T.C.

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

ISITMA SİSTEMLERİNDEN ISI GERİ KAZANIMINDA ISI BORULARININ UYGULANABİLİRLİĞİ, EKSERJİ VE EKONOMİK ANALİZİ

Ahmet ÖZSOY

Danışman Prof. Dr. Mustafa ACAR

DOKTORA TEZİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ISPARTA 2005

ISITMA SİSTEMLERİNDEN ISI GERİ KAZANIMINDA ISI BORULARININ UYGULANABİLİRLİĞİ, EKSERJİ VE EKONOMİK ANALİZİ Ahmet ÖZSOY Doktora Tezi MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ISPARTA 2005

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

ISITMA SİSTEMLERİNDEN ISI GERİ KAZANIMINDA ISI BORULARININ UYGULANABİLİRLİĞİ, EKSERJİ VE EKONOMİK ANALİZİ

AHMET ÖZSOY

DOKTORA TEZİ

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

ISPARTA 2005

..... 1......7...................... Isı Borusu Üretim Aşamaları ......................................................................................................2......................... 1...................................................................... ÖZET ............ 3........................... Isı Borularının Çalışmasını Sınırlayan Limitler............. Isı Borusu Malzemesinin Seçimi ......1.6.................. IBIGK Sistemi İle İlgili Deneysel Çalışma...................................................... 1......... ÇİZELGELER DİZİNİ ....................... Fitiller................................................................ SİMGELER DİZİNİ .. 1......................................... 1.........................3....... Isı Borularında Kullanılan Akışkanlar .............4........ 2...................... Isı Borusunda Kullanılacak İş Akışkanı Seçimi............5......... Viskoz Limit ....................................... Kaynama ile Isı Transferi........................................................................................................... 3............. Isı Borusuna Konulacak Akışkan Miktarı.............................. Isı Borusuna Konulacak Akışkan Miktarı...................................I İÇİNDEKİLER Sayfa İÇİNDEKİLER .........1................................................................. Termosifonlarda Maksimum Isı Akısı ................................ 1............. Isı Borusu ile İlgili Deneysel Çalışma ............................................... 1............................... 1..............................................................................................................................................3...............3....................................................................6................... 3.................................................................. i iii iv v vi viii xiii 1 5 7 9 10 11 12 12 13 13 14 14 15 18 19 32 33 36 36 37 37 43 ............................................................4........................................................................................................ Termosifonlardaki Limitler...6.. 1............................................................................................ KAYNAK BİLGİSİ .................................................... 3........................ Kılcal Limit ..................................... ABSTRACT.................................. Köpürme Limiti............6.. ŞEKİLLER DİZİNİ .................... 3........ 1....................................................................................................................... 1.... MATERYAL VE YÖNTEM .......6...................4...............2........... TEŞEKKÜR..................... 1.... Isı Borularında Kullanılan Malzemeler...................................................... Ses Limiti .........8.....................................................6.............................................5..............................5.......2.............................. 3.......... 1... GİRİŞ ................. 3.................1................................................................................6.............................. Kaynama Limiti ........ 1.....................

......1............................................. 100 ÖZGEÇMİŞ ......... 4......... 5..................................................... Isı Borusunun Rejime Girişi............................ Yüzey Sıcaklıklarının Değişimi ...........................................3..........4.................... 4............ 4........................ 4............ Deneysel Sonuçların İstatistiksel Analizi.............1..................... Isı Akısı ve Isı Transfer Katsayısının... IBIGK Sistemindeki Basınç Kaybı ........... 3.............. 4........... Isı Borusunun Deneysel Sonuçları ...................................4.......................................................................................2.......................... Gaz ve Su Tarafları Etkinlikleri ............. 4.................. IBIGK Sisteminin Ekserji Analizi Sonuçları ...................II 3......................3..... 4................... 4............................... IBIGK Sisteminin Ekonomik Analiz Sonuçları.......................................... 4..1............1.....7.............................................. 109 ...................1...... Uygulanan Isı Yükü ve Eğim Açısı ile Değişimi.............................................. IBIGK Sisteminde Sıcaklık Dağılımı .. IBIGK Sisteminin Ekonomik Analizi ..... IBIGK Sisteminin Termodinamik Analizi ..................................................................... 4................................................................................................................................. KAYNAKLAR ............ SONUÇ VE TARTIŞMA ..........8..2..2..... 50 52 55 55 55 68 75 78 80 81 82 86 89 91 93 6......1..5.....................1....2..........2...... 4.......................... IBIGK Sisteminin Deneysel Sonuçları ................ 4.....2..2..............................2.. ARAŞTIRMA BULGULARI ...............

Ayrıca bu çalışma. Yapılan analizler sonucunda. Bu çalışmada. Yapılan deneyler sonucunda. baca gazı hızı. gaz-su tipi IBIGK sistemi deneysel olarak incelenmiştir. tasarımı ve üretimi gerçekleştirilen bakır-su ısı borusu. Termosifon. Isı akısı ve ısı transfer katsayısının. yerçekimi destekli. Isı geri kazanım ünitesinin evaporatör bölgesi kanatlı olarak dizayn edilmiştir. oldukça yüksek ısıl iletkenliği olan iki fazlı. farklı güçlerde çalıştırılmıştır. toplam 16 ısı borusundan oluşmuştur. genellikle bir gaz ortamdan bir başka gaz ortama ısı transferi sağlayan sistemlerde yaygın olarak kullanılır. Bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. IBIGK sistemi. Isı borulu ısı geri kazanım sistemi. SPSS programıyla yapılmıştır. ısı taşıma cihazlarıdır. ısı borusu yüzeyindeki belirli noktalardaki sıcaklık dağılımı ve ısı akısı deneysel olarak incelenmiştir. ısı borusunun kondenser kısmında dolaşan akışkan miktarının artması ile toplam ısı transfer katsayısının da arttığı görülmüştür. ANAHTAR KELİMELER: Isı borusu. tasarımlanıp üretimi gerçekleştirilmiştir. baca gazı sıcaklığı. Isı değiştirici karşıt akışlı tiptedir. Bu konu ile ilgili literatür de sınırlı sayıdadır.III ÖZET (Isıtma Sistemlerinden Isı Geri Kazanımında Isı Borularının Uygulanabilirliği. su debisi ve sıcaklığına bağlı olarak değiştiği tespit edilmiştir. Baca gazlarından suya ısı geri kazanım sağlamak amacıyla. Farklı eğim açılarında ve soğutma suyu debilerinde. Bu sistemlerin daha yaygın olarak kullanılmasıyla ekonomik yararlarının yanı sıra çevre kirliliğinin azaltılmasına da olumlu katkısı olacaktır. İlk bölümde. evaporatör kısmına uygulanan ısı yükünün artmasıyla da ısı transfer katsayısının arttığı görülmüştür. Deneysel çalışmadan elde edilen verilerin analizi yine SPSS programı ile yapılmıştır. Isı borulu ısı değiştiriciler. Analiz sonucunda. su debisi ve sıra sayısına göre değişimini veren eşitlikler türetilmiştir. Gaz ortamdan sıvı ortama ısı aktarımında ise bu sistemlerin kullanımı yaygın değildir. su sıcaklığı. mevcut literatür eksikliğinin giderilmesine de bir katkı sağlayacaktır. sıra sayısı ve baca hızının artmasıyla basınç kaybının arttığı gözlemlenmiştir. bu değişkenlerle arasındaki ilişkiyi veren eşitlikler türetilmiştir. Aynı şekilde. IBIGK sistemlerinin baca gazından suya ısı geri kazanımında başarı ile kullanılabileceği görülmüştür. Isı geri kazanımı. düz sıralı olup. Çalışmanın ikinci bölümünde iş akışkanı olarak su kullanan. eğim açısı. Isı borulu ısı değiştirici . Aynı şekilde kondenser bölgesindeki su debisinin artışı ile de etkinliğin yükseldiği görülmüştür. ısı borularıyla çeşitli sistemlerden atılan baca gazından ısı geri kazanımı amaçlanmıştır. Ekserji ve Ekonomik Analizi) Isı boruları. İki fazlı kapalı termosifon. doyma sıcaklığı. Çalışmadan elde edilen deneysel verilerin istatistiki analizi. farklı baca hızı ve sıcaklıklarında çalıştırılmıştır. Sonuç olarak. toplam ısı transfer katsayısı ve ısı akısının. ısı borulu ısı geri kazanım sistemi. Üretimi yapılan ısı geri kazanım sistemi. Gaz ve su tarafları etkinliklerinin.

saturated temperature. An empirical equation is obtained from those mentioned variables. The heat exchanger is counter-flow type. pressure drop on the gas stream increases with the increasing number of rows and increasing flue gas velocity. effectiveness also increases with the increasing water flow rate. The aim of this work is to investigate heat energy recovery from flue gas with heat pipes. produced and tested at the various heat loads. not only air pollution is decreased but also energy saving is provided. When this kind of systems are widely used in the industry. using water as the working fluid. Heat pipe heat exchanger . heat pipe heat exchangers are used to transfer heat energy from one gas stream to another one. water inlet temperature. In the second part of this work. Heat pipe heat recovery system. For this purpose an experimental study was implemented using heat pipe heat recovery system from gas to water. This work consists of two main parts. An empirical equation is derived from experimental results using SPSS computer program. gas to water heat exchanger using thermosyphon heat pipes were designed. In the first part. In the result of this analysis. Temperature distributions on the different locations of heat pipe surface and heat flux are investigated with various slope angles and cooling water flow rate. water flow rate and water inlet temperature. Heat pipe heat recovery system is produced and tested at various flue gas temperature and velocity. overall heat transfer coefficient is increased with increasing condenser cooling water flow rate. The evaporator of heat recovery system is designed as extended plate surface. Two-phase closed thermosyphon. Exergy and Economic Analysis) Heat pipes are two-phase heat transfer devices those have extremely high effective thermal conductivity. Experimental results are studied statistically by using SPSS computer program.IV ABSTRACT (Applicability of Heat Pipes for Heat Recovery from Heating Systems. water flow rate and number of rows. Similarly it is also increased with increasing heat load. KEY WORDS: Heat pipe. The literatures about heat recovery from gas to water stream are very limited. Generally. Similarly. which is applied to evaporator of the heat pipe. The effectiveness of evaporator and condenser parts of heat pipe heat recovery system are tested at the various flue gas temperature. In overall conclusion. flue gas velocity. copper-water heat pipe is designed. Thermosyphon. This system has 16 pipes. it is shown that heat pipe heat recovery systems can be used for the gas to water heat exchangers successfully. Experimental results were studied statistically with SPSS computer program. It is concluded that overall heat transfer coefficient and heat flow vary with slope angle. In result. constructed and tested under medium temperature operation conditions. These pipes are designed as in line bundle geometry. It is assumed that this work can be used as a reference study and provides a contribution to the rare number of studies in this category. Heat recovery.

V TEŞEKKÜR Yazar.Dr. tez danışmanı olarak. deney düzeneğinin hazırlanmasında yardımcı olmuşlardır. . eşi ve çocuklarına da ayrıca teşekkür eder.Doç. Sayın Doç. tezin anlatım dilinin düzeltilmesinde yardımcı olmuştur.Dr. tez çalışması süresince anlayışlı davranışlarından dolayı. Mustafa ACAR. Arif Emre ÖZGÜR. Abdullah ÖZSOY. Sayın Yrd.Gör. atölye çalışmalarında yardımcı olmuşlardır.Dr. SDÜ Araştırma Projeleri Yönetim Birimi. bu günlere ulaşmasında çok emeği olan babasına ve merhum annesine.Gör. çalışmanın sonuca ulaştırılmasında ve karşılaşılan güçlüklerin aşılmasında yön gösterici olmuştur. Erkan DİKMEN. bu çalışmayı SDÜBAP-626 nolu proje kapsamında finansal olarak desteklemiştir. bu çalışmanın gerçekleşmesinde katkılarından dolayı. Sayın Makina Teknikeri Cengiz KAZMACI ve Makina Teknikeri Mümin ULUSOY. aşağıda adı geçen kişi ve kuruluşlara içtenlikle teşekkür eder. Arş. Yazar. Sayın Prof. Ömer KARABIYIK ve Arş.

VI SİMGELER DİZİNİ A B. Hava miktarı (Nm3/kg) Kütlesel debi (kg/s) Merit sayısı Isı değiştiricisi sıra sayısı (adet) Basınç (bar) Priming faktör-Sıvı taşıma faktörü Prandtl sayısı Isı yükü (W) Isı akısı (W/m2) Gaz sabiti Yarıçap (m) Reynolds sayısı Entropi (kj/kgK) Sıcaklık (K) Toplam ısı transfer katsayısı (W/m2K) Hız (m/s). Hacim (m3) Isı borusu şarj oranı (%) Özgül hacim (Nm3/kg) Ekserji (kj/kg) Isı taşınım katsayısı (W/m2K) R r Re s T U V V+ & V Ψ α .K cp d g Hu h hfg Ku k L m Me n P Pf Pr Q & q Alan (m2) Baca kaybı (%) Özgül ısı kapasitesi (kj/kgK) Çap (m) Yerçekimi ivmesi (m/s2) Alt ısıl değer (kj/kg) Entalpi (kj/kg) Buharlaşma gizli ısısı (kj/kg) Kutataladze sayısı Isı iletim katsayısı (W/mK) uzunluk (m).

VII є λ µ Isı değiştirici etkinliği Hava fazlalık katsayısı Dinamik viskozite (Ns/m2) Yoğunluk (kg/m3) Yüzey gerilmesi (N/m) Eğim açısı (°) ρ σ ϕ Alt indisler a b c ç e g l s v w max min sıcak soğuk Adyabatik baca kondenser çevre ortamı evaporatör gaz sıvı doyma buhar duvar. çeper maksimum minimum sıcak akışkan soğuk akışkan .

........... Deney düzeneğinin şematik olarak görünüşü .................. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları.................... Isı borularının vakuma alınmasında kullanılan vakum pompası ................ 42 Şekil 3. Isı borusunun şematik çalışma sistemi...............................................3..........9. 33 Şekil 3. 40 Şekil 3...... IBIGK sisteminin evaporatör ve kondenser bölgeleri ............1. IBIGK ünitesinde ölçüm yapılan noktalar ...................6........ 200 W ısı yükü ve 30o eğim açısında............................ ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları........ 200 W ısı yükünde.......................................4...... 35 Şekil 3............................................. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları............................................5......... 57 Şekil 4.........10.1...... 47 Şekil 3..............2...........VIII ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa Şekil 1.......8..................... 49 Şekil 3...... Çeşitli eğim açılarında ısı borusunun taşıyabileceği maksimum ısı akısı ........... Çeşitli akışkanlar için Priming faktörün sıcaklıkla değişimi .......3.............1....... 47 Şekil 3.......... 50 Şekil 4.........8...... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları..................................... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları................. 58 Şekil 4....... 57 Şekil 4.......5........................12..... 55 Şekil 4...........................4......... 46 Şekil 3................................... Yatay konumda...... 59 ........................... Isı borusu üzerinde sıcaklık ölçme elemanlarının yerleri ................. 200 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.............11.....2............6............... 200 W ısı yükü ve 45o eğim açısında................ 40 Şekil 3.... 44 Şekil 3.. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları......... 200 W ısı yükü ve 90o eğim açısında..... 58 Şekil 4....... Deney düzeneğinin görünümü .......... 200 W ısı yükü ve 15o eğim açısında......... Sıra sayısı ile ısı değiştiriciden elde edilebilecek maksimum etkinliğin değişimi......... 56 Şekil 4.............7............................. Çeşitli iş akışkanları için Merit sayısının sıcaklıkla değişimi..... 59 Şekil 4........................ Isı borusu içerisindeki akışkanın Termodinamik çevrimi .. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları. 4 Şekil 3.. 200 W ısı yükü ve 75o eğim açısında....... Isı borusu üzerindeki ölçüm noktaları...........7........ Isı borusu için deney düzeneğinin şematik olarak görünüşü ...... 45 Şekil 3..................

....... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları......... 67 Şekil 4.... 60 Şekil 4.................... 61 Şekil 4....17.. 63 Şekil 4.......................23....................................15........19.............. 500 W ısı yükü ve 30o eğim açısında........ 2100 W ısı yükü ve 60o eğim açısında..16.. 64 Şekil 4. 3000 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.... 66 Şekil 4.........18........ ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları........IX Şekil 4.............. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları...... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları... 62 Şekil 4... 1400 W ısı yükü ve 30o eğim açısında............................................. 900 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.................. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları......22......13.................................. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları.......... 2100 W ısı yükü ve 90o eğim açısında... 65 Şekil 4.......................... 1400 W ısı yükü ve 60o eğim açısında. Ölçülen iç sıcaklık ile yüzey sıcaklıklarından hesaplanan iç sıcaklığın karşılaştırılması................................................. 61 Şekil 4......... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları..... 500 W ısı yükü ve 60o eğim açısında............. 63 Şekil 4.......12................................................................................ 3000 w ısı yükü ve 90o eğim açısında... 3000 W ısı yükü ve 30o eğim açısında....................14........... 1400 W ısı yükü ve 90o eğim açısında. 68 ............................ 2100 W ısı yükü ve 30o eğim açısında................... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları..20............ ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları....... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları..........24....................... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları.............................. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları.. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları..........................................11............ 65 Şekil 4....... 64 Şekil 4........ 500 W ısı yükü ve 90o eğim açısında.. 66 Şekil 4....... ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları.................. 900 W ısı yükü ve 90o eğim açısında.. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları...........21..................................10.......................... 900 W ısı yükü ve 30o eğim açısında..9............... 60 Şekil 4. 62 Şekil 4..

........ 70 Şekil 4.......... ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi ..........26........41...........38....... 73 Şekil 4..... sı borusu iç sıcaklığı ile yüzey ısı akısının değişimi ............. ısı borusu iç sıcaklığı ile yüzey ısı akısının çeşitli debilerdeki değişimi.................................. 10 l/h su debisinde............ ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi ...... 40 l/h su debisinde..................... 79 ......... 40 l/h su debisinde.....................27................ Isı borusunun 900 W ısı yükü............................................37.........31.......... Isı borusunun 1400 W ısı yükü.......... 25 l/h su debisinde..... 77 Şekil 4.... ısı transfer katsayısının iç sıcaklıkla değişimi .................. 74 Şekil 4....... 71 Şekil 4..... ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi .... Hesaplanan ısı transferi katsayısının deneysel sonuçlarla karşılaştırılması ............ ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi ..39.......................... 71 Şekil 4....... 70 Şekil 4........................... Bütün sonuçlar için.................. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi .................. 75 Şekil 4.. Bütün sonuçlar için ısı akısı ile ısı transferi katsayısının değişimi......................X Şekil 4............ 69 Şekil 4...........25......................... Kondenser kısmında dolaşan su debisinin 40 l/h olduğu durumda..... Hesaplanan ısı akısının deneysel sonuçlarla karşılaştırılması ..... 76 Şekil 4............... 78 Şekil 4............. Bütün sonuçlar için............................... Isı taşınım katsayısının çalışma sıcaklığı (doyma) ile değişimi................................ 69 Şekil 4. Bütün sonuçlar için.. 10 l/h su debisinde.. 74 Şekil 4.......33......... 40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi............... ısı borusu iç sıcaklığı ile toplam ısı transfer katsayısının değişimi..29. 40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi. Bütün sonuçlar için..30....... 79 Şekil 4...........40......... 73 Şekil 4....................................32.28........34................................35.............................. ısı borusu iç sıcaklığı ile ısı transferi katsayısının çeşitli debilerdeki değişimi .. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi .......... 25 l/h su debisinde.......36.............................. 72 Şekil 4.........

........47.....................XI Şekil 4...................065 kg/s............................ 89 ....51....... Tsu= 20 oC ve msu=0................... Tbaca=250 °C ve Tsu=20 oC için)..................065 kg/s ve Tsu=20 oC için)... 83 Şekil 4.............. Kondenser bölgesi için 225 °C baca sıcaklığında sıra sayısı ile etkinliğin değişimi (Tsu=20 oC ve msu=0. 84 Şekil 4...... Evaporatör bölgesi için 225 °C baca sıcaklığında sıra sayısı ile etkinliğin değişimi (Tsu=20 oC ve msu=0. Tbaca=150 °C ve Tsu=20 oC için)...............48.. evaporatör bölgesinin. Tsu=20 oC ve msu=0..................................................065 kg/s için) ............... IBIGK sistemin........46..................52...49........ IBIGK sisteminin kondenser bölgesi-su tarafı etkinliği (msu=0.............. 81 Şekil 4....065 kg/s için) ......................................54..................44. 82 Şekil 4. IBIGK sistemi..065 kg/s için) .............065 kg/s için) .56.. Tbaca=150 °C ve Tsu=20 oC için) ... Isı borulu ısı geri kazanım sisteminin neden olduğu basınç kaybı .. IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi-gaz tarafı etkinliği (msu=0...... 82 Şekil 4............ 88 Şekil 4.....45....................... 85 Şekil 4.......... 84 Şekil 4........065 kg/s..............................42....... farklı debi ve baca sıcaklıklarındaki etkinliği....... IBIGK sistemi evaporatör bölgesindeki entropi üretimi-birim kütle için (Tsu= 20 oc ve msu= 0......... IBIGK sisteminin kondenser bölgesi etkinliğinin sıra sayısı ile değişimi (Tbaca=150 oC... farklı debi ve baca sıcaklıklarındaki etkinliği.....43........ 40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi.............065 kg/s ve Tsu=20 oC için)...065 kg/s için).. IBIGK sisteminin kondenser bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar ve ileriye doğru (msu=0....55....... 87 Şekil 4............065 kg/s...........065 kg/s............... IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi etkinliğinin sıra sayısı ile değişimi (Tbaca=150 oC.53..... IBIGK sisteminin evaporatör bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar (msu=0.............50............ 88 Şekil 4..... IBIGK sisteminin evaporatör bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar ve ileriye doğru tahmin (msu=0........ 85 Şekil 4.... IBIGK sisteminin kondenser bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar (msu=0........ kondenser bölgesinin... Isı borusunun 2100 W ısı yükü. 87 Şekil 4..... 83 Şekil 4........ Tbaca=250 °C ve Tsu=20 oC için).... 80 Şekil 4.......

..................logaritmik çizim (Tsu=20 oC ve msu= 0... 90 Şekil 4............................... IBIGK ünitesinin kullanılmasıyla kazan veriminde sağlanan artış .. Baca çıkış sıcaklığı ile baca kaybının değişimi .......... 90 Şekil 4................57............... 91 Şekil 4..065 kg/s için). IBIGK sisteminin toplam entropi üretimi (Tsu=20 oC ve msu= 0..............XII Şekil 4......................61.......58..13 kg/s için) ....065 kg/s için) .... 89 Şekil 4.. IBIGK sisteminin toplam entropi üretimi .. IBIGK sistemi evaporatör bölgesindeki birim kütle için entropi üretimi (Tsu=20 oC ve msu= 0........................ 92 ...................59.........................60.

........................................... Çizelge 1.....2.... Isı borulu ısı geri kazanım sisteminin neden olduğu basınç kaybı……………………………………………………….1.................. Çizelge 1................. Kazanların baca gazı sıcaklıklarının kullanım yerlerine göre değişimi ........................................................... 81 5 8 12 27 3 3 .... Kazan verimlerinin tiplerine göre değişimi ......1............ Çizelge 1.......3........................... Çizelge 1..........4.............. Çizelge 4...................5.......XIII ÇİZELGELER DİZİNİ Sayfa Çizelge 1. Isı borularında sıvının evaporatöre dönüşünde uygulanan kuvvete göre tanımlama......... Farklı tiplerdeki ısı değiştiricilerin karşılaştırılması .................................. Çizelge 2............ Bazı akışkanlar ile malzemelerin uyumluluğu.......1................. Isı borularında kullanılan bazı akışkanlar ..

Elektronik cihazların soğutulması. otoyol ve köprülerde buzlanmanın önlenmesi. yerçekimi destekli bir ısı borusudur. Faghri. Isı boruları da ısı taşıyan sistemlerden biridir. bir ısı taşıma cihazı olarak çok geniş sıcaklık aralığında.1 1. Isı borularının diğer konvansiyonel ısı taşıma sistemlerine göre en önemli üstünlüğü. 1994. Günümüzde ısı borularının kullanım alanı çok geniştir. Faghri. düzlemsel. nükleer santrallerin soğutulması. değişik büyüklüklerde. 1944 yılında Gaugler ve 1962’de Trefethen tarafından yapılan çalışmalarla atılmıştır. Perkins tarafından bulunan ve onun adıyla “Perkins tübü” olarak adlandırılan sistemdir (Peterson. 1995). Ancak ısı enerjisinin bir ortamdan başka bir ortama aktarılmasında en önemli konu taşıma işleminin. sanayideki gelişmeler pek çok sistemdeki ısının bir başka ortama taşınması veya bu ısının atılmasını gerektirmektedir. Kullanım yelpazesinde bilgisayar CPU’larının soğutulmasından nükleer santrallere (Doughty ve Pruess. sabit veya esnek şekillerde. en az güç harcanarak ve en verimli şekilde taşınmasıdır. bacalardaki atık ısının geri kazanılması gibi pek çok yerde ısının taşınmasına. Ayrıca tasarım ve üretim kolaylığı. 1976. Los Alamos laboratuarlarında (USA) yapılan çalışmalarla tanınmış ve “Isı Borusu” adı Grover tarafından verilmiştir (Chi. Buradaki ısı transferi. 1995). silindirik. 1990). uzay araçlarındaki kullanımdan (Mo. fitilsiz. büyük miktarlardaki ısının çok küçük kesit alanları ile taşınabilmesi ve bu taşıma işleminde ek bir güce gereksinim duyulmamasıdır. bazı durumlarda da atık ısının geri kazanılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. faz dönüşümü ile sağlanmaktadır. Isı taşıyan pek çok sistem vardır. Grover tarafından 1964 yılında ve Gaugler tarafından 1966 yılında. Bu cihaz ilk defa onsekizinci yüzyıl ortalarında (1836) İngiltere’de yapılmış. GİRİŞ Teknolojinin ilerlemesi ve bununla bağlantılı olarak. dönel veya kullanım yerine ve amacına uygun olarak çok değişik şekillerde üretilebilir. 2000) elektronik uygulamalarına . Isı borusu. Isı borusunun temelleri. Isı borusunun ilk ortaya çıkışı. ısıyı alan ve veren bölgeler arasında çok küçük sıcaklık farkının yeterli olması ve farklı sıcaklık aralıklarında çalıştırılabilmesi gibi üstünlükleri de vardır.

1. üretimi yapılan sistem üzerinden elde edilen deneysel sonuçlar irdelenmiştir. Faghri. Vasiliev. 2003. Ayrıca çevreye atılan kirleticilerin de azalması nedeniyle hava kirliliğinin azaltılması yönünde olumlu bir katkı sağlanmış olacaktır. buhar kazanı baca gazı atık ısısından enerji geri kazanımı amacıyla Terdtoon ve arkadaşları nadir örneklerdir. çeşitli işletme koşullarındaki davranışı incelenmiştir. Baca gazı sıcaklığının düşürülmesi. Gaz ortamdan sıvı ortama ısı aktarımı için.2. 1998. 2004). kazan verimini artıracak ve yakıt tüketiminde de bir ekonomi sağlayacaktır. baca gazlarından suya ısı geri kazanım sağlamak amacıyla. 1998. 1995. Isı borularının uygulamaları ile ilgili ısı değiştiricilerin kullanılması. 1994.’de ve ortalama kazan verimleri de Çizelge 1. Kazanların kullanım yerlerine göre baca gazı sıcaklıkları Çizelge 1. Daha sonra baca gazlarından suya ısı geri kazanımı sağlayan IBIGK sistemi tasarımlanıp. dönüş suyu veya kullanım suyuna) ısı geri kazanımı amaçlanmıştır. 2000) otoyollara (Faghri. literatürde çok az bulunan gaz-su tipi ısı borulu ısı geri kazanım sistemi seçilmiştir. (1996) tarafından yapılan deneysel çalışma ile Azad ve Moztarzadeh (1985) tarafından yapılan teorik çalışma bilinen . Bu çalışmada. Delil. petrol boru hatlarından sıcaklık ölçme sistemlerine (Marcarino. Ayrıca sistemin ekserji analizi yapılarak sistemin ekonomik yönü ortaya konulmuştur. 2000). 2005). iklimlendirme tesislerinden (Noie-Baghban ve Majideian. Çalışmada ilk önce tek bir ısı borusu üretilip. Zhang ve Zhuang.’de verilmiştir. çoğunlukla gazgaz sistemi olarak bilinen. bir gaz ortamından bir başka gaz ortamına ısı aktaran sistemlerde kullanılmıştır. 2003) veya tıbbi uygulamalara (Hamilton ve Hu. Isı Borulu Isı Geri Kazanım (IBIGK) sistemleri ile ilgili çalışmalar literatürde hemen hemen hiç yoktur.. 1995). Bu konu ile ilgili olarak. çeşitli proseslerin kontrolünden güneş enerjisi uygulamalarına (Kalogirou. 1993) kadar pek çok uygulama alanında yer bulabilmektedir (Dunn ve Reay. 1994.2 (Sauciuc vd. Çalışma sonucunda buhar kazanı ve merkezi ısıtma sistemi gibi sistemlerden atılan baca gazı atık ısısından ısı borulu sistemlerle gazdan suya (kazan besleme suyu. Peterson.

çalışma sıvısının bir kısmını buharlaştırmakta ve kısa zamanda haznenin içi saf buharla doymuş hale getirmektedir. 2001) Kazan tipi Klasik kazan Düşük sıcaklık kazanı Yoğuşmalı kazan Üst ısıl değere göre verim < % 80 % 80 – 89 % 90 – 98 Alt ısıl değere göre verim < % 89 % 89 – 93 % 99 – 109 Isı borusu. Yoğuşan sıvı zerrecikleri tekrar evaporatöre dönmekte ve çevrim tamamlanmaktadır. Yoğuşmuş akışkanı tekrar evaporatöre geri getirmek için yerçekimi kuvveti veya kılcal. iki fazlı. içerisinde bir miktar çalışma sıvısı bulunan ve havası alınmış kapalı bir hazneden ibarettir. Yerçekimi kuvvetleri ile birlikte fitil kullanımı da . Hazne cidarına. En çok kullanılan yöntem. osmotik.1. Çalışma sırasında buharlaştırıcı (evaporatör) bölgesindeki ısı.3 Çizelge 1. çalışma sıvısının akışını düzenlemek amacıyla uygun bir fitil yerleştirilebilir. 2002) Konutlarda Klasik kazanlar (Sıvı veya gaz yakıt) Düşük sıcaklık kazanları (gaz yakıt) Buhar kazanları Kızgın yağ kazanları Endüstride Dizel motoru eksozu Gaz türbini eksozu Tav fırınları Cam eritme fırınları 200–250 °C 80–180 °C 250–350 °C 350–400 °C 540–600 °C 600 °C 600–900 °C 700–900 °C Çizelge 1. Kazan verimlerinin tiplerine göre değişimi (Eral.2. yerçekimi kuvvetlerini temelde esas alan yöntemdir. Kazanların baca gazı sıcaklıklarının kullanım yerlerine göre değişimi (Bilgiç. yoğuşturucu (kondenser) bölgesinde hazne cidarı nispeten soğuk olacağından bu bölgede yoğuşma başlar. Sistemden ısı çekilmesi nedeniyle. Temel olarak bir ısı borusu. kapalı ve yüksek ısı iletebilme özelliğine sahip bir ısı transfer cihazıdır. merkezkaç. manyetik vs kuvvetler kullanılmaktadır.

ısı borularında gözenekli bir yapıya sahip olan fitil yardımıyla. Bunlar.4 yaygındır.1. Sözü edilen bu gözenekli yapı ayrı bir malzemeden örülmüş veya dokunmuş olabileceği gibi toz metalurjisi ile üretilmiş gözenekli bir yapı da olabilmektedir.) ve fonksiyonuna göre (dönel ısı borusu. 1994. Şekilde görüldüğü gibi ısı borusu üç temel bölümden oluşmaktadır. mikro ısı borusu.1'de temel olarak bir ısı borusunun şematik gösterimi verilmiştir. Isı borusunun şematik çalışma sistemi Şekil 1. Bütün ısı borularında adyabatik bölgenin olması zorunlu değildir.) olmak üzere çok değişik şekillerde sınıflandırılabilmektedir. kondenserde gizli ısısını vererek gaz fazından sıvı fazına dönüşen akışkan. 1994. Kondenser Adyabatik Bölge Evaporatör Şekil 1. çekilen ısıyı düşük sıcaklıktaki ortama aktaran kondenser bölgesi ve ısı alışverişinin olmadığı adyabatik bölgedir. Yoğuşan sıvının evaporatöre dönüşünde . Yerçekiminin olmadığı durumlarda (uzayda) kılcal kuvvetlerden yararlanılır (Dunn ve Reay. Isı boruları. Faghri. ısı iletimi ayarlanabilir ısı borusu ve termal diyot vs. 1995). Bununla birlikte. Ama ısı veren ve alan ortamlar olarak evaporatör ve kondenser bölgeleri mutlaka bulunmalıdır. çalışma sıcaklıklarına göre (düşük. Peterson. fitil yapısına göre (arter-damar. kompozit vs. sıcak ortamdan ısının çekildiği evaporatör bölgesi. termosifonlarda ise yerçekimi kuvvetiyle evaporatöre geri sevk edilir. orta ve yüksek sıcaklık).

Doğal taşınımlı kaynamaya. Kaynama ile ısı transferi olayı incelendiğinde. belli bir kritik Termosifon Standart ısı borusu Dönel ısı borusu Elektrohidrodinamik ısı borusu Magnetohidrodinamik ısı borusu Osmotik ısı borusu .1. 1995). 1994). havuz kaynaması da denilir. Yüzey ile akışkan arasında önce doğal taşınımla. Bu kaynama türünde akışkan sıcaklığı. hareket halindeki akışkana zorlanmış taşınımla ısı transferi sonucunda habbecik oluşması şeklinde de olabilir. daha sonra çekirdek kaynaması ile ısı transferi meydana gelmektedir. doymuş kaynama şeklinde gerçekleşmektedir. Kaynama.1. akışkanın doyma sıcaklığının biraz üzerindedir. daha sonrada gaz fazından tekrar sıvı fazına dönüşmesi ve bu esnada ısı alışverişi yapıldığı esasına dayanmaktadır. Kaynama aşırı soğuk (subcooled) kaynama ve doymuş (saturated) kaynama olarak da sınıflandırılabilmektedir (Yüncü ve Kakaç. durgun sıvı içerisinde doğal taşınımla ısı transferi sonucu katı yüzeyde buhar taneciklerinin (habbecik) oluşması şeklinde olabileceği gibi. Genellikle akışkan sıcaklığı ile doyma sıcaklığı aynı olarak kabul edilmektedir (Faghri.5 uygulanan kuvvete göre ısı borusunun tanımlanması Çizelge.3.3. Sıcaklık farkının daha fazla artırılması sonucunda. Kaynama ile Isı Transferi Isı borularının çalışması. Faz dönüşümü kaynama ile meydana gelir. Çizelge 1. katı yüzey sıcaklığı ile akışkanın doyma sıcaklığı arasındaki sıcaklık farkının artması sonucu. Isı borularının çalışmasında ortaya çıkan kaynama. Isı borularında sıvının evaporatöre dönüşünde uygulanan kuvvete göre tanımlama Uygulanan Kuvvet Cihazın Adı Yerçekimi kuvveti Kapiler (kılcal) kuvvet Merkezcil kuvvet Elektrostatik kuvvet Magnetik kuvvet Osmotik kuvvetler 1. birim yüzeyden gerçekleşen ısı transferi miktarı da artmaktadır. bir akışkanın sıvı fazından gaz fazına.’de verilmiştir (Peterson. 1999).

Rohsenow bağıntısı. Prln doymuş sıvının Prandtl sayısını. transfer edilen ısı miktarının artması gerekirken azaldığı görülmektedir (Yüncü ve Kakaç. C s l ve n deneysel birer sabittir.6 noktanın üzerine çıkıldığında. C p l doymuş sıvının özgül ısısını. Bu ısı akısına karşılık gelen sıcaklık farkı da “Kritik sıcaklık farkı” olarak tanımlanmaktadır.149 h fg ρ v [σ g (ρ l − ρ v )] (1. ⎡ g(ρ − ρ v ) ⎤ & q = µ l h fg ⎢ l ⎥ σ ⎣ ⎦ 12 ⎡ C p l (Tw − Ts )⎤ ⎢ n ⎥ ⎢ C s l h f g Prl ⎥ ⎦ ⎣ 3 (1. 1999). Kritik noktaya gelmeden önceki bölge olan. 1/ 4 & q = 0. kaynama tanecikli (habbecikli) kaynamadan film kaynamaya geçer. Film kaynamada ısıtıcı yüzey sıcaklığı çok yüksek olacağından o bölgede ısıtıcının yanması söz konusudur. µl akışkanın dinamik viskozitesini. Ts ise doyma sıcaklığını ifade etmektedir. h fg buharlaşma gizli ısısını. σ yüzey gerilmesini. Züber tarafından geliştirilen (1. Burada. çekirdek kaynaması bölgesindeki ısı akısının hesaplanması için Rohsenow bağıntısı kullanılabilir (Yüncü ve Kakaç. . ρl ve ρ v sıvı ve buhar yoğunluklarını. Sözü edilen bu kritik noktaya karşılık gelen ısı akısı. “Maksimum ısı akısı” olarak adlandırılır. 1999). Bu nedenle kritik ısı akısının (maksimum ısı akısı) hesaplanabilmesi için çeşitli eşitlikler geliştirilmiştir. Aynı bölge için (1.2) eşitliğinin de kullanılabileceği ifade edilmektedir (Tunç.2) Kaynama eğrisi üzerindeki kritik ısı akısı sınırı. Akışkana kritik ısı akısından daha fazla ısı verilmesi durumunda. 2000). 1999). Tw ısı borusu çeperindeki.1) şeklinde verilmektedir. mühendislikte önemli bir noktadır.3) eşitliği pratikte yaygın olarak kullanılır (Yüncü ve Kakaç.1) eşitliği yerine (1.

7 & q max ⎡ σ g (ρ l − ρ v ) ⎤ π h fg ρ v ⎢ = ⎥ 24 ρ2 v ⎦ ⎣ 14 ⎛ ρl + ρg ⎜ ⎜ ρ l ⎝ ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ 12 (1. amonyak. termosifon tipi ısı borularında etanol-su karışımı ile Trietilenglikol (TEG)-su karışımının iş akışkanı olarak kullanılabilirliği incelenmiştir.’de ısı borularında kullanılan bazı akışkanlar ve bu akışkanların çalışma sıcaklık aralıkları verilmiştir (Faghri. hidrojen. yüksek sıcaklık uygulamaları ise sıvı metal ısı boruları tanımlaması yapılmaktadır. soğuk yüzey yüzeyinin. (Chi. Gaz depolamalı ısı iletimi ayarlanabilen ısı borularında ikili (binary) akışkan uygulaması buna örnek olarak verilebilir. metanol. oksijen ve metan gibi gazlar. tolun. (Yüncü ve Kakaç. sezyum. film yoğuşması şeklinde gerçekleşir (Faghri. soğuk yüzey ıslaksa. lityum ve gümüş gibi sıvı metaller kullanılmaktadır. ıslanmasını önleyen bir madde ile kaplanması durumunda. sodyum. Kiatsiriroat vd. TEG-su karışımının. damlacıklı yoğuşma şeklinde oluşmaktadır. (2000) tarafından yapılan çalışmada ise. Birincisi.4. neptalan. Kadoguchi vd. yoğuşma. tek akışkan yerine farklı karışımların kullanıldığı sistemler de incelenmiştir. (1994) tarafından yapılan bir çalışmada etanol-su karışımı denenmişlerdir. Isı Borularında Kullanılan Akışkanlar Isı borusu içerisinde çalışma şartlarına bağlı olarak çok değişik akışkanlar kullanılabilmektedir.3) Soğuk yüzeyin şartlarına bağlı olarak yoğuşma iki türlü oluşur.2. Çizelge 1. yüzey üzerinde film şeklinde bir yoğuşma gerçekleşir. 1995). Isı boruları uygulamalarında. yüksek sıcaklıklarda ise cıva. su gibi akışkanlar kullanılırken. düşük sıcaklık uygulamaları kriyojenik. termosifonun . 1. 1995). 1999). neon. freon. Düşük sıcaklıklarda. 1976). orta sıcaklıklarda. bazı durumlarda daha verimli olabilmektedirler. azot. İkinci türde ise. Isı boruları için. potasyum. Isı borularında meydana gelen yoğuşma. Bazı akışkanların belirli oranlarda karıştırılması ile hazırlanan akışkanlar.

0 4.1 523–923 Potasyum 336.2 193–297 Amonyak 195.1 383.1 232.1 282. daha fazla ısı transferi sağlayabilme özelliğine sahiptir.8 233–393 Pentan 143.1 303–473 Tolun 178.5 320. TEG veya Dowtherm kullanıldığı durumlarla karşılaştırıldığında.4 91–150 Etan 89.5 273–403 Heptan 182.38 14–31 Argon 83.9 213–373 Freon 21 138.8 çalışması esnasında taşma limitini artırması nedeniyle maksimum ısı akısını artırdığı görülmüştür. K Kaynama noktası.1 309. iş akışkanı olarak Dowtherm akışkanı kullanılmaktadır.5 371.1 337..2 253–393 Freon 113 239. K İş Akışkanı (1 atm basınçta) (1 atm basınçta) Helyum 1. Bu aralıkta taşma limiti nedeniyle su kullanılamamaktadır.9 184.1 349. Normal çalışma koşullarında 300-400 oC sıcaklık aralığında.29 84–116 Metan 90.9 87.1 296.4 273–393 Metanol 175.0 329.1 283–433 Etanol 158.8 263–373 Aseton 180. Benzer bir çalışma Nuntaphan vd. Isı borularında kullanılan bazı akışkanlar (Faghri 1995) Erime Noktası.4 490.6 150–240 Freon 22 113.6 111.8 283–403 Flutec PP2 223.21 2–4 Hidrojen 13.8 20.4.0 233–360 Freon 11 162.0 423–668 Cıva 234. Havanın ön ısıtılması amacıyla kullanılan ısı borulu ısı geri kazanım sisteminde deneysel olarak incelenmiştir.0 1151 873–1473 Gümüş 1234 2485 2073–2573 . İş akışkanı olarak TEG-su karışımının kullanılması. K Kullanım Aralığı.1 373.2 630. (2002) tarafından yapılmıştır.7 323–473 Naptalen 353.5 273–423 Su 273.7 354.1 527. Çizelge 1.4 1032 773–1273 Sodyum 371.5 239.0 408–478 Dowtherm 285.

. 1.4) eşitliği önerilmiştir. Bu durum. termosifon ısı değiştiricilerinde maksimum performansın % 40 dolum oranında (şarj oranı) sağlandığı bildirmişlerdir (Lamfon vd. . Buhar yoğunluğunun yüksekliği sistem boyutlarının küçülmesini sağlar. .vd. 1996): . 1995)’da % 18-22’si olarak önermişlerdir.Yüksek buhar yoğunluğuna sahip olmalıdır. Çünkü ısı boruları. sıvıya ısı iletiminde aşırı ısıtma gereksinimini azaltmaktadır. Gereğinden fazla akışkan konulması durumunda ise özellikle yerçekimi destekli ısı borularında karşılaşılan taşma limiti ile karşılaşılır..Akışkan ile fitil veya yüzey arasında yüksek temas açısı olmalıdır... Eğer gereğinden az akışkan konulursa.3. Kamiya vd. Faghri (1995) tarafından da termosifonlarda iş akışkanı şarj miktarını bulabilmek için (1. Bu durumda evaporatör kısmında sıvı kalmayacağı için sistemin çalışması kesintiye uğrar. Termosifon tipi ısı borularında. . 1994). Feldman ve Srinivassan (Lin vd. 1995). sistemin çalışması sürecinde akışkanın tamamı buharlaşıp haznenin içerisini doldurur. ısı borusuna konulacak akışkan miktarı toplam hacmin % 15-20’si oranında olabileceği bildirilmiştir. Optimum akışkan miktarını Lee ve Bedrossian (1978) toplam hacmin % 15’i olarak. Isı borusu yüzeyi de aşırı ısınıp zarar görebilir.9 Çalışma şartlarına uygun akışkan seçilmesi önemli olmakla birlikte ideal bir akışkanda aranılan özellikler şu şekilde sıralanabilir (McDonald. ve Negishi vd. Bezrodny ve Alekseyenko ise evaporatör hacminin % 50’sinden fazla miktarda akışkan konulabileceğini bildirmişlerdir (Lin vd. Isı Borusuna Konulacak Akışkan Miktarı Isı borusu içerisine konulacak akışkan miktarının tespiti çok önemlidir..Buharlaşma gizli ısısı yüksek olmalıdır. Fitilli ısı borularında bu olay fitilin kuruması olarak ifade edilir. buharlaşma ve yoğuşmada üzerlerine aldıkları gizli ısıyı taşıdıkları için bu değerin fazlalığı verimi artırır..

Bazı durumlarda da toz metalurjisi ile gözenekli olarak üretilen malzemeler de (Sinterlenmiş malzemeler) kullanılmaktadır (Faghri. fitil veya fitil görevini yapacak özel kanallar. 1994). . 1995). hazne içerisine yerleştirilen fitilin kılcallığı ile sağlanmaktadır.Gerekli kılcal pompalama basıncının sağlanması için sıvı-buhar ara yüzeyinde gözeneklerin oluşmasına imkan vermesi. .4. Fitil malzemesinden beklenen özellikler şunlardır: . küçük ısı yüklerinde yatay konumda kullanıldığı uygulama ise Kadoguchi vd. düzlemsel ısı borusu uygulamalarında bakır tozunun kullanılması Leong ve Liu (1997) tarafından incelenmiştir. (1997) tarafından araştırılmıştır. Örülmüş paslanmaz çelik tellerden (50 Mesh) oluşan fitillerin. 1.Sıvı-buhar ara yüzeyi ve ısı borusu iç yüzeyi arasında iyi bir ısı akışı sağlayabilmesi şeklinde sıralanabilir.10 2 ⎡4 ⎤ ⎡ 3 Q µ (πd ) ⎤ V = ⎢ (L c + L e ) L a ⎥ ⎢ 2 l ⎥ ⎣5 ⎦ ⎢ ρ l g h fg ⎥ ⎣ ⎦ 1/ 3 (1. Bu kılcallık çeşitli tellerden örülmüş fitiller olabileceği gibi ısı borusu içerisine açılan yivler yardımıyla da sağlanabilmektedir (Dunn ve Reay. Q ısı borusunun evaporatör bölgesinden uygulanan ısı yükü. Le . Eğer yerçekimsiz ortamda kullanılan bir ısı borusu ise (örneğin uzayda kullanılan ısı borusu). termosifonlarda yerçekimi kuvveti ile gerçekleşmektedir. yerçekimsiz ortamlarda ve mikro ısı boru uygulamalarında yaygın olarak kullanılır. Öte yandan.4) Burada. kondenser bölgesinde yoğuşan akışkanın evaporatör bölgesine taşınması. kondenser ve adyabatik bölge uzunlukları ve d ise ısı borusu çapını ifade etmektedir. Fitiller Isı boruları içerisinde. Bu anlamda. Lc ve La sırasıyla evaporatör. Bu fitiller bakır. pirinç ve paslanmaz çelik tellerden örülerek yapılabilirler. sıvının taşınması.Yoğuşan iş akışkanının geri dönüşü için gerekli akış kesitini sağlaması. ısı borusu iç yüzeyine açılan kılcal . Isı borularında.

5. kondenser bölgesinde ısı transfer edilen yüzeyin azalmasına neden olurlar. fitil olarak pamuktan yapılmış lamba fitilinin kullanılması Said ve Bilal (1999) tarafından deneysel olarak incelenmiştir. Termosifonlarda fitil kullanılmasının nedenleri (Faghri. 1. . . Eğer çalışma sürecinde gaz üretimi olmuşsa.Evaporatörde çekirdek kaynamasını kolaylaştırmak.Eğimli termosifonlarda sıvının dairesel olarak ısı borusu yüzeyine dağılımına yardımcı olmak. seramik vs gibi malzemeler kullanılabilir. Yerçekimi destekli ısı borularında akışkanın kondenserden evaporatöre akışı yerçekimi kuvvetiyle sağlanmaktadır. Isı Borularında Kullanılan Malzemeler Isı borularında bakır. Fitil kullanılmasının toplam ısı transferi katsayısını artırdığı bildirilmiştir. Bu tür uygulamalarda fitil kullanılması zorunluluğu yoktur. Isı borularında kullanılan bazı malzemeler yüksek sıcaklıkta iş akışkanı ile reaksiyona girerek gaz üretimi yaparlar. Ancak bazı uygulamalarda fitil kullanılmasının yararlı olacağı bildirilmiştir. alüminyum. çelik. 1995) şu şekilde sıralanabilir: . Çizelge 1.5. Bu malzemelerin.’de ısı borularında yaygın olarak kullanılan bazı akışkanlar ile ısı borusu malzemelerinin uyumlulukları verilmiştir. yani çalışma esnasında gaz üretiminin olmamasıdır.Buhar ile sıvı ara yüzeyinde oluşan taşınmayı azaltmak.11 kanalların kullanımı şeklindeki uygulama ile ilgili çalışma da Stephan ve Buse (1992 ve Passos ve Reinaldo (2000) tarafından yapılmıştır. çalışma şartlarına bağlı olarak iş akışkanı ile uyumlu olarak çalışabilmeleri istenir. Yerçekimi destekli ısı borularında. Malzeme seçiminde en önemli konu akışkan ile uyumluluğu.Kondenser kısmında yoğuşmayla olan ısı transferini artırmak. . . yoğuşmayan gazlar ısı borusunun üst bölgesinde toplanıp bloke ederek.

gözenek yapısı ve akışkanın yüzey gerilmesi ile bağıntılı olarak. . ÖL: Literatüre göre önerilebilir. Sözü edilen bu limit. Peterson ve Bage (1991) ve Kim ve Peterson (1994) tarafından yapılan araştırmalar. 1976. (1997). viskoz. Bu kılcal basıncın ısı borusu içerisindeki basınç kayıplarından daha büyük olması gerekir. Bazı akışkanlar ile malzemelerin uyumluluğu (Chi. 1995) Malzeme Bakır Alüminyum Paslanmaz Çelik Nikel Çalışma Akışkanı Su ÖG GÜB GÜY UO Aseton ÖG ÖL UO UO Amonyak UD ÖG ÖG ÖG Metanol ÖG UD GÜY ÖL ÖG: Geçmiş uygulamalara göre önerilebilir.5. El-Genk ve Saber (1997). Bu limitlerin her biri fitil yapısına. köpürme ve kaynama limitleri olarak sıralanmaktadır. sıcaklığa. ses. GÜB: Bütün sıcaklıklarda gaz üretimi. kılcal basınç oluşturur. iş akışkanına.1.6. Ancak ısı borularının da taşıyabilecekleri bir ısı yükü sınırı vardır. evaporatörden kondensere. 1. Bu limitler. GÜY: Yüksek sıcaklıklarda gaz üretimi. kılcal pompalama limiti olarak da bilinir. Isı borusu birkaç W’tan birkaç KW’a kadar ısı taşıyabilecek şekilde tasarımlanabilir. bu konuda yapılan çalışmalara örnek olarak verilebilir. ısı borusunun konumuna ve boyutlarına bağlıdır. ısı borusunun transfer edebileceği ısı miktarıdır. Hashimoto ve Kaminogo (2002). Isı borusu içerisine yerleştirilen fitil. Isı Borularının Çalışmasını Sınırlayan Limitler Isı borusu tasarımındaki en önemli konu. UO: Uygun olabilir. Ong ve Haider-E-Alalhi (1999).12 Çizelge 1. kılcal pompalama. UD: Uygun değil. ısı borusunda yoğuşan sıvının. fitilde oluşan kılcallıkla taşınmasında karşılaşılan bir limittir. Shatto vd. Kılcal Limit Kılcal limit.6. 1. Isı borularının çalışmalarını kısıtlayan bu faktörlerle ilgili olarak çok sayıda çalışma yapılmıştır. Güngör.

sıfıra eşit. Bu değer.6. Bu akış esnasında. sıfırdan büyük veya küçük olabilir. buharın geçtiği bölgenin gerisinde kalan bölgede. ∆Pv < 0.13 Isı borusu içerisindeki basınç düşümü üç farklı şekilde meydana gelir. Sonuçta kondenserden evaporatöre dönen akışkan miktarı verilen ısıyı taşıyamayacaktır.1’den küçük olması yeterlidir (Dunn ve Reay 1994). ∆Pg: Yerçekimi kuvvetine bağlı olarak ortaya çıkan basınç düşümüdür. Bu sorunla karşılaşmamak için. tam boğaz kısımdaki hız.1 Pv 1. ısı borusu içerisindeki toplam basınç düşümünün buhar basıncına oranına bakılır. daha fazla ısı taşıyamayacağı için bu nokta ses . Akışta bir boğulma meydana gelir. borudaki toplam basınç düşümünden büyük olması gerekir.6.3. Bu oranın (1. ∆Pl: Sıvının kondenserden evaporatöre dönmesi için gerekli basınç farkı.6) Isı borusu içerisinde evaporatörden kondensere doğru buharın akışı düz bir borudaki akıştan farklıdır. ses sınırına ulaşır. Bunlar. Bu noktadan sonra evaporatör bölgesinden verilen ısı artırılsa bile ısı borusu. Bu ortamdaki akış. Viskoz Limit Düşük sıcaklıktaki çalışmalarda.5) Isı borusundaki maksimum kılcal pompalama basıncının. Eğer kılcal pompalama basıncı küçükse fitilin buharlaştırıcı bölgesi kuru olacaktır. buhar akışında baskın olmaktadır. Bu durumla sadece ısı borusunun ilk çalışmaya başlamasında karşılaşılır. basınç çok düşerse.6) eşitliğinde gösterildiği gibi 0. ∆Pkılcal >∆Pl + ∆Pv + ∆Pg (1. buharın boğazdan geçişinde.2. Ses Limiti (1. akışkanın viskoz kuvvetleri. 1. daralıp genişleyen bir boğazdaki akışa benzer. ∆Pv: Buharın evaporatörden kondensere dönmesi için gerekli olan basınç farkı.

Köpürme limiti Weber sayısı 1’e eşit olduğu zaman (We=1) oluşur (Saatçi vd. ısı borusundaki akış yavaşlar ve durur. 1976).l terimi. 1976) tarafından (1. max ⎛ σρ = A ν h fg ⎜ ν ⎜ 2r ⎝ h . 1. Köpürme sınırını veren eşitlik (1. max ⎡ Cp R T ⎤ = A v ρ o h fg ⎢ ν ν o ⎥ ⎣ 2 (Cp ν + 1) ⎦ (1.8) bağıntısı ile verilmiştir (Chi. 1986).6. akışkanın buharlaşıp yoğuşması ile gerçekleşmektedir. 1. buhar-sıvı ara yüzeyi için hidrolik çapı ifade etmektedir.l ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ (1. Bu olay evaporatör kısmının fazla ısınmasından ve kondensere sıvı taneciklerinin çarpmasıyla ortaya çıkan seslerden anlaşılabilir. ρ o ve To durma noktasındaki yoğunluk ve sıcaklığı tanımlamaktadır. Eğer sıvı zerreciklerinden kopartılıp kondensere taşınan sıvı taneciği miktar artarsa.14 sınırı olarak tanımlanır.7) eşitliği önerilmiştir. 12 Q s . 12 Q e . burada ısı akışına karşı bir .5. Köpürme Limiti Isı borusu içerisinde zıt yönlerde akmakta olan buhar ve sıvı akışkanlarından buharın hızı yeterince büyükse. Chi. Ses sınırına bağlı ısı yükü için.8) Burada rh .4. Eğer ısı aktarılan yüzeylerde buhar tabakası birikirse. Ses sınırı yüksek sıcaklıklı ısı borularında karşılaşılan bir sınırdır. sıvı taneciklerini fitil yüzeyinden koparıp tekrar kondensere doğru taşır. Kaynama Limiti Isı borusunda ısı taşınımı.6.. Bu olayın nedeni kesme kuvvetlerinin fazla olmasıdır.7) Burada Av buhar kesit alanını.

Kutateladze sayısı.9) Burada. Bunu önlemek için ısı borusu iç yüzeyinde (fitil ile yüzey arasında) buhar birikmesine neden olabilecek seviyede sisteme ısı verilmemelidir. ri ve rv boru iç yarıçapını ve buhar akış yarıçapını göstermektedir. O bölgede aşırı bir sıcaklık artışı meydana gelir.10) eşitliği ile hesaplanabilir (Incropera ve DeWitt. Kaynama limiti. Bond sayısı. ısı akısının kritik ısı akısına oranı olarak tanımlanır. Bu direnç nedeniyle yüzeyden ısı aktarımı yavaşlar. Bu olayların anlaşılabilmesi için bazı boyutsuz sayılar kullanılır.9) bağıntısı ile verilmiştir.7. Bu çözüm için önerilen en uygun fitil. fitil yüzey alanını büyütmek gerekir. toz metalden sinterlenerek üretilen fitillerin kullanılmasıdır. Kaynama sınırını veren eşitlik (Chi. 1976) (1. Bu sınır.15 direnç meydana gelir. Froude sayısı ve Kutateladze sayısı’dır. Bunlar. radyal ısı akısı ile oluşan bir yüksek sıcaklık limitidir. Weber sayısı. Weber sayısı. ke evaporatör iletkenliğini. Bu limitin sınır değerini daha büyük değerlere çekebilmek için. 1. Bu boyutsuz sayılar. atalet kuvvetlerinin yüzey gerilme kuvvetlerine oranı olarak tanımlanır ve (1. Pc kılcal basıncı. 2 π L e k e Tν h fg ρ ν ln ri r ν ⎛ 2σ ⎞ ⎜ ⎜ r − Pc ⎟ ⎟ ⎝ ν ⎠ Q b . max = ( ) (1. kaynama limiti olarak tanımlanır. ρv V 2d σ We = (1. 2001). sıvı-buhar fazlarının karşılıklı akışı ve kaynama olayıdır.10) . Termosifonlardaki Limitler Termosifon içerisinde iki önemli olay meydana gelmektedir.

Buhar ve sıvı akışkanların karşılıklı bağıl hızı artırıldığında. gerilmesini ifade etmektedir. doğal olarak buhar hızı artacağı için ısıl akışkan şartları kararsız hale gelir. Termosifonlardaki köpürme ve taşma. Kondenserden evaporatöre doğru akışı duran sıvıdan. ρ v buhar yoğunluğunu ve σ ’da yüzey Bond sayısı yerçekimi ve yüzey kuvvetlerinin oranı olarak tanımlanır (Faghri 1995) ve (1. ⎡ g(ρ − ρ v ) ⎤ Bo = d i ⎢ l ⎥ σ ⎣ ⎦ 0.16 Buradaki V akış hızını. Bu esnada ısıl akışkan şartları kararlı haldedir. Bütün bu faktörler termosifonun çalışmasında etkilidir. genellikle sıvı ve buharın karşılıklı akışı nedeniyle meydana gelir. . evaporatör uzunluğunun kondenser uzunluğuna oranı. Termosifonlardaki taşma limit için Faghri (1995) tarafından (1. ısı akısı.11) Termosifonlardaki ısı transferi de pek çok etmenden etkilenir. köpürme limiti. çalışma basıncı (veya akışkanın doyma sıcaklığı)dır. Eğer bağıl hız biraz daha artırılırsa. viskoz kayma gerilme kuvvetleri. kayma kuvvetleri nedeniyle küçük taneciklerin koparılıp tekrar kondensere doğru taşınmasına da köpürme limiti adı verilir. İşte sıvı dönüşünün durduğu anda taşma limitine ulaşılmış olur. Sıvı şarjının az olduğu durumlarda taşma ve köpürme limiti. Eğer evaporatör bölgesinden ısı verilmeye devam edilirse. d boru çapını. sıvının kondensere dönüşü tamamen durur. akışkan miktarı. Bunlar. Termosifon tipi ısı borularında karşılaşılan limitler.11) eşitliğinden bulunur. ısı borusu geometrisi. taşma limiti. kaynama limiti ve gayzer etkisidir. sıvının kondenserden evaporatöre dönüşünü yavaşlatır.5 (1. akışkan tipi. 1995). fazla akışkan şarj edilmesi durumunda da gayzer kaynaması önemli bir sınırdır (Lin vd. Termosifonun çalışması esnasında bu etmenlere bağlı olarak ısı borularındaki ısı limitlerinden farklı limitlerle karşılaşılabilir..12) eşitliği önerilmiştir.

17

Q max = K h fg A [g σ (ρ l − ρ v )]

0 , 25

−0 , 25 v

+ ρ l−0, 25

)

−2

(1.12)

Burada A, termosifonun kesit alanını göstermektedir. K katsayısı da (1.13) eşitliği ile ve bu eşitlikteki Bo sayısı (1.11)’de verilen eşitlikle hesaplanabilir.
0 ,14

⎛ρ K =⎜ l ⎜ρ ⎝ v

⎞ ⎟ ⎟ ⎠

tanh 2 Bo 0, 25

(1.13)

Isı borusundaki akışkan miktarı toplam hacmin % 40’ından fazla ve ısı borusu iç basıncıda 104 Paskaldan büyükse kaynama ve köpürme limiti baskın olmaktadır (Golobic ve Gaspersic, 1997). Köpürme limiti evaporatörden kondensere giden buharın kondenserden evaporatöre dönen sıvı zerreciklerini koparıp sürüklemesi ile, yani sıvı ve buharın zıt yönlerde akışı nedeniyle oluşur. Eğer termosifon içerisinde bu iki fazın karşılaşması önlenirse bu limiti ortaya çıkaran şartlar ortadan kaldırılmış olur. Khalid vd., (1991) ve Khalid ve Witwit (2000), ısı borusunun adyabatik bölgesine sıvı ve buhar fazlarının birbirleri ile temasını önlemek için ince metal bir bariyer kullanılmasını önermişlerdir. Endüstriyel termosifonlu ısı değiştiricilerinde, ısı borusu boyunca üniform sıcaklık dağılımını sağlamak için, akışkan miktarı gereğinden bir miktar fazla konulur. Bu ısı değiştiricilerin ilk çalıştırılmalarında, evaporatör bölgesinde uygulanan ısı yükü yetersizdir. Kararlı durumdaki havuz kaynaması için gerekli ısı yükü verilemediği için, sıvı havuzunun sıcaklığı kararlı duruma gelinceye kadar artar. İşte tam bu noktada, sıvı havuzunda oluşan buhar kabarcığı hızlıca büyür ve büyüklüğü boru çapına ulaşır. Kabarcık daha da büyür ve kondenser kapağına doğru taşınır. Bu şekilde oluşan büyük buhar kabarcıkları arka arkaya, dalgalar halinde taşınıp kondenser üst kapağına çarpar. Bu hızlı akışkan transferi, ısı transferinde dalgalanma ve ses oluşumuna neden olur. Bu olaya Gayzer borusu boyunca yüzeyde ölçülen kaynaması veya patlaması adı periyodik dalgalanmalar verilmektedir (Casarosa vd., 1983). Gayzer patlaması olayının incelenmesinde, ısı sıcaklıklardaki gözlenmektedir. Bu esnada büyük buhar kabarcıklarının kondenser üst kapağına

18

çarpması ile ortaya çıkan sesler, su veya buhar çekicinin çıkardığı seslere benzerdir (Khalid ve Witwit 2000). 1.8. Termosifonlarda Maksimum Isı Akısı Termosifonlarda taşınabilecek maksimum ısı akısını saptayabilmek için çok çeşitli çalışmalar yapılmıştır (Golobic ve Gaspersic, 1997; Imura vd., 1983; Monde vd., 1997, Mitsutake vd., 1997). Bunlardan sadece birisi olan, çok sayıdaki deneysel veriyi kullanarak Golobic ve Gaspersic (1997) tarafından türetilmiş olan eşitlik (1.14) aşağıda verilmiştir. & q 14 h fg ρ1 2 [g σ (ρ l − ρ ν ) ] ν

Ku =

(1.14)

& q = 0,131 x 1 1 − exp − x 2 (d e l e ) cos 1,8 ϕ − 55 o

{

[

(

) ]}

0 ,8

(1.15)

Buradaki x1 ve x2 terimleri (1.16) ve (1.17) eşitliklerinden bulunabilir.
Tc1 3 Pc11 12 g 1 4 τ exp 2,576 − 11,423 τ + 1,146 ω + 21,610 τ 2 − 3,519 τ ω 2 14 M + 5,337 τ 2 ω 2 − 28,440 τ 3 − 22,224 τ 3 ω

x1 =

(

)

(1.16)

x2 =

1 [ (0,484 τ − 1,036 ) ω − 0,984 τ + 1,076]

(1.17)

Buradaki τ ise (1.18) eşitliğinden bulunabilir.
τ = 1− T Tc

(1.18)

Bu çalışmada, üretimi yapılan ısı borusunun taşıyabileceği maksimum ısı akısı, Golobic ve Gaspersic tarafından türetilen (1.15) eşitliğinden yararlanılarak hesaplanmıştır.

19

2. KAYNAK BİLGİSİ Gazdan suya ısı aktaran ısı borulu sistemler literatürde çok nadir olarak yer almaktadır. Buhar kazanı baca gazlarının atık ısısından enerji geri kazanımı amacıyla yapılan bir çalışmada (Terdtoon vd., 1996), gaz-su tipi ısı borulu bir ısı geri kazanım ünitesi imal edilmiştir. Yapılan deneysel çalışmada baca gazı atık ısısı ile buhar kazanına alınan besleme suyunun ön ısıtılması yapılmıştır. Gaz tarafındaki akışın Re sayısının artması ile verimliliğin azaldığı, basınç kayıplarının ise arttığı görülmüştür. Yapılan çalışmada, ısı değiştirici ısıl verimliliği % 58 ve ısı değiştiricinin neden olduğu basınç kaybının 15 Pa olduğu belirlenmiştir. Azad ve Moztarzadeh (1985), gazdan suya ısı transferi sağlayan eş eksenli ısı borulu ısı geri kazanım sistemlerini teorik olarak çalışmışlardır. Yaptıkları çalışmada Ce/Cc oranının, değişik sıra sayıları için ısı değiştirici verimliliğine etkisi ile sıra sayısı ve akış hızının değişimi ile ısı borulu ısı değiştiricideki basınç düşümünün değişimi incelenmiştir. Literatürde fazla bulunmayan değişik bir uygulama olarak, sudan havaya ısı aktarımında yerçekimi destekli ısı borulu ısı değiştiricilerin kullanılması Azad vd. (1985) tarafından teorik olarak incelenmiştir. Bu çalışmada güneş enerjili tarımsal bir kurutucu için, ısı borulu ısı değiştirici kullanılmıştır. Güneş kolektöründen ısınarak çıkan su, ısı değiştiricisinin evaporatör kısmına gelmekte ve burada ısı borusu tarafından alınan ısı, kondenser kısmında ısıtılacak havaya aktarılmaktadır. Kondenser bölgesinde ısı aktarımını kolaylaştırmak amacıyla kanatlı borular kullanılmıştır. Evaporatör kısmında ise kanat kullanılmamıştır. Ayrıca ısı geri kazanımı sağlamak amacıyla, kurutucudan çıkan nemli hava, güneş enerjili su ısıtıcısı ile ısıtılan kuru çevre havasının ön ısıtılması için kullanılmaktadır. Bu uygulama ile, ısı geri kazanım sisteminin kullanılmadığı duruma göre, toplam verimlilikte % 40’lık bir artışın olduğu bildirilmiştir. Bağıl Reynolds sayısının (Re*=Ree/Rec) artması ile toplam verimliliğin azaldığı bildirilmiştir.

kanat sayısının 315’den 551’e çıkartılması ile verimliliğin % 44.6’dan % 48. ünitenin monte edilmesinden önce % 83 iken. Bakır ısı borusunun.4 mm’ye çıkarılması ile verimlilikte dikkate değer miktarda (% 47. çelik ısı borusuna oranla yaklaşık % 10 daha iyi performans gösterdiği bildirilmiştir.2’ye yükseldiği gözlemlenmiştir. Yapılan ikinci uygulamada yüksek fırın için ısı borulu ısı geri kazanı ünitesi kurulmuş. ısı boruları arasındaki mesafe. kanat kalınlığı. yerçekimi destekli ısı borulu ısı geri kazanım sistemleri için teorik bir yaklaşımda bulunmuşlardır. . Dube ve arkadaşları (1996) tarafından. Üçüncü uygulamada ise bir tekstil fabrikasındaki kurutucuda ısı borulu sistem denenmiş. Bunlar. Buhar kazanının atık baca gazı ile yakma havasının ön ısıtılması. fırın ve kurutucudur. evaporatör ve kondenser uzunluklarının değişimine bağlı olarak. ısı borulu ısı geri kazanım sistemi ile sağlanmış ve yakıttan % 4. ısı değiştiricisi verimliliğinin değişimi incelenmiştir. daimi plakalı bakır boru ve çelik tüplerden yapılmıştır. Aynı konfigürasyonda.2’lik bir tasarruf sağlandığı ifade edilmiştir. uygulama yapıldıktan sonra % 86. buhar kazanı.3 mm’den 0. Hızın 2 m/s den 6 m/s’ye artırılması ile ısı değiştiricisi verimliliğinin azalmakta olduğu görülmüştür. Verimlilik birim uzunluktaki kanat sayısının artması ile artmaktadır. kanat kalınlığının 0.20 Azad ve Geoola (1984) tarafından yapılan çalışmada. havadan havaya ısı transferi sağlayan ısı borulu ısı değiştiricileri imal edilip test edilmiştir. Kondenser kısmında hava hızı 2–6 m/s aralığındadır. soğuk ve sıcak akışkanların ısıl kapasite oranının Ce/Cc=1. Ce/Cc oranının artması ile verimliliğin arttığı ifade edilmiştir. İş akışkanı olarak su kullanılmış olup. Orijinal kazan verimi. ısı borulu sistemin verimliliği % 56 olarak bulunmuştur. yaptıkları üç farklı uygulamayı özetlemişlerdir. yakma havasının ön ısıtılması bu sistemle sağlanmıştır. endüstriyel uygulamalarda ısı borulu ısı değiştiricilerin kullanımı konusunda. Yapılan hesaplamalarda.25’e) bir artış gözlenmemiştir.75’ten % 52. evaporatör kısmının % 60’ı oranında akışkan şarjı yapılmıştır.5 olması durumunda.6 olarak hesaplanmıştır. Sun ve Shyu (1997). Yapılan çalışmada. birim uzunluktaki kanat sayısı. Isı değiştiricisi.

Çalışmalarında. ısı borulu ısı değiştiricisinin ısıl performansını hesaplamışlardır. toplam ısı transferine etkisi incelenmiştir. Verimliliğin. gaz-gaz tipi fitilsiz ısı borulu ısı değiştiricisindeki basınç kaybını saptamak için analitik bir model üzerinde çalışmışlardır. Ree ve Rec’nin çeşitli değerleri için Ce/Cc’ye bağlı olarak değişimi verilmiştir. Çalışmada. toplam 750 mm uzunluğunda bakır ve çelik ısı boruları kullanılmıştır. Huang ve Tsuei (1985)’nin yaptıkları çalışmada. bir ısı borusunun performans testlerinden hareketle boru demetinin konvektif ısı transferi katsayısını hesaplamak için bir metot geliştirmişlerdir. Bilgisayar programı yardımıyla sonlu farklar metodunu kullanarak. soğuk ve sıcak akışkanların Reynolds sayılarının oranı ile evaporatör ve kondenser boylarının oranının. Niro ve Beretta (1992). boru üzerindeki kanatçık aralığının ve borular arası mesafenin azalması ile basınç düşüşünün arttığı bildirilmiştir. Ce=Cc için minimum olduğu bildirilmiştir. dairesel kanatlı ısı borulu ısı geri kazanım sistemlerinde. Azad ve arkadaşları (1985) tarafından yapılan çalışmada. (1995). Çeşitli kanat tipleri ve akışkan kullanıldığı durumlardaki verimlilikler incelenmiştir. . ısıl güç istasyonlarındaki atık ısısından ısı geri kazanımı için klasik / konvansiyonel sistemler yerine ısı borulu ısı geri kazanım sistemlerinin kullanılması durumundaki ısıl verimlilikteki değişimi incelemişlerdir. Yapılan çalışma sonucunda. Verimliliğin. imalat ve test çalışmalarını rapor etmişlerdir. fırınlarda orta sıcaklıklarda (300 oC’in altındaki sıcaklıklarda) kullanılacak olan ısı borulu ısı geri kazanım sistemlerinin dizayn. ısı değiştiricilerinde ısı borusu veya termosifon kullanılması halindeki çalışma karakteristiklerini incelemişlerdir.21 Azad ve Aliahmad (1989). Lukitobudi vd. ısı değiştiricisi sıralarındaki ısı dağılımı evaporatör ve kondenser kısımları için incelenmiş ve sayısal bir örnekle açıklanmıştır. ısı değiştiricideki sıra sayısının ve akış hızının artması. Lee ve Bedrossian (1978).

Khoshravan ve Sharifi (1999). diğer durumlarda ise optimum pozisyon belirlenmelidir. yeni sistemlerin değerlendirilmesinde ve özellikle diğer klasik sistemlerle karşılaştırılmasında. Tan ve Liu (1990) tarafından ε-NTU metodunu kullanarak.2 kW’dan 4 kW’a kadar artırılması durumunda. Qadeer ve Johnson (1996). Ayrım plakasının yeri sıcak ve soğuk akışkanların bağıl akış oranlarına bağlıdır. 25 mm çapında ve 2 m uzunluğundaki bir ısı borusundan transfer edilen ısının 0. Yapılan simülasyon programı ile bulunan sonuçlar. Ayrıca toplam ısı borusu sayısı ile verimlilik arasındaki ilişki incelenmiştir. ısı borulu ısı değiştiricilerin performansının belirlenmesi üzerinde çalışmışlardır. Yaptıkları çalışmada farklı akışkanlar kullanılarak. 15–30 mm arasındaki ısı borusu çapları için yapılan incelemede boru çapının artması ile ısı değiştirici verimliliğinde az bir miktar artma olduğu bildirilmiştir. klasik hesaplama metotları yerine uzman sistemlerin kullanıldığı bilgisayar destekli çalışmaların daha iyi sonuç verebileceğini bildirmişlerdir. Stulc ve arkadaşları (1987) tarafından yapılan çalışmada. . Bu metotla iterasyona ihtiyaç duyulmadan sıcak ve soğuk akışkanların sıcaklık dağılımının tahmin edilebileceği bildirilmiştir. daha önceden yapılan çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Yapılan çalışma ile evaporatör ve kondenser yüzey sıcaklıkları ile akışkan sıcaklıklarının tahmin edilmesi üzerinde durmuşlardır. düşük sıcaklıklar için ısı borulu ısı değiştiriciler incelenmiştir.22 Isı borulu ısı değiştiricilerde evaporatör ve kondenser kısımlarını birbirinden ayıran ara bölmenin yerinin optimum olarak belirlenmesi için bir çalışma Tan ve arkadaşları (1991) tarafından yapılmıştır Bu çalışmaya göre ayrım plakasının mutlaka ortada olması zorunlu değildir. evaporatör ve kondenser arasında oluşan sıcaklık farkı verilmiştir. Eğer akış her iki taraftaki hızlar birbirine yakınsa ayırıcı plaka ortada olmalı. atık ısı geri kazanımında kullanılan ısı borulu ısı değiştiriciler için bir simülasyon programı üzerinde çalışmışlardır.

Bu çalışmada termodinamiğin ikinci yasasına göre entropi üretiminin olabildiğince az olması için üzerinde durulması gereken konulara açıklık getirmişlerdir. transfer edilen ısıda önemli derecede bir azalma olduğu görülmüştür. eğim açısının ısı transferine olan etkisi ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda. eğim açısının değiştirilmesi ile iklimlendirme sistemlerinde. kondenser olarak çalışan kısım ise evaporatöre dönüşmüş olacaktır. -6o pozisyonunda kışın dışarıdan alınan taze havanın . Akışkanın ısı borusu içerisindeki akışında minimum entropi üretimini sağlamak için evaporatör kısmı olabildiğince kısa. fitil kesitinin ise olabildiğince büyük olması gerekir. Beckert ve Herwig tarafından R–22 kullanılarak yapılan deneylerde.23 Söylemez (2003). Buradan hareketle iklimlendirme sistemlerinden ısı geri kazanım için çok küçük eğim açısı değişiklikleriyle sistemin çalışabileceği bildirilmiştir. eğim açısının transfer edilen ısı akısına bir etkisinin olmadığı Güngör (1995) ve Beckert ve Herwig (1996) tarafından bildirilmiştir. Böyle bir uygulama ile önceden evaporatör olarak çalışan kısım kondensere. konvansiyonel ısı borulu sistemlerdeki entropi üretimi ile ilgili bir çalışma yapmıştır. (1999). Bu çalışmaya göre. ısı borulu ısı değiştiricilerin termoekonomik optimizasyonu üzerine bir çalışma yapmıştır. bu değerden sonra net kazancın hızla düştüğü tespit edilmiştir. net kazancın ısı değiştirici verimliliğinin artması ile arttığı ve yaklaşık % 80’lik bir değerde maksimuma ulaştığı. optimum yoğuşturucu ortamı. minimum entropi üretimini sağlamaktadır. Örnek olarak yapılan sayısal çalışmada. Yazın soğutma. Özet olarak. Isı borusu içerisindeki buhar sıcaklığındaki artışın entropi üretimini artırdığı ve sonuçta ikinci kanun veriminin azalmasına neden olduğu bildirilmiştir. Khalkhali vd. İklimlendirme sistemlerinde kullanılan ısı geri kazanımı amaçlı ısı borulu ısı değiştiricilerin çalışmasında. Çalışmasında P1-P2 metodu ile ε-NTU metodu birlikte kullanılmıştır. kışın ise ısıtma amacıyla çalıştırılacak sistemin eğim açısında yataydan toplam 12o’lik bir değişiklikle bir taraftan diğer tarafa ısı transferinin sağlanabileceği gösterilmiştir. Ancak ısı borularının yatayla yaptığı açı 6o’ye getirildiğinde. yatayla yaklaşık olarak 7o’ lik açı değerine ulaşılıncaya kadar evaporatör bölgesinden kondenser bölgesine transfer edilen ısıda fazla bir değişme olmadığı gözlenmiştir.

Bağıl nemi 0. (1997) tarafından incelenmiştir. Yapılan simülasyon çalışmasının özellikle endüstriyel uygulamalar için uygun olduğu bildirilmiştir. . Ayrıca. termosifon tipi ısı borulu ısı değiştiricilerin bu sistemlerde kullanılabilirliği Wu vd. Ancak bağıl nemin 0. Lin ve arkadaşları (2005) tarafından yapılan bir araştırmada. tropikal iklimlerde HVAC sistemlerinde kullanılan ısı borulu ısı değiştiricilerin toplam verimliliği üzerinde bir simülasyon çalışması yapılmıştır. iklimlendirme sistemlerinde nem alma ve kurutma için ısı borularının kullanılabilirliği FLOTHERM programı ile sayısal olarak incelenmiştir. en iyi verimliliğin alınabilmesi için evaporatör ve kondenser bölgelerindeki hızların eşit olmaması gerektiği bildirilmektedir. Bu sitemlerde. konvansiyonel ısıtma-soğutma elemanları kullanılarak bağıl nemi kontrol etmek için önemli miktarda enerji kullanılmaktadır. Böylece enerji ekonomisi sağlanabilmesinin yanında çevresel etkilerin de azaltılabileceği ifade edilmiştir.24 ısıtılması. Yapılan deneysel çalışmalarda termosifonların kullanımı ile.7 oranında bir artış olduğu gözlenmiştir. üretim maliyeti ve iklimlendirme sisteminin boyutlarının büyümesi gibi olumsuz taraflarının olduğu ifade edilmiştir. Yau ve Tucker (2003) tarafından.70’in altında tutabilmek için. ısı borulu ısı değiştiricilerin kondenserinin konvansiyonel ısıtıcı yerine kullanılabileceği görülmüştür.% 32. Ayrıca sisteme eklenen ısı borulu ısı değiştiricinin sistemin basınç kayıplarını artırdığı. sağlanabilecektir. +6o pozisyonunda ise yazın taze havanın soğutulması. Yapılan çalışma sonucunda ısı borularının eğiminin artması ile verimliliğin arttığı görülmüştür. soğutma kapasitesinde % 27 .70’in üzerinde olduğu durumlarda ek ısıtıcıya ihtiyaç duyulduğu bildirilmiştir. İklimlendirme sistemlerinde bağıl nemin kontrolü iç hava kalitesinin sağlanması önemlidir. Enerji maliyetini azaltmak için.

20 mm çapında 310 mm uzunluğunda çelik ısı boruları kullanılmıştır. Akışkanların ısı taşıma katsayısı (Merit sayısı) ve devreye girebilme/çalışmaya başlama sayıları dikkate alınarak 50 oC çalışma koşulu için en uygun akışkanın metanol olduğu bildirilmiştir. (1998. sistemin kendisini bir yıllık bir dönemde geri ödeyebileceği Mathur (1996) tarafından ifade edilmiştir. atık ısı boyleri olarak baca sıcaklığı çok yüksek olan sistemlerde (örneğin ergitme fırınlarında) ısı geri kazanımı amacıyla kullanıldığı bir çalışma yapılmış ve başarı ile uygulanmıştır. bu kullanımla enerjiden yapılan tasarrufla. Habeebullah vd. gaz türbinlerinde baca gazının atık ısısından çevrimsel ısı borulu (loop heat pipe) bir sistem yardımıyla enerji geri kazanımı için bir düzeneğin tasarım ve üretimini gerçekleştirmişlerdir. büyük bir otobüsün ısıtılması amacıyla. Hastanelerdeki ameliyathanelerde kullanılan klima sistemlerindeki atık enerjiden ısı geri kazanım için. ısı borulu ısı geri kazanım sistemi ile % 16’lık ısıl verim elde edilmiştir. Verimin düşük olmasının nedeninin boruların kanatsız olması ve borular arası mesafenin çok olmasından kaynaklandığı bildirilmiştir. metanol ve aseton kullanıldığı durumlar incelenmiştir. 1999) ve Lamfon vd. Bu çalışmada.25 HVAC sistemlerinde ısı borulu sistemlerin kullanılabileceğini. sistemden ısı borusu yardımıyla geri kazanılan ısı. Noie-Baghban ve Majideian (2000) tarafından yapılan deneysel bir çalışmada. Isı borularında iş akışkanı . Sistemde akışkan olarak su. (2003) tarafından yapılan çalışmada. modifiye edilmiş ticari suamonyak kullanan absorpsiyonlu soğutucuda kullanılmıştır. Bu uygulama ile atık gazdan % 70–93 arasında geri kazanım sağlandığı bildirilmiştir. Bezrodnyi ve arkadaşları (1990) tarafından ısı borulu sistemlerin. (1998). yanma havası olarak gönderilmiştir. Otomobillerin eksoz gazından yararlanarak ısıtılması ile ilgili olarak Yang vd. Soğutucudan elde edilen soğuk su ile fan-coil tipi soğutma tünelinden sağlanan hava soğutulup gaz türbinine. Bu tür baca gazlarının korozif olması ve çok miktarda toz içermesi nedeniyle çalışmada oluşabilecek sorunlara dikkat edilmesi gerektiğini özellikle bildirilmiştir.

ısı borulu sistemin katsayısından % 200– 250 daha yüksek olduğu bildirilmiştir. . Isı borulu sistemin verimi % 58 (+/. yüksek verimli bir dönel ısı tekerleği ile ısı borulu ısı geri kazanım ünitesi karşılaştırılmıştır. aynı zamanda basınç düşümü de ısı borulu sisteme nazaran daha az olmuştur. Hsieh (1987) çapraz olarak düzenlenmiş ısı borulu ısı değiştiricilerde transfer edilen ısı ile klasik karşıt akışlı ısı değiştiricilerde transfer edilen ısıyı karşılaştırmış ve genelleştirilmiş bir ifade türetmiştir. Çok kademeli ısı geri kazanım ünitesi kullanılması durumunda. taşıma kolaylığı ve gerektiğinde sisteme ek ünite ilave edilebilmesi gibi avantajlarının olduğu ifade edilmiştir. Plakalı ısı değiştiricinin toplam ısı transferi katsayısı. (1986) tarafında incelenmiştir. kademelerin ayrı ayrı değiştirilebilmesi. Hsieh vd. Plakalı ısı değiştiricisinin sadece toplam ısı transferi katsayısı yüksek olmayıp.% 12) olarak bulunmuştur. bir ısı değiştirici gurubu yerine çok kademeli ısı geri kazanım ünitesinin kullanılması konusu.% 7). sistem verimi. eksoz gazından alınan ısı enerjisi kalorifer tesisatında dolaşan suya aktarılarak otobüsün ısıtılması sağlanmıştır. Ancak karşılaştırma için alınan Huang ve Tsuei’nin çalışmasındaki ısı boruları kanatsız olarak yapılmıştır. atık ısı geri kazanım sistemlerinde kullanılan. Bu çalışmada plakalı ısı değiştiricilerle ısı borulu ısı değiştiriciler karşılaştırılmıştır. Ancak bu uygulamanın kolay temizlenebilme. İki sistemin karşılaştırılmasında bu durum dikkate alınmamıştır. Azad vd.5 (+/. Isı geri kazanımı uygulamalarında. Ticari binalarda kullanılan hava-hava tipi ısı değiştirici testlerindeki ölçme kararsızlıklarının analizleri için Johnson (1998) tarafından yapılan bir çalışmada. ısı tekerinin verimi ise % 73. (1988). tek kademeli sisteme oranla daha düşük olmaktadır. kompakt ısı değiştiricileriyle ısı borulu ısı değiştiricilerini incelemişlerdir.26 olarak su kullanılmış olup. Isı borulu sistem için Huang ve Tsuei (1985)’nin yaptığı çalışma referans olarak alınmıştır.

Nuntaphan vd. Sonuçta zikzaklı boru düzenlemesinin daha yüksek basınç düşümüne neden olduğu bildirilmiştir. verimlilik. Bu sıcaklıkta iş akışkanı olarak saf su kullanıldığında köpürme limiti nedeniyle kritik ısı akısına ulaşılmaktadır.1’de verilmiştir. Termosifon tipi ısı borularında iş akışkanı olarak suyun kullanılabildiği sıcaklık aralığı 50–300 oC’dır. ısı borulu ısı değiştiricilerin ısıl performansı ve basınç düşümü. karşıt akışlı düzenlemelerde transfer edilen ısı miktarı çok daha fazla olduğu için. bu sıcaklık aralığı için.Bu karşılaştırmanın sonuçları Çizelge 2. Literatürde. düz sıralı ısı borulu ısı değiştiricilerinde. atık ısı geri kazanım sistemlerinde bu düzenleme önerilmektedir. ısı borulu sistemlerle ısı tekeri ve plakalı ısı değiştiricileri. Basınç düşümü paralel ve karşıt akımlı düzenlemelerde benzer olmasına rağmen. iş akışkanı olarak su yerine Dowtherm önerilmektedir. Ancak bu akışkanın kullanılması durumunda. Yine Hsieh ve Huang (1990) tarafından yapılan bir diğer çalışmada. Farklı tiplerdeki ısı değiştiricilerin karşılaştırılması (Faghri. Çizelge 2. Bazı durumlarda atık baca gazı sıcaklığı (örneğin seramik fırınlarında) 300 oC’in üzerinde olabilmektedir. dolgunluk olarak en yüksek olan sistemin olduğu ve yapılan ısı transferi ile ısı değiştiricide oluşan basınç kaybının az olduğu görülmektedir. Bu karşılaştırmaya göre ısı borulu sistemlerin verimlerinin bir miktar düşük olduğu. 1995) Isı Değiştirici Tipi Parametre Isı tekeri Plakalı tip Isı borulu tip Verimlilik (%) 80 65 60 Kompaktlık (W/m3oC) Isı Transferi-Basınç düşüm oranı (W/m3K)/(N/m2) 5400 115 4140 20 7200 20 Hsieh ve Huang (1988) tarafından yapılan çalışmada. sistemden transfer edilen ısı akısı.1. paralel ve karşıt akışlı sistemlerin ısıl performansı ve sistemde oluşan basınç düşümü incelenmiştir.27 Faghri (1995). saf su ile karşılaştırıldığında çok daha azdır. (2002) tarafından yapılan bir çalışma ile 300 oC’in üzerindeki sıcaklıklarda kullanılan . kompaktlık ve ısı transfer-basınç düşümü oranı yönleriyle karşılaştırmıştır. boruların düz ve zikzaklı düzenlendiği durumlar için sayısal olarak incelenmiştir.

. hava tarafındaki ısı transferi performansının. 375 oC > T > 350 oC sıcaklık aralığında bazı sıralarda Dowtherm ve bazı sıralarda su kullanılmasının ısı transferini önemli ölçüde iyileştireceği (% 15–99 oranında) bildirilmiştir. 2002) incelenmiştir. karşıt akışlı düzenleme için ısı transferi performansında az miktarda iyileşme olduğu bildirilmiştir. Paralel akışlı bir ısı değiştiricide. akışkan olarak Dowtherm yerine Trietilenglikol (TEG) ve su karışımının kullanılması önerilmiş. Bununla birlikte. oluşan manyetik alanın elektrotlar çevresinde ve dolayısıyla termosifonlar etrafında meydana getirdiği manyetik alan etkisidir. iki akışkan kullanılması simülasyon programı yardımıyla sayısal olarak incelenmiştir. Uygulanan EHD nedeniyle ısı değiştiricinin ısı transferi katsayısında artış sağlanmıştır. son sıralarda ise su oranının fazla olması önerilmektedir. paralel akışta bütün sıcaklıklarda. Yapılan simülasyon çalışması ile paralel ve karşıt akışlı. Isı değiştiricisinin bazı sıralarında farklı akışkan kullanılması özellikle yüksek sıcaklık uygulamaları için önerilmektedir.28 termosifonlarda. Oluşan manyetik alan. kritik ısı akısı sınırının daha yüksek bir değere yükseldiği görülmüştür. Katsayıdaki bu artmanın nedeni. Gazdan gaza ısı transferi sağlayan termosifon tipi ısı değiştiricilrde. ilk sıralardaki ısı borularında TEG-su karışımında TEG oranının fazla olması. iki akışkanlı uygulama önerilmemektedir. borular arasına elektrotlar yerleştirilerek yüksek voltajla elektrohidrodinamik etki (EHD) uygulanmıştır. saf TEG. veya TEG-su karışımı kullanılması gerektiği tespit edilmiştir. sisteme elektrik alanı uygulanması durumundaki değişimi (Wangnipparnto vd. ısı değiştiricinin bütün sıralarında sıcaklık dağılımı hemen hemen aynı olduğu için karışım oranının bütün sıralarda aynı olması gerektiği ifade edilmiştir. ısı borulu ısı değiştiricilerinde hangi sıralarda saf su. Karşıt akışlı durumda ise. küçük Reynolds sayılarında. Uygun oranlardaki karışımın iş akışkanı olarak belirtilen yüksek sıcaklıklarda Dowtherm yerine kullanılması ile termosifonların verimliliğinde bir iyileşme gözlenmiştir. Nuntaphan ve arkadaşları (2001) tarafından hem yüksek. Düşük sıcaklıklar için (125 oC > T > 75 oC) ısı değiştiricisinin bazı sıralarındaki termosifonlarda amonyak ve geri kalan sıralarında ise su kullanılması durumunda. hava . hem de düşük sıcaklıklar için paralel ve karşıt akışlı uygulamalarda. Termosifonun kondenser kısmına.

5 o C olduğu bildirilmiştir.5 kV’un üzerine çıkarılması durumunda da kıvılcım atlaması meydana geldiği bildirilmiştir. bakır ve çelik borulardan yapılmış ısı borularında denenmiştir. Ancak voltajın 17. ısı borusu içindeki kaynamanın başlaması için gerekli olan enerjinin yetersiz olmasından kaynaklandığı bildirilmiştir. Çalışmada. Çalışma sonucunda.29 akımı ile ters yönlü olduğundan EHD etkisinin yararı ancak Re sayısının çok küçük değerlerinde olmaktadır. korozyonu önlemek için gerekli olan optimum . Verimdeki bu düşüşün nedeninin. Isı borularının çalışmaları esnasında korozyondan etkilenmelerini önlemek amacıyla bazı çalışmalar yapılmıştır. Çalışmada R–22 akışkanını için kaynamanın başlamasında gerekli olan sıcaklık farkının 1–1. Sistemin çalışması esnasında. 12V elektrik kullanarak ısı borsunun evaporatör kısmına elektrik enerjisi verilmiş ve kaynamanın ilk başlaması kolaylaştırılmıştır. (1991)’nin yaptığı bir çalışmada. Terdtoon ve arkadaşları (2000). Uygulanan voltaj 15. bu boyalar alüminyum. Rohsenow bağıntısına göre 4 kW/m2 olarak bulunmuştur. Re sayısı 230’a yükseltildiğinde katsayıdaki artış % 10’lara düşmektedir. Bu problemin çözümü için yazarlar tarafından bir tetikleme düzeneği önerilmiştir. Yapılan deneylerde hava akımının küçük Reynolds sayıları için (Re=58). ısı borusu yüzeyi ile iş akışkanı sıcaklıkları arasındaki farkın (∆Te) çok az olması durumunda. Bacadan ısı geri kazanımında. Bu sıcaklık farkının oluşturulması için ihtiyaç duyulan ısı akısı da. ekonomizerlerde kullanılan termosifonlarda korozyonu önlemek için üç farklı boya kullanmışlardır. ısı borularının evaporatör kısımlarında korozyon oluşmaktadır. ısı değiştiricinin ısı transferi katsayısında yaklaşık % 15’lik bir artış gözlenmiştir. verimde bir azalma meydana gelmektedir. Deneylerde en fazla korozyonun alüminyum borularda oluştuğu görülmüştür. elektrotlara 17.5 kV’un altında olduğu durumlarda ısı transferindeki artış önemsiz olmaktadır. Wadowski vd. çok küçük sıcaklık farkı ile çalışan iklimlendirme tesislerindeki gaz-gaz tipi ısı borulu ısı geri kazanım sistemlerindeki histerisis (kararsızlık-dalgalanma) incelenmiştir. Yapılan tetikleme ile düşük sıcaklık farklılıklarında da sistemin verimliliğinde önemli bir artış sağlandığı bildirilmiştir. ısı iletimine bir direnç oluştururlar.5 kV’luk bir gerilim uygulandığında. Korozyon nedeniyle oluşan birikintiler.

Terdtoon ve arkadaşları (2001) tarafından yapılan çalışmada. (2003). 250 ve 350 oC ortam sıcaklıklarında 4000 saatlik bir çalışma süreci sonunda değerlendirme yapılmıştır. . ısı borusundaki yoğuşmayan gaz üretimini araştırmışlardır.) veren matematiksel ifadeleri çıkarmışlardır. ısıl korozyondan korunmak için 20 ppm Na2HPO4’ün çalışma akışkanı olan su içerisine ilave edilmesinin çok iyi sonuçlar verdiği bildirilmiştir. çelik ve alüminyum ısı boruları kullanılmıştır. Lamfon ve arkadaşları (1994)’nın yaptıkları çalışmada. ısı borulu ısı geri kazanım sistemindeki su. hava. baca gazı ve su-amonyak karışımının bazı fiziksel özelliklerini (özgül ısı. bakır ve düşük karbonlu çelikler için ısıl iletkenlikleri sıcaklığa bağlı olarak veren matematiksel ifadeleri türetmişlerdir. Akyurt ve Al-Rabghi (1999)’nin yaptıkları çalışmada da çelik ısı borularında yoğuşmayan gaz üretiminin önlenmesi için iş akışkanı olarak NaCr solüsyonu-su karışımının kullanılmasının uygun olduğunu 15000 saat süren test çalışması sonucuna dayanarak bildirmişlerdir. Çalışmada bakır. Yang vd. otomobil motorlarının eksoz gazı ile ısı borularıyla ısıtılması için yaptıkları çalışmada. dinamik viskozite. Atık ısı geri kazanımında en uygun ısı borusu malzemesinin bakır olduğu. kalınlığı ve kanat aralığı ile boru çapı ve sayısı) seçimi ile ilgili matematiksel bir çalışma Swanson (1989) tarafından yapılmıştır. ısı borulu ısı değiştiricilerdeki konfigürasyonunu belirleyen parametrelerin (kanat yüksekliği. karşıt akışlı. plakalı. Gaz üretimini önlemek amacıyla. 150. ısıl iletkenlik.ısı borularını tavlama ve iş akışkanı içerisine çeşitli inhibitörlerin katılması denenmiştir. bir kabuk tabakası ile kaplanmasının uygun olacağını bildirmişlerdir. ısı borusu iç yüzeyinde oluşan korozyonu önlemek için. yüzey gerilme vs.Yüksek sıcaklık ısı borularındaki korozyon sorunu ile ilgili olarak Tu ve arkadaşları (1999) tarafından da benzer bir çalışma yapılmıştır. Ayrıca bu çevrimde kullanılan pirinç. Atık ısıdan geri kazanımı için.30 boya kalınlığı verilmiştir. amonyak. ısı borusu içerisinin ısıl işlemle.

endüstriyel alanda ısı geri kazanımına yönelik olan çalışmalar dikkate değerdir. Belarus ve Moldova’da. karşıt akışlı. (1993) tarafından yapılan literatür taramasında da. Reid ve Merrigan (2005). termosifonlar ile tüm çeşitlerinin çalışma şekilleri anlatılıp kısa bir özet verilmiştir. ısı borularının endüstriyel uygulamaları konularında yapılmış olan çalışmalar özetlenmiştir. 51mm çapındaki ısı borularından toplam 1914 adet kullanıldığı bildirilmiştir. limitler. Baca gazı sıcaklığı ısı borulu ısı değiştiricide. Buradaki çalışmalar geniş bir yelpazede olmasına karşın. konu ile ilgili önemli çalışmaların yapıldığı bildirilmiştir. Suzuki ve Nishio (2001)’da Japonlar tarafından yapılan çalışmalarla ilgili bir yayın listesi vermiştir. 2005) tarafından yapılan literatür taramasında. Saucıuc vd. özellikle Rusya. Delil (1998) Hollanda Ulusal Uzay Laboratuarında ve Lee (2001)’de Kore’de ısı boruları ve uygulamaları ile ilgili yapılmış olan çalışmaları özetlemişlerdir. Faghri (1996)’nin yaptığı çalışmada genel olarak ısı borularının çalışması.7 oC’den 171.31 Vasiliev (1998. Baca gazlarından havanın ısıtılması için üretilen. gaz-gaz tipi ısı borulu ısı geri kazanım ünitesinde.1 GJ/h (11. Zhang ve Zhuang’un yapmış oldukları çalışmada verilen bir örnek fiziksel ölçüleri açısından dikkat çekicidir.2 o C’e düşürülmüş ve yanma havası 54. Isı borularının uzunluğu 6 m’dir.970 kW) olduğu bildirilmiştir.8 oC’den 228. Zhang ve Zhuang (2003) ile Tongze ve Zengqi (1989)’ nin yaptıkları çalışmalarda Çin’de ısı borusu teknolojileri. . eski Sovyetler Birliği ülkelerinde ısı boruları ve ısı geri kazanımı ile ilgili çalışmalar özetlenmiş. Ukrayna. atık ısı geri kazanım sistemlerinde kullanılan ısı boruları genel olarak incelenmiş. Akyurt vd.7 oC’e kadar ısıtılmıştır. ısı boruları ile ilgili olarak 1990 ile 1995 yılları arasında Amerikalılar tarafından yapılan. Isı geri kazanım ünitesinin neden olduğu basınç kaybının 580 Pa ve geri kazanılan ısı enerjisinin de 43. (1996) Avustralya ve Yeni Zelanda’da. özellikle yerçekimi destekli ısı boruları ve termosifonlarla ilgili olarak yapılmış çalışmalar hakkında genel bilgi verilmiştir. 297.

Motorin kullanan kat kaloriferlerinde 215 oC baca sıcaklığı. Kullanılacak sistemle baca kaybının azaltılması. Çalışmaya başlamadan önce. Baca sıcaklığının çok yüksek olduğu durumlarda fanın yanma odasına çok miktarda hava gönderdiği (baca hızının çok yüksek olduğu). Çalışmada. fuel-oil kullanan başka bir kazanda ise 220 oC baca sıcaklığı ölçülmüştür. baca sıcaklığı 385–520 oC olarak ölçülmüştür. Yapılan ölçümlerden elde edilen sonuçlar. Ancak kömürlü sistemlerde IBIGK sistemi içerisinde oluşabilecek kurumlanma nedeniyle kullanılmasında zorluklarla karşılaşılabilecektir. konutlarda da kullanılmasının yararlı olacağını göstermektedir. Yapılan baca ölçümleri sonucu şu sonuçlar bulunmuştur: Kat kaloriferli olarak kullanılan kömürlü. Çeşitli sistemlerde kullanılan buhar kazanları.32 3. merkezi ısıtma kazanları gibi kazanlardan atmosfere atılan atık ısıdan geri kazanım amaçlanmıştır. yakıt olarak katı (kömür). Ayrıca duman borularında kazanın imalatında bulunan türbülatörlerin kullanılmaması ve kazan yakma sisteminin yanlış uygulanması nedeniyle çok yüksek baca sıcaklıklarının oluştuğu düşünülmektedir. dolayısıyla da kazan veriminin yükseltilmesi amaçlanmıştır. yanma odasına ihtiyaçtan fazla miktarda yakıt yüklendiği ve kömürün ısıl değerinin de yüksek olması nedeniyle yanma odasındaki yüksek sıcaklığı kazanın alamamasından kaynaklandığı tahmin edilmektedir. Fanlı çalışan kömürlü merkezi kalorifer kazanlarında ise baca sıcaklığı 210–650 oC arasında ölçülmüştür. sıvı (fuel-oil) veya gaz (LNG veya LPG) yakıt kullanan merkezi ısıtma sistemlerinin baca gazlarının duyulur ısısından yararlanmak amacıyla IBIGK sistemleri üzerinde çalışılmıştır. ısı geri kazanım sistemlerinin sıvı ve gaz yakıt kullanan sanayi tipi kazanların yanında. Stokerli çalışan bir kazanda 215 oC baca sıcaklığı ölçülmüştür. fanlı çalışan kazanlarda. . MATERYAL VE YÖNTEM Bu çalışmada ısıtma sistemlerinden ısı geri kazanımı amacıyla ısı borularının kullanılabilirliği araştırılmıştır. Isparta’da kullanılan çeşitli büyüklüklerde ve çeşitli yakıtlar kullanan kazanların baca sıcaklıkları ölçülmüştür.

00E+08 2. Freon-11 Metanol. 3.1. yerçekimi destekli tek bir ısı borusu (termosifon) imal edilip bu ısı borusunun çeşitli ısı yüklerindeki ve eğim açılarındaki performansı gözlenmiştir. Isı Borusunda Kullanılacak İş Akışkanı Seçimi Isı borularında kullanılacak akışkan seçiminde ilk önce dikkate alınacak konu çalışma sıcaklığıdır.4. incelendiğinde ısı geri kazanım sistemimizin çalışma sıcaklık aralığında (40–120 °C arasında) Su.00E+08 0. Sistemin çeşitli baca sıcaklıkları. Etanol ve Aseton’un kullanılabileceği ilk öngörüdür. Çizelge 1. üretimi gerçekleştirilmiştir.33 Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır.00E+08 1. Ayrıca kondenser bölgesindeki soğutucu akışkan debisinin sistem performansına etkisi incelenmiştir. İkinci bölümde ise baca gazlarından suya ısı geri kazanım sağlayan bir IBIGK sistemi tasarımlanıp. Çeşitli iş akışkanları için Merit sayısının sıcaklıkla değişimi .1.00E+00 40 60 80 Çalışma sıcaklığı (°C) 100 120 Su Etanol Metanol Aseton Freon-11 Şekil 3. Bu çalışmada baca gazlarında suya ısı aktarımı sağlanacağı için baca sıcaklığı ve ısının aktarılacağı su sıcaklığı dikkate alındığında ısı borusundaki iç sıcaklığın 40 ile 120 oC arasında olacağı beklenmektedir. Birinci bölümde.00E+08 5.00E+08 3.00E+08 Merit sayısı 4. hızları ve soğutma suyu debilerindeki performansı deneysel olarak belirlenmiştir. 6.

yüzey gerilmesi ve viskozitesini de dikkate alma zorunluluğu vardır. Burada kullanılacak olan su.2.2) Farklı akışkanlar için bu faktörün değişimi Şekil 3. Bu çalışmada.1’de görülmektedir. buharlaşma gizli ısısı. Isı borulu sistemin. Aynı zamanda akışkanın yoğunluğu. . 1994). ilk çalıştırılmasında ısı borusunun devreye girmesinin hızlı olması istenir.1. ρ l σ l h fg µl Me = (3. Herhangi bir akışkan için Merit sayısının yüksek olması. çok ucuz olması gibi nedenlerden dolayı orta sıcaklıklarda çalıştırılacak ısı boruları için çok uygun bir akışkandır. incelendiğinde bizim çalışma şartlarımıza en uygun akışkanın su olduğu açıkça görülebilmektedir. zehirleyici olmaması. Diğer akışkanlar ise benzer bir davranış sergilemektedirler. ısı borusunda iş akışkanı olarak kullanılmasının daha uygun olduğunu gösterir.34 Akışkan seçiminde sadece sıcaklık aralığına bakmak yeterli olmamaktadır. Pf = σ sıvı ρsıvı (3. Saf su. ve Şekil 3. Bu özelliklerin tamamını içeren Merit sayısı tanımlanmıştır. saf sudur. Freondan sonra gelen akışkan ise su’dur. 2000). 1994). Bu şekil incelendiğinde sistemin ilk çalıştırılmasında incelenen akışkanlardan en önce devreye girecek olan ısı borusunun freon kullanılan sistemler olduğu görülür. literatürde Priming faktör (Pf) olarak adlandırılır ve yüzey gerilmesinin.1) Merit sayısına sıvı taşıma faktörü de denilmektedir (Tunç. Şekil 3. Isı borularında kullanılan akışkanların seçiminde ilk devreye girme kolaylığı da bir ölçüttür. ısı borusu içerisinde kullanılabilecek bazı iş akışkanları için Merit sayısının sıcaklıkla değişimi Şekil 3. Bu ölçüt.2. sıvı yoğunluğuna oranı olarak tanımlanır (Dunn ve Reay.1) eşitliğinden hesaplanabilir (Peterson. de verilmiştir. Isı borularında kullanılacak akışkanlar için Me sayısı (3. buhar yoğunluğunun ve buharlaşma gizli ısısının yüksek olması.

40E-04 1. 2000).2.00E-05 6.00E-05 4.00E-05 0.00E-05 2. 1. Düşük sıcaklıklarda ilk devreye girmede gerekli aşırı ısıtma miktarı artmaktadır. ısı borusunun 45 °C çalışma sıcaklığında ihtiyaç duyduğu aşırı ısıtma miktarının 20 °C olduğu bildirilmiştir.20E-04 1.3) Burada δ ısıl tabaka kalınlığı olup 0. İş akışkanı olarak su kullanılması durumunda. 3.15 mm olarak alınabilir (Noie-Baghban ve Majideian.3) eşitliği verilmiştir.00E+00 40 60 80 Çalışma sıcaklığı (°C) 100 120 Su Etanol Metanol Aseton Freon-11 Şekil 3. Çeşitli akışkanlar için Priming faktörün sıcaklıkla değişimi .06 σ l Tv ρ v h fg δ ∆T = (3.00E-04 Priming faktör. Tanecik kaynamasının oluşabilmesi için gerekli aşırı ısıtma miktarı Noie-Baghban ve Majideian (2000) tarafında (3. 8.35 Suyun kullanıldığı sistemlerde ilk devreye girmesinde özellikle düşük sıcaklıklarda zorlukla karşılaşılabileceği de göz ardı edilmemelidir.

3. Literatüre göre.. Isı borusu malzemesi olarak alüminyum seçilmesi durumunda bütün sıcaklıklarda gaz üretiminin olacağı. Lamfon vd. Isı Borusuna Konulacak Akışkan Miktarı Isı borusu içerisine şarj edilecek akışkan miktarı daha önceden birinci bölümde açıklandığı gibi çeşitli limitler nedeniyle önemli olmaktadır.36 3. Lin vd. Literatürde verilen farklı akışkan miktarları yaklaşık olarak aynı miktarlara karşılık gelmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda iş akışkanı ile kullanılabilecek en uygun ısı borusu malzemesinin bu çalışma için bakır olduğuna karar verilmiştir. 3. Literatüre göre toplam hacmin % 15-22’si oranında. 1995).2. fazla bir sorun teşkil etmeyecektir. ısı borusunun orta sıcaklıklarda çalışması nedeniyle. iç basınç atmosfer basıncının çok fazla üzerine çıkmayacaktır. 1995. Isı Borusu Malzemesinin Seçimi Çizelge 1. 1976. veya evaporatör hacminin % 40-50’si oranında akışkan koyulabileceği bildirilmiştir (Lee ve Bedrossian 1978. Bu nedenle ısı borusunun tasarımında mukavemet. 1994).4. Isı borusu et kalınlığı ve kapak kalınlıkları. ısı borusu içerisine evaporatör hacminin % 50’si oranında akışkan konulması uygun görülmüştür. paslanmaz çelik kullanılması durumunda da yüksek sıcaklıklarda gaz üretiminin olacağı bildirilmektedir (Chi.’ün incelenmesiyle daha önceden iş akışkanı olarak kullanılmasına karar verilen su ile en uyumlu malzemenin bakır olduğu görülür.1995). Bu da yaklaşık iç çapın %10’u oranında olabileceği Rajesh ve Ravindran (1997) tarafından bildirilmiştir. Bu çalışmada. iç basıncı taşıyabilecek şekilde olmalıdır. su ile uyumlu olarak çalışabilecek bir başka malzemede 347 paslanmaz çeliktir (Faghri. Ancak özel bir çelik türü olan bu malzemenin bulunması ülkemiz koşullarında çok zordur. Güngör. Bu bilgilerden hareketle bu çalışmada.. .

Her işlem basamağında gerekli temizleme işlemlerinin yapılması. Dunn ve Reay.37 3. Isı borusunun üretilmesi aşamalarında. Çok hassas vakum olan 10-4 tor’a kadar inilebilmesi için özel difüzyon tipi vakum pompalarına ihtiyaç duyulmaktadır. hazırlanıp yerleştirilmesi. . .Doldurma işlemlerinin her bir akışkan için tasarlanan miktarda akışkan ile gerçekleştirilmesi. Isı Borusu ile İlgili Deneysel Çalışma Tek ısı borusu ile ilgili deneysel çalışmada 22 mm çapındaki ve 1. . Isı Borusu Üretim Aşamaları Bu çalışmada.Eğer kullanılacak ise fitil malzemesinin seçimi. Isı borusunun evaporatör ve kondenser bölgeleri 35 cm. Temizleme işleminden sonra vakum pompası ile 160 mmHg (tor) basınca kadar vakum edilmiştir.4. .Uçların kapatılması (kaynak işlemleri). temizlenmesi. Öncelikle ısı borusu içi yabancı maddelerden uygun şekilde temizlenmiştir. Isı borusunda iş akışkanı olarak saf su kullanılmıştır. Isı borusu içerisinin yoğuşmayan gazlardan temizlenmesi için 10-4 tor basınca kadar vakum edilmelidir. 3. 1994) verilen işlem sırası takip edilmiştir. . ısı borusu ve ısı borusu gurubunun imalatı gerçekleştirilirken.5.Boruların hazırlanması. boru içi temizlenip iş akışkanı olan saf su ile yıkanmıştır. kesimi.Vakuma alma işleminin her bir ısı borusu için uygulanması. Böyle bir vakum pompası temin edilemediği için eldeki mevcut imkanlarla ancak 160 tor’a kadar . . Akyurt vd.1976. adyabatik bölge ise 10 cm olmak üzere. vakumlama ve akışkan doldurma ağzının bırakılması. akışkan ve malzeme seçiminden sonra Chi (1976) ve Dunn ve Reay (1994) tarafından önerilen aşağıdaki işlem sırası takip edilmiştir.2 mm et kalınlığında bakır boru kullanılmıştır. (1993).Isı borularının test edilmesi gibi işlemler sırasıyla uygulanır. literatürde (Chi. toplam 80 cm uzunluğundadır. Bu temizleme işleminde %10 asit içeren su ile. .

Ayrıca ısı borusu içindeki buhar sıcaklığını ölçmek amacıyla 1 adet. Şarj işlemi. seramik boncuklar kullanılmıştır. Sıcaklıkları okumak için Advantech PCL 818 HG ana kart ve ısıl çift bağlantıları içinde PCLD 8115 .5 kVA’lık bir Varyak trafo (ayarlı trafo) ile ayarlanmıştır. Kondenser bölgesinde dolaşan su debisi. Isı borusu yüzeyindeki sıcaklık dağılımını görmek için evaporatör ve kondenser bölgelerine 4’er adet. özel olarak bu iş için yaptırılan 4. kondenser bölgesine giren ve burada ısınıp çıkan soğutma suyu sıcaklığını ölçmek içinde birer adet ısıl çift kullanılmıştır. Burada kullanılan vakum pompası soğutma sistemlerine akışkan şarjında yaygın olarak kullanılan paletli tip vakum pompasıdır Bu işlemden sonra. Evaporatör bölgesi üzerine sarılan elektrikli direnç tellerinin bakır boru ile temas ederek kısa devre yapmasını önlemek amacıyla. Kondenser bölgesi. üzerlerinden boruya sıkı bir şekilde kelepçelenmişlerdir. Krohne marka VA40V7R tipi. Isıl çiftlerin yüzeydeki sıcaklığı iyi bir şekilde algılayabilmeleri için yüzeye yapıştırılıp. 1 l/h bölüntülü debimetre ile ölçülmüştür. Isı borusu içindeki basıncı ölçmek için basınç manometresi kullanılmıştır. ısı borusu içerisine vakumlama işleminden sonra ısı borusu içerisine tekrar gaz sızmasını önlemek amacıyla Peterson (1994) ve Faghri (1995) tarafından önerilen şarj düzeneğine benzer olarak hazırlanan özel bir düzenekle yapılmıştır. ısı borusu içine literatüre uygun şekilde yaklaşık evaporatör bölümünün % 50’si oranında saf su şarjı yapılmıştır. Isı borusu üzerindeki sıcaklıklar K tipi ısıl çiftlerden gelen sinyalleri alan bir elektronik kart yardımıyla bilgisayardan sıcaklık olarak okunmuştur. Isı borusunun evaporatör bölgesine elektrikli ısıtıcılarla ısı enerjisi verilmiş. Kullanılan ısıl çiftler ısıtıcı olarak kullanılan dirençlerin yüksek yüzey sıcaklığından etkilenmemesi için mineral izoleli olarak seçilmiştir. adyabatik bölgeye ise 1 adet K tipi ısıl çift yerleştirilmiştir. verilen ısının miktarı.38 inilebilmiştir. 35 mm çapındaki bir boru ile oluşturulmuş ve ısıyı çekmek için şebeke suyu kullanılmıştır. Sisteme varyak trafo ile verilen elektrik enerjisini ölçmek amacıyla uygun şekilde bir Voltmetre ve Ampermetre bağlanmıştır.

3.’te şematik olarak ısı borusu deney düzeneği ve Şekil 3.’te de. . Eğim açısı. 20. son olarak üzeri alüminyum folyo ile kaplı olan 10 cm kalınlığındaki cam yünü ile yalıtılmıştır. Deneysel çalışmada üç parametre değiştirilmiştir. Yapılan deneylerden alınan ölçüm sonuçlarına göre ısı borusu üzerindeki sıcaklık dağılımının çalışma şartlarına göre değişimi ve kondenser bölgesi için toplam ısı transferi katsayısının değişimi gözlenmiştir. 15. Isı borusu dış yüzeyinden ortama olan ısı kayıplarını önlemek amacıyla evaporatör kısmı taş yünü ile kondenser kısmı ise camyünü ile yalıtılmıştır. Ayrıca ısı borusu içerisindeki basıncın gözlenebilmesi amacıyla.39 elektronik kartı kullanılmıştır. sıcaklığa dönüştürmek için özel bir yazılım programı kullanılmıştır. Kondenser bölgesinde dolaşan su debisi ise 10–40 l/h arası 5 l/h aralıklarda (10. ısı borusu üzerine ısıl çiftlerin yerleştirilmiş haldeki durumu görülmektedir. 500. 2100 ve 3000 W uygulanmıştır. 30. 900. Şekil 3. uygun bir basınç göstergesi kullanılmıştır. 35 ve 40 l/h) debilerde deneyler yapılmıştır. Bu sebeple evaporatör bölgesinde ek yalıtım malzemeleri kullanılmasına gereksinim duyulmuştur. ısı borusunun yer düzlemi ile paralel olduğu durum (yatay pozisyon) 0 ile 90° arasında 15’er derece aralıklarla ayarlanmıştır. 1400. evaporatör bölgesinde uygulana ısı yükü ve kondenser bölgesinden geçen su debisidir. 25. İkinci parametre olan evaporatör bölgesine uygulanan ısı yükü 200. Toplam ısı transferi katsayısının hesaplanmasında (3. Yapılan deneylerde özellikle evaporatör kısmında oluşan yüksek sıcaklıklar kullanılan yalıtım malzemesine (ısıtıcı direnç yüzey sıcaklığının yaklaşık 800 oC olarak ölçülmüştür) zarar vermiştir. Deney düzeneğinin şematik olarak görünüşü Şekil 3. Bu amaçla ısıtıcılar üzeri önce örülmüş asbest ile sarılmıştır.’de verilmiştir. Ana karttan alınan sinyalleri. ısı borusunun eğim açısı.4) eşitliği kullanılmıştır. Bunlar. Daha sonra metal bir kılıf içerisine konulan 5 cm kalınlığındaki perlit ile yalıtım kuvvetlendirilip.4.3.

Isı borusu için deney düzeneğinin şematik olarak görünüşü Şekil 3.4. Isı borusu üzerinde sıcaklık ölçme elemanlarının yerleri .818 HG Kart Sabit seviye su deposu Debimetr Veri kaydedici Varyak Trafo Elektrikli ısıtıcı Şekil 3.3.40 PCL.

ısı borusunun kondenser kısmından transfer edilen ısının.6) Isı borusu için radyal ısı akısı.4) Burada ∆T . Bu eşitlikteki A. ısı borusu iç sıcaklığı ile kondenser bölgesindeki su sıcaklığı arasındaki farktır. ısı borusunun kondenser bölgesinden çekilen ısı olup. Kondenser bölgesi sıcaklığı olarak.7) eşitliği ile bulunabilir.6) eşitliği ile verilen yüzey ısı akısı için yazılan eşitlik kullanılmakla birlikte. Kondenser bölgesi için yüzey ısı akısı ise (3.c L c Le + Lc Tv = (3. yüzey sıcaklıklarından (3. Tw . 1985). buradaki A’nın ısı borusunun kesit alanına karşılık geleceğine dikkat edilmelidir. ısı borusu kesit alanına oranı şeklinde tanımlanabilir. kondenser bölgesi yüzey alanını göstermektedir. Q = m C p ∆Tsu (3. Radyal ısı akısı için (3.41 U= Q A ∆T (3.5) eşitliğinden hesaplanır. bu bölgelerin uzunlukları dikkate alınarak alınan ortalamaları ile buhar sıcaklığı tahmin edilebilmektedir (Huang ve Tsuei. (3.e L e + Tw . bu bölgeye giren ve çıkan su sıcaklığının ortalaması alınmıştır.7) .5) Buradaki m kondenserde dolaşan soğutma suyu debisi ve ∆T su ise kondensere giren ve çıkan su sıcaklıklarının farkından bulunur. Q A & q= (3. Isı boruları ile ilgili çalışmalarda eğer ısı borusunun iç sıcaklığı bilinemiyorsa evaporatör ve kondenser yüzey sıcaklıklarından. Q ise.6) eşitliği ile hesaplanabilir. Buhar sıcaklığı.

P ısı borusu içerisindeki doyma basıncı ve q ısı akısı olarak verilmiştir. 2 200 150 100 50 0 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı 50 °C 65 °C 80 °C 95 °C Şekil 3.’ne göre ısı taşınım katsayısı. & α = 0. V+ ısı borusunun şarj oranıdır.ısı akısı (kW/m ). 250 Max. Le ve Lc’de sırasıyla evaporatör ve kondenser uzunluklarını göstermektedir.5. Çeşitli eğim açılarında ısı borusunun taşıyabileceği maksimum ısı akısı . Q/A Te − Tc α= (3.c sırasıyla kondenser ve evaporatör bölgeleri için ortalama yüzey sıcaklıkları.9) eşitliğini türetip önermişlerdir. Lin vd. Lin vd.9) & Burada α ısı taşınım katsayısı. 41 (3.8) eşitliği ile bulunur.e ve Tw. Lin vd. (1995)’ne göre ısı borusundaki ısı taşınım katsayısı α’nın bulunması için evaporatör kısmı ısı akısı ile evaporatör ve kondenser bölgeleri yüzey sıcaklıklarının ortalamasından yararlanmıştır.943 Pv0 .42 Burada Tw.18 q 2 / 3 V + ( ) −0 .’nin deneysel sonuçlarından ısı taşınım katsayısı için (3.

5.’de grafik olarak gösterilmiştir. 3.5) eşitliğinden. Isı boruları yerçekimi destekli olarak çalışacaklarından fitil kullanılmamıştır. Kondenser kısmında ise kullanılmamıştır. Evaporatör ve kondenser kısımları boru çapları aynıdır.’te verilmiştir. yukarıda sözü edilen sıcaklıklar için hesaplanarak Şekil 3. Hesaplamalar. farklı eğim açıları ve çalışma sıcaklıkları için hesaplanarak Şekil 3. evaporatör kısmı aşağıda olacak şekilde 90o eğim açısı ile konumlandırılmıştır.0 mm d =14.75 mm D = 16. Boru eksenleri arasında enine ve boyuna aralıklar eşit olup 45 mm’dir. Isı borusunun taşıyabileceği maksimum ısı akısı (1.43 Deneysel amaçlı olarak üretilen ısı borusunun maksimum taşıyabileceği ısı akısı Golobic ve Gaspersic (1997) tarafından türetilen (1. 80 oC ve 95 oC iç sıcaklıklarında çalışacağı kabulü ile yapılmıştır. Borular düz sıralı olarak döşenmiştir.5 mm levp = 145 mm lkon = 100 mm tkanat = 0.6.6’da IBIGK sisteminin evaporatör ve kondenser bölgeleri görünmektedir.4 mm x = 10 mm Adyabatik bölge uzunluğu: lady = 5 mm Evaporatör bölgesinde baca gazı akış kesiti 145*165 mm’dir Evaporatör kısmında paslanmaz çelik kanat vardır.5.15) eşitliği ile. Evaporatör . Isı değiştiricisinde kullanılan ısı boruları ile ilgili fiziksel büyüklükleri aşağıda verilmiştir. 65 o C. IBIGK Sistemi ile İlgili Deneysel Çalışma Isı borulu ısı geri kazanım sisteminde toplam 16 borudan oluşan bir ısı borusu demeti kullanılmıştır. Şekil 3. Boru et kalınlığı: Dış çap: İç çap: Evaporatör uzunluğu: Kondenser uzunluğu: Kanat kalınlığı: Kanatlar arası mesafe: t = 0. Burada kanatlı kısım evaporatör bölgesi. Isı değiştiricide kondenser kısmı yukarıda. ısı borusunun 50 oC. kanatsız olan kısım ise kondenser bölgesidir.

ve Huang. Bu yönlendirme plakaları Şekil 3. Ezme işlemi. IBIGK sisteminin evaporatör ve kondenser bölgeleri Isı transferi ve basınç düşümü dikkate alındığında. ısı borularından suya olan ısı transferini artırmak için borular arasına yönlendirme plakaları yerleştirilmiştir.7’de görülmektedir. şarj işleminden sonra pinç-of pensesi ile ezilip kaynaklanan boru uzantıları görülmektedir. Isı borularının düzenlenmesinde çapraz veya düz sıralı düzenlemeler yapılabilmektedir. ısı borulu ısı değiştiricilerinde karşıt akışlı sistemlerin. 1988. içerideki vakumun kaynak işlemi sırasında azalmaması için farklı iki yerden yapılmıştır. ısı borularının düz sıralı olarak düzenlemesi yapılmıştır. 1990). Ancak ısı geri kazanım sisteminin neden olacağı basınç kaybı ve kazanlardaki baca gazından geri kazanım sağlanacağı ve bu nedenle oluşabilecek kirlilikler dikkate alınarak.6.44 kısmının alt kısmında akışkan şarjının yapıldığı. Kondenser bölgesinde. paralel akışlı sistemlere oranla (hem çapraz hem de düz sıralı durumlar için) daha verimli olmaktadır (Hsieh. Şekil 3. . Bu çalışmada da IBIGK sistemi karşıt akışlı olarak düzenlenmiştir.

Baca gazı hızı. Hava sıcaklığı 125. 20 oC su sıcaklığı şebeke suyu sıcaklığı ve 33 oC ise herhangi bir sistemde ısısını verip.065 kg/s ve 0. IBIGK ünitesinde ölçüm yapılan noktalar (T. Her bir ısı borusunun içi vakum pompası ile yoğuşmayan gazlardan arındırmak için 160 tor’a kadar vakumlanıp. 2. P. soğuyarak kazana geri dönen akışkan sıcaklığı olarak seçilmiştir. 150. 1. Hız ölçüm noktaları) . 200. 175.5. T T T P Su çıkışı Su girişi V Gaz çıkışı Gaz girişi P T T T T T T Su çıkışı Su girişi Şekil 3. elektrikli ısıtıcılarla ve ayarlı bir trafo ile istenilen değerlere ayarlanmıştır. 2. Kondenser kısmındaki soğutma suyu debisi 0. Sıcaklık. basınç. 225 ve 250 oC sıcaklıklarında. 3.5 3. devri ayarlanabilen bir fan yardımıyla 1. Deneylerde baca gazı yerine sıcak hava kullanılmıştır. evaporatör bölgesi hacminin % 50’si oranında çalışma akışkanı olarak saf su konulmuştur. ısı borularının içi literatüre uygun olarak % 10 oranında asit içeren asitli su ile temizlenip iş akışkanı ile yıkanmıştır.7.45 Bu çalışmada da. Şarj işleminden sonra ısı borusu içerisindeki vakum seviyesi değişmeden özel sıkıştırma pensesi (pinç-of) ile ezilip oksi-asetilen kaynağı ile kapatılmıştır. Soğutma suyu sıcaklığı 20 oC ve 33 oC değerlerinde çalışılmıştır.5 ve 4 m/s hızlarında istenilen değerlere ayarlanmıştır.13 kg/s debilerinde sabit olarak tutulmuştur. V.

Testo 454 veri kaydedici uygun propları ile birlikte kullanılmıştır. Deney düzeneği.9.7.8.’de de fotoğraf olarak görülmektedir.’de şematik olarak ve Şekil 3. IBIGK ünitesinde. Almemo 5990-2 tipi. Şekil 3.’de verilmiştir. Şekil 3. Isı değiştiricisinin kondenser kısmında ısıyı alan suyun sirkülasyonu küçük bir pompa ile sağlanmış ve su debisi de debimetre ile ölçülmüştür. çok kanallı veri kaydedici ile sağlanmıştır.8. ölçüm noktalarının konumu Şekil 3. Bu ölçümlerin yapılmasında.46 Deneysel çalışmada IBIGK sisteminde yapılan ölçmeler için. Deney düzeneğinin şematik olarak görünüşü . evaporatör ve kondenser bölgelerindeki çeşitli noktalardan K tipi ısıl çiftlerle sıcaklık ölçümleri yapılmıştır. Baca gazı hızı ile ısı değiştiricisinin neden olduğu basınç kaybı da ayrıca ölçülmüştür. Isıl çiftlerden gelen sinyallerin sıcaklık olarak okunması.

9. Isı borularının vakuma alınmasında kullanılan vakum pompası .47 Şekil 3. Deney düzeneğinin görünümü Şekil 3.10.

(Tsu . ε sicak = ε soguk (3. Isı değiştiricisi etkinliği evaporatör ve kondenser bölgeleri için (3.10) ve (3.1 − Tsu . Isı değiştiricisinin evaporatör bölgesi için etkinlik. 2 indisi ise çıkışı göstermektedir.48 IBIGK ünitesinin neden olduğu basınç kaybı ısı değiştirici öncesi ve sonrasındaki basınç farkı uygun bir cihazla ölçülerek saptanmıştır. sıcak ve soğuk akışkanlardan hangisinin değeri en küçükse o değer alınacağını ifade etmektedir. Burada. 2 − Tsu . 2 ) C min .14) .12) Cmin.1 ) (3. 1 indisi girişi.(Tgaz.13) m sicak c p .1 ) (3.10) Isı değiştiricisinin kondenser bölgesi için etkinlik.11) Ve burada Cmin.1 − Tsu .soguk =1 (3. C min = (m C p ) min (3. C su .(Tgaz .(Tgaz . sıcak ve soğuk akışkan taraflarının etkinlikleri de birbirine eşit olur.11) eşitlikleri ile ayrı ayrı hesaplanabilir (Azad vd.1 ) εc = C min . 1985).sicak m soguk c p .1 − Tgaz . IBIGK sistemlerinde sıcak ve soğuk akışkanların kütlesel debileri ve ısı kapasiteleri birbirine eşit ise. εe = C gaz .

49

Çok sıralı IBIGK sistemlerinde elde edilebilecek maksimum etkinlik, n değiştiricideki sıra sayısını göstermek üzere Niro ve Baretta (1992) tarafından; n n +1

ε max =

(3.15)

olduğu bildirilmiştir. Bu durumda sıcak ve soğuk akışkanları için;

m sicak c sicak = m soguk c soguk

(3.16)

olduğu dikkatlerden kaçırılmamalıdır. Bu koşullarda sıra sayısı ile, ısı değiştiriciden elde edilebilecek maksimum etkinliğin değişimi Şekil 3.11’da görülmektedir.

1 Maksimum Verimlilik 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

Sıra Sayısı

Şekil 3.11. Sıra sayısı ile ısı değiştiriciden elde edilebilecek maksimum etkinliğin değişimi. Eşitlik 3,15’den yararlanarak çizilen Şekil 3.10.’dan açıkça görüldüğü gibi evaporatör ve kondenser bölgelerinden akan akışkanların ısıl kapasiteleri birbirine eşit olduğunda, çok sıralı sistemlerde, 8–10 sıra uygun sıra sayısı olarak alınabilir. Bu durumdaki verimlilik, yaklaşık % 90’dır. Sıra sayısını daha fazla yapılması,

50

sistemin maliyetini artmasına neden olacak, ancak verimlilikteki artışta dikkate değer bir artma gözlenemeyecektir.
3.7. IBIGK Sisteminin Termodinamik Analizi

Isı borusu içerisindeki buhar akışının termodinamik çevrimi Şekil 3.12.’de T-s diyagramı olarak görülmektedir (Khalkhali vd., 1999). Çalışmanın basitleştirilebilmesi için aşağıdaki kabuller yapılmıştır: Isı borusu kararlı durumda çalışmaktadır. Buhar akışı oldukça küçük Reynolds sayısı ile akmaktadır. İhmal edilebilir derecede sıcaklık artışı olmaktadır Taşıma bölgesinde buharlaşma ve yoğuşma olmamaktadır. yani ısı borusu içi doymuş haldedir.

Şekil. 3.12. Isı borusu içerisindeki akışkanın Termodinamik çevrimi (Khalkhali, 1999) Şekil 3.12.’de verilen diyagramdaki, (1–2) bölgesi evaporatörden kondensere buhar akışının olduğu bölgedir. (2–3) bölgesi kondenserden ısı atılması, (3–4) bölgesi

51

kondenserden evaporatöre akışkanın taşınması ve (4–1) bölgesi de evaporatördeki buharlaşmayı göstermektedir. Çeşitli sistemlerde ekserji kaybına neden olan durumlar; sürtünme kayıpları, sıcaklık farkından dolayı oluşan ısı transferi, genleşme veya sıkıştırma vb. olaylarıdır. Saf bir maddenin ekserjisi aşağıdaki gibi yazılabilir (Çengel ve Boles 1996). V2 + gz 2

ψ = (h − h 0 ) − T0 (s − s 0 ) +

(3.17)

Bu eşitlikteki, (

V2 ) kinetik enerji ve ( gz ) potansiyel enerji terimleri ihmal edilirse; 2 (3.18)

Ψ = (h − h o ) − To (s − s o )

eşitliği elde edilir. Bu eşitlikteki ho ve so terimleri akışkanın çevre sıcaklığındaki entalpi ve entropisini, To ise çevre sıcaklığını ifade etmektedir. IBIGK sistemi termodinamik olarak, sürekli akışlı açık bir sistemdir. Bu sistemlerde akışkanın kontrol hacminde sürekli bir akışı vardır. Akışkanın özellikleri, kontrol hacmi içinde bir noktadan diğerine farklılıklar gösterebilir. Fakat verilen bir noktada zamanla değişmez (Çengel ve Boles, 1996). Isı geri kazanım sisteminin her bölümü ayrı bir kontrol elemanı olarak kabul edilip tersinmezlik veya ekserji kaybı aşağıda verildiği gibi yazılabilir.

⎤ ⎡ ⎛ T ⎞ ⎛ T ⎞ & & ∆Ψ = ∑ m g Ψg − ∑ m ç Ψç − ⎢∑ Q ⎜1 − o ⎟ − ∑ Q ⎜1 − o ⎟ + ∑ W ⎥ T ⎠g T ⎠ç ⎝ ⎝ ⎥ ⎢ ⎦ ⎣

(3.19)

Isı borulu ısı geri kazanım sisteminin ekserji analizi yapılırken aşağıdaki kabuller yapılmıştır:

Ekonomik yararlarının yanında çevreye olan .22) 3. ikincisi ise kondenser bölgesini kapsamaktadır.22) eşitliğinden hesaplanabilmektedir. İkincisi ise IBIGK sisteminden ısı çeken su kısmıdır. ∆Ψsu = (h 4 − h 3 ) + T0 (s 3 − s 4 ) eşitliğinden bulunabilir.21) ηıı = (3. sistemin kurulması ile ne gibi yararlarının olduğuna bakılır. Bunlardan ilki sistemin evaporatör bölgesini. Sistemin ekserji analizini yapabilmek için sistem iki kısımda ele alınmıştır.Sistem elemanlarındaki. IBIGK Sisteminin Ekonomik Analizi IBIGK sistemi ekonomik yönden incelenirken. Evaporatör kısmında (baca gazı tarafında) üretilen entropi. . Kondenser kısmında (su tarafında) üretilen entropi ise. boru ve kanallardaki sürtünmeler. Sistemin Termodinamiğin II.Sistem ile çevre arasındaki ısı alışverişi ihmal edilmiştir.8.20) eşitliğinden bulunur. m su ∆Ψsu m gaz ∆Ψgaz (3.52 . Bunlardan birincisi IBIGK sistemine ısı veren baca kısmıdır. yasasına göre verimi ise (3. basınç ve hız kayıpları ihmal edilmiştir. ∆Ψgaz = (h 1 − h 2 ) + T0 (s 2 − s1 ) (3.

Buradaki λ kazanda kullanılan yakıt için hava fazlalık & katsayısı.77 1000 (3.24) eşitliğinden bulunabilir (Eker. 1984). 1. Vg. Bu yarar.238 Hu − 1. Herhangi bir kazandaki baca kaybı (3.K = 100 (3. & & Vg =Vg. 1975). min + (λ − 1) L min (3. Vg.23) eşitliği ile bulunabilir (Özkan. Lmin ise yanma için gerekli teorik hava & miktarı olup (3. Buradaki baca gazı özgül hacmi ise (3.38 1000 L min = (3. Hu ise kullanılan yakıtın alt ısıl değerini (kcal/kg) ifade etmektedir.26) .23) & Burada. Vg ve c p .g sırasıyla baca gazı özgül hacmini (Nm3/kg) ve özgül ısısını (kcal/Nm3). belki doğrudan ekonomik olarak dikkate alınmasa dahi. min teorik baca gazı miktarıdır. & Vg c p .min ise (3.min = Hu − 3.24) Eşitliğinden bulunabilir. Tb ve Tç baca gazı ve çevre sıcaklıklarını.26) eşitliğinden (sıvı yakıtlar için) bulunabilir (Eker.g (Tb − Tç ) Hu B. dolaylı yönden ekonomiye bir katkısının olacağı muhakkaktır. Bu sistemin herhangi bir kazan çıkışına eklenmesi ile birlikte baca gazı sıcaklığında bir azalma meydana gelecektir. Bu azalma sonucunda da kazan önceden yerine getirmekte olduğu fonksiyonunda hiçbir azalma olmadan yakıt sarfiyatında bir tasarruf sağlanmış olacaktır. 1975).53 kirleticilikte de bir azalma oluşacaktır.25) eşitliğinden.25) 1.548 & Vg .

sağlanan enerji tasarrufu miktarı hesaplanabilecektir.54 Bu eşitlikler yardımıyla. Buradan da sistemin çalışma süresi dikkate alınarak. . IBIGK sisteminin herhangi bir sisteme monte edilmeden önceki ve sonraki baca kayıpları (3.23) eşitliğinden. kazan veriminde sağlanacak ek verim hesaplanabilir.

30.1.’de görülmektedir. (9) noktalarıdır. . Şekil 4. Yapılan çalışmada. Ölçüm noktaları: .1.1. (4) noktaları. ısı borusunun evaporatör kısmına 2003000 W arası ısı verilerek yapılmıştır. 0° eğim açısında sadece 200 W ısı yükü uygulanarak. 30. 500. 60. (7). 15o ile 90° arasındaki eğim açılarında ise 200. 2100 ve 3000 W ısı yüklerinde deneyler yapılmıştır. Isı borusu 0. (2).55 4. . 1400.Evaporatör bölgesi üzerindeki ölçüm noktaları: (1). ARAŞTIRMA BULGULARI 4. sıcaklık dağılımı gözlenmiştir. 25. 15. .1.Kondenser bölgesi üzerindeki ölçüm noktaları: (6). Isı Borusunun Deneysel Sonuçları Tek ısı borusu ile yapılan deneysel çalışmalar. Yüzey Sıcaklıklarının Değişimi Isı borusu üzerindeki ölçüm noktaları Şekil 4. 35 ve 40 l/h aralıklarında ayarlanarak. 75 ve 90 derece eğim açılarında çalıştırılmıştır. 20. 4. Isı borusu üzerindeki ölçüm noktaları .Isı borusu iç sıcaklığı (10) noktasından ölçülmüştür.1. . 15. Sıcaklık diyagramlarındaki 1 noktası evaporatör bölgesi başlangıcındaki ve 9 noktası kondenser bölgesindeki en uç ölçüm noktasını göstermektedir. (8). 45.Su giriş ve çıkış sıcaklıkları (11) ve (12) noktalarından ölçülmüştür. Kondenser kısmında sistemden ısıyı çeken suyun debisi 10. (3). 25.Adyabatik bölgedeki ölçüm noktası: (5) noktası. 900.

200 W ısı yükünde. kondenseri terk eden su sıcaklığı da artmıştır. ile Şekil 4. kondenser bölgesi yüzey sıcaklığı da göreceli olarak artmıştır. ısı borusu üzerindeki çeşitli noktalardan ölçülen sıcaklık değerleri görülmektedir.2. Soğutma suyunun debisinin azalmasıyla. Çünkü ısı borusu yatay konumda olduğu için evaporatör bölgesinin özellikle ilk kısımlarından kondensere yeteri kadar ısı transfer edilemediğinden 1 noktasında yüzey sıcaklığı diğer noktalara oranla çok fazla olarak ölçülmüştür. evaporatör bölgesindeki sıcaklık dağılımı 0° eğim açısı hariç olmak üzere yaklaşık birbirine yakın değerlerde ölçülmüştür (Şekil 4. Yatay konumda. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları Şekil 4. Yatay konumda yani 0° eğim açısındaki çalışmada evaporatör bölgesi yüzey sıcaklığı özellikle 1 noktasında diğer ölçüm noktalarına oranla çok daha fazla ölçülmüştür. Burada verilen diyagramlar eğim açısının 0 ile 90° aralığında 15° aralıklarla yapılan deneylerden alınan sonuçlardır.8. ısı borusunun evaporatör bölgesine 200W ısı yükü uygulandığı durumda. Isı borusunun 15–90° eğimleri arasındaki çalışmalarda şekillerden de görüleceği gibi.56 110 90 Sıcaklık (C°) 70 50 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.2). Diyagramlardan görüldüğü gibi.2. Bu nedenle. . arasındaki şekillerde.

ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları . 200 W ısı yükü ve 15o eğim açısında.4.3. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4. 200 W ısı yükü ve 30o eğim açısında. 70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4.57 evaporatör ve kondenser bölgelerindeki sıcaklıklar yaklaşık birbirlerine yakın değerlerde bulunmuştur.

70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4. ısı borusu üzerindeki çeşitli noktalarda ölçülen sıcaklıklar görülmektedir. 200 W ısı yükü ve 45o eğim açısında.’te de 200 W ısı yükü ve 30° eğim açısında. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .’te 200 W ısı yükünde 15 derecelik eğim açısında. Şekil 4.6.58 Şekil 4. 200 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.5.3.4.

200 W ısı yükü ve 90o eğim açısında.5.7. 70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4. 200 W ısı yükü ve 75o eğim açısında.’da 200 W ısı yükünde 45 ve 60 derecelik eğim açılarında çalıştırılan ısı borusunun yüzey sıcaklıkları görülmektedir. ve Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 70 60 Sıcaklık (°C) 50 40 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4. Bu diyagramlarda da su debisinin özellikle 10 l/h olduğu durumlarda yüzey sıcaklıklarının. diğer debilerdeki çalışmalara oranla çok daha yüksek değerlerde olduğu görülmektedir. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .59 Şekil 4.8.6.

10. 90 80 Sıcaklık ( C) 70 60 50 40 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları o 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4.7. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 110 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h 90 Sıcaklık (°C) 70 50 30 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4. 500 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.60 Şekil 4.9. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .’de de yine 200 W ısı yükü ve 90° eğim açısında ısı borusu üzerindeki sıcaklık dağılımı görülmektedir.8.’de 200 W ısı yükünde 75° eğim açısında. Şekil 4. 500 W ısı yükü ve 30o eğim açısında.

900 W ısı yükü ve 30o eğim açısında. Burada yine 10 l/h debide yüzey sıcaklıklarının. diğer soğutma suyu debilerine oranla daha yüksek olduğu görülmektedir.11. 120 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h 100 Sıcaklık (°C) 80 60 40 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4. 500 W ısı yükü ve 90o eğim açısında.12.9. ve Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 120 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h 100 Sıcaklık (°C) 80 60 40 0 2 4 6 8 10 Ölçüm noktaları Şekil 4.’da ısı borusuna 500 W ısı yükü uygulandığı durumda 30° ve 60° eğim açılarındaki çalışmalarda ölçülen sıcaklıklar verilmiştir. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .10.61 Şekil 4.

900 W ısı yükü ve 90o eğim açısında. Bu diyagramlarda ısı borusu üzerindeki sıcaklık dağılımının evaporatör. adyabatik ve kondenser yüzeylerinde ölçülen sıcaklıkların 200 ve 500 W’lık çalışmalara oranla birbirlerine daha çok yaklaştığı görülmektedir. 900 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.12. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .’de ise 900 W ısı yükünde 30° eğim açısındaki çalışma sonuçları verilmiştir. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 120 100 Sıcaklık (°C) 80 60 40 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h Şekil 4.’de 500 W ısı yükü ve 90° eğim açısındaki ve Şekil 4.62 Şekil 4. 120 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 10 l/h 100 Sıcaklık (° C) 80 60 40 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.11.14.13.

15. 130 Sıcaklık (°C) 110 90 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 70 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4. 1400 W ısı yükü ve 30o eğim açısında. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 130 Sıcaklşık (°C) 110 90 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 70 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.14.16. 1400 W ısı yükü ve 60o eğim açısında.13. ve Şekil 4.63 Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları .’te 900 W ısı yükünde 60° ve 90° eğim açılarındaki yüzey sıcaklıkları görülmektedir.

1400 W ısı yükü ve 90o eğim açısında. ve Şekil 4. Evaporatör bölgesinden uygulanan ısı yükü arttıkça.64 Şekil 4. 2100 W ısı yükü ve 30o eğim açısında. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 140 Sıcaklık (°C) 120 100 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 80 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.16.’da 1400 W ısı yükü uygulandığı durumda 30° ve 60° eğim açılarındaki çalışmalarda ölçülen yüzey sıcaklıklarının dağılımı verilmiştir. 130 Sıcaklık (°C) 110 90 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 20 l/h 15 l/h 70 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.18. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları . ısı borusu üzerinden ölçülen yüzey sıcaklıklarının da arttığı gözlemlenmektedir.17.15.

19. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları . Evaporatör bölgesinde uygulana ısı yükü arttıkça kondenser bölgesindeki sıcaklıklarında arttığı görülmektedir. 2100 W ısı yükü ve 90o eğim açısında. 150 Sıcaklık (°C) 130 110 40 l/h 35 l/h 30 l/h 25 l/h 90 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.65 Şekil 4.17.18.’de ısı borusuna 1400 W ısı yükü uygulandığı durumda 90° eğimdeki çalışmada ölçülen yüzey sıcaklıkları verilmiştir. 15. Soğutma suyu sıcaklığı çıkışta 100 oC seviyelerine geldiği ve kaynama oluştuğu için 10. Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 150 Sıcaklık (°C) 130 40 l/h 35 l/h 30 l/h 110 25 l/h 90 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.20. 2100 W ısı yükü ve 60o eğim açısında. 20 l/h debilerinde deneyler yapılamamıştır.’de ise 2100 W ısı yükü ve 30° eğim açısında ölçülen yüzey sıcaklıkları görülmektedir.

’de ısı borusuna 2100 W ısı yükü uygulandığı durumda 60° 90° eğimlerdeki yüzey sıcaklıkları verilmiştir.66 Şekil 4. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları 160 Sıcaklık (°C) 140 40 l/h 35 l/h 120 100 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4.21.’de 3000 W ısı yükünde 30° ve 60° eğim açılarındaki yüzey sıcaklıkları görülmektedir. ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları . ve Şekil 4.19.20. 150 Sıcaklık (°C) 130 40 l/h 35 l/h 110 90 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4. 3000 W ısı yükü ve 30o eğim açısında.21. ve Şekil 4. Şekil 4.22.22. 3000 W ısı yükü ve 60o eğim açısında..

Bu ölçümlerde farklı debilerdeki ölçüm sıcaklıklarının aynı noktalar için birbirine çok yakın değerlerde olduğu görülmektedir. ısı borularında iç sıcaklığın evaporatör ve kondenser bölgeleri yüzey sıcaklıklarının ağırlıklı aritmetik ortalamasına eşit olduğunu ve ısı borusu iç sıcaklığının (doyma sıcaklığı) (3.24. Ancak 90 °C’den sonraki değerlerde bir miktar sapma olduğu gözlenmektedir.23.67 Şekil 4.’te verilmiştir.7) eşitliği ile hesaplanabileceğini bildirmiştir. 160 Sıcaklık (°C) 140 40 l/h 35 l/h 120 100 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ölçüm noktaları Şekil 4. Şekilden de görülebildiği gibi hesaplanan değerlerle ölçülen değerle birbirlerine çok yakındır.’te 3000 W ısı yükü ve 90° eğim açısındaki yüzey sıcaklıkları verilmiştir. 3000 W ısı yükünde soğutma suyu sıcaklığı kondenser çıkışında kaynamaya başladığı için sadece 35 ve 40 l/h soğutma suyu debilerinde deneyler yapılabilmiştir. . ısı borusunun çeşitli noktalarında ölçülen yüzey sıcaklıkları Huang ve Tsuei (1985). Bu çalışmada yapılan deneylerde hem ısı borusu yüzey sıcaklıkları hem de iç sıcaklık ölçüldüğü için Huang ve Tsuei’nin önerdiği eşitlikle karşılaştırılarak diyagram halinde Şekil 4. 3000 W ısı yükü ve 90o eğim açısında.23.

26. Eğim açısının değişmesinin ısı akısı değişimine olan belirgin bir etkisi gözlenmemiştir.’de sırasıyla soğutma suyu debisinin 40 l/h. Şekil 4.2. doğal olarak kondenser bölgesinden çekilen ısı akısı da artmaktadır. Isı akısı (3.992 120 Hesaplanan sıcaklık (°C).68 140 R2 = 0.1. .25. 100 80 60 40 40 60 80 100 120 140 Ölçülen sıcaklık (°C) Şekil 4. 25 l/h ve 10 l/h değerleri için çeşitli ısı yüklerinde kondenser bölgesindeki ısı akısının değişimi görülmektedir.6) eşitliği yardımıyla hesaplanmıştır. Evaporatör bölgesinden uygulanan ısı yükünün artması ile. ve Şekil 4..24. Ölçülen iç sıcaklık ile yüzey sıcaklıklarından hesaplanan iç sıcaklığın karşılaştırılması 4. Isı Akısı ve Isı Transfer Katsayısının Uygulanan Isı Yükü ve Eğim Açısı ile Değişimi Çalışmanın bu bölümünde ısı borusunun eğim açısı ve evaporatör bölgesinde uygulana ısı yükü ile kondenser bölgesi ısı akısının ve kondenser bölgesi için toplam ısı transfer katsayısının değişimi incelenmiştir.27. Şekil 4.

2E+05 Isı akısı (W/m ) 2 9.0E+04 2.0E+05 8. 40 l/h su debisinde.0E+00 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı 200 W 500 W 900 W 1400 W 2100 W Isı akısı (W/m ) 2 Şekil 4.26.0E+04 4.69 1.0E+04 0.0E+04 6. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi 1.0E+04 3.5E+05 1.0E+04 0.0E+04 6.0E+00 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı 200 W 500 W 900 W 1400 W 2100 W 3000 W Şekil 4. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi . 25 l/h su debisinde.25.

. 10 l/h su debisinde.0E+04 Isı akısı (W/m ) 3. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı akısının eğim açısı ile değişimi 2500 Isı transferi katsayısı (W/m K) 2000 1500 1000 500 0 0 15 30 45 60 75 90 Eğim Açısı 200 W 500 W 900 W 1400 W 2100 W 3000 W Şekil 4. 40 l/h su debisinde.’da ısı borusuna uygulanan 200 ile 3000 W arası ısı yüklerinde çeşitli eğim açıları için kondenser bölgesi toplam ısı transferi katsayısının değişimi verilmiştir.28.0E+04 0.30. ve Şekil 4.0E+04 1.0E+00 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı Şekil 4. Şekil 4.20) 2 .19) ve (3.28.27. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi Şekil 4.70 4.29. Toplam ısı transferi katsayısı (3.0E+04 200 W 500 W 900 W 2 2.

ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi 2 2 1000 Isı transferi katsayısı (W/m K) 800 600 200 W 500 W 900 W 400 200 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı Şekil 4. 1750 Isı transferi katsayısı (W/m K) 1500 1250 1000 750 500 250 0 15 30 45 60 75 90 Eğim açısı 200 W 500 W 900 W 1400 W 2100 W Şekil 4.71 eşitliklerinden deneysel veriler kullanılarak hesaplanmıştır. ısı borusunun kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının eğim açısı ile değişimi .29. Eğim açısı ile ısı transfer katsayısının değişimi arasında da anlamlı bir ilişki kurulamamıştır. Yine burada da ısı akısında olduğu gibi uygulanan ısı yükü ile kondenser bölgesi için toplam ısı transferi katsayısının arttığı görülmektedir.30. 25 l/h su debisinde. 10 l/h su debisinde.

9835 Isı transferi katsayısı (W/m K) 2000 1500 1000 500 0 0. 1400.0E+04 1. Diyagramdaki yığılmalar uygulanan ısı yüklerinden 200.0E+04 8.0E+04 6.9835 olarak hesaplanmıştır. 500. Kondenser bölgesi için ısı akısı ile toplam ısı transferi katsayısı arasında bir ilişki gözlenmektedir.9921 q 0.4E+05 Isı akısı (W/m2) 2 Şekil 4.’da sadece 200. 2100 ve 3000 W ısı yüklerine karşılık gelmektedir.72 Şekil 4.2E+05 1. 10 l/h’lik su debisi ile çalışmanın. Bu diyagramda 0-90° arasında çalışılan bütün eğim açıları.0E+00 2. Bütün sonuçlar için ısı akısı ile ısı transfer katsayısının değişimi Şekil 4.30.0E+05 1. kondenser bölgesinden ısı çeken soğutma suyunun. 900. Bu ilişki (4. 2500 R2 = 0.581 şeklinde bulunmuştur. diğer ısı yüklerinde kaynaması (100 °C’in üzerine çıkılması) nedeniyle sadece bu yüklerde deneylerin yapılmasından kaynaklanmaktadır.31. (4. 500 ve 900 W ısı yüklerinin bulunmasının nedeni. 2003000 W arasındaki bütün ısı yükleri ve 10-40 l/h arasındaki bütün soğutma suyu debileri herhangi bir ayrım yapılmadan tamamı alınmıştır.31. Bu ilişkide R2 = 0.0E+04 4. & U = 1.1) eşitliği ile verilmiştir.1) .’de ısı borusu ile yapılan bütün deney sonuçlarını kapsayacak şekilde ısı borusunun kondenser kısmı için yüzey ısı akısı ile toplam ısı transferi katsayısının değişimi verilmiştir.

Kondenser kısmında dolaşan su debisinin 40 l/h olduğu durumda. Bütün sonuçlar için.73 Şekil 4. 2500 Isı transferi katsayısı (W/mK) R = 0.33.9045 2000 1500 1000 500 0 40 60 80 100 120 140 İç sıcaklık (°C) 2 2 Şekil 4. ısı transfer katsayısının iç sıcaklıkla değişimi 2500 Isı transfer katsayısı (W/m K) R2 = 0. Şekil 4.33.8802 2000 1500 1000 500 0 40 60 80 100 120 140 İç sıcaklık (°C) 2 Şekil 4.’de kondenserde dolaşan su debisinin 40 l/h olduğu durum için ısı borusu iç sıcaklığı (doyma sıcaklığı) ile toplam ısı transferi katsayısının değişimi görülmektedir.32.’te bütün sonuçları kapsayacak şekilde ısı borusu iç sıcaklığı ile kondenser bölgesi toplam ısı transferi katsayısının değişimi görülmektedir.32. ısı borusu iç sıcaklığı ile toplam ısı transfer katsayısının değişimi .

0E+00 40 60 80 100 120 140 İç sıcaklık (°C) Şekil 4.2E+05 Isı akısı (W/m ) 2 R2 = 0.0E+04 6. Bütün sonuçlar için. ısı borusu iç sıcaklığı ile yüzey ısı akısının çeşitli debilerdeki değişimi Şekil 4.’te ısı borusu iç sıcaklığı ile ısı akısının soğutma suyu debisinin değişmesi ile olan ilişkisi incelenmiştir.0E+04 6.35.0E+05 8.’te bütün deney sonuçlarını kapsayacak şekilde ısı borusu iç sıcaklığı ile ısı akısı arasındaki ilişki verilmiştir.0E+04 4. Şekil 4.4E+05 1.35.2E+05 Isı akısı (W/m ) 2 40 l/h 30 l/h 20 l/h 10 l/h 1.8969 1.34. Doyma sıcaklığı arttıkça ısı akısı da artmaktadır.0E+04 4.0E+04 0.34.0E+00 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 İç sıcaklık (°C) Şekil 4. Bütün sonuçlar için.0E+04 2. ısı borusu iç sıcaklığı ile yüzey ısı akısının değişimi 1.0E+05 8.74 1.4E+05 1.0E+04 0. Kondenserde dolaşan su debisinin artması ile kondenserden ısının daha kolay çekildiği ve dolayısıyla ısı transferi katsayısının da .0E+04 2.

Şekil 4.’da yine ısı borusu iç sıcaklığı ile kondenser bölgesi ısı transfer katsayısının değişimi incelenmiştir.36. Yapılan deneylerden elde edilen yaklaşık 2500 veri bu istatistik programında işlenmiştir. & U= f{ m .629296 m0. Burada da soğutma suyunun debisi arttıkça ısı transferi katsayısının göreceli olarak arttığı görülmektedir.356 ϕ −0. Bu programda ısı borusu kondenser bölgesi ısı transferi katsayısı bağımlı değişken ve ısı borusu eğim açısı.75 bir miktar arttığı görülmektedir.2)’de verildiği gibi bulunmuştur. & U =1.113 Tiç. iç sıcaklık. Deneysel Sonuçlarının İstatistiksel Analizi Yapılan çalışma sonucu elde edilen deneysel veriler SPSS istatistik programı ile analiz edilmiştir. ısı borusu iç sıcaklığı ile ısı transfer katsayısının çeşitli debilerdeki değişimi 4. Bütün sonuçlar için.36.2) .1.3. Tiç. (4.685 Tgiriş574 (4. Tgiriş} 1 −0 . 2500 Isı transferi katsayısı (W/m K) 40 l/h 2000 1500 1000 500 0 40 60 80 İç sıcaklık (°C) 100 120 30 l/h 20 l/h 10 l/h 2 Şekil 4. kondenser kısmında dolaşan su debisi ve suyun giriş sıcaklığı bağımsız değişken kabul edilerek aralarındaki ilişki. ϕ .

2500 R = 0.3) & Eşitlik (4. Hesaplanan ısı transfer katsayısının deneysel sonuçlarla karşılaştırılması Yine deneysel verilerin SPSS istatistik programı ile analiz edilmesi sonucunda ısı akısının çalışma parametreleri ile olan ilişkisi (eşitlik 4.3) yardımıyla m . ısı borusunun kondenser kısmında dolaşan soğutma suyu debisini (l/h). & & q = 1. İstatistik . kondensere giren soğutma suyu sıcaklığını ve ϕ ’da ısı borusunun eğim açısını ifade etmektedir. Bu hesaplamada R2=0.37.37. Tiç ve Tgiriş’e bağlı olarak yüzeyden olan ısı akısı hesaplanabilmektedir. & & q = f{ m . ϕ .2) eşitliğinde bulunan değerlerle deneysel verilere yaklaşımda R2=0.989 Tgiriş248 (4. 488 ϕ −0. SPSS istatistik programı ile bulunan eşitlikle hesaplanan değerlerle deneysel sonuçların karşılaştırılması Şekil 4. Tgiriş.954 olarak bulunmuştur.3’te verildiği gibi) bulunmuştur.’de görülmektedir.9542 2000 U-Hesaplanan 1500 1000 500 0 0 500 1000 1500 2000 2500 U-Deneysel 2 Şekil 4. Tiç. Tgiriş} −1.76 Toplam ısı transferi katsayısının bulunmasında çıkartılan (4. ısı borusu iç sıcaklığını. 086 Tiç2. Bu eşitlikte & m . ϕ .988 olarak bulunmuştur. Tiç.126621 m 0.

00E+00 3. & α = f { q .07941 (4. P ısı borusu içerisindeki doyma basıncını & (bar) ve q ısı akısını (W/m2) göstermektedir.892 olarak hesaplanmıştır. (4.20E+05 q-Hesaplanan 9. Aşağıdaki Şekil .20E+05 1.50E+05 q-Deneysel Şekil 4. ısı akısına ve ısı borusu iç basınca (doyma basıncına) bağlı olarak değişimi için (4. Eşitlikteki Q/A oranı kondenser bölgesi için ısı akısı.4) Burada α ısı taşınım katsayısını (W/m2K).8) eşitliğinden elde edilen ısı taşınım katsayısının (α).77 programı ile deneysel verilerden türetilen (4.50E+05 R2 = 0.00E+04 1.918 P 0.00E+04 9.00E+00 0.00E+04 6. SPSS programı ile analizi sonucunda.00E+04 3.3) eşitliğinden bulunan değerlerle gerçek değerlerin karşılaştırılması Şekil 4.4) eşitliği ile bulunan sonuçların deneysel sonuçlara yaklaşımında R2=0. Hesaplanan ısı akısının deneysel sonuçlarla karşılaştırılması Eşitlik (3. Te ortalama evaporatör bölgesi yüzey sıcaklığı ve Tc ortalama kondenser bölgesi yüzey sıcaklığıdır.38.’de verilmiştir.118577 q 0. P} & α = 0.4) eşitliği türetilmiştir.38. 1.00E+04 0.8) yardımı ile ısı borusu için ısı taşınım katsayısı hesaplanabilmektedir.00E+04 6. Deneysel verilerden yararlanarak (3.9882 1.

’da deneysel sonuçlardan bulunan değerlerle. 8000 7000 6000 Isı taşınımkatsayısı.40.39. SPSS programı ile deney sonuçlarından türetilen (4. (1995) Şekil 4. Rejime girmelerinde evaporatör bölgesinden uygulanan .1. 1400 W ve 2100 W ısı yüklerinde çalıştırılmalarında zamana bağlı olarak toplam ısı transferi katsayısının değişimi görülmektedir.9) eşitliği kullanılarak elde edilen sonuçlar birlikte karşılaştırılmıştır. Şekil 4.(1995) tarafından türetilen (3. Şekilde Deneysel verilerin eğrisi ile deneysel verilerden türetilen (4.39. Bu çalışmalarda ısı borusu eğim açısı 45° ve kondenserden dolaşan soğutma suyu debisi 40 l/h’dir.78 4.4) Lin vd. ve Şekil 4.4) eşitliğinden elde edilen sonuçlar ve Lin vd. Isı taşınım katsayısının çalışma (doyma) sıcaklığı ile değişimi 4.4.4) eşitliğinin eğrisi üst üste çakışmış durumdadır.42. Her üç ısı yükünde de ısı borusunun yaklaşık olarak ortalama 15 dakikalık bir süreçte rejime girdiği ve kararlı hale geldiği görülmektedir. 5000 4000 3000 2000 1000 0 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 Doyma sıcaklığı Deneysel veriler Türetilen eşitlik (4..’de ısı borusunun sırasıyla 900 W. Isı Borusunun Rejime Girişi Şekil 4.41.

79 yükün 900 W’dan 1400 ve 2100 W’a artırılması ile rejime girme sürelerinde önemli bir farklılık gözlenmemiştir. 40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi 1400 Isı transferi katsayısı (W/m K) 1200 1000 800 600 400 200 0 2 0 5 10 15 20 25 30 35 Zaman (dakika) Şekil 4. 40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi . Isı borusunun 1400 W ısı yükü.41. 900 Isı transferi katsayısı (W/m2K) 800 700 600 500 400 300 0 5 10 15 20 25 30 35 Zaman (Dakika) Şekil 4.40. Isı borusunun 900 W ısı yükü.

40 l/h su debisi ve 45° eğimde çalıştırılması durumunda rejime girişi Isı borularının rejime girmesi. Isı borusunun 2100 W ısı yükü. rejime girmeleri belirli bir zaman alacaktır. sistemden beklenen yarar yeteri kadar sağlanamayacaktır. eğer kesikli çalışıyorsa ve ısı borularının rejime girme süresi uzunsa. Sistem devreye girdiğinde ısı borusu rejime girinceye kadar belirli bir süre geçeceği için. IBIGK sisteminin kullanıldığı sistem (örneğin kazan). Bu tür çalışmalarda bu konuya daha çok dikkat etmek gerekir. . akışkan seçiminde ısı borularının devreye girmeleri ve rejime ulaşmaları çok daha fazla önem kazanmaktadır. Bu nedenle ısı borularının kesikli çalışmalardaki kullanımda. sistem (örneğin kazan) tekrar durma moduna geçip daha sonra tekrar çalıştığında.42. ısı borularının çalışması durup tekrar çalışmaya başladığında. özellikle kesikli çalışmalarda önemli olmaktadır.80 1400 Isı transferi katsayısı (W/m /K) 1200 1000 800 600 400 200 0 0 5 10 15 20 25 30 35 Zaman (Dakika) 2 Şekil 4. Isı boruları rejime girdikten sonra kesikli çalışma nedeniyle. bu süre zarfında ısı boruları tam kapasite ile çalışamayacaktır.

1.5 m/s aralıklarla ve 125 ile 250 oC arasında 25 oC aralıklardaki baca sıcaklıklarında çalıştırılmıştır.43.5 4. Kondenser kısmında ısı alan akışkan olan su debisi 0.2. IBIGK Sisteminin Deneysel Sonuçları Üretimi yapılan IBIGK ünitesi 1 ile 4 m/s aralığındaki baca hızlarında 0.81 4.43. Isı borulu ısı geri kazanım sisteminin neden olduğu basınç kaybı Baca Gazı Hızı (m/s) 5. Isı geri kazanım sisteminin neden olduğu basınç kaybının.5 4 4.5 Baca hızı (m/s) Şekil 4. Isı borulu ısı geri kazanım sisteminin neden olduğu basınç kaybı .0 3. 4.2.065 kg/s ve 0.’de verilmiştir. IBIGK Sistemindeki Basınç Kaybı IBIGK ünitesinin neden olduğu basınç kaybı çeşitli baca hızlarında ölçülerek Çizelge 4.5 Basınç Kaybı (Pa) 27 22 16 11 30 Basınç kaybı (Paskal).13 kg/s değerlerinde ayarlanmıştır.’den de görülebilmektedir.0 4.1.5 5 5. baca hızının artması ile doğru olarak arttığı Şekil 4. Kondenserde dolaşan su sıcaklığı 20 (±1) oC ve 33 (±1) oC sıcaklıklarında sabit olarak deneyler yapılmıştır.1. Çizelge 4. 25 20 15 10 5 3 3.

5 Baca hızı (m/s) Şekil 4. Gaz ve Su Tarafları Etkinlikleri IBIGK sisteminin evaporatör ve kondenser bölgeleri için etkinliğin değişimi görülmektedir.4 125 °C 0.3 Etkinlik . 150 °C 175 °C 200 °C 225 °C 250 °C 0.2. 0. Her iki durumda da etkinliğin baca hızı ile değişimi ters orantılıdır. 0. Baca gazı hızı arttıkça evaporatör ve kondenser etkinlikleri azalmaktadır. Bacadaki hızın artması ile baca gazı kütlesel debisi artmaktadır.3 Etkinlik .5 4 4.5 150 °C 175 °C 200 °C 225 °C 250 °C Şekil 4. IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi-gaz tarafı etkinliği (msu=0.5 3 3.10) ve (3.82 4.2 0.065 kg/s ve Tsu=20 oC için) .1 0 0.5 1 1. IBIGK sisteminin kondenser bölgesi-su tarafı etkinliği (msu=0.2. etkinliğin hesaplanmasında baca gazı kütlesel debisi paydada olduğu için sonuca ters orantılı olarak etkimektedir.5 4 4.44.065 kg/s ve Tsu=20 oC için) 0.5 2 2.5 1 1.11) eşitliklerinde.2 0.45. (3.1 125 °C 0 0.5 2 2.5 Baca hızı (m/s) 3 3.

5 2 2.5 Baca hızı (m/s) 3 3.065 kg/s 125 °C m=0.’de kondenser bölgesi için farklı soğutma suyu debilerindeki etkinliğin değişimi görülmektedir. Soğutma suyu debisinin artması ile etkinlikte de bir artış olmaktadır.13 kg/s 125 °C m=0.5 0.’da IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi ve Şekil 4.47.5 1 1. farklı debi ve baca sıcaklıklarındaki etkinliği Şekil 4.2 0.5 0. evaporatör bölgesinin.5 4 4.13 kg/s 125 °C m=0.5 4 4.5 2 2. Sistemde .83 0. farklı sıcaklıklarındaki etkinliği Etkinlik debi ve baca 0.1 0 0.065 kg/s 150 °C Şekil 4. IBIGK sistemi.5 Şekil 4.2 0.065 kg/s 150 °C Etkinlik 1.5 1 m=0.3 0.46.4 0.1 0 0.13 kg/s 150 °C m=0.065 kg/s 125 °C m=0.3 0.47.46.4 0. kondenser bölgesinin.5 3 Baca hızı (m/s) 3.13 kg/s 150 °C m=0.5 m=0. IBIGK sistemin.

3 Etkinlik 0.5 m/s 1.15 0. 0.48.2 0.2 0.4 0.49.05 0 1 2 Sıra sayısı 3 4 4 m/s 2 m/s 3.5 m/s 3 m/s 1 m/s 2.065 kg/s için) . IBIGK sisteminin kondenser bölgesi etkinliğinin sıra sayısı ile değişimi (Tbaca=150 oC.3 0. Tsu= 20 oC ve msu=0. ısı taşınım katsayısı ve sonuçta da transfer edilen ısı artmaktadır.1 0.25 Etkinlik 0.05 0 1 2 Sıra sayısı 3 4 4 m/s 2 m/s 3.5 m/s 3 m/s 1 m/s 2.5 m/s Şekil 4.065 kg/s için) 0. Tsu=20 oC ve msu=0.5 m/s 1.35 0.84 dolaşan suyun Reynolds sayısı arttığı için.15 0.35 0. IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi etkinliğinin sıra sayısı ile değişimi (Tbaca=150 oC.25 0.1 0.5 m/s Şekil 4.

1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Sıra sayısı Şekil 4.5 m/s baca gazı hızlarındaki etkinliğin diğer hızlara göre daha fazla olduğu görülmektedir.2 0.5 m/s 0.5 m/s 3 m/s 2.4 4 m/s 3.065 kg/s için) .5 m/s 2 m/s 1. 1 ve 1.065 kg/s için) 4 m/s 3.’de IBIGK sisteminin evaporatör bölgesi için etkinliğin sıra sayısı ile değişimi 150 °C baca sıcaklığı için görülmektedir.2 0.5 m/s 0.’de 225 oC baca sıcaklığı için evaporatör ve kondenser bölgelerindeki etkinliğin sıra sayısı ile değişimi verilmiştir.85 Şekil 4. Kondenser bölgesi için 225 °C baca sıcaklığında sıra sayısı ile etkinliğin değişimi (Tsu=20 oC ve msu=0.50.1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Sıra sayısı Şekil 4. 0.50.51.49. Şekil 4.5 m/s 3 m/s 2.48. Şekil 4.5 m/s 2 m/s 1.3 Etkinlik 0.51.3 Etkinlik 0.’da ise kondenser bölgesi için sıra sayısı ile etkinliğin değişimi görülmektedir. ve Şekil 4. Evaporatör bölgesi için 225 °C baca sıcaklığında sıra sayısı ile etkinliğin değişimi (Tsu=20 oC ve msu=0.4 0.

86

Isı geri kazanım sisteminin gaz ve su tarafları için deneysel verilerden hareketle etkinliklerinin baca sıcaklığı (Tbaca), baca hızı (Vbaca), soğutma suyu sıcaklığı (Tsu), soğutma suyu debisi (msu) ve sıra sayısına (n) bağlı olarak değişimi SPSS programı yardımıyla analiz edilmiştir.

ε gaz = f{Tbaca, Vbaca, Tsu, msu, n}

0 , 273 −0 , − 0 ε gaz = 0,068391 Tbaca Vbaca58 Tsu0,141 m su, 227 n 0, 783

(4.5)

Baca gazı tarafı için deneysel verilerden türetilen eşitlik için R2=0,878 olarak bulunmuştur.

ε su = f{Tbaca, Vbaca, Tsu, msu, n}
0 ,109 −0 , 0 0 ε su = 0,119399 Tbaca Vbaca825 Tsu,0514 m su,333 n 0,895

(4.6)

Isı geri kazanım sisteminin su tarafı için yapılan analizle türetilen eşitlik için R2=0,933 olarak bulunmuştur. Çıkartılan bu iki eşitliğin geçerliliği 4 sıra içindir.
4.2.3. IBIGK Sisteminde Sıcaklık Dağılımı

Aşağıdaki şekillerde ısı geri kazanım sitemindeki sıcaklık dağılımları her kademe için ayrı ayrı ölçülen değerler verilmiştir. Şekillerdeki ölçüm noktaları; - 1 noktası; IBIGK sistemine giren baca gazı giriş sıcaklığını, - 2 noktası; 1. sıra çıkışı, 2. sıra girişini, - 3 noktası; 2. sıra çıkışı, 3. sıra girişini, - 4 noktası; 3. sıra çıkışı, 4. sıra girişini, - 5 noktası; sistemi terk eden baca gazı sıcaklığını göstermektedir.

87

Şekil 4.52. ve Şekil 4.53.’te 150 oC baca sıcaklığı için, IBIGK sisteminin her kademesindeki sıcaklık değişimleri baca gazı ve su tarafları için ayrı ayrı verilmiştir. Evaporatör bölgesindeki gaz sıcaklığının düşüşü ve kondenser bölgesinde su sıcaklığının artışı açıkça görünmektedir.

160

150 Sıcaklık (°C)

140

130 4 m/s 120 1 2 3 Ölçüm noktaları 4 5 3,5 m/s 3 m/s 2,5 m/s 2 m/s 1,5 m/s

Şekil 4.52. IBIGK sisteminin evaporatör bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar (msu=0,065 kg/s, Tbaca=150 °C ve Tsu=20 oC için)

26 24 Sıcaklık (°C) 22 20
4 m/s 3,5 m/s 3 m/s 2,5 m/s 2 m/s 1,5 m/s 1 m/s

18 1 2 3 Ölçüm noktaları 4 5

Şekil 4.53. IBIGK sisteminin kondenser bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar (msu=0,065 kg/s, Tbaca=150 °C ve Tsu=20 oC için)

88

Şekil 4.54. ve Şekil 4.55.’te IBIGK sisteminin 250 oC baca sıcaklığında çalıştırılması durumunda evaporatör ve kondenser bölgelerinin her bir kademesindeki sıcaklık artışı/azalışı gösterilmiştir. Evaporatör bölgesinde sıcaklık azalması, kondenser bölgesinde sıcaklık artışı açıkça görünmektedir.

275
3,5 m/s 3 m/s 2,5 m/s 2 m/s 1,5 m/s

250 Sıcaklık (°C) 225 200 175 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ölçüm noktaları

Şekil 4.54. IBIGK sisteminin evaporatör bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar ve ileriye doğru tahmin (msu=0,065 kg/s, Tbaca=250 °C ve Tsu=20 oC için)

40

3,5 m/s
35 Sıcaklık (°C)

3 m/s

2,5 m/s

2 m/s

1,5 m/s

30

25

20 1 2 3 4 5 6 Ölçüm noktaları 7 8 9 10

Şekil 4.55. IBIGK sisteminin kondenser bölgesinin çeşitli kademelerinde ölçülen sıcaklıklar ve ileriye doğru tahmin (msu=0,065 kg/s, Tbaca=250 °C ve Tsu=20 oC için)

’da IBIGK sistemi evaporatör bölgesindeki entropi üretimi birim kütle için verilmiştir.2. Aynı zamanda baca hızının artması ile de birim kütle için entropi artışı söz konusudur.1 -0.13 kg/s için) .02 Süretim (kj/kgK) -0.08 -0.06 -0. IBIGK Sisteminin Ekserji Analizi Sonuçları Şekil 4.1 -0.06 -0.5 Şekil 4.12 -0.5 2 3.56.08 -0.5 3 3.4.04 -0. Sıcaklıkla entropinin artması ile artmakta olduğu diyagramdan açıkça görülmektedir. IBIGK sistemi evaporatör bölgesindeki birim kütle için entropi üretimi (Tsu=20 oC ve msu= 0.12 125 °C 225°C 150 °C 250 °C 175 °C 200 °C Şekil 4.065 kg/s için) Baca hızı (m/s) 1 0 -0.5 2 2.5 4 4.56.5 4 4. Baca hızı (m/s) 2.02 1.57.04 -0.5 3 1 0 -0.14 125 °C 150 °C 1. IBIGK sistemi evaporatör bölgesindeki entropi üretimi-birim kütle için (Tsu= 20 oC ve msu= 0.89 4.5 Süretim (kj/kgK) -0.

90 Şekil 4.5 3 3. Toplam entropi üretiminin 2 m/s hızlarında bir miktar daha fazla arttığı gözlenmiştir.0025 0.002 0. IBIGK sisteminin toplam entropi üretimi (Tsu=20 oC ve msu= 0.0015 0.065 kg/s için) .001 0.58.59.01 1.5 4 4.5 0.003 0.5 2 2.1 1 Entropi üretimi (kJ/K) 0. Baca sıcaklığının artmasıyla toplam entropi üretimi de artmaktadır. 0.065 kg/s için) 0.5 4 4. Baca hızı (m/s) 0.58 ve Şekil 4.5 3 3.Logaritmik çizim (Tsu=20 oC msu= 0.59.001 150 °C 0.’da IBIGK sisteminde üretilen toplam entropi üretimi diyagram halinde verilmiştir.004 0.0001 175 °C 200 °C 225 °C 250 °C Şekil 4.0035 Entropi üretimi (kJ/K). IBIGK sisteminin toplam entropi üretimi .0005 0 1 1.5 Baca hızı (m/s) 150 °C 175 °C 200 °C 225 °C 250 °C Şekil 4.5 2 2.

60. baca gazından ısı geri kazanılması nedeniyle.3 °C olarak 250 °C baca giriş sıcaklığı. 1984). Baca gazı sıcaklığında sağlanacak 100 °C’lık bir sıcaklık azalması ile. kazanda alt ısıl değeri 10000 kcal/kg olan sıvı yakıt kullanıldığı ve hava fazlalık katsayısı da 1. Baca çıkış sıcaklığı ile baca kaybının değişimi Şekil 4.60.7 °C’lık sıcaklık düşmesi.065 kg/s su debisi ve 33 °C su giriş sıcaklığında oluşmuştur. 14 12 Baca kaybı (%) 10 8 6 4 2 0 100 125 150 175 200 225 250 275 300 Baca sıcaklığı (°C) Şekil 4. kazan veriminde de yaklaşık olarak % 5’lik bir . Bu azalma yapılan deneylerde de görülmüştür. baca kaybında. IBIGK sisteminin monte edildiği bir kazanda da.60. 1.23) eşitliğinden hesaplanarak Şekil 4. IBIGK Sisteminin Ekonomik Analiz Sonuçları Kazanlardaki baca gazı kayıpları (3. IBIGK sisteminin kazana montesi ile çeşitli baca sıcaklıklarında kazanlarda oluşacak baca kayıplarının değişimi (3. 0.2.23) eşitliğinden hesaplanabilmektedir.5. Sağlanan en fazla sıcaklık düşümü 46.5 m/s baca hızı. Dış ortam sıcaklığı da 20 °C olarak alınmıştır. %1’lik bir azalmayı sağlayacaktır.91 4.’dan görüleceği gibi baca sıcaklığındaki her 21.’da verilmiştir. baca gazı sıcaklıkları azalmaktadır.15 olarak kabul edilmiştir (Özkan. Yapılan hesaplamalarda.

61. . baca kaybının % 10’lardan % 8’lere düştüğü ve bunun sonucunda kazan veriminde % 2’lik bir artışın sağlanabildiği görülmektedir. Baca sıcaklığının 250 °C olduğu durumda. IBIGK ünitesinin kullanılmasıyla kazan verimde sağlanan artış IBIGK sisteminin bir kazan çıkışına bağlanması durumunda baca kaybındaki azalma ve bu azalma sonucunda kazan verimindeki artış Şekil 4.61.’de görülmektedir. IBIGK ünitesinin kullanılmasıyla. 14 Baca kaybı ve Verim artışı (%). Bu da ekonomik olarak % 5 oranında yakıttan tasarruf anlamına gelmektedir.92 artış sağlanacaktır. 12 10 8 6 4 2 0 100 Ünite yok Ünite var Kazan verim artışı 125 150 175 200 225 250 275 300 Baca sıcaklığı (°C) Şekil 4.

Kondenser bölgesi için hesaplanan toplam ısı transfer katsayısı iç sıcaklıkla değişmekte olup. farklı eğim açılarında ve soğutma suyu debilerinde deneysel olarak incelenmiştir. Isı borusu ile ilgili çalışmada. Noie (2005) tarafından yapılan çalışmada. ikinci bölümde IBIGK ünitesi farklı çalışma koşullarında teste tabi tutulmuştur. 500 ile 3000 W ısı yükleri içinde 6 farklı ısı yükünde deneyler yapılmıştır. Kondenser bölgesinde ısıyı alan ortam olarak kullanılan su debisi için 10 ile 40 l/h arasında 7 farklı debi değerinde ve 200 W ısı yükü için 0o ile 90° aralığında 7 farklı eğim açısında. ısı borusunun 70–110 oC aralığındaki çalışma sıcaklığında. 206 deney sonucundan elde edilen 2500’den fazla veri analizlerde kullanılmıştır. Isı borusundan yatay konumunda transfer edilen ısı miktarının az olması nedeniyle. Çalışmanın birinci kısmında tasarımı ve üretimi gerçekleştirilen bakır-su ısı borusunun değişik güçlerde çalıştırılması süresince. . Sonuçta yerçekimi destekli olarak çalışan fitilsiz ısı borularının yatay konumda çalıştırılmalarının uygun olmadığı görülmüştür.93 5. diğer eğim açılarına oranla daha az olduğu görülmüştür. Isı borusu iç sıcaklığı (doyma sıcaklığı) arttıkça toplam ısı transferi katsayısı da artmaktadır. 15o ile 90° arasında çalışılan eğim açılarında transfer edilen ısı akısında dikkate değer bir değişimin olmadığı gözlenmiştir. ısı borusu yüzeyindeki sıcaklık dağılımı ve kondenserden transfer edilen ısı akısı. Çalışmanın ilk bölümünde tek bir ısı borusu. ısı borusu eğim açısının sıfır derece olduğu konumda transfer edilen ısının. Isı borusunun evaporatör kısmına 200 ile 3000 W arasında farklı 6 grup ısı yükü uygulanmıştır. evaporatör ve kondenser yüzeyleri arasındaki sıcaklık farkının arttığı görülmüştür. ısı transfer katsayısı 600–2000 W/m2oC arasında bulunmuştur. ısı transfer katsayısının değişimi 500–2000 W/m2oC arasında bulunmuştur. Yapılan çalışma sonucunda. SONUÇ VE TARTIŞMA Bu çalışmada baca gazlarından suya ısı boruları ile ısı geri kazanım sağlamak amacıyla deneysel bir çalışma yapılmıştır.

Bu çalışmada da. Yinede ısı borusu yatay yada yataya çok yakın şekilde konumlandırılmamalıdır. çalışma parametreleri arasında bir ilişki olduğu tespit . sıcak taraf 85 oC ve soğuk taraf ise 25 oC sıcaklıkta çalıştırıldığında toplam ısı transferi katsayısını 2400– 3000 W/m2K olarak bulunmuştur. ısı borusunun IBIGK sistemlerinin çalışma koşullarına göre konumlandırmada fazla bir sınırlamanın olmadığını göstermektedir. Ancak ısı borularının yatayla yaptığı açı 6o’ye getirildiğinde. transfer edilen ısıda önemli derecede bir azalma olduğu görülmüştür. Payakurak vd. Negishi ve Sawada (1983) tarafından yapılan çalışmada da bulunmuştur. ısı borusundan transfer edilebilecek ısı miktarını çok etkilemediğinden. Çalışmadaki deneysel verilerin SPSS programı ile istatistiksel analizi sonucunda. ısı transfer katsayısını da artırmaktadır. kondenser bölgesindeki ısı transfer katsayısı ve ısı akısı ile. 15o’den sonraki eğim açılarında ısı akısında önemli bir değişimin olmadığı bildirilmiştir. yatayla yaklaşık olarak 7o eğim kalıncaya kadar evaporatörden kondenser tarafına transfer edilen ısıda fazla bir değişme olmadığı gözlenmiştir. Eğim açısının 15–90° aralığında değişmesi. Beckert ve Herwig (1996) tarafından R–22 kullanılarak yapılan deneylerde. Negishi ve Sawada tarafından yapılan deneylerde. Yatayla yapacağı açı Beckert ve Herwig (1996)’e göre en az 6o olmalı ve kondenser bölgesi daima yukarıda olacak şekilde konumlandırılmalıdır. ısı transferi katsayısı ile önemli bir değişim göstermediği gözlenmiştir. Aynı şekilde evaporatör kısmında uygulanan ısı yükünün artması. Lee ve Bedrossian (1978) tarafından yapılan çalışmada da ısı borulu ısı değiştirici eğim açısının. (2000) tarafından yapılan çalışmada ise 40-60° arası eğim açılarında daha verimli olduğu bildirilmiştir. Beckert ve Herwig (1996). Negishi ve Sawada’nın yaptıkları çalışmada da. Kondenser kısmında dolaşan akışkan miktarının artması ile toplam ısı transferi katsayısı artmaktadır.94 Benzer sonuçlar. Negishi ve Sawada (1983) ve Bedrossian (1978)’ın çalışmalarındakine benzer şekilde eğim açısının değişimi ile (0° hariç olmak üzere) ısı transferi katsayısında önemli bir değişimin olmadığı görülmüştür. Noie (2005).

iç görülmüştür.39. Bu eşitlikler yardımıyla ısı akısı ve ısı transfer katsayılarının değişimi.4) eşitliği yardımıyla bulunabilir. Isı borusu ısı akısı ile toplam ısı transferi katsayısı arasında anlamlı bir ilişki vardır.74 W/cm2 olarak bulunmuştur. birbirleriyle uyumlu olduğu görülmüştür. değişik çalışma koşulları için kolaylıkla bulunabilecektir. ısı borularında doyma sıcaklığının.581) ve (4. Isı borularında. Isı borusu iç basıncı ve ısı akısına bağlı olarak ısı taşınım katsayısının değişimi. aralarında bir miktar farklılık olmakla birlikte. yüzey ısı akısı ile ısı taşınım katsayısı arasında.5 W/cm2 radyal ısı akısı elde edilmiştir (Fagri.47-5. Bu çalışmada literatüre benzer olarak yine 100 oC (±2 °C) çalışma sıcaklığında. [ h ∝ qn ] şeklinde bir ilişkinin olduğu Ishibashi ve Nishikawa tarafından (Passa ve Reinaldo. (1995) tarafından türetilen benzer eşitliğin karşılaştırılması sonucunda (Şekil 4. Buradaki n katsayısı 2/3 olarak verilmiştir. ısı boruları ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda.). 2000) bildirilmiştir. evaporatör ve kondenser bölgeleri yüzey sıcaklıklarının ağırlıklı aritmetik ortalamasına eşit olduğunu bildirmiştir. Bu çalışmada da toplam ısı transferi katsayısı ile ısı akısı arasında benzer bir ilişki kurulmuş (n=0. Lin vd.6) eşitliğinden 3. 10-40 l/h aralığında çalışılmasından kaynaklanmaktadır. Eğer. Bu çalışmadaki deneylerde ölçülen iç sıcaklık değerleri ile Huang ve Tsuei’nin yüzey sıcaklıklarından hareketle bulunan iç sıcaklık değerleri karşılaştırılmış ve birbirlerine çok yakın değerler elde edilmiştir. radyal ısı akısı (3. yüzey sıcaklıklarından hareketle bulunan değerlerin de büyük doğrulukla kullanılabileceği .1) eşitliği ile verilmiştir. Huang ve Tsuei (1985).2) ve (4. Bu ilişkiler (4. 1995). Bu eşitlikle bulunan değerlerle. Literatürde 100 oC sıcaklıkta çalıştırılmış bakır-su ısı borusunda 3. İç sıcaklığın sıcaklığın ölçülmesi mümkün olmamışsa. sabit tek bir değerde değil. deneysel sonuçlardan türetilen (4. Isı akısı arttıkça ısı transferi katsayısı da artmaktadır.3) eşitlikleri ile verilmiştir. Burada radyal ısı akısının bir aralık arasındaki verilmesinin nedeni. kondenser bölgesindeki soğutma suyu debisinin.95 edilmiştir.

% 16 olarak bulunmuştur. (1996) tarafından. yaklaşık olarak 15 dakikalık bir sürede. Bu gözlemler. 1-4 m/s aralığında 7 baca gazı hızında çalıştırılmıştır. Kondenser bölgesindeki su sıcaklığı ve debisi farklı ikişer değerde deneyler yapılmıştır. 40 l/h soğutma suyu debisi ve 45° eğim açısında yapılmıştır. Ayrıca evaporatör bölgesindeki kanatların ısı borusuna kaynaklı olmaması. Isı geri kazanım ünitesinin baca içerisinde çalışacak kısmı olan evaporatör bölgesi kanatlı olarak yapılmıştır. fitilsiz olarak tasarımlanıp üretimi gerçekleştirilen 4 sırada toplam 16 boru bulunan. 7 sıralı ve toplam 78 borudan oluşan bir sistemde % 58 etkinlik elde edildiği bildirilmiştir. ısı değiştirici sıra sayısının az olmasından kaynaklanmaktadır. Noie-Baghban ve Majideian (2000) tarafından yapılan çalışmada. önerilen metodun kullanılabileceği bu çalışma ile de görülmüştür.96 ölçülemediği durumlarda. Toplam olarak birbirinden farklı koşullarında 61 deney yapılmış ve deneylerden elde edilen yaklaşık 750 veri yapılan analizlerde kullanılmıştır. IBIGK sisteminin etkinliği incelenirken. kanat-boru sıkı geçme işleminin yeteri oranda sağlanamaması nedeniyle. sıraları düz olarak düzenlenmiş IBIGK sistemi tasarımlanıp üretimi gerçekleştirilmiştir. Terdtoon vd. 1400 W ve 2100 W gibi farklı üç ısı yükünde rejime girmesi incelenmiştir. Isı değiştirici etkinliği. Çalışmanın ikinci bölümünde yerçekimi destekli. toplam 8 borudan oluşan sistemin etkinliği. ısı borusunun rejime ulaştığı görülmüştür. evaporatör ve kondenser bölgelerinde değişmekle birlikte % 10–40 arasında bulunmuştur.. Her üç uygulamada da. Literatürde. . Bu çalışmadaki etkinliğin az çıkmasının nedeni. IBIGK sistemi 125-250 °C arasında farklı 6 baca sıcaklığında. IBIGK sistemlerinin etkinliğinin % 50-60’lar seviyesinde olduğu bildirilmektedir. etkinliğin düşük çıkmasına sebep olmaktadır. Bacadan çekilen atık ısının aktarıldığı bölge olan kondenser kısmında kanat kullanılmamıştır. sıcak ve soğuk akışkan bölgeleri için ayrı ayrı değerlendirme yapılmıştır. Isı borusunun evaporatör bölgesinden uygulanan 900 W.

su sıcaklığı. Ancak bu artış doğrusal değildir. Baca hızı azaldıkça etkinlik daima artmaktadır. Sıra sayısının belirli bir değerinden sonraki artış oranı çok azalmaktadır. Kondenser kısmında dolaşan su debisinin 0. (1996). (1996)’nin çalışması ile benzerdir. Sisteminin evaporatör ve kondenser bölgelerindeki etkinlik sıra sayısı ile doğru orantılı olarak artmaktadır.6) eşitlikleri türetilmiştir. IBIGK sisteminde üretilen toplam entropi üretiminin değişimi Şekil 4.5) ve (4. Yapılan ekserji analizinde birim kütle için entropi üretiminin baca sıcaklığının artması ile arttığı ilgili şekillerden görülebilir. baca gazı sıcaklığı. Bu durum IBIGK ünitesinde de açıkça gözlenmektedir. IBIGK ünitesinin neden olduğu basınç kaybı 3. Soğutma suyunun debisinin artması ile etkinliğin de arttığı açıkça görülmektedir. IBIGK sisteminin her kademesindeki sıcaklık dağılımları gözlenmiştir.065 kg/h den 0. tek ısı borusunda.13 kg/h’e artırılması ile sistemin etkinliği bütün hızlarda artmaktadır.5 -5 m/s baca hızında 11-27 Pa arasında değiştiği görülmüştür. Ayrıca baca hızı ile de entropi üretimi artmaktadır. Basınç kaybı baca hızı ile doğru orantılı olarak artmaktadır.97 Çalışmanın ilk bölümünde. Bu sonuç Terdtoon vd. ısı borusu toplam ısı transfer katsayısı ve bunun sonucu olarak da transfer edilen ısı da artmaktadır. Dube vd. su debisi ve sıra sayısına göre değişimini veren (4. (1996) ile Azad ve Moztarzadeh (1985)’in çalışmalarından da görülebilmektedir. Evaporatör bölgesine ait gaz sıcaklığındaki azalma ve kondenser bölgesine ait su sıcaklığındaki artma ısı geri kazanım sisteminin her kademesinde açıkça görülebilmektedir. Bu değişim bütün diyagramlarda gözlenmektedir. Sıra sayısı arttıkça etkinlikte artmaktadır. baca gazı hızı. Deneysel verilerin SPSS programı ile analizinden.58 . Baca hızı ile etkinliğin ters orantılı olduğu Terdtoon vd. kondenser kısmında dolaşan su debisi arttıkça. IBIGK ünitesi için gaz ve su taraflarının etkinliklerinin.

Gerekli temizliğin sağlanabilmesi için uygun düzenek veya sistemin temizlenebilmesine olanak sağlayacak konstrüktif bir düzenleme yapılmalıdır. . .Isı borularının gaz tarafında kullanılan kanatların borularla olan temasının yetersiz olması verimliliğin azalmasında önemli bir etkendir. . aşırı kurum birikmesi olasılığı nedeniyle önerilmemektedir.IBIGK sisteminin etkinliği sıra sayısı ile artmaktadır. Eğer kanatların ısı boruları ile olan teması daha iyi sağlanabilirse etkinlik daha da artacaktır. Sonuç olarak IBIGK sistemlerinin baca gazlarından suya ısı geri kazanımında kullanılması önerilebilir. çapraz sıralı uygulama ısı değiştiricisi verimliliğini artıracaktır. Sun ve Shyu (1996) tarafından yapılan çalışmada yakıttan % 4.Baca gazlarının neden olacağı kirlilik ve kurum birikmesi mutlaka göz önüne alınmalıdır.2’lik bir tasarruf sağlandığı bildirilmiştir. IBIGK sisteminin sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda kullanılması önerilebileceği. % 5’ler seviyesine çıkarılabilecektir. Bu artış da yakıttan bu oranda ekonomi yapılması demektir. . kazan veriminde % 2’lik bir artış sağladığı görülmektedir. bu çalışma için 250 °C baca sıcaklığında. IBIGK sisteminin kazanlarda baca kayıplarının azaltılması amacıyla kullanıldığında. .98 ve Şekil 4.Boruların düzenlenmesinde düz sıralı yerine. Fakat bu uygulamanın basınç kaybını da artıracağı göz önünde tutulmalıdır. Ancak bu artış doğrusal değildir.59’da verilmiştir. Böyle bir uygulamada aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir: . Baca sıcaklığının artmasıyla toplam entropi üretimi de artmaktadır. ancak katı yakıtlı sistemlerde kullanılması. IBIGK ünitesindeki sıra sayısının artırılması ve yapılabilecek bazı iyileştirmelerle bu artış.Eğimli termosifonlarda sıvının dairesel olarak ısı borusu yüzeyine dağılımına yardımcı olacağı ve kondenserde yoğuşma ile olacak ısı transferini artıracağı için fitil kullanılması uygun olacaktır.

.99 .Baca gazı hızının olabildiğince düşük seçilmesi etkinliği azaltmakla birlikte endüstriyel uygulamaları da dikkate alarak 2-3 m/s baca gazı hızının uygun olacağı düşünülmektedir. Isı üreten sistemlerin kesikli çalışmalarında IBIGK sistemlerin kullanılmasında. akışkan seçimi ve sistemin devreye girip rejime ulaşması konularının ayrıca incelenmesi gerekir.

Moztarzadeh. 2. F. Great Britain. 3. M.. Great Britain. Hemisphere Publishing Corporation. 89-99. Alp. Najjar..Teknik Yayıncılık. 2.M. 281-286. M. Heat Recovery Systems. USA. E. 1441-1446. Latrofa. Great Britain. M. Azad. M. V. 1976. Thermal performance of heat pipe heat exchanger system. 2. E. Akyurt. Beckert. 3. Design of air to water co-axial heat pipe heat exchanger. Azad. 1990. 5. 6. Ivanov. F... The geyser effect in a two-phase thermosyphon. Curtailing noncondensables in steel heat pipes using a NaCr solution. 2.B. 1985. Heat Recovery Systems.. 1986. Casarosa. Ekonomizerler ve gaz yakan endüstri kazanlarında uygulamalar. IE. Geoola F. E. Azad. Washington. T. Heat Recovery Systems & CHP. Great Britain.. Intersociety Energy Conversion Engineering Proceedings. Beiruty.K. Azad. O. Shelginski. 1985. Thermal performance of waste-heat recuperator with heat pipes for thermal power station. O. 1993. Y. Inclined air to air heat exchangers with heat pipes: Comparing experimental data with theoretical results. C. ..... Azad. E.100 6. 275-280. Heat Recovery Systems & CHP. IECEC-96 31st. 40. S. 561-570. Great Britain. Moztarzadeh. Heat Recovery Systems. 1983.. Effect of different arrangement on performance of heat pipe heat recovery system. Transaction of Mechanical Engineering. Chi. 1984.. 99–105. 1996.. 2211-234. Al-Rabghi. 1985. M. K.. Mohammedieh. F. 5. Aliahmad. Energy Conversion & Management.. Bilgiç. 6. 1989. 6... A.. 84. Great Britain. Heat Mass Transfer.. 240s. 180-184. J. Azad. 143-149. 1999. Heat Pipe Theory and Practice. 2. Moztarzadeh. M. 101-111. Volkov.2002. Heat Recovery Systems. Herwig.. Tesisat. E. S.. Bahar..S.. H.. Heat Recovery Systems. Design of water-to-air gravity-assisted heat pipe heat exchanger. 933-941. F. 217-224. ME18. 4.... Moztarzadeh F. F.. Al-Rabghi. 5. Heat pipes for waste-heat recovery.. Bezrodnyi. F... A design procedure for gravity-assisted heat pipe heat exchanger.W. 26. Mohammedieh. Thermosiphon waste heat boilers for exhaust gases from furnaces in non-ferrous metallurgy. Great Britain. 10.Aust. Great Britain. 3. Int. 9. E.... KAYNAKLAR Akyurt. E.

Akyurt. 874p. 1996. Transaction of Mechanical Engineering.. 1998. . J. C. Eker. 595-607.S. 1995.... 33.. El-Kalay. Mc Graw-Hill-Literatür Yayıncılık.K. V. Faghri. Najjar.H. 1. Habeebullah. 2001. Rev. Fourth Edition.. İzmir.. 6. K. 1205-1222. P. Heat pipe simulation: From promise to reality.. 867s.101 Çengel. Güngör.Gen. Davis. 917-924... Faghri A. 1-20. A similarity solution for two-phase fluid and heat flow near high-level nuclear waste packages emplaced in porous media. Great Britain.S. Great Britain. Ankara. Mühendislik Yaklaşımıyla Temodinamik. V. H.. Emel Matbaacılık. Heat Pipes. Great Britain. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi Bildiriler Kitabı. ME22. 348 p. 2147-2164. 639-655.H. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi ve Sergisi Bildiriler Kitabı. Int. 1996. Design construction and testing of a thermosyphon heat exchanger for medium temperature heat recovery. Sıcak Su. J.. Pruess.. Heat Pipe Science and Technology. Doughty.Aust.. 1997. Flooding limit in closed. 275s. Australia. Heat Mass Transfer 40. 609-614. Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. 1998.. H.. London... Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. A. M. II. Saber. Int.. Modern yoğuşmalı kazanlarda kullanılan yanma kontrol sistemleri.S. 1996. 1997. Melbourne. 18. 273279... Habeebullah. 7. Buhar Üreteçleri-Kazanlar. (Türkçesi: Taner Derbentli). El-Ghenk. M.Therm. Taylor and Francis. 1995. Boles... 1975.A.. IE. İklimlendirmede enerji geri kazanımında ısı borulu ısı değiştiriciler.H.... A.. Melbourne. Eral.. Reay. Experimental performance of a waste heat recovery and utilization system with a looped water-in-steel heat pipe.H. A review of thermophysical research at the NLR Space division.. Delil.9. Akbarzadeh. Dunn. Y. A. M. 1994. Najjar. Y. M. M. 55-59. A. M. 37. Heat Mass Transfer. İzmir. two-phase flow thermosyphons. 1990.H.D. Elsevier Science Ltd.A. A. Akyurt.. Australia.. D.M. A. Applied Thermal Engineering. Dube. İstanbul. Y. Saucıuc I. A.

1987. Great Britain. C. 104-109.. T. 1997. Hashimoto. 343-354. Hepbaşlı. 26. Hsieh. 23.. 212-225. A. Johnson. A generalized correlation for thermal design data of heat-pipe heat exchangers. N. Asian Research. 1994. D. S.. Heat transfer. Imura. Özbalta. Heat Transfer-Japanese Research. Incropera.. 1758-1762. Heat Transfer-Japanese Research. Great Britain. İstanbul. Literatür Yayınları. Thermal performance and pressure drop of counterflow and parallel-flow heat-pipe heat exchangers with aligned tube rows. Sasaguchi. Uralcan).. An electronic cryoprobe for cryosurgery using heat pipes and thermoelectric coolers: a preliminary report. Heat Mass Transfer. A. J... A.C. 30. 1983.. Great Britain. Management. Heat transfer characteristics in a condenser of closed two-phase thermosyphon: effect of entrainment on heat transfer deterioration. Huang. 1990.. Kaminaga. K.H. 8.H. H. 960s. T. J. Kadoguchi. Isı ve Kütle Geçişinin Esasları (Çevirenler: T. Özgüç.. Fukano. 30.. S. 1998. Heat Mass Transfer. C.J.S. C. Hu. Hsieh. J. B. Huang. Emi.T. 357-368. Great Britain. Int. 1639-1650. Z. Heat Recovery Systems & CHP. Critical heat flux in a closed two-phase thermosyphon.. Liauh.P.C. Great Britain. Parmaksızoğlu. 3.102 Hamilton.P.. Thermal performances of heat exchangers applicable to waste-heat recovery systems. S.. ASHRAE Transaction. 2. Hsieh. 1181-1188. Y. 26. J. 528-540. Hsieh.B. 17. Derbentli. . F. J. W. 1988.S. Kozai. Applied Energy. Improvement in heat transfer performance by employing unique screen inserts in a horizontal heat pipe under small heat flux conditions. D. 128-140. Simonson... 553-562. K. 8. 8. 8. 4. DeWitt. Y. O. Energy Convers. Yamamoto. M. Journal of Medical Engineering & Technology. Han. Uncertainty analysis in the testing of air-to-air heat/energy exchangers installed in building. F.. İlken. Proceeding of the 1998 ASHRAE Winter Meeting Part 2.. F. Huang. 191-200. 2001. Tashiro. 1988.. 2002.H.. Kadoguchi. Tsuei. H. Comparisons of thermal performance and pressure drop of counterflow and parallel-flow heat-pipe heat exchangers with aligned/staggered tube rows.. 1993. 4...S. S. 104. Int. D... 3. Güngör. K.. A method of analysis for heat pipe heat exchangers.J. 31. Heat Mass Transfer. 1985. Heat transfer characteristics in the heating section of a closed two-phase thermosiphon working with binary mixture. H. Int.. 3. Genceli. A. 29. 28..

S.Y. Khoshravan.J. Y. Liu. N. Great Britain.. Mgmt.. Thermophysical relationships for waste heat recovery using looped heat pipes. Computational simulation of the heat pipe heat exchangers to be used in waste heat recovery. Great Britain. 1991. Energy Conversion & Management.P. Malaysia. Solar thermal collectors and applications.1-5. K. Najjar. Chun... 1998. Abd-al Hussain T. Z. Lamfon. Akyurt.H. Improved heat transport of heat pipes with an internal wall separating liquid and vapour streams.. 231-295. Witwit. Khalid. A. 1994..J. N.H.M. 1997... Characterization of sintered copper wicks used in heat pipes. Kiatsiriroat.. Y.C. M. Bedrossian.A. Progress in Energy Combustion Science. M. Energy Convers. B. International Journal of Energy Research. . Korea. Khalkhali. 19. World Energy Congress. H. P. A.. Rhi.M. 81-86. Lee K. 1/2. A..M.. Kim.. Int. Modeling and simulation of combined gas turbine engine and heat pipe system for waste heat recovery and utilization. Lee.H.. 1999. W.. 141-148. Entropy generation in a heat pipe system..A. Journal of Porous Materials. 137–152. 18. 2000.1027-1043. Zuo. K. 2000. Joint Conference... Energy Convers. Tiansuwan. Khalid. S. 2041-2061.S. 17. Faghri.. 303-308. A.. Heat Mass Transfer. Theoretical and physical interpretation of entrainment phenomenon in capillary-driven heat pipes using hydrodynamic instability theories. Leong. 3.103 Kalogirou. Sharifi.. Akyurt.1999. 41. Thermal Performance enhancement of thermosyphon heat pipe with binary working fluids. 30. J.. 633-642.H. Int. Lamfon. 21.. 1994. A. Y. Recent heat pipe R&D status in Korea. Mngm. 1978.P. KIER-Kyushu Univ. T. 2004. Nuntaphan.. Experimental Heat Transfer. 31. The characteristics of heat exchangers using heat pipes or thermosyphons. 2647-2660.. Abdul Majeed P.... O. J. Heat Mass Transfer. G. 221-229.J.J. 37. Netherland. Park. 39. A. E. Peterson. Al-Rabghi. 13.J.S. 4.. Najjar. Improvement of gravity assisted wickless heat pipes.H. Applied Thermal Engineering. C.W. 2. 2001. J....

481-491. 1996-IEEE.. McDonald. Heat Transfer Japanese Research. 127-133. J. 15. Mathur. 2003. 26.... Int. Lin. W.W.. B.W..F. McGlen. G. 5.R.. 6. 31st Intersociety Energy Conversion Engineering Conference Proceeding.. 103-108.. Two phase thermosyphon run around loop heat exchangers Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. Heat Mass Transfer. Mitsutake.R... 26. ASME. Mo. 1983. T. Experimental study of critical heat flux in a two-phase concentric-tube thermosyphon.L. . P. P. M. 1997. 14. An analytical model for the design of wickless heatpipe heat exchangers.. 495-506..V. A..Y. 221. 319-331. K. R. Ohadi.. Lukitobudi A. Hendy. 26. Wu. Dominongez. Australia.M.. Johnson. Dessiatoun. Y. Merlone. Applied Thermal Engineering. T.104 Lin. Design. Sawada. A. Applied Thermal Engineering. 372-384.Z. 1995.. 1992.P. Heat transfer performance of an inclined two-phase closed thermosyphon.. J. J. Akbarzadeh. Capillary pumped-loop thermal performance improvement with electrohydrodynamic technique. Heat Transfer Japanese Research. 2000. 389-396. Using heat-pipe heat exchangers for reducing high energy costs of treating ventilation air. M.. L.. Beretta. 25. 8. 1207-1213. P. 38.. I. Int. Journal of Thermophysics and Heat Transfer. Negishi. Melbourne.H.. Heat Mass Transfer. 23. Hasan... 1447-1452. Tsay. Noie.. Experimental investigation of geyser boiling in an annular two-phase closed thermosyphon. Lin. M. Applied Thermal Engineering. S. 1995. Marcarino. 1996. M... 1145-1152. 61-68. G. Critical heat flux in a two-phase thermosyphon: relationship between maximum falling liquid rate and instability on interface of falling liquid. Heat Recovery Systems & CHP. Great Britain..D. Heat transfer characteristics of a two-phase closed thermosyphon. 2. 25. Mitsutake.T. S. HTD. Monde. Numerical study of heat pipe application in heat recovery systems. 1. construction and testing of a thermosyphon heat exchanger for medium temperature heat recovery in bakeries. 2005. S.. Y. Broadbent. Hataya. 2005. Gas-controlled heat-pipe for accurate temperature measurements. 295-307. T.C.. A. 1997. T.. Niro. Li. J. 2. 5.M. 1996. Monde.

G. 1991. 22. Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. Reinaldo. A. Melbourne. 22.M. J.. 2002. Terdtoon P. 356p..C. Ravindran K. Heat Mass Transfer. Wang. Comun. 371-380. Reid. Merrigan.P. Akyurt M. Enhancement of heat transport in thermosyphon air preheater at high temperature with binary working fluid: A case study of TEG-water. Majideian. 2001. 23. . 19. 2000. A system perspective approach for techno-economic evaluation of waste heat recovery devices such as heat pipe heat exchangers.G.. Ong. Applied Thermal Engineering.gov/heat_pipe/Main_Paper_5. 1999... 26. Internal Comm.. R.C.. Performance improvement of thermosyphon heat exchangers by using two kinds of working fluids. 323-332. 3. and applications.. 2000. Entrainment limitations in thermosyphons and heat pipes. S. Kiatsiriroat T.. John Wiley and Sons Inc. 1996. Correlations to predict heat transfer characteristics of an inclined closed two-phase thermosyphon at normal operation conditions. Journal of Energy Resources Technology.M. Ritthidech S. Said. Johnson.P.105 Noie-Baghban. Experimental performance of a heat pipe. 2000. Applied Energy. Bage.. Heat Transfer Engineering. 35-44. Temperature drops in heat pipes. 399-408. 781-790. Khalifa A.A.A.A. 1984.. Passos. 61-71. Peterson. 1997. Akash.S.. Int. M... testing.S. Kiatsiriroat. Experimental Thermal and Fluid Science. B... J. 251-266.. 232s.. 147-153. B. 2005. Applied Thermal Engineering. 40. Özkan. T... 5. 20. Optimum heat pipe design: a nonlinear programming approach. Waste heat recovery using heat pipe heat exchanger (HPHE) for surgery rooms in hospital. K.pdf Saatçi A.P. Tiansuwan. M. http://www. 1986. J. Nuntaphan. E. 22-28. Rajesh V.. P.. Analysis of pool boiling within smooth and grooved tubes. Haider-E-Alalhi. Tiansuwan...... Heat Mass Transfer. Nuntaphan. Experimental investigation on the hysteresis effect in vertical two-phase closed thermosyphons. R. 113. 20.K.F. 1994. New York. 679-684.Ankara.. C. Bizim Büro Basımevi. A. Australia.A. Applied Thermal Engineering.. Md. applied Thermal Engineering.R. Qadeer. An introduction to heat pipes modeling. Payakurak T. S. G. 1999. Buhar Kazanları Isıl Hesaplar. Peterson G. 24. 1271-1282.lanl.H...

G. C. 1996. J. P. J. 19. 2. 1989. Mochizuki. Busse. Sauciuc.Y. T. P.... 2001. Int.A. Washington DC.. International Journal of Heat Mass Transfer. 11. Sun. 1991. 368s.G.W. 287-295. Australia. M. Terdtoon.. Energy Conversion Management.O.. P. Melbourne. . using the effectiveness-NTU method. Saito.P.. Waste heat recovery using heat pipe heat exchanger for industrial practices. 44. Hemisphere Publishing Corporation. Johnson. Winter Meeting.. P. I. Söylemez.. The design and testing of the super fiber heat pipes for electronics cooling applications. On the thermoeconomical optimization of heat pipe heat exchanger HPHE for waste heat recovery. Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. Analysis of the heat transfer coefficient of grooved heat pipe evaporator walls..... J.N. Mashiko. Heat pipe exchanger optimization. 11. Shatto.Japanese works 1998.. A. Shyu. 2000. Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. Heat pipe research in Australia and New Zealand. 2003. ASME.. Soponpis. C. Peterson. Nishio. Swanson. Stephan. 383-391. 2000 IEEE. C. 1992. Int. Sixteenth IEEE Semi-Therm Symposium. Heat Fluid Flow. Australia. Chaitep S. 313-319.. Heat pipe-based heat exchangers for low-potential heat utilization.. Nguyen. V. Liu..J.. J. Mcguinness. Melbourne.. R.Y.. Kiselev. N. S.. Waste Heat Utilization. External parameter selection for countercurrent heat pipe heat exchangers. Y. Heat transfer bibliography . 1997. 376-379... Great Britain. 267-272. 35. 1990. 1. Groll. Heat Recovery Systems & CHP. 1992. Predicting the performance of a heat-pipe heat exchanger.. Liu.Y. C.. 4. 44.C.M. Thermosyphon economiser for package boilers: A case study in northern Thailand. 1996.. Heat Transfer-Soviet Research. 25-30. California. Melbourne. 37-42. Journal of Thermophysics and Heat Transfer. Suzuki. Heat Mass Transfer. Y. Tan. 4. L. K. Design and Technology of Heat Pipes for Cooling and Heat Exchange.P. M. Besly. Matveev. 27-32. 1987. W... Tan. Great Britain.O. M. Stulc. 2997-3015. Australia. USA. 2509-2517..J.C.. K. 11. Wong. D. 1996. Silverstein. 579-582.. J. I.A. 4. Proceedings of the 5th International Heat Pipe Symposium. Akbarzadeh. Visualization study of flooding and entrainment in a closed two-phase thermosyphon.106 Saucıuc.S. 93-103. USA.

561-568. Zhang.. Heat pipes in modern heat exchangers. 1998. Heat pipe research and development in China. Heat Recovery Systems & CHP. Wangnipparnto. W. Vasiliev. Yayın No:1. Tunç. A. Hysteresis in thermosyphonbased heat exchangers and introduction of a novel triggering system for lowtemperature difference heat-recovery applications. T. 1997. Chaitep. A..L.. Great Britain. Jiracheewanun S.. 18. 2001. 791-801. 6. Corrosion of tubes used in thermosyphon heat exchanger for waste heat recovery system: A case of internal surface. Wang. Tungkum. Akbarzadeh.. 20.. 17..L. Application of heat pipe heat exchangers to humidity control in air-conditioning systems.. Johnson.. J. Applied Thermal Engineering. . 523-531. M. 7. Corrosion and fouling of tubes used in a thermosyphon economiser: A case study of paint protection.. 499-512.P. 6... Heat Recovery Systems & CHP. İstanbul. X. Energy Conversion and Management. 1989. Kiatsiriroat T. Isı Transferi. P.. Yang. 6977. 11. Tiansuwan.. Lin. Heat Recovery Systems & CHP. L. T. P. 2003... Wadowski. 6. P.b. 23. F. 1991. State of the art on heat pipe technology in the former Soviet Union. Charoensawan P. Terdtoon. Tongze... Yuang. P. 363-370. 2002. 507-551. Johnson. Engineering Failure Analysis. Applied Thermal Engineering. 18-27.. 43. Great Britain. 1991. 1999. Applied Thermal Engineering. 6. P. 11.. 1. Vasiliev. 2005. G. Johnson.. H. A. H.. 9. Characteristics of a gravityassisted heat pipe heat exchanger. 2000..W. 25. S. 1-19..a. S.. Corrosion failures of high temperature heat pipe. Applied Thermal Engineering. Doğa Yayıncılık Teknik Kitaplar. Zengqi.. Akbarzadeh. 1791-1800. Waste heat recovery using heat pipe heat exchanger for heating automobile using exhaust gas. 2000.. Krationg K. 321s. X. C. Coykaen. L.107 Terdtoon.T. Air side performance of thermosyphon heat exchanger in low reynolds number region: with and without electric field. 22. Tu. Akbarzadeh. Heat Transfer Engineering. 367-372... Great Britain Wadowski.. C.. M. S. S.C. Wu.. Applied Thermal Engineering. Great Britain. Zhou..

Research.. Zhang. Y. J. . The performance study of a wet six-row heat pipe heat exchanger operation in tropical buildings. Zhuang.H. Applied Thermal Engineering. J.. 23. H. A.108 Yau. 187202. 2003. Tucker.. Int. 27. Energy Res.S. 1067-1083. 2003. development and industrial application of heat pipe technology in China...

Lisesi : 1980 -1985 Akdeniz Üniv. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü.. Müh. Makina Eğitimi Bölümü . Isparta 1996 – 2003 Uzman. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü. Adıyaman 1991 – 1996 Makina Mühendisi. Anabilim Dalı Yüksek Lisans :1995 . Makina Eğitimi Bölümü 2003 – Öğr. Adıyaman 1990 – 1991 Makina İkmal Şube Müdürü. Mak. Bölümü :1998 SDÜ Fen Bilimleri Enstitüsü.1997 SDÜ Fen Bilimleri Enstitüsü. Isparta 1986 – 1990 Makina Mühendisi. Anabilim Dalı Yabancı Dil : İngilizce İş Deneyimi: 1985 – 1986 Makina Mühendisi. SDÜ. Teknik Eğitim Fakültesi. SDÜ. AYES Çelik Hasır Fabrikası. Fak. Mak.H. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü. Müh. Mak.Gör. Isparta Müh. Teknik Eğitim Fakültesi.109 ÖZGEÇMİŞ Kişisel Bilgiler: Adı Soyadı : Ahmet ÖZSOY Doğum Yeri : Afyon Doğum Yılı : 1964 Medeni Hali : Evli Eğitim ve Akademik Durumu: Lise Lisans Doktora : 1973 -1980 Isparta İ. Müh.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful