You are on page 1of 22

[IE

Sr

tn
J\

1-1 fi <ti
£ § "2 $ -3
-8 c g -

lllff!
3 o to N J P o >
CQ Ö - > ^ :0 O C ■
r-v jstrM
© Bu kitabın yaym haklan Analiz Basim Yaym
Tasanm Gida Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.nindir.

Birinci Basim: Kasim 2008


Ön kapakta yer alan resimler, Osmanh Padişahı III. Seiim ile
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Dışişleri Bakanı ve Başbakam
Prens Klemens von Metteniich'e aittir
Teknik Hazirlik: Analiz Basim Yaym
Baski: Analiz Basim Yaym

ISBN: 978-975-343-543-7

KAYNAK YAYINLARI: 529

ANALIZ BASIM YAYIN TASARIM GIDA


TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.
Meşruliyet Cad. Kardeşler Han No: 12/3
34430 Galatasar ay-Istanbul
web adresi: www.kaynakyayinlari.com
e-posla: iletisim@kaynakyayinlari.com
Tel: (0212) 252 21 56-99 Faks: (0212) 249 28 92
IÇINDEKILER

ÖNSÖZ

İ789 DEVRÎMİ'NİN OSMANLI


İMPARATORLUĞU ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

18. YÜZYÎLÎN SONLARINDA OSMANLI-


AVUSTURYA-RUSYA İLİŞKÎLERİ

18. YÜZYILIN SONLARINDA


OSMANLIDA İSLAHAT HAREKETÎ
Sürekli Diploınasiye Geçiş (1793)

OSMANLI DEVLETİ'NİN "DENGE POLÎTÎKASf"


UYGULAMASI Fransa'nın 1798 Mısır Seferi
Osmanh-Rus İtîifakı (1798) Osmanlı-İngiliz İttifakı
(1799) Osmanlı-Fransız Yakınlaşması (1802-1806)
Osmanlı-Rus-İngilîz-Fransız İlişkileri (1806-1812)
Tilsit Antlaşması (1807) Bükreş Antlaşması (1812)
9. YUZYILIN BAŞLARÎNDA Londra Amlaşması (1840)
AVUSTURYA ÎMPARAFORLUĞU 47
"Metternich Çağı" 50 124
"Viyana Düzeni" 52
Avusturya Imparatorluğu'nun Dış İlişkileri 55

9. YÜZYILÎN BAŞLARINDA
OSMANLI-AVUSTURYA İLİŞKİLERİ 58
"Doğu Sorunu" 59
Osmanlı-Avusturya îlişkileri 60
Osmanh-Rus îlişkileri 62

ULUSÇULUK HAREKETLERİ VE BÜYÜK GÜÇEER 65

Sırpîsyanlan (1804-1817) 65

TUNA BEYLİKLERİ'NDEKİ AYAKLANMALAR (1821) 71

YUNAN AYAKLANMASI (1821-1829) 76


Yunan Ayaklanması ve Büyük Güçler (1821-1825)" 78
Yunan Ayaklanması ve Büyük Güçler (1825-1826) 84
Petersburg Protokolu (1826) 88
Londra Sözleşmesi (1827) 90
NavarinOlayı (1827) 93
Osmanlı-Rus Savaşı (1828-1829) 96
Edinıe Banş Anüaşması (1829) 100

MEHMETALİ PAŞA AYAKLANMASI (1831-1841) 105


Mehniet Ali Ayaklamnasi ve Büyük Güçler (1831-1833) 105
Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833) 111
Münchengrâtz Antlaşması (1833) 119
Mehmet AH Ayaklamnasi veBüyükGüçler (1838-1841) 121
"Mısır Sorunu"nun Çöziimü (1841) Boğazlar Sözleşmesi
(1841)

"TANZİMAT" VE BÜYÜK GÜÇLER

KÎRIM SAVAŞI ÖNCESİ (1848-1853) Macar ve Leh Mültecileri


Sorunu Osmanh'nın Ortodoks ve Kalolik Uyruklan Kırım Savaşı
Öncesinde Büyük Güçlerin
Osmanlı Politikalan (1851-1853) Osmanh-Rus-İngiliz
İlişkileri (1853)

SONSÖZ

RESİMLER BİBLİYOGRAFYA

YAŞAMOYKUSU
f"»(
*• = . Î4
« ,: r#^
£ * fc s .5Ş
■O
J ©v
■"N
N "^
<*
S ?§ >
rS3 fc Î3 ifc*
S» -^ ^
" ^■£* CfJ
0 <2
*&&; ,
C
§
B
ONSOZ

Üzülerek söylemeliyim ki, ulus olarak, tarihimizi yeterince bil-


miyor ve ona gereken değeri vermiyoruz! Oysa, ülkemizin iç ve
dış politikasım belirlemede, tarihten çıkartılacak o kadar çok ders
var ki!
Bu kiîabımda; gerek Osmanh gerek Avrupa tarihi açısmdan, çok
önemli bir yüzyıi olarak değerlendirilen 19. yüzyıhn ilk yansmda,
Ösmanlı Devîeti'nin Avrupa devletleriyle ve özelîikle de, Avustur-
ya ile ilişkilerini irdelemeye çalıştım. Osmanlı'nın Avusturya ile
ilişkileri üzerinde durmamın iki nedeni bulunmaktadır: Birinci ne-
den, 19. yüzyılın ilk yarısına, Avusturya împaratoriuğu Başbakanı
Metternich'in damgasını vurması ve bu dönemin, "Metternich Ça-
ğı" olarak nitelendirilmesi; ikinci neden ise, Osmanlı împaratorlu-
ğu ile Avusturya İmparatorluğu'nun kaderlerinin birbirine benzer
olrnasıdır.
Ülkemizin günümüzde Avrupa devletleriyle olan ilişkileri de-
ğerlendirilirken, 19. yüzyılın ilk yansındaki Ösmaniı-Avrupa ilişki-
lerinden çıkartılacak çok ders olacağını düşünüyorum. Belki de,
bunlardan en önemlisi, Avrupa'nm yakm geçmişteki Osmanh'ya ba-
kış açısmm, bugünkü Türkiye-Avrupa ilişkilerirıe büyük ölçüde
yansımasıdır. Bu nedenîedîr ki, ülkemizi yöneten hükümetlerin, dış
politikamızı saptarken ve uygularken, tarihten gereken dersleri al-
malan ve geçmişte yapılan yanhşhklan yinelememeleri gerektiği
görüşündeyîm.

11
19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Osmanlı Imparator-
luğu'nu parçalara bölmeyi ve böyleîikle, Osmanlı'y» güçsüzleşlir-
erek, onu bir gün tümüyle ortadan kaldırmayı amaçlayan ve bu
doğrultuda poliiikaJar uyguJayan Avrupa'nm Büyük Güçleri,
Birinci Dünya Savaşı sonrasında bu amaçlarma ulaşmış ve
"Avrupa'mn hasta adamı" olarak nhelendirdikleri Osmanlı İmpara- 1789DEVRİMİ'NİN
torluğu'nu kendi denetimleri altına almıştı. Ancak, Avrupa devlet- OSMANLI İMPARATORLUĞU ÜZERİNDEKÎ EÎKİLERİ
lerinin hiç öngöremediği bir husus, Mustafa Kemal isimJi bir
dâhinin ortaya çıkarak, bu devletlerin hesaplannı tümüyle altüsl
etmesi ve köhnemiş Osmanlı Devleti yerine, yeni ve sağlıkh bir 1789 Fransız Devrimi, Avrupa'nm. kapüannı yeni bir çağa
Turk Devleti'ni kurmasıydı. açmıştır. Bu Devrim'in Öne çıkarttığı "özgürlük", "eşitlik" ve "kar~
Atatürk'ün kurmuş olduğu yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti, deşlik" ilkeleri, yeni bir çağm rnüjdecisi olmıış; bu ilkelcri temel
bııgün bîr daha dış güçler tarafindan parçalanmamak ve bölüiT- alan "liberalizm", "demokrasi" ve "sosyalizm" akımlan, Avrupa'da
memek üzere, dünya devletîeri arasındaki saygın yerini aJmiştır. yeşermeye başîamıştır.
Atatürk'ümüzün gerçekleştirdiği mucizevî nitelikteki devrim- 18. yüzyüın ikinciyansı ile 19. yüzyıhn büyük çaplı olaylannın
Jerle çağdaş bir deviet konumuna getirdiği ülkemizin, bundan böyle îümü, "liberalizm" akımı tarafindan biçimlenmiş ya da en azından
yeniden geriye gitmesi, dış güçierin baskısıyla parçalara bölünmesi bu akımdan eîkilenmistir. Siyasal anlamda liberalizmin temeüni,
ve dolaylı ya da dolaysız Batılı devletlerin denetimi altına girmesi 19. yüzyıldan önceki hanedanlık rejimîerinde varolmayan, yöneti-
beklenmemelİdir! Osmanh'yı yeniden caniandırma îıülyalarma cilerie yönetilenler, yani hükümet ile toplum arasmda bünyesel,
kapılan iç ve dış güçler, bu düşîerini tarihe gömmelidirlcr! iş-levsel ve kopuksuz ilişkilerin kurulması oluşturur.1
Fransız Devrimi, evrensel bir harekeî niteh'ğini taşıyordu. "İn-
Doç.Dr. Hüner Tuncer san Haklan Bildirgesi", yalnızca Fransa için değil; özglir olmak ve
Ekim 2008 mutlak monarşi ile feodal ayncahklardan kurtulmak isîeyen dünya
üzerindeki tüm insanlarm yaran içiıı yayımlanmıştı.2 Bıı Devrim'in
temelinde "egemenlik ıılusundur" ilkesi yatmaktaydı. Turn insanla-
rın yasa önünde eşitliği, tüm yurttaşlann kamunun her alanmda ça-
lışma hakkı, konuşma ve basin özgürlüğü, kişisel mülkün dokımul-
mazhğı, ulusal vergi yükünün eşit paylaşımı ve keyfi tutuklama ya

1 Oral Sander, Siyasî Tarih, İlkçağlardan I918'e, Ankara, İmge Kitabevi Yaymlan,
1989, s. 107.
2 David Thomson, Europe Since Napoleon, London, New York, Longmans Green and
Company, 1957, s.31.

32 13
kırılan Osmanlı Padişahı, Rus isteklerini "kabul edilemez" buldu-
ğunu açıkladı ve Menchikov'un önerilerini reddetü.
îsteklerinin yerine getirilmemesi üzerine, Prens Menchikov ve
maiyeti Istanbul'dan aynldi,
Görülüyor ki, Kinm savaşı öncesinâe, Osmaniı Devieti çok
önemli bir dı§ politika kararim artık. tek baştna alamamakta ve ön- SONSOZ
celikle Ingiltere'ye danışmadan hareket edememekteydi. Bir yan-
dan, Rus himayeciliğini reddetmekte; öte yandan da, kendi isteği ve
istenciyle İngiltere'nin koruyuculuğu altına girmeyi kabul etmek- 3 Temmuz 1853'îe Rusya, Efîok ve Boğdan Beyükleri'ni işgal et-
teydi. Başka bir deyişle, Kınm Savaşı öncesinde, Osmanlı Devleti, ti. Bu hareketine gerekçe olarak, Rus Can, Ortodoksluğun koruyu-
dış politikasına iliskin karar verme yetkisini kendiliğinden Avrupa- cusu olarak, bazı önlemlere başvurmak ve Tuna Beylikleri'ni rehin
h Güçlere tanımayı kabullenmişti. olarak elinde tutmak zorunda olmasım gösterdi. Ancak, bıınıın için
Benzer biçimde, Ösmanh Padişahs ve Hükümeti, Ulusal Kurtu- savaş açmak ya da yeni toprak kazançlan sağlamak istemiyordu;
luş Savaşı sırasmda ve sonrasinda da, ülkenin kaderini belirlemeyi Babıâli direnişini sürdürdüğü takdirde ise, Çar; Rusya'nın haklanm
İngiîizlere bırakmış ve ülkenin kurtuluş mücadelesinde, ulusçu savunmaya girişecekîi. Pmt boyundaki Rus güçlerinin komutanı
güçlerin yanmda yer almak yerine, yabancı bir devletin, yani ingil- olan Prens Gorçakof, Tuna Beyliklermin, bundan böyle vergi ver-
tere'nin himayesi altında kalmayı yeğlemişii. Yüzyıliar boyunca memelerini ve Istanbul ile tüm ilişkilerini kesmclerini istedi.
tüm diinyaya meydan okuyan ve birçok kıtada sesini ve gücünü du- İngiltere'nin önerisi üzerine. Osmanh Devleti, Rus işgalinin kar-
yuran koca Ostnanlı İmparatorluğu, sonunda kendi topraklarmı bile şısında hiçbir direnişte bulunmamıştı. Rusya'nm Eflak ve Boğdan'a
yönetemez duruma düşmüş ve egemenliğinden dahi vazgeçmiş-ti. girmesi, Avusturya ile Prusya'yı da yakmdan ilgilendirmekteydi
Bu, ülkemizi yönetenlerin, tarihten almalan gereken ve hiçbir çünkü bu iki devlet, Doğu Avrupa'da ve Balkanlar'da güç dengesi-
zaman unutmamalan gereken bir başka önemli derstir!!! nin bozulmamasından yanaydı.
1841 tarihli Anîlaşma uyarınca, Osmanlı Devleti'ninresmenAv-
rupa devletlerinin ortak güvencesi altında bulunduğu gerckçesiyie,
İngiltere iîe Fransa, donanmalannı Çanakkale'ye gönderdi. Bunun
üzerine, Rus Başbakanı Nesselrode, bunu bir "denizden işgal" sa-
yarak; bu durumun, Rus ordularmm Eflak ve Boğdan'a girmelerini
haklı kılan bir hareket olduğımu ileri sürdü.
22 Temmuz'da Babıâli, Rusya'nm bu davranışım protesto etti.
Bu protestoyu Avusturya Hükümeti'nin aracılığıyla yapmıştı. Sad-
razam Mustafa Reşit Paşa, banşı kurtarma yolunda çaba sarfetmek-

150 151
teydi. Babıâli, savaşm başladığmı anlamıştı; ancak, buna, savaş hkların, Rusya ile yapılan anlaşmalar sonucunda değil, yalnızca Pa-
yöntemiyle karşıhk vemıek istememekteydi. Batslı devletler de, dişah'm Özgür iradesiyle verilmiş olduğunu Avrupalı Güçlere bir kez
Osmanlı Hükümeti'nin görüşünü onaylamakta rereddüt gösterme-mişti. daha duyurdu. Osmanh Devleti, Viyana Notası'nda bazı deği-şikliklerin
Rusya'nın Efiak ve Boğdan'ı işgaü üzerine, Avusturya, Osnıan-lı- yapıJmasını önermiş; ancak, bu değişiklikteri Rusya ka-bul etmemişti.
Rus anlaşmazhğının Viyana'da toplanması öngörülen bir konfe-ransta Rus Başbakanı Nesselrode, Viyana Notası'nı yorumlayarak, Os-
çözüme kavuşturulması önerisinde bulundu. Avusturya Hü-kümeti, manlıların, yalnızca Rum Kilisesi'nin ayncahklarına dokunmamak-la
böyle bir konferansla, genel bir savaş tehiikesini uzaklaş-tırnıamn kalmamasını; aynı zamanda, Rusya'nin, Osmanlı Devleti sımrla-n
henüz münıkün olabileceğini limit ediyordu. içerisinde yaşayan kendi dindaşlanna ilişkin kaygılarını da dik-kate
Viyana Ko/ıgresi, Temmuz î853'ie toplandı. Kongre'ye Avusturya, alması gerektiğini açıklamıştı. Bu açıklama, Rusya'nin, Os-manlı
Prusya, İngiîtere, Fransa ve Rusya katılmıştı. 10 Ağustos'ta Avusturya İmparatorluğu'na yönelik gerçekten saldırgan niyeiierini îüm açıklığıyla
Imparatoru Franz Joseph'in bizzat yazdığı bir mektupla birlikte, ortaya koyuyordu. İngiliz Dışişleri Bakanı Clarendon, Rus
İsUıııbuI'a yeni bir nota gönderildi. Bu Nota'da; Babıâli'nin, Küçük Başbakam'nın bu açıklamasını şiddetle kjnamış ve Stratford'un başından
Kaynarca1 ve Edirae Antlaşmalan'ndaki hükümlere uyarak, Oıtodoks beri haklı olduğunu görerek, Osmanh Devleti'nin Viyana Notası'nı
Kilisesi'nin tüm ayncahklanna bundan sonra da uyacağı-na iîişkin reddetmekîe hakîı olduğunu öne sürmüstii.2
yükünılülük üstlenmesi ve bu ayrıcahklan, son zamanlar-da başka Büyük Devletlerih İstanbul'daki temsilcileri, barışı korumak için,
nıczheplere tanımış olduğu haklarla tamamlamasj husus-ian yer ellerinden gelen çabayı harcamaya başlamışü. Bunlar, eğer Babıâli, Rus
alnıaktaydı. Nota'yı Osmanlı Devleîi reddetti çünkü Nota'da, Osmanlı Hükümeti'nin ültimatomunu kabul edecek olursa; Rusya'nin, elde
İmparatorluğu'ndaki Ortodoks Kilisesi üzerinde Rusya'nin himayesinin edeceği haklan hiçbir zaman kötüye kullanmayaca-ğma ilişkin güvence
kurulacağı anlamına gelen ifadeler yer al-makta ve asıl Önemlisi, bu vermeye hazır olduklarını bildirdiler. Savaşın önlenebilrnesi için,
Noîa, tüm uyrukJarım korumak hakkma tek başına sahip olan Avusturya ile Rus İmparatorlan, Eylül 1853'te Olmütz'de bir araya
Padişah'm hükümranhk haklanna aykın gö-rülmekteydi. gelmiş ve Rus Çan, uzlaşmacı hir îavır içinde yeni bir önerîde
ViyanaNotası, Osmanlı Devleti'nin görüşüne göre, Osmanlı'nın bulunarak, Hıristiyanlan koruma görevinin Osmanh Padişahı'na ait
Rusya'ya bağıınlılığınj vurgulamakta ve Rusya'mn, Osmanh Padi-şahı olduğuna ilişkin güvence vermeyi kabul etti-ğini açıklamıştı.
ile Hıristiyan uyruklan arasmdaki ilişkilere karışmasına kapı-yı açık Avusturya Hükümeti, bes devlet adına olmak üzere, Babıâli'ye son
bırakmaktaydı. Babıâli, Ortodoks Kilisesi'ne tanınan aynca- bir uyarı notası gönderdi. Bu noîada, Osmanlı uyruklanm ya-sal
hükümdanna karşı olan görevlerinden ayırmayı akhndan geçir-memekte
1 Osnıanh îiîipamloriuğıı iie Rusya arasmda Î774 yıhnda imzalanan Küçük Kay-narca
A/iflaşmaSi'nm 14. maddesi uyarınca, Rusya, Galata'da bir Hıristiyan KîlLscbi olan Rusya'nin, tarn anîamıyla banşçı niyetler beslediği belirtiiiyordu.
kurnıa ve bu Kiiise'yi kendi koruyuculuğu altına alma hakkmı elde cdiyordu. Ayııı Ancak, bu nota İstanbul'a geç ulaştı. Osmanlı Hükü-
Aniiasma'mn 7. maudosi uyannca da, Osmantı împaratorluğu, Hırisüyaii Kilisesi'ni
ve İmparatoriuk îopraklan üzerinde uyguhnan Hiristiyan-lık dininİ kommaya soz
veriyordu. 2 Kinross, op. cit., s.492.

152 153
meti, kesin karannı vermişti. Babıâli'de de, Rusya'ya karşı savaştan ri önleyebümek amacıyla oluştnrulacak bir Avrupa koalisyonunun
yana olanlann sayısı giderek artmış ve Padişah, buna karşı gelebi-lecek yanında yer almasını gerektirdiğini savıınmaktaydı. Avusturya Dışişleri
iradeye ve güce sahip olmadığmı göstermişti. Bakanı Buol, Kınm Savaşı öncesindc şunları söylcmişti:
4 Ekim 1853'te Osmanli Meclisi bir açıklamada bulunarak, Rus-
"Biz, tüm taraflar karşısında uzlaşmacı bir tutum içindeyiz ve her
lann 15 gün içinde Tuna Beylikleri'ni boşallmaması durumunda,
şeyden Önce, özellikle bizim zararımıza olabilecek bir Avrupa
Osmanh güçlerinin Tuna'yı geçeceğini Büyük Güçlere bildirdi. 8
uyuşmazlığım önlemeye çahşıyoruz."4
Ekim'de, Osmanli güçlerinın komutanı Ömer Paşa, Prut boyundaki Rus
güçleri komutanı Prens Gorçakof a, Tuna Beylikleri'nin boşal-tılması ya Avusturya, savaştan önce, Rus ve Osmanli Hükümetleri arasm-da
da savaş seçeneklerinden birini yeğlemesi uyarısında bu-lundu. Rusya, arabuluculuk yapma önerisindc bulunmus ve şu noktayı vıırgu-lamıştı:
Tuna Beylikleri'ni boşaltmayı reddedince, 1853 Ekim'inde, "Kırım Osmanli Devleti, Ortodoks Kilisesi üzerinde Rusya'nın ko-
Savaşı" olarak bilinen Osmanh-Rus savaşı baş-lamış oldu. ruyuculuğunun kabulü anlamma gelebilecek olan hiçbir yükümlü-lüğü
30 Kasım 1853'te Osmanli donanmasimn Sinop'ta Ruslar tara- üstîenmeyecek ve Avusturya, Osmanh'nın bu görüşünün Rus Hükümeti
fmdan batınlması üzerine, Istanbul ile Boğazlar'ın Rus tehdidi al~ tında tarafından kabulü için, elinden gelen.her çabayı harcaya-caktı.
bulunduğunu açıkça gören İngiltere ve Fransa, Rusya'ya kar-şı Rusya'nın tek başına hareket etmesine izin vermemeye kararlı olan
Osmanlı'nın yanmda yer almaya karar verdi. Böyîelikle, Osmanh-Rus İngiltere ve Fransa, 12 Mart J854'te Osmanli Devleti ile itti-fakyaparak,
anlaşmazlığı, bir kez daha Boğazlar yüzünden, bir Avrupa sorununa Rusyadan Eflak ve Boğdan'dan çekilmesini istemis ve bu istemin reddi
dÖnüşmüştü. üzerine de, 23 Mart 1854'ie Kirim Savaşı'na Osmanli Devleti'nin
Rus Çan, Kınm Savaşı'nda, Avusturya ile Prusya'mn tarafsızlık- yanında katdmısîı.
îarmı sağlamayı ümit etrnekteydi. Çar'ın görüsüne göre, "Doğu So- Batılı Güçlerin Kırım Savaşı'na karışmalannın altında yatan te-mel
runu"na iliskin olarak, Rus Ue Avusturya Hükümetlerinin görüşleri ve neden, bu devletlerin Rusya'ya karşı duydııkları korkuydu. Iki yüzyıllık
çıkarları arasında tam bir uyum vardı. Rus Can, Avusturya İm-paratoru bir sure boyunca, hemen hemen her yirmi yilda bir Rusya ile Osmanli
Franz Joseph'e yazdığı notada, Osmanli İmparatorluğu'nu mümkün
İmparatorluğu arasında bir savaş yapılmış ve Rusya, Osmanli
olduğu sürece koruyabilmek amacıyla, çabalannı birleş-tirmelerini;
İmparatorluğu'nun aîeyhine, Yakın Doğu'da, Balkanlar'da ve Akdeniz'de
ancak, Osmanlı'nm çökmeye yüz tutması durumunda, Rusya ile
etkisini yaymada başanlı oîmuştu. Batıîı Güçîerin başhca kaygısı,
Avusturya'nm birlikte hareket etrnelerini önerdi.3
Rusya'nm Balkanlar'ı denetimi altına aldıktan son-ra, İstanbul'u da eîe
Avusturya, olası bir Osmanh-Rus savaşında, Rıısya'nın zafer
geçirerek, tüm Akdensz bölgcsini egemenlîği altma alabilme
kazanmasından ve Osmanli Imparatoıiuğu'ndaki Ortodoks Hıristi-yan
nüfus Ue Balkan eyaletleri üzerinde himaye hakkını elde etme-sinden olasılığıydı.
korku duymakta ve Avusturya'nm çıkarlannm, bu gelişmele- Kırım Savaşı'ndan sonra Avrupa'da dengeler yeniden alîüst ol-mus;
bir zamanlar turn Avrupa'nm başlıca kaygı ve korku kaynağı

3 Tuncer, "Doğu Sorunu" ve Büyük Güçler..., s.57.


4 Rich, op. cit„ s.67.

154 155
olan Cbmanlı Imparatorluğu'nun, bundan boyle artık korkulacak bir
devlet olnıadığmı Avrupalı Büyük Güçler görmüşler ve Osmanlı'yı
parçalara bölmek suretiyle, daha da güçsüzleştirme poiitikalannı
yoğunlaşürmışlardı.
Birinci Dünya Savaşı'mn sonunda ise Avrupalı Güçler tarafın-daıı
parçalara bolünen ve ölürne mahkûm ediîen "Avrupa'ın Hasta Adamı",
Mustafa Kemai Aiatürk gibi hir dâhinin liderliği altında, Auğlıklı ve
güçiü bir devlet olarak yeniden hay at hulmuş ve bir daha bölünmcmek
üzere, tüm dünya devletleri arasıııdaki saygm yeri-ni almıştır.

156
BIBLIYOGRAFYA

Kifaplar

Ahmed Cevdet Paşa, Tarih-i Cevdet, c.4, Istanbul, Uçdal Neşriyat,


1984.
Ahmed Lûtfî Efendi, Vak'anüvfs Ahmed Luifi Efcndi Tarihi, c. 1-8,
Istanbul, Tarih Vakfı-Yapı Kredi Yayinlan, 1999.
AKŞÎN, Sina, yaym yönetmeni, Türkiye Tarihi, 3 (Osmanh
Berle-li, 1600-1908), Istanbul, Cem Yaymevi, 1988.
ALBRECHT-CARRIE, Rene, A Diplomatic History of Europe Since
the Congress of Vienna, London, Methuen and Co. Ltd., 1958..
ANDERSON M.S., The Eastern Question 1774-1923, London,
Macmillan, 1966.
AUERNHEÎMER, Raoul, Metternich, Wien, Amelthea-Verlag,
1972.
BEER, Adolf, Die orientalische Politik Osterreichs sett 1774, Prag
u. Leipzig, 1883.
BERGLAR, Peter, Metternich, "Kutscher Europas-Arzt der Revo-
lutionen", Ziirich-Frankfurt, Muslerschmidt Göttingen, 1973.
BIBL, Victor, Der Zerfall Osterreichs, Wien, Rikola Verlag, 1922.
, Metternich, der Damon Osterreichs, Leipzig u. Wien, Jo
hannes Giinther Verlag, 1936.
Fransa Imparatoru BREYCHA-VAUTHIER, Arthur, Maximen des Eürstcn Metter-
II!, Napoleon nich, Graz-Wien-Koln, Verlag Styria, 1962.
(1852-1870)
BURY, J.P.T., ed., The New Cambridge Modern History, Vol. X, GUNTHER, Monika, Das Verhalten Englands und Osterreichs
Cambridge, University Press, 1960. zum ghechischen Aufstand in den Jahren 1821-1827, Diss. Phil.,
CANNING, Stratford, The Eastern Question, 1878. Wien, 1957. HAMMER-PURGSTALL, Joseph Freiherr von,
CECIL, Algernon, Metternich, 17734859, London, Eyre and Spot- Geschichte des os-
tiswoode, 1933. manischen Reiches, Budapest, 1827-35. HANTSCH, Hugo, Die
COLQUHOUN, Archibald and COLQUHOUN, Ethel, The Whirlpool Geschichte Osterreichs, 1648-1918, 2.
of Europe, Austria, Hungary and the Habsburgs, London, New Band, Graz-Wien, 1950. HASENCLEVER, Adolf, Die oeientalische
York, 1907. Frage in den Jahren
CRAWLEY, C.W., The Question of Greek Independence, Cambridge, 1838-1841, Leipzig, Verlag von R.F. Koehler, 1914. HAYES, Carlton
University Press, 1930. J.H., A Political and Social History of Modem Europe, 2 vois., New
CREASY, Edward S., History of the Ottoman Turks, Beirut, Kha~ yats, York, 1916. HERMAN, Arthur, Metternich, London, 1932.
1968. HERZFELD, Hans, Die moderne Welt 1789-1945, Braunschweig,
DEMELITSCH, Fedor von, Metternich und seine auswartige Poli-tik, 1950-52. HOLLAND, E-, The European Concert and the Eastern
1. Band, Stuttgart, 1898. Question,
ELIOT, Charles, Turkey in Europe, London, 1965. London, 1885. İHSANOĞLU, E„ der., Osmanli Devleti Tarihi, c.I,
EVERSLEY, Lord and Chirol, Valentine, The. Turkish Empire 1288- Istanbul, 1999. İNALCIK, Halil, Turkey and Europe in History,
1924, New York, Howard Fertig, 1969. Istanbul, Eren Ya-
FISHER, H.A.L., A History of Europe from the Beginning of the 18th. ymcihk, 2006. KANN, Robert A., A History of the Habsburg Empire
Century to 1937, London, Eyre and Spottiswoode, 1952. 1526-1918,
FREEMAN, Edward, The Ottoman Power in Europe, Its Nature, Its Berkeley/Los Angeles, University of California Press, 1974.
Growth and Its Decline, London, 1877. KARAL, Enver Ziya, Fransa-Mısır ve Osmanli Imparatorluğu
GEISS, Immanuel, Der lange Weg in die Katastrophe, Miinchen, Piper, (1797-1802), Istanbul, Millî Mecmua Basımevi, 1938.
1991. , Osmanli Tarihi, c.V, 4. Baski, Ankara, Turk Tarih Kuru-
GEWEHR, W.M., The Rise of Nationalism in the Balkans, 1931. mu Basmievi, 1983. KOHN, Hans, The Habsburg Empire 1804-
GORDON, Thomas, History of the Greek Revolution, 2 vois., London, 1918, Princeton, New
1832. Jersey, 1961. LACHMAYER, Katharina, Mehmed AH und
GRANT, A.J. and TEMPERLEY, Harold, Europe in the Nineteenth Österreich, Diss.
and Twentieth Centuries (1789-1950), sixth edition, London, Phil., Wien, 1952. LANE-POOLE Stanley, The Fife of Stratford
Longman Group Limited, 1952. Canning, 2 vois., London, Longmans, Green and Co., 1888.
GROBAUER, F.J., Metternich, der Kutscher Europas, Wien, Selbst
Verlag, 1959.

180 181
LAUBER, Emil, Metiernichs Kampfum die europaische Mine, Wi-en, ROSEN, G., Geschichte der Tiirkei von dem Siege der Reform im Jahre
1939. 1826 bis zum Pariser Trachtat vom Jahre 1856, Band II, Leipzig,
LORD Kinross, The Ottoman Centuries, New York, Morrow Quill 1866.
Paperbacks, 1977. RUSSEL, Bertrand, Freedom and Organization, 1814-1914, London,
MACARTNEY, C. A., The House of Austria, Edinburgh, Edinburgh Allen and Unwin Ltd., 1952.
University Press, 1978. SANDER, Oral, Siyasî Tahh, İlkçağlardan 1918'e, Ankara, Imge
MARRIOTT, J.A.R., The Eastern Question, fourth edition, Oxford,
Kitabevi Yaymlan, 1989.
Clarendon Press, 1969.
SAX, Carl Ritter von, Geschichte des Machtverfalls der Tiirkei, Wien,
MAY, Arthur, The Age ofMettemich 1814-1848, New York, Henry
1908.
Holt and Company, 1933.
SAUV1GNY, G. de Bertier de, Metternich and His Times, London,
METTERNICH, Denkwurdigkeiten, 2 Bde., Mlinchen, 1921.
Darton, Longman and Todd Ltd., 1962.
MEYER, Werner, Vormârz. Die Aera.Mettemich 1815 bis 1848,
Potsdam, Potsdamer Verlagsgesellschaft, 1948. SCH1EMANN, T., Geschichte Russlands unter Nikohus I, Berlin,
MÎLEER, William, The Ottoman Empire, 1801-1913, Cambridge, 1904-1919.
University Press, 1913. SCHMIDT-Weissenfels, Fürsi Metternich, Geschichte seines Le-bens
MOLDEN, Ernst, Die Orientpolitik des Eürsîen Metternich, 1829- und seiner Zeit, 2 Bde., Prag, Kober und Markgraf, 1860.
1833, Wien, Leipzig, Hölzels Verlag, 1913. SCHROEDER, Paul W., Metternich's Diplomacy at its Zenith, 1820-
MOSELY, P.E., Russian Policy and the Opening of the Eastern Qu- 1823, Austin, University of Texas Press, 1962.
estion in 1838 and 1839, Cambridge, Mass., Harvard University SCHWARZ, Henry R, ed., Metternich, the Coachman of Europe,
Press, 1934. Boston, D.C., Heath and Company, 1962.
PROKESCH-OSTEN, Denkwurdigkeiten und Erinnerungen aus dem SHAW, Stanford J. and SHAW, Eze! Kural, History of the Ottoman
Orient, Stuttgart, 1836-37- Empire and Modern Turkey, Vol.lI, Cambridge, Cambridge Uni-
, Zur Geschichte der orientalischen Frage-Briefe aus dem. versity Press, 1977.
Nachlasse Friedrichs von Gentz, 1823-1829, Wien, 1877. SKED, Alan, ed., Europe's Balance of Power, 1815-1848, London, The
RADVANY, E., Metternich's Projects for Reform in Austria, The Macmillan Press Ltd., 1979.
Hague, 1971 The Decline and Fall of the Habsburg Empire 1815-1918,
1
RAVELSBERG, Ferdinand Strobl von, Metternich und seine Zeit London and New York, Longman Group Ltd., 1989.
1773-1859, 2 Bde., Wien und Leipzig, C.W. Stern Verlag, 1906. SPRINGER, Anton, Geschichte Österreichs seit dem Wiener Fri-
RICH, Norman, Why the Crimean War?: A Cautionay Tale, New York,
eden 1809, ErsterTeil, Leipzig, 1863. SRB1K, Heinrich Ritter von,
McGraw-Hill, 1991.
Metternich, 3 Bande, München, Verlag F. Bruckmann, 1925.
RIEBEN, Plans, Prinzipiengrundlage und Diplomatic in Metternichs
Europapolitik; 1815-1848, Aarau, 1942.

182
183
STERN, Alfred, Geschichfe Europas, 4 Baende, Stuttgart, 1905. VELTZE, Alois, Die Politik Metternichs, Wien, 1911.
STERN, Alfred; SCHNABEL, Franz; WALZEL, Osfar; HERT- WALKER, Mack, ed., Metternich's Europe, New York, Evanston,
NER, Heinrich; LUCHTWALDT, Friedrich, Weltgeschichte, Si- London, Harper and Row Publishers, 1968.
ebenicr Band, Berlin, Propylaen Verlag. STRUPP, Karl, WEBSTER, Charles K., Britain, the Liberal Movement and the Eastern
Ausgewahhe diplomatische Aktenstücke zur orien- Question, London, 1951.
ialischen Frage, Gotha, 1913. TAYLOR, A.J.P., The Hahsburg The Foreign Policy of Casilereagh 1815-1822, Lon
s
Monarchy 1815-1918, London, don, G. Bell and Sons Ltd., 1925.
Macmillan and Co. Limited, 1942. _ Jhe foreign Policy ofPalmerston, 1830-1841, 2 vols.,
;
, The Struggle for Mastery in Europe, ]848-1918, Lon
London, G. Bell and Sons Ltd., 1951.
don, Oxford University Press, 1961.
WOODRUFF, William, The Struggle for World Power, 1500-1980,
TEMPERLEY, Harold W., England and the Near East: The Cri
London, The Macmillan Press, Ltd., 1981.
mea, London, Frank Cass and Co. Ltd., 1964.
WOODWARD, EX., War and Peace in Europe 1815-1870, London,
-f/le Foreign Policy of Canning 1822-1827, London,
;
Constable and Co. Ltd., 1931.
Frank Cass and Co. Ltd., 1966. THOMSON, David, Europe Since
YORGA, N-, Büyük Osmanh Tarihi, c.9, çev. B. Sitki Baykal, Istanbul,
Napoleon, London, New York,
Gündoğdu Matbaasi, 1992.
Longmans Green and Company, 1957. TRITSCH, WaUher,
YPSILANTT, Helene, Metternichs Stellung zum griechischen Fre-
Metternich-Glanz und Versagen, Berlin, HoIIe
iheitskampf Diss. Phil., Wien, 1927.
u.Co. Verlag, 1934. TUNCER, -Iladiye, Tuncer, Hiiner, Osmanh
ZINKEISEN, Johann W., Geschichte des osmanischen Reiches, Bd.VII,
Diplomasisi ve Sefa-
retnameler, 2. Baski, Ankara, Ümit Yayıncılık, 1998. TUNCER, Hamburg-Gotha, 1840-1863.
Hüner, "Doğu Sorunu" ve Büyük Güçler (1853-1878),
Ankara, Ümit Yayıncıhk, 2003.
Makkleler
, Melternich'in Osmanh Politikasi (1815-1848), Ankara,
Ümit Yaymcihk, 1996. BAILLEU, Paul, "Die Memoiren Metternichs," Historische
, 19. Yüzyılda Osmanh-Âvrupa İİişkileri, Ankara, Ümit Zeitschrift, Neue Folge, Bd.8, München, 1880, s.227-277. BITTNER,
Yaymcdik, 2000. UÇMAN, Abdullah, Ebubekir Râtib Efendi'nin Ludwig, "Ein neues Werk über Metternich," Milteilun-
Nemçe Sefaretna- gen des österreichischen Institutsfür Geschichtsforschung, XL1,
mesi, Istanbul, Kitap Matbaacihk, 1999. UN AT, Eaik Resit, 3926, s.302-319. BOLSOVER, G.H., "Palmerston and Metternich on
Osmanh. Sefirleri ve Sefaretnameleri, Ankara, the Eastern
Turk Tarih Kurumu Basimevi, 1968. UZUNÇARŞÎLI, İ. Hakkı, Question in 1834," The English Historical Review, Vol.Ll,
Büyük Osmanh Tarihi, c.V, 6. Baski ve no.201, January 1936, s.237-256.
c.VI, 5. Baski, Ankara, Turk Tarih Kurumu Yaymlan.

84 185
BREYCHA-Vauthier, "More Sources on Metternich," Austrian History SCHROEDER, Paul W., "Metternich Studies since 1925," Journal of
Yearbook, Vol.], 1965, s.38-44. Modern History, c. XXXIII, 1961, s.237-260.
ÇELİKER, Fahri, "Avusturya'nin ve Türk-Avusturya İlişkilerinin SRBIK, Heinrich, Ritter von, "Der Ideengehalt des Mettemichschen
Tarihçesi," askeriTarih Büiteni Eki, sayı:İ5, Şubat 1983. Systems," Historische Zeitschrift, 1925, s.240-262.
GREZER, Otto, "Hunderî Jahre nach Metternichs Tod: Metternich und , "Metternichs Plan der Neuordnung Europas 1814/15," Mit-
unsere Zeit," Österreichische Nation, Juîi 1959. leiiungen des österreichischen Instilııtsfür Geschichtsforschunç, XL.
KANN, Robert A., "Metternich: A Reappraisal of his Impact on In- Band, Wien, Verlag von L.W. Seidel und Sohn, 1925, s.109-126.
ternational Relations," Journal of Modern History, c.XXXIl, 1960, TEMPERLEY, Harold, "Canning and the Conferences of the .Four
s.333-339. Allied Governments at Paris, 1823-1826," The American Historical
KITTEL, E., "Metternichs politische Grundanschaungen," Histo-rische Review, Vol.XXX, no. 1, October 1924, s. 16-43.
Vierteljahrschrift, XXIV (1929), s.443-483. TEPLY, Karl, "Türkische Gesandschaften nach Wien (1488-1792),"
KOLOĞLU, 0., "1838 Osmanh-İngiliz Ticaret Antlaşması ve Mi-sir Geschichte, s.24'ten Josef Freiherr von Hammer-Purgstall, Erin-
Tehdidi," Tarih ve Top/um, c.X, s.60 (1988). nerungen aus meinem Leben 1774-1852, 2. Abt., Bd. 70.
MENCZER, Bela, "The Legacy of Metternich," Contemporary Review, TUNCER, Hmier, "19. Yüzyılda Osmanlı-Avrupa îlişkileri," Doğu
July 1959, s.36-39. Ban, Yıl 4, Sayi 14, Şubat, Mart, Nisan 200i, s.219-231.
MENDELSSOHN-Bartholdy, "Die orientalische Politik des Furs-ten WANDRUSZKA, Adam, "Der Kutscher Europas. Fürst Metternich im
Metternich," Historische Zeitschrift, 18. Band, München, 1867, s.41- Urteil der Historiker von Heute," Wort und Wahrhe.it, Bd. XIV,
76. 1959. .
MEYER, A'.O., "Der Streit urn Metternich," Historische Zeitschrift,
CLVH, 1937, s.75-84.
NAFF, Thomas, "Reform and the Conduct of Ottoman Diplomacy in
the Reign of Selim III, i 789-1807," Journal of the American
Oriental Society, Vol.83, no.3 (Aug.-Sept., 1963).
RODKEY, F.S., "Suggestions during the Crisis of 1840 for a 'League'
to Preserve Peace," The American Historical Review, Vol.XXXV,
no.2, 1930, s.308-317.
, "The Views of Palmerston and Metternich on the Eas
tern Question in 1834," The English Historical Review, Vol.45,
1930, s.627-640.
SANDER, Oral, "Arap-İsrail Savaşı'nm Onuncu Yıldönümünde 1815
Avrupası ve Henry Kissinger," Siyasal Bilgiler Fakiiltesi Dergisi,
c.XXXVUI, no. 1-4, Ocak-Arahk 1983, s.207-227.

186 187