içerir: Çerçevenin tesis adımı. Bu yaklaşımda ele alınan Risk Yönetim Sistemi kavramsal olarak Şekil 3’te verilmiştir. bir risk seviyesi tahmini üretmek için olasılık ve sonuç tahmini yapılır. olasılık ve sonuç bakımından riskler analiz edilir. hangi sıklıkla bunlarla karşılaşırız? Risklerin analizi ve değerlendirmesi adımlarında. diğer alanlar içindeki fayda ve maliyetleri hesaba katmayı gerektirir. risk yönetimi üzerindeki kararlar. kurumun güçlü ve zayıf yönlerinin. İSG çerçevesi içerisinde. Unutulmamalıdır ki çalışanların İSG riskleri. çalışma yeri içinde İSG Yönetim Sisteminin alt yapısını oluşturur. Riskin yönetimindeki ilk adım. bir risk yönetimi yaklaşımının kabulü ve bunun yönetimce taahhüdü gerekir. bir plan hazırlamayı ve bunun nasıl izleneceğini tanımlamayı içerir. değerler. Riskleri kurumu çevreleyen kültür. Bir dizi sonuç göz önüne alınabilir. bu amaçla Özkılıç (2005) tarafından önerilen yaklaşım temel alınacaktır. Muamele gerektiren riskler. organizasyonun yönetmesi gereken birçok çeşit riskten biri olacaktır. bakımından izleyerek. Bu adımda şu sorulara cevap ararız: Tehlikeler nelerdir. Uygulama nizamnamelerinde veya standartlar içinde bulunan kriterler kullanılır ve eylem gerektirip gerektirmediği hakkında karar verilir. değerlendirmesi ve kontrolü takip eden bölümlerde ele alınacaktır. üretim.

sürekli değişen .Şekil 3: Risk Yönetimi İzleme ve Gözden Geçirme adımında ise risk yönetimi süreci. örneğin malzeme. Risk Yönetim Sistemi. Pek az İSG riski değişim göstermez. Risk Yönetim sistemi ile PUKÖ çevrimi arasındaki yakın ilişki. zaman içerisinde ilave bilgilerin gün ışığına çıkması ile risk yönetim döngüsü düzenli olarak tekrarlamaya ihtiyaç duyar. Denetimler ve iş emniyeti kontrollerinde olduğu gibi faaliyetlerin gözden geçirilmesi ve izlenmesi sıklığı ve çeşidi ile ilgili belli kanuni gereksinimler varsa buna göre uygulama yapılır. Yukarıda bir sistem yaklaşımıyla değerlendirilen risk yönetiminin. Şekil 2 ve 3’ün incelenmesiyle hemen anlaşılacaktır. iş yeri veya süreçlerde değişiklik olduğu durumlarda. düzenli gözden geçirmelere tabi tutulmalıdır. riskin seviyesini etkileyecek muhtemel faktörlerde veya çerçevelerde. sürekli iyileştirme anlayışı ile ele alındığına dikkat edilmelidir.

yani insan canına bir zarar gelmez. bunlara karşı gerekli önlemler alınmalıdır. TEHLİKE VE RİSK KAVRAMLARI Tehlike ve risk kavramlarının kullanıldıkları alanlara göre değişen birçok farklı tanımlamaları vardır. başa gelen kazanın ardından tekrar olmaması için çözüm aramak reaktif bir yaklaşım. Bir olay her zaman kaza ile sonuçlanmaz. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olmadan gerçekleşen olaylar. her yıl riskleri daha da azaltacak proaktif yaklaşımlar sergilenmelidir. • Tehlike: İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak. • Kaza: Yaralanmaya. analiz ve değerlendirmeye tabi tutulmalı. analiz ve değerlendirmeler ortaya konmaktadır. . Bunu biraz daha açalım. Diğer bir deyişle. daha hiç olmadan risk azaltmak hatta ortadan tamamen kaldırmak için çözüm aramak proaktif bir yaklaşımdır. • Risk Değerlendirmesi: Tehlikelerden kaynaklanan riskin büyüklüğünü tahmin etmek ve mevcut kontrollerin yeterliliğini dikkate alarak riskin kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek için kullanılan süreç. korkulan şeyler daha başa gelmeden bunların olmaması için sistemsel çözümler üretilmelidir. Bu yaklaşımın bir hedefi riskleri kontrol altında tutmak. • Kabul edilebilir risk: Kuruluşun. Yani bilinmeyen ya da az bilinen riskler tanımlanmalı. Bu tanımların ardından öncelikle Olay tanımındaki “veya sebep olacak potansiyele sahip olan” ifadesine dikkat edelim. Ancak “kabul edilir” belli bir düzeyle asla yetinilmemeli her ay. azalan veya çeşitlenen) riskleri düzenli şekilde tanımlamakta/yeniden tanımlamakta. Sürekli izlemeyle de değişen risklere göre yeni tanımlama. tehlike ve risk kavramları ile bunlarla ilişkili tanımlar verildikten sonra açıklamaları yapılacaktır. Burada TS 18001 İSG Yönetim Sisteminde verilen tanımlar esas alınacak. tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk. Kontrol altında olmayan riskler öncelikle kontrol altına alınmalıdır. 2. TS 18001 İSG yönetim sisteminde özellikle vurgulanmaktadır. durum veya işlem. bir diğer hedefi de riskleri azaltmaktır. İSG açısından da zaman içinde gelişen ve değişen tanımlamalardan bahsedilebilir. analiz ve değerlendirmeden geçirerek alınacak önlemlere. • Risk: Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi. yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre. Bu durumu ifade etmek için literatürde şu ilave tanım yapılmaktadır: • Ramak kala (Kıl Payı) olaylar: Yaralanmaya. Böylece riskler kabul edilir bir düzeye çekilmiş olacaktır. • Olay: Yaralanmaya veya (veya ciddiyet seviyesinden bağımsız olarak) sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan veya sebep olacak potansiyele sahip olan işle ilgili olay. Proaktif yaklaşım. gerçekleştirilecek eylemlere karar vermekte ve bunların uygulaması sonunda elden edilen sonuçları gözden geçirmektedir. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan olay. Dolayısıyla matematiksel bir ifadeyle Olaylar = Kaza + Ramak kala Olaylar’ dır.(artan. Yani risklerin gerçekleşerek bir kazanın olması beklenmeden.

Ancak maddi zarar insan sağlığıyla doğrudan ilgili olmadığından tanımlardan çıkarılmıştır. ileride ortaya çıkabilecek kazaların oluşma nedenleri ve mekanizmalarıyla ilgili sağlıklı bilgiler verecektir. 1996) İkinci bir konu TS 18001 (OHSAS) standardında 2007 yılında yapılan değişikliktir. biçiminde tanımlanmıştı. Bu da ramak kala olayların. yere koyduğu çekiç. Kaza (eski tanım): Ölüm. malın veya malzemenin hasar görmesi. kazaların meydana gelmeden önlenmesi için sunduğu fırsatın ne derece büyük olduğunu ifade eder. İşçi durumu üstlerine rapor ettiğinde bu tehlikenin farkına kurumsal olarak varılmış olacak ve alınabilecek önlemler değerlendirilebilecektir. Bunun bir nedeni İSG yönetiminde ve risk yönetiminde birçok tehlike kaynağının hem insan sağlığına hem maddi kayba yol açacak potansiyelde olması ve risk yönetilirken bunların her ikisinin ortak ele alınmasının pratik fayda sağlamasıdır. işyeri ortamının zarar görmesi. meslek hastalığı. korkuluğun altından yere düştüğünde büyük olasılıkla bu olay kimseye zarar vermeyecektir. Şekil 4. Tehlike (eski tanım): İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması.Ramak kala olayların kaydedilmesi ve değerlendirilmesine İSG yönetim sistemlerinde özel önem verilmektedir. Örneğin bir atelyenin asma katında çalışan işçi. Bu ayrıma burada dikkat çekildikten sonra ileriki tartışmalarda tekrar değinilmeyecektir. Örneğin asma kata süpürgelik yapılması kalıcı bir önlem olabilir. Öte yandan başka birçok kaynakta tehlike ve kaza tanımları içinde malın zarar görmesi de zikredilmektedir. maddi zarar ve diğer kayıplarla sonuçlanabilen istenmedik olaylar. Bird’ün meşhur kaza piramidi. dolayısıyla risk tanımı da maddi zararı da kapsayacak şekilde genişlemektedir. yukarıdaki kaza tanımına göre her 11 kazaya karşılık bir işyerinde ortalama 600 ramak kala olay yaşandığını göstermektedir (Şekil 4). Önceki bölümde bahsedilen proaktif yaklaşıma en güzel örnek. Bird’ün Kaza Piramidi (Bird. Bu değişiklikten önce. ramal kala olayların değerlendirilerek gerekli önlemlerin kazalar meydana gelmeden engellenmesidir. . Bir kaza oluşmasa da ramak kala olaylar.

Risk ise tehlikelerin neden olabileceği meslek hastalıkları ile iş kazaları sonucu meydana gelen yaralanma gibi sağlık sorunlarıdır. işlem ya da durum olduğunu düşünün. örneğin kaza deride küçük bir çizikle sonuçlanabilir. Örneğin. Tehlike. Risk algılamasına ışık tutması açısından kısaca birkaç farklı tanıma değinelim: . elektrik. Örneğin bir tank içinde kaynak yapılması tehlikedir. Bir şirket yöneticisi açısından da bu çok yerinde bir yaklaşım olarak görülebilir. açık bir çekmece vs. Tehlikeyi gözünüzde canlandırmak için bunun bir kaynak. belli bir süre zarfında (örneğin bir hafta boyunca) veya bir işlem sürecinde (örneğin tezgahta bir parçanın işlenmesi) bir kazanın meydana gelme sıklığıdır. İşveren. Çünkü bütün risklerin üzerine gitmek. Tehlikeler birbirlerinden bağımsız da düşünülmemelidir. ancak örnek vermemiştik. makineler veya malzemeler ifade edilmektedir. Olasılık geleneksel olarak 0-1 aralığında bir değer olarak ya da yüzde biçiminde verilir. Benzer şekilde ağır yüklerin elle taşınması tehlikedir. kabul edilebilir riskler belirlemekle hukuki ve cezai sorumluluğu peşinen kabul etmektedir.Şimdi tehlike ve risk kavramlarını biraz daha açarak örneklendirelim. Olasılık. “bir hafta boyunca belli bir iş kazasının meydana gelme olasılığı 0. tehlike zarar verebilecek herhangi bir şeydir. Bunlar kabul edilebilir risk tanımıyla uyumlu görünse de küçük bir risk gerçekleşerek kaza meydana geldiğinde bu riskin kabul edilebilir risk olarak değerlendirilmiş olması hiçbir şekilde işvereni hukuki açıdan sorumluluktan kurtarmayacaktır. Bunlar ileriki bölümlerde ele alınacaktır. Risk kavramını daha ayrıntılı ele aldıktan sonra kabul edilebilir risk kavramına değinmek faydalı olacaktır. Dolayısıyla riski tanımlamak için olasılık ve kaybın büyüklüğünü birlikte hesaba katan değişik yöntemler ve matematiksel formüller geliştirilmiştir. Diğer taraftan ciddiyeti çok büyük bir kazanın olasılığının düşük olması da riski küçültmez. örneğin kimyasallar. Bir arıza veya aksaklık tehlikeye neden olabilir ama her arıza veya aksaklık tehlikeye yol açmaz. Tehlikeler aynı tehlike kaynağından ortaya çıkabilir.05 ya da % 5’tir” denir. Dolayısıyla bir tehlike kaynağından birden çok tehlike. yanlış anlaşılabilmekte. her bir tehlikeden de birden çok risk ortaya çıkabilir. Örneğin kazanın sonucu ölümse olasılık ne kadar küçük de olsa risk küçümsenemez. Risk tanımında ise iki kavram birlikte anılmaktadır: olasılık ve kaybın büyüklüğü. merdiven üzerinde çalışma. dolayısıyla belli bir düzeyin altındaki riskler kabullenilecek. Risk daha meydana gelmemiş potansiyel bir zararı ifade eder. bir kurumun risk değerlendirmesinin ardından düzeyi yüksek riskler için gerekli önlemleri alıp. arıza veya aksaklıkla karıştırılmamalıdır. dolayısıyla zararın olasılığı ve zararın derecesi risk olgusunun iki önemli bileşenini oluşturur. risk ise tehlikeler sonucu oluşabilecek zarardır. Tehlike kaynakları tabiriyle genellikle çalışanlar. zaman ve maliyet açısından neredeyse imkansız olacak. Bu kavram. Her bir riski de birden çok yöntemle kontrol edebiliriz. böylece önemli risklere öncelik verilecek ve maliyet azaltılacaktır. Riskin farklı tanımları olduğundan bahsetmiştik. Risk kavramıyla ilgili önemli bir boyut risk algılamasıdır. Çünkü kazanın ciddiyeti büyük olmayabilir. yani önlem almaması şeklinde değerlendirilebilmektedir. kaynak yapanın yangına maruz kalması ya da kaynak gazlarından zehirlemesi ise bu tehlikeden kaynaklanan birer risktir. bu işlemi gerçekleştiren kişinin kas-iskelet sistemi hastalıklarına yakalanması bir risktir. Bu olasılıklar genellikle geçmiş verilerden derlenerek hesaplanır. Bir kazanın olasılığının yüksek olması tek başına riskin büyüklüğüne işaret etmez. belli bir düzeyin altındaki riskleri kabullenmesi.

riskin güvenliğin zıddı bir durumu ifade ettiği. Ancak zamanla bu düzeyde bir düşüş gözlenir. Bunlardan İSG çerçevesinde geçerli olan son tanımdır.• Risk kaybetme olasılığıdır. Örneğin şoförlerin kaza yaşamadıkça belli trafik kurallarını zamanla göz ardı etmeye başlamaları buna güzel bir örnektir. güvenlikle ters orantılı olduğu konusunda hemfikirdir. Zaman geçtikçe risk algılama düzeyinde tekrar azalma olur. Ancak burada vurgulamak istediğimiz. • Risk belirli bir tehlike karşısında kişinin şahsi varlıklarından bir kısmını veya tamamının kaybedilme olasılığıdır. Farklı risk tanımlamalarının dışında. • • • • Tehlike ne ölçüde anlaşılabilmektedir? Tehlike ne denli eşit dağılmaktadır? Birey tehlikeyi ne derece önleyebilecektir? Birey riski gönüllü olarak üstlenmekte midir? Bunların bir sonucu olarak risk algılamasını etkileyen şu faktörlerden bahsedebiliriz: • • • • • • Korkutuculuk düzeyi Anlaşılabilirlik düzeyi Etkilenecek kişi sayısı Riskin ne derece eşit dağıldığı Riski kişinin ne derece önleyebileceği Riskin kişisel olarak kabullenilip kabullenilmediği Risk algılamasıyla zaman arasında da önemli bir ilişki vardır. herhangi bir İSG eğitimi alınmadığı sürece insanların kafalarında birbirinde farklı risk tanımlamaları olduğudur. • Risk bir fonksiyondur ve olasılık ve kayıp seviyesinin çarpımını ifade eder. Şekil 5: Risk algılaması ve zaman ilişkisi . kişisel risk algılamasını şu sorulara verilen cevapların etkilediği gözlenmektedir. Bir kaza yaşanmasıyla risk algılama düzeyi yükselir. Şekil 5 bu durumu özetlemektedir. Bu olaya kanıksama denir. • Risk olası kaybın büyüklüğüdür. Ancak umursamazlık ve kanıksama sonucu risk algılama düzeyi yine de düşecektir. Bu aşamada uyulması gerekli kurallar konulmuştur. Risk kişi tarafından ilk fark edildiğinde belli bir düzeyde algılanır. Bu yükselme kazanın ciddiyetiyle orantılıdır. Diğer taraftan herkes. bu da risk algılamasını etkilemektedir.

Ancak başlangıçta da belirtildiği gibi konuyu tam bir sistematik bütünlük içinde ele almak durumundayız. ii. yani kişinin bedeniyle bizzat yaptığı işlerdir (Esin. tehlike ve risklerin nelerden kaynaklandığını iyi bilmemiz ve şu sorulara cevap aramamız gerekmektedir: Tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler nelerdir. TEHLİKE KAYNAKLARI VE OLUŞTURDUKLARI RİSKLER Endüstri işletmelerinde çalışanların sağlık ve güvenliklerini olumsuz etkileyen bir takım tehlike ve risklerin bulunduğu kabulü ile hareket ettiğimizi yukarıda açıklamıştık. Kişisel olarak yapılan işlerle kasıt emek yoğun işlerdir. nelerden kaynaklanır? Bu soruları. kararları. İSG riskleri belirli gruplar altında toplanabilir. Bu gruplama.3. 2004). gözden kaçan. parlayıcı ve patlayıcı maddelerle çalışmalar ve benzeri) ve diğer birçok kıstas kullanılarak sınıflandırma yapılabilir. işin güçlüğüne (ağır ve tehlikeli işler. bilgi toplanması. i. Bütün bu işlerin planlanması ve yürütülmesi aşamalarında çalışanlar birçok mesleki sağlık ve güvenlik riski ile karşı karşıya gelmektedir. Özellikle kişisel olarak yapılan işlerde insan etmenine dayalı tehlike kaynakları ve riskler ön plana çıkmaktadır. Gerçekten de endüstriyel alanda insanların sağlık ve güvenliğini olumsuz etkileyen binlerce konu bulunmaktadır. tehlike ve risklerin belirlenmesi açısından kolaylık sağlar. İş yerinde üretim. ziyaret. . Bu tehlike ve riskleri ortadan kaldırmamız veya kabul edilebilir seviyelere indirerek kontrol altına almamız. Aksi durumda konunun atlanılan. Bu işleri birçok değişik şekillerde sınıflandırmak mümkündür. Aşağıda risk gruplandırması yapılarak tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler ele alınmaktadır. Bunlara ilişkin aşağıdaki niteliklere dikkat edilmemesi. varlığı ve münasebetleri çeşitli İSG risklerini oluşturabilmektedir. Yapılan işler ya da yürütülen faaliyetler: Çalışma hayatında yer alan işletmelerde çok çeşitli işler yapılmakta ve yürütülmektedir. bakım onarım ve benzeri). şekil ve muhteva açısından değişim göstermekle birlikte sürmektedir. faaliyet türü ya da işin güçlüğüne dayalı özel hususlar öne çıkabilecek. eğitim. hizmet ve benzeri) faaliyet türüne göre (işletme. bu gelişmeler çok kısa zamanda işletmelerin bünyesine aktarılmaktadır. bundan daha öte olmak üzere yönetebilmemiz için. Yapılan işler açısından bir gruplandırma sayesinde iş kolu. İSG kapsamında işçinin kendini tehlikeye sokmaması ve tehlikeli durumlarla yüz yüze kaldığında olması gereken davranışı göstermesi olarak düşünülmelidir. Yani işletmelerde otomasyon sistemlerine rağmen başta üretim olmak üzere çok değişik amaçlar için insanlar çalışmaktadır. danışmanlık ve benzeri işler için bulunan kişilerin eylemleri. • Deneyim. yönetim. (sanayi. iş takibi. ya da ihmal edilen yönleri bulunabilecektir. İş kollarına göre. konudan bahsedecektir. Deneyim eksikliği beraberinde riskler getirecektir. eğitimi ve hiyerarşik planda görev seviyesi ne olursa olsun endüstriyel alanda görev alan kişilere yönelttiğimizde bilgi ve birikimine bağlı olarak binlerce noktadan. tehlikelere kaynaklık eder. İnsanlar: İşletmelerde üretimin çeşitli kademelerinde endüstriyel alanda yürütülen bilimsel çalışmalara paralel olarak çok hızlı teknolojik değişme ve gelişmeler yaşanmakta. böylece bilgi toplanırken gözden kaçabilecek tehlike kaynakları ile bunların oluşturduğu riskler belirlenecektir. Bu gelişmeler daha çok otomasyon sistemlerini çalışma hayatına kazandırmakta ise de üretimde insana olan ihtiyaç.

ile bulaşıcı hastalıklar taşıyan atıklar ve artıklardan kaynaklanan biyolojik tehlikeler.• • • Eğitim de İSG açısından değerlendirildiğinde sadece makine veya tezgahın çalıştırılması açısından değil aynı zamanda yapılan işle ilgili iş sağlığı ve güvenliği konularını bilmek ve öğrenmek açısından değerlendirilmelidir. mikrop. tam kapasite ile çalıştırıldığında içinden sıcak sıvı akan boruların kızması gibi örnekler belli koşullarda ortaya çıkmaktadır. Makine ve donanımlar: İşletmede kuruluş amacını gerçekleştirmek ve kanuni zorunlulukları yerine getirmek için birçok iş ekipmanı bulundurulmakta ve ihtiyaç doğrultusunda kullanılmaktadır. Örneğin bir pres operatörü elinin kalıplar arasında kalması tehlikesi ile her an yüz yüzedir. Koruyucular bir tezgahla doğrudan ilişkisi olmamakla birlikte tezgah çevresinde bulunan kişilerin de tezgahın hareket eden kısımları ile temasını önleyecektir. işi yapan kişi veya kişilerin dışındaki çalışanların da maruz kalıp kalmadığına dikkat edilmelidir. buhardan ve gazlardan doğan kimyasal tehlikeler Üretilen. Kişisel olarak yapılan işlerde. veya gaz) ve bunlardan çıkan tozlardan. Bazı tehlikeler normal çalışma koşulları altında her an vardır. saklanan veya sevk edilen maddelerden (katı. kısa boylu bir işçi yüksekteki göstergeleri iyi okuyamaz veya kumandaları iyi kullanamaz. tam güçle çalışan bir dizel motorun çok titreşim ve gürültü yapması. Benzer şekilde işin yapıldığı ortamın tehlikelerine çalışanların hangi durumlarda maruz kaldıklarına dikkat edilmelidir.) barınan bakteri. Söz konusu durumların belirlenmesinden amaç. Günümüzde tehlike kaynakları arasında bu grubun çok önemli yeri vardır. yarı mamul ve mamul madde kullanılmakta ve çeşitli ürünler üretilmektedir. koruyucuları bakım amacıyla sökülmüş bir makinenin yanından geçenlerin iş elbiselerini dişlilere kaptırması. gözleri iyi görmeyen bir kişi bir göstergeyi iyi okuyamayabilir ya da yanlış kumandaya basabilir. saklanan veya sevk edilen maddelerden ortaya çıkan veya sistem içinde (havada veya havalandırma sistemlerinde vb. normal çalışma koşulları altında olmayan ama özel durumlarda ortaya çıkabilecek tehlikeler için de önlem alınmasıdır. iv. yapılan işin tehlikelerine. Bedensel yetersizlikler dikkatten kaçarak tehlike kaynağı oluşturabilir: Bedenen güçlü olmayan bir işçi. • • Üretilen. mantar vb. virüs. iii. kolay anlaşılır bir nitelik gibi gözükse de sadece işin tehlikelerine dayanıklılık demek değildir. Sağlık. Ancak. Kullanılan malzemeler ve maddeler: İşletmelerde gerek doğrudan üretim sürecinde gerek başka amaçlar için çok çeşitli ham. Her ne amaçla olursa olsun bulundurulan bu iş ekipmanlarından çeşitli sağlık ve . Sağlık raporu olan işçilerin dahi tehlikelere maruz kalacak şekilde çalıştırılması zaten günümüz anlayışında söz konusu değildir. Yani diğer bir ifadeyle kullanılan ve üretilen maddeler ile bunların atık ve artıkları çalışanlar açısından bir takım İSG riskleri taşımaktadır. sıvı. ILO sağlık sınırının altındaki bir sandığı kaldırırken sakatlanabilir. Bununla ilişkin en iyi tehlike kaynağı örneği koruyucuların kullanılmaması ya da eksik/yanlış kullanılmasıdır. dumandan. bunları kısaca alt başlıklar altında tartışmakta fayda olacaktır. Çalışanlar bu maddeler ile çok çeşitli şekillerde etkileşim içine girmekte ve sağlık ve güvenlikleri az veya çok olumsuz yönde etkilenmektedir. başkalarının etkilenmediği birçok maddeden etkilenir. Ayrıca sağlık başka açıdan da önemlidir: Örneğin alerjik bünyesi olan kişiler.

göçük ve benzeri). İşletmede oluşturulan başlıca organizasyon çeşitleri şunlardır: • İşin yapılması ve yürütülmesi için oluşturulan her türlü organizasyonlar • Hiyerarşik yapı • Yönetim sistemleri (kalite. tahliye ve benzeri organizasyonlar vii. don. Burada jeolojik riskler ( deprem. İç çevre unsurları çalışanı İSG açısından en çok etkileyen risklerin bulunduğu bölümdür. Ayrıca biyolojik çevreden gelen riskler de (hayvanlar. İş çevresi: Kuruluşlarda üretim faaliyetlerinin yürütüldüğü dahili ve harici çevre. iç çevre unsurları olarak isimlendirilir. kontrolsüzlük. Nitekim eldeki mevzuatın birçok maddesi bu tür tehlikelerin önlenmesine yöneliktir. koruyucuların çıkartılmış olması gibi nedenlerden doğar. iş yerini de içine alan ve en geniş anlamı ile komşu araziler. Sağlıklı iş etüdü çalışmalarının yapıldığı işletmelerde bu işlemlerin sırası. çalışanlardan birinin yapacağı yanlış kolaylıkla tehlike yaratabilir. toprak kayması. yıpranma. İç çevre unsurları. İşlemler (operasyonlar) ve yöntemler: İşletmelerde üretimi sağlamak üzere bir takım temel ve yardımcı prosesler (süreçler) gerçekleştirilmektedir. İSG. bitkiler ve benzeri) önemli bir husus olarak ele alınmalıdır. vi. Bu grup altındaki tehlikeler. İş çevresini oluşturan unsurları iç çevre unsurları ve dış çevre unsurları olarak ele almak mümkündür. jeolojik ve coğrafi yapı ile atmosferik unsurları içeren ve çalışanları etkileyebilecek her şeyin yer aldığı hacimdir. birbirleriyle ilişkisi ve süreleri tespit edilerek kayıt altına alınmaktadır. çevre işyerlerinden gelen gazlar ve benzeri) dikkate alınmalıdır. aracı hareket ettirme gibi. Faktörlerin etkileşimi: Bütün sayılan bu faktörlerin birden fazlasının birbirleri ile olan olumsuz etkileşimleri. doğrudan ya da dolaylı olarak bir takım sağlık güvenlik risklerini oluşturmaktadır.nin teknolojik yönden eski olması kadar. Ayrıca birden çok kişinin bir arada iş yaptığı durumlarda. Bunların ayrıntılı analizi birçok gözden kaçacak riskin saptanmasına ve ortadan kaldırılmasına fırsat sunacaktır. çalışanların sağlık ve güvenliği açısından önemli risk kaynaklarından birini oluşturmaktadır. aygıt vb. çalışma çevresi olarak isimlendirilen ve işin yapıldığı alanda yer alan ve çalışanı etkileyebilecek maddi olan/olmayan şartların tamamı. Dış çevre unsurları. atmosferik riskler ( yağı. bakımsızlık. viii. v. makine. Bu çalışmaların yapılmadığı özellikle KOBİ niteliğindeki işletmelerde ise ustabaşı ve işçilerle yüzyüze yapılacak istişareler bu tür kolay fark edilmeyecek risklerin ortaya konmasına izin verecektir. tezgah. Kişisel koruyucu donanımların kullanılmaması da bu çerçevede ele alınmalıdır. uçak düşmesi ve benzeri). Bu alt proses ve işlemlerin gerçekleştirilmesi esnasında birçok sağlık ve güvenlik riskleri ortaya çıkmaktadır. bakteri ve virüsler. gıda ve benzeri) • Eğitim organizasyonu • Yangın. Organizasyonlar: İşletmelerde üretimin gerçekleştirilmesi amacına yönelik olarak oluşturulan her türlü organizasyon sistemleri ile bu organizasyonların tür ve nitelikleri. çevre.güvenlik riskleri ortaya çıkmakta ve çalışanların sağlığını olumsuz etkilemektedir. dikkatsizce makineyi çalıştırma. uyum ya da uyumsuzlukları İSG açısından önemli risklerin oluşmasına . Bu prosesler genellikle onlarca alt proseslerden ve yüzlerce hatta binlerce işlemden (operasyondan) oluşmaktadır. coğrafi riskler ( sel baskını.

Yangın vb. Kaymalar – Düşmeler vb. teknik düzeyde yapılması gerekenleri. Darbeler vb. Risk değerlendirmesi.  TERMAL : Sıcaklık/Alev. riskler ve önlemlerin sürekli izlenerek gerekliyse değiştirilmesini içine alan bir süreçler bütünüdür. Risk değerlendirmesinde ise bahsi geçen süreçler. Yukarıda tartışılan tehlike kaynakları ve risklerin normal bir sıralamada birbirlerine bir üstünlükleri yoktur. Bunların Şekil 3’te verilen risk yönetiminin süreçleriyle büyük paralellik arz ettiği görülecektir. Buhar. Sıçrama. . Bu noktada risk yönetiminin kurumdaki yönetsel süreçlerle ilgili olduğunu. kullanılan teknoloji ve benzeri hususlar önemli oranda etkilemekte olduğu dikkate alınarak yapılacak her risk değerlendirme çalışmasında öncelik sıralamasının farklı olabileceği baştan kabul edilmelidir. risklerin analiz edilmesi. bir kurumda İSG ile ilgili tehlikelerin belirlenmesi. bulunulan çevre.  RADYASYON : İyonize Radyasyon. Şimdi biraz daha açarak şöyle bir tanım verebiliriz. Yanma vb. yapılan işlem çeşidi. Zehirli Gaz Soluma vb.  BİYOLOJİK  ZARARLI BAKTERİLER  ZARARLI VİRÜSLER  MANTARLAR  MİKROBİYOLOJİK OLMAYAN ANTİJENLER  PSİKO-SOSYAL  ERGONOMİK 4. Kısa Devre. bu önlemlerin uygulanması ile tehlikeler.  SIVILAR : Sıvıya Batma. Titreşim.. Örnek olması açısından böyle bir gruplandırma aşağıda verilmiştir.  ELEKTRİK: Elektrik Kaçağı. Yukarıda verilen gruplandırmanın amacının riskleri sistematik bir şekilde ele almayı sağlayan bir yaklaşım geliştirmek olduğunu belirtmiştik. çalışan elemanın özellikleri.sebep olabilmektedir. bölümde kısa tanımı yapılmıştı. özellikle iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekiminin görev ve sorumluluklarını ifade etmektedir. Dolayısıyla risk yönetimi ve risk değerlendirmesi kavramları zaman zaman karıştırılmaktadır. Soğuk vb. Yangın vb. diğer bir deyişle üst yönetimin gözetim ve sorumluluğuna giren yönleriyle süreçleri içerdiğini belirtmek gerekir. kimlerin nasıl zarar görebileceğine karar verilmesi. alınacak önlemlere karar verilmesi. Ancak öncelik sıralaması yapılan iş türü. kullanılan malzemenin niteliği. İyonize Olmayan Radyasyon  GÜRÜLTÜ: Gürültülü Ortamda Çalışma vb. Yangın. Buna alternatif gruplandırmalar da söz konusu olabilmektedir.  KİMYASAL  AEROSOLLER : Tozlar/Lifler. Batmalar vb. Duman.  GAZLAR/BUHARLAR: Gaz Birikmesi/Patlama.  FİZİKSEL  MEKANİK : Yüksekten Düşmeler. RİSK YÖNETİMİNİN BİR PARÇASI OLARAK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Risk değerlendirmesinin 2.

Kampanyada. Çünkü Türkiye’deki İSG yönetmeliklerinin büyük kısma AB direktifleriyle paralel şekilde tasarlanmıştır. 1. Son yıllarda AB’de konuya verilen önem özellikle artmıştır. İlk adım olarak doğru yapılmazsa (ya da hiç yapılmazsa) muhtemelen yerinde önlemler alınamayacağı. Kurumlara nasıl uygulayacaklarını göstermek gerektiği. tehlikeli kimyasallar gibi pek çok konuda) sürekli ifade edilmiştir. ancak çok düşük düzeyde olduğu. Kurumlara risk değerlendirmesinin bir yasal zorunluluk olduğunun hatırlatılması gerektiği. Risk değerlendirmesinin basit.Ayrıntılı şekilde konuyu ele almadan önce Avrupa Birliğinde (AB) konuya bakış açısına incelemek faydalı olacaktır. Adım: Bilgi Toplanması Bir işyerinde risk değerlendirmesi yapabilmek için şu bilgilere ihtiyaç duyulacaktır: . algılaması ve iletilişiminin iş kazaları ve meslek hastalıklarının meydana gelmesini engellemede çok önemli. fazlasıyla Türkiye’deki kurumlar için de geçerlidir. anlaşılır hale getirilmesi gerektiği. Birçok kurumda özellikle KOBİ’lerde doğru ve yeterli risk değerlendirmesi yapılamadığı. Adım adım AB’deki uygulamalar Türkiye’ye kanalize edilmeye çalışılmaktadır. Başta 89/392 sayılı Çerçeve Direktif olmak üzere yavru direktifler ve diğer ilgili direktiflerde risk değerlendirmesi yapılması gerekliliği (gürültü. Burada Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının yaklaşımıyla paralel 5 adımlı bir yaklaşım sunulmaktadır. Bu değerlendirmeler AB ülkeleri için yapılmaktadır. Avrupa iş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı 2008 yılında Risk Değerlendirmesi Kampanyası başlatmıştır ve bu kampanya halen devam etrmektedir. Türkiye mevzuatının ele alındığı takip eden bölümde bu bu gereklilik ayrıntılı şekilde tartışılacaktır. vurgulanmaktadır. İSG risklerinin maliyetinin çok büyük olduğu (Avrupa’da yılda 167000 çalışan işle ilgili nedenlerle hayatını kaybetmektedir). tüm kurumlarda ve özellikle KOBİ niteliğinde işletmelerde yaygınlaştırılması için çaba sarf etmektedir. • • • • • • • • Risk değerlendirmesinin İSG yönetiminde ilk adım olduğu ve kilit role sahip olduğu. Uyumlaşma çalışmalarının yürütüldüğü AB Mevzuatında Risk Değerlendirmesi konusuna büyük önem verilmiş ve sistem adeta bu yaklaşım üzerine kurulmuştur. titreşim. fakat içerik olarak birbirlerine çok benzemektedir. Risk değerlendirmesi aşağıdaki sorulara cevap arar:       Ne yanlış gidebilir? Bunun olasılığı nedir? Olursa ne tür sonuçlar doğurabilir? Riski nelerdir? Bu riskler kabul edilebilir düzeyde midir? Riskler nasıl azaltılabilir ya da ortadan kaldırılabilir? Risk değerlendirmesi süreçleri farklı ülke ve kurum uygulamalarında beş ya da daha fazla sayıda adımdan oluşmaktadır. risk değerlendirmesinin doğru ve eksiksiz yapılması. Dolayısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Risk farkındalığı.

Adım: Tehlikelerin Belirlenmesi Bu bilgileri nereden bulabilirim? Ekipman. teknik eleman görüşleri İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları. her departman için (depo.) için ayrı ayrı tehlikelerin belirlenmesi yoluna gidilebilir. mühendis ve ustabaşlarına danışılabilir Geçmiş kazalar ve meslek hastalıkları. bunların kaynakları nedir? Tehlikelerin muhtemel sonuçları nedir? Önleyici tedbirler nelerdir? Hangi kazalar ve meslek hastalıkları meydana geldi? İşyeri için yasal ve diğer gereklilikler nelerdir? 2. kurulum. Hangi malzeme. hava kalitesi. CNC freze v2. yönetici ve çalışanların geçmiş gözlemlerine başvurulabilir Mezuat ve standartlar Bu adımda işyerindeki tehlikelerin eksiksiz ve doğru bir listesi oluşturulur. işleder) ve işyerini ziyaret eden misafirleri bekleyen tehlikelere dikkat edilmelidir. İşyeri nispeten küçük olduğunda 3. bölümde verilen gruplandırmalardan biri kullanılarak liste oluşturulabilir. boyama odası. adımda ortaya konulan her tehlike için risklerin belirlenmesi ve analizi gerekir. genç işçilere ve özürlü işçilere dikkat edilmelidir. 1. Tehlikeler belirlenirken fark edilmesi zor tehlikelerin de mevcut olabileceği akılda tutulmalıdır. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. hammadde/yarı mamül tedarikçilerinin ve tezgah/makine üreticilerinin vereceği bilgilerden istifade edilebilir. işçi. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. hangi operasyonları içeriyor? Buralarda kimler çalışıyor? Özellikle tehlikelere daha açık hamile kadın işçilere. kullanma kılavuzları İşyeri ortamı ölçümleri (gürültü. tezgah. Adım: Tehlikelerden Kaynaklanan Risklerin Değerlendirilmesi (Risk Analizi) 2. tedarikçi verileri İş Etüdü raporları (işyeri ortamının ve iş istasyonları/tezgahlarının gözlenmesi) İSG kayıtları. taşeron işçilerini. ) ya da her iş istasyonu (CNC freze-1. Montaj hattı vs.Hangi bilgilere ihtiyacım var? Hangi tezgahlarda ne işler yapılıyor. vs.) İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları Kimyasallara dair ilgili malzeme güvenlik bilgi formları Mezuat ve standartlar Bilimsel ve teknik literatür Üretim planlama kayıtları (malzeme ihtiyaç planlaması verileri. işyeri dışında çalışan işçileri (bakım. süreleri nedir? Hangi tehlikeler biliniyor. 3. Risk değerlendirmesi sağlıklı bir ekip çalışmasıyla ve çalışanların katılımı sağlanarak . Diğer taraftan işyeri büyüdükçe. Ayrıca kısmi zamanlı işçileri. giyotin1. işyeri gezilerek gözlemlerde bulunulması. Ayrıca aynı ya da benzer sektördeki firmaların tecrübelerinden. ergonomik ölçümler. teknik eleman görüşleri Teknik ve bilimsel literatür.). vs. gerekirse beyin fırtınasına başvurulması tavsiye edilir. vb. Örneğin sadece uzmanların fark edebileceği tehlikeler (buharları reaksiyona girebilecek iki kimyasalın kapalı ortamda açık kutularda tutulması gibi) ya da sürekliliği olmayan tehlikeler (tehlikeli davranışlar. teknik periyodik kontrol kontrol raporları. ekipman ve prosesler kullanılıyor? Hangi operasyonlar yapılıyor? Ne şekilde. Bunun sağlıklı olabilmesi için çalışmanın sadece masabaşında yapılmaması. kaba şakalar gibi) ancak uzman görüşüne başvurarak ve ciddi beyin fırtınalarıyla ortaya çıkarılabilir. malzemelere dair teknik verileri içeren dokümanlar Teknolojik prosedürler. usta ve mühendislere danışılması. vs.

forklift ve diğer taşıma araçlarının firenlerinin tutmaması gibi riskler mevcuttur. Olasılıkta ise ya görece (subjektif) değerler verilir. risklere değer biçilmesidir. çünkü ancak bu şekilde hangi riskin hangi riskten/risklerden daha büyük olduğuna dair bir sıralama yapmak mümkün olmaktadır.2 Orta Risk . kaygan zeminde yürüyen işçinin düşme riski nasıl kıyaslanacaktır? Burada risk kavramının. İlk risk ikincisinden daha ağır bir yaralanmayla sonuçlansa da daha seyrek meydana gelmektedir. Bu adımda en kritik görev. ya da ‘3 ayda en az bir kez’ gibi sıklığı daha net ifade eden . Bahsedilen yüksekten düşme risk geçen 3 yıl içinde bir kez meydana gelmiş olsun. Kantitatif risk analizi riski hesaplarken sayısal yöntemlere başvurur.gerçekleştirildiğinde her tehlike için olası tüm riskler ortaya konacaktır. yani olasılığı düşüktür. Tablo 1. bilek ya da bacakta burkulma.3 Yüksek Risk. biri olasılık ve diğeri şiddet olmak üzere iki boyutu birlikte değerlendirilmelidir. Risk analizinde kullanılan çok sayıda yöntem mevcuttur.1 Orta .6 Yüksek Risk . Ekip çalışması ve katılım konusuna ileriki bölümlerde ayrıtılı yer verilecektir. Kantitatif Risk Analizi için HSE’nin Temel Matris Yaklaşımı Şiddet Olasılık Düşük . Sonucu ise ağır yaralanma (omurilik zedelenmesi. Matematiksel bir formülle verelim. Bunlar kantitatif (nicel) ve kalitatif (nitel) yaklaşımlardır. Bir işyerinde kaygan zemin bir tehlike olarak belirlenmiş olsun. Ferret. Risk = Olasılık x Şiddet Olasılık değerlerinin üretilmesinin zorluğu ve risk değerlerinin anlaşılmasındaki güçlük nedeniyle risk analizinde iki temel yaklaşım geliştirilmiştir.6 Olasılık: 3:Zararın meydana gelmesi kesindir ya da neredeyse kesindir 2:Zarar sık sık meydana gelir 1:Zarar nadiren meydana gelir Şiddet: 3:Ölüm ya da büyük yaralanma 2:Etkisi en az 3 gün süren hastalık ya da yaralanma 1: Diğer tüm yaralanma ya da hastalıklar Burada olasılık ve şiddet 3 kategoriye ayrılmıştır. felç gibi sonuçlar) olarak değerlendirilsin. Örneğin bakım için bir tezgahın üstünde çalışan işçinin düşme riskiyle. Kaygan zeminde düşme ise her yıl ortalama 10 kez meydana gelmiş. ‘düşük’ gibi ifadeler kullanır. Bunların ayrıntısına girmeden İngiliz İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğünün (HSE) hazırladığı matrislere dayalı kantitatif tablosunu incelemek faydalı olacaktır (Hushes.3 Orta Risk -3 Yüksek Risk . sonucu ise ayak. 1. adımda bahsi geçen bilgi kaynaklarının da incelenmesiyle hiçbir riskin gözden kaçmasına özen gösterilmelidir. Şiddet kategorileri nettir. Kalitatif risk analizi ise riski ifade ederken sayısal değerler yerine ‘yüksek’. çatlak ya da kırık şeklinde görülmüş olsun.4 Yüksek .2 Hafif -1 Düşük Risk – 1 Düşük Risk – 2 Orta Risk –3 Orta – 2 Düşük Risk . Risklere değer biçilmelidir. Şimdi bir örnekle konuyu açalım. 2006). Kaygan zeminle ilişkili işçilerin düşmesi.9 Yüksek . Genel kabul gören tanım riskin olasılık ve şiddet değerlerinin bir çarpımı olarak ele alınmasıdır.

hangi koşullarda uygulanacağı. Yüksekten düşme olasılığı 1. Bu iki riskte olasılıklar ve şiddetler farklı değerler almıştır. risk ≤ 2 ise riski düşük. 3 ≤ Risk ≤ 4 ise riski orta.tanımlamalar kullanılır. Bu değerlendirmeye göre alınacak önlemlerin niteliği değişecektir. risk değeri 6 olur. Risk ≥ 6 ise yüksek olarak tanımlamaktadır. ya da ayak bileğinde çatlak ile kalça kemiği kırığına aynı şiddet değerini (2) vermek gerekir. Örneğin sanayi uygulamalarında 5x5lik matrisler kullanılan risk değerlendirmelerine sıkça rastlanır. Eğer risk düşük düzeyde ve kabul edilebilirse aynı düzeyde kalması sağlanmalı. Kaygan zeminde düşme olasılığı 3. Şimdi az evvelki örneğimize dönelim. Aynı tür problemler olasılığı ve şiddeti daha fazla kategoriye ayırarak çözülebilir. Böylece riske değerler atanır. şiddet 3 değerini aldığı bir riskin değeri 3x3=9 olur. 4. bölümde tartışılan kabul edilebilir risk kavramının görece . Adım: Risklerin Azaltılması ya da Ortadan Kaldırılması için Önlemler Alınması Risklerin azaltılması ya da ortandan kaldırılması kısaca risk kontrolü olarak da tanımlanmaktadır. Bunların ayrımını yapabilmek için şiddeti daha yüksek sayıda kategoriye ayırmak gerekir. orta ve düşük risk kabul edilebilir olarak değerlendirilmektedir. AB’deki uygulamalarda genellikle yüksek risk kabul edilemez. nasıl önlenebileceğine odaklanmaktadır. risk değerini bulmak için kullandıkları kendilerine has tekniklerdir. Bu yöntemleri birbirinden ayıran başlıca fark. Dolayısıyla kaygan zeminde düşme riski. Bazı risk analiz yöntemleri de riske hiçbir nitel ya da nicel değer biçmemekte. neleri içerdiği gibi ayrıntılar Özkılıç (2005)’te bulunabilir. • • • • • • • • • • Ön Tehlike Analizi (Preliminary Hazard Analysis) Kinney Yöntemi ( Kinney Method) Zürih Tehlike Analizi (Zurich Hazard Analysis) Makine Risk Değerlendirmesi (Machine Risk Assessment) Hata Türleri ve Etkileri Analizi (Failure Modes and Effects Analysis .FMEA) Hata Ağacı Analizi ( Fault Tree Analysis – FTA) Olay Ağacı Analizi (Event Tree Analysis –ETA) Tehlike ve İşletilebilme Çalışması (Hazard and Operability Studies – HAZOP) Olursa Ne Olur Analizi (What-if Analysis) Neden-Sonuç Analizi (Cause-Effect Analysis) Bu yöntemlerin hangi sektörlerde. şiddeti 2 alınır. HSE ayrıca. risk değeri 3 olur. Ancak her kurumun uygulaması farklı olabilir. doğrudan riskin doğası. Bu özellikle tehlikeli iş kollarında geçerlidir. Bazen durum daha karmaşık bir hal alır: Yılda meydana gelen kaza ile üç yılda bir meydana gelen kazaya aynı olasılık değerini (1) vermek gerekir. Tablo 1’e bakarak kıyaslama yaparsak matris kullanan kalitatif risk değerlendirme yöntemlerinde riske sayısal değer verilmemekte. yüksekten düşme riskinden yüksektir (6 > 3). şiddeti 3 alınır. lazımsa ilave önlemler alınmalıdır. Elbette kategorilerin sayıca artırılması değerlendirme işini daha karmaşık hale getirmektedir. sadece ‘orta risk’ gibi ifadeler kullanılmaktadır. Aşağıda bazı risk analiz yöntemlerinin adları verilmiştir. Eğer risk orta düzeyde ve kabul edilebilirse azaltılması için önlemlerin planlanması ve uygulanması tavsiye edilir. Bu noktada 2. Bir önceki adım sonucunda yüksek ve kabul edilemez bulunan riskleri azaltmak ve mümkünse ortadan kaldırmak için harekete geçilmelidir. Örneğin Tablo 1’de olasılık 3. oluş mekanizmaları.

iş organizasyonunu. İşleri kişilere uygun hale getirme. Çoğu zaman bunlar bir tablo şeklinde düzenlenebilir. Ayrıca önlemlerin ne derece etkin uygulandığı. . i) İşçilere uygun talimatları vermek. teknolojiyi. 5. g) Çalışma ortamına ilişkin bütün şartları. çalışma şartlarını ve sosyal ilişkileri bir arada değerlendirerek birbirini destekler mahiyette tedbirler politikası geliştirmek. Bunların kayıtlarda belli periyotlarla ya da değişiklik olduğunda (yeni tezgah alımı gibi) güncellenmesi gerekir.olduğu ve kurumu yasal açıdan sorumluluktan hiçbir şekilde kurtarmayacağını hatırlatmak gerekir. Özellikle Türkiye’de KOBİ’lerin kullanabileceği benzer bir yaklaşım İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır ve Genel Müdürlüğün web sitesinden indirilebilir. Risklerin kaydedilmesi iş güvenliği uzmanlarının ve iş yeri hekimlerinin sorumluluğundadır. üretim temposunun sağlığa etkilerini düşünmek ve monotonluğunu azaltmak. Adım: Risklerin Kaydedilmesi ve İzlenmesi Risk değerlendirmesi sürecinde saptanan tehlikelerin. Bu adımda riskleri azaltmak ya da ortadan kaldırmak için 89/391 EEC Çerçeve Direktifinde tanımlanan risk kontrol hiyerarşisini takip etmek faydalı olacaktır. Ortadan kaldırılamayan tehlikeleri değerlendirmelere tabi tutmak. e) Teknik gelişmeleri adapte etmek. İşyerinde zaman içinde yapılacak değişiklikler ve iyileştirmelerle bazı riskler ortadan kalkabileceği gibi yeni riskler de doğacaktır. yanlış uygulamalar olup olmadığı gibi konular da izlenmelidir. özellikle işyeri tasarımında. Buna göre işverenler şu prensipleri uygulayacaklardır. aradaki farklılıkları görebilmeniz için incelemeniz faydalı olacaktır. Tehlikeler ile kaynağında mücadele etmek. bunlardan kaynaklanan risklerin ve düzeylerinin. f) Tehlikelerin yerine tehlikesizleri veya daha az tehlikelileri ikame etmek. her risk için geliştirilen engelleyici ya da koruyucu önlemlerin (sesi kaynağında yalıtmak ya da kulaklık kullanmak gibi) kayıt altına alınmasında büyük fayda vardır. h) Toplu korunma önlemlerine kişisel korunma önlemlerinden daha çok öncelik vermek. a) b) c) d) Tehlikeleri ortadan kaldırmak. çalışma ve üretim yöntemi seçimlerinde. ancak kayıtların doğru yapılıp yapılmadığının takibi ve genel risk değerlendirme sürecinin izlenmesi üst yönetimin sorumluluğudur. Uzmanlar ve yönetim aşağıda verilen sorulara bu adımda cevap aramalıdır: • • • • • • • Kararlaştırılan önlemler planlandığı gibi tamamlanmış mı? Bu önlemler yerinde önlemler mi? Bu önlemler uygulanmış mı? Bu önlemler doğru bir şekilde uygulanmış mı? Seçilen yöntem çalışıyor mu? Yapılan değişiklikler amaçlarınıza uygun sonuçlanmış mı? Değerlendirilen risklere maruziyet ortadan kaldırılmış veya yeterince azaltılmış mı? Burada verilen ve 5 adımdan oluşan risk değerlendirmesi yaklaşımının Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının önerdiği bir yaklaşım olduğunu tekrar belirtmekte yarar vardır. iş makinası. Dünyada farklı kurumlar tarafından geliştirilen genel ya da sektöre özel farklı yaklaşımlar da söz konusudur. 5 Adımda Risk Değerlendirmesi (2007) yukarıda sunulan yaklaşıma çok benzemektedir.

• Risk analizi prosesinden alınan ilk sonuçlar ile organizasyon ya da işletmedeki olası tehlikeler ve alınacak önlemler belirlenir. İşyeri çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve katılımını sağlar. risklerle kaynağında mücadele etmek. Patlayıcı ortamdan kaynaklanan özel risklerin değerlendirmesini yapmak (Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik). işçinin bu maddelere maruziyetinin türü.Son olarak risk değerlendirmesinin başlıca yararlarını ise şu başlıklar altında verebiliriz: • İşyerinin yazılı prosedür ve politikalarının oluşmasını ya da olgunlaşmasını sağlar. sonuçların izlenmesini ve ölçülmesini sağlar. • 5. bu maddelere maruziyet şekli. alınan tedbirlerle önlenemeyen risklerin analiz ve değerlendirmesini yapmak (Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik). Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. • İşyerinde yanlış güvenlik tedbirleri alınmış olabilir. işverenlere işyerlerinde “Risk Değerlendirme”’si yapma ve alınan sonuçlara göre gerekli sağlık ve güvenlik önlemlerini belirlenme zorunluluğu getirilmiştir. Bu daha önceli iş kanununa kıyasla yapılan en önemli yeniliklerden biridir. maddesine göre çıkartılan yönetmeliklere göre işverenin yükümlülükleri şöyledir: • • • • • • Riskler önlemek. önlenmesi mümkün olmayan riskleri değerlendirmek. düzeyi ve süresini belirleyerek sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek (Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik). İşyerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması halinde risk değerlendirmesi yapmak (Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). • İşyerindeki gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetlerin gerçekleştirilmesini sağlayacak verilerin kaydedilmesini. RİSK DEĞERLENDİRMESİYLE İLGİLİ TÜRK MEVZUATI 4857 sayılı İş Kanununa göre çıkartılmış yönetmeliklerin çoğunda. • İşletme. Kanserojen ve mutajen maddelere maruziyet riski bulunan işlerde çalışanların. . ya da insanlarda yanlış güvenlik bilinci oluşmuş olabilir. işyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da kapsayacak şekilde sağlık ve güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapmak (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği – Bu yönetmelik Danıştay tarafından 2006’da iptal edilmiş olup temyiz süreci devam etmektedir). Kişisel koruyucu donanımları değerlendirmek ve seçmek. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 78. • İşyerinde yasal yükümlülükler ve iş sağlığı ve güvenliği politikası çerçevesinde kabul edilebilir düzeye indirilmiş risk ile çalışılmasını sağlar. organizasyon ya da kurumdaki risklerin büyüklüğünün hesaplamasına ve riskin tolere edilebilir olup olmadığına karar verilmesini sağlar. tüm bu tedbirlerin ve güvenlik bilincinin gözden geçirilmesini sağlar. maruziyet miktarı ve maruziyet süresinin belirleyerek risk değerlendirmesi yapmak (Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). • İşyeri yönetiminin de iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve bu konularda karar vermelerini sağlar.

yetki ve sorumlulukları arasında işyerinde sağlık vegüvenlik risklerine karşı yürütülecek her türlü koruyucu. ancak halen yeni yönetmeliklerin çıkarılması ve böylece risk değerlendirmesinin daha kapsamlı şekilde işyerlerinde uygulanmasının zorunluluk haline getirilmesi beklenmektedir.• • • • • Asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda. Diğer iki yönetmelikte belirtilen İş güvenliği uzmanlarının görevleri arasında risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak.01. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işvereneönerilerde bulunmak ve takibini yapmak yer alır. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Bu yönetmeliklerin ilki ile düzenlenen işletme içinde oluşturulacak İş Sağlığı ve GüvenliğiBirimleri (İSGB) ve birden çok işyerine bu hizmetleri sağlayacak Ortak İş Sağlığı veGüvenliği Birimlerinin (OSGB) görev. 27 Kasım 2010 tarih ve 27768 sayı ile Resmi Gazetede yayımlanan üç yönetmelikte devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerinde çalışan işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının. Ayrıca iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161Numaralı ILO (Uluslar arası Çalışma Örgütü) Sözleşmesi (ILO kabul tarihi: 7/6/21985)TBMM’nden kanun olarak geçirilmiş ve 13. 4857 sayılı İş Kanununun 78. Risk Değerlendirmesine sözleşmenin 5. Yetki. Yukarıda yönetmelikler açısından bir değerlendirme verilmiştir. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Maddesinde (2008 yılındaki değişiklikle) bu kanuna tabi işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda yapılacak risk değerlendirmesinin Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği ifade edilmektedir. Yer altı ve yer üstü maden işletmeleri ile sondajla maden çıkarılan işletmelerde “Sağlık ve Güvenlik Dokümanı” hazırlanırken işçilerin iş yerinde maruz kalabilecekleri risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. Yetki. Mekanik titreşime maruziyetten kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Titreşim Yönetmeliği). ekranlı araçların kullanımından kaynaklanan zorlayıcı travmalara neden olabilecek riskleri belirlemek ve bu riskleri ortadan kaldıracak veya en aza indirecek sağlık ve güvenlik önlemlerini almak (Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). Çalışma merkezlerinde (operatörün çalıştığı çalışma yeri). İşyeri hekimlerinin görevleri arasında ise işsağlığı ve güvenliği çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve riskdeğerlendirme çalışmalarına katılmak yer almaktadır. Bu yönetmelikler.2004 tarih ve 25345 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Maddesinde yer verilmektedir. asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapmak (Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). 161 Numaralı ILO Sözleşmesi 5. Yukarıda adı geçen yönetmelikler bu maddeye istinaden çıkarılmıştır. Gürültüden kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Gürültü Yönetmeliği). Aşağıda verilen maddenin tümüne bakıldığında daha önce ele alınan risk değerlendirmesiadımlarıyla paralel bir yaklaşımı görebilirsiniz. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile İşyeri Hekimlerinin Görev. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında da risk değerlendirmesine yer verilmektedir. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliktir. yukarıda maddeler halinde atıflar yapılan konuları da içine alan görevleri olduğu ifade edilmektedir. Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği) Ayrıca. önleyici ve düzeltici faaliyetikapsayan çalışma ortamı gözetimi bulunmaktadır. Madde: .

işçinin sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. • İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. • Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. Eğitimlere ilave olarak iş yerinde gerekli uyarı işaretlerinin kullanılması. Daha önceden bahsedilen ramak kala olayları da bildirmesi. kantinler. iş sağlığı hizmetleri. iş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimlerinin çalışanları işbaşında gözleyerek gerekli uyarılarda bulunmaları. risk . kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında tavsiyede bulunma. risk farkındalığı oluşturma ve doğru risk algılaması sağlamada faydalı olacak başlıca yöntemlerdir. önlemler vs) katılımını sağlayabilmek için öncelikle bilgilendirilmeleri gerekir. Çalışanların risk değerlendirmesi faaliyetlerine (tehlike/risk belirleme. • İşin işçiye uygunluğunun geliştirilmesi. • İş sağlığı. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dahil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. • İş sağlığı.” Bu prensip İSG için de geçerlidir. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dahil olmak üzere. solunum güçlüğü vs. güvenliği. • Yeni teçhizatın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. • İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (yukarıda yönetmelikler kısmındaki ilk madde) iptal edilmiş olmakla birlikte bu yönetmelikte geçen işverenin yükümlülüklerinin yeni yasada da benzer hükümlerle yer alması beklenmelidir. • İşyerlerinin tasarımı. • Sağlık üniteleri. • İlk yardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. makine ve diğer teçhizatın durumu. riskler ve önlemler hakkında bilgi temin edebilmek de o kadar önemlidir. Çalışanların katılımını sağlamak için çalışanları etkin bir şekilde bilgilendirmek ne kadar önemli ise çalışanlardan tehlikeler. Çalışanların maruz kalabilecekleri iş güvenliği riskleri ve meslek hastalıkları konusunda bilgi sahibi olmaları verilecek düzenli İSG eğitimleriyle sağlanabilir. Son olarak 2011 yılında yasalaşması planlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yasa Taslağında da risk değerlendirmesine vurgu yapıldığını belirtmemiz gerekir. yaşanabilecek kazalar.Her işverenin istihdam ettiği işçilerin sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. Bir işçi geçmiş tecrübeleri ve aldığı eğitimler ışığında çalıştığı tezgahta yaşanan geçmiş kazalar. hijyen ve ergonomi. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. RİSK DEĞERLENDİRMESİ EKİBİ VE ÇALIŞAN KATILIMI Risk değerlendirmesinin kimler tarafından yürütüleceği ve çalışanlarla nasıl iletişim içinde olunacağı dikkat edilmesi gereken konulardır. başından geçen meslek hastalıkları (bel ağrısı. • İş ile ilişkisi bakımından. 6.) ile bunların nasıl önlenebileceği konusunda iş güvenliği uzmanına ve iş yeri hekimine çok yararlı bilgiler verebilir. Bu noktada toplam kalite yönetiminde vurgulanan önemli bir prensibi tekrarlamak gerekir: “İşi en iyi yapan bilir. işçilerin sağlığının gözetimi.

Mayıs 2007.değerlendirmesinin daha doğru ve isabetli yapılabilmesini sağlacaktır. onları yaptığı iş açısından yeterli ve becerikli görmesi çok önemlidir. teknik elemanlar ve çalışanlardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirilmelidir. Olumlu bir çalışma atmosferini sağlamanın başlıca şartlarından biri işyerinde gerek yönetim ve çalışanlar arasında gerekse çalışanların kendi arasında sağlıklı. çalışanları doğru şekilde bilgilendirememesi ve onların aktif katılımını sağlayamaması gibi riskler söz konusu olacaktır. “Loss Control Management: Practical Loss Control Leadership”. Germain.. Güvenin sağlanabilmesi için de üst yöneticinin çalışanlarına değer vermesi. Baskı. samimi bir iletişim olmasıdır. KAYNAKLAR: “5 Adımda Risk Değerlendirmesi”. Dizdar.. • • KOBİlerde böyle bir ekibi kurmak çoğu zaman mümkün olmayabilir. varsa başta risk değerlendirme uzmanları veya iş güvenliği uzmanları olmak üzere işyeri hekimleri. içten pazarlıklı. “İş Güvenliği”. Böyle durumlarda yönetimin İSG ile görevlendirdiği bir çalışan da tek başına bu faaliyetleri yerine getirebilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Genel Yayın NO:140. N. Mevzuatta risk değerlendirmesini kimlerin gerçekleştirmesi gerektiğine dair net bir husus yoktur (iptal edilen yönetmeliklerde bazı hususlar belirtilmiştir). 3. gürültü. Özellikle olumlu bir çalışma atmosferinin eksikliği yönetimin bu bağlamda işini güçleştirecektir. Üst yöneticiler çalışanlarına güveniyorsa ve çalışanlar da yöneticilerine güveniyorlarsa sağlıklı bir iletişim için en önemli koşullardan biri yerine getirilmiş demektir. Ancak risk değerlendirmesinin yürütülmesi. Bu durumda çalışanın kendi bilgi. Elbette bu çalışanın temel İSG konularında ve risk değerlendirmesi konusunda bilgili olması gerekecektir. tüm çalışanlar iş yeri ortamı (hava kalitesi. E. vs.). 1996. Sadece üretimde çalışan işçiler değil. L. revised ed. Aksi taktirde çalışanların isteksiz.. G. Böyle bir ortamı yaratmakta başlıca sorumluluk üst yönetime aittir. G. bilgi saklayan davranışlar göstermeleri sıkça görülecektir. Diğer taraftan risk değerlendirmesi daha hızlı ve daha az maliyetle gerçekleştirilecektir. işyeri hijyeni. sıcaklık. bu kişi yada kuruluş uzmanları. .. Ekipte yer alması tavsiye edilen yetkililer ise şöyledir: • • • • İşveren veya temsilcileri. 2006. nem. tecrübe ve risk algısıyla işyeri risklerine bakması ve dolayısıyla subjektif olması. Çalışanlar yada temsilcileri Risk değerlendirme çalışmalarının yapıldığı bölümün yetkili teknik elemanı. Çalışanları bilgilendirmek ve onlardan aktif katılım sağlamak zaman zaman zor olabilir. adam yerine koyması. İşyeri Hekimi. Dışarıdan hizmet alınması durumunda. ABP Yayınevi. L. Bird. çalışma koşulları gibi genel İSG konularında yönetim için faydalı bilgiler aktarabilirler. Diğer taraftan özellikle batı dünyasındaki uygulamalar incelendiğinde işveren veya işveren temsilcilerinin risk değerlendirmesinin her aşamasında yer aldığı görülecektir. İş güvenliği uzmanı.

“İş Sağlığı ve Güvenliğinde Risk Değerlendirmesi”. Tisk Yayınları. L.uk/ Hughes. http://hwi.hse. http://www. “Yeni Mevzuat Işığında İş Sağlığı ve Güvenliği”. 2008.. 16-21. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi. Channing... 38(3). P. J.gov. Mart 1993..gov. Türk Standartları Enstitüsü. Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Metodolojileri”. “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar”. Ö.. 2004.eu Hansen. TS 18001.isggm. Risk Değerlendirme”.Esin..europa. Ferret. Elsevier Ltd. Nisan 2008.osha.tr/files/konfsunum/ Özkılıç. www.. 6-9. Özkılıç. 3rd ed. Yayın No:246. Kınlı. Hungary. Professional Safety. “Introduction to Health and Safety at Work”. Health and Safety Executive. Ö.doc. Mart 2005.. 2006. A. Aralık. J. European Agency for Safety and Health at Work. “İş Sağlığı ve Güvenliği Metodolojileri. . H. 7th ed. 2008. E. “10 Adımda Hilal_KINLI.. Ridley. 8(40). “Safety at Work”. “Safety Management: A Call for (R)evolution”. TMMOB Yayınları. (Butterworth-Heinemann).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful