Kimyasal Türler ve Etkileşimleri

Tahmini süre:12saat

Mehmet Türk 2010

Konu Başlıkları 1. Kimyasal Türler 2. Kimyasal Türler Arasındaki Etkileşimler 3. Kimyasal Bağların Oluşum Mekanizması 4. Güçlü ve Zayıf Bağların Oluşması ve Kopması

3.1.1 Kimyasal Türler kimyasal türler denildiğinde aklımıza. nötr atomlar. pozitif ve negatif iyonlar. Kimaysal Tür Atom Formülü Helyum (He) Lewis Yapısı He: Atom molekül Molekül Neon (Ne) Azot (N2) Karbondioksit (CO2) Atmosferin bileşimindeki soy gazlar verilen Lewis yapılarından da anlaşılacağı gibi en yüksek enerji düzeyinde maksimum sayıda elektron bulundurdukları için kararlıdır ve doğada atomlar halindedir. . moleküller ve radikaller gelmektedir.

.Elementlerin Lewis Yapıları Atmosferin bileşimindeki soy gazlar verilen Lewis yapılarından da anlaşılacağı gibi en yüksek enerji düzeyinde maksimum sayıda elektron bulundurdukları için kararlıdır ve doğada atomlar halindedir.

Atomlar. Kararlı yapıya ulaşabilmek için birbirleriyle ya da başka kimyasal türlerle etkileşirler.Her bir atomun soygaz elektron düzenine geçtikleri görülür. değerlik elektron sayılarından da anlaşılacağı gibi kararsızdır ve doğada tek atom olarak bulunmaları güçtür. O2 ve CO2 nin yapılarını incelersek. . Örnek olarak: N2. Bu etkileşimler sonucunda her biri bağımsız olma özelliğini kaybederek molekül haline geçerler.

maddenin en küçük birimine atom denir. Gözle görülmesi imkânsız. çok küçük bir parçacıktır ve sadece taramalı tünel mikroskobu (atomik kuvvet mikroskobu) ile incelenebilir. Ortalama çapları 10 -8 cm civarındadır. fiziksel ve kimyasal yöntemlerle daha basit birimlerine ayrıştırılamayan. . Veya.Atom Atom: Elementlerin özelliğini taşıyan en küçük birimine atom denir.

. Atomik Moleküller. AlCl3. NOT: NaCl. P4. saf kimyasal maddenin (Element ya da bileşik) kendi başına bütün kimyasal bileşimini ve özelliklerini taşıyan. Cl2 . SO2.Molekül Genel olarak molekül. N2. F2 . O2. . en küçük parçasıdır.gibi. Bileşik Moleküller: CO2. NaNO3 gibi iyonik bileşikler gerçekte molekül değil iyonik kristaller olarak bilinirler.. NO2. S8 … gibi.

İşte bu + ve yüklü atomlara İYON denir. Elektron aldığında.yüklü iyonlara da ANYON denir. aldığı elektron sayısı kadar -yükle yüklenir.İyon Bir atom. . elektron verdiğinde verdiği elektron sayısı kadar + yükle yüklenir. ANYON NO3: Nitrat H+ KATYON : Proton SO3= SO4= CO3= CrO4= : Sülfit : Sülfat : Karbonat : Kıromat Na+ Mg+2 Ca+2 Al+ 3 : Sodyum : Magnezyum : Kalsiyum : Alüminyum . + yüklü iyonlara KATYON.

yüksek enerjili ve kararsız ara ürünlerdir. . Radikaller. bir ya da daha fazla ortaklaşmamış elektronu bulunan kimyasal türlere serbest radikaller veya radikaller adı verilir.Radikal: Dubletini ve oktetini tamamlamamış yukarıda verilen atomlar gibi.

atmosferde eser miktarda oluşur. Ayrıca -OH fotokimyasal tepkimeler sonucunda. Atmosferde oluşan çoğu tepkimelerde serbest radikaller önemli bir roloynar.Radikallerin oluşumu: Doğal gaz yakıldığında alev içinde ·CH3 ve -OH radikalleri geçici yapılar olarak bulunur. .

.

Tabloda bırakılan boşlukları 20 şer örnek yazınız? Atom Molekül İyon Radikal .

Deneyin yapılışı: a) Oda sıcaklığında bir miktar potasyum metali alınıyor. b) Alınan potasyum metali uygun bir kapta erime noktasına kadar ısıtılıyor. birkaç deneyi hatırlayarak işe başlayalım. . ç) Beyaz renkli KCl kristalleri elde ediliyor. Sonuç: Metal ametal arasında iyonik baü oluşmuştur. ısıtıcı. Deney-1 Gerekli malzemeler: K metali.1.2 Kimyasal Türler Arasındaki Etkileşimler Bu konunun anlaşılması için daha önceden bildiğimiz. Cl2 gazı bulunan kap. eritme kabı. c) Eritilen potasyum metali klor gazı bulunduran kabın içine boşaltılıyor.3.

Deneyin yapılışı: a) iki ayrı deney tüpünde Pb+2 ve I. Pb+2 I.Deney-2 Gerekli malzemeler: Deney tüpleri. etkileşirler.iyonlarının çözeltileriler.içeren çözeltiler hazırlanıyor. Sonuç: Farklı yüklü iyonlar birbirlerini çekerek. c) Sarı renkli PbI2 katısı elde ediliyor. . b) Pb+2 içeren çözelti ile I.içeren çözeltiler karıştırılıyor.

b) Başka bir parça pamuğa da birkaç damla HCl alınıyor. Deneyin yapılışı: a) Bir parça pamuğa birkaç damla NH3 alınıyor. Cam boruda NH4CI'ün beyaz bir halka oluşturduğu görülüyor. . NH3 ve HCl çözeltileri. Sonuç: Asitle bazlarla tepkimeye girerek tuzları oluştururlar.Deney-3 Gerekli malzemeler: Uzun cam boru. c) NH3 ve HCl damlatılmış pamuklar cam borunun uçlarına aynı anda kapatılıyor. bir miktar pamuk.

b) Her iki deney tüpüne de aynı anda bir parça Zn metali atılıyor. . Deneyin yapılışı: a) iki deney tüpünden birine bir miktar saf su. c) Saf su bulunan deney tüpünde Zn metalinde herhangi bir değişiklik olmadığı gözlenirken HCl çözeltisi bulunan tüpte ise Zn metalinin HCl çözeltisi ile etkileştiği gözleniyor. Sonuç: Aktif metaller HCl ile tepkimeye girerek H2 gazı açığa çıkartırlar. Zn parçaları. saf su. diğerine HCl çözeltisi konuyor. HCl çözeltisi.Deney-4 Gerekli malzemeler: iki deney tüpü.

birbirlerine uyguladıkları itme ya da çekme kuvveti. Bunlar. bağıntısından bulunur.f f çekme + F= k q1. Aynı cins elektrik yükleri bir birlerini iterken. Cisimlerin yükleri “q1” ve “q2” aralarındaki uzaklık “r” ise. ne iter. Bu durumda da cisimler birbirlerine zıt yönde kuvvet uygularlar. ne de çekerler.q2 r2 Elektrostatik Çekim: Sadece 2 cins elektrik yükü vardır. Yüksüz cisimler ise birbirlerine kuvvet uygulayamadıkları için. . Bu itme ve çekme kuvvetine elektro statik kuvvet denir. + ve – elektrik yükleridir.3. Zıt cins yüklü cisimler birbirlerini çekerler. Fakat bu kuvvetler çekme yönündedirler.3 Kimyasal Bağların Oluşum Mekanizması r f + itme + f f itme r f . Bu elektrik yüklerine durgun elektrik ya da elektro statik denir. farklı cins elektrik yükleri bir birlerini çekerler.1.

1.3.3 Kimyasal Bağların Oluşum Mekanizması .

Pozitif yüklü çekirdekler birbirini iter. birbirine yaklaştığında türlerin elektron bulutları ve çekirdekleri arasında çeşitli elektrostatik etkileşimler meydana gelir. . Negatif yüklü elektronlar birbirini iter. Birbirine yaklaşan iki bağımsız kimyasal türün elektron bulutları ve çekirdekleri arasında meydana gelen elektrostatik çekme ve itme kuvvetleri şekilde gösterilmiştir. 2.3 Kimyasal Bağların Oluşum Mekanizması Birbirinden çok uzakta bulunan iki bağımsız kimyasal tür.3. 3. Pozitif yüklü çekirdekler komşu kimyasal türün elektronlarını çeker.1. 1.

İyon-dipol bağları c. Hidrojen bağları . Van der Waals bağları a. Kovalent Bağlar 3.(Metalik bağ hakkında kesin bir birliktelik yoktur. Dipol-dipol bağları b. Dipol-indüklenmiş dipol bağları iii.) Çekme-itme kuvvetleri farkının küçük olduğu durumlarda ise zayıf etkileşimler meydana gelir. Güçlü Etkileşimler 1. Güçlü etkileşimlere kimyasal bağ da denir. Metalik Bağlar Zayıf Etkileşimler 1.Güçlü ve Zayıf Etkileşimler Aynı anda gerçekleşen etkileşimler karşılaştırıldığında çekme kuvvetlerinin aşırı baskın olduğu durumlarda güçlü etkileşimler oluşur. Zayıf etkileşimlere fiziksel bağ da denir. lyon-indüklenmiş dipol bağları ii.lndüklenmiş dipol-indüklenmiş dipol bağları 2. İndüklenmiş dipol bağlar i. iyonik Bağlar 2.

3. Başka bir H atomu ile kimyasal bağ yaparak hem kararlı hem de düşük enerjili hale gelir. .1. H2 molekülündeki 1 mol H-H bağını kırarak H atomiarını elde etmek istersek bu defa ortama 436 kJ enerji vermemiz gerekir.4 Güçlü ve Zayıf Bağların Oluşması ve Kopması Kimyasal türler arasında meydana gelen zayıf etkileşimlerin nedeni türlerin kararlı olabilmek için daha düşük enerjili durumu tercih etmesidir. H atomu tek elektrona sahip olduğu için kararsızdır. Düşük enerjili hale geçerken bulunduğu ortama enerji verir. Kararsız durumda kalabilmesi için yüksek enerji gerekir. Örneğin.

Bağın iyon karakteri arttıkça. İki atomlu moleküllerde 1 mol XY’nin ayrışması için gereken enerjiye molar bağ enerjisi denir. H (g) + H (g) → H2 (g) + 436 kJ/mol Bu tepkimeye göre. Bağ enerjisi ne kadar büyükse oluşan bileşik o kadar sağlamdır. Aynı koşullarda 1 mol H–H bağını kırmak için aynı miktar enerji gerekir: H2 (g) + 432 kJ/mol → H (g) + H (g) . 1 mol H2 (g) molekülü atomlarından oluşurken (436 kJ) enerji açığa çıkar.Bağ enerjisi: Kimyasal bağ oluşurken açığa çıkan enerji. iyonlar arasındaki çekme kuvvetleri artacağından bağı koparmak daha çok enerji ister. Bu enerjiye bağ enerjisi denir. Moleküllerde iki atom arasındaki bağ sayısı arttıkça bağ uzunlukları azalır ve bağ enerjileri artar. bu bağları kırmak için moleküle verilmesi gereken enerjiye eşittir.

Ancak madde gazdan sıvıya. . Bu nedenle katının erimesi. Fiziksel değişmelerde de madde düşük enerjili durumu tercih eder. sıvıdan katıya geçerken düşük enerjili hale geldiği için ortama enerji verir. sıvının buharlaşması enerji isteyen değişmelerdir.İki atomlu bir gaz molekülünü gaz halde nötral atomlara ayırmak için verilmesi gereken enerjiye bağ enerjisi denir. Bağ enerjisi kırılan 1 mol bağ başına kJ (kilojoule) cinsinden verilir.

Oluşan bağlar: İki H – F bağı oluşurken 2 x 565 = 1130 kJ/mol açığa çıkar(ekzotermik). Verilen ve alınan enerjilerin farkı tepkimenin bağ entalpisini (enerji blançosunu) gösterir. Bağları kırmak için enerji veririz.Bağ Enerjilerinin Hesaplanması H – H (g) + F – F (g) → 2 (H – F) (g) tepkimesinde. Oluşan bağlar: iki H – F bağıdır. Kırılan bağlar: H – H ve F – F bağlarıdır. Bağ oluşunca enerji alırız. Bağları kırmak için: 432+ 155 = 587 kJ/mol gerekir. Net Enerji: 1130 – 585 = 545 kJ/mol'dür. H2 (g) + F2 (g) → 2HF (g) + 545 kJ/mol (∆ H = -131 Kkal/mol) .

Zayıf etkileşimleri yenmek için ise 40 kJ mol-1den daha az enerji gerekir. Fiziksel bağlar oluştuğunda veya koptuğunda ise maddenin fiziksel halinde değişiklik olur ancak kimliğinde değişiklik olmaz. . Kuvvetli etkileşimler Zayıf etkileşimler Kimyasal bağlar oluştuğunda veya koptuğunda yeni kimyasal türler meydana geldiği için maddenin kimliği değişir.Kimyasal Türleri Birbirinden ayrılması Kimyasal türleri birbirinden ayırmak için yaklaşık olarak 40-50 kJ mol-1 veya daha yüksek enerji gerekiyorsa bu türler arasında kimyasal bağ oluştuğu kabul edilir.

Etkinlik: Aşağıda verilen değişimlerden hangileri güçlü etkileşimler. hangilerinin zayıf etkileşimler sonucu oluştuğunu tartışınız? .

hangilerinin zayıf etkileşimler sonucu oluştuğunu tartışınız? .Etkinlik: Aşağıda verilen değişimlerden hangileri güçlü etkileşimler.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful