r

Savas arulan
,

an:'
J-.. I \(

Che Guevara

Ernesto Che Guevara

SAVA~ ANILARI
Turkeesi: Se~kin CAGAN

Orijlnal adi: PASAJES DE LA GUERRA REVQJ .. CIQNARIA U Ilk yaymi: EDICIONES UNION Havana, 1963 TUrklye yayim: AN'r YAYINLARI Istanbul, Hazlran 1968

ANT YAYINLARI
Dlzgl ve baski: 'ri\~ MATBAASI
IlajaloA!u, Baf1llusahlp Sok. Emek Han 16l29, iSTANBUL

CHE'nin Hayatl
Ernesto CHE Guevara, 14 Haziran 1928 gecesl Arjantin'in en oncmli §ehlrlerinden biri olan Rosarlo'da dogdu. HenUz lki yasmdayken, ilk astrm krizi geldi. Sierra Maestra'da Batista ordulanna kar~l savasirken Che'ye zorlu dakikalar y~atan bu hastalik, BoIlvya ormanlannda Barrlentos'un askerlert tarafrndan vuruluncaya kadar bir tUriU yakasrm brrakmadt. Yilksek mUhendis olan babasi Ernesto Guevara Lynch, !rlanda asillt blr alleden geJiyordu. Anast Cella de la Serna tse Irlandah-Ispanyol karismu tdi, Che il~ yasmda iken ailesl Buenos Alres'e yerlesti, Cella de la Serna 0 gilnlere ait bir aDiSIDI §l:iyle anlatiyor : "Erllesto dort ya,}ma basbjpllda, artIk baskentm iklimine dayanamaz olmustn, Astlm krizlel'l geldlgi zaman basim babasmm giigstlne dayar, oyJe uyurdu. Ancak bu ~ekllde rahatlayabildigi il}in, babasl I}Ogu zaman geoolerlnl Cbe'nln yata~nda g(l4,'irirdi. Sonralan Che'nio durnmu daha da kotiile~tl. Doktorlar tedavlslnln ~k gil!;) oldugunu, mutlaka lkJlm degl~tlrmesl gerektlglni siiyledller,» Yeniden go~ ettl Guevara allesi, Cordoba'ya gittiler. BOIgeyt blr sUre gezdlkten sonra, Alta Gracia'ya yerlestller. Burada cne'nm sa~ltk durumu biraz dUzeldi ve astim krizleri seyreklestt. Che'nin, Cella ve Ana Marla adli lkl kiz, Roberto ve Juan

lnarnlmaz blr gu<. ettiler. boylece hastalIgllllll yaraUlgl engellerin hepsinin tistesinden gelmeyl ba§ardl. Aneak iklnei ve Ut.~ bastlgl halde hula i1kokula kaydedilmemig oldugu bildtrfliyordu.lnfutbol antrenorltl~ dahl yapblar.lkardtlar Che'y1. Bundan sonra kendlsini tamamen derslerine verlp. hergun Cordoba'ya okula gotUrUrdil. arna blr aydan once ayrilarnadi. Blr ara Inquttos ljehrinde ucak blieti parasi biriktirebllmek 1o. Parasim hesaph harcamak zorundaydi. Yeniden. Ciizzamh hastalar taranndan insa edilen barajr gorebilmek 1~ln Peru'nun troplkal ormanlarinda gtlnleree dolaljttlar. Politik egiUmlert ltibarlyle de sola acik liberal olarak tammrtardi. Bu kendilerine. gitme imldl-um) bulablldl. Villa Nidina adlt bir evde oturuyorlardt. doktor olmu§tu. Gezlye 29 Arahk 1951'de basladilar.geml taytaligt.le hastaligmi yenlp spora basladi.. Blr keresinde de iilkenln blr ucundan dlter ueuna blslkletle gidip gelmtstt. Che de bunIan evde.7. Guevaralann Catra· mina adim verdlkleri. llk durak. Baudelalre'e karljl bilyUk bir tutkusu vardi. Latin Amerika'mn egemen simflar tarafmdan msarsizca stimiiriilen koylUierini yakihdan tammak flrsatml verdi.iu bir <. Bir ara paralan azahnca bulabiJdiklert <. cocuklarm egltlmiyle i1gilenmesi bent {ok sevindlrml~tI.illg-i. fakat yeteri kadar dolasmak Irnkam bulmadilar.1lkh. Okulunda lnglllzce ogrenimi yapihyordu.'jehrin dlljmdaki biiyiik ~ift1i· glni satmak zorunda kaldi. . 1953 Ylbntn Mart aYinda iinlversiteyi bitirmilj.sto seyahati ~ok severdi. Kard~lerl onun derslerlnl not ederler. Daha sonra dag-Ial1.Martin adlt da iki erkek kar<~eljl vardi.ok ilje .§ID. .a Cumhurryetctlert desteklemislerdt. 1944 yrlmm sonunda Buenos Aires'e go<.ine alan bir motoslklet turuna '<lktI. Cordoba'ya goO.lktl. Ispanya 1~ Savaljlnda a~lko. asttm krizleri yUztinden okola gldemiyordu. Blr yandan da ogrenimlne devam edlyordu. Hemen askere r. Faktlltenin son sunfmda Iken Che. Bu yUzden giinlerlnin biiyUk krsmim Halk KiltUphanesinde kltap okumakla gectrtyor.6.a paralan da azauyordu.ya. (_. Yazrda. idi. 0 gtinlerde Guevara'iar Alta Gracia'mn zengln allelerinin yaljadlklan "YUkan" semtte. Kuvvetli blr tradesi vardr Ernesto'nun.e§itli i§lerde o. Ernesto Guevara de la Serna'nm yedl .allljtliar. ~iU'n1n Santiago §ehri oldu. Atalaya Jimnastlk Klubiinlin en gozde atletlerinden blrl haline geld!. doktortuk. Hammalhk. dok ilj<. Fakilltedekl ilk ytllannda Arjantin'ln kuzey ve batt bOlgelerlni bastan basa dola§mlll. Ashnda Mlaml'de ikf ii~ gUn kalmak isttyordu. Delikanhydl arhk. krsa zamanda Iyi bir atlet olup 1_. Ernesto'nun yatacak odasi. Franslzcaya da hiiyiik ilgi duyan Ernesto. Egitim Bakanhgma bagh Dean Funes Lisesine devama basladr.· hi.n. Peru'da cilzzamltlann yasamakta oldugu bir koyde hbbl Incelemelere glrlljtller. Bu olayi Bayan Guevara §I:Iyle anlatrr: "Hemen eevap verdlm.aglannda iken. BoIivya'da bam ogrenciler aralannda para topJayarak bu iki kafadann Venezuella'ya gitmeslnl sagtadilar. ~In· ('I ve altmea slDlnarda ise arada suade oktda.ah§1llalar yapml§tJ. Che yedl y~mda !ken Bayan Guevara'ya Egltim Bakanhgmdan resmt blr yazl geldt. Boylece okul masrafianm ve cep har<. bir yrldan klsa blr sUre i~inde 12 dersln SlnaVilll kazandl. Ger!. Bayan Guevara. Arkadaslari Che'nin de bir gUn babaai gibl muhendis olacagim samyordu. Che'nin tip fakiiltesine yazdacagml acrklamasi herkes Io. Che ise i<. Lise o:. arkada§l Alberto Gra· nados Ue bUtUn Latin Amertka'yi Io. Okulda en ba§'Bl1ll oldugu ders matemaUkti. Latin Amerika gezlsinden sonra Buenos Aires'e dondtl. yatajpnda hazn·{ardl. buralardaki orman ktlylerlnde ciizzam ve tropikal hastahklar iizerlnde o. Ashnda tipik btr burjuva atlesi IdUer. Che lie arkadaljlanm arabaya doldurur. Bayan Guevara . Durumlan iy!den iyiye bozulmustu. 11k muayenede ~ilrUge O.tUer oradan. yilrUyerek a§tllar. rransrzca §lirlere bayrhrdr.r1$hgl verecek durumda degildl. hatti." Sonra ortaokul zamaru geld! ~attl. bazt gUnier yemek yertne sadeee bir fincan siitlil kahve lIe yetinlyordu. Zamanla mall durumlari bozuldu Guevera'iann. Che. Alberto orada kaldt.l Che'ye alfabey! og· retmlstlm ama. ginn c. Eme. Yol uzadlkr. GuevarH atlesi.ilgInI kar§llayabilmek i<.attrrlilar. Daha 14 yasmda ikcn Freud'un kttaplarmi okumaya baslayan Che.iinkUvarrslarindan kisa blr silre sonra Idati makamlar taraflndan sunrdtai edlldiler. hurdasi ~lkml§ 1930 model blr arabalan vardi.in bir siirprlz oldu. bulBljlk~lilk bUe yaptilar. yiyecek yemeg i vardi ama attest kendisine cep ha.inde yan§ atlarr bulunan blr ucakla Miami'ye gitt!.Uncu snuflarda okola devam edebUdi. annesinden bu dili ogrendi. Bakanbg. Bogota'ya ge<. 16 yasmda Ise Ncruda'ya hayran olmugtu Che'yi cocuklugunda en Qok tizen Ijeylerden blri hastahg.

halka oynanan bu klrH ve a§agu!k oyunu hlr tUrlU hazmedemedi. 1962 Ekiminde ba§gosteren buhran sirasmda ise Pinal' del Rio askert kornutanhgi gorevtnt aldi tlzertno.lnresmt makamlara basvurdu. Orada gero. ArtIk baska Latin Amerlka U1kelerlne gidip. Bu faaliyetiyUzUnderi o. Ernesto. Arjantln Btlyiikel<. Ernesto'ya "Venezuella'ya gldlp de ne yapaeaksm or Evet. KUba Ihtilallne onemli katkrlari olan Nico Lopez'in Guatemala'da lken taktlg-I soylentr. Fakat bu lmkam bir turltl buiamaru. KUba'da tarihi Santa Clara savasmdan sonra Blnbagr Ernesto Che Guevara. KUba Ihtilalcilert safmda yer aldi. Onlardan KUba hakkmda geni§ bUgi toplarmsti. . trenle Mekslka'ya hareket ettl.ok KUba'b slirgiin ve Fidel Castro'nun kardesi Raul 1Ie kar§lla§mt!!.ail§mak uzere btr anlasma yaprrustt.in trenle.8. Venezuella'da· ki Cabo Blanco cilzzam kolonlsinde 800 Peso ucretle t.. "Mutlaka savasmahsinrz. tin safta GarpI§makti. Che Guatemala'ya vanr varmaz. Bu durum Che'nin savasci yammn tekrar canlanmasina yol actr.temala'da slyasi sUrgiin olarak bulunmadtgt balde. Bakanlar Kurulu karanyla KUba vatandasi WIn edildi.ge kavuffturabiUrslnlz" dtyordu. BiiUin isteg-I eephede.ln staj g6l'dUg-Usiralarda btr yandan da cep harchgtm saglarnak io. orada Fidel Castro ve arkadaslarr He tamsarak. bir KUba ticaret heyetinin baskani olarak QekosJo· vakya. Playa Giron catismast sirasrnda. Che'nin hayatmda d6nilm noktasi oldu. bunlarla yakm arkadashk kurrnustu. Guatemala'da kalmasl tehlikell bir durum aIm· ea.o srralarda. Havana'nm La Cabana kalesinin komutanhgrna getirlldl. 21 Ekim 1960'da. Alberto Granados'un aracihgr ile. 7 Eklm 1959'da INRA (Milli Tarim Reformu Enstltiisii) Sanayl bdltlmti baskanhgma atan01. ilk olarak orman koy' lermde doktorluk gorevt alabilmek i<. Burada Ricardo Rojo admda blr avukatla tamsmasi.ine alan uz un blr geziye Glkh. Arbenz'tn hayranlarindandr." demtsti. Ihttlalden sonra. somurulen halklari ve emperyaJistJerl daha yakmdan tanunak nrsatun buldu. Guatemala'ya gidelim. 26 Kasimda da Kiiba Milli Bankasi Baskanligma getirildi.lo o.e§itli i§:lerde Gall§t1. tJ'nlversiteyi btttrtnee. yeni yeni thtilallert hazarlamasr gerektyordu. Bir sUre. 23 ~ubat 1961'de Kilba ihtll6. Aneak. Che'nin tiniU veda mektubunu okuyordu KUba halkma. Orada. KUba'ya yaptigr hizmetlerden dolayi.ek bir sosyal devrim var. 1965 EyliililnUn son gilnlerinde. Bir siire sonra da sihih arkadasi Alelda March lIe evlendi. Doktorluk yapabilmesi io. orasi para kazanmak 19in Iyl bir yer. Bir kere~jnde Che'nln orgiitledtg-i gencler dtlsmanm §iddetll blr saldtrrsina ugrarrne ve selarnett ka~makta bulmu§lardl. sonradan en .1 HiikiimeU bir Sanayi Bakanhgl kurarak. Granados· un kendisini bekledigt Caracas'a gitmek it. tilkenin mali i!!ierini ytiklenml§ oluyordu.oguntln hayatim kurtal'dl. yerliler hakkinda daha once yaymlannus bir tncelemest yUzilnden tutuklanarak cezaevtne gt)nderlldl. bUtiin dUnya Che'nin nerede olabi\eceg-inc dair . Baz. Haplsten eiktiktan sonra yoluna devam ederken Ekvador'da da blrkac gUn kaldt. 3 Ekhn 1965'de Fidel Castro. Daha sonra. bir sager darbe ile devrllince. tekrar kale komutanhgi gore vine donmek zorunda kaldi. yakm arkadaslarmdan biri haline gelen "EI Patajo" ile kar§lla§h. Kiiba'daki bUtUn gorevlerlnden IsUfa ederek. tieari anlasmalar imzaladt. Bu yolculugu sirasmda Peru'ya da ug-l'adl. Rojo. Che'yi bunun basma geUrdi. Gua. az geU§mi§ iilkelere "e§itli seyahatler yapan Che. devrtrncl Arbenz Hiikiimeti emperyalist Amerika'nm perde arkasmda hazirtadig. Che GuatemaIn'da siyast siirgiin olarak buiunmadlgl halde. sdmiirulen halklarr 6rgtitlemcsi. Bir ara Guatemala'It genclerl orgUtlemek iizere harekete ge~ti. butiin Latin Amerika'mn savasi oldugunu hatrrlatiyordu. Kendisi de zaman zaman ufak catismalara kahltyor ve ihtitalciler 1~ln bir yerden dig-crtne cephane nakledlyordu. blrcok 01· kelere seyahatJer yapan Che. savasm sonuna kadar en on saflarda gorev alacak ve kendlslne binba!!l rtitbcsi verilecektl. Geno. Onlara. 1959 ~ubatmda Ise. Daha sonra da "Granma" gemlsiyle Kuba'ya hareket edecek. Guatemala'dan Meksika'ya geeen Che. billnmeyen illkelere dog-ru yola crktr.lere bu savasm sadece Guatemala'mn deg-n. Guatemala'da iken bir o.ok gecmeden resmt maknmlar Che'yl rnlrnleyerek elGllik btnasindan ~lkardllar. Che 0 geee bunlardan o. Buenos Aires'ten ayrildi. Gnate· mala'yr aneak bu sekllde ozglirIU.9.lliglne sigmmak zorunlulugunu duydu. ama bana kalina sen benlrnle gel. lik firsatta ihtilaleilerln sanna katildi. Haprshanede Peru'lu solcularta tanisti. . Rojo'nun anlattlklan Che'yi son derece duygulandirdi ve Venezuel1a'ya gitmekten vaz geeerek Guatemala yolunu tutmasma sebep oldu. Boylece Che. Sovyet Rusya ve Qin Halk Cumhurlyetini io. AYIll trende. KUba'da gorevlni tamamlamistr. Hatta kendisine Che adim.

bu kez de BoUvya'da IhtllalciIert orgtitlemekle mesguldu. Hlgueras yakmlannda yakaladi. Onu Higueras'ta bir okula hapsettller. parolamn..ekmeye gelen General'e cevabi..• 10 • tahminler yilriittil durdu.. t6 Ntsan 1967'de Che'nin sesl.nlannuz kuIaktan kulaga yayilacaksa ve sUAblanmlz elden ele geo..lktl. atta h daha o. Elleri arkasma bagh. "i)lIim nereden ve nasil gellne geIsin . gene btlttin dtinya halklarmm kulaklarma ulastr. Kaybolusundan iki yJi sonra. . Havana'da toplanan V~ Krta Konferansina gonderdigl mesajda Che... UO.ecekse ve ba~kaIan mitraIyoz seslerlyIe ve de sava§ ve zafer naralanyla cenazelertmlse a#J.!Mario Terzan'm M-2 karablnasmdan bosalan dokuz kursunla can verdi. oltim hO§ geIdl.. E§Y31anm o. sara geldl!" diyordu . . Hatta Iildtir(l1dugilne dair saYISIZ soylentllel' o. saatler og-lenin t'ini gostertrken Barrtentos'un kirallk katlllerinden !. SAVA~. sonunda bacagmdan agu. a!.bir yara aldr. Ve 9 Ekim gtmu.aldIlal'.. EmperyaUstlerln u§3g1 Barrtentos'un askerleri onu 7 Eltlm 1967 gecesl Higueras yakmlannda klstlrdllar. Kendisinl sorguya o.. Sav3§ sIoga.. dUnyada ikl..t yakacaksa. Kahrarnanea dovU§tii. kimsenln kar§lslDda eg-llmedi..okVletnam'Jar yaratmak oldugunu sliylilyor. Oysa Che. susuz ve yarah olarak hapsedildlgi okulda bile. yUzOne tiikilrmek oidu . 8 Ekim sabahi Barrientos'un kaaUlJerinin eline dti§mU§tti Che.. ANILARI .... Ve olilm Che'yl Bolivya'da.avu!.

saldmlarm. Iste bu sebeplerden dolaYI ben.r ve eger bu. Thtilalin onderlerlnden bir ~ogu. Fidel'in de yer aldtg. ben Kiiba haritasi iizerindeki savaslarm. Amaclm. ozel ya da resmi olarak bu tarihi yazmak istediklerini belirttiler. Gereek sudur ki.nlano . ilk savasumz olan Alegria de Pio ~rpl§tl1alarUll anlatmaJda. bu boluk por{:iik tarihin sadece bir ta. ben yazdlg. ufak ~pl~mala.kun amlardan ve acele ahnmis notlardan meydana gelmesiyle yetinmek degiJdir. saldmlann ve earpismalarm hepsine birden katdml§ degilim. bashyerum. Ylltar ge{:iyordu ve kavgannzm amlari zamanla unntnluyordu.Ba~langl~ Uzun sUreden beri ihtilalimizin tarihini bliron yonJeri He yazmak istiyoruz. hepimizin yer aldig.m bUtlin konuIarm. savaslarm. onu yasayanJar tarafindan geli~tirilecegini umuyorum. lhtilal hareketimitln amsnn canlandirmaya. Bu savasa kattlan !lok ~i va.nn hanrladlgun amlarmdan bir dizi meydana getirmek ve bunIan yazmak istedim. Oysa gorevlerimiz ~ktu. Tam tersine.

benim gorev almakla §eref duydugum bu milli kurtulus savasma daha fazla yabancmm katrlmasim istemiyordu. hele Julio Roberto gibi olaganiistii bir dostsa bu . bu haberi alan kisiyi fazlasiyla sarsar. bir §ey ka1mamalandtr.anma bOylesine bir gaye lle bashyorum.14.zarlardan istedig:im tek §ey mutlak surette ge~k~i oImalandJr. Aralarmda Julio Roberto Caceres Valle de vardi. ya. yazm.Ulli olarak katilmak istemisti. daha Meksika'dayken ihtilalimizin dogu~una tamk olmus ve aramiza goni.1§te bu yUzden "El Patajo" derdik kendisine.gun olaylar tamamlaanns ERNESTO CHE GUEVARA 1 « EI PatajO» Bundan bir ka~ gUn evvel gelen bir telgraf bizlere bazi Guatem. bir dostun. bonla.: gUn sonra.ala'h vatanseverlerin olum haberini getirdi..ok zordur ihtilalcinin isi. EI Patajo.n titlzlikle ~~ tinneler:l. "bUciir" ya da "Idi~iik"anlamma gelir. Guatemala argosunda bu.retini gtisterirlerse aaolabilir. Oysa Fidel. bir yoldasm. Ama bir arkadasm. .k cesa.. ardi arkasi gelmeyen devamh bir kazadir sadece. her biri aadum. Ufak tefek ve zayIftl. Ihtilalimiz were ulastiktan bir ka!. 0Ulardan istedigim. C. BUtUn kitayr saran bu simf kavgalarmda oltim. bulUlUJlJldtklan yerler~ den bahsetmekten ve ge~ olmayan ola. lataca. kotli zamanlarda gelecek iyi gUnleri birlikte diislemis olan bir kisinin OlUm haberi. Kendi kendilerini ~innekten.ylardan ka~mmak zol'UDdadu her bin. bir ~ sayfa yazdddan SODl'8. Ben yazd..a. g~k obnayan heJ'§eyi sUip atmalan ve fazladan hit.

ocugun bir tabiat harikasi olduguna inandirmarmz gerekiyordu. Olgunla§lyordu devamli olarak. Bu delikanhmn ceklngen bir insan olup oimadlgllli haHi kesinlikle bilmiyorum. gti~lUkleri birlikte gogtlsledik . Halk idaresinin degi§ik kollarmda <. Hepimizi oldugu gibi. Diisman bir ~evl'ede. Ikimiz de meteliksizdik. Partido Guatemalteco Tr. Beraberce Chipas'tan Mexico City'ye bir yolculuk yaptrk. OstUn bir zekasl vardi. ihtilal. Yenilgiyi geregtnee anlamadan Guatemala'yi saskmca terkeden cocuk. bir arkadastan yardim istemeyi gururuna rm yediremiyordu? 14¥inedonlik bir kisiydi.. kendilerini parkta resmini cektigimiz kU~Uk t. hemen hemen uzun sUre ayrn evde oturduk. Guatemala'dan kacarken trende karsilasmistrm. Za- .. Daha baska.. Yabancilarm i§ izni olmadan cahsmalarunn yasak olmasma ragmen.. Cektigimiz kepaze resimleri sahiplerine verrnek icin bir boyd an bir boya yUrUyerek geciyorduk koca kenti.h yeni bastan ba§byordu.• 16 • dil dokmek . onu da bUtUnUyIe degi§tirmi§ti.. Egitimini kah birakiyor. KUba'ya gelmesinden sonra eski iki dost oldugumuz i~in. Ortagrmiz..all§tI.. Ueuz bir fotograf makinesi ahp kanunsuz bir i§e basladik. ufaeik bir karanhk odasi olan ve filimlerimizi banyo eden bir Meksika'hydi.. Ancak oradan gecebilirdik Mexico City'ye. Kendi memleketinin kurtulmasim dti§lUyordu. Ama 0 zarnan bile hala bazi kahntilar vardi eski UstUn hassasiyetinden. Meksika Universitesi'nde de fizik tahsil ediyordu. Daha evvel de soyledigim gibi Fidel onu KUba'ya gcturmek istemiyordu. artik tam an larmyla bilineli bir Ihtilalci olmustu. kUltUrU genisti ve hassasti. benim bir kae Pesom vardi cebimde. El Patajo. Yoksa. Onun zaman zaman kendi memleketinin yerli dilini ~all§masmlll ne anlama geldigini sdkemiyordum pek. Onunla ilk defa Arbenz'in dU§ti§iinden bir kaC ay sonra.abajo (Guatemala l§~i Partisi) nin Uyesiydi ve bu yasantiya uydurmustu kendini.. Degisik yerlerde. kA. geli. • 17 • pa- ozel esyasmi satip sayan El Patajo. elinde ufacik bir bavul oldugu halde ~Ika geldi KUba'ya. . Fidel'in kuraeagr birlikleri uluslararasi bir birlik yapmak istememesiydi. TapachuIa'ya gidiyorduk. tipki usta bir ~ift~inin bitkilerdeki noksanllklan bulup. Yeni kurulan INRA'mn (Milli Tanm Reformu EnstitUsU) ilk personel §efligini yapti. kisisel meseleleri icin bir dosttan. Devrim aritrr insanlari. daha iyl bir lirUn saglamasl gibL .ekip gidecegini soyledi.§tirir. kendi zaYlfltgml billyordu da. yenlktik. Buna sebep EI Patajo'nun yetersizligi degil. Gereekten zordu bir Meksika Peso'su kazanmak iein kazandignmz Zamanla ihtildl olaylan bizi birbirimizden ayirdi. Aylar boyu boylesine ralarr yedik. su veya bu sekilde gecimimizi temin etmemiz gerekiyordu. EI Patajo'nun meteligi yoktu ya. iyi bir devrimci olmak yolundaydi. Blittin sehri tamdik . Bir gUn <. Tlirlli tiirlli mtisterilerle bogusmarmz. EI Patajo benden cok daha gene olmasma ragmen ararmzda oltimstiz bir dosUuk kurulmustu. eski gUnlerimizin ieli dl§hhgl pek yoktu..§tlgl da yoktu. ilerletir. bashyordu ama fazla bir basariya UI8. daha degi§ik bir seyler ariyordu EI Patajo. degi§lik islerde hayatirn kazamyor ve kesinlikle hie kimseden en ufak bir yardim isteginde bulunmuyordu. Ama bu yeni hayatta. Gazetecilik yapml§tl El Patajo. usaklaetirdi. dUzeltip. sehir parklarmdaki insanlarm resirnlerini cekiyorduk. Ve son gtinlerinde buttin duyarltg-Illl kendi halkma adarrusti. Oysa asia mutlu degildi yapngi islerden.

Dna. Hepsi yigitti. bir not defterine yazip arkada brraktigi siirlerini yolladilar. Bu aziz olitlerden edindigimiz acikh ama degerli tecriibelere dayanarak. bayirlarim. Sozli edilebileeek birkae giysisi. Bir ihtilaleinin son rmsralariydi bunlar. Itimatsizhk: baslangreta kendi gOlgene bile glivenmiyeeeksin. konaklryacagm yer. aym yerde UstUste iki gece geeirmemek. Baskin ordusu gafil avladi onlari.• 18 • • 19 • man gelmisti arttk gorevinin basma ge~mesi i~in. . Askeri bir egitimi yoktu El Patajo'nun. Ustelik bir ask tUrkUsUydli ihtilale adanmis. devamh olarak bir yerden b3. asla ve asla bir dam altmda uyumlyacaksm. Unutma ki. sonsuz ihtiyat. benzetilmi§ olabilirdi. temenni ettik.. Arhk en ufak bir §liphe bile kalmarmsti onun OldUgtine. Bir pusula olsun birakrnadi. belki onun kadar e1kar diisimmeyen kisilerdi . Hissettigi sadece gorevin kendisini ~agtrdlglydl. onlarm yaptrklarr hatalari tekrarlamiyahm: herbirinin Beli saYlSlZ zaferlere sebep olsun ve tum getirsin ozgUrliigli. kendi OZ anasiydi oglunun cesedini teshis eden. Kliba'Yl terkettigi zaman. Bununla beraber. muhbirlere.c. Ba§langlC]ta. Bir defa daha tattik yenilginin buruklugunu ve bir defa daha sorduk 0 cevapsiz soruyu: Neden diger kisilerin tecriibelerini ogrenmedi? Bu kisiler neden kendilerine verilen oglitlere daha dikkatliee uymadilar? DIan bitenlerden kesinlikle haberimiz yok ama.§ka bir yere gitmek. onderlerevarada ili§ki kuran kimselere kesinlikle inanmiyacaksm. secilen yerin yetersiz oldugunu ·biliyOruz. tek tiik ozel esyasi vardr. Hi~bir §ey birakmadi El Patajo ardmda. biliyoruz ki . Birliklerini kaybedince. Meksika'daki ihvanlan. yol gostericilere. bir kadma. Esir aldiklari da oldu. Bizim gerilla savasumzm teerlibelerinden elde ettigimiz sentezler bunlardi. Ama El Patajo gibileri vurusarak oldtiler. §u veya bu ~kilde gerilla savasuu gereekle~tirecekti.. Ama ne yazik ki.. 1§te ancak 0 zaman hir iki defa oturup uzun uzun konusmak frrsatmr bulabildik. yanhshk yaptlabilirdi her zaman iC. Meruleketine donecekti i~te. devamh kesif yapacakslU. dagittr digerlerini ve sonra peslerine dtisiip ustaca yok etti hepsini. ama hiebirini onu tamdigurnz gibi sahsen tanmuyorduk ki . lhtiyat: devamli nobet tutacaksm. tipki bizim Alegria de Pio'da avlandtgnrnz gibi avlandilar. SlUIrSIZ Itimatsrslik. savasqilar bedeni bakimdan yeterli degillerdi: yeterince bilmiyorlardr itimat etmemeyi ve her seydenevvel gereginee ihtiyath degildiler. bir kere daha gene kanlar suladi Amerika'nm kirlarim. bir isim yanb§hgl yapildigtm umduk. Elde silah. . Kurtarilnus bir bOlgeye yerle§ene kadar. Bir savas daha yitirilmisti. belki onun kadar zeki. Aglr olahm. ytirekliydi. Dna bazi tavsiyelerde bulundum. gerillacilar. Isimler kaI'l§ml§. emin bir yer olacak ve en onemlisi. Dc besini oldtirdti. Verebileee~ gun ogiitler lieli geemiyordu: Devamh hareket. Hareket: yam.}in. Dna boyle bir ~e girmemesini tavsiye edebilir miydim? Hangi hakla? Bir zamanlar herkes tarafmdan tmkansiz olarak kabul edilen ve imkanslz olduguna inamlan bir i§e atilrmstrk ve simdi 0. onunla beraber bir ~ok yoldaslar da dli§Up olduler. dost koylUlere. kaldlgm bir evde her an sanlmak ihtimali meveuttur. EI Patajo gittl ve zamanla oliim haberi eri§ti elimize. asia bir yerde durmamak. Sadeee 0 degil. ytirekten gelen sicak bir el Slkl~tan baska verebileeek hie bir §€yim yoktu. bir yandan palalanmizi bilerken. bir yandan aglryahm dusen yoldaslarmnzm yoluna. bir dost olarak. OzgUrlUgn miimkUn kilabilmek iein. Bir vatana. bunun basan kazandigim kendi gozleriyle gOrliyordu.

18.. YUzyIl'm baslangicmda ulkesinin KUba'ya karsi alan siyasetini aciklayan John Quincy Adams'a kadar uzanmaktadir. tspanyaagacmdan dii§mege hazlr olgun bir eImaya benzem." BUtUn bu olaylar dizisi. §oyle ki: Al bunu. TUm bir halkin elinde. 10 Mart 1952 gtinU Fulgencio Batista tarafmdan yonetilen kansiz htiktimet darbesiyle baslarnaz. Bu saldmnm baalangicim bulabilmek igin. El Patajo'nun KUba'da tamyip da sevdigi bir kadma yazilnustr. Bu saldmnm kokU. 1933 yilmda ABD BUyukeleis! Sumner Welles'in yaprms oldugu siyasi miidahale ya da Amerikan masasi ilhakcr Narciso Lopez'in karaya Clk~l bile bu saldmmn baslangicr oIarak dti§UnUIemez. 1901 yihndaki Platt Kararnamesi'nin dahi cok gerilerine gitmek gerekir.• 20 • Ve bu son misralar.nu ~venlerin ve onun sevdiklerinin ellerinde ~reg:t. ilerde Guatemala kurtuldugu zaman hig §tiphesiz ki onun sevgill adi.ektedlr. bir fabrikaya. giinlerden bir gUn Amerika ve ~u~temala ic. Ve . 2 Bir Ihtilal Ba§hyor • Ktiba halkma karsi girisilen asked saldmnm tarihi. "Jull o Roberto Caceres Valle" admda. bu sadece bjr yiil'ek Tot avucunun i~de Ve tan yerleri l§lrken Af... ABD'nin KUba'ya karsr tutumunu §oyle acikhyordu: "KUba.§bgI herhangt bir yere verilecektir. aslmda biitiin bir Amerika kitasim kendisine hedef . yalmzca Ktiba'yi degil. bir h~taneye v~ yeni bir toplum igin turn bir halkm sav8.in~lyacak giine§in l§lklarmda ismmak l~m bekliyor. geleeekte mutlak surette Sam AmcR'Rln avuelart igine dii§meUdir. Ktiba tarihinin derinUklerine inmek gerekir. Bu elma. eUni Dogan gUn lSltsm onu YUreg. bizlerin arasmda El p~~jo'n~~. ?. Hatta. Onun amsma adannus bir okul ~ar bugun. Quincy Adams. bir okula.

bir gok giigltikler icerisinde gelisebilmekte ve yasayabilmek igin gok kereler daha iktidara geemeden sayiaiz suclamalarla karst karsiya birakrlarak tavizler vermeye zorlanmaktadir. Fidel de.ah§malannl Meksika'da biiylik bir gizlilik i~erisinde ylirUtmek zorunda idiler. Oradan bozgunun ezginligi ve btitiin Guatemala'ltlarla payla§bglm hayal kmkhgt icinde ayrildrktan sonra.ok demokratik hukiimetlerin askeri darbelerle YlkIlIP sonradan balk Ylgmlarmm kar§I konulmaz gayretleri karsrsinda yeni balk . Fidel He soguk Meksika gecelerinden birinde tamstim. uluslararasi politika iizerinde olrnustu. 1954 yilmda Amerika kitasindaki demokratik htikiimetlerin pe§pe§e yikrldrklarr doneme Aym gi. ~u garip rastlantiya bakm ki. ABD'nin perde arkasi oyunlariyla yenik dU§mii§tii. Biitiln diktator hiikumetler. Dulles. Tanh. bunun sonucu olarak da. aramizda ilk tartisma.. Hatirladigima gore. Ktiba'mn Santiago sehrindeki Moncada Kl§lasl'na yapilan baskmdan sonra. hem FBI ve Batista'nm ajanlarma. United Fruit adh sirketin ortaklarr arasmda bulunuyor. ~u anda Ktiba Hiikiimeti'nin basmda bulunan Fidel ile. Meksika'da nastl ve nlcin karsilastigmn aciklamak isterim.htikUmetlerinin i§ basma geemesi.. <. btitlin yUreksiz ki~Jer su ya da bu nedenle ihtilalci saflarr terkederek daha az feragat isteyen siyasi partilere ya da devrimel orgtitlere katilmaya baslamislardi. Karsilasmarmzm iizerinden bir kag saat geetikten sonra. Genis halk ylgmlarmlU destegini kazanrms olan demokratik halk hilktimetleri ise. Bu ytizden biraz gerilere gitmek ge~ rekir.Latin Amerika lilkelerinin ortak bir ozellige sahip bulunduklarmi goatermektedir. 23 • edinmis bir saldm zincirinin halkalarmt te§kil etmektedir. adamlanrn son darbeye haairlayabilmek iein tarafsiz bir tilke aramak iizere Meksika'ya gelmisti.inlerde Guatemala'da Jacobo Arbenz'in ba§mda bulundugu kitamn son devrimci hUkiimeti de. Bu oyunu oynayanlarm basmda ABD'nin o zamanki disisleri bakam John Foster Dulles geliyordu.agumzda bir c.lik bir azmhgl temsil etmekte ve iktidan daima asked bir darbe He ele gecirmektedir. aym za-.e~itli alanIarda toplanmis diisman kuvvetle- . tisteIik hukuki damsmanhgml da yapiyordu. ruanda Guatemala'daki en gtig1U emperyalist ticari kuruluslardan biri olan. Zira. bahsettigimiz orneklere bir istisna teskil etmektedir. Ama biitUn bunlarm yanmda. tum . emperyalizmin med ve cezir dalgalarma blbi olarak birbirini izlemektedir.• 22 • • rastlar. aym gece sabaha karst Fidel'in hazirhguu yaptIgl seferin Uyelerinden bin de ben olmustum. KUba thtilali. Admi 1953 yrhnda Moncada Kislasi'na yapilan baskmm tarihinden alnus olan 26 Temmuz Harekati'run saflarma acemi erlerin ilk gruplari katilmislardi bile . Amerika kitasmi yerinden oynatan sosyal olaylarm yarattigi dalgalanmalarla oradan oraya sUrliklenip giderken Fidel Castro admda bir baska Latin Amerikah sUrgtinle tarnsmak frrsanm elde etmistir. liIkedeki devrimciler arasmda ig islerle llgili fikir ayrihklarr ve anlasmaahklar basgosterrnis. Acemi erlerin egitimi He gorevli olanlar. bir baska hareket de yavas yavas gelisiyordu. c. Karsilasmarmz. bunalima bogulmus bu Ulke icin yeni bir kurtulu§ yolu aramaga girittm~tim. para ve rli§vetin onemli rol oynadlgl bir ortam ieinde hem Meksika HtikUmeti'ne. kUc. hem de c. Bu satirlarm yazari.

Ne var ki Fidel Castro'ya karsi glivenimizi hiqbir zaman kaybetmedik. Bu durum. didindigimizi. Arjantin yerine. Kendilerinden. Romantik bir serUven tutkusu vardi bende ve boylesine ylice bir amae. sadece. Bu geregi yerine getirmekte tereddUt etmedi. ileride emir verildigi takdirde. Gelgelelim. KUba seferine cikacak olan silahh kuvvetleri i\rgtitlemeye adarmsti. savasa derhal katilabilecegimi sOyledim. komsu bir Ulkeye gonderilmem icin gayret gostermelerini istedim. nerede olursam olayrm.e cevabi asla unutamam: "Seni ytlzlistii birakamam".• 24 • • 25 • rine karst koymak zorunda bulunuyorlardi. Hemen hepimiz. hepimiz birer keskin nisanci olmu§tuk. Bu korkuyu duyanlarm basmda Binbasi CaJixto Garcia ve ben vardik. ( Fidel'in.Meksika'da bir eiftlik bulmus. Ayrracak fazla zamani olmadlgI icin. hakkmda ge§itli suglamalar bulunan ve Meksika'da kacak olarak yasayan bir yabanci idim . geri kalan bUtUn Isler bize !}ok kolay gdrtinuyordu. Bu arada ozellikle Miami'de acemi erlerin seeiminde de hatalar yapihyordu. Iste bu sirada. suelu olarak kendi ulkelerlmize iade edilme korkusu iginde 57 glin kadar cezaevlerinde kaldik. Ben. Nihayet bu birlik- lerden biri Fidel'i ele gecirdi. Fidel. bu anlattrgrm donemi atlatmak icin nasil cabaladigrmrzr. Trujillo'nun casuslari He ugrasmak gerekiyordu. orada General Bayo'nun yonetimi altmda 1956 seferine cikma plamrmzr hazirlarmstik. beni geride blrakabileceklerini. Hatta. her sey olup bittikten sonra. olebilmenin dcgerine inamyordum. Fidel'in ~evresinde ilkeler Uzerlne oturtulmus bir baghhk duygusu He arkadaslik Uzerine kurulmus bir dayamsma. harekatlmlzlll ilk safhasmm son boltimtinU aksatti. !. sevip saydlgl kimselere gosterdigi bu tip kisisel jestler. kendi ~evresinde yaratilrms olan kuvvetli baghhgm anahtarmi t€§kil etmektedir.. Fidel'e. simdi kavriyoruz. Ama Fidel'in canh olarak getirilmesi halinde verilecek mlikatata tamah ederek Castro'yu oldiirmemekle bUylik ahmakbk ettiler. Baslangicta bir kac strateji dersine katildiktan sonra bende uyanan ilk izlenim. bu ugurda nice canlar kaybettigimizi.~te biitiin bu engeUeri astiktan sonra en onernli iki gorevimiz sunlardi: Meksika'dan ayrihs ve sonra da KUba'ya cikarma! o sirada. Bizleri Meksika cezaevlerinden kurtarabilmek igin Fidel'in onemli bir zaman ve para harcamasi gerekiyordu. Giivenilir ihtilalcileri cevresinde topJayan Fidel Castro. Bu hazrrhklar srrasuida ben de personel §efligi gorevini ustlenmistim.. Meksika sehrinin yakmlarmda bulunan giftligimiz polisin eline dU§mti§ ve hepimiz hapishaneyi boylamrstik. 0 zaman Fidel'in bana vermis oldugu 0 kesin ve erkek<. Fidel'in bUtiin adamlari yakalandi. Boyleee aylar gecti. General Alberto Bayo'dan oldukca onemli gerilla taktikleri ogrenebiliyorduk. . Zafer'in mutlak surette elde edilecegi seklindeydi. bir dava ugruna yabanci bir sahilde can vermenin. iicretleri Batista tarafmdan Odenmekte alan iki ayri Meksika birligi Fidel Castro'yu avlamaya ciknuslardi. Aticrhgmuz gelismis. ne fedakarhklara katlandigmnzi. srrf benim ytizUmden ihtilalin ertelenmemesini. arkadashk ugruna kendi ihtilalci durumunu tehlikeye dU§Urebilecek §eyler yaph. askeri strateji derslerine sik sik katrlamiyorduo Geri kalanlarnruz ise. 'Ostelik. tum yeteneklerini ve olagantistu cahsma gticunu. Bir ka~ gUn sonra da.

Yolda§lmlz Frank Pais tarafmdan yonetilen bu ayaklanmarnn baaladigi gUn biz de Kliba topraklarma ayak basrms olacaktik. isrklari yaktik. Nihayet 25 Kasun 1956 gUnUnlin sabahi saat 2'de. Fakat gee kalnnstik. Bes dakika kadar 26 Temmuz ve KUba rnilli marslanm soyledik. harekete gectikten bir siire sonra nihayet feneri gorebildik. teknenin ora sma burasma kosarak fenerin l§lgml secmege Qah!Jlyorlardl. blitlin isiklarr son diirill mli§. Ancak. Aneak. Ne ~~r ki. Suyumuz. gayet az sokaga ~lklP mUmkUn oldugu kadar halkm gostinden uzak kalarak gimler ve aylar geeirdik.. Hava eok bozuktu. Ayrlca. Ama nehrin denize kavustugu yer sakindi. Yucatan b61gesinde halicten k6rfeze '1Jkhktan bir siire sonra. bulabildigimiz blitlin malzemeyi. programm uygulanmasmda epey ge~ kalmistik. Ancak korfezden glkar cikmaz hepimizi deniz tuttu. Deniz tutmasma karsi antihistamin haplarmi hard hanI aradik. fenerin yerini kestirebilmek iein bir kere daha list koprtiye ~lknus. fakat bir tane bile bulamadik. Gemide durum hem gUlling. fakat ayagl bir cengele takildigmdan suya yuvarlanrmstr. elleriyle rnidelerini bas- trrarak klvramyorlardl. ilniformalarrmtzr. Fidel'in 0 zamana kadar resmi basmda eglence konusu yapilnus olan §u sozleri gereeklesme safhasma girmisti: "1956 yJlmda ya ozgiir olaeagiz. Aym 30'unda. radyodan Santiago de Cuba ayaklanmasim i§ittik. 83 kisi 19mde iki yada tiC tecrUbeli denizci He dort yada bes askerden baska deniz tutmayan kimse kalmarmsu. GRANMA'yl gllgmlar gibi hazrr ettik sefere .. bir kismi da Ustleri ba§l~r~ ~~smuk icinde oIU gibi yerlerde yatlyorlardl. Gizlilik i1.• 26 • • 27 • Ktiba Ihtilal Ordusu'nu bdllinmez bir bUtUn haline geti rmistir.kli hafifletmek icin yattaki blitUn agrrhklari denize atmistik. Dordiincli veya besinci gUn durum biraz diizeldi. Bu yiizden deniz seferleri yasaklanmistr.all§IP.. sadece musluklardan birinin aC1k kaldigmi gok sonra farkettik. Bu sirada. Ertesi gece. Bu olaym yarattigr kargasahk yatisip da. yiyecegimiz ve zamarnrmz azalmakta idi. Kendisinin kim oldugunu bilmiyorduk. aramizda bir hainin bulundugunu ogrendik. tUfeklerirnizi ve dogru durilst cephanesi bile olmayan iki tanksavar silahmi gemiye ylikledik. yani arahk aymm ilk gUnU. yatmnzi ve radyo verieimizi de pazarhk konusu yaprmstr.. Karanhk ve frrtinali bir gecenin saat 2'sine dogru durum adamakilh endise verici bir halalmaya baslarmsti. Hareket iQin segHen rota. Jamaica ve Oriente eyaletinde Niquero kasabasmm yakmmdaki Grand Cayman adasimn eteklerini yalayarak KUba'nm gUney sahillerini geni§ge taramakta idi. 0 da ise yaramadi. hem de yUrekler acrsiydr. ya !jehit!" Cesit ge§it malzeme He tiklim tikhm doldurulmus olan GRANMA.k bir heyecanla Cabo Cruz fenerini aramaga koyulduk. olarak Tuxpan Limam'ndan denizeaeildi. dogruca KUba sahillerine yonelerek bliyti. .erisinde 1. Bazilan karalanm kovalarm igerisine daldirrms. teknemizin ~ok yava§ yol almasi doIayisiyla yoleulugumuzun son bir kae saatlik kismi . Hemen her ko§ede deniz tutmus erler. teknenin su almadigmi. Bir ara teknenin su aldigmi sanrms ve yti. Gozciller. bulablldiglmiz her yerde sakI anarak. Bir zamanlar KUba Deniz Kuvvetleri'nde tegmenlik yapmis olan Roque. Fazla bir seyirniz olmamasma ragmen. fakat silahlarnmzdan bir kismuu dU§mana satrmsti. Bu ilk ihaneti ogrenince elimizi gabuk tutarak hummah bir gall§maya giristlk.

hemen hemen bUtUn maizemelerimizi yitirdikten sonra tuzlu su batakhklarmda sonu gelmez bir ytirUyU§e gtrismistik. Meksika Korfezi ile Karaipler Denizi'ni yedi giinde 8. 5 Arahk 1956 gtinU. Tam batakhklar it. yerimiz de artik tesbit edilmistl. Ayaklarumzdaki koca koca postalIar. ayakta duracak halimiz kalmannstr. Tropik bitkilerin genis yapraklari altmdaki batakhklarda ilerlerken ucaklar tarafrndan gorulmemiz imkansrzdi ama. acma. BUttin malzememizi yitirmistik. <. En sonunda KUba'ya gUn agmrken. Oriente Eyaletinin Cabo Cruz dolaylarinda. yliklerimiz batakhklar- . 2 Arahk'ta Playa de las Coloradas'da karaya ~lkml§. Ut. l(}imizden (}ogu deniz yolculuguna all§lk olmadigmdan hasta dli§mli§tU.ine dalmak Uzere iken. Niquero bolgesinde bir yer. dinlenme molalari ya da adamlarirmzm bayilmalan yUzUnden sik sik kesilen gece yUriiyU§lerini tamamlayarak 5 Arahk sabahi Alegria de Pio diye arnlan noktaya ulastrk. Uzun mu uzun.inde ve mUmktin oldugu kadaraz malzeme Be yati terkettik.. Ustelik. lste orada. kdtii bir tekneyle. yerimiz telgrafla Batista Ordusu'na bUM dirilmisti.lkabUdik. Elimizde' sadece bir kat. fiseklikler ve islak mermiler kalmisti.SUZbucaksiz bir arazide dontip duruyorduk. tUfek. 3 Alegria De Pio Alegria de Pio.lkarmamlz bir sahil koruma gemisi tarafmdan tesbit edilmis.aklarl bize bomba yagdlrmaga baslamisti bile .• 28 • bizlere sanki hit.in bu bataklarda saatlerce sUrUklenmek zorunda kaldik. Batista'nm ut. Ilaclarumzm (}ogu kaybolmus. KUba'ya. Coloradas Plaji tizerindeki Belie denen yerden t. Adeta bir golgeler ordusu halindeydik. at. Batista kuvvetleri tistumtize ~ulIandi.§lP gelmistik. iistelik eok cetin bir yiirliyU§ten sonra oraya vardigmuzda. BUyUk bir telas it. Meksika'dan ayrrhsmusdan tam on gun sonra. 0 gline dek hi(} ~arpl§maya girmemis bir acemi erier birligi vardi elimizde.. bitmeyecekmis gibi geliyordu.. Denisde yedi gUn sUren bir aehk ve deniz tutmasi doneminden sonra karada da birbirinden korkune tam ii~ gun gecirdik. hepimizin tabanlarmda (]ok derin yaralar acrmsti.. BUtUn bunlarm dismda. Bolgenin cografl durumu hakkmda yeterli bilgiye sahip olmadigrmiz ve araziyi bildiklerini iddia eden adamlanmiz tarafmdan yanhs bilgiIerie yamltildrgirmz it.

. dtismam pesimize takrrns . Ayaklarinun dibinde i1a~ dolu bl: ?a~t~ tie bir cephane sandigr yanyana duruyordu. Ikisini birden tasimama imkan yoktu. Ogle vakti olaganustii bir faaJiyetin farkma vardik.. Bu ani baskin oldukea agrr ve kursun yag-muru fazlasryla etkUi ve yikiciyd). birakti. buruk ylizliyle bana "Mermi sanruglyla ugra§acak zaman mi ~imdi?" demek istedi ve ardmdan §ekerkaml§l tarlasmm ortasmdan geeen patikada ka~b~ldu. (Bu yoldas. una ihtiyaei yokmus. iyilerini baskalarma birakrmgtim. geC]milji karanhk sivilleri.attrlayamlyorum. alcaktan uean ucaklar tarafmdan gorulebileceklerini hie dustmmeden bUyUk bir gaflet ieinde kestikleri sekerkannslarrm kemiriyorlardr.UnkU. Dusmanm bu artiklardan yararlanarak izimizi neden stirmedigini sonra ogrendik. . biri ayaklartmm dibine bir cephane sandig. ayni hatayi daha sonra defalarca tekrarladrk. bir yandan da ~ocuklarlmlZdan soz e~iyorduk. Ama ne yazrk ki. Isaretls bunun ne anlama geldigini sordum. Elimde oyle kaliteli bir ailah yoktu. . Adamlarmuzdan bazrlarr. 0 sirada ilk siiah sesini duyduk. sekerkanuslarmm kabuklarnn ve posaIanni arkamiada birakiyorduk. 0 siralarda Julio Lobo'ya ait olan §ekerkaml§l tarlalan arasmda ilerlemistik. bir yandan da §ekerkaml§l kemirerek a~l~1Z1 ve susuzlugumuzu gidermeye ~all§lyorduk. ihtilalci bir asker olmak arasinda bir tercih y~pmam ?ere~iyordu. Ama ortada emir verecek kimse yoktu. Cephane san- .) Belki de ilk defa bliyUk bir acmaza girmiatlm. Haurladigun tek Ijey. hasta oldugum icin kotU bir silahi tercih etmis. lIkel klintgimizden bir tlirlti giyemedigi ayakkabilarr elinde oldugu halde ~lktlgl zamanki yorgun ve lirkek yliz ifadesi hala goalerimin onUndedir. tehlikeli bolgelere girdigimiz zaman mutlaka goz altmda bulundurmarmz gerektigini ogrendik. biraz yol ylirUdlikten sonra uzun siire dinlenmek zorunda kahyorlardi. ihtilalin sayib II hainlerinden bid olan rehberimiz. Yorgun dusen adamlarmuz. Arkadasim Montane He bir agaca yaslanrms. Bir ~ogumuz saatlerce agaclarm altmda SIZIP kaldik . Bir ka~ samye sonra da 82 kisilik birligimiain Ustline dolu gibi ~r§~ ~ag~ga basladi.. Kendimi adadigun tip Ilmiyle. Ancak ~ok sonralarr. ihanetinden kuskulandigumz rehberimizi hie mi hi~ yamnnzdan ayrrmamamiz gerekiyordu. Bir geee once sabaha dek. Ustelik tecrUbesiz 01dugumuzdan. o anda olaylarm nasil cereyan ettigini net olarak h. 5 Arahk sabahi hemen hieblrimizin yUrUyecek hali kalmamisti. AI~e~da birliginin basma dondligti sirada arkadaslardar. Bu yUrtiyU§ sirasmda gelen uzun bir astim krizi beni acmacak duruma dU§tirmti§tti.• 30 • • 31 • da kalrmsti. Birligin doktoru olrnam dolayisiyla adamlarmuzm yaralari bereleriyle benim ugrasmam gerekiyorduo 0 gtinkli son hastami eok iyi hatirhyorum. Fidel civardaki bir Ijek~rkaml§l tarlasmda bosyere birligi bir araya getirmege eahsryormus. yada 0 andaki psikolojim oyle bir Izlenim yaratmtsti. carpraz atesm altmd~_:U~ba§l Almeida'nm emir almak iein yanima geldigiydi. Daha sonra ogrendigime gore. Nihayet bir §ekerkaml§l tarlasmm kenarmda mola verildi. Humberto Lamotte admda biriydi ve omriiniin son glinlinti yasiyordu. Bir yandan yola devam ederken.. bir yandan yarun soais He iki peksimetten ibaret yavan yemegimlzt yiyor. C. Aslmda. daha sonra bir Batista zaptiyesmm kursunlariyta can vermisti.. Gayet iyi h~tIrhyorum. Asked ve sivil ueaklar ~evremizde cirit atiyordu.. Bu ihbari gece yarnrmzdan aynldlgl sirada yapmis.

Bana vuruldugunu soyledi.. Otesini pek bilemiyorum. bir ~yin yok" dedi. bir sekerkamismm ardina gizIenmeye gall§lyordU.. Yerde yabyordum. Arttk tek basirna kalmis. onun bir kursunla parealanmis bas parmagmi sarmaga eahsiyordu. "i~im bitlk artak" dedim kendi kendime. Ben de btiyUk bir kayitsizhkla ona kendi yararm gosterdim. Faustino Perez'in tarlamn kenarmda diz QokmU§. cigerm- den yaralanmistr. Ueaklar aleaktan ucuyor. Ama bakl§larmdan olmek Uzere oldugumokunuyordu. daha sunturlu bir kiifUr savurmustum. sadece yaklasan ollimUmU ve up-a· drgmuz bozgunun acismi dustinuyordum. lste boyle oldu.. 0 anda di1§tinebildiklenmden bir bu geliyor akhma. beni ytirilmege zorladi. ihtilalci ordumuzun ilk dogtl!jti. 1!}te boyle oldu 5 Arahk 1956 gUnli Niquero bolgesinde atesle ilk kar§tla§mamlz. GogsUmde ve ensemde korkune birer darbe hissettim. Faustino Perez. nefes nefese yamma yaklasn. HaJa ates etmege devam eden Faustino bana bir goz atarak "Merak etme.••" diye klifUrii basti.. Yakmlmda Arbentosa admda bir yoldas tarlaya dogru ilerliyordu. Sonra birbirimize sokuIarak uyumaga karar verdik. h~~ec~n i~inde. Yangmm yarattrgi panige ragmen ben hie telas etmiyor. BUtUn aeilarima ragmen onun sosune uyarak sekerkamisi tarlasma attim kendimi. ikimizi de yere yikti. o sirada Almeida yamma gelip. Chao ve Benitez yoldaslar da vardi. Ben de yattigim yerden Faustino'ya donerek "Beni de. ~i§man bir guerrillero. BUtUn gece aivrisineklerle savastik. Pek onemil saydamayacak bir kursun salvosu. Nihayet Almeida'nm baskanhgmda bir grup kurduk. Teslim olanm . bir agaem dibinde yoldasrmiz Raul Suarez'i gordiim. Sanmm.. Bu sirada benden yana surliklenen biri. "Teslim olahm" diye baglrd!. Hika. Ponce. Ponce yarah olmayan erlerle birlikte sekerkamrsi tarlalarina dogru sUrUnmeye devam etti.. yattigun yerde oitimU bekliyordum . Oysa gortinUrlerde kimseler yoktu. Sonradan bu sesin Camilo Cienfuegos'a nit oldugunu ogrendim. Bir kere ormandan yana ates ettim. bizi rnakineli tUfekIe tanyor. makineli ti. Achk ve susuzluk hepimizi tarifsiz iskenceler ieinde kivrandmyordu. avl~dtlar" diye seslendim. "Beni OldiirdUler" diye hayklrdtktan sonra saga sola deliler gibi ates etmege hasladt. Orada.yenin kahramam Alaska'mn buz~u ~ollerinde allime terkedildigini anladigt zaman bir agaca yaslanarak kendi hayatma §erefli bir §eki_Ide son vermeyi kararia§ttrlr. _..• 32 • • 33 • digrm tercih ettim ve ilac ~antasml arkamda birakarak §ekerkaml§1 tarlasiyla aramdaki a~lkhgJ. Ararmzda Tegmen Ramiro Valdez. Karanhk daha fazla ilerlememize engel oluncaya kadar yUrUdlik. . asmak uzere davrandtm. 45 kalibrelik bir kursunun a~tlgt korkune yara ylizUnden agzmdan burnundan kanlar bosanan Arbentosa. Aym anda miithis bir ~lghk duyduk: "Yangtn!" ~ekerkaml§l tarlasmdan alev ve duman siitunlari yUkseliyordu.ifegini ate§ledigini gayet iyi hanrhyorum. Akhma Jack London'm eski bir hika. ortahk busbiitim karisiyordu. Aslmda. Faustino He aym gartp I~giidlinlin etkisi altmdaydtm. Aym anda arkamdan baska bir ses "Yok oyle §ley.yesi geldi. nedenini bilmeden avaz avaz "giirilltii etmeyin" diye bagmyordu. Basimizda Almeida oldugu halde §ekerkaml§l tarlasmm son siralarmi a§lp Slglnabilecegimiz bir korulugun yolunu tuttuk. Sonra birdenbire her seyi kaybettigime kanaat getirerek err iyi ne sekilde O1ebilece~m~ d~§linmege basladim. Baska bid. .

. Aylar soma. ama ne yazik ki. Yamrrnzda bir damla au yoktu. Aroa bu defa. kisa bir sUre sonra routlak surette diisman tuzagma dU§ebilecegimizi sOyledi. Be!pmiz de. Aslmda bizler de. Denizle aramizda elli metre yiiksekliginde bir yar vardi. Bu ylizden. Suya inebilmek icin geeit aramak bize epey vakit kaybettirdi. tamamen bir talih eseriydi. Gece kavusunca yeniden harekete gectik. buradan bir dli§~ man saldmsrm onlerneye imkan yoktu. Astronomi bilgilerime dayanarak kutup yildrzim bulduk ve tam iki gUn onu kendimize rehber edip doguya. . daha sonra karanhktan yararlanarak yolumuza devam etmeroizi onerdi. :?afak vakti. Andieenler ~unlardl: Ramiro Valdez. yukaridan gordUgtimUz su birikintlsinin yerini de kaybetmistik. Yan tarafta bize tath su intibaim veren bir su birikintisi I. sahlldeki kayahklarin online vardik. yolumuzu bulmak il.ahhklarm arasmda yoia devam ettik. Sonunda.§I'na katilmis olan Chao. A~hk canmuza tak dedigi icin kara yengec avma gtristik.Alegria de Pio'daki baskmm ertesi gUnU «_:.evremiz~ de stirlilerle kara yengeeler dolasmaga basladi. Bu ylizden sivri kayaIarm uzerindeki 4]ukurlarda toplanrms yagrnursuyu birikintileriyle yetinmek zorunda kaldik. oldtirdtlgtunttz hayvanlarm jelatine benzeyen etlerini gig gig yedik. Benitez. gerekirse kammizm son damlasma kadar earpismaya andietik. Besimiz birden. bir gatl§maya girmektense ortahkta pek go~ rtinmemeyi tercih ediyorduk. Ufak cukurlardan suyu Qlkarmak icin bir astrm pulvanizetoru kullamyorduk. Tek slit kabmuz da kazaya ugraml§t1. yemeklerimizi yerken suyla birlikte sutozUnden de bir yudum ahyorduk. Juan Almeida. Bu.arph goztimtlze. Adam basma sadece bir kae damla su dtisuyordu. boylesine korii koriine yol aramaya devam edecek olursak. GOzlerimizin ontinde geni§ bir manzara • 35 • uzayip gidiyordu. gUn boyunca orada kalmaya karar verdik.in sectigimiz yildizm kutup yildizr olmadrgim ogrendim. YUrUyecek dogru diirtist bir yol bulamlyorduk. susuzlugumuzu daha da artrrdi. Chao. magara gibi bir yere slgmmaya muvaffak olduk. Tek tUk silah sesleri duyuluyordu. Dogru yolda Ilerlememiz. Gece bastirmca I. tasimast iQin kendisine verdigimiz sUt kabirn cebine ba§A§agl koymustu: 1gebilmek igin kabm Uzerine uiak delikler agDll§bk.. bu yenilginin ve ondan sonra gelen savaslarm korkunc tecrUbelerini atlattik ve haia hayattayiz. Geceyi bekleyecek bir yer oulmamm. btitiin suttin Benitez'in cebine ve liniformasma dokiildUgtinii dehsetle gordtik. :?a§kmlIkla. lspanya 19sav8. Ate§ yakmak soz konusu bile olamayacagt iqin. Sierra Maestra'ya dogru yiirUdtik. Benitez ve bu satirlarm yazari . Bolgenin kirrmzi topraklarim yer yer sivri kayalar kaplamtsti.

YUrtiytif. Diisman bizi kolayca gorebilirdi. Ama onlari nerede bulabileeegimizi ne biliyor.kkmdaki dUliUncelerimizi karsihkh anlatmaga basladik. yoldaslarumzm aklbetleri hakkmda bildiklerimizi.muz icin susuzluk tam bir iskcnce halini almisti. Bir matararun icinde bu karismn denedim. nefis bir mehtap vardi. Bir zamanlar ya bir dergide ya da bir romanda okumus oldugum bir fikri uygulamaga kalkistimvHatrrladIguna gore. kacip kurtulmamizr imkansiz hale getirecekti. Bu arada bir parca kestirdik. boyle bir eve yaklasmamn dogru olmayacagi merkezindeydi. yoksa iki gUn mil ilerledigimizi su anda kesinlikle hatirhyanuyorum. "Granma" Seferi'nden kurtuJan sekiz savasei olmustuk 0 anda. Bu karI§lmdan icen arkadaslarm ylizleri hurusuvermistt birden. KIYI boyunca bir mi. Asker olduklarmdan emindik ama. ama sonue feci idi. itler gibi yorgun. GUn isiymca arastirmaya koyulduk. bizlere. YliriiyUf.• 36 • • 37 • YUrli~limlize devam ettik. Elimizdeki bir kac damla SllYU da bUytik bir titizlikle boli.. evin..i§tUgti. girif.!edevam ettik. kayalarm cukurlarmda toplanmis yagmur sularmi bir tuple ya da karmslarla emerek gideriyorlardr.. kayalarla deniz arasmda slkl§lP kalacagmuz gergcgini de gozden uzak tutmuyorduk. Bir sure sonra. Kayalarm arasmda ilerlemek hayli yorucuydu. Kayalarm arasmdan bir gegit bulabilmek i~in gUntin l§lmasml beklemek zorundaydtk. "Gramna"dan U~ yoldasrmizdi oradakUer: Camilo Cienfuegos.lafak vakti.hglmlzl bashrmak ictn bir ya da iki armut diisuyordu adam basma. denizi sag taraftrmza ahp doguya dogru ylirlidUgiimUz takdirde sigmabilecegimiz tek yer olan Sierra'ya yaklastigmuzdi. Almeida He ben oncli olarak ilerliyorduk.. Hatirladigrm tek sey. biraz olsun kendimize gatirmisti. yeni haberleri. ama bunun da onemli bir sakmcasi vardi. Bu yiizden ~alIhklarm golgesine slgmarak gUn batisnn bekledik. Geeeydi ve yamlrmyorsam. sahil boyunu izleyerek yliriimemizi onerdi. basirrnzdan gel1enleri. Bir f. artik geri donerneyecek kadar da yanlarma yaklasmistik.imizden biri. tc. Birden kiyida.. Pancho Gonzales ve Pablo Hurtado. tath bir sUrprizle karsiIastik. Boyle bir durum. yikiktik . sahil boyunca yetisen yabani armutlardi.i~lin oluyordu.. Benim 0 andaki dilsiincem.!ehep birlikte devam ettik. gelisigtizel ilerliyorduk.te bir oranmda tath su karistmlaeak olursa. Bu sulu ve tath nesne. dU§- . dcniz kiyisma vardik.. Ama ylizmek bizi serinletmis. Belli bir yonlimUz yoktu. a~ltgl adamakilh bastmyordu. kaemadan once topladiklan sekerkarms- larmdan ikram ettiler.!andlk. Almeida tam onlara teslim olmalari iein baglraca. Camilo He arkadasJan.. Hatta. Diger kurtulanlar hakkmda en ufak bir fikrimiz yoktu. kullanarak. Gece bastirmca da buldugumuz kti~tik bir plajda kendimizi denize attik . Diismanla bir eatismaya girdigimiz takdirde. Susuzluklarmi ise. Zaman zaman denizin lizerinde bir ueak ueuyordu. deniz suyuna ti!. Mantigmnz. Ac. Perif. Kal"§U8§lr kargilasmaz. herhalde hali vakti yerinde olan bir k6yltinUn palmiye agaglarmdan yapilrms oldukea bUytik evinin oniinde durduk. bizler gibi baska kurtulanlar da olabilecegine karar verdik. boyleee ieilebilecek su miktarim artrrmak mi. ne de kestirebiliyorduk. Evin sahibi dusmammiz olabilirdi.ktl ki. suyun tadi pek bozulmuyor. bahkcilarm kotii havalarda slgmmak icin yapttklart kuliibeciklerden birinde uyuyan adamlarm karartrlarmr farkettik.!tigimiz savas ha. Bu arada berikiler yengee eti ~igniyorlardl. Bildigimiz tek sey.

Suyumuzu krsitlamrsttk. ben disarida beklcdim. Bulduk da magarayi. ueaklarm bizi teslim olmaga -. Korii koriine uzun bir yuriiytisten sonra. ieinden mUzik sesleM . bUyUk bir safhkla bana. Bu arada ormandan zaman zaman ne oldugunu kestiremedigimiz sesler geliyordu. Ortahk tamarnen sakin goruntiyordu. Hoparlorlerden anlasilmaz sealer geJiyordu. bombos midelerimiz suya daha fazla tahammUl edemedi. Kendimizi yerlere atarak susarms atlarm htrsiyla suya saldirdik. Yapilaeak . 0 anda kendisini uyarmak miimkiin degildi. buna karsihk baska bahriyelilerin filikaya ~lkhklanm gorduk. Daha dogrusu. kacmamiza en ufak bir imkan ve ihtimal yoktu. Kanacagumz yoktu ama. Kayalara tirmanmayi tamamlamadan geee bastrrdi. Moncada savascilarmdan olan Almeida He Benitez.Ukucaklar gecti.. GUn boyu tek lokma girmemisti agztmiza. Cevreyi bUtUnUyle goren nefis bir gozetleme noktasiydi buras I. denize dokiilen iinlii bir akarsuyun ya da onun kollarmdan birinin basma geldik. Bizi farkedecek olurlarsa. Birden alacakaranlikta. • 0. Gortiniise gore. 6lUmUn ta esiginden donmustuk sanki. savasm en acih gi.. elinde M~l tlifegi tutan tiniformah bir adarmn silueti ilisti goziime. 0 bolgede pek sarp olmayan kayalari asrnarmz gerektigini farkettik. Kana kana i<. Askerin yamna iki adim kala birden topuklarmm iizerinde dontip yamma gelen Benitez. yenilginin buruklugunu bUtUn acisiyla tattigumz.inlerini geeirdigrmiz. Bu viizden her ikimiz de eve yaklasmaya basladik. Sadece slgmacak bir magara bulmak iein vaktimiz vardi. bir dikenli tel I.. §imdi de adamlarim degt§tiriyordu. Cercekte Ojo de Buey (Dana Gozii) diye adlandmlan bir bolgeye yaklasiyorduk. Gece yeniden yola dtistiik. Ma taralarmuzi doldurup yola devam ettik. Uzerimizden bUtUn gUn hoparlorlerle donatilmis kU-. • 39 • man askerleri tarafindan isga! edilmis olmasi bile muhtemeldi. kayalari keserek denize akan ufak bir derecikti.a~rdlgllli soylediler. Gerektiginde daha etkili bir direniste bulunabilmek i~in yayilarak gizlendik. $afak vakti. aga<.meye basladik.. Benitez ise baska tlirlti dU§UnUyordu. ileride "silabb bir adam" gordUgiinti ve kendisine herhangi bir sey sormanm akilhca bir hareket olmayacaguu dUl}lindUgU iein geri dondUgiinU soyledi. hem de ne bUyUk bir dikkat ve titizlikle . adama daha yakm olan Benitez'in sonuydu bu. bahriyenin korkunc katili Laurent'in adamlari oldugunu ogrendik.v..larJa kaph bir tepeye varnnstrk. Yold 8. kapana kistlnus farelerin telas ve gerilimi ieinde bulundugumuz bu bolgeden bir an once eekip gitmek. Benitez'in hayret dolu bakislarmm oniinde "sllahh adamlar' biitiin trajik ger~egiyle belirdi. aclik ve susuzluga yenik dU§tUgiimUz.§1 rmnzdan bazilarnn a idam etmis. Daha sonralari. Ama rnacerarmz daha bitrnemisti. 0 sirada deniz kuvvetlerine ait bir filikadan otuz kadar bahriyelinin sahile indigini. "Sonumuz geldi" diye dU§Undum. Adam basma bir sahra dUrbUnlin gozle baktlacak yerinin dolusu su diisiiyordu ve bundan daha dUrlist~e bir bolli§me de miimklin degildi..iimdikim oldugunu hatirlayamadigim baska biri daha vardi yanmnzda. Bi:ilgeye bu ismini verilmesinin nedeni.• 38. bir kurt arm a tatbikati yapilryordu. tek §ley.. uzaklasmaktt . Amacmnz. bu cikanlarm. :_. Durum hig de iyi degildi. bulundugumuz yerde sonuna kadar ~arpl§~ makti.itinin iizerinden asarken. C€vrcyi gizlice inceledikten soma. o gece yola devam ederken.

Ve Alegria de Pia baskmmdan tam dokuz gUn sonra Puercas Gordas yolunun yakimndaki bir kdylll kuliibesinin kapisirn calmak zorunda kaldik. Star Tommy marka ttifekIe rimizi birakrnaya yanasmadik.. Benitez ile Camilo ise.. Dertli ve merak dolu kdyliiler geliyordu bizimle tamsmak iein. Sonunda haber toplamak ve yiyecek temin etmek icin Ramiro He beni gorevlendirdiler. koyliiler. adeta kosar adimlarla orad an uzaklasip.i§manm basmma ugradlk. Nitekim. Pablo Hurtado da dU§mana esir dii§tU. bizi polise ihbar etmisti. bu evin saklnlerinin hangi sularda yelken actiklanm arkadaslartrmza an" lathk. kimisi hediye getiriyordu. GOz ~IP kapayana kadar sekizimiz birden. Silahlarrmrzi ve Iiniformalartmm geride brrakaeaktik. Almeida He ben vardim. Artrk disarr glkamazdlk. Bir hirsiala anlastilar .. silahlarimizr satmaya ikna etti. boyle bir eglencede ya da dans partisinde kendimizi hicbir sekilde g6stennemekti. bizim grupta Pancho Gonzales. Ancak bir sartlari vardi. Eger yarulmiyorsam. Yeniden degisik fikirler Iillkti ortaya. Evin yolunu tuttuktan kisa bir sure sonra birden rniizik sesi kesildi ve "SinHIi de yigit silah arkadaslarmnzm serefine i~lim . 0 sabah koyllilerin ardarda yaptiklari ziyaretleri kabul edip durduk. Deniz tutmasmdan. Arkadasi ise. Bir kac kisisinin dismda hepsi aym fikirdeydi: Duraklamak. Kisa bir siire sonra biz! koruyan evin igi bir cehenneme ddndii. <:lteki gruptakiler. t§te bu li~UncU sahis. o gece yoIa cikmaya karar verdik. Fidel hayattaydi.. Oyle ki. Hemen tersyiiz ederek. Oysa asil. Ramiro Valdes. Boylece belki de bir kac lokma yiyecek bulabilecegimizi dii§liniiyorlardi. oteki dort kisiden kurulu iki topluluk meydana getirmistik. varhgmuzi ktsa zamanda genis bir cevreye yayacaklardi. Bunu ille de kotii niyetle degiI. sadece dedikodu zevkini tatmin etmek igin de yapabilirlerdi. Benitez ve Chao idi. Koyltilerin verdikleri haberlere gore. Hasta alan Pablo Hurtado'yu ise k6yllinUn kuliibesinde birakmistik. susuzluktan ve aehktan ottirU Pablo Hurtado'nun ayakta duracak hali kalmarmsti. korltigUne ugrarmstik. Biliyorduk ki. di. HenUz yola koyulmustuk ki. KoyllinUn kullibesi sonsuz bir bayram havasma biiriinmiistii.. Yoldaslarmnzdan bazilarr kusmaga basladr. Saatler geetigi halde biz durmadan yiyorduk. ten. Silahlarmnz ele ge{. . Ylirekten karsiladilar bizi. biiyi1k bir ihtimalle Fidel ve Crescencio Perez'i bulabilecegimiz bir yere gottirmeyi onerdiler. silahlarirmzr en iyi sekilde nereye saklayabilecegini sormak bahanesiyle bizim varhgnmzdan bir arkadasrm haberdar etmisti. kendilerine gektigimiz ziyafeti takdir edemeyen bagrrsaklarrrmzm nan. Kimisi yemek.tigi gibi. gtinlerce yiirliyiilJ. evin sahibi.• 40 • • 41 • ri geJen bir eve rastladik. yoldaslanrmz artik bu yolculuktan usandiklarmi her halleriyle belli ediyorlardi. ne bahasma olursa olsun igeriye dalmanuzda israr ediyorlardi. Bizim icm -bu kadari yeterdi. CamiIo. _. onu. sebep.. Koylerde konaklayarak Maestra'ya kademe kademe yaklasmayi planladik ve bu ylizden iki gruba ayrrldik. Yola devam ediyorduk ama. Biri fig. ieini dokme arzusuydu. ilk konuksever KUbalmm evinden ayrildrktan birkac saat sonra. 11k arnel olan Almeida idi.•" diyen bir erkek sesi duyduk. Ramiro ve Almeida ile birlikte benim diisiincern. Almeida ile ben. sabahm ilk isiklari bizi hala ciimbiis ederken yakaladi. Bizi.

Rene ve Armando Rodriguez.• diye amlan ArgeJio Rosabal admda birinin yamnda kahyorduk. patlarmstik. Calixto Morales ve Bermudez de bizlere katildilar. Calixto Garcia. unutmustuk. Bir §afak vakti. Julito Diaz. Adventist mezhebinin mensubu alan bu yoldas. Birkac gUn geetikten sonra Moran. Ashnda iki makinelimizin dismda bu felaketten hemen hiebir sey kurtaramarmstik.<iflig"inevardik. La Plata Nehri agzmdaki kij~lik barakalara yaptignmz hticumla kazandrk. baskmdan kurtulan ve yakayi ele vermemis bulunan yoldaslarrmtzla karsilastrk : Fidel Castro. Bazilari da elbiselerini degistirdiler. Hatta bugtin bile aym canhbkla hatirlamaktayim : "Yaptlglmz batanm ceremesini iidemi§ degilsiniz. 14 Ocak 1957 tarihinde Magdelena Nehri kiyilarma varrmstik. daha sonra saflarmnza katllan Carlos Mas. bern de en bUyUk aptalhktrr . son zaferin de bizim olacagi hakkindaki inancrmizr pekistirdi. Raul Castro.: 0 srrada elimizde sadece 23 silah vardi: Eu silahlardan dokuzu dtirblinlli. Bu zaferin yankilari. Nihayet ilk zaferimizi. QUnkU. Crespo. Faustino Perez. Efigenio Ameijeiras. ikisi Thomson . Adamlanmizdan bazilan. !. Burada. ~imdi kendisi. Hayatta kalmanm tek yolu silahh bir ordu meydana getirip ona kanhnaknr. Nihayet burada yikanmak frrsatim bulabildik. Bu frrsatta tamdignms koyliinlin adi Guillermo Garcia idi. bir dig-ed Perucho ve adlarirn simdi hatirlayamadigrm baska yoldaslardi. Fidel bu yiizden hayli payladi bizleri. hayatlarmda ilk defa silah kullamyorlardi. 11k basarmnz. Sierra Maestra'da.<lkarmamlZa katrlan.. Fidel'in emirleri iizerine. Silahlari terketmek hem bir SU!.. dordii elle acihr kapamr tlifek. Bu zaferden sonra herkesin dikkati bizim irzerimize ~evrildi. besi otomatik. basuruzda hicbir rehber olmadan Pilon yolunu geeerek Crescencio'nun kardesine ait Mongo Perez f. Daha sonralarr devamh olarak koylU evlerinde agrrlandik. partimizin liderlerinden biridir ve Oriente Ordusu'nun komutamdrr. Ve iste orada f. . aymzamanda.. bu zaferle bir ihtilal ordusunun varhgmi ve savasmaya her an i~in hazrr oldugunu herkese is. Ciro Redondo. adamlarrmiza nlsan talimleri yaptirdik.<hatmmdan ~lkmaml§trr. dogn§tUgu. Aynr geee giivenilir bir dam altma sigmdik. mliz bu kayabk bolgenin ~ok uzaklarma kadar yayrt· di. Kiiciik birligimizin ne iinifcrmasi vardi ne de silaht.iinkii boyle bir durumda sllalu terketmenin bedeli kendi hayatlarunzdrr. Universo Sanchez. Sozleri sefer sliresince hif.. hi~ vakit geeirmeden asilere kar§l sevgisi olan ve gevreyi ~ok iyi bilen bir baska koyliiyle temas kurdu.. Saghk kurallarimaylar var ki. Alegria de Pio'daki beklenmedik yenilgiden bir ay sonra." 42 • "Rahip" 5 La Plato Sava. Eunlardan biri.

Melquiades'in ismini bize. Barakalarda on bel} askerin bulundugunu. Gece sig La Plata Nehri'ni gectik ve yol lizerindemevzilendik. bu koyliiler bize dilsman hakkmda cok onemli bilgiler verdiler. Universe Sanchez..il'dik. herhalde. Bu koyliilerden birisinin dusmana yardun ettig-ini gayet iyi billyorduk. Bu ~avul}lar. Ihanetinden onceki donemde. etkisini kasden kti4llimse~ti: Fidel'in biitiin soylediklerini itirazsiz kabul eden . ordunun biitim yaphklarmm palavradan ibaret oldugunu. 0 siralarda ornek bir koylU ihtilalci olan rehberimiz Eutimio vermisti. Bu alcakca plam uygulamak il. Casillas tarafmdan ele geeirildi. insaatr henuz tamamlanmarms cinko damh barakalari gordtlk. Ayrica. Inenlerden bir kismi orada kaldi. Fidel.lineline bir 4l0k frrsatlar gectiyse de. kendisinin bizzat daglara ~Iklp ilsileri kovalayacagmi. Bu barakalarm arasmda diisman iiniformasi giymis bir grup insan dolasmaktaydt. Chicho derhal "Sivrisinek" diyerek parolayi acikladi. Aym aksam saat 6'da. Gonderdigimiz oncliler. Bel} dakika sonra oradan geemekte olan iki koylUyii daha yakaladrk. birisini geride brrakip dig-erini ihtiyat tedbiri olarak yannmzda goturduk. Topragim korumak iein toprak agalarma ve jandarmalara karst earpisan koyliilerden bid idi. Bununla beraber. Fitil gibi sarhostu ve bir zenei ~cuguyJa birlikte bir kanra binmisti. bu amacla sakal biraktigrm ileri sUrdli. Laviti Plantasyonu'nda gore vliydiler. Casillas. Ertesi gUn La Plata'da. Sahil muhanzlarr uykuya yatmislardi. korkakhgi yliztinden Eutimio suikasti ger~ekle§tiremedi. gUn€!} batmundan biraz once muhaf'iz yliklU bir motorbot geldi. Fidel. Chicho Osario gibi zalimlerin terorle yonettikleri bir 4liftlikti.• 44 • • 45 • makineli tlifegi. Bu muhafrzlardan bazilarr. Btraz sonra Chicho gorundli. Ancak. Bir slire sonra Eutimo. sinirli bir poz takmarak kendisinin albay oldugunu. Ogleden sonra saat 3'te durumu daha iyi degerlendirebilmek i~in nehir kenarmdan barakalara dogru giden yolu islemege karar verdik. Chicho'ya durmasim ve parolayi soylemesini linledi. kamp yerlerimizi bildirmek suretiyle diismana oldukea yararh oldu. tipki bir jandarma gibi. Bu hareketleri tam olarak degerlendiremedigimiz icin hlicumumuzu ertesi gline birakmaga karar verdik. barakalarm yamnda indiler. Eutimio sadik bir ihtilalci olarak cahsrmstr. asilerin hilla niqin yokedilmediklerini ogrenmeye geldigini soyledi. Sonradan bu kdyltilerin. bir kismr tekrar vasitaya hindi. Eutimio'yu 6ldlirecek yerde. o gUn ogleden sonra La Plata bolgesine varmak iein son tepeeigi de astik. bu konusmasmda diismarunuzm gliclinU. ddndiiklerinde. Perisan durumumuza ragmen Chicho'yu kandirabilmemizin nedeni. Laviti Plantasyonu. ikisi makineli tabanca vc birisi de 16 mm'lik av tUfegiydi. bizim kim oldugumuzu anladiktan ve tehditlerimizin bosuna olmadigina inandiktan sonra. o gUnkti yuriiyiisilmiiz sirasmda iki koylliyU ele gcC. rehberimizin akrabalarr oldugu meydana erkmca. onu 10 bin Peso ve bir de orduda mevki vaadiyle kandirarak Fidel'i 6ldlirmekle gcrevlendirdi. 16 Ocak'ta §afakla beraber barakalari devamh goz hapsine aldik. adamin fitil gibi sarhos olmasiydr. ayriea 0 bOigedeki en mel'un li~ cavustan birisi clan Chieho Osario'nun oradan gececegini ogrendik. 0 bolgede yasayan koyluJerden Melquiades Elias'Ill aga~lara bieakla a~tlgl isarotleri izleyerek ormandaki bir keeiyolunda ilerledik. hi~bir askere rastlamadiklarrm bildirdiler.

" Bu sozlere muhafizlardan birinin karsthgl §u oldu: "~eneni kapa ve ylirli . insaati tamamlanmamis barakalarla Honorio isimli diger ga~ vusun evi arasmda bekledigini soyledi. Fidel Castro'yu ele gegirmesi halinde ne yapmayi dU§UndUgtinti sordu. iki binayi ve bu binalar arasmda nobet bekleyen askerin sigarasmm atesini gormU§tti.• 46 • • 47 • Chicho Osario. ne bahasma olursa oisun bara- . harakalardaki askerleri ani olarak tef ~ ti§ etmek ve boylece gorevlerini ne derece ihmal et~ tiklerini ytizlerine vurmak oldugunu soyledi. Fidel. bize. jandarmalarm bile boyle bir §eye cesaret edemeyeceklerini soyledi. 0 srrada biz de Meksika yapisi postallar giyiyorduk. daha da ileri giderek. hi~ tereddiit etmeden sert bir hareketle elini gtrtlagma gotlirdti ve hem Fidel'in. saldm iQin hazirhk yaptik. muhanalann zamanlarmin btiytik kismmi hiebir i§ yapmadan barakalarda yan gelip yatarak gecirdiklerini. Fidel. Muhafrzlarm onunde. Chicho onde oldugu halde barakalara yaklastik. Elimizdeki yirmiiki silahla. kendisine karsi ukalahk ettikleri igin onbes koylUyli olduresiyedovdugunii. Ayaklarmdaki Meksika yapisi postallarr gostererek "Bakm.iyi olarak kabul ediyorduk. Yolda Chicho. bize rastlamadan biraz once.olarak gereksiz talimler yaptiklarmi aSlkladl. bu a§agIllk yaratigm. amacmm. ~evirmekte oldugu- rnuz oyunu kavradigmdan §tipheleniyordum. A§aglhk herifin senesi dU§mU§tU bir kere. pek nadir . tipki bir katir gibi gUtttikleri bir koylU vardr. kendi eUeriyle iki kisiyi oldUrdUgllnU de itiraf etti. ona. kendi olUm fermamm kendi eUeriyle imzalamistr. Tam harekete geemek lizere iken ath li~ rnuhafrz gecinee gizlenmek zorunda kaldik. bunlari oldlirdUgumliz 0 orospu ~ocuklarmm birinden aldim" dedi. Chicho da hilS itiraz etmeden ellerinin baglanmasma izin ver~ di. Barakalara daha fazla yaklasabilrnek igin nehri geeerken. BugUn binbasrhga yiikselmis bulunan yoldas Luis Crespo kesif iQin ileri gonderildi ve doniistmde Chicho'nun verdigi bilgileri dogruladi. "ama generalim Batista serbest birakti beni" dedi. k6tti dediklerini de bizler i~in . Fakat. kimlere gtivenebilecegimizi sormaya basIadik. Bu §ekilde sorusturarak yirmi kisinin isimlerini aldik. Chicho'nun bizden §tiphelenmedigini gortmee. Yoksa kirbaci yersin !" Koyliiniin bizim saldmmiz sirasmda uzakta olacagmive kursunlanrmzdan kendisine bir zarar gel~ meyecegini dusunerek biraz rahatladlksa da. 0 bolgede kimin iyi. kimin k6tU oldugunu. Tabii. asked kurallara gore esirlerin ellerinin baglanmasr gerektigini Chicho'ya bildirdi. Luis. ertesi gtinli saldirmm sonucunu ogrenince EI Macio'da bu koyliiyii vahsice Oldtirdliklerini haber aldik... Bu an gok onemliydi. Nihayet EI Macio'ya giden yol kenarmdaki barakalara yakm bir yerde durduk. Chicho bUyUk bir safhk iginde onde ytirlimege devam edince. Fidel'in teklifi iizerine Chicho. hem de Creseeucio'nun grrtlaklarnn kesecegini soyledi. bizleri barakalara gottirmeyi kabullendi. Bu sozleriyle. Ve boylece hilmeden fiilen bizim esirimiz durumuna dU§tU. Bize. Fidel. Chieho. Konusmamizm sonunda. Oizlendigim yerin hizasmdan gecerken koylimiin §U sozleri soyledigini gok iyi hatirliyorum: "Ben de sizin gi~ hi insarnm. QUnkii pek az kursunurnuz vardi. Chicho'nun iyi dediklerini bizler isin k6tti. yegane nobeteinin. Bu ytizden. Ben sahsen. Chicho. alkolUn onu §uursuz hale gettrdigi kanaatine vardim. Aynca. Ihtilalcilerin mutlak surette yokedilmesi gerektigini de soalerine ekledi.

yari otomatik tiifekleriyle llavu§un palmiye yapraklariyla ortiilii evini sagdan kusatacaklardi. Saldrrimiz sabah saat 2. Ikisi de basari saglayamaymca Luis Crespo He ben binalardan birine yaklastik ve ateslemeyi basardtk. Bu yiizden. hayatlarirruzr tehlikeye sokmak bahasma daha yaklasmarmz ve barakalari atese vermemiz gerekmekteydi. Barakalardan birinde M-l tUfekli bir cavus bulunmaktaydi. Luis Crespo ve ben elbombalarmnzr frrlattik. bu da patIamadi. Bu tertip ieinde diisman mevzilerinin kirk metre yakmma sokulduk. Fidel. mangalariyla soldan hiicuma gececeklerdi. Fakat muhafizlar umdugumuzdan daha fazla dayanddar. Raul Castro dinamit atti. Tepemizde dolunay parJamaktaydi. Luis Crespo. Her teslim 01 gagrlffilZda bu tUfegin bir seri ateslenmesiyle cevap ahyorduk. Benitez. Atese baslamarrusla bir likte.• 48 • ele gecirmemiz gerekiyordu. Universo Sanchez. 11k olarak Fidel tlifegini atesledi ve bunu diger silahlar izledi. halen binbasi olan Fajardo ve ben merkezden saldiracaktrk.rpismasinda kahramanca can veren yoldas Tegmen Julito Diaz. plantasyona ait bir hindistan cevizi deposu oldugunu gordUk. sonra da Camilo Cienfuegos evleri yakmaga tesebbtis ettiler. katil Chicho Osario da idam olundu. kalari .40'ta baslarmsti. Calixto Morales ve daba sonra EI Uvero !:a. Ama ne onunki patladi ne de benimki. Once Universe Sanchez. Aksi takdirde biitun cephanemizi tuketmis olacak ve kendimizi artik hicblr §ekilde savunamayacakttk. Barakalardaki askerlere derhal teslim olmalarmi bildirdik. fakat hiebir sonuc alamadik. Calixto Garcia. Yangm baslaymea bu binanm. Brezilya tipi elbombalarumzi flrlatmamlZ emredildi. Yangm. Camilo Cienfuegos. Raul ve Almeida.

Bense. La Plata Savasi.. Vardigmuz yerde yUrekler aCISl bir durumla kar§11a§!hk. Bu ~ehrm kenarmda.. I usman as~ er errru ele gel.. tabii ki bohio'lan kullanmadlk.. Bizim varligumzdan kimsenin haberi olmadigma gore.. aga~ ar in a yururken gozculer bizim geldigimizi duy~u§lar ve gelen grupun basmda dusman kuvvetlerimn §apkasIDl giyen birinin bulundugunu gormU§ll.u Ir va lye eristik.li onlemek imkansizlastr. Palma Mocha'ya safakla beraber vardik ve hemen Sierra Maestra'nm en Itayahk. Fakat diger savaslarirmzda durum tam tersine olacakti. . ~atista kuvvetIerinin bizi izleyip mutlaka bulacagma mamyordu.. Fakat bu yalanla bizim saldirtnuz tesadUfen cakismca. .30'da...'r~ . Koyliiler henuz mUcadeleye kanlmaya haztr degillerdi.• 50 • kendi yarahlarina bakan esirlerimize birakilmasnu emretti.". bu belgede yasayan koylU ailelerine hava kuvvetlerinin biitun bolgeyi bombardiman edeeegini soyleyince sahile dogru bUylik bir go~ baslanusti. Bundan baska sivilleri de serbest biraktik. .~e koyulduk. La VR§lnm mukaran olarak ele ge~irdigim bir onbasr sapkcemi bUyUk bir gururla giymekt d" Fakat k tl·". yalan gercege dontistti ve goC. Bu nedenle baz dii k 1. dovusmekte olan kendi adamlarnmz iem saklamak istiyordum. . bu malzemeyi. Ihtilal Ordusu'nun zaferle biten ilk savasiydi. elimizdeki silahlarm sayisi. Bu ve bunu izleyen savasta.. cavuslarla sahil muhafizlarr.. Vadide iki bohio vardi. ~ehirdeki ihtilalci unsurlarla haberlesme imkam yoktu. adamlarimizm sayismdan fazlaydi.19 ?cak saban. di ". FIdel. 17 Ocak sabahr saat 4. a amp FI~el. 6/ Soya. Palma Mocha'dan uzaklara dogru lieder ve ~evredeki tepelere tlrmamrken ku k bi .. hatIanmizl gazden gecirdi ve savunmamlzl tekrar tekrar kontrol etti. . uvve errrmzr gozden ge~irmek Uzere • 1 aras d . . demek ki. EI Arroyo del Infierno EI Arroyo del Infierno (Cehennem Deresi) Palma ~ocha'ya dogru akan dar ve SIg bir nehirdtr.. kuvvetJerimizi tef'tis ederken gok tehhkeh sonu~lar dogurabilecek bi 1 Id Plata Sa ' r 0 ay 0 u...}irmek amaciyla bir baskin plani hazl:ladl ve adamlanmlzl gereken mevzilere yede§tirdi. Burad k kurdu~. Bir giin once bir onbasiyla bir ~avu§. boyle bir yalanla koylulertn topraklarma ve mallarma elkoymak istiyorlardi.. geeilmesi en zor krsrmlarim aramaga basladrk. ey im. Palma Mocha'ya dogru yUrUyti.

Ate!} actim. Adanun ytiztinde hicbir korku yada iirkiintU ifadesi yoktu. Bu topyekfm bir zafer degUdi ama. vUeut OlUm katihgrmn ilk isaretlerini gostermege baslamisti bile . daha dikkati olmamizi gerektirdi. Savasiyorsak. Plamrmzi basariyla uygulaml§tJk. Bu. Buna karsihk yetmrs kur§un ve aynca Efigenio Ameijeiras'a verilen bir <?~~and tUfe~i ele geeirmistik. fakat eok slddetli olmustu. Yalmz bir tek yumurtayi. Cevreye yayilan sen atesimiz daha sonra nobetcinin iki arkada§IllI da cansiz yere yikti. Bu karan hemen yUrtirllige koyduk. Artrk saklanmak iein yer aramak sirasi gelmisti. ancak savas giderebilecekti. L>gle vakti bohio'Iarin birinde bir adamm dolastiguu gorduk. Dort dtisman i:iliisii saydik. Bekleme siiresinde. Olenlerin sayismin ashnda bes oldugunu ogrendik. Nobete] askerin !. dum. tavuk yumurtlamaga de· vam etsin diye yerine birakrmstrk. Artik gorUnmesi muhakkak olan diismam beklemekten baska yapilacak bir sey yoktu. . Bu gerginligi. Crespo'ya beni atesiyle korumasim soyteverek eve yakla§tJm. ikineisinde ise otomatik tlifegi tutukluk yapmca daha fazla ates et· mesi miimkiin olamamistr. Bu askeri. yakmlrnlzdaki bohio'da b~: askerin ~tesimizden korunmaya cahstigun gi:ir. d~rlYl b~§latan atesiyle birlikte adam "Ah.lr~rak cansiz yere Ylgildl. 11k kursun kimseye isabet etmemisti. Bununla beraber.. Fidel'in sal. ti!. yaklasrk olarak 900 kadar k~~un yaktJglmlzl gostertvordu. Kursun ger~ekten de tam gogsUne sap" lanmrs. ne kahvaln hazrrladik.evresine bakmdig~m.lkh. Camilo ise uzerimize ates actiktan hemen sonra hatasun farketti. hicbirimiz savasmak icm sa" vasmak istemiyorduk. Bu sirada.• 52 • • 53 • di. Savas krsa. Gelenlerin U~li daha sonra ayrildi. Binba§1 Efigenio Ameijeiras bu silahi sonraki carpismalarm ~ogunda kullandi. OIUmU ani olmustu. Palma Mocha Nehri istikametinden gelen bir ka~ silah sesi duyduk. belki de kalbinden geemisti.ah parcasi yerle§:tirdigini ve golged« oturd~g~nu dtirbtinlerirnizle gi:irdUk. bunu gerekli ol~ dugu icin yapiyorduk. anacIglrn" dlY: bag. Herhalde yapmis oldugu yorucu ylirtiyusten olacak. Bir siire once Crespo ile ben bir kae tane tavuk yumurtasi bulmus. bu sirada Camilo Cienfuegos'tan baska herkes tufegini temizliyordu. Bir sure sonra. bu adamin bir diisman askeri oldugu meydana !. kuvvetlerimiz lizerindeki disiplini daha da artirmarmzt. Evde cesedi gordukten sonra askerin tufegini. sinlrlerimizin ne kadar gergin oldugunu gi:istermesi bakirmndan rnanidardir. herhalde yabana da atilamazdr. ilk kursunum bosa gitti. follukta biraktiglffilZ son yumurtayi da yememize karar verdi.iJiyordum. Daha yuksekte oldugum i!. Dtisman askerlerinin yakmda olduguna inandigrrmz iein. kur§unlarml ve i§e yarar diger asked maize" mesini aldim. bir titreme duyar ve savasm baslayacagi 0 l§lkh amn ozlemini ~eker.. Bu olay..U kaldi. ne de yemek pisirdik. sinirleri ~elikten yapilmis kimseler bile dizlerinde yumusak bir ~ozUlme. altr asker daha izledi. Bereket versin. bunlari adamlarmnza dagrtmistik. Once adamlarirmzdan birinin emirlere itaatsizlik ederek evlerin yakmma sokuldugunu aandik. 22 Ocak sabahi gUn dogarken. 0 gece duydugumuz silah sesleri yuztinden Crespo. Fakat bir kae ay sonra yakaladlglmlz bir muhbirden.in sadece bacaklanfil se~eb. kendisini kamufle etmek iein kulagmm arkasma blr~ kac !. Ikinel kur§unum ise tam gog-stine saplandi veadam tUfegi siingUsUnden yere saplanrms olarak yere diistti. Malzemenin sayimi.

Bir defasinda diismandan ufak bir nehir ve bir kae yol ddnemeciyle aynlmis olan bir bohio'da geceyi gegirdik. Bu b61gede ilk saklamsmuzda. Koyliiler arkalarmda birkac hayvan ve bornbos kuliibeler birakarak bolgeyi terketrnislerdi. bize bu kulubelerde kalmanm eok tehlikeli oldugunu ugretmi§Li. Oncusuz bir ordu iac. ~imdiye kadar gecirmis oldugumuz tecriibeler. halk bizi desteklemisti. biz dusman kuvvetlerinin yakimmrzda oldugunu ogrenemeyecek ve diiemarn hazar bir sekilde beldeyemeyecektik. sa vastan bir kae saat kadar once duydugumuz silah seelerinin. Ama Casillas'm kuvvetleri arkamizdan bu b61geyi taramis ve herkese Ielaket getirmisti. Qekilmekte olan Batista kuvvetlerine paralel olarak ylirUyorduk. bizden sayica f'azla bir diisman oncusu perisan edilmisti. Daha sonra Magdalena Nehri'ni gegerek cok iyi tamdigumz Caracas bolgesi'ne dondiik. Bu sekilde dagm oteki yamacma vardik. Dusman kuvvetinin basmda.ltlk. Qlinkli ancak bu gibi ~arpll~malarla diismarnn onciisii yok edilebiliyordu. Artik hepimiz bu bieimdeki savaslarm onemini kavrarmstik. her zamanki eevabmu ver- . Bu nedenle. Bazrlari iki ttlfek birden tasiyordu. digerlerinden epey ayrilrms bir kuliibede geceyi geeirdikten sonra tekrar orman a dondiik V8 Caracas 'I'epesi'nin lizerindeki kiicuk bir selalenin ortasinda kamp kurduk. Iste bir kac gUn once barakalarda sakh bir dusman toplulugunu yenilgiye ugratmlf. . Eg"er bu cinayet islenmemis olsaydr. Bu kosullar altmda ylirtimek gercekten cok zordu: Fakat bu yliriiyli§lti gerektiren ve kisisel olmayan etkenler vardi. biitiin gi. Alegria de Pio'daki felaketten sonra beliren etkenlerden cok farkhydi. Birakilan bu hayvanlari kesip yedik. diisman kuvvetlerini saklandigrrmz yere getirmeyi reddetmis Haiti asilh bir k6ylliyli oldiiren silahlardan geldigini belirtmeyi gerekli bulmaktayim. Buna ragmen. moralimizi gok yukselttiginden. Fakat bu defa durum «ok f'arkhydr.Basarrmrz.54. bana yaklasu ve savasr kaybetrnemiz ihtimali olup olmadigml sordu. Iki gUn kadar dusman kuvvetleriyle bizim kuvvetlerimiz birbirinin farkma dahi varmadan ylirUyU§lerine deyam ettiler. Manuel Fajardo. 7 Hovo SaldlrlSI Sanchez Mosquera'nm kuvvetlerini yenilgiye ugrattiktan sonra La Plata Nehri'nin kenarmda yiirumege basladik. fe1ce ugramis bir ordudur. YUktimtiz yine ~ok agirlasrmstr.in daha bi. Burada. Kazandigirmz zaferlerin sarhoslugu icinde degildim.iyUk diisman kuvvetlerinin izlemesinden bizi tamamen koruyacak erisilmez yerler aramak yorueu gelmedi hicbirimize. tki dusman kuvvet dagm iki yamacma varmak iizere ayru zirveyi astilar. Bu ctkenier. Kamp kurduktan sonra. ~imdiyse. zulmUyIe Sierra Maestra'da ~ok k6tU bir lin birakmis olan Tegmen Sanchez Mosquera bulunmaktaydi.

kli~lik bir pmarm kenarmdaydi. Sonradan bu olaylarla Eutimio'nun davramslari arasmdaki iliskiler apacik ortaya ~lkb. Eutimio. disiplinsizlik belirrnesi halinde ne gibi tehlikeler dogabileeegini kisa bir konusma He acrkladi. Bu yUzden diisman piyadesinin iizerimize saldirdrgi zehabma kapildik. Aynca. Bu ylizden duydugumuz giirliltli bir makineli tlifekten gelmesine ragmen. ne de tum bir ideolojik bilince sahipti. ucak sesleri duyduk. Moran. (Delfin. Firar. Fakat 0 bana bu olaydan bilgisi oldugunu ve "Gallego" Moran'in.) Bunun lizerine. 50guk bir geceden sonra tam yattigrmiz yerlerden kalkarken. seyabati bir kae hafta siirecekti. 30 Ocak'tan bir giin once kamptan ayrrldi. Mutfagmuz bizden iki yiiz metre kadar ileride. Hain Eutimio Guerra. Eutimio. El Arroyo del Infierno Savasi'm iizerinde yaptignmz topraklarm sahiplerinden biriydi.imet kuvvetlerinin bizim izirnizde olduklarmi ogrendigini si:iyledi. hie yorulmak bilmeksizin bize yiyecek arryor ve bolge koyliileriyle temasi saglamaya calisiyordu. EununJa beraber. Moral bozuculuk. Sierra boyunca bizim geetigimiz yolu bizleri buluncaya kadar izlemis. Bunun iizerine bize haber vermege cahsrms. o glinlerde durumumuz pek parlak sayilmazdi. Bana onciileri beklemek ve hava saldmsi sirasm- . Aramizda tam bir birlik yoktu. Bu plamn bir boliimii olarak. Bir de bakiyorduk bugiin bu yoldas. Adamlarrrmsm cogu ne savas tecriibelerinden dogan bir ruha. 3. mermiler yarumiza dti§:tligii icin bize sanki orman tarafmdan ates ediliyormus gibi geliyordu. ~linkii etrafirmz aga~hklarla cevriliydi. 0 zamana kadar meydana gelmis olan bir cok olaym nedenlerini heniiz anlayabilmis degildik. Oysa gercek suydu: Diisman kuvvetleri Eutimio'yu yakalamis. Bazilari sehir ieerisinde gorevlendirilmelerini istiyorlardi. Fidel'e bu huSU8U derhal acikladim.• 56 • • 57 • dim: Savasi muUaka kazanacaktik. o siralarda sa vasta heniiz pismemis oldugumuzdan. Fajardo'ya gore. hasta anasim gormek icin izin istedi. Onciilerimiz de orada idi. Kuvvetlerimize tekrar katildigmda. sonra makineli tUfek sesleriyle bomba glirUlttileri isittik. ates seslerinin her yandan geldigini sandik. Disiplinsizlik. Fajardo bana bu soruyu sorusunun nedeninin "Gallego" Moran oldugunu soyledi. Boyle bir metodun sakincalari olabilecegine beraberce karar verdik ve Fidel daha fazla disiplin gerektigini. Fidel bu izinden baska ayrica kendisine seyahati iein para da verdi. Bu ucaklarm nereden geldigini tam olarak tayin ederniyorduk. Eutimio'ya gore. Birdenbire bir ucagm pike yaptrgim duyduk. 50 mm'lik mermiler yere ~arptJklarmda infilak ederler. 30 Ocak sabahr. para ve orduda bir mevki vermek vaadiyle kandirdiktan sonra Fidel'i oldiirmekIlzere aramiza yollanusti. fakat Delfin'in bohio'sundaki iki diisman askerinin cesedinden baska bir sey bulamamis. oltimle cezalandmlacak ij~ sucun neler oldugunu bildirdi: 1. 30 Ocak saba hi ieinde bulundugumuz ruh hali i§te bOyleydi. Evet bu sehir gorevleri bazen ~ok tehlikeliydi. Eutimio. ama insan hie olmazsa daglardaki hasin hayata. mahrumiyete katlanrmyordu. "Gallego" gelip kendisine savasi kazanmarruzm artik miimklin olmadrgnn. adamlarimism moralini gizlice denedigini soyledi. oburgiin su yoldas bizi terkedip gidiyordu. 2. tam Palma Mocha'ya varmak Uzereyken hUki. bizim her seyi kaybettigimiai soylemis ve beraberce bu miicadeleyi terketmelerini onermis. her seye ragmen daglardaki miicadelemiz giiciinden hicbir sey kaybetmedi.

1 1?ubat'ta kendi kUgUk kampmuzda kaldik. Orada Guillermo'nun bir arkadasi bize yememiz icin bir seyler verdi. Bu sesler cok geemeden bize yaklasti ve yardim iein yUrek parcalayrCI sekilde yalvaran bir adamm ~lghklarlm duyduk. Bu yiizden gceeyi kusku i~erisinde gecirdik. ueaklar kaybolup gitmislerdi. Moran yalmz dondii ve uzaktan bazi ucaklar gordUgtinli bildirdl.• 58 • • 59 • da brraktigmuz bazi malzemeyi toplamak gorevi verilmisti. DondUglimtizde perisan bir manzarayla karsilastik: Ucak arazi _mutfagimiza saldirmis. Sonunda bir a~lkhga geldik ve dinlenmege karar verdik. Sabah gecen bu dusman askerlere Binbasi Casillas kurnanda ediyordu. 0 sabah saat onbirde tepenin obiir yarundan gelen silah sesleri isittik. Moran'la baska bir yoldas kesfe ciktilar. Arkadaslarrmrzm yakihp kUI edilmis bohio'lannm yamndan gecerkcn yuregimiz burkuldu. Bir siire sonra uzakta bazr hareketler gorduk ve sesler i§ittik. fakat goziiken olmadi. Bir kac saat sonra bazi gtiriiltuler duyduk vc herhangi bir saldiriya karst derhal hazirhk yaptik. Kuvvetlerimizin geri kalan kismma. bize acikh acikh miyavhyan bir kediyle gUrliltlimlizli duyup ortaya I_<lkan bil' domuzdu. neler olup bittigini anlamak lizere kamp yerimize dondiik. Ciro Frias'm magazasmi yakmislar ve karrsmi esir olarak alnuslardi. Karsilasnktan ve karar vermek iein bir sure dusiindtikten sonra. civarda hicbir kara kuvvetine rastIamamisti. Guillermo ile hirlikte Aji Nehri'nin kiyismda vadi tabanim arastrrmaga ciktrk. Bizi 0 anda en cok iizen sey siitle sosislerin kaybolmasi olmustu. Bana !spanyol il_<harbi sa vascilarindan Chao refakat etmekteydi. Guillermo Garcia'yla ben. Sergio'nun bize ihanet edip etrnedigini bilmiyorduk. Aynca katn-lari miisadere ettikten sonra kaurciyi oldurmusler. Ararmzda bulunan Sergio. Bir slire kadar kayrp adamlarimizr bekledik. bir kutu stitozli ve li~ sosis aldigmi da kaydettim. makineli ttifek atesiyle ocak parea parca edilmis ve atilan bir bomba oncii muhafrzlarm kampmm tam ortasmda patlarmsti. Bu arkadas. Fakat dusman . Geriye kalan canhlar. bize. La Cueva del Humo diye bir yerin admi duymustuk ama tam olarak nerede oldugunu bilmiyorduk. Evvelki gUn yaptigtmiz ylirliyi. Qlinkli bir stiredir hieblr giirultli isitmemistik. Neyse ki. baslanuda beyzbol kepleri bulunan iki kisi gormus. Bes ucak goren Moran.i'llin verdigi biiyiik yorgunlugu atabilmck icin kurdugumuz bu kamp. Fakat etrafta yasiyanlarm hepsi btiyUk bir korku icindeydiler. Yoldaslarirmzi bulmayi umut ederkendiismanla karsilasmaktan korkuyorduk. La Cue· va del Humo'da katilacaktim. Arazi giinlugfine Sergio'nun bir hasir sapka. fakat bize bunu soylemelrte ge~ kaldigt icin adamlara yetisemedik. La Cueva del Humo sandigmuz yerde bazi arastirmalar yaptik. lzler karisiktr ve ikimiz de aglr yiikler tasiyorduk. Kol'un izleri oncli gurubuna mensup Guillermo Garcia ve Sergio Acuna tao rafmdan da izlenmekteydi. sue- 31 Ocak taiihindc ekili bazi tarlalara bakan bir tepenin iizerinde mevzi aldik. tamamen acilrtaydi. bomba paUarken orada kimse yokmus. fakat hiQbir 'ley bulamadik. Bunun iizerine besimiz de aglr ylikleri sirtIanarak yola diiziilduk. diisman muhafrzlarirun Ciro Frias'm magazasmdalri mallan ahp yaktikIarim soyledi. Bu olay iizerine Sergio Acuna zihni dengesini kaybetti. Bunun iizerine bizim "kol" un izlerini liikle takibe basladik. Mevzilendigi yerde silahiyla fisekligini birakarak sessiz sedasiz kacti.

Crespo. neselenmek iein yaktignmz kamp ateslerinden cikan dumanlarm diisman ucaklarma -yerimizi belli ettigine karar verdik. bu fikir kimsenin aklmdan gecmemisti." ~!!~J!IDr-~ Iarin tizerine islendigint gortince gok duygulandik. Kuvvetlerimize yeni katrlrrns bir yoldas da diismania karsrlasrr karsilasmaz ortadan kaybolmustu. Eminim ki. Calixto Garcia ve Manuel Acuna isimli yoldaslardi. Son hava saldmsi hakkmda uzun sure tartistik ve sonunda her gun yemek pisirmemiz iein yaktigmuz atesle. :?imdi bile t.. Bu- . icinde dart domuz sosisi bulunan bir konserve kutusuyla geldigi zaman kendimi sanki hayatimm biiyiik ziyafetlerinden birindeymisim gibi hissettim. Caracas tepesinin sagmdaki eve varmcaya kadar ylirliyU§UmUze devam ettik. h?. artik tam amen kaynasrms bir grup haline gelmistik. Manzanillo'dan saflarirmza katilan on kisi. hem de moralimizi ytikseltmisti.~.• 60 • yerine Crescencio ve arkadaslari !}lkageldi : Kuvvetlerimize. «Granma» crkarmasmdan iki ay sonra. Eutimio'nun annesinin rahatsizhgi.ik bir tutumlulukla sakladlgl bu sosisleri Crespo. Aylarca ve belki btitlin savas stiresince bu saldirmm arulan cok canh bir sekilde kaldi ve sa vas sonuna kadar giindi. Aji Nehrini asip hepimizin tamdigi bolgelerden gecerek ihtiyar Mendoza'nm evine varmcaya kadar yUriidUk. Eeklenmedik hava saldmsmdan sonra Caracas tepesini terkettik ve Manzanillo He dogrudan dogruya temas kurabllecegimiz bOlgelere dondiik. Hicbirimiz Eutimio Guerra haininin kesif ucagmda bulunduguna ve bulundugumuz yen Casillas'a gosterdigine inanamazdik.i I 8 Altos de Espinosa Baskin. Kayrplarmuz. Bu bolgelerde drsardan daha <. ~iIpleril!1jzin ilk. ben ve bir dordiincii yoldas mideye indirdik. . Geceyi agzimiza tek lokma koymadan bu tepelerdeu birisinin iizerinde geeirdik. Tepelerin srrtlarmda kimsenin yillardrr gecmedigi yerlerde kendimize ancak macheta'larla yol aeabiliyorduk.izleri acikta ates yakmaktan t. firari Sergio Acuna Be Calixto Morales. §imdiye kadar kendimizi hie bu kadar iyi hissetmemistik. 2 ~ubat tarihinde. Bu ytizden c.amamen vazgectik.ok aglr ilerleyebiliyorduk. Fidel. bizi terkedip katil Casillas'Ia temas kurmak iizere Eutimio tarafmdan uydurulmus alcakca bir yalandr.ok iyi hatrrhyorum. Crespo'nun bliyi.1kacag: gibi. bana da ayriea tam techizath bir doktor ~antasl dustii. Oysa.ok yardim alabilecek ve tilkenin digcr bolgelerindeki durumu daha iyi anlayabilecektik. sonradan a~lga 1_.ama§lr ve elbise. hem gUctimUzti artirmts. Manzanillo bolgesinden Roberto Pesant liderliginde yeni kimseler de katilmisti. Yeniden Aji Vadisi'nc indik ve yolumuza devam ederken Manzanillo'dan gelen malzemeyi ararmzda bolti§~ tiik.rf!erinio . Herkese <_. Manzanillo'Iu kizlar taraJI_!l~.

,.

62

63 •

rada ihtiyar Mendoza bize yiyecek bir seyler hazirlayacakti. Mendoza, korkusuna ragmen, kcylii sadakatiyle her ge!';i§imizde bizi agirlamakla yukiimlii sayiyordu kendisini. Cresceneio Perez ve diger ihtilalci koylulerle arkadashgi, korkusunu ikinci plana atnrryordu, Bu ylirtiyU§ ozellikle benim iein !';ok azap vericiydi. <;linkli bir astim nobeti gel;iriyordum. Cresponun ve yoldas Julio Zenon Acosta'mn hicbir zaman unutamiyacagim yardimlarr olmasaydi bu Allahm belasi ytitliyii§li bir ttirlU bitiremezdim. Herhangi bir koye vardigumzda bohio'larda asla uyumazdik. Ama benim kotil saghk durumum ve Moran'm rahatsizhgi bizim bir dam altmda yatmamiZl gerektiriyordu. Kuvvetlerimizin geri kalan kismi diismanm gelip gelmedigini gozlemek icin civarda nobete girdiler. Sadece yemek yemek iizere bir ara eve ugradilar. Kuvvetlerimizi azaltmaga rnecbur kalnustik. . Ciinku adamlannuzm bir kismmm morali !';ok bozuktu, bir Insrruysa agu' yarahydi, Bu yarahlar arasmda simdiki igi§leri Bakam Ramiro Valdes'le Crescensio'nun oglu Ignacio Perez de bulunmaktaydi. Perez daha sonra yiizbasr rutbesiyle sehit diisecekti, Ramii'ito dizinden fena halde yaralanrmsti. Bu diz daha once Moncada kislasrnda da yaralanmisti. Bu ylizden kendisini geride birakmak zorunda kaldik. Birkac delikanh da kaeip gitmisti. Ama kacislari, kuvvetlerimizin yaranna olmustu. Bunlardan birisinin daglarda gerillanm yalnizhgmdan sinirlerinin bozuldugunu hatrrhyorurn. Birdenbire, kendisine u!';aksavar tertibati ve bol yiyecegi bulunan bir kamp vaadettiklerini, oysa simdi ucaklarm kendisini yoketmege Qahljhgml, ne devamh bir yeri ne de yiyecegi

oldugunu haykrrmaga baslarrustr. Yeni gerillalar ge· nellikle boyle bir ruh bali icerisinde bulunurlardi, Bu ilk sinava dayanabilenler zamanla pislige, susuzluga, a!';hga, evsizlige ve guvensiz bir sekilde yasamagn ahsirlar, kendi tlifeklerinden ve gerillanm sagladidIgl biriikten baska hicbir seye giivenmez hale gelirlerdi. Ciro Frias yeni iltihaklarla ve iyi haberlerle 01'taya glkh. Fakat bu haberler aynizamanda aklnmzi da karrstirrmstr. <;tinkii Frias'in duyduklarma gore, Diaz Tamayo saf degistirmek ve ihtilalci kuvvetIerle anlasmak iizereymis ; Faustino binlercc peso toplamaga muvaffak olmus. Tek kelimeyle ayaklanrna butiin i.i1keye yayihyormus, htikUmet icin karlsikhk glinleri pek yakmmis. Bunlara ek olarak ayrica hem acikh hem de ders veriei bir haber daha almrstik. Firari Acuna, bazi akrabalarmi ziyarete gitmil}, orada kuzenlerine bir gorilla olarak nasil I,;;arpl'lhgl hususunda bobiirlenmege baslarma. Orada bulunan Pedro Herrara bun Ian duymus, jandarmaya haber vermis. Bunun iizerine Onbasi Rosello al!';agl (daha soma halk bu adam hakkmda hiikiim vererek adaleti yerine getirdi), Acuna'ya iskence yaprms, dort defa kursunlarms ve sonunda asnus. Bu olay adamlarnmza birligin degerini ve ortak kaderden tek basma kacmaga cahsmanm faydasizhguu a!';lkl,;;agosterdi. :?imdi kamp yerlerimizi de degi§tirmemiz gerekiyordu, !';i.inkli oldiiriilmeden once Aeuna'nm iskence altmda konusmus olmasi ihtimali biiyliktli. Acuna Florentino'nun evinde oldugumuzu da bilmekteydi, Bu esnada garip bir sey oldu ve bunun tam anlarmm neden sonra kavrayabildik : Eutimio Guerra, bize Sergio Acuna'nm Onbasi Rosello tarafmdan

64

65

olduruldugttnti rtiyasmda gordiiglinli soyledi. Bunun tizerine gelecege ait olaylari rUyada yada buna benzer sekilde daha evvelden gormenin mUmkUn olup 01madigi hakkinda uzun, felsefi bir tartisma basladi. Politik ve killtiirel konularda adamlarumsr aydmlatmak benim glinllik gorevlerimin bir bOlUmUni.i teskil etmekteydi. Bunun uzerine adamlanmlZa boyle bir §eyin mtimkUn olmayacagnu, bunun sadece bir tesadiif eseri oldugunu anlattim. Hepimizin Sergio'nun basma boyle bir sey gelmesinden zaten korktugumuzu, Rosello'nunsa bu bolgeyi kasip kavuran kisilerin basmda geldigini bildigimizi ekledim. UsteIlk Universo Sanchez de, Eutimio'nun r;ok palavraci oldugunu ve onceki gUn bazi ihtiyac maddelerini temin etmek amaciyla kamptan aynhrken bu olayi Eutimio'ya birisinin anlattrgrm soyleytnce tarusma sana erdi. Gelecegin onceden gorulebuecegi gorlif]linde ell eok israr edenlerden birisi, kendisinden daha evvelce de soz ar;hglm, okuma yazma bilmeyen kirkbes yaslarmda Julio Zenon Acosta adh bir koyltiydii. Acosta benim Sierra'daki ilk og-rencimdi. Kendisine okuma yazma ogreUyordum ve mola verdigimiz her yerde ona birkac harf belletmege gayret ediyordum. 0 SIralarda sesli harf'lerdeydik. BUyiik bir iradeyle, gedye degil daima ileriye bakarak, Julio Zenon okur ~ yazar olmayi hayatlllill bashca gayelel'inden birisl haline getirmisti. Bu ornek bugun belki bircok koyliiye yararh oiabilir, hatta savasta kendisine yoldas11k etmis bulunanlara ve hikayesini bilenlere dahl. Julio Zenon, bizi bUtUn kalbiyle destekleyenlerden birisiydi. Julio araziyi c;ok iyi tamr, durmadan c;ali§lr, SIkmtida olan her yoldasm yardimma kosar, sehirden

gelip daglardaki gli~ yasama kosullarma heni.iz uyamamts yoldaslara destek olurdu. Uzaktaki kuyulardan su getiren, ates yakan, yagmurlu giinlerde bile kuru r;ah r;lrpl bulan hep oydu. Yani, Julio'nun elinden gelmeyen i§ yoktu. Ihanetinin ortaya eikmasmdan kisa bir slire once bir gece Eutimio, battaniyesi olmadigmi soyleyerek Fidel'inkini odi.inr; istedi. Fidel de Eutimio'ya ay1lI battaniyenin altinda beraber yatabileceklerini soyledi. Boylece, Eutimio Guerra 0 geceyi Fidel'in yanmda geeirdi. Eutimio'nun tizerinde Fidel'i oldiirmek iein kullanacagi 45'lik bir tabanca ve tepeden a§agl kar;arken kendisini korumak iein frrlatacagi iki elbombast vardi. 0 siralarda Fidel'e en yakm olan Universo Sanchez He bana, nobetcilerin durumu hakkmda sorular da sormustu, "Bu muhafjzlarla bilhassa ilgileniyorum, ~iinkii eok dikkatll olmanuz gerekiyor" demistl, Biz de ona yakmda lir; kisinin nobet tuttugunu, bizim de Fidel'i korumak iein bUtUn gece boyunca sirayla nobete girdigimizi soyledik. Geceyi Fidel'in yanmda geciren Eutimio, aleakca plannn uygulamak iein eline mUkemmel bir frrsatgecirmisti. BUtUn gece Fidel'in hayatr, Eutimio'nun tabancasmm namlusunun ucundaydi, Fakat Eutimio bir ttirlU cesaret edip de tetigi r;ekemedi. 0 gece KUba Ihtilali'nin kaderi, akli dengesi bozuk bir insanm cesaretine yada korkusuna baghydi. Allahtan ki, Eutimio'nun korkusu, 0 gece diger ozelliklerinden daha aglr basnusti. Bu ylizden geceyi herhangi bir olay r;lkmadan gecirdik. Florentino'nun evinden ayrihp bir bogazdaki kuru nehir yatagmda kamp kurduk. Ciro Frias, yakmlarda bulunan evine kadar gitti ve donli¥tinde bir kac tavukla birlikte baska yiyecekler getirdi. Boylece acikta gecirilen bir gecenin miikafatrm sabah steak

~orba ve tavukla gdrduk. Birisi, ~ti~o'n~n.da oraya gitmis oldugunu sOyledi. Herk~s~n guve~~l ~azandliJ, il.;in Eutimio istedigi yere gidip gelebl~~. Florentino'nun evinde bizlerle kaI'§lla§mca, Eubmlo, hasta anasim ziyaret ettikten sonra Caracas's geC}ipneler olup bittigmi ogrendigini soyledi. Eutimio bazen son derece ciiretkar hareket edebiliyordu. EI Lomon, Lorna del ButTO ve Caracas tepeleri dizisine «;ok yakm Altos de Espinosa isimli bir yerde bulunuyorduk. Dli§man ueaklan bu bolgeyi sik slk bombardnnan ediyorlardI. Eutimio, bir k8.hinin ciddiyet ve vekari igerisinde "BugUn Lorna del Burro'yu bomba.rdunan edecelder" dedi. Ger~kten de ueaklar Lorna del Burro'yu bombardiman ettiler. Eutiroio cia, kehanetinin gereeklesmesinden mUthi§ neselendi. 9 .!lubat 1957'de Ciro Frias ile Luis Crespo yiyecek bulabilmek il.;in her zamanki gibi kamptan ayrildilar. Ortahk I.;ok sakindi. Sabah saat 10'cia yeni katilmis olanlardan Lubrada isimli bir kay delikanhsi, civarda dolasan birini yakaladi, Bu adamm Crescencio'nun bir akrabasi oldugu ve Casillas'm askerlerinin iislendlgt Celestino'nun magazasmda caIUJtJgt orta~ ~lkb. Crescencio'nun akrabasi, evde yUzktrk ~kenn bulundugunu bildirdi. Gercekten de, bu1un~uguI~mz yerden bu askerlerin bir kisrmnm uzaktaki .d~lU.kte olduklan gori.ilUyordu. Esir, aynca, Eutinllo ile konustugunu ve Eutimo'nun kendisine ertesi gun eivar arazinin bombalanacagim soyledigini bildirdi. Casillas'm askerlerinin bir kisrm harekata baslarmslardi, fakat esirimiz onlarm hangi yonde ilerlediklerini hilmiyordu. 11k §lUphelenen Fidel olmustu. Daha sonra Eutimio'nun garip davramslart hepimizin dikkatini ~ekmege ba§ladt. Bu mesele Uzerinde te§itli tahminIer ileri sUrUldU.

.66.

67

Ogleden sonra saat 1.30'da Fidel kampi dagrtmags. karar verdi. YakmlmlZdaki tepenin zirvesine glklp ke§fe giden arkada§larunlZl bekledik. KlSA bir sure sonra Ciro Frias ve Luis Crespo meydana ~lktilar. Anormal bir duruma rastlatnaml§l1ardl. Bu konuyu konu§urken, Ciro Redondo, bir gOlgenin hareket ettigi,ni gordUgu.nU sayleyerek ,bize SUSmamlZI i§aret etti, ttifeginin emniyetini aetr, Tam bu sirada silahlar patlamaga ba§ladl. Ardmdan kamprrmza yoneltilmilj atrslann miithis gUriiltUsU ortabgl kapladi. Yeni kampinuz: da hemen bosalttik. Bir sUre sonra Julio Zenon Acosta'Yl tepenin Uzerinde olmU§ olarak buldum. Bu, okuryazarhgi oImayan, egitimden gegmemi§, fakat bir ihtilalcinin zaferden sonra yUzyiize kaIacagl muazzam sorunlarr, gUglUkleri gok iyi kavramis bir koylU idi, Kendisini bu gliglliklere hasirlamak amaclyla ogrenmege ba§ladlgl alfabeyi artik bitiremeyecekti ... Geride kalan herkes kagabilmilJti. Ben de, ken~' dim igin bir gurur ve nese kaynagl olan sirt gantami dahi geride birakmak zorunda kalml~bm. Bu cant~da ila~lar, kitaplar, battaniyeler ve herhangi bir ihhmale karsr yedek olarak sakladlglmlZ bazi yiyecek maddeleri vardi. Kacarken, La Plata'da Batista Ordusu'ndan ganimet olarak aldigrm bir battaniyeyi be. raberimde gotUrmeye muvaffak olmu§tum. Biraz sonra adamlanmlZdan bazdartyla karsilastim, Almeida, Julito Diaz, Universo Sanchez, Camilo Cienfuegos, Guillermo Garcia, Ciro Frias, Motola Pesant, Emilio Labrada ve Yayo ... Atilan kursunlardan kendimizi koruyabilmek il.;in, gok virajb bir yol segmi!1tik. Diger yoldR§larlIDlzlD ba§llDa neler geldigini henUz bilmiyorduk. Arkam1Zdan haUl tektUk patlama sesleri geliyordu. 1zlerimizi bulmak gok kolay-

in para ve Batista Ordusu'nda mevki vaadedil- mi~ti. Canon del Arroyo'da gizlendigimiz vadiye yoneltilsn hlieumu diizenleyen de Eutimio idi. Oldiiriileeegi.irUyebilmek lW. . Aramizdan bazilarr..iinkii oniimlizdeki a~~khgl gu.!lU yiizii" adim vermi§tik. La Plata Savasi'ndan sonra Casillas tarafmdan ele gecirilince. Bulu§tugumuz yerde.?~ ~~a az iz brrakmak ve daha rahat yi. Echeverria. bunu.n~ dtiz vakti geqmeye kalkismarmz hal~~ ~U§m~ bizi gorebilirdi. gtinllik bir ayrihktan sonra. <. Bir siire tereddut ~ttlkten sonra. Fakat son dakikada harekat plarnrmzda degi~ikIik yapmistik. Bu sonuncu yoldasm adi Armando Rodriguez idi ve bir Thomson makineli tiifegi tasiyordu. dii§m~n blZl. u. 12 §ubat ta ~ldel He El Lomon yakmlarmda Derecha de la Caridad adlt bir yerde bulustuk. Caraeas'taki yerimizi dusmana bildiren. Oysa burada. yiiziinde oyle bir korku ve dehset ifadesi beliriyordu ki. Manuel Fajardo. Qtinkii Caraeas'taki yerimizde Loma del Burro'nun hareket plamrmza dahil oldugunu da cok iyi biliyordu. sonra.1. Burada Eu~~io Guerra'nm bir hain oldugu teyid edilerek hepimize bu ko~uda tam bilgi verildi. Ama diisman gozU~medi. Eu olaydan sonra. ne de yaralayabilmistim. Ciro Redondo. JUlio Acosta'mn oldiigii herkes tarafmdan agrenildi. 12 ~ubat 1957 tarihinde yeniden birlesmis olan Ihtila] Ordusu'nun durumu iste buydu.niki gruba ayrtlmarmzi onerdiler. "Gallego" Moran ve Fidel'le bulustuk. kendimizi rahatea savunabilecek Imkanla:. Itiraf etmeJiyim ki. Fidel'in son dakikada verdigi ~ekilme emrine boreluyduk.UnkU ararmzdaki birligin ~zu~~SIllI istemiyorduk. Bu son saldmdan tek kaYlpla kurtulduysak. ben ne kimseyi OIdlirmii§. Ameijeiras. Jandarmalar da en azmdan bir olti ve bir kae yarah vermi!jlerdi. Eutimio'nun El ~o~ m~n'u cok iyi bildigt ve dusman ordusunu. Sir siire sonra Limones isimli. Eutimio'ya. rmzm bazilari saga sola dagrlmis. C. ~~z de ~u bOlge~ §oyle boyle taniyan Ciro Fnas'm mutereddit kilavuz Iugunda yolumuza devam ettik. bir yere vardrgimizr anladtk. Fidel'. bize yeni katIlanlaI'm bir kismi kacnus vc "Granma" Seferine katrlrms olan teertibe sahibi voldaslardan birisi de kayiplara kar1§ml!jh. Son glinlerde uzaklardan silah sesleri gelmeye ba§laymea.• . lie ben buna karsi ciktrk.a sa~ hiptik. Ogleden sonra saat 5. sliratle baskin yerinden uzakla!jmak olmustu. ona "eara de eereo".15'te ormanhgm ~onun. Nihayet biz on ki~ilik bir grup halinde. Qlinkii bu stratejik cekilms esnasmda benim yapabildig.L. 68 • • 69 • . Artik EUtimlO nun bir hain oldugu hususunda hicbir kuskumuz yoktu. Fidel'in emirlerine uymak ve EI Lomon'a dogru yiirnyti§e devam etmek Ol?u. El Lomon'u bulusma yen olarak secmisti. Fakat Almeida'mn son karari.m tek !jey. BazIlarlI.. ~unkii hizh kaemak zorunlulugu yuzimden birak'roo tigmnz Wen silemiyorduk. yani "ko§eye slkl§tInlmlf. lzl:nll§ olsa dahi. daha once de yazdigirmz gibi. Yoldaslarr. Fidel..da kayahk bir noktaya vardik.n ?r~da bl~l bekleyebileeegini Hen stirdiiler. kuvvetIerirnizin geri kalan krsmrm teskil eden Raul. Bizim gruptan Labrada ortadan kaybolmustu. Lorna del Burro'ya hiicum imkanim veren de Eutimio'ydu. adamlartffilzdan birisi ne zaman Rod. Dc. Fakat ~lD1:i~~. yerde. Biraz teredd~tten.in grubumuza liderlik eden Almeida.. rUtbesi ytizbasi oldugu ic. EI Lomon'a dogru yiirUyii§e deva~ etmemizi emretti. Hepimiz on sekiz ki§iydik.i oldiirlll:si ic. geceyi burada beklememizin daha i~ ~~acagma karar verdik. riguez gibi dehsete dusmtis bir hayvan ifadesi takm- .

bu iki kol gerek taktik ve gerekse strateji bakimm- . 9 Bir Hainin Olumij KUQiik ordumuz tekrar toparlandiktan sonra El Lomon bolgesinden ayrilmaga. Sierra Maestra'yi terketmis. §ehirlerde orgUtlenmeyi saglamakla gorevlendirilmis kisilerle bulusacaktik.UnkUboyle bir ifadenin gerilla hayatiyla bagda§masl imkansrzdi.imiiz gocebe hayati 26 Temmuz Hareketinin iki kolu arasmda bir i§birligi kurmayi Imkansizlastmyordu. hareketin gerilla ve §ehir bOliimlerini meydana getiriyordu. Sierra (dag) ve Llano (ova).• 70 • sa. ovaya dogru ilerlemekteydik. f_. Sierra Maestra'dan ayrihsmuzm bir nedeni de 26 Temmuz Hareketiyle daha kuvvetli bir temas kurabilmekti. Yolumuz iizerinde bolge koylUieriyle temaslar sagladJ. Aslma bakihrsa. Rodriguez'in tUfegini daha sonralari Qok uzaktaki bir bohio'da bulduk. GeriUa argomuzdaki deyimiyle "cam de cerco" tepeden inip kayboldu. ve yeni topraklara hareket etmege karar verdik.i gectikten sonra ufak bir PInar kenarmdaki korulukta kamp kurduk. La Monteria koyiini. bunun Qok kotu sonuelar verebilecegini onceden tahmin eder olmustuk. Ovada.k ve kendi varhgimiz i~n gerekli olan tisleri kurduk. Bu arazi ogullarl bizimle birlikte Qarpl§makta olan Epifanio Diaz'a aitti. f_. Demek ki bacaklari Qok i§e yararmsti.iinkUbizim gizli olarak sUrdiirdiigi.

Santiago'lu btiylik lider Frank Pais Be de ilk ve son defa karstlasmak imkanmi buldum. Fakat bir titizlik orne@. Bugiin ona "Unutulmaz Frank Pais" deniliyor. Ancak su kadarmi sovleyebilirlm ki. boyle bUytik fedakarhklarda bulunmak zorundadirlar. Kendisini bir defa gormU§ olmama rag· men ben de unutamiyorum. Armando Hart'm karisi ve Casa de Las Americas'm baskam Haydee Santa Maria ve biitiin miicadelemiz boyunca bizimle beraber olan sevgili yoldasimiz Celia Sanchez idi. Kampimiza gelenlerden birisi de Granma'dan eok iyi tamdigrrmz Faustino Perez idi. Bununla beraber. ile baglanmis bir insanm gozleriydi ve Pais mubakkak ki Iistiin bir insandi. kavramlarumzm farkh oldugunu daha §imdiden gorebiliyorduk. 0 srrada teretimanligr sonralari gerilla hareketine katrhp btl hareketin il1inde bir siire kalan Javier Pazos yapmaktaydi. Celia daha sonra blitUn varhglyla bize katrlacakti. Diaz'm 4. Raporunu verir verrnez de sehre dondii. Bunlarm arasmda buglin blitUn Kilba halki tarafmdan tanman il~ kadm da bulunmaktaydi. Matthews bir anti-emperyalist oldugunu. Perez bazi gorevlerle sehre gitmis ve bize rapor verrnege gelmisti. Hayatirn tamarnen halka adayan ve sadece bir defa karsilasmis oldugum olii bir yoldastan soz aemak gii~. Frank. Korulukta baska olaylar da cereyan etti. Batista'ya silah verilmesine 8£lkl1a karsi ~lkbgml. Cektigi fotograflar her tarafa yayildi ve Batista'mn bakanlarmdan birinin sersemce konusmalarma konu oldu. Bugtm gordUgUmUz fotograflarma az 4. Herbert L. Ama halk kitleleri. Ornegin. gozleri bir gayeye biitiin varlig. 0 ayrildigmda biz de harekete hazirdik.• 72 • • 73 • dan birbirinden farkliydt. Fidel'e gore Matthews somut sorular sormustu.011: benzemekteydi. o gunden itibaren ben de tiifegimin bakimma ozenmege karar verdim. kursunlarmuzr sayarak ve kaybolmamalari i~in onlari paket yaparak Frank bize sessizee bir diizen ve disiplin dersi verdi. biitUn varhgmr bugUn sosyalist devrim gorevine adayacak yoldaslardan biri olacakti. ilk defa olarak bir gazeteci tarafmdan. Fakat l10k derin anlamlt gozleri vardi. Frank Pais daha ilk karsilasmada insanda saygi uyandiran nadir kisilerden biriydi. Daha sonraki aylarda ihtilal hareketinin blitUnltigUnU tehlikeye diisurecek olan bUyUk boltmme heniiz meydana 4. Bu miilakatta ben bulunamarrustrm. hem de yabanei bir gazeteci tarafmdan ziyaret ediliyorduk. ozgtirliiklerine kavusabilmek icin boyle btiylik kayiplar vermek. oldugumu hiebir zaman soyleyemem. bu silahlarm Arnerika krtasinm savunmasinda degil. Ayriea Armando Hart ile bulustuk. Raul Castro'nun karisi ve §imdi Ktiba Kadmlar Federasyonu baskam olan Vilma Espin. Sorulanmn hicbiri dUzenbazca degild! ve Matthews'un ihtilale yakmhk duydugu meydandaydi.Ilunaml§b. Bunlar. TUfeklerimizi temizleyerek. Ayrica . Bir sure sonra da kendisinin yakalandrgmi haber aldik. hayati boyle gene yasta sona ermemis olsaydr. Tabii ki Matthews'un ziyareti cok kisa siirdii. Ve bu karara daima sadik kalmaga c.all§hm.iftliginde sehir hareketinin en onemli kisileriyle tamstik. Eutimio yakmmuzda oldugundan nobetcilerin sayismt iki misline cikartmamiz tavsiye edildi. FaM kat. Matthews admdaki bu iinlii gazeteci beraberinde sadeee ufak bir fotograf makinesi getirrnisti. LaM tin Amerika halklarmm ezilmesinde kullamldignn iledye siirmiistti.

lhtilal'verdigi sozti yerine getirdi. affr iem en ufak bir tesebbiiste bulunmadigim. 6ltimii hakettigini soylilyordu. Kesif kolu Julito Diaz. Onlar da kendilerini daba iyi bir hayata hazirhyorlar. Eutimio ise. §im§eklerden birini izleyen gok gtirillttisiiniin biitiin sesleri orttUgu bir anda. simdi de hatirlryorum. miithis bir firtma koptu. yoksa eoktan unutulmustu. Hatta kendi ~ocuklan tarafmdan bile . Fakat babalarmm ihtilale ihanet ettigi i~in idam edildigini ergec ogrenecekler. Eutimio'nun yakm arkadasr Ciro Frias'm konusmaga basladigi am hicbirtmiz unutamayaeagiz.u apaeik ortaya koyan bu maddi deliller ortaya !. Moran bir arahk tam ti~ gUn ortadan kaybolmus ve geriye dondUgtinde Eutimio'yu aramaga ~lktt~lll. Bu esnada sanki birdenbire ihtiyarlamtsti. Ctinkii boyle bir isaret. Eutimio'yu kisa zamanda bulup esir aldi. oyle ki yamnda duran yoldaslar bile tUfek sesini duymadilar. CUnkU bepimiz bizi birakip kaeacagmdan suphelenmekteydik. aynca son anlarrnda sadece ~ocuklarml dli§UndUgunU. yakmdaki bir agaem govdesine kU~iik bir hac kazidt. Guerra son istegini blldirmisti ki birden hava karardi. onlara iyi davramlmasmi istedlgini sdylemekle adalet yerine getirilebilir. Manuel Fajardo Guerra'mn mezanna bir hac koymak istedi. Eutimio'yu bulup esir almasi emredildi. sucunu eok iyi bildiginden sadece kursuna dizilerek oldiirlilmesi dileginde bulundu. Eutimio'nun oniara nasil ibanet ettigini. Eutimio'nun ailesine hem kendisinin hem de erkek kardesinin yardimlarmi hatirlatti. Yakalandiktan ve su!'. Eutimio Guerra'nm hayatma son verildi. Uzun ve duygulandmci bir konusmaydi bu. Eutimio'yu bize getirdiklerinde Uzerinden 45'lik bir tabanea. ilk once kardesini Batista ordusuna satarak oItimUne sebep oldugunu ve sonunda bepimizi yoketmege t. Cocuklarma ihtilalin. gok giirlemege ve saganak balinde yagmur yagmaga basladi.all§tIgml aetkladi. Bu t..ok iyi bilmekteydi. Ciro Frias. diye cevap verdi. Eutimio Guerra'nm ismi bugUn bu kitapta yeniden ortaya ~lklyor.lulugun. fakat ormanda kayboldugunu soylemisti. Ciro Frias..ocuklar simdt yeni bir isim al- tmda yeni okullarmnzdan birine devam ediyorlar. Eutirnio'ya. Bu sirada Moran aramizdan ayrilrrustr ve kendisini ne kadar az saydigumzi da t. Ama onlara ikbal ve servet ugruna biiytik su~ i§lemi§ bir koylti olan babalarmm herseye ragmen sueunu kavradiguu. U~ el bombast ve istedigi yerde rahatea dolasabilmesi i~in Casillas tarafmdan verilmia bir izin kagtdl ~lkb.• 74 • • 75 • Almeida'ya. sonunun ne olacagun artik kendisi de biliyorduo Fidel'in dizierine kapandi ve kendisini oldtirmemizl diledi. Bunun tizerine Manuel.in de aramizdaki bainin nerede gomUlti oldugunu belli eden isaret budur. sakeklannda §imdiye kadar hie gormedigtmis ak saelar belirmisti. Ciro Frias. Iste bugi. simdiye kadar onun i~in neler yaptiklarim. Herkesin sinirleri bUyUk Ol~Udegerilmisti. fakat ben buna engel oldum.. "Evet". . Bir arzusu olup olmadigmt sorduk. Fidel ihanetinden dolayi onu ~ok sert bir sekilde hasladi. Camilo Cienfuegos ve Efigenio Ameijeiras'dan kurulmustu. Kendilerine bUtUn halk t.OCuklarma yaptlan muamele yapihyor. iizerinde kamp kurdugumuz topraklarm sahiplerinin basim belaya sokabilirdi. Ertesi gUn. Eutimio basi online egik sessizce dinledi. daba dogrusu bizim bakmanuzi istiyordu. Guerra'yi gomerken meydana gelen kiictik bir olayi.lkartld1ktan sonra. simsekler ~aga.

76 • Bulundugumuz yerden ayrllmak lizereyken bir silah sesi isittik ve bir sure sonra Moran'i baeagmdan bir kursunla yaralanrms olarak bulduk. Moran'm bu olaydan sonraki hayatr. bazilarmuzsa geride kalmak. ihtilalci mlicadelemizin ilk boliimiiniin bu mucadeleye katilrms blitlin yoldaslar iein ne demek 01dugunu. Bu olaydan sonra bulundugumuz yerden ayrildik. simdi soyliyeeeklerimin ilerdeki boliimlere bagh olusundan ve hikayemizin slirekliligini bozmamak isteyisimdendir. Ayrrea Ug. Epifanio Diaz'm Jibaro yakmlarmdaki evinde katllacakb. bu. Ki:iylUlerin evinde gizlenmek suretiyle jandarmalar- . BunIarm adlarr: Gil. Bu notlarla. bizim varhglrmzdan haberdar olunea da bize katilmaga karar vermislerdi. Frank Pais bize Mart aymm ilk gtinlerinde bir gurup adam gondermege soz vermisti. ihtilalci grubumuzda. benim iein savasm en istiraph glinleriydi. Bununla beraber. Eger bu boliimde. Hikayeleri hepimizin hikayesine benziyordu. hepimizi ne sekilde etkiledigini belirtmege eahstim.yeni yoldas da bize katilrmsti. Bu olaya sahit olan adamlarmuzm arasmda onemli tartismaIar geeti: baztlarrrmz Moran'm kendisini kazayla yaraladigmt. kendimden. Sotolongo ve Raul Diaz'dr. bir slire Manzanillo yakmlarinda gialenmisler. Bu yeni gurup bize. Bu lig yeni yoldas "Granma" He gelmisler. ihaneti ve en sonunda Guantanamo'daki ihtilalciler tarafmdan idam edilmesi Moran'm kendisini kasith olarak vurduguna inananlari bir bakima hakh cikartmaktadrr. kendi cabalarimdan. garpl~maya katilmamak amaciyla kasith olarak baeagma bir kursun srktigim ileriye slirmekteydi. ihtilalci mlieadeleye ortakhgimdan diger boliimlere gore daha fazla soz aglyorsam. • 10 ACI GUnler Epifanio Diaz'm evinden ayrihsumzr izleyen gunler. Epifanio'nun evinden ayrddtguruz sirada. ilk ihtilal ordusundan onyedi ki§i bulunmaktaydi.

ama eskilerden bir kisrm ararmzdan ayrilnustr. o srralarda belirli bir yon seemeksizin yUrilyli§UmUze a~I' agrr devam ediyor. Emiliano'nun ogiu Hermes bize yiyecek bir §eyler getirmi§ ve izleyecegimiz yolu gostermisti. Bu donemde ordumuzu genisletmek Qok gtiC}tU. daima kusatilnus. §imdi hiC}olmazsa sag oldugunu ogreniyorduk. Bu arada teror olaylarmdan ve Matthews'un Fidel'le yaph~ miilakattan sOz etti. bu donemde. Bu nedenle. zannedersem La Majagua denilen bir yerde (isimler amlanmda biraz bulamk §imdi) gUvensiz bir gUn geeirdik. Crescencio Perez'Ie yanmuzdan aynlnus "Granma" yoldaslarmdan birisinin yakalanmis oldugu haberini aldik. Savunma Bakam. Frank Pais'in g(5nderecegi silahlt gurupla 5 Mart tarihinde bulusun- caya kadar vakit gecirmege C}ah3Iyorduk. bohio yakmmdaki bir kiiQUk kahve fidanhgmda geceyi gecirmek zorunda kaldik. Daha once de belirttigim gibi. Bir gece Fidel'in kUQilk radyosundan. etrafmda hemen hiC} bir bitkinin bulunmadigi kUC}Uk bir nehrin kenarma vardik. Sierra'da yagmur mevsimi b8. Jandarmalar gene1likle ormanhk bOlgelere ates ediyorlar. yapraklari hayvanlar tarafmdan yen ilrnis . sadece govdeleri kalmia Qahlar arasmda giz1eniyorduk. jandarmalarm degi§ik yonlerden makinen tUfekle ates ettiklerini i§itiyorduk. bir ko§eye slkl§tmlml§ gibi hissediyorduk kendimizi.~r ve gayesiz bir §ekilde yUrUyor.bir kaQ yeni yoldas bize katilmisti. Fakat manevi kosullar daha da gUQtU. bu nedenle Santiago'daki bUtiln silahlarm Sierra Maestra'ya gonderilmesi gerekmekteydi. Batista Ordusu tarafindan sorguya eekilen esirlerin bu sorgulardan sonra sag kalmalari olagan degildi. tehlikeli 01dugunu bile bile bohio'lara slgmmak zorunda kahyorduk. Orada. YUrUyU§UmUz sirasmda arada bir. bizi gordUgu zaman ileride baslarina gelecekleri dil§tinerek korkan. Las Mercedes vadisi yakmmda. Bir sabah §afakla beraber. Eutimio daha evvelce bize bundan bahsetmisti. boylece ihtitalin gelismesine katkida bulunan koylUlerden ihtiyar Emiliano'nun evine vardik.• 78 • • 79 • dan kurtulabilmisler. bir astim krizinin ilk belirtilerinin ortaya C}lkhgml ve bu krizin adamakilh ciddi olabilecegini yazdim. Fa- . ~k gilC}maddi kosullar iC}eI'isinde miicadele ediyorduk. Astun krizim C}ok ileri safhada bulundugundan hrzh hareket etmem mUmkUn degildi. fakat simdiye kadar resmi hiC}bir haber almmarmsti. fakat iC}eriye girmege cesaret edemiyorlardi. 27 yada 28 ~ubat tarihinde tilkedeki sansUr kaldmldi ve radyo son aylarda meydana gelen olaylarm hepsini anlatti. Bu yUzden adamlantnlZl yeniden toparladIktan sonra. bu miilakatm bastan 8. Manzanillo'ya ulasrmslar ve orada gizlenmlslerdl.§agl uydurma oldugunu ileri siirdii . aglI' 8.vermigtik . KUC}Uk cephemizin sayisim artirmadan once ates gUcilnU artirmaga karat. fakat gene de hayatlarmi tehlikeye sokarak bizleri a~layan. Yeni bulusma tarihimiz 5 Mart oldugundan bir kaC}gUn beklememiz gerekiyordu. millakatla ilgili resimlerin yaymlanmasi gerektigini sOyledi. ortahkta Batista Ordusu'ndan pek C}okasker bulunmasma ragmen. ClinkU yammda astima karsr HaC}kalmarmsti. Simdi ihtilal ordusuyia kader birligi yapiyorlardi.§ladllpndan her gece ilikierimize kadar islaruyorduk. 22 §ubat tarihinde arazi glinlUglime. Gece ise. eger dogruysa.

comert bir tavrrla bana grubumuzun en degerli silahlarmdan birisi olan bir Johnson otomatik tabancasi brrakti. Fidel. hie. fakat bedence e. degildi. yoksa dipC. Bundan koyliiniin karismm bile haberi olmiyacakti. Batista Ordusu yerimizi onceden ogrenmi§ti. Ogle uzeri saat dort srralarmda Luis Crespo'yla Universo Sanchez yollari gozlerlerken. Biraz sonra havan toplarmm ve makineli tUfeklerin sesleri yakmirmzda duyubnaga basladi. Bu sonuncusu muazzam bir dalkavuktu. bir kat. Geveze komsu ayrlldtktan sonra. Hastahgrmdan dolayi. Tepeye tirm anabildim. bUyUk sayida dli§man askerinin Las Vegas'tan gelen yolu tutmaga hazirlandigrm gorduler.izere oldugunu sOyledigini bildirdi. Dost koylti kendisine verilen gdrevi yapti ve ben boyleee yeteri karla I' adrenalin'e sahip oidum.mek herkes iein f. Diaz Tamayo bunun imkansiz oldugunu.ok kuvvetli birisi beni korumakla gorevlendirilmi§ti. Fidel evinde kaldigumz kdyliiye kim oldugunu acikladi. Hepimiz sanki ayni yonde gidiyormusuz gibi hareket ettik. Bu sirada bUylik bir firtma baslanustt. t.. Tarih 28 ~ubat'tt. Crespo'nun "Seni Arjantinli orospu eocugu seni.in kendisine nasil yalvardigmn cok iyi hatirliyorum.• 80 • • 81 • kat 28 :. beni birakmast ir. Batista Ordusu'ndan Binbasi Gonzales olarak tamtti ve asileri aradigirn sdyledi.ubat sabahi Hermes gorunmeyince Fidel bulundugumuz yeri derhal terketmemizi ve yollari goren baska yerlerde mevzi almarmzi emretti. Aym gUn radyo Matthews'un telefonla miilakat verdigini ve 0 Iinlti resimleri yaymlamak i. YUrU. Askerler yolumuzu kesmeden tepenin kenarma hizla kosmarmz ve diger yana gecmemiz gerekiyordu.ok kolaydi. Agac. Bundan sonra benim iem Sierra'daki savasm en azapII on gtinli basladi. Komsu bohio'daki koylli de orada bulunmaktaydi. Bohio'daki koylU zoraki bir nezaketle bizi evine davet etti ve agrrladl. Binbasr Gonzales pozundaki Fidel'le ken- disine ogiit veren ve Fidel isimli delikanlmm tepelerde niein c.lara. Chibas'i onder olarak tamdigrm ve bize hizmete hazir oldugunu soyledi. Bunun iizerine evsahibi Fidel'i kucaklayarak kendisinin Ortodoks Partisi'nin iiyesi oldugunu. 0 anda bu adami temas kurmak.antaml sirtmda tasiyarak tepeyi asmarmzi sagladi. Ama.igi yersin" diye bagrrmasi Uzerine tekrar davranmak zorunda kaldim.aglrdlglmlZ yoldas gizlenecegimiz yere dogru gozden kaybolduk. Tepenin iistilne eikip Cite yana gef. Bir karara varmamiz gerekiyordu. geemis! biraz !iiipheli. Nihayet kUr. Ihtital hareketinde ikinci kumanda mevkiinde bulunmakla suelandmlan Armando Hart hapse atilrmsti..tik bir bohio'ya vardik. adim sonra ben ve EI Maestro diye t. Demek ki. Fidel kendisini. Ben evin yakmlarmda bir yerde kalacaktim. olmazsa bazi ilaclar getirtmek tlzere Manzanillo'ya gondermemiz gerekiyordu. fakat benim icm muazzam bir meseleydi.. Crespo'nun bana ne kadar yardim ettigtni ve artik daha ileriye gidemeyecek hale gelince. tUfegimin namlusuna . r. Zira ne olacagmi higbirimiz bilmiyorduk. Bizim gruba en son katilan..iinkU benim daha ileriye gitmeme imkan yoktu. Crespo beni ve e.arpl§hgml soran koylU arasmdaki konusmanm zevkine tam olarak varamadim. Purgatorio adh bir yerde bulundugumuzu ogrendik. fakat astun krizi en ileri noktasma vardigi icin artrk bir adim bile atmam miimkim degtldi. Askerleri daha oneeden gordUgtimUz iein bunu yapmamiz cok gilc.iinkli Matthews'un gerillalan kusatan 01'du hatlarmi geeemiyecegtni ileri siirmekteydi.

Ondan herseyi ogrendik.• 82 • dayanarak ytirumege ~all§lyordum. . Ortodoks Partisi militanlarmdan ve Batista'ya karsi cikrrns olan Pelayo Cuervo Navarro'nun bir suikastle 61dUrlildUgtinli ve cesedinin sehrin lUks mahallerinin bulundugu El Laguito civarma btrakildigim ogrendik. . suikast tesebbusu hakkmda etrafh bilgi edindik. Daha sonralari. Fidel'in onsekiz kisilik grubu Altos de Merino'da dtisman tarafmdan hlicuma ugramak iizere olduklarim sandiklari bir sirada tesadlifen ikiye ayrrlmisdi: adamlarm onikisi Fidel'le. ili§kisi olmiyan kistler de hayatlarmi kaybetrnisierdi. Oldiiriilenlerin basmda. Yammda her silah sesiyle titremege bashyan. Tarihin garip bir cilvesiyle daha sonralarr. Ciro Frias'm grubu dtisman tarafmdan baskma ugratilnnssa da hiebirisine bir sey olmadan bu baskmdan kurtulmus ve yeniden toparlanmisti. ~Unkli yeni bir grubun etrafta bulundugu haberi duyulunca. Pelayo Cuervo Navarro'nun katilleri He ogullari Kiiba'yi «komUnizm rezaletinden» kurtarip «6zgiirlUgllne» kavusturmak iein b8. Biz bu grubun lideri Ylizba§l Jorge Sotus'la bulustuk. Bunlardan birisi olan Yayo silahsrz bir sekilde Epifanio Diaz'm evinin yanmdan gecerek Manzanillo'ya dogru gitmekteydi. altisi da Ciro Frias'la yo~ la duzulmlistii. Menelao Mora aa 8ldilrtiIenler aramndaydi.in gerekli hazirhklari tamamladik. fakat miimkiin olmamistr.§anslz Domuzlar Korfez] eikartmasmda bir araya geleceklerdi. Aynca bu tesebbusle hie. bu defaki yiiruyii§iimliz on giln aldi. SansUrUn baskisma ragmen Batista'nm hayatim hedef alan bu unutulmaz fakat basansiz. Ev sakinleri bize olup bitenleri anlattilar. Fakat bolgedeki dii§man askerlerinin varligr ve agrr hareketimiz yliziinden bulusma yerine ancak 11 Mart'ta varabildik. Normal kosullarda Elpifanio'nun evine bir glinde varabilirken. 11 Tokviye Kuvvetleri 13 Mart tarihinde yeni ihtilalci grubu bekler~en radyodan Batista'yi oldurrnek maksadiyla bir suikast tesebbttstinde bulunuldugunu ve tesebbusun sonunda kimlerin 6ldliklerini 6grendik. Frank'm gonderecegi silahh grup hazrrdi. 5 Mart'ta gelmeye ~abljml§. fakat Frank'm kendisi Santiago'da hapiste bulunuyordu. Batista askerleri biitun yollari tutmuslardi. tehlikeli bir bolgede oksurmege mecbur kaldignnda sinirleri bozulan bir arkadas bulunmaktaydi. Bulusma tarihimiz 5 Mart olarak secilmisti.ogrenci liden'l?oseAIitoiiTo'-ECheverria) gelmekteydi. Ertesi gUnU. Ben sahsen bu . Ararrnza katilaeak yeni elli ki§i i(.

~~ld~ Re~e .. sonunda bize katilmaga muvaffak olmustu. f'akat ihtilaldcn sonra intihar etti) ve son olarak iki yilhk savastan sag kalan yegane manga lideri Tegmen Hermo . yUrliyti§te gligliik eekmeleriydi. Fructuoso Rodriguez ve Joe Westbrook. Elli kisilik grubun basmda ytizba§l Jorge Sotus bulunmaktaydi.• 84 • • 85 • ogrenci liderini tamrmyordum . fakat yeni gelenlerde bariz bir huzursuzluk bulundugunu sezmistim. Yaptiklarmdan korkan bu giftgi. Bu bakimdan. Fakat Meksika'da 26 Temmuz Hareketiyle Ogrenci Idare Heyeti ortak harekete karar verdiklerinde arkadaslariyla tamsmisurn. nehrin dirsek verdigi dar bir vadide. gligltiklere uyma yeteneginden yoksunluk kararsizhk. adamlarim anc_ak ~idcl'e teslim etmek emrini aldrgim. o!u~or~u: Yeni geienlere kumanda etmek gorevt bana verilmisti. Sierranm cok agrr sartlarr icinde heniiz pismemislerdi. Bu yiizden daha ileriye gitmek istemedim. kisa yuruyu§ten sonra. boyle bir yasantiya intibakaizhk . Baskanhk Sarayi. Bunlarm hepsi de suikast tesebbusiinde yer alnuslardi. vardik. Suikast tertipleyenler Baskanhk Saraymda Batista'nm bulundugu ti~tincti kata kadar glkmaga muvaffak olmuslardi. Onar kisillk mangaiara ayrrlmislardi. Gelen takviyeler a§ia~ yukari elli kisi kadardi ve ancak otuzu silahhydi. Yol~:a§ Pe~a (~antiago'lu bir ogrenci. Bunu Sotus'a bildirdigimde. Evvelce anlastigrrms yerde. . Qiftginin adi Hubert Matos'tu. Burada. Beraberlerinde biri Madzen. Fidel Castro'yu bekleyecegimiz y~r~. «Pedrin» Soto (bizim «Oranma» dan arkadasrrruz. Burada gizlenip kimsenin dikkatini gekmeden beklernek kolay sayrhrdi. Hepsi 0 kadar yorgundu ki. yeni katilanIarda «Granma» grubunun baslangictakt eksiklerinin hepsini gorebiliyorduk : Ozellikle disiplin eksikligi. Beklediklerimiz.iftgiye ait kamyonlarla gelmislerdi. Yeni gelenlerin kar§tla§tlgl problemlerin en 0nemiisi. iginde hayatlarmi verdikleri bir tuzak haline gelmisti. oteki de Johnson olmak tizere iki otomatik ttifek de getirmislerdi. Ma~ . Takviye kuvvetlerinin 15 Mart tarihinde gelmesi planlanmisti. her mangamn basmda bir tegmen bulunmaktaydr.) Mang. Aralarmda e~1kotli yiirliyen liderleri Jorge Sotus'tu. 0 gUn hi~ kimse goztikmedi. (Rlitbeieri henliz ihtilal hareketi tarafmdan tasdik olunmarmsti. binbasihga kadar ytikseldl. Grupta bulunanlar. Pirinc yetistiren bir <. daha sonra Costa Rica'ya kacmis. Fakat onemli bir darbe teskil edebilecek tesebbiisleri suya dti§tince. Yeni gelenlerin taIim e~s~~l~~ yiizlinden cok uzun zaman alan bir kat. bana. Fidel'den daha once ayrilmis kiiciik grupla karsilastik. Bu arkadaslar §unlardl : Binbasr Faure Chomon (sonralarr SovyetJer Birligine eIc. Iider kaJdlgt surece adamlarim kimseye teslim edemiyecegtni soyledl. saatlerce bu takviye kuvvetlerini bekledik.i olarak gonderildi).~amos Latour (iyi bir gerilla orguteusuydu ve hukumet kuvveticrinin son saldinsmda kahramanca carpisarak oldu) . bir muharebede oldilkten soma R:aul Castro tarafmdan rUtbesi binba§lliga yiikseltildi) . oradan Kliba'ya silah kacrrmrs ve sonunda Ktiba'ya bir kahraman olarak donmiistii. daima gende kahyor ve bu yiizden adamlarma kotti bir ornek .. 0 zamanlar bcnde hala bir yaban?lhk ko~pleksi vardi.~ tegmenleri sunlardi: Yoldas Dominguez (kisa bir sure sonra Pino del Agua'da oldugiinii saniyorum j . 16 Mart sabahi safakla birlikte meydana glkhlar ve bir takim aksiIikler yiizUnden gee kaldiklarim bildirdiler.. ormanlik arazide dinlenecekleri yere kadar bir kae adim dahi yttrumege takatlari yoktu..

Biz de onlarm brraktiklart kutulan ve yiyecekleri toplayarak yararlamyorduk. gunde bir defa yemek yemege ahskm degildiler ve taymlari hoslarma gitmedigi zamanlar yemek bile iSM temiyorlardi. Yeni gelenlerde haJa ilk glinlerin hastahgi bulunmaktaydi . Raul. Raul Castro ona bir firsat daha verdi. Amerikan Disisleri Bakanligmm da yardmnyla kendisini bir takim karanhk islerden sonra gecici hiikiimetin baskani 0larak Han eden Felipe Pazos'la tamsti ve boylece ihtil ale ihanet etti. ti~ Sotomayor kardes ve Ciro Frias'b. 'I'asidiklari eantalarda hi~ gereksiz binbir tlirlii sey bulunmaktaydi: ornegin gantalan agir geldiginde bir havludan vazgeemektense bir kutu sUtOztinU brrakrnayi tercih ediyorlardi. aramiza yeni katilanlarla ve iki . anlasrms ve harbe ahskmdilar. Ben genelkurmaym doktoru olacaknm. Bu sorunlar hakkmda karara varmak maksadiyla kli~lik bir heyet kuruldu. bu defa da thtilal HUkiimeti'ne karst komplo kurmagacahsmca M yirmi yil hapse mahkum edildi. Guillermo Garcia. Gi:irtinli§leri herkesin tizerinde olumlu izlenimler biraktr. Orada tatmin olmayan ihtirasi ylizUnden kendi gorevlerini unutup. temize cikarmak isteyince. Fakat. Manuel Fajardo ve ben bulunuyorduk.• 86 • • 87 • nuel Fajardo. Yeni gelenlerle eskiler. cantalan sik yeni grup arasmda eok btiyiik fark vardi. Jorge Sotus. Ellerine ge~irdikleri her §leyi denk yaprms olan bu sakalh gruPM Ia yiizieri trash. Guillermo Garcia. Oysa kendisine daima elimizden geldigi kadar yardim etmege. Iiniformalart temiz. fakat. o glinlerde yeni gelenlerle eskiler arasmdaki mUM azzam farklar kolayhkla gortllebllirdl : Bizimkiler disiplinli. ben de bacagmdaki yara a§lagl yukan iyilesmis bulunan Ramiro Valdes'i getirmek i!. Sotus'a karsr kimsenin bireysel bir dtismanhgr yoktu. Juventino. Jorge Sotus.anlasmazhklart azaltrnaga ve disiplinin nieln gerekli oldugunu anlatmaga ~ah§ml§tlk. diger yoldaslarla arasmda beliren . Kuvvetlerimiz. Bir slire sonra. Juan Almeida ve Jorge Sotus bulunacakti. Ciro Frias. Almeida.in kisa bir seyahat yaprmstim. Camilo Ci enfu egos . ozel bir gorevle Miami'ye gonderildi. thtilal bu firsat! kimseden esirgememisti. Guillermo Garcia. yeni takimlar halinde tertiplendi. kendisine tamamen baglt oniki yoldasla aramiza katildi. Fidel'e gore ieinde bulundugumuz sirada Sotus'un davramslarina miisamaha edi1memeliydi. Camilo Cienfuegos onciilerin ve Efigenio Ameijeiras artcmm basindayer alacakti. Pesant. 24 Mart tarihinde Fidel. La Derecha'da yer aldiktan sonra durum daha da ciddilesti. Bu yiizden ozel tedbirler almak zorunda kaldik ve savasta kullandigi ad Daniel olan Rene Ramos'u gizlcndigimiz yerin ag zmdaki makineli ttifek mangasmm basma koyduk. Takimlarm basmda Ytizbasi Raul Castro. zamanla pismanlik g6stetip kendisini affettirmek. Fidel bana verilen yetkileri kullanmayisrrm ve her seyi aramiza yeni katilmis bulunan Sotus'a birakmami elestirdi. ClinkU otoriter bir yaratihsta olan Jorge Sotus'la askerlerimiz arasmdaki gerginlik glinden giine artiyordu. Boylece tatsiz bir §eyin meydana gelmemesini garanti altma aldik. Universo Sanchez ise kurmay mangasr lideriydi. Fidel'e kar§I1a§:tlglmlz sorunlan anlattim. Hapishanede de gardiyanlardan hiriyle biitiin karsr ihtilalcilerin barmagi olan Amerika Birlesik Devletlerine kacti. Heyette Fidel. Bununla beraber. Caracas bi:ilgesinden Fidel'i getirmege gitmisti .

ilk firsatta bir dusman karakoluna saldmlmasi gorustmdeydim. gorevini yerine getirmek Uzere harekete gecen kuvvetlerimiz ilk kan vaf'tizini EI Uvera savasmda yapacakh. 12 AdamlarlmlZ Bileniyor 1957 yilmm Mart ve Nisan aylari. Fakat Fidel'le birlikte heyetin diger liyeleri yeni gelenlerin bir sure yUrliyU§ yapmalari. Eski ve epcyee yipranmis bulunan ve tesir giicleri hentiz belli olmayan bu yeni silahlar. yeniden kurulus ve yetlsme aylarrydi. Hernen ne yapabilecegimizi tartistik. Santiago de Cuba'da olen kardesinin hatrrasma «Hermanos Diaz» adi verilmistir. La Derecha'da takviye aldiktan sonra mevcudu seksen kisiye yukselen ordumuzun kurulusu §u sekildeydi : Oneil grubu. Gerilla savasmm ilk ve temel derslerini ogrettikten sonradir ki. diismana saidirma firsatrm arryacaktik. tepeden tepeye kosmayi ogrenmeleri diisiincesindeydiler.fekle eskisinden ~ok daha iyi bir dururna gelmisti. Tegmen Guillermo Garcia (bugiin Bah Boliimii Ordusu Komutam) ve Tegmen Rene Ramos Latour (Sierra'da binbasi rutbesine yUkseldikten sonra ~arpl§mada oldu) bulun- . bilenmesi iein. Camilo tarafmdan yonetilen' dort kisiydi. Artemisa'h olup Moncada ve Granma'da bizimle bulunmustu. Bunu izleyen takrmin basmda Raul Castro ve liQ tegmen bulunmaktaydi. Tegmenler Julito Diaz. Birisi Santiago'luydu. Oteki Diaz. bu yiizden bu sehirdeki rafineriye. Ytizba§l Jorge Sotus'un komutasmda Tegmen Ciro Frias (daha sonra Frank Pais cephesinde oldti) . yeni gelenlerin savasta pismesi. ihtilaleiler i~in. BUyUk bir §evkle hazirlandiktan sonra. Ben.• 88 • otomatik tti. Bu tegmenlerin her biri bir mangaya komuta ediyordu. Ikisi de El Uvero'da kahramanca doviiserek Olen Diaz yoldaslar arasmda bir akrabahk yoktu. BOylece doguya dogru hareket edip miimklin oldugu kadar fazla yiirumege karar verdik. boylece orman ve dag hayatmm gti~lUklerine ahsmalart. Ramiro Valdes ve Nano Diaz'di. her §eye ragmen vurueu giicumuzti artirrmstr.

Boylece Batista grubu savasa devam istegini a~lkt. hUklimeti ternkinli sekilde elestiriyorlardi. Guillermo Dominguez (Pino de Agua'da oldii) ve Pena'ydi. ClinkU biz de savasa ne bahasma olursa devama kararhydik.90. Aranuza yeni kaulnnslardan Paulino isimli birisi.inlerde siyasi hayat. basi) ve doktor olarak da ben bulunuyorduk. KaIan kisunlarr cantama koyarken bir daha malzememi bu sekilde kaybetmiyecegime biitun kalbimle soz verdim. Crespo (binbasr). Oysa hi~ fazla sllahmuz yoktu. Genellikle en arkadan gelen takim Almeida'nm komutasmdaydi. yiyecek malzemesinin en iyi sekilde nasil kullamldigim.maktaydi. biz tecriibeli gerillacilar Julio Zenon'un mezarr etrafinda bir seref kitast teskil ettik. AdamlanmIZI savasa ve savas sonrasi hayata boyle ahstmyorduk. Tegmen Efigenio Ameijeiras ve U~ adami artcilan teskil ediyorlardi. • 91 • la~hgl iein. ilac kutularmi tasrmama yardrmci olmak iizere yarnma verilmisti. Ordu taym bedellerini ~almakla tin yapmis bulunan Barrera.inden artik her manga yemegini ayn olarak pisiriyordu. gerektiginde. 0 civarda battaniyemin bir parcasmi buldum. La Dereeha. o gi. El Lomon ve El Uvero arasmdaki yol otomobiIle bir kae saat icerisinde almabilir. ilaclarm ve eephanenin de mangalar arasmda boliinmesi gerekiyordu. Boylelikle benim isim biraz kolay- . 0 gUnlerde bize karsi yuriitiilen diisman harekatmm basma Albay Barrera atandi. Diisman artik bizimle karsilasmaktan korktugu igin genis araziye girmekten cekinrnekteydi. Guerra'nm ihaneti yUzUnden diisman ucaklari tarafmdan saldmya ugradlg1. Altos de Espinosa'dan tekrar gegerken.mlz Loma de Caracas'tan tekrar geetik. Hiikiimet de baristan soz aenusti. Manuel Fajardo (bugUn binbasi l. litinkii Fidel'in Sierra'da bulunmadrguu. Ciro Redondo. Bunlan genelkurmay yada «Comandaneia» izlemekteydL Genelkurmayda Baskomutan Fidel Castro. sehir dismdaki bolgelere asayisi getirmek amaciyla Sierra Maestra'ya bile gidebilecegini ileriye surmtlstil.iyliklUgti yiizi. frrsatcihk ornekleriyIe doluydu. Bizim de onlarla karsilasmaga heniiz niyetimiz yoktu. Fakat bu yol bizim icin aylarca siiren dikkatli yUrUyli§ demekti. Yiyeeek malzemesinin.a ortaya koyuyordu. sirt ~antalannm nasil hazirlanacaguu ve Sierra'da en iyi yUrUme seklinin ne oldugunu ogretmekteydiler. daha sonralarr asked atase olarak gonderildigi Venezuella'mn Caracas sehrinden Ba- . Kendileriyle anlastigrrmz yegane nokta da buydu zaten. Fidel yada diger asilerle konusmarun gereksiz oldugunu. aksine silah kltligl gekiyorduk. Ayrica miicadelemizde yeni bir asamaya girmistik. Burada adarnlarmuzdan birisinin daha rahathkla kacabilmek icin arkada biraktigi tufeklerden birisini bulduk. dolayisiyla bu «haydut sUrlisli» He konusmak iein hiebir sebep gormedigini ileriye suruyordu. Universo Sanchez (bin. KuvveUerimizin bi. Bununla beraber birkac gUn sonra Batista. baris isteklerinde bulunuyorlar. Conte Aguero ve aym cinsten diger les kargalari birer demagoji uzmam kesilmi§. Savas kosullarmda bir degisme olmustu. Yeni Basbakan Rivero AgUero. Pardo Llada. her giin uzun ytirilyiislerden sonra adamlarmnzm dertlerinc birkae dakika ayirabiliyordum. Almeida'nm tegmenleri Hermo. Hemen her mangada tecrUbeli gerillacilar bulunmakta ve bunlar yeni gelenlere nasil yemek pisir+ldigini. Benim «stratejik kacisnn» srrasmda bogGrUen cahlarma takilrms kalmisti.

uval elyafma karsi allerjim vardt. Eger bu satirlari okuyacak olursa. ti'l]tinctisu EI Uvero savasma katildr ve hie olmazsa bir savasta garpl§ffil§ olarak hasta bir §ekilde yamrmzdan ayrrldi. i)~ ugursuz yUzli. Ayrica halka yalan soyliyerek kendilerini ihtilalci gibi satan Conte AgUero gibi adamlarm yardimiyla htiklimetin halkt nasil kandtrmaga <. Bu hayvan birkae saat sonra hepimizin aZlgl olacakti. Bu gibi sikmtih durumlarla hepimiz hemen her gUn karsi karsrya kallyorduk. <.i asinin kendi bohio'sunun kapisirn vurduklanm ve kendisini bir ihbarci sanarak ihtiyar ve yorgun atim ondan nasil aldiklarim hatirlayacaktrr. At eti bizim igin sadece ltiks bir yemek degiJ. Uztilmemize ragmen. ~uvaldan yapIlrna bir harnagim olmadigmdan. Bu ytizden yerde yatmaga mecbur oluyordum. kurallarm aksine bana bir keten hamak verdirdi. La Plata nehrinin kiyismda. Palma Mocha'ya uzanan tepelerin etegindeydik ve bir gun evvel kendimize bir at eti ziyafeti t.tinkti bans zamanmda kasap oldugundan dolayi ati bogazlamak gorevi Manuel Fajardo'ya verilmisti. Fakat ben ~uvaldan yapilrms hamaklarda yatannyordum. yelken bezinden yapilma h"iinaklar ancakkendilerme cuval bezinden hamak yapmis olanlara verilebilirdi. Bu garip gezi kimseyi tatmin etmemis.en yapilrms bir hamaga sahip olabildirn. Bunun sebebi gerillacilarm tembellige ahsmalarnn onlemekti.a1i§ltg1da boylece ortaya cikrmsti. nihayet yelken bezind. Yine bu srralarda. Papa §imdi okuma yazma hiliyor olmah. Yammizdan aynhrlarken. gUcenmislerdi. yardrmIan yanmda bizim iein bazi sorunlar da yaratiyorduo Guantanamo denizi tisstindeki ailelerini birakip gelmis oIan bu ti~ Kuzey Amerikah'dan ikisi mahrumiyete ve iklime dayanamadtklan iein Sierra'da bir tek silah sesi duymadan gazeteci Bob Taber tarafrndan geriye.imizdeki koyltiler. gi. gtinkti doktor oldugum iein sik sik bana kosuyorlardi. ~erhamet tammayan gerilla kuraliarma gore. ft. Fakat Fidel 4}ektigim azabm farkma vardi. bir bakima seviniyorduk da. M . hUkiimet bazi gazeteciler iein binlerce metre yukseklikte ucan ucaklarla bir gezinti tertiplemisti. Yedigimiz bu ilk at.ekmi§lik. keten hamak sahibi de 01am azd im. Yelken .• 92 • • 93 • tista kuvvetlerinin yo kedilisini kihm kipirdatmadan seyretti. ()zellikle ben kisisel olarak sevinmistim. Bu delikanhlar ideolojik bakimdan ihtilale hazirhkli deglllerdi ve bizim ararmzda sadece kendi macera hrrslarim tatmine eahsryorlardi. bir smav verecektL ~linkii koylUler insanm sadik dostu olan ati yemekle yamyamhk yaptlklarma inamyorlardi. bizim oralarda bulunmadigmuza kimseyi inandiramamtstr. Kendilerine ayrilan at etlerini yernegi reddettiler ve bazilari Manuel Fajardo'ya npki bir katilmis gibi baktilar. Bunlardan ozellikle ikisi. analarmm yanma gdtiiriildiiler. benim simdiye kadar sahip olamadigim ~ok degerli bir seydi. Sierra Maestra'da kimsenin bulunmadigmi kendilerine ispatlamak amaciyla. at eli yenmesine cok kizrrnslar. Bu sikmtih giinlerde. Bu esnada bizim Amerika Birlesik Devletlerindeki propagandarmzi saglayan birkae ilginc kisi de vardi ararmzda.in kti <. aym zamanda adamlarmnzm ieinde bulundugumuz kosullara ne dereceye kadar uyduklanm ortaya koyan bir araeti. La Plata'mn oteki yakasmdaki koylulerden Popa'nm mahydi. Bir kismmuz igin at eti nefis bir ziyafet olurken pesin htikUmlU koyliilerimizin mideleri cok gli<.bezmden yapilma hamak.

Bu donemde en yigit miicahitlerimiz. kayltilerdi. Bununla beraber bUylik bir kUstahhkJa. Sardinas eski bir tiiccar olarak bu bolgeyi iyi biliyordu. Lalo Sardinas'm Kuzey Amerlkahlari Estrada Palma bolgesinden getirmesi kararlastmldi.. fakat bizim perisan kilikh ordumuzu g6rUr gormez kendisini bekliyen sonun ne oldugunu anlayrverdi.lkh. Celia. Birkac gun sonra yakmdaki tepelerin birinde bu muhbir idam edilerek gomtildU. Bu gazeteciler gUya aranuzda bulunan Kuzey Amerikah delikanhlan gormek iizere gelecekler. fakat gereekte Fidel'le bir goriisme yapacaklardr. Zamamrmzi bu bolgedeki koyliilerle temas kurmaga vakfetmistik. jandarmalari bizim kampa kimin ssvkettigini. b61ge kaylUlerinden birisinin radyosunu odUnl: istedi. Bu k6yliiler. yiyecek buluyor. yine dli§man askeri gibi giyinmis iki yoldasla birlikte bizi ele verenin kim 01dugunu aramaga t. haberleri dogrudan dogruya . bu bolgede bUttin olup bitenlerden haberdar ettiler bizi. Adam saf saf geldi. Bu sirada Celia. Bizi garunce 0 Casillas pieine ordusunu bizim kampa seve seve sokabilecegini soyledigini. gtinden gline genisleyen hareket bolgemizin tiimtiyle temasi saghyabilmemiz icin bize devamli kamp yerleri hazirhyor. Boylece kuvvetlerimizin devamh hareket halinde bulunan gercek onciilerini teskil ediyorlardi.ok usta alan koyliiler. Ertesi gUnU bu adami «albaym emirleri tizerine» getirdiler. Guillermo Garcia ve Ciro Frias. hareketimize yakmhk duyanlardan top ladIgl bir miktar parayi da gondermisti. o glinlerde eski savaslanrmzdan birisinin yer aldlgl EI Arroyo del Infierno'ya yeniden dondiik. bize kcndisinin Batista Ordusu ile iliskilerini anlatti. C. Bizi karsilamaga gelen kaylUIer btl bOlgedeki saldm hakkmda bize bilgi verdiler.Unkti. Oldukea biiyUk olan adamlarrmizdan biri sirt cantasmda ta- sunaktaydi. koyli. fakat kendisini dinlemediklerini de sozlerine ekledi. Batista Ordusu'nun onbasi tmiformaauu glymis bulunan Guillermo Garcia. Boylelikle. biitiin ili§kilerimizde ara kademe gorevini gtiruyorlardr. Boylece kendi kuvvet1erimizin ihtiyae duyacagi malzemeleri sakhyabilecegimiz evler seetik ve buralarda donatim depolari kurduk. savas srrasmda kimlerin 6ldtiglinti ogrendik. Kulaktan kulaga haber goturmekte I.i devriyeleriylc birlikte Sierra'da bir yerden otekine giderek bize haberler gctiriyor. KoylU btl tcklifi kabul edince. o gUnlerde radyosu olmiyan Fidel. kesfe cikiyorlardi. Ayrica bu evler Sierra'da bir nok- 13 OnlU MUlakat 1957 Nisam ortalarmda hentiz yetisme doneminde bulunan ordumuz EI Turquino yakmmdaki Palma Mocha bolgesine dondii.Havana'dan bu radyoyu • 95 • almaga bagladik. iki Kuzey Amerikah gazeteciyle birlikte gelecegi haberini gdnderdi.

ikisi gringo idi (gringo. jandarmalar bir ihbar Uzerine bu grubun varhgml ogrenmi§ ve ieinde bulunduklarl evi kw~atmI§lardl. 0 glinlerde koyliiler arasmda ~ok ~abuk yayilan soylentilerdi. Sierra'da haberler bUyUk bir hizla. Boylelikle bu delikanhlar. BUtUn bu gibi durumlarda yaptigtmiz gibi. Vaquerito'nun ufaelk ayaklarina da bundan baskasi uymazdi. surekli canhhgmi. gazeteci Bob Taber ve bir fotografC11 geldi.. <.iinkU onlarrn bu zaman ve mesafe kavramlari. Vaquerito ihtilalin sonunu goremedi.irUyerek yarim saat» yada «aha orada» gibi sozleri bizi ~ok kereler yamltiyordu. fakat ~ok degi§tirUerek yayihr. Obiir lki kisiyi kimse tanmuyordu. herseye fevkalde bir macera gozli He bakan toy bir deIikanhydt. Bu habercilerin.• 96 • • 97 • tadan digerine devamh mesaj tagiyan ulaklar illin dinlenme yeti oluyordu. yalanm . hareketin koordinatortl Marcelo Fernan· dez idi. ayrica ovadaki haw reket tarafmdan gonderilmis iki ki§i de gelmisti. Yeni pabuclari ve bliytik ham' sapkasiyla Meksikal1 kovboylara benzediginden. Latin Amerikaldar taraf mdan Kuzey Amerikahlan tahkir iein kullamlan bir deyimdir. Celia'nm fazladan bir I. Onlarla birlikte Celia Sanchez ve Haydee Santa Maria yoldaslar. Gergekleri oylesine bir si. C. bize ve dag hayatma uymada gticluk cekmelerine ragmen. sonra da politik bilinelenmenin ilk derslerini verdik. §ehirde y'a§lyan kisllerin kullandigr kavramlardan ~ok farkhydt. Baska bir yoldasla birlikte gelen Vaquerito. kendisine Vaquerito adnn takmistik. bugUn Las Villas Valisi olan. Ihtilalin en sevilen kisilerinden biri olan «EI Vaquerito» (kovboy) nun ararruza katrlmasiyla. gazetecilerin sorularuu cok ustaltkh cevaplandrrdi. Celia Sanchez'Ie Kuzey Amerikahlan ne pahasina olursa olsun kurtarmak iizere. Amerikahlara terclimanhk ediyordu. Bu son gorev. ote yandan da sorduklari bazi tehlikeli sorulari atlatrnaga cahsryorduk.islerdi ki. Lalo Sardinas'm ayrIlmasmdan Ull gUn sonra. 23 Nisan'da kampirmza. N. Miithi§ bir palavraeiydi Vaquerito. dinleyen gereegtn nerede bitip. Bu gazeteciler hakkinda hiebir §ey bilmiyorduk. Her §ey planlandigr gibi gecti: biz bir yandan Kuzey Amerikalilara kuvvetimizi gostermege. neseli. Kafasmda tek siyasi fikir bulunmayan Vaquerito. Yanll§ alarm almarmza sebep. Vaquerito'yu once sorguya cektik.). uzun mesafeleri Ilok kisa zamanda alabilmek gibi olagani. alti kisinin Santa Domingo bolgesinden geldigini og· rendik. aldlgl· rruz bazi ~eli. Bunlarm ikisi kadin. tehlikeyle burun buruna geldiginde takmdigi romantik havayi hepimiz hatirhyoruz.istU yetenekleri vardi. Celia ona bir gift Meksika yapisi deri ayakkabi verdi..~ik haberlere gore. Fernandez. Ama ararrnzdaki li~ Amerikah. genelIikle bana diismekteydi. grubumuz biraz daha kalabaliklastr. Ararmza yaimayak katildrgi icin. Bununla beraber. Onun olaganiistii nesesini. Onlarm «yi. bir takimla harekete ge~ti. Santiago'daki hareketin bast Marcos veya Nicaragua lakaph Binbasi Iglesias ve daha sonralart Milli Banka'mn MudUrli olan. Hepsi sag salim dondliler sonunda. Camilo. Clinkii Santa Clara'mn elimize gecmesinden bir gUn once Sekizinei BOiligtln Intihar Mangasi §efi olarak hayata gozlerini yumrnustu. Carnaguey bolgesindeki Moran sehri yerlilerinden oldugunu ve bir aydir bizi aradigmi soyledi. Bunlar. gene de gevremizdeki ilkel hayat icerisinde yeni bir ruh edindiklerini gostermis oldular. saglam.ift ayakkabisi vardi.

Deniz seviyesinde gayet iyi calismaktaydi. Bizim baskumandammizm degeri hakkrnda yarulanlar. guajiro'lara eskisinden 110kdaha yakmdik simdi. o . fakat glktt~mlz ytiksekligi resmi kayitlardaki ytikseklikten bayagi farkh gosteriyordu. Blze 20 y~§mda oldugunu soyledi. kendisine kae ya§mda oldugunu sorduk.99. Batista Ordusu'nun baskmlarmdan eskisi kadar korkmuyorduk. ~u silahlar on makineli tUfek. dogrnadan bes yil once ba§ladlgl ortaya c. Yolda§ "Nicaragua".. Taber daha so~a. Santiago'da saraya~ yapllan hlicumdan arta kalan hazi silahlarm bulundugu h.b~yuk eesareti. Baska silahlar da bulunuyordu ama.ta haberei sonra asker ve nihayet intihar mangesi komutam ~larak gorev aldlgl ihtilalimizde. Hayahnde canIandirdigt kahramanhklarl savas alanmda . bizler de onlara eskisinden daha gok'" gUveniyorduk.d~ aynen yaratabilecegini hepimize gosterdi. Fi~el bu flkre karst glkarak hutlin silahlarl~ bizi t~~V1ye etme.ize devam ettik. Vaquerito bize ya§antlsllli anlatmaga b~~adl. yeni bolgeleri kesfediyor. Bob Taber'e verilen mlilakat El TurqUlno ya tirmanmcaya kadar siirdu.aberini getirmi§ti. . glinkli elimizdeki aleti hig bir zaman tecrlibeden gecirmemistik.at~m~ya girmeden yiirUyli§Umi. Casillas'm kendisine. Maestranrn tepesinde ve yamaelarmda aglr aglr Ilerlemege devam ediyorduk. Guillermo'yla bir gurup yoldasa pusuya yatip dusmana ates etrneleri gore vi verildi.in adeta mistik bir anl ami va. Amerika Birl€§Jik Devletierinde g6sterilecek olan bir film hazlr- hyordu. arada bize katilan bir guajiro. ilk isine. Bu srralarda biz_den pek korkulmamaktaydi. Glictimiiz izafi de olsa. fakat §imdiye kadar yaphgl i§lere bakilacak olursa. arkamiza dli§tliglinden. ~l TurqUl~o ya brmanmayt kararla§tIrml§tIk.• 98 • nerede ba§ladlgml bir tUrlti.rdl. Ba§langlc. Bir diisman boltigti. Elimizde bulunan bir yUkseklik olgere gore. Koylliler bizden artik eskisi kadar korkmuyor. Astmnmdan dolayi "kol" un en arkasmda ytirtimege mecbur kaldigim il1in tasimakta oldugum Thomson makineli ttifegi elimden almdi. ikinct cephe 19m ancak bir kac tane silahm aynimasllla izin verdi.ok parlak menklbeden sonra anlattIkla:l blbnce. ihtilalimizin sonunda bir efsane haltru a1m~t~. Bu noktayi ihtiyatla belirtiyorum. Bize kattldlktan bir siire sonra. Temaslar kuruyor. El Turquino denizden 1850 metre ytikseklikteydi. eunkli her gUn diismanla karsilasmak ihtimali olmasma ragmen silahsizdnn. mulakatim bitiren Bob Taber'le birlikte aramizdan ayrihp Guantanamo'ya sag salim vardilar. Birc. goriildtigii gibi.lkl§Jrn bizim ic. Etraf! talan etmekte olan jandarmalarla herhangi bir c. Ama i§ savasmaya gelince arslan kesiliyordu. Kendisine balnlacak olur. kendisi iC. Onu ancak tig gtm sonra bana yeniden verdiler. ihtilal atesini ve "barbados" efsanesini biitiin Sierra'ya yayiyorduk. Genel olarak.k tizere getirilmesini emretti. Bu en yuksek daga C. arasmda ~esin bir s~lr olmadigml ortaya koydu Vaquerlto. onbir Johnson tlifegl ve aUI karabinadan ibaretti.~a. sadece Kuzey Amerikahlar degildi. kestiremezdi. Benim igin Sierra'da en gergin gunler bunlardi.ingergekle hayal diinyas. adamakalh arttlgmdan. 1957 Mayis'mda iki Kuzey Amerikah delikanh. bunlar Miranda ~eker Fabrikasl civ~nnda a~llacak olan ikinci cephede kullantlacaktl. Vaquento ya kendi hayati hakkmda sorular sormaga karar verdim.lktyordu. Fidel'i 6ldtirmesi i~in 300 pesoyla gebe bir inek vermeyi vadettigini soyledi. Onun.

Onunla yoniirnii bularak birbucuk gUn kadar ylirliyti§e devarn ettim. hatirhyorum. Daha sonralari boyle hasin kayahk arazide pusulamn kesin degil. I]lin· kii hastalara verilecek ancak birkac ilaeim vardi ve Sierra'da rastlarulan hastahklar da her yerde a§agl yukan ayrnydr: Erken yaslanmis. konserve yiyecekler.<okkadmi muayene edisimi dikkatle gi:izledikten soma. Bu donemde doktor olarak gorev almam gerekiyordu ve bu nedenle her kiieuk koyde gecici bir darnsrna istasyonu kuruyordum. Bu iki haftahk seyahat esnasmda.erisinde geliyor ve eektikteri azaplarm ne· denini ogrenmek istiyorlardi. ates yakmak ve ye· mek pisirmek iein gerekli olan hersey ve 0 zamandan bu yana I]ok yararmi gordligtlm bir pusula. daha sonraki hareketlerimiz sirasmda blitUn bu bOIgeyi avucumuzun il]i gibi tanmustik. Santiago'dan gonderilip Oro de Guisa yakmlanndaki Lorna del Burro bolgesinde saklanan silahlari hulmak iizere doguya dogru gidiyorduk. muayene olma- . pusula- nu cikarttim.mahkfun etmislerdi. siitoaii. §i§ karmh. vitaminsiz. Gorevim monotondu. Oradaki koyliiler beni bizimkilerin kampma yonelttiler.irti· diik. Bu mahkemenin reisi Camilo'ydu.• 101 • 14 YuruyO§te Mayism ilk onbes gtiniinde devamh olarak . lste bu nedenIe. uyumak. Pico Verde'de Escudero'nun evini bulduk ve Lorna del Burro'ya varincaya kadar uzun yi. fakat eskisinden daha az. Nihayet bir koyIii kuliibesine rastladrm. rasitik eocuklar. Bu bclgenin kadmlarma aoylediklerimi dinleyen kiicuk bir kizcagiz. Pico Verde'den geetik. El Hombrito. kaybolmamak icin insanm ya tecrtibeli kilavuzlarla birlikte hareket etmesi yada araziyi I]ok iyi bilmesi gerektigini ogrendik. Kayboldugumun farkma varrr varmaz. takribi bir yon verdigini. Kadmlar adeta dini bir hava ic. dissis kadmlar. lste kayboldugum bu glinlerde sirt I. Kuvvetlerimizi ancak tic:< gun sonra EI Hombrito denilen bir yerde bulabildim. Bizim "kol" a tekrar katildigimda gosterilen sicak kabul beni eok duygulandirdi.<antalarlmlzda sag kalabilmemiz iein gerekli her §eyi ia§tdlglmlzm farkma vardim : Tuz. yag. Tam katildigim sirada til] muhbirin yargilandigi bir halk mahkemesi kurrnuslar ve Napoles adh birisini oltime. Klinik olarak kullandtgim bohio'da bir I.yi. saglam bir sekilde bUyUyorlar. Bu hastahkh annelerin cocuklan bugun Camilo Cienfuegos Okul Sitesi'ne devam ediyor. bu kizcagiz. bir gece mtibrem bir ihtiyaei gidermek il]in gruptan ayrtldiktan sonra yolumu §~lI'lp ormanda kayboldum. Buglin de rastlaniyor. Bunlara biitiin Sierra Maestra'da rastlamyordu. ama sonunda iyice I]lkmaza girdigimin farkma vardrm. solucanh.irliy~e devam ettik. Daha sonralari bircok meydan savasina sahne olacak olan Santa Ana. Aym basmda El Turquino'ya yakm bir tepenin tizerindeydik.

perisan ederler.::-.r:. aym yonde yiirtimege devam ettik. birimiz bilmiyorduk . Silahlarmuzm kararlastmlan yere varrp varmadigim anlayabilmek icin yolumuza devam ettik. Ertesi gUn Haydee.. Ama olumlu bir sonuc da vermedi .. Bizim postalardan birisi. az gidayla cok fazJa cahsmak diye teshis edecek dahl olsa. Pino del Agua yakmlarmda. Fakat bir gUn sonra "Nicaragua" nm esir dU§tUgtlnU haber aldik. benim esasen mevcut olan kararhhgimi. Sierra Maestra'nm tam kenarmda. onbasmm idam edilmesi teklifinde bulundular. Boylece.-+t~eo~r::. ihtimamsiz bliyUrler. daha degerli. Burada terkedilmis iki bohio bulunmaktaydi. civardaki bir karayolunun yakmmda Batista Ordusu'ndan bir onbasiyi ele gecirdi. Toprak reformu fikri gitgide daha aeikhk kazandr ""'V'el'ndkla kayn:. bizim ihtilalci ideolojimizi pekistirmede oynadiklarr rolUn belki de farkmda degildirler. Fidel'den aldigt kesin talimatla. Bu nedenle aramizdan bazilari.:ilg~lm:::::::'lzm ~ge en a grubuyla koyltiler e bir kUtIe liaHnde Kayna§maga basladilar.". gUnkU biitiin hayati boyunca kovalarca suyu aym yere tasirms olmasma ragmen. Bir dUkkandan bazi yiyecek ve ieecekler alarak hill degilse gerlye eli bos donmedik.Herhalde Nicaragua'nm tutuklanmasmdan olaeak.ekler gibi bakrmsia. Bununla beraber. Kendisine bize silah getirme gorevi verilmisti. Aynca kacmaya tesebbiis ettigi takdirde bunu hayatryla odeyecegi de onbasiya ihtar edildi. ~v.. Bu onbasi "Machado"dan beri halka karst islemis oldugu suelarla kotU bir iin yaprmsti.n'-. Hastalarla bu temaslarnma sonunda.lki::l. fakat herkesin de ytiztinti guldllrebilmistik. Ve soyledigi tam amen dogruydu. . sadece simdi kendisini yorgun hissetmege baslarmsti.• 102 • • 103 • ga gelen anne sine "Ana.b. sonuc degisecek miydi? Yorgunlugun nedenini bu kadina anlatabilmek imkansizdi. bir ka~ ~ocuk sahibi gene bir annenin nehirden evine bir kava su tasidigmda yorulmasimn nedenini.-.!iadlglIII soylemek mUmkUn degildir.::. Ancak kendi aeimdan sunu soyleyebilirim ki.l~oIr.:m~l~r1'.iginde terkedilmis bir oduncu kampi bulunan kUgUk bir vadiye vardik. Aglr aglr geldigimiz yolu izleyerek. yorgun argm geriye doniiyor.m. silahlar kararlastmlan yere varmanustr.. Hie bir ka~lhk gormeksisin gall§:arak kendilerini tUketir.:a. . Bir sure sonra. F'akat ayrica hastalarm hepsi de a§a~ yukan aym dertten mustaripti ve f'arkma varmaksizm hepsi de bana aym acikh hikayeyi anlatJyordu. Bu olay aranuada bUytik bir saskmlik yaratti. Belki yoldas Guillermo bu tarihi hatirlamaz..irebiIecegimizi hi. gerekli temaslari yapmak iizere aramizdan ayrildi. Sierra Maestra'nm bu mustarip ve sadik sakinleri.a~k~tr.:-R§::::::m::-. 1htilale giden yolda bunun ne zaman gereeklesmege baf. benim bilgim ancak bu kadarma yetiyordu. acik bolgeleri dikkatle geeiyorduk. yiizbasr riitbesine yiikseltildi ve bize katihp koylUlerin kumandasmi Uzerine aldr. Fakat Fidel bu teklifi reddetti ve onbasmm basma. Cantalarmuzi esirin bulundugu kampta biraktigrmisdan. aramiza yeni katilrms olanlardan birkac kisiyi nobetci dikti.lr.::.. Sierra'daki guajiro'larla temasim. Sierra'da insanlar tipki yabani gi. daha huzurlu bir gUce ddniisttirdti. bu doktor her gelene aym seyi soyliiyor" demisti. Benim giinlilgumde 6 MaYlS 1957 olarak yazihdrr. ~tinkti silahlarirrnai nasil ele ge.:.a:-.. Santa Maria. Doktor. bu kisilerin yasantilarmda kokten bir degisme yapilmasi gerektigi bilincine daha kuvvetle vardik. ' Guillermo Garcia burada. yurtlylistimiiz epey siirmesine ragmen yorucu olmadi.Yl.a.ikU getirememis. asil beklenen yi.

kampa rniimkun oldugu kadar {.ah§ma oldugunu. kereste naklinde kullamlan bir yoldan isliyorlardi.~abukdonebilmek iein onden gitmisti. kamptan gelirken yol iizerinde bir cesede rastladiguu soyledi. Crescencio'nun adamlari. Crescencio'nun adarnlarmdan bazilarmm da diger yond en bizimle bulusmak lizere geldikleri sirada. kafasi kendi av tiifeginden cikan sacmalarla parcalanmistr. jandarmalan arkadan cevirip atese basJaymca da geri cekilen jandarmalar. esir aldigmuz onbasilariru ararken. . Santiago'dan geIen takviyelerle ararruza katilan Guillermo Dominguez idi. Bazi jandarmalarIa silahh bir c. <_. sol !)akagmda bir kursun. Kendi dar patikamiza ulasmak icin. Onun acr sonu. ayru yoldan bir gun once de ge~tigi icin korkusuzca ytirtiyor olmalrydi. Pino del Agua. Sierra'mn ortasmda. Jandarmaiar. biz de bu yolu ytiz metre kadar izlemek zorunda kaldik. Hemen birkac oncii gonderdik ve meydana gelebilecek beklenmedik olaylari karsilamak lizere hazrrlandik. en basit tedbirleri dahi almamis ve sanssizligmdan jandarmalara rastlamisti. Yoldasmuz bu olayda. Crescencio'nun grubundan olan Fiallo adIt bir yoldasla birlikte dondiiler. Dominguez.eldldiklerini de sozlerine ekledi. kacmadan once Dominguez'i katletrnis olacaklardi. Bu. Goriiniise gore. Herhalde jandarmalar. gelecekte hepimize del's olacakti. gogsiinde bir siingii yarasi bulunmaktaydi. Dominguez'in bizim yonden geldigini duymuslardi. MUt· his telaslandik. Gerillacrlara bizim yoklugumuz sirasmda kahlan Fiallo. Elimizdeki ~e§itli delilleri inceleyerek gercegi kestirebildik. jandarmalar Guillermo'yu esir almislardi.Unkii adamlarmuzdan biri. lhtivatla yolumuza devam ettik ve yol Uzerindeki cesedin yamna vardik.• 104 • • 105 • Birdenbire ileriden silah sesleri gelmege basladi. Etine gomliIii sacrna parcaiari bunu gosteriyordu. jandarmalarm cok sayida diisman kuvvetleri bulunan Pino del Agua yonunde c. bickr atel- yelerinin bulundugu bir kampti. Dominguez'in belden yukarisi ciplakti. AdamlarImIZ. Cesedin Guillermo Dominguez'e ait oldugunu teshis ettim.

firsat buldugumuz takdirde ati ona iade etmemiz iQin yalvarip duruyordu. Aym gUn radyodan "Granma" seferi uyelerinden bazilarmm mahkfim edildiklerini. ileride k6ylUieri yasadiklari topraklardan insafsizca sUrerek latifundia'larim genisletip. Bu at eti ziyafetiyle ilgili komik bir olayi da anlatmadan gecemiyeeegim. E§ine ender rastlanan bir attr bu. silahlar pek yakmda elimize gececekti. Babun kardesler de. Buna goz yummakla gelecek icin karh bir yatmm yaptiklarim dUlJUnUyorlardi. kendisine ikram ettigimiz at etini midesine indirirken.• 107 • 15 Silahlar Geliyor Esir aldrgmnz onbasmm atmt Pino del Agua'da kestik. Karakteri ve tutarsizhgi yUzUnden bir ~ok ihtilaflara sebep oldu. Babun kardesler. Nihayet 26 Temmuz'un devrimden sonraki ilk kutlama toreninde halktn gos~ terdigi tepki iizerine eumhurbaskanhgmdan istifa etmek zorunda kaldi. fransizca konusan tek adam olarak . Andrew baslangteta bize kar§l gereek eehresini maskelemege muvaffak olmustu. ama bulundugumuz ormanda bize hicbir faydasi dokunmuyorduo Ustelik yiyecegimiz de tUkenmek lizereydi. Fakat aslmda kendisi bir FBI ajam idi. Sonralarl devrimci gelismeye ayak uyduramadigi i~in cumhurbaskanhgmda basarrh olamadi. boyle taze bir yiyeeege burun krviracak halimiz yoktu. Mahkilmiyet kararma karst ~lkan yargicm adi Urrutia idi ve bu asil hareketinin mukafatim zaferden sonra gecici oumhurbaskanligma tayin edilmek suretiyle g6rdU. 1§te radyodan bu mahkfrmiyet kararirn dinledigimiz sirada. 0 siralarda bir yargicm bu sekilde oy kullan- mast cok ytirekli bir hareketti. Atmm basma gelenlerden haberi 01mayan onbasi nefis etsuyunu ieip. Bir Yankee gazetecisi oldugunu s6ylUyordu. Silahlarm teslim yeri olarak Babun kardeslere ait sahildeki bir kereste isletmesi seeilmisti. Santiago iIe ararmzdaki baglantiyi saglayan adamlarnmzdan biri cikageldi. 0 siralarda Babun ailesi gibi art hesaplari olan Kuzey Amerikah bir gazeteci de ararrnza sokuldu. arkadasmm adresini bize vererek. (Ne var ki ilerde bu aile ikiye boliinecek ve Babun kardeslerden U~UDomuzlar Korfezinde yakayi ele vereeeklerdi. Macar asilh olan bu gazetecinin adi Andrew Saint George'du. Andres admdaki bu habereinin verdigi bilgiye gore. ancak yargiclardan birinin karar aleyhinde oy kullandigim ogrendik. zaferden sonra yeni hiikiimetten imtiyazlar kopartmak amaciyla bize kUQUk ltituflarda bulunuyordu.) Bu donemde bir cok kimse devrimi kendi crkarlarma alet etmek. ormanlari diledikleri gibi kullanmak hesabmdaydilar. o gUn iein boyle idi. Arannzda ingilizce bilen kimse buIunmadigi iein. hayvam bir arkadasindan odiinc aldigrm soyliiyor. silahlarrn bize teslim edileeegini pekaHl biliyorlardi. Ama §:tiphesiz ki bu. Her gUn berbat seyler yemekten anamiz aglarken.

adamlarnmz en eok bu silahlara de- . Y lim bu doneminde en tehlikeli diismanzmrz macaguera idi. Bu haber. ensemiz macagiiera sokrnasmdan delikdesikti.. Nihayet 0 gece silahlar geldi. Bizim iein dunyada bundan daha muhtesem bir manzara diisiiniilemezdi 0 anda. baslangieta bu adam bana pek tehlikeli gi:irlinmedi. Ictenlikle itiraf etmeliyim ki.. Bu kesif kollart adamm bir sandall a Santiago'ya ka. mahrumiyetlerin gerektirdigi maddi ve manevi giice sahip olmadtgi ic.. izin koparamaymca da bizi birakip gidiyorlardi. Akhmiza gelen ilk ~ey bu adarnm hi.. Macagliera.e§it1ibahaneler uyduruyorlar. ideolojik ve manevi yetersizlikleri yenmek iein her gUn biiyi. Gegtigimiz yerlerde bizi olup bitenlerden ve Batista Ordusunun hareketlerinden haberdar edecek sempatizanlar brraktik. Kanun disr bir devrimci devletin ntivesini de bu bolgedeki ki:iylerden geeerken kurduk. Bununla beraber emniyet tedbirlerimizi artirmamiz gerekiyordu. Aym gUn adamlarmuzdan birisinin de kaemis 01dugunun farkma vardik. dokuz M-I karabinasi.. agaclarla kaph daglarda ge«<iyordu. Nihayet.• 108 • gazeteeiyle ilgilenmek gorevi bana verildi. Macaguera'nm isirmasi viicutta miithis kasmtiya sebep OIUYOf.bgl haberiyle donduler. Bob Tabcr'in cekmis oldugu filmin Arnerika Birlesik Devletlerinde biiyiik bir basariyla gosterilmis 01· dugunu ogTendik. Bu adami arayip bulmak i.. Silahlarm neler oldugunu ogrenince kampta herkes heyecanlanmisti.ik miicadeleler veriyorduk. Bu kolun bulundugu yerde de bir kaq gUn gecirdik. Kurdugumuz kampta silahlarm gelmek iizere oldugunu bilmeyen kalmadigmdan. Hayatimiz devamh olarak. 11k haber verme serefini bir baskasma kaptirrms. kasinan yerw lerde de pislikten iltihaplar. Yllm belirli zamanlarmda daglarda buyiik olciide uruyordu. giindilzleri ise aga. Fakat daha sonralari. Zaaflarma maglup olanlar. Pino del Agua'nm kenanndan Peladero nehrillin' kaynagma dogru ilerliyorduk.< makineli tUfek.igmemizde bir ajan oldugunu aeikca belli etti. iizerine birakan bir cins at sinegi idi. Geeeleri hie beklemedigimiz bir anda birkac dost evine rastlaymca. gozlerimizin oniinde sergilenmlsti.. ~linkU hepimiz daha Iyi silaha kavusmak istiyorduk. Hem de kacmamn cezasi yakalamr yakalanmaz idam edilmek oldugu halde. ic. Oliim sacan aletler. kendisinin. Yankee gazeteci hemen ertesi gUn aramizdan ayrilarak bir yatla Santiago de Cuba'ya hareket etti. ti~ Madzen otomatik tiifegi.in ka~tlgl ortaya cikti. ic. Peladero nehrine katilan Arroyo del Indio diye bir kol vardir.iktimet makamlarrna siiahlar hakkmda bilgi vermek Iizere yanmuzdan ayrtldigiydr.izere kesif kollari cikarrldi. yani atlarmstr.larm altmda pusuya yanyorduk. yumurtalanIII macagua veya macaw denilen agae. ayrrlmak iein c. on Johnson otomatik tiifegi ve tam alb bin kursun teslim edilmisti. bileklerimiz. bu evlerde sabahlayanlar da oluyordu. Andrew Saint George- • 109 • dan baska herkesi neselendirdi. Kendisi bir FBI ajamydiama. cibanlar beliriyordu.. aymzamanda bir gazeteciydi. silaha ac.imizden birinin kayrplara karismasi gok tehlikeliydi. M-I tiif'eklerinin 45'er kursunu bulunmasina ragmen. ttl.inde yasadtgimiz kosullarrn. Ama ikinci gi:iri. Bacaklarmuam ortulu olmayan kisimlari. Yine bu siralarda. 18 Mayis tarihinde silahlar hakkmda haber geldi. Adamlarnmzdaki bedeni. Ama gogunlugumuz gecelerimizi dag sirtlarmda geciriyor. Fakat aldigimiz sonuclar her zaman icin cesaret verici olmuyordu. Sirtimizda agir ylikler oldugu haide kayahk bir araziden gecmek zorundaydik.

ebb_~!-i:l!_ba§arill olmasma yardlln edeeekti.i~~!!:. kineli tiifekleri korumak igin kullamlacakti. Sierra'da kagrt diye bir §ey olmadigmdan. bu arada biitiin bir mangaya yolvererek kuvvetlerimizi 1121: kisiye indirdi. Bir ka~ gUn sonra. bir digeri Almeida'nm taknnma ve UgUnetisii de kurmay heyetine tahsis edilmisti. Raul'la Fidel'in ~ocukluk arkadasi olan ve 0 zamanlar Babun kardeslerin yanmda cahsan Enrique Lopez'in bize Qok biiytik faydaIan oldu. Bu ylizden Pino del Agua Savasi'nda bir kursun hayatina son verinee. adamlarirmzm bir kismma. Boylelikls ben de ilk defa olarak Qarp~an ge~ rillaei durumuna girmig oluyordum. sonuncusu da Creseencio Perez'e.ogunlugumuz silahhydik. Kurmay heyetine ayrilani kullanma gdrevl bana verllmistt. biri Guillermo Gareia'ya. savaiui-·ya. M·I tUfeklerinden birisi bugUn binbasi olan Ramiro Valdes'e verildi. iki tanesi Camilo'nun kurnanda ettigi onetilere dagrtildi."yla gelmis ve kendi kendisine "ovaJann billbillii" lakabirn takrmsti. Otomatik tlifegin bana verildigi am hiQ unutarmyacagim. Joel bugiin Jovenes Rebeldes (GenQ ihtilaleiler) 'in baskamdir ve rUtbesi binbasidir. 4p1a btlJ.:l~a. Bu tarihe kadar ancak arada bir Qarpl§malara katilmis ve kuvvetlerimizin doktoru olarak gorev almistrm. Ihtiyaelarnmzm saglanmasmda irtibati kuran Enrique. Crucito bir halk ozamydi. KomutaruyIa birlikte safdis. Seksen kisi ise ~ok miikemmel silahlarla donatilmisti. edilen mangadan geriye sadece Crueito isimli birisi kalmisti.l. Kereste bolgesinde. ihtilal hikayesini dile getiren turkuler yakardi. Crucito kendi koylii tUrkiilerinde Morales'in bu Iakabiyla tath bir sekilde aIay eder ve "Soy gua.!~~l2:IIJ~. Bu adam daha sonralarr en sevilen miicahitlerimizden birisi haline geldi.~Z_LYl!~~da git:~e<:~gi~. Bu dort gerillaei sonralari tamamen farkh yollar izlediler: Pupo ve Manolo Beaton kardeslsr. her mola verisimizde piposunu tUttUrerek. Otomatiklerden bir tanesi yiizbasr Jorge Sotus'un takimma. Bu bOlgedeki yoUarda Batista Ordusu'na ait kamyonlar cirit atiyorduo Bunlan ele geeirmek iQin bazr basarisiz tesebbiislerde buIunduk.• 110 • • 111 • ger veriyorlardI. Bu tUfegi kullanmada bana yardrmci olmak iizere dort kisi verildi. Bu ytizden bu silahlar adamlarmnza Sierra'daki kidemlerine ve Hyakatlerine gore da~tll~ di.!~§. bu otomatik silah iein gerekli olan teehizatr tasiyan onbes yaslarmdaki Joel iglesias admda bir delikanhydi.rat1~ .abalarumzl sona erdirecek degildik. bu tUrktilerden de geriye hiebir §ey kalmadi. Kalitesi bozuk ve epeyee eski olan bu tUfek benim iQin gene de onemli bir kazanc sayihrdr.a. Kaaandigmnz bu m. fakat biz kendisine Cantinflas admi takmistik.caico de J. aymzamanda btitUn bu bolgeden tehlikesiz sekilde gecmemizi de temin ediyordu. Bir baska yarduncim. ayaklt rna. Bugun bir tegmen olan sonuneu yardimcimm adi Onate'ydi. Morales "Granma. Fidel.a Sierra.E~~1!. Silahlara kavusunca adamlartrmzr ideolojik bakimdan yetistirmek ve savas gUQlerini artirmak yo~ lundaki (. 23 Mayis'ta. Kentli ozan Calixto Morales'le sik sik kafiye yarI§l yapardi. Ayakh makineli tUfeklerin dagrtimi ~oyleydi: Bir tanesi Raul'a. orada bir koylii tarafmdan yakalandIlar ve devrime ihanet ettikleri iein sonunda idam edildiler. Artik (. bu gUzelim tiirkiileri kagrda dokememisti. Ddrt M·I ttifegi. • Ben kocamis bir Sierra akbabasiyim" nakaratim kullarnrBu sempatik yoldas. Binbasi Cristino Naranjo'yu oldiiriip Sierras de Oriente'ye kactrlarsa da.

Bulundugumuz bolgeden kamyonla gecen bir dfisman devriyesine karsi girisecegimiz smrrh bir hareket pek de verimli olmayacakti. §iddete basvurma egilimlerimizi kuvvetlendiriyordu. Bir ka(J gUn sonra da bu sefere kahlanlarm basma gelen felaketi ogrendik: Prio (Socarras) kendilerine kahlmak liitfunda dahi bulunmaksizm adamlarrm oIlime gondermisti. Bu olay bize.• 112 • • 113 • psikolojik etki. Ancak bu tartismadan yrllarca sonra. boyle bir crkartma sirasmda onceden diisman kuvvetlerini bir baska noktaya lJekerek yeni gelenlerin toparlanmalarma ve boylece eyleme girmelerine imkan hazirlamanm sart oldugunu gosterdi. halk bu aciklamayi ne kadar §lipheyle karsilarsa karsilasin. bugiin. Bu sirada Fidel'le benim aramda ilginc bir tartisma gecti. Basarr sagladiguruz takdirde. Ama §imdilik biitiin faaliyetimizi bu noktaya hasretmenin geregi yoktu. bu tarnsmadan sonra El Uvero Savasi icin hazirhklara girlstik. aynea biitiin Ulkede bizden soz edilmesini saglayacakti. 0 zamanlar Fidel'in bu gortisleri karsismda tam anlamiyla ikna olmus degildim. EI Uvero harekatim eoktan planIamisti. Burada El Uvero Savasi'ndan soz aeiyorum. Ben Batista Ordusu'na ait kamyonlardan birisini ilk fIrsatta ele gecirmemiz gerektigi kamsmdaydim. Ama Fidel. Itiraf edeyim ki.irdigimiz takdirde. bunun bize. Fidel'in verdigi kararm dogru oldugunu teslim ediyorum. Bununla beraber kosullarm uygun oldugu bir sirada bir kamyon ele gecirmek fikrinden tam amen vazgeememiz de dogru 01mazdi. etkileri daha genis bir zafer getireeegine inamyordu. Ne var ki. bu donernde. 25 Mayis'ta Calixto Sanchez komutasmdaki bir kuvvetin "EI Corintia" adh bir boUa Mayari'de karaya (Jlkhgml haber aldik. bizim daha uzak h€defleri gi:irmemizi engelliyor. bunun alelade bir trafik kazasi oldugu ileri siirtilebilecegi gibi. Buna karsihk. bir an once savasa girme arzusu. Her ne ise. bu. bizim Sierra'daki vurucu guciimiiz de tam anlamiyla ortaya eikmayacaku. El Uvero'daki dusman kislasnn ele geeirmemizin daha onemli olduguna. bir diisman kamyonunu ele ge<. herkesin moralini bUyUk olcude ylikselteeek. . ihtilal siiresinde biitiin diger savaslardan ~ok daha fazla olacakti.

kereste isletmesi idarecisinin damadiydr 0 siralarda.}yada di:irt diisman askeri bulunan nobetei kuleleriydi. dolaYIslyla bu iki casus ertesi gun idam edildiler. Yamhmyorsam. Emirler bir cUmleden ibaretti : «Nobe~i kulelerini al ve tahta barakalarl kur~unJ8 deIik d~ik et!» Etrafa serpilmis bulunan bazi ktittiklerin dismda. cJrnegin. bu saldmmn nasil yapllacagml en ince ayrmtilarma kadar hesaplamamlz gerekiyordu. Bizim aaldmmizdan haberdar oIan. Fakat. EI Uvero'daki ktsla deniz . sivillerin durumuydu. dtisman ordusunun bizim civarda bulundugumuzdan haberdar oidUgun~ gi:istermekteydi.}irmi§tik. yan yollarr. 0 gece ylirUyU§e basladik. Bize ylirUyU§ icin adamlarnmzla silahlarrmizt hazirlamanuz emrini verdi. Nihayet emirler teblig edildi. Btittin bu gabalanmlZda.i~ kosullar altmda savas kan~nl~. bu kislada dtismanm mevzilenecegi hicbir siper yoktu. bereket versin. Casillas tarafmdan bizim bulusma yerlerimizi ve durumumuzu i:igrenmek lizere gi:inderildiklerini itiraf eden bu muhbirlerin merhamet dilenmeleri hem igren~. gUnkli bu binalarda kadmlar ve gocuklar bulunmaktaydJ.ieum rnevziIerimizi aldigmuzda zibinlerimizi en ~ok mesgul eden sey. bu gi. kislanm dismda stratejik yerlere yerlestirilmis ve ic:. fakat §liphe uyandirmamak igin kampta kalan kereste kampi mUdlirUnUn karisi da eevredeld bu binalardan birindeydi. Bununla beraber ozellikle tehlikeli bi:ilgeye yakIastikca daha tedbirli hareket etmemiz gerektiginden. yani 27 MaYlBtarihinde genelkurmay.iviyet kartlari bulunan iki muhbiri ele gec.Bu. dli§man askerleriyle nobetei karakollanmn sayismr ~ogrenm:miz. KI§laya gahlarm arasmdan yanasaeak ve birkac metre ileride mevzi alacakttk. halen binbasi olan yolda§ Caldero'nun buyuk faydaIan dokundu bize. Babun sirketi tarafmdan blc:.kl yerine ulasmak Uzere i:izel olarak insa ettirilmis yollardan yUrUyorduk. Kl§Iayi yukardan goren bir tepenin Uzerinden kurmay heyeti muharebeyi sevk ve idare edecekti. hem de bir bakimda aeikhydi. El Uvero kislasiyla bu kislamn giri§ glkl§ yollarim ve geeitleri eok iyi bilen Caldero.rl unutulamazdt. En kuvvetli noktalar ise. sivil halkm durumunu ve yayill§ §eklini bilmemiz !'larttl. yolu ancak sekiz saatte alabildik. bize kdavuzluk edecekti. Hi. Caldero. 'Ozerlerinde Batista ordusuna ait hi. Harekatm teferruati henuz bildirilmemisti. 16 kilometrelik bu ytirliyii§ uzun bir yUrUyU§ sayihrdi.• 115 • 16 SalruracaglmlZ yer tesbit edUdikten sonra. biittm subaylarla bir toplanti yapta ve Fidel bu topIantida 48 saat icinde savasa baslayacagmnzr bildirdi. diisman baberle§mesinin nasil yaplidlgtnl tesbit etmemiz. Qevredeki binalara ates etmemiz kati surette yasaklannusti. Aym gUn.lerinde tic.

kendi birliginden ayrrlan birkac kisi katildr: Pilon kasabasmdan Bomba adh bir yoldas.. Dtisman bUyUk bir inatla direniyordu. Almeida kti~tik kislanm girisini savunan noktaya dogru harekete devam etti. Bu bakimdan sadece ii~ yi:il~~ den saldirarak kislay. Gece ~ok gecmeden sona erecek ve biz dusman askerlerini planladi<YlmlZ sekilde baskma ugratmadan safak sokecekti. Kendisini alelacele muayene ettim. Bu esnada yakmimda bir inleme duydum. Bunun iizerine daha .icuma ge~eceklerdl. Camilo'nun solumda oldugunu goriiyordum. Peladero'dan gelen sahil yolundaki nobetei kulesine saldirma gorevi Jorge Sotus ve Guillermo Ga~cia'nm kumandasmdaki takrmlara verilmisti. tern de isabetli ates ediyordu. Beresinin Uzerinde bizim ihtilal hareketinin isareti bulunmaktaydi. basmdan yaralanan yoldas Lealdi. Fidel dtirbUnlti tUfegiyle ates a~l~bu _~tl~a gelen ceval2. Fidel kislaya bakan tepenin lizerinde bulunaeak ve Raul kendi takimiyla onden ilerleyecek~ ti. Fakat inleyen. fakat kurtularak bizim icin dokunulmaz sayilan yan binalara girip saklandilar. o sirada Acuna da yaralandi. pariental bolgesindeydi. bir de Mario Leal ve Acuna . bize getirebilecekleri biitun haberleri getirdiler. Bana otomatik tiif'egim ve yardtmcrlarunla birlikte ortalara diisen bir yerde mevzilenmek gi:irevi verilmisti. Sonunda bir a~lkhga ulastik ve buradan ~ok ih tiyatla ilerlememize devam ettik.. DU§man kislasma en fazla elli altmis metre yaklastigim srrada iki askerin en ondeki hendekten flrladlklarml gordum. Bunlarm yaralanmis bir diisman askerinden geldigini sanarak ileriye dogru frrlaytp teslim olmasi icin bagrrdim. kuzeye diisen bir gi:izetleme yerinin icabma bakacakb. Berkes ilerliyordu. Diismanla aramizda eiplak bir arazi pareasmdan baska bir sey kalmamasma ve diisman kursunlarmm tepemizden ishk galarak gecmesine ragmen ilerlememize devam ettik. Ustelik bir koluyla bacagina da fel~ gelmisti. Tam bu sirada Jorge Sotus. Fakat dakikalar hirbirini kovahyor. Bir sure sonra Joel Iglesias'r onun basma dikerek hiieuma devam ettik. Saldmm~zm baskin halinde olmasmdan dolayi biitim harekatm kisa siirede bitecegini tahmin etmistik. Yammda yaralarr saracak hiebir §ley yoktu. Fakat ikisi de karanhkta yerlerini yanhs hesapladllar ve benim sagimdan ates edecekleri yerde solumdan atese basladilar.e bi:ilgenin yerlilerinden Eligio Mendoza. fakat artik mevzi degii)tirmek iein vakit kalmamisti. Calde~o il. tamamen ~ember altma alabiIirdik.• • 116 • kiyismda 117 • insa edilmisti. Benim mevlilim blraz yiiksekce oldugunaan kl§Iayt cok iyi gorebiliyordum..1a:_dan!i""1§~nTtayin edebildik. Camilo ve Ameijeiras. bu yUzden cebimde bulunan bir kagrt pareasiyla yaralarm iistiinii orttUm. bunu birkae haykms izledi. kendisine ayrJlan yerde mevzi alamarms oldugunu bildirdi. Fakat ~ok uzakta bulundugum icin adam~arImla birlikte daha iyi mevzilenmek lizere ileriye dogru hareket ettik. Leal suurunu kaybetmek iizereydi. Crescencio'nun takimi Chivirico'ya giden yol iizerinde mevzilenecek ve gonderilebilecek diisman takviye kuvvetlerini tutacaktI. adamlarmnz haHi mevzilerine yerlesemiyorlardi. Almeida. Kursunun girip ~lktJgI yer. QUnkli diisman hem siirekli. Bu esnada bizim takima. Fransrz lejyonerleri gibi basindan ensesine dogru inen bir mendilin Uzerine bir bere takrmsti. Kdavuzlanmlz . Raul'la benim ~evzilerimin arasmdan ve onden hi. Ikisine de ates ettim. Her taraftan gelen silah sesleri arasmda btiytik bir ihtiyatla kislaya yaklasiyorduk.

Btiti. Ateslmize §iddetli bir atesle cevap verdiler. son direnimi gosterenleri de esir aldilar. Birkae dakika sonra Julito 'Diaz. Ustelik yarahlarm saYISl da 0 Kadar fazlaydi ki. Ama doktorluga baslayabilmek icin ellerimi yikamam da kafi geldi. Cesaretimizi tekrar toplayip direnisi kirmak iizere saldrriya gectik. Kislaya dogru ilerleyen Raul'un kumandasmdaki kuvvetlere yol acrnak iizere ilerideki bir gozetleme yerini ne bahasma olursa oisun ortadan kaldiracakti. bu doktor.. dusman askerlerini teslim olmak zorunda birakacak kadar korkutamiyorduk. bana kae yasimda oldugumu ve egitimimi ne zaman bitirdigimi sordu. teeriibem de sana gore eok az» dedi. Merkezden ilerlemek gok gtictii. Kendisine egitimimi birkac yil once bitirdigimi soyleyince. Dakikalar gegtigi haide diismamn direnisi devam ediyor.izerinde Jorge Sotus. GorUnli§e bakilacak olursa. Ama 0 gi. Kl§Iaya dogru hizla yaklasirken son defa olarak bir rnakineli tUfek atesi duyduk. Solumda onetilerimizden bir kismi. Bu ates Tegmen Nano Dias'r oldurmustu. kislanm teslim almmasma Kadar garpl§ma iki saat kirkbes dakika surdii. Peladero'dan gelen yol i. Depoya vardik ve benim atesimden kacan iki askeri. Diisman btitlin ates gucUyle karsihk verdi ve atesinin onemli bir kismmi harekatr idare etmekte olan liderlerimizin bulundugu tepeye yoneltti. bu yaraldarm sen ilgilensen daha iyi olur. Cok iyi siper alnus dusman kuvvetleri bir kac kayip verdirerek bizi geriye ptiskUrtttiler. bir azizin kendisini koruyaeagma inandigi igin.• 118 • • 119 • fazla ilerlemeden oniimiizdeki hendekten atese basladik. benirn hepsine bakmam mlimklin degildi. sessiz bir adamdi. pratik eksikligi bir yana. Eligio'yu. Fakat aslmda ilk atesin baslamasmdan. «Bak oglum. Fidel' in yambasmda bir kursunla vurularak oldii. esir diisme korkusu yiiziinden btitlin bildiklerini de unutmustu. :]imdi muharebenin genel gelisimini anlatabilirim.n yeni mezun 01dum. Doktor beyaz sach. bir ka~ dakika sonra viicudunu parcalayan bir kursunla canvermekten kurtaramadi. yamlmiyorsam Victor Mora'yla birlikte tiC. Hendekten tiifegini basmm iistiinde tutan bir asker frrladi. 'I'aknmmn diger iiyeleri ilerlemege gayret ettilerse de dusman . Eligio. ~arpl§ma a§agl yukan §U §ekilde cereyan etti: Fidel ates aearak i§areti verince. dikkatli olmasmi ogUUeyenlere hi~ aldms etmeden ileri atilnusti. ihtilalin en kanli garpI§malarmdan biri olan EI Uvero muharebesinde edindigimiz tecriibeleri sonradan hirer birer gozden gecirdik. «Polis» lakaph yardrmeistyla dtismana yandan sokulmak istedi. ki§i. Gegmemizle beraber. Her taraftan «Teslim olduk» sesleri geliyordu. Bugun kendisinin devrimei kadroda yer abp almadiguu bilmiyorum. Ama bu aziz. Bu durumda doktor gomlegimi tekrar srrtima gecirmem gerekiyordu. Babl itikatIan oIan krlavuzumuz Eligio Mendoza'mn. tlifegiui kapip gIlgm gibi saldmya katrhsi da amlrnaga deger. Yarablarm bir krsrmm bu asked doktora getirdigimde.inlere ait kendisiyle ilgili enteresan bir arum vardir: Dogrusu tip alanmda benim pek oyle fazla bilgirn yoktu. Qiinkli ben bbbiyede.in bunlari birkae dakikada anlatabiliyorum. hepimiz kl§laya dogru ilerlemege basladik. nobetci kullibesi teslim oldu. Merkezde en onemli gorev Almeida'mndi. Fakat yardrmcrsi diisman tarafrndan derhal oldtirtiliince eanini kurtarmak igin Jorge Sotus kendini denize atti ve bu dakikadan itibaren harekete yararh olma imkarnm tamamen yitirdi. bana aglk aglk. karakol doktorunu ve yardimcisim esir aldik.

. Guillermo Garcia11111 dig:"eryandan aemrs oldugu isabetli makineli tilfek atesi. v ·~t~.. Manals cigerinden. Almeida'nm yaralari omuzuyla sol baeagmdaydi. Teslim etmek gerekir ki. -alti diisman asked kaemayr basarmisti. kaba etinden ve elinden vuruldular.linU oldiirdii. Leyva.. iki taraf da ~arpl§mada bliytik cesaret gostermisti. Almeida karst karsiya kaldigr dusmam kontrol altma alabilmek iein son bir hlicum emri verdi. Moll.11 Wv. Maceo omuzundan. Takrmi iki ayn birlige bolunmiis olan Raul. moralimlz muazzam Ol~iide yUkseldi. Diismamn direnisi ~OzUlUyordu. Nano'nun makineli tlifegi son dakikaya kadar diismana biiyiik kayrp verdirmisti. Komutayi elinde bulunduran astegmen yaralamp beyaz bayrak eekince. Manals eigerinden.agl yukari 80. Vega. Nano Dias'i basmdan yaralayarak oldtiren bir yayhm atesi oldu. Buradan kacan dU§man askerlerinin bir kismim durdurmaga muvaffak da 01dular. Bunlari yaralarr daha hafif olanlar izliyordu. Crescencio'nun taktmt ~arpl§maya pek az katildi. bunun ne zorlu bir savas oldugunu kavrayabilirsiniz. dusmanm da 53 kisiyle girdlgini ve toplam olarak 113 kisiden 38'inin. Nano Diaz. Yarulmiyorsam Vega isimli bir koylii oldU. Bu zaferle daha da olgunlastik.. Savasa bizim a:. Savasm bizim Iehimize sonuclanmasmda en onemli rolii YUzbasi Garcia He Yiizbasr Almeida oynadilar. Quike Escalona sag kolundan ve sag elinden. Manuel Acuna sag kolundan yara alrmslardi.V\ --t .i1k kuvvetlerimizi darmadagin ediyordu. Bunun cevabi. «Polis». Julito Diaz ve Eligio Mendoza. Pena dizinden. ayrica kararhhgmnz ve nihai zaferin bizde olacagi hakkmdaki umutlarnmz da adamakilh glic1endi. iki taraftan da btiylik OI~lide ates acilmasma ragmen sivlllerden hi~ yaralanan olmadi. Hermes. artik zaferi kazanmanm smm ogrenmi§tik. Dtisman ise 19 yarah. El Uvero earpismasmdan sonra :_~') Jf)1'1 __. Toplam olarak aramizdan 15 kisi savas disi edilmisti. Maceo. savunma yapanlardan lil. EI Uvero muharebesi iki saat krrkbes dakika siirdii . Yoldas Moll hucum sirasmda dusman atesiyle can verdi. Bu hiicumda Cilleros. 53 dusman askerinden geriye kalan 14'U teslim olmak zorunda kalnnsti. yani dortte birden fazlasmm iki saat kirkbes dakikada savas dl§l edildigini dikkate ahrsamz. Bu olayi izleyen aylar bizim iCin bUyUk gli~ltiklerle dolu geemesine ragmen. Almeida sol kol ve sol bacagmdan. Nihayet kislanm lizerinde beyaz teslim bayragi dalgalanmaga basladi. 14 olii ve 14 esir vermis.• 120 • • 121 • atesi onlarr da geriye siirdii. sonunda diisman yenilgiye ugratihp kislaya giden yol kuvvetJerimize acildi. Bir dordtinctisti kosarak disari frrladrysa da kacarken vurulmaktan kurtulamadi. Quike Escalona kolundan.. otomatik ve yari otomatik silahlarla iizerimize ates actyor ve ktil. Hermes Leyva gogslinden. Her ikisi de kendilerine gosterilen gozetleme noktalarma saldmp. Tam bu sirada muhtemelen adamlarmuzdan birisi yeniden ates etti. kl§laya lnzla yaklasti. degilse Chivirico yolunu tutmak zorunda kalrmsti.N} . Aglr yarahlarrmia Leal ve Cilleros'tu. ~Unkti makineli ttifegi tutukluk ya- pmca adamlariyla bir1ikte hi!. Fakat her seye ragmen. Pena ve AImeida'nm kendisi yaralandilar. buralarr perisan ederek. Kiitukleri siper alnus olan kisladaki diisman. Bu savasta bliyUk yararhklar gosterenJerden biri de. nihai saldmya imkan hazrrladilar. Savastan sonra sayrm yaptigmnzda su durumla karstlastik: Bizim taraf alb olli vermisti . kurmay heyetinden ayrihp dogrudan dogruya ~arpl§maya katilan Luis Crespo'dur.

Adamlarumzm verdigi rakamlar bir araya getlrildiginde. icim kan aglayarak veda ettim. Cilleros'un hayatim kurtarabilmek i~in yapabileeegimiz tek §ey ise. kendisinin sonu demek oldugunu anlatmak istiyordu. Bu yiizden dii§man ~arpl§mayl zamanmda haber alamamis. sri Batista kuvvetleri doktorunun §eref soziine gUvenerek onu ve Leal'i tedavi edilmek iizere diisman himayesine btrakmaktr. 0 anda yapabilecegim tek §ey.. kabul editmeden once ayri ayri kistler tarafmdan teyid edilmesi gerektigini ogretti. kendisine baai teskin edici ilaelar verip gogsUnU sargi beziyle sikica sararak daha rahat nefes almasim saglamakti. Carpl§mada attigmuz ilk kursunlardan biri. 0 onemli olaym izlerini hal§. kendilerini elden geldigi kadar iyi sekilde tedavi ettigimiz yarah diisman askerleriyle birlikte orada birakarak ayrildik. o gece herkes carpismada basmdan gecenleri anlathgl icin hi~ kimseyi uyku tutmadi. eigerlerinden ge~ip omurgasma saplanarak bacaklarim felce ugratrmsti.• 122 • • 123 • dusman. TIp meslegine tekrar dondtikten sonra ilk hastam. Durumu oldukca ciddi idi. tasimaktadir. 14 diisman askerinden baska kislamn maskotu olan ii~ papagan da bu arada can vermisti. Vardigrrmz karari birkae i~ acici cUmle ekleyerek Cilleros'a acikladigtmda.. Babun'un kamyonlarmdan birini her ems malzemeyle. blitlin gereeklerin. benim il1in yardimcilar bulunmasi ve yarahlari iyilestirecek ilaclari temin edebilecegimiz kimselerle temas kurulmasi gorevleri Enrique Lopez'e verildi. Olulerimizi gomebilmek ve yarahlarmnzi tedavi altina ·alabilmek i~in tez davranmanuz gerekiyordu. kendilerini diismana terketmememiz i~in direti- yorlardi. Fakat. ozellikle tibbi malzemelerle tikabasa doldurduktan sonra dagda glzlenecegimiz yere dogru yola koyulduk. Ucunda olmek de 01sa. Yarahlarm tasmmasi. kl§lanm telefonuna isabet etmis ve Santiago He irtibatim kesmisti. Ueaklar geldigi sirada ise biz ~oktan daga ~lkml§tJk. Bundan sonra diisman kayiplarr hakkmda adamlanmizm verdigi her bilgide miibalaga . ()IUleri bir yol donemecinde gomdtik. Ve biz de biliyorduk bunu . Diismanm bu yoldaslara iyi baktigrm sonradan ogrendik. Sirf merak yiiziinden. bu savas hiksyelerine gore ka~ dusmanm 01dtiriildiigiinii tesbite ~all§bm. Cilleros Santiago'ya varamadan hayata gozlerini yummustu. Ancak. yUriiyebilecek durumda olanlarm derhal harekete geemeleri. gozlerindeki ifade herhangi bir kelimeden daha etkiliydi. Bunun. dudaklarmda aCI bir tebessiimle yUzUme oyle bir bakmisti ki. diismamn mevcudundan eok daha fazla ceset sayIldlgl ortaya ~lklyordu. KI§layt oylesine yogun bir kursun yagmuruna tutmustuk ki. Kendisi. ana karargaha uzak dti§en kij~tik kislalari kisa zamanda tahliye etmek zorunda kalnusti. onlarm hayatlarim koruyabilmek. lki yoldasimiai. Bu sonue. Diismamn baskismm artacagmi tahmin ettigimizden. Buna karsihk. on dort diisman esirini beraberimizde gotttrecektik. Bir ara onu alnmdan opmeye niyetlendim. Cilleros oldu. uzatabilmek i~in biitiin frrsatlan degerlendirmemtz gerekiyordu. Dusman elinde biraktigmuz adamlarmnza. kesif ucaklarun aneak saatlerce sonra gonderebilmisti. benim de emin bir yerde yaralilari tedavi alttna alm am kararlastmldi. fakat birden bu hareketimin kendisinin olUm kararim imzalamak gibi bir anlama gelebilecegini hissederek durdum. saklanacagumz yerin secilmesi. bize. Eir mermi sag kolundan girmis. Leal ise oliimden kurtulmus ve daha sonra Isla de Pinos Cezaevi'ne gonderilmi§ti.

Enrique Lopez'in bize yardim edemiyecegini. Manuel Acuna. bizleri saklanacagtrmz yere gotUrmek tizere Enrique Lopez'in getireeegi kamyonlari beklemege basladik. Adamlanmlza. Joel Iglesias ve Onate admdaki yardimeilarnnla kaldim. Hermes Leyva ve Maceo kendi baslarma yUrUyebilecek durumdaydtlar. ormana girerken biraktigmuz izleri silmek if.. bakimlarmi yapmak ve kendilerini ta§lmak gorevi Vilo Acuna.. Pena ve Quike Escalona yUrUyemiyorlardr. Gonulluleri saatlerce bekledik. Sinecio Torres adh bir kilavuz ile. yarali ameasmi birakmak istemeyen Vilo Acuna da bizimle birlikte kalanlar arasmdaydi.irirZdeh-Bm oldu. ManaI'm ylirlimesini de ben istemiyordum.in ugrastik. Sonra bir kamyon yolundan yUz metre kadar ileri giderek. . Arkadaslarmuz bizden ayrilah epey olmustu. Joel Iglesias. Yarahlari korumak. Almeida. Sinecio Torres. ornegin oldiiriilmus diisman askerinin iizerinden alman herhangi bir §ey getirmelerini istemege basladik. 17 Yarahlarrn Bokrrm o sabah gun l§lrken dusman ueaklari tekrar tepemizde ucusmaga basladi. Bir slire.• 124 • payim dikkate alarak 6ltimli ispatlayacak maddi deliller. gUnkli cigerlerinden yaralanrmsti. bir raporda ger~egi daima on plana almak. fakat gelen giden olmadi. temel ilkeIei1. . bununla beraber bize yardim etmek lizere bazr gbnulluler gdndereeegini bildirdi. ger~eklere saygt gosterme·nln.lkageldi. ger~egi her seyin iistiinde tutmanm onemini benimsetmege eahstik. Kamyonlan beklerken bir haberci f. Alejandro Onate ve bana dU§liyordu. Devrim ordusuna verilecek herhang!. Ben. hastalanan kiziyla mesgul olmak Uzere Santiago'ya gitmek zorunda kaldiguu. Ertesi sabah kuvvetlerimiz bize veda ederek ayrrldilar.

Bohio'nun bulundugu aglkhga gelince onlara sahile dogru giden yolu gosterdik. Fakat daha once ormandan bashyarak igeriye dogru yayilan bOigenin bizim oldugunu ve buralarda yabanei bir kuvvet gormemtz halinde. Kisa bir siire sonra. Carpl§maya yarahlarm bulundugu bohio'dan mtimklin oldugu kadar uzakta girebi1mek iein ilerlemege basladik. Yarahlari hamaklara yerlestirmek gok gUg 01dugu igin ilk gUn kereste kampmdan iki i§gi bize yardrmci oldular. MakineIi tlifegimi doldurduktan sonra. ormana girmemeleri ihtarrm verdik. daglarda karsilasilaeak gliglliklerden. bir devriye kolu olarak. bir kae ki§i arasmda geeen konusmalar kulagrrmza geldi. yarahlari tig dart kilometre ilerideki bir bohio'ya tasimaya karar verdik. Del Indio Bogazi'na dogru kisa fakat oldukea gtig bir yiirtiytl§e basladik. Ancak biraktigrrmz izler bizi ele verebi1irdi. Kendinden geemek Uzere olan YRlJltbir onbasi. Diisman askerlerinin bazilarr yahnayaktt. Bunun lizerine yan yollari arastmp diisman askeri bulunmadlgma kanaat getirince. Sinecio aramizdan ayrildi. giinkli bize teslim olunan bu yoldaslarmuzi OlUnceye kadar savunmak bizim gorevimizdi. Vi1o'yla Joel'in de yardimiyla. Diisman askerlerinin hepsi sehir gocuklanydI. Demek ki. Bohio eoktan terkedilmis. ormam avucumuzun igi gibi bildigimiz iein bizi ne kadar takdir ettigini soyledi. fakat herseye ragmen bunu da basardik. Babun §irketinin ormanm derinliklerine girmek tizere insa ettigi yollardan birinin sonundaydi. yanlarmda sadece Fidel tarafmdan imzalanrms bir geg~ izni tasiyorlardi. krsik bir sesle. diismanla en gUg kosullar altmda yapaeagmus garp1§ma nihayet gelip gatmisti. OnUmUzdeki yolda yalmayakh. konusanlara ani bir baskm yaptim. dti§manm da aym yonde iIerlemekte oldugunu gostermekteydi. kisiler tarafmdan birakilrms ayak izleri. yarahlarmnzi birakamazdik. Temkinli bir sektlde ilerlerken. Eski silahlaruruzla muharebede aldlgnnlz kiiciik ganimetlerin bir kismrm arkada birakmaga mecbur kalmistik. Birdenbire karsilarma gtkmanllzm yaratb~ §a§kmltk ieinde bulunan askerlere. bir daha ne sebeple olursa olsun. Manals'm yaralarr da hayatmi tehlikeye dli§lirebilirdi. Israel'le karisr yarahlarmnzm uyuyabilmeleri igin kendi yataklarmi bizden esirgemediler. ama eok gtigtli. Bu sirada. Ertesi sabah gUn l§lrken karmrmzr iyice doyurduktan sonra buradan siiratle ayrildik. fakat geride birkae tavuk kalrmsti. Peladero bOlgesindeki basi arkadaslarmi bulmak tizere. Acuna'yla Joel Iglesias bana yamacm ote yanmdan gelen bazr garip sesler duydukIanni soylediler. bu gtiglliklere nasil gare bulunacagmdan habersizdiler. <.• 126 • • 127 • Durumumuz oldukca gligtti. gUnkli tasimakta oldugumuz yarahlar her adim attikea adeta biraz daha agtrla§lyorlard1. Bu yUzden. Daha sonra dar bir patikadan tirmanarak Israel adh bir koyliiyle kansmm ve kayinbiraderinin y8§adlgl bir kultibeye vardik. CUnkti dli§man askerlerinin gelebilecegi yollara gok yakm olan bu bOlgede koca bir gUn oyalanmistrk. Ell adamlarm Fidel tarafmdan serbest birakilan ve ormandan glkmak icin yo! arayan diisman esirleri 01dugu gok gecmeden anlasildi. ana kuvvetierimizi haberdar . Bulundugumuz yer. Boyle sert bir arazi Uzerinde yarahlarimizr tasimak eok. Bu adamlarm kilavuzlarr dahi yoktu.linkti Quike Escalona'nm yaralari iltihaplanmaga baslanustr. zamarnmiz genis oldugu iein evvelce konakladigmna her yere hirimizin gidip izleri temizlemesini kararlastirdrk.

Tiiylerimizi diken diken eden bu haberlere inansak rm. Ertesi gUn. Bir habere gore Celia Sanchez hapse atilmisti.tinkU yollarr. yani "Granma"nm karaya qlkmasmdan tam alti ay sonra. diisman kuv vetlerinin eline dli§tliklerinden dolayi gelemiyeceklerdi. Ormand a bu koylii kari-kocayi bekleyerek btittin gunii gecirdik. dusman kuvvetlerinin bu koyltileri kiiqlik kuliibede yakalayip bizi bulmak tizere kilavuz olarak kullandiklaruu ve bir gUn evvelki kampirmzm yakmmdan gectiklerinl ogrendik. irtibatmuzr saglayan Celia'mn tutuklanmasr.. Gercekten bir kesif koluna ~ok benzedigimiz i~in dusman askerle~i ihtarlmI~1 can kulagiyla dinlediler. Tasmma SIraSI da Almeidaya gelmistl. Bu bakimdan tasiyicilarm her on yada onbes dakikada bir degismesi gerekiyordu. . Peladero Nehrinin kiyismdaki bir latifundia'ya David admda birisi bakiyordu. GUn isrrken de . agaclara tutunarak kendisini §oyle boyle stirtikleyen Almeida'yla birlikte ylirtiyordum. fakat bu kosullar altmda gtrisecegimiz bir carpismanm sonucunun ne olacaguu simdiden kestirmek gU. fakat gelen giden olmadi. Bu gonulltilerin biri.arpl§masmda 61dU. o srralarda ararmzda en onemli kisi Sinecio Torres'ti. Nihayet Israel ormanda kestirme yol buldu. Ornegin. yani blr kilometreyi tig saatte katedebilmistik. Bununla beraber Hermes Caldero gereekten diismamn eline geemisti. bizim her seyden tecrit edilmemiz demekti. daha sonra EI Jigue . bu CIvardan en seri §ekilde ayrilmayi yerinde bulduk. Yarahlari sag-lam dallardan sarkan bir hamak lizerinde teker teker tasiyabiliyorduk. Ancak tam bu esnada muazzam bir saganak basladi ve Pardos'un evine hemen ulasmarmzi onledt: eve gece bastmrken yaklasabildik. bIZ de.~ld. o glinlerde birbiriyle geIi§en haberier ahyorduk. Etrafi devamh olarak ve dikkatle gozledigimiz iein kimse bizi baskma ugratamazdi. bir digerine gore oldilrillmiisttl. yukarda da soyJedigim gibi. Ayrica diisman devriye kollarinm Hermes Caldero'yu esir aldiklarr rivayeti ortahkta dolasiyordu. Bekledigimiz koylli kari-koca. erkenden tekrar yiirUyti§Umli- ze basladrk. degildi.. Ben.• 128 • • 129 • edecegimizi hatrrlattrk. Karmmizt bohio'nun yakmmdan top IadlglmlZ meyva ve sebzelerle doyurduk. inanmasak rm. Tegmen Banderas.goniilluyle birlikte goztiktU. '. Sinecio iki gUn sour a Manals'm tedavi edilmek lizere Santiago'ya gonderilmesini sagladi.bohio'nun sahiplerinden yarahlarmnz icin bir kac tavuk istedikten sonra ormana dogru hareket ettik. Yeni gelen bu til. bir tiirlil kestiremiyorduk. bu bolgenin insanlarmi cok iyi tamyor ve bize her bakimdan yardtmei oluyordu. Bu adam bizimle ~k . Ta§IYIcilarm omuzlari perisan olmustu. Her yarahyi tasimak i~in en az altiyla sekiz adama ihtiyacimiz vardi. Bununla beraber bir ihanetten §liphelenerek ~u yeni bohio'yu da ertesi giin erkenden terketmeyi kararlastirdik. Geceyi bohio'nun dort duvarr arasmda gecirdik. Buna ragmen. Dalia sonralari. Bu yoldas zindandan zindana gonderilirken hayahm mucizevi sekilde koruyabildi. Dort kilometrelik kisa bir uzakhgr oniki saatte alrrustik. digerleri ise sonradan ihtilal ordusuna katilacak olan Banderas ve Israel Pardo admda iki kisiydi. Bereket versin Celia'nm tutuklandigr haberi dogru qlkmadl. y. ihtilalcl bir ailenin en yash tiyesi olan Israel Pardo ise bug Lin ytizbasrdir. Feliciano admda yash bir adam.a§ya~ahlarrrmzi tehlike bolgesinin ote yamndaki bir bohioya tasrmamiza yardim ettiler. Aksam karanhginda Sinecio tiC.

her insandaki iyi1ik ve soylulugu geli§tirmek. irker ve tipik bir kahyaydi.ka. atilgan. Banderas heniiz ~ok disiplinsiz oldugundan btitUn ytikU baskalarma tasrtti.dar ~rj!:lebi1ecegini hi~bir zaman aklma getirme. Sorumiu bir ki§i olarak. genis fikirli.izerine gereekten degisti. yoksa thtilal tarafmdan topraklarma elkonulan eski efendilerini mi izledigini bilmiyorum.. her §eyden uzak. Santiagoya gidiyordu ve ihtiyae duydugumuz §eyleri oradan g:tirebilirdi. KtigUk bir kuliibede iki domuz ve bir kopekle yasiyordu. biitun sevgisini agaglara ve tarima vermis blr koylU idi. sa! ve samimi yoldaslardan biri olup ~lkh. Bununla beraber degi§ik1igin kendisine. Bugtin sag kalmis olsaydI. BUtUn istedigi. Almeida yarah oldugundan adamlarmnz benim komutam altmdaydi. hig yardim etmedi. Bize katilmadan once daglarda. Banderas tarihte yeni bir sayfanm yazilmasma kat. lecek igin ~al~mak zorundadirlar.ml§b. yine kendisinin ekip bieecegi kendi topragrna sahip olmakti. fakat ihtilal gozlerini actiktan sonra. Bir gUn bana kendisini terketmis olan karisiyla birlikte Santiago'da yasiyan iki oglunun resmini gosterdi. davramslarim deglstirmedigi surece artik boom it. kendi dtmyasma . Nehrin kiyismda kesilen hayvanm etlerini gidip biz alaeaktik. Ihtilal aynca karsihksia fedakarhklar da ister. sadece bir sempatizan olabilecegini sdyledim. ihtilal zafere ulastiktan sonra bu allahm belasi topraktan aynhp esash birseyler yetistirmek iizere baska yerlere gitmek istedigini aeikladi. Ilk olarak baslarmda Israel Pardo bulunan bir grubu gonderdirn. Banderas'a. Bununla beraber Ba:ista Ordusu kendisim esir ahp bizimle olan iliskilerinden dolayi kendisine zalimce i§kence yaptIktan sonra geriye doner donmez David'in en fazia caba sarfettigi §ey. makinenin verimi ~ok artrracagma inandirdim onu. tarimsal iiretim alanmda basr eeken savascrlardan birisi olacakti. Bir defasmda bizim i~in bir inek kesmisti. onceleri dediklerimi pek iyi anlayamadi. Fakat bildigim kadarr. kimseyi ele verm edigine . lhtiyaclmlz alan onemli seylerin bir listesini benden ~s~cycn Davi?'l~ uzun uzun konustum. koyliileri kli~lik goren. ktiglik topragmi ekip bigen. Bu bakimdan gece vakti gitmemiz gerekiyordu.lin bir savasei sayrlamiyacagrm. Yava§ yavas kolIektif tarimm daha iyi 01-duguna. tam olarak bilin~li 01. Bizim gdrevimis. b siki i§birligi kurdu. Bunun i. Banderas. Daha 0 zamanlar Sierra'da kendi kendine .• 130 • • 131 • okuma yazma ogrenerek gelecege hazn-laniyordu. 0 gunlerde bir degi§ikligin gerekliligine inanmis olmasiydr.ah§kan bir koyliiydu. tilal tarihi basit insanlarm samimi gay!et. Bunun iizerine ona kooperatiflerden sozactim. kida bulunmanm degerini kavramis <. Bunlari baslarmda Banderas bulunan ikinei grup izledi.da hatirlamakla ve onlar gibilerin daha az olduzu bir ge. geride kalanlarl. i§ disipline geldiginde asla ornek bir sava§~l sayilamazdi. hakkimizda hiebir §ey soylemedigine bizi inandirmak olmustu. lerty e urulmustur. miyan David'den gtinlin I§ldlgml goremiyen Bandsras~a kadar herkesi bir devrimci haline getirmektir. bu ytizden etin tasmmasi biitiin geceyi aldi. David patronuna bagh. Bir baska gun. BugUn ihtila1in basarrlarmi gorenler. David'in bugiin Kliba'da rm kaldigmi.

Bu silahlari onarabilecegimizi limit ediyorduk.if kolunu.!!. kuvvetlerimiz iein topladrgmuz para ile kala gekmege.• 133 • 18 Doni. Ancak. bir ke. EI Uvero saldmsmdan sonra ise yaramaz hale geldikleri icin geride brraktigumz silahlari aramakla gorevlendtrdik. 0 siralarda Pena tegmen..lkmadan once. hele 30 kalibrelik makineli tUfek. bize durmadan malzeme ve haber tasiyordu. hareket hazirhklarma giri§tigimiz sirada saghglml biraz olsun dUzeltebilmi§tim.. Fidel'in kuvvetlerine katilacak kligUk takirmrmzm orgtitlenrnesine verdik. guclliklerimizi biraz olsun hafifIetiyordu. bizim icin Meta hazineydi. Maceo ve Vilo ise erdi. Kendisine verilen ernirleri de yerine getirmiyordu artik.i§ kolunun basinda Vilo Acunarun komutasmdaki i:incUler yer alaeak. Yerimizi bilen ki:iylUler de bize sik sik yeni yoldastar getiriyordu. kafayi iyice bulduktan sonra 11 silahsiz acemi er getirdi kampirmza. sagda solda bosbogazhk etmege baslarmsti. Sinecio'nun ise zamanla ahlaki bozulmus. acemilerle yarah- . benim komutam altmdaki vurueu kuvvetin sayisi hiebir zaman otuzun Ustiine cikmadr. onu benim komutamdaki kurmay heyeti izleyecekti : giinkti. BOigenin yash k6yltilerinden biri olan Tamayo bizimle daha sonra temasa gececek ve dl§ dlinyayla iliskimizi saglayacakh. En sonunda hareket tarihi olarak 24 Hazlran'i tespit ettik. 24 Haziran'da harekete gecmemizi onledi. Boylelikle. Astmum da iyiee azrmsti bu siralarda. 5 yardimcr. Sierra'da bir kocakari ilaci olan kurutulmus "clarin" vapraklanm sigara gibi icerek krizlerimi hafifletmege ~ah§lyordum. Bu siralarda dl§ di. En arkadan da Maceo He Pena'nm komutasmdakl iki manga gelecekti.iyi. Ihtiyar Tamayo saga sola kosusuyor. Almeida yarah oldugu iein kurmay heyetine komuta edemiyordu. ytlzbasi olan Almeida'mndi.inyayla temasimizi David kuruyordu. Bu yUzden biltiin geceyi onlari arayarak geeirdik. bir i§e yaramaz hale gelmistim. Ama savasm bitiminde Beaton kardesler tarafmdan oldiirulecektl. gerekli bilgileri veren David. yarahlar gibi. Nihayet David de bUyiik bir ylikle dondi) yammiza. ama gene de pek c. Bayamo'dan katilan 10. . Yiiri. t~inde bulundugumuz durumda bu silahlarm hepsi. Silahsiz kimseleri ararmza almak istemiyord_. Grubumuzda. Yola C. En ytiksek rtitbe.k. Bize yiyecek bulan. bazr olaylar. Tabii 0 gUnlerde Pancho-Tamayo'nun paha bicilmez yardimlarmdan yoksunduk. Ama bir yandan da aramizdan ayrrlanlar oldugu i(]in.ok kimse imkIiilarl zorlayarak gerilla kuvvetlerine katilmanm bir yolunu buluyordu. Btitlin hazirliklara ragmen. nekahat devresindeki 5 varnh. eivardan geJen 4 kisiyle 2 gonilllu olmak Uzere 26 kisi bulunmaktaydr.i~ijmijz 1957 Haziran'mm tamamun yarah yoldaslarumzm bakmuyla. Bir keresinde. Yeterince ilacim olmadigi iein ben de.

26 Haziran tarihinde ilk defa dis hekimi olarak sahneye l. ~UnkU Chicho'yla arkadaslarmm muazzam kararhhgi ancak bu noktaya kadar siirmiistu. Benito. Sierra'nm sarp kayahklari iizerindeki fakirhanesinde bizleri aglrladl. Yiirtiyilslerimizin kisahgma ragmen. Mendoza bir arkadasiyla beraber Batista Ordusunun onlari baskma ugratip 31" kadasmi tutukladigmi. Peladero yamaqlarma tirmamyor ve her gun pek az Ilerleyebiliyorduk. Elimin ~og aglr olusu bir yana.sikolo. bulundugumuz yere «OlUm deresi» adrm verdik.~aglYa inerken Benito Mora'nm evine ugradik. Ne val' ki.i" Iinvamm vermislerdi.n_~lk . Pardo elimden iyi kurtuldu sayihr. alan Israel Pardo'ydu. JoeI'in kopek disin! yerinden ancak dinamit oynatabilirdi. Benito Moraurn evinden aynhp kU!. Ancak daha sonralari. YUrUyli§ baslaymea bu sayi tabn ki daha da azaldr.Iklyol'dum. 0 kadar kararh konusmustu ki. Bunun il. onlara tehlikeli dakikalarm yaklasmakta oldugunu. adarnlarumzdan bazilarmm morali bozulmaga baslanuatr. Gilberto Capote ve Nicolas adindaki bu adamlar eskiden Ba- . Benim biitiin gayretlerim sonuc vermediginden Joel'in belah disi savasm sonuna kadar agzmda kaldi.in yol iizerinde yUkUn bir kisnuru saklayabilecegimiz bir magara aramaga koyulduk. ayrn grubun. Temmuz'da Santiagoda patlak veren mUcadelede Frank'm kardesi Josue Pais He birkae yoldasmm OldUrlildUklerini duyduk. Aramizda bu kosullara dayanarmyacak olanlarm simdi aeikca ortaya glkmalanm istedim. gerillacilari terketmek isteginde olduklarmi bildirmesi.!l~tk~~.• 134 • • 135 • lar yUzUnden malzemenin tamamim tasunamiza imkan yoktu. $imdi tam yirmi sekiz kisiydik. §imdi Kiiba Ordusu'nda binbasi olan -Evelio Saborit de aramiza katildi.W: anes. "Batista Ordus~:' samlan birligin Yoldas Lalo Sardinas tarafmdan yonetilen bir kesif kolu oldugunu ve Mendoza'nm arkadasmm da tutuklanmayip Fidel'in emrindeki kuvvetlere gotUriildUgllnU ogrendik. Tamayo dort kisilik bir grup getirdi: aralarmda Felix Mendoza admda tUfekli biri de vardi. Onu Joel Iglesias izledi. La Botella tepesinden [!.l~11I: otuz bes oldu. ~u yiizden ((p. 11k kurbarnm bugiln bir yuzbas. Bunlar «§e· hirde daha yararh gorevlerde bulunmak» iizere kendllerini brrakmamizi istlyorlardr. Bu ad biz Sierra'dan aynlana kadar dillerden diismedi. Adamlarmuzdan bazrlari kendi korkularmi samimiyetle itiraf edip yanmnzdan ayrildilar._ YUrUyU§lerden nefret edenler bizi zamanla terkettiler. Bu istegi kabul ettikten sonra.l-.--ht::l_st~lanmfazla SIZ· landilar mi kufiiru basarak seslerini kisiyordum! . kendisinin de ~ok dik ~ir kayaltktan kazasiz belasiz atlayip pacayi kurtardigtrn soyledi. Radyo bir teror dalgasmm biitUn adayi kapladigini bildirdi. Bu arada. uyusturucu maddemiz de yoktu. Bu eve varmadan biraz once adamlarimi bir araya topladun. belki de glinlerce agzlmlza hiebir §ey koymadan slirekli olarak yliriimemiz gerekecegini anlattim. Ertesi gtm U~ kisi ayrihp yeniden arannza iki kisi katrhnca saY. -. fakat ertesi gUn tam ayrihrken aramiza iki kisi daha katildi. hepimizi §-a§kmhga ugratti.Uk bir vadide geceyi geclrmek iein karnp kurdugumuzda. diismarun yakmimizda bulundugunu. Chicho admda birisi kiiciik bir grup adma konusarak olimceye kadar bizimle beraber olacaklarmi sdyledi. fakat yerlerine yenned geldi. j. Felix Mendoza'yla adamlarmm aramiza katilmalarmdan sonra otuz alti ki§i olmustuk. fakat adamlaruruz bana daha miitevazi olan "di§l..tezi» kll11l!. Chicho 0 kadar imanh.

Kisa bir tartismadan sonra. nasil doldurulaeagrm.all§lyorduk.Oburlar sahi» lakabim takrmstik. Gecenin bir ktsnum da. Aristides'In bize sayilamiyaeak kadar ~ok hizmetleri dokundu. Gayemiz La Nevada'ya vardiktan sonra EI Turquino'nun kuzey yamaelarrm asarak Fidel'e kavusmakti. Daha sonralari bu iki eski asker ytirUylise dayanamayip Aristides'le birlikte yantmtzdan ayrildilar. Kendisine «EI Rey del Condumio . Bunun iizerine bu eski askerin ylizlinde oyte hiiziinlii bir ifade belirdi ki. Fakat Gilberto Capote bir siire sonra bize yeniden dondii ve Pino del Agua'da kahramanca doguw serek oldii. nasil bosaltilacagmi ve tlifekte kursun olmaksism nasil ates talimi yapilacagrm gosteren iki eski asker vardi ararmzda. Bunlari getiren Aristides Guerra'ydi. Arkalarmdan hayli kostugumuz bu koylUleri yakaladignmzda. Zenci klZlara rastladrktan sonra karmmizt bUyUk bir istahla doyurduk ve dinlendik. Gelgelelim. bildigi yerlerden adamakilh . La Nevada'ya ulasmak tizere Malverde'den gecerken bu bolgede diisman kuvvetlerinin bulundugunu ogrendik. bizi gorilr gdrmez kacmaga ~alt§an iki koyJUye rastladik. Estrada Palma bolgesinde yogun garpl§malar olmaktaydi ve Raul da fena halde yaralannusti. Kamp olarak kullandigrmiz Polo Torres'in La Mesa'daki evinden ayrilarak Tuto Almeida admdaki bir koyliiniin rohberliginde yola koyulduk. Aristid. daha sonra bize biitiin sava§ boyunca yardnnci olmaktan cekinmediler. bunlarm Moya soyadim tasiyan iki zenci lnzr oldugunu gorduk. Bu haberlere gore. bir tasm altmdaki kiiglik bir eukurda dikkatle sakladigi Marksist kitaplardan baska da hiebir dostu yoktu. Bu bOlgedeki pek az insan tarafmdan bilinen Marksist militanhgrm ortaya koyarak bize hangi yolu izlememiz gerektiglni gosterdi. Adventist tarikatma mensup olduklarr i~in 0 sirada her tiirlii siddet hareketini reddeden bu zenei kizlarr. ~linkU boyle haberlere itimat etmememiz gerektigini tecrUbeyle ogrenmi§tik. cok kereler dti§mana karsi dogrudan dogruya ~arpl§maktan daha tehlikeli sayilabilecek Isler basardi. Bayamo'dan harekat bolgemize kadar katrr kervanlanm selametle getirmek gibi. Bu srrada transistorlu kii~ijk radyomuzdan da can srkiei haberler aldik. Boylelikle agrr agrr ilerlemeye devam ettik. icinde bulundugumuz kosullar altinda. Fakat bu dersler sirasmda ogretmenlerden birisinin sahiden kursun yakmasi iizerine kendisini bu gorevden cektik ve goz hapsine aldik. Gece de yiirliytl§timlize deyam ettik. Fidel'e en kisa zamanda ulasabilmek i!. Onlara tiifegin nasil tutuldugunu. hi~ olmazsa daha tehlikesizdi. El Turquino dagrmn eteklerindeki kU~lik bohio'sunda tek basma yasiyordu. YUrUyU§timUz sirasmda ararmza yeni katilanlari silahlarrna ahstirmaga t. geriye donup dogrudan dogruya El Turquino uzerinden gitmemize karar verdiler. bunu en kabi1iyetli bir aktoriin bile taklit etmesi imkansizdi. Yiirtidllk~e Sinecio'nun yasadigr. El Vizcaino. Bu yol ~ok daha sert olmasma ragmen.es bize sonradan muazzam yararlari dokunan ve bolgeyle irtibatmnzt saglayan adamlarnmzdan hirrsiydi.lin adtmlarmuzr hizlandirdik. bizim kti~Uk kunnay heyetiyle kilavuzlarnmz. Bu haberlere inamp inanmamakta da tereddiit ediyorduk. Bu yonde yiirlirken. Ispanyol asilh oldugundan EI Vizcaino adim tasiyan ve tek bastna Ya§Iyan bir koyluniin evinde gecirdik.• 136 • • 137 • tista Ordusu'nda bulunmuslar ve sonunda ozgiirliik iein earpismak lizere Sierra'ya gelmislerdi.

Dinlenmck iein mola verdigimiz bir srrada. bOlge koyliilerinden Emilio Carrera. fakat ikisine de rasthyamadIlar. Bu firar tertibinden. Bu bOigedeki guajiro'lar bizi cok iyi karsiladilar. Ben yarim saat kadar sonra bunu duyunca derhal peslerine dustum. ve Sierra'da karsilasilan binbir giigIiige hie ahsrk olmamalarr. Fidel'in alaymdan ayrilrms olan Lalo Sardinas'm komutasmdaki takimla karsrlastik. Hermes'le Joel Iglesias kardes cocuklariydilar. yolumuzu tam olarak bilmiyorduk. Ben §imdi bUytik §evkle gall§tIglm yeni meslegim sayesinde. ihtilalin lideriyle dogrudan dogruya temasa gecemiyorduk. f)ehirlerden yeni katilanlarm isteksizlig. Palma Mocha'yla EI Infierno'nun daha alisik oldugumuz b5lgelerine dogru hareket ettik. El Mexicano bir ihtilalci olarak bizi terketmiyecegine. bizi ele verenleri ya- kalayip oldiirmek ic. hayalimizde ve guajiro'larm hikayelerinde dey gibi bUyUyen dusmanlarla sarih idik. bir diisman kesif koluna baskm yapilmasi halinde kendi evinin de tehlikeye gireeeginden korkrnaktaydi. bizi ele verenleri paralarr ic. Bandreas'la Pardo. kendilerininse sadece birer tabanea tasidrklarnn akillarmdan ~lkarmlyarak Sinecio'yla Cuervo'nun pesine diistiiler. Bu olayi izleyen EI Hombrito'daki garpl§mada tek kaybmuz Hermes oldugundan. kimseyi firara te§vik etmiyecegine scz verdi ve aranuzda kaldi. aramtza yeni katilanlardan Cuervo Remington tiifegiyJe nobet tutarken.in klic.Uk bir gerilla kuvveti kurmaga tesebbus ettigini. Lalo baslangicta bize sehirden ihtiyaermiz olan malzemeleri getiren bir tiiceardr. Lalo'ya 0 eivarda Sanchez Mosquera komutasmdaki diisman kuv- . EI Turquino'nun bah yamacmda Palma Mocha bolgesine ulastik. Kisa fakat zorlu ylirliyli§lerden sonra Las Cuevas yakmlarmda. Buolaydan sonra. Bu arada «EI Mexicano» admda birisi bir firar hareketi dtizenledi. kendisini ele verdigi igin EI Mexicano'nun 01durdiigtinden §liphelenmi§:tik. kaeaklann yanmda aglr silahlarm bulundugunu. 16 Haziranda. Bu sorunu gorli§mek iein bir topIanti tertipledim. bizim kiictik kuvvetimizde devamh olarak moral bozuklugu yaratiyordu. Bu bolgelere 15 Haziran'da vardik. bizim gok hareketsiz 01dugumuzu soyledi. Sonradan ihtilale neden katilmak zorunlulugunu duydugunu anlatti. ToplantIda El Mexicano. biitiin ecdadi iizerine yemin ederek. ~iinkti Sinecio'ya hi~ giivenim kalmadigr gibi bu tiifekler 0 sira larda bizim icin bUytik deger tasiyordu. iistelik. Ama gereek niyeti. Silahlarrrmz eksikti. Ilerledikce bir stirgtin haline gelen. Nobet yerine vardigunda ikisinin de firar etmis olduklarmi gordiim. Karrurnizr doyurup gliclimtizli yeniden kazandrktan sonra. Orada. Hermes'i.. Bugiin bu adam. Bir defasmda baskma ugraymea bir Adami oldiirmek zorunda kalmis. ihtilale ihanet etmis bir alcak olarak Miami'de yasamaktadir. Bu ki:iylti. yani «di§gi» olarak keyliilerle dogrudan dogruya temas kurabiliyordum. fakat koylti ki§iligini de hAl! muhafaza etmek isteyen Sinecio igin bu durum ~ok azap vericiydi. fakat bunu ispatlamak igin elimizde delil yoktu. hepimiz.• 138 • • 139 • uzaklasiyorduk. Kuvvetlerimizin moralini yerinde tutabilmek eok gli~tti. yamrmzdan ayrilirken kacmayi hie akhna getirmedigini. Sineeio Torres elinde baska bir tiifek oldugu halde nobet yerine gitmis. zira. bu ise dlipedUz bir e§kiyahkti. boylece istese de istemese de gerillaci olmustu. Yoldas Hermes Leyva'nm ihbariyla haberim oldu.in OldUrmekti. Yoldas Lalo Sardinas'm yakmlarda bir yerde pusuda bekledigini soyledi.

. en saldirgam. costurmustu. en kanhsi.. Diismam gevirecek ve yoketme tehdidi altmda gekilmege zorliyaeak kadar gUf:lenmi§tik. . Kardesi bu sembolUn kanatlari altmda gecinip.ekiImekteold uklarmi gost erdiginden zerre kadar §Uphemiz yoktu. Eddie Chibas. ve silahla miieehhez. kalbimizi sevgiyle doldurmus. koyliilerle daha yakm iliskiler kurma hakki verilmisti bizlere. lnsan baktikqa. Mesleginde l10k cabuk ve parlak bir sekilde yiikselmis olan Mosquera. Sierra'daki harekatta artik nitelik bakmnndan bir degisim ortaya glkml§tr. 1957 yilmda basit bir tegmen iken ertesi yilm Haziran aymdaki genel dtlsman saldmsmdan sonra albayhga yiikseltilen Sanchez Mosquera'ydi. TUm aykm yaradihstaydilar. ne akrlhydi ve ne de etrafrm doyuracak bir etkenligi vardi.. Fidel'in adamlari tarafmdan c. gereekte Batista kuvvetlerinin c.emberden sryrrldignu ogrendik. gidiyordu. Dikkafah Sanchez Mosquera 'nm Palma Mocha nehri bolgesine yeniden girdigini. o siralar Adamn «prima donnalari» Felipe Pazos ve Raul Chibas adh iki kardesti. I1linkU kuvvetleriyle birlikte Sierra labirentine her girisinde koyliileri insafsizca soyuyorduo 19 Sessiz ve Derinden lkiyiize yakm bir gerilla kuvveti. morali daha yliksek. Disiplinli. ki§iligiyle kendini Ulkede sembol yapnus bir insandi. Artrk her an hersey icin tedbir almak gerekli degildi.• 140 • vetlerinin onciisiinu bekleme talimati verilmisti. Gorlinii§te diisman kuvvetlerinin bize karsi ytirUttUkleri devamh saldmnm delilleri gibi goziiken bu i§aretlerin. bir bohio'ya yaklasirken dusman askerlerinin birgiin oncesine kadar isgal ettikleri siperleri gormi. Kardesinin faziletlerinden bir tekine dahi sahip de gil- . QUnkti birkac gun once. aymzamanda kendi kesesini doldurmayi da ihmal etmemisti . Diisman kuvvetlerinin bize yakmhgmi zaten biliyorduk. Dusman bunu 110k iyi anlamis oldugundan Sierra'ya ancak tek tiik saldmlarda bulunuyordu.evrilmek tehlikesiyle karsi karsiya kaldigi halde EI Turquino'yu luzh yUriiyli§le asip dagin ote yamna varmak suretiyle c. Eski yoldaslarm gosterdigi steak ilgi. doyamiyor. Ne zekiydi. TUm bunlardan da onemlisi Sierra'daki koylere gidip. Daha once soziinii ettigim Sierra'daki niteliksel degisimin simdilerde daha bir farkma variyor insan. daha bakasi geliyor. Fakat diisman subaylarmm en inateisi. Geeeleri korkusuzca yUksek sesle konusabiliyor.i§ttik. Bazisr yeni. yoremiz buram buram ozgiirlUk kokuyordu.. hamaklarrmizda 0 yandan bu yana sere serpe donebiliyorduk. Yammiz.

. duygusuz iki adam ortahkta ayaga dolastigi siirece.agmnak oldukca cetin i§ti. bunlara karsi kayitsiz kalan bir ihtilalci dib. memleketin k-aderini elinde tutacak tek insandi o.nslz i§i. Harekete ihanet etmek fikri belki de daha 0 zamanlar kafasmda yer almaya baslamrstr._t • r . davramslarmda hicbir zaman aeik ve samimi degildi. kendi- sini 26 Temmuz Hareketinin Miami'deki temsileisi olarak tayin etti. ge~ eer akee yonetimin ~a11P ~lrpmaya dayandigi bir kadroda.igtlnden basmda bir namus halesi olarak ayrildi. Se~imler bir yll sonra yapilaeakti. yapilan rezaletleri hergUn lanetlemeyen. Fakat ortak cephe orduya birttinliigtinU koruiaca~ konusunda tam bir teminat veriyordu. BiIdiri «Ne bieimde olursa olsun. orduyu ai."':'1 eli. Gecici hukiimetin basma getirilecek olan Prio. halki bir ayaklanmaya c.'1 k.itUn siyasi suclulara ozgiir- (\I /l. Buna ragmen Fidel. sivil kurumlari. linlti bir iktisatciydi. Yani §erefiyIe." Bildiride ayrica bu Devrimci Cephenin baska bir Ulkeyi. hele. Az soma ayrmtdanyla Uzerinde duracagumz ortak bildiriye arkasim yasJayarak.' _'. Sierra'ya geIip Harekahn basma geemek istedi. hele bir Milli Bankamn Genel MUdUrUolarak hazineden bir kurus dahi ~almaml§ olmasi.!UnUlebilir mi? t§te Felipe Pazos bu dU§uniilmesi imU.linden ba§:ka bir ise kam}may~ liIkerun ta!an '.» Bu temel ilkenin ardmdan birtakrm teklifler siralamyordu: "Ortak mlicadele icin devrimci bir sivil hUkUmetin kurulmasi.dildigi bir s'!!jhJ.1." "Geeici HUkUmete baskanhk etmek mere birisinin tayin olunmasi. Qok az konusuyordu ve bir an once Sierra'yi terketmek istiyordu. Gegici hUktimetin bagh kalmak zorunda oldugu programa gore sivil yada askeri bi.) tiim hileye.'. Boyle bir kapkae doneminde lekelenmeden kalabilmek oldukca gii~ bir §ey diye diisiinebilir insan. Kliba'nm i~i§lerini ilgilendiren miizakerelerde yardima ~agIrmayacagi. buylik bir cambazhkla basardi ve Batista'nm hUklimet darbesinden sonra Milli Bankanm mUdUrli. Felipe Pazos kardesinden ~ok ayri bir ki§ilige sahip. bir ara. daha once karar altma almmis ilkelerden asla taviz verilemiyecegini a~lk~a belirtmek istedigini soyledi. Devlet sektoriinde gorev almamn (0 siralarda Prio Socarras Hliklimeti iktidardaydr.-dogrudur tabii! Faiat yasamis oldugu donem icinde. Fakat bu 6riimcek kafah. Fakat her ne olursa oIsun. ve devrimci guelerl i~ine alan geni!7bir devrimci cephenin yaratJbnasl. hurdaya bulasmak oldugu. Ortodoks Partisinin bayagi SQzli edilen bir adam] olmasmm nedeni. onu tilkede bir namus timsali yapmaya yetmis de artmisti bile. Kendi i:. ~Jman karar. Bir bakrma dogrudur da bu. bildiriyi «ok daha sert hale getirmek iein Qall§bgml. boylece kendisine her bakimdan sadik ve yararh bir Cumhurbaskanma sahip olacaktt. Belki de daha sonralari boyle diisiinmeye basladi. o siralar oturup ilri ~ift laf etmeye bile zaman ayirannyorduk. her§€ye burnunu sokmaz karakteriydi.\ .• 142 • • 143 • di.{~lt~ ~mci olarak kalan bir mirokrat i9in. zekasiyla ve bUyUk bir iktisatcmm allah vergisi kabiliyetleriyle. kendiliginden olacak boyle bir yanR$mayt da asia kabul etmeyeeegi belirtiliyordu. Temel ilke olarak bildiri ozellikle §U onemli hususlar iizerinde duruyordu: «TUm muhaletet partllerini. Bu yoldan da Cumhuriyetin geeici cumhurbaskam olmayi tasarhyordu. Ve biiyUk bir kiistahhkla. hicbir askeri cuntanm Cumhuriyetin geciei hlikUmeti olarak kabul edilmeyeeegini» de ozellikle acikhyordu. etliye slitlUye kansmaz.I J yaset dl~l tutmakti. 0 kiiciieirk Makyevel zekasma gore.

(Tabii ki.hirimizi doyuracak nitelikte degildi.. Bildiride ayrica su husus da ozellikle belirtilmisti: «Biittin bunlarr tartssmak uzere Sierra'ya kadar gelmek gerekJi degildir.·k~~J!r:. hi<.lhtilal?Lgeli~imi. bu bildiriyi imzalayanlardan Felipe Pazos. istedigimiz gibi 01madiysa da.in haberlesrne ozglirltigu mutlak teminat nltma almacak. bizi rahatsiz edici tabu viz baglarim koparmarmza ve halka gereek ylizlerinin ne oldugunu gostermemize yardim ettiler.3ng~liyece@ 'yer. aynca bu ~agnYl sembollestirecek bir KUba'hnm vakit gei_. Kuba parasmm degerini korumak iizere saglam bir mali politika benimsenecek ve bi:iylelikle milli kredi uretim alamna kaydmlacak sanayilesme luzlandmlacak. Ashnda bildiride varilrms gibi gozllken anlasma. yada herhangi baska bir yerde temsil ohmablliris. diisrnanlarmuz bildiride tistli kapah bir sekilde varilananlasmayi Sierra'mn yetkisini tammamak suretiyle ihlal ettiler ve geleeegin ihtilal hiikiimetini. okuma yazma i:igretecek y?gun bir kampanya hemen yiirilliige konulaeak. kirali toprakta ekim yapanlann.'.du: gunu. Karaborsamn kokli kurutulacak. tarim reformunun daha aeik seeik ortaya konulmasi konusunda israr ettiyse de bu iki ilkel insanm artik taslasrms kafalarmi etkilemek hemen hemen imkansizdt. diirilst. Biz Havana'da. Bildirinin incisi ise «eski sahiplere tazminat odenerek» deyimiydi. kalbinde btl gi:irev iein yeterli sayrda degil. BugUn KUba'da bu gorevi ~erine ~e~i~e~ bilecek yeterince insan vardir. Bununla beraber burada belirtelim ki. topraga yerlesmis olanlarm bagnnslZ ureticilere donlif}limil iein bir toprak reformu uygulanacak. idareciler yetistirmek lizere kurs programlan hazarlanacak. «TUm kamu topraklarmm dagitrlmasmi saghyacak bir toprak reform un un ana hatlarmm belirtilmesini» Diario de Ia Marina bile destekleyebilirdi. sosyal butun haklar anayasa ile korunacak. sendikalarda hlir sccimlere gidilecek. ancak bir tek adamm bulun. devlet orgUtierinin verimini artiracak tedbirler ahnacak. emrivakiler karsismda brraktilar.) Ikinci madde ise suydu: Ge~ici baskan partiler Iistii kalacak. Bildiride one sliriilen hususlarm bir kismi ihtilal hiikiimeti tarafmdan ilk tasarlandigi sekilde yul'Urllige konulmadi. sendikalarda demokratik ilkeler yurilrlUge konulaeak. once mahalIi idarelere damsrldrktan sonra gecici belediye baskanIan tayin edilecek. 6zti ne o!Ersa Q1sun. biitiin sanayi kuruluslariyla. dti§maiiiar'-. siyasi oimayan kurumlarca seeileeek.» Fidel bildirinin hazrrlanmasi srrasmda. temiz ve liderlik yoteneklerine sahip. ister kisilere ait 01sun eski sahiplerine tazminat i:idenerek yaricilarm. 1§ oraya kadar bile varmadan.. Fakat 0 gli~ nun sartlari gozontinde tutulursa. ~utiin kamu topraklan dagrtilacak ve lizerinde ekim yaptJklan topraklar ister devlete. .• 144 • • 145 • Iiikleri verilecek radyo ve basm il. bildiri gene gerekli ve ilerici olmasi bakimmdan isimize geliyordu. tarafsiz. yurtta§larm topluma ve kendi tilkelerine karst olan gorevleriyle haklarmm i:inemini belirtecek bir egitim progranuyla.1lp@E~ra kaldmhr rafa konurdu. yeni i§ alanlarr a~dae~k. tam amen tarafsiz ve diiriist secimlerin ytiriittilmesini saglamak bakirrundan. Bunlara ayrica iki onemli madde daha eklenmisti: KUba halkmm ozgurluk ~agl'lSl etrafmda birleseceklerini bUtUn dUnyaya gostermek uzere. bireysel. okurna yazma biImeyenlere. onun da kendisi oldugunu biliyordu.-~~~ili~tlel'iyle. Meksika'da.irmeksizin Cumhuriyetin geciei hiilriimetinin basina getirilmesi.

Degi§ik kiyafetlsr. Btitiin bu tavizlerden bir tek f. GeriUa ordusunun mutlak glivenine sahip liderimizin cabuk harekete ge«i§i bu dolabm daha da gelismesini onledi ve birkac ay sonra anlasmanm sonuclarr Miami'de belli olunea.iyelerinden bir grup. dayanmak zorunda oldugumuzu biliyorduk. 0 gUnlerde benim komuta edecegim yeni bir birlik kuruldu. Bildirinin olumlu olan yanlari da yok degildi: Sierra Maestra'yi on plana ahyor ve §oyle diyordu: «Sierra konusunda HUkfunetin yaptJgl menfi propagandaya kimse aldaamamahdn-. blitiin vatandaslarm kalblnde yer etmistir. taraflarm giictine bagh olarak gelisi~. ve gliven. kavrayamadlklan bir tek gereek vardi: siyasi manevra. Birligimde ti« takun bulunmaktaydl. Halkm bize gosterdigi inan. bildi ride aeikladigrrmz program arasmda bliylik farklar oldugunu biliyorduk. Kiiba'nm ozgtirlUgti adma Sierra Maestra'ya geleeek. Bildirinin tarihi 12 Temmuz 1957 idi ve gazetelerde yaymlanmrsn. Sierra Maestra'da istediklerimizi yapmak imkansizdi. Kendimi ihtilalle sarmas dolas hissedecek ve adamlarimm her tUrlU ovgUye ve terfiye hak kazandik- . Oteki ikisi Sierra Maestra'daki mticadelenin gelisimini seyirci olarak izleyecek gli~te dahi degillerdi ve zaten krsa bir sure sonra daglardan ayrildilar. Birinci takim aym zamanda onclilere liderlik eden ve mtifrezenin komutam olan Lalo Sardinas'm komutasmdaydi. Adamlanmm herbirisiyle ayn ayri iftihar ediyordum. Herseyi iyice diistintlp tasmrmslardi ama. Bizim iein bu bildiri a1makta 01dugumuz yol iizerinde kli~iik bir moladan baska bir§ey degildi. bizi bdliiciiliik ve kendi irademizi keyfi olarak Sierra'dan uygulamaga «all§makla sucladilar. oteki ise silahh Kiiba halki. Biz gerillacilar. gerillacilarm basiyla ortak bir bildiri yaymlayacaklar ve ondan sonra diledikleri gibi at oynabnak iizere Miamiye gideceklerdi. T~raflardan biri kendileriydi. Bu yenilgi tizerine.icinde. Hatta boyle bir program. gtinkii uzun euredir askeri gtictimtizii ve halkm Fidel'e duydugu gUveni kendi asagrhk amaclarma alet etmek isteyen dostlara.ey ogrenmi§tik. Satilrmslar oynadiklari oyunu ~ok iyi hesaplarmslardi. Baska bir takima komuta eden Ciro Redondo da yiizbasi olmustu. Bu arada baska terfiler de oldu. bizim cabalanmiZl bir dereeeye kadar da simrhyordu. istibdat ordusunu savas alanmda yenilgiye ugratmak olan temel gorevtmize devam edecektik. Bu aleaklar kornpradorlar araclhgl He Kuzeyli efendilerine baglanan emperyalizmi KUba'da muhafaza etmek istiyorlardi. Artik bu alcaklarm niyeti acikca belli olmustu. Caracas antl~masl adi a1tmda yeni bir tuzagm hazrrhklarrna giristiler. belirli bir siire de olsa. Artik yiizbasrydun. Ramiro Valdes ylizba§llIga ytikseltildi ve kendi taknmyla benim komuta ettigim kuvvetlere verildi. KUba oligarsisinin en namh i. dirsman felee ugradi. Chibas Batista polisi tarafmdan baskma ugratildi ve biraz oksandiktan sonra kapagi yakm arkadasi ile beraber Amerika Birlesik Devletlerine ath.i Sie:rra'da nassl odememiz gerektigini eok iyi blhnekteylz. Benim komutam altmdaki kuvvetiere «malt miilkii elinden ahnnus koyIiiler» adi verilmisti. Birkae gece sonra bu iftihar yerini biiylik bir gurura birakaoakti. Sierra Maestra ~ok· tan beri ozgtirliigtin yllulmaz bir kalesi olup..• 146 • • 147 • Yapmayi dtisunduklerimizle. deg1§ik siIahlar tasryan yetrnis kisiydik.» Esasmda bunu sadece Fidel biliyordu. Diisman kurnaz numarayi yutturamaymca taktigini degistirmek zorunda kaldi.

Kendi basnmza hirseyler yapabilecegimizi ispatlayabilmek ic. artik iyiden iyiye kararg8. Eu olayde hazirladrlar. Biri imza. RUtbe i§aretim olan kUc:.Sira bana geldiginde Fidel sadece «Blnbasi yaz!» diye emir verdi ·B?IYI. Eu birlik daha sonra Dorduncu Birlik adim gecmis ve polis aralarmda Faustino Perez'in de bualacakti.. dimlar iizerine genislemekte ve biiylimekte olan gerilla yanm en gururlu insanlarmdan bid gibi hissediyorkuvvetlerini miimkiin oldugu kadar Sierra Maestra dum kendimi.serbest birakrmstr. me gi:iz kulak olmam sartiyla.lan olan malzemeleri karst olmus.htan uzakla§ml§tIk. En silahlahirli karde§lerine yazdiklart mektubu. Fidel. canavar adamla karsilasmak mUmkiin olmadi. kendi- I I .in. lundugu bircok yigit Iideri hapse tikmistr. mek iein eIimizden gelen herseyi yapmarruz gerekirmsti. vetlerimizin yeni doktoru olarak gi:ireve baslarmstr ve Sierra'da imkanlarm elverdigi kadar yararh 01rinin yazt yazmakla baslari pek hos degildi ve ayrica maya cahsiyordu.inkahramangibi Fidel kuvvetlerimizin bdliinmesine basmdan beri ca dogii§en. Daha once ovahk bolgede ~arpl§an yoldaslaMiranda Ieee torensiz. gerilla gticlimUzUn bUyUk bir kisrm bu gibi yoldaslarVarrmiz yogumuzla varoldugurnuzu gosterebildan kurulmuatu. bugtin thtilal «Carlos-a (Frank Pais'in takma adi) tebriklerimizi Ordusu Genel Kurmay Baskam olan Doktor Sergio ve en iyi duygularlmlzl bildiren bir mektup yazdik. onlara ihtiyac:. gelecek iein planlar yapmaya koyulduk.• 148 • • 149 • !. simdi hangisi rm polisin eline gecmesi. del Valley'le tamstik.. §olensiz. ~. ~linkli bizim bulundugumuz bolgeden coktan ayrilrrustr. fakat sehir barekatmm israri karsrsmgonderen ve Uzerlerindeki yUkU kismen hafifleten seda fikrini degistirmek zorunda kalrmsti. YUrlimekte oldugumuz El Hombrito bi:ilgesinde. oteki rlitbe ic:. Fidel'in gorusiinim ne kadar 'oldugunu pek natn-layamadigim bir koylii Kullibesinyerinde oldugunu aeikea ortaya koyuyordu. anlasilmaz bir kibirlilikle. Fakat maalesef bu aleaklarm alc. (Sierra koyliile.~ yordu.Uk yildiz Manetrafmda toplamaya cahsnk. Son top Iantmnzda .eker Fabrikasmm bulundugu bolgede acilacak yeni Ordusu Ikinci Birlik Komutanl Binbasi Guevara 01bir cephe iein saklanmis olan silahlar polisin eline dum. Binbasi olarak ilk gorevim Sanchez Mosquera'Yl kuvvetlerimle ku§atmakh. Sergio 0 gtinlerde bizim kuvMektup. Garip. zanillo'dan ismarfadiklari bir kol saati ile birlikte bana. Bir yandan da yaklasmakta olan 26 Temmuz gUnlinii kutlam hazrrltklarr yaplyorduk. Bilindigi Gerillacilar Santiago'da kendUeri ic:. beni hareketlerimde larmi gosterebilmek iein yerimde duramaz olacakum.) Mektup yazIllrken iki siitun birakil. gerilla ordusunda okuma yazma bilen biitiin subaylar tarafmdan imzalandr.~. beklenmedik bir anda G en a \ rimiz bireok aksiliklerle karsilasnnslardi.in.agl. . Celia tarafmdan vsrilrnisti.

• 151 • 20 Bueycito Soldirisl l~basa diisiince. ihtimal Sierra'nm eteklerinde bulunan kendi koyiine gitmisti. Bu yazida aralarmda Fidel Castro'yla Celia Sanchez'in de bulundugu biit~n. Elimizdeki imkanlara kiyasla oldukca ciiretli sayilacak bir plan hazrrlamaya basladik. Baskrn'm bize sagladl~ tistiinliige giivenerek tek bir saldmyla.. Arkasmdan iki ki§i gonderdik. gercekle masal birbirine karisnns ve gazeteciler bunlari birbirinden ayrramarmslardi. Bir sabah adamlarurnzdan birinin . Bundan sonra girecegimiz bUtUn carpismalarda basarih olabilmek iein.lkacakttr. Ararmzdaki adi «EI Chino Wong» olan kacak. Adamlarmnzm bir kisnnndaki disiplin yetersizligi goz oniine almirsa bunun hie de kolay bir is olmayacagi hernen ortaya !_. Gereekte saldm ikiyilz kisiden eok . Bu gibi islemlerle kiicuk gerilla kuvvetimizi belirli bir diizene sokmaya cahsiyorduk..yi durumda olduklarmi tesbit ettik. Araziyi I. sonra yakmdaki Yara ve Veguitas koylerindeki dtisman garnizonlaruu ele geeirecek ve aym yoldan daga donecektik. gercekten cok perisan halimizde bizim iein eok degerli olan 22 kaIibrelik tUfekle ka!.tlgml ogrendik.ok iyi tamdigmdan. Kisa bir mektupla durumu Fidel'e bildirdik ve plant onaylayip onaylamadigtm sorduk.ZIyaymladi. hem de eok yrpranmis Madzen otomatik tiifeginden baska bUtUn silahlaruruzm i. ihtilalcilerin dagdan indikleri anlatrlmaktaydi. Bohemia dergisi. Bn gibi olaylarm hepsinde oldugu gibi. Kendisinden bir cevap alamadik. daha az bir grupla yapilrms ve 0 giinlerde yiizbasi . sansiire ugramamis olan birinci baskrsmda.. karargahi ele geelrebilecektik. Bu plana gore once gece vakti Estrada Palma'ya saldiraeak. yrkilmasim anlatan bir y8. bu arada eski kislalarm yakihp. insan yeni yeni sorunlarm daha iyi farkma variyor. UI. cok sevdigimiz yoldasimiz Tegmen Maceo !. Bu arada aramizdan bazilari terfi ettirildiler: Raul Castro Mercader'le William Rodriguez Tegmenlige yiikseltildiler. gerillacilar tarafmdan Estrada Palmadaki hasarlarr. komutanlari secmemiz ve bir Kurmay beyeti teskil etmemiz gerekiyordu. kat! bir disiplini tartismasiz uygulamarmz. Fakat Israel Pardo'yla Banderas elleri bos geri doniince umudumuz iyice kmldi. Miifrezelerin kurulmasmdan hemen sonra Santiago'ya gorevli olarak giden. hem de manevi giiciinli gerektiginde ~ok kisa zamanda toparlayabilen Israel'e benim yanunda ozel i§lemlerde bulunma gorevi verildi.arpl§mada oldligUnden kendisini bir daha goremedik. fakat 27 Temmuz tarihinde Raul Castro tarafmdan yonetilen bizden ayri ikiyUz kisilik bir grubun Estrada Palma'ya saldirdrklarrm radyoda verilen resmi rapordan ogrendik. hem maddi. Fazla kursun harcamadan atis talimi yaptik ve hem cok eski. oncii grubundan olup.

Casillas'in her Pazar glinli bu civarlara geldigini soyledi. ona ihanet edemiyeeegini soylemis ve geriye donen yoldasim kendisiyle birlikte kacip bir daha gerillacdara donmemek icin kandirmaya gah§ml§. §imdi aradan §u kadar zaman gectikten sonra bu ihaneti isleyen adamm ismini acrklamak yersiz. Bir bllkima Estrada Palma saldmsi bosa gitmis sayihrdr. Clinkti kendi mevzilerine glivenmiyen ve 26 Temmuzda mutlak bir saldm bekliyen Barreras saldrridan cok kisa bir sUre once Estrada Palma'dan ayrilmisti.iklerimizi brraktrk ve sakladik. Bunda bilincli olmayislaruun etkisi bUyliktii. srrlarrrmzr aciklamak elbette tehlikeliydi.ah§'ffil§. <. Bu bakirndan 6li. California bclgesi yakinlarmda bu adam Jorge Abich'le bulustuk. Armando.<tik. Yalmz su kadarmi s6yliyelim ki. Adamlarmnzdan bir kismi heniiz Ollimle karst karsrya gelmernislerdi. Belki de ihtiJalden I. Her- .Bayamo yolunu baglayan kopriileri ucuracak bir mayirn bulma gorevini Armando Oliver iizerine almzstr. San Lorenzo yakmlarmda uyuyan bir adamimiz diisman tarafmdan esir almdi. Bunun lizerine gorevine sadik yoldas. Uzun siire ylirUdUkten sonra bir sira evin yanmdan gectik.g. Bu saldmYl izleyen glinlerde dusman askerleri bizi adim adim takibe basladilar. konusmadan gel. Yoldasm anlattrklarmdan sonra biitiin arkadaslarmu bu olaym oldugu bolgeye bakan bir tepe iizerinde topladim.. Kacmanm ve hele ihtilale ihanet etmenin oltim oldugunu ve bu a.r cezanm nedenlerini bir bir iacrkladim. Maestra'nm tepesine varmarmz iki saat siirdti. Minas ve Bueycito'ya saldirmak niyetinde oldugumuzu anlattIk. Tepede arazi techizatirmsdan baska biitiin yi. bulundugumuz bolgenin fakir ve gene koylulerinden birisiydi. yeni kagagl oldiirmek zorunda kalmis. 26 Temmuzdan sonra etraftaki baska kislalara saldirmaya ve bu arada koyliiler arasmda ihtilal ruhunu canh ve dipdiri tutmaya karar verdik. DU§~ mania yliz ytize bir cansmaya girilmemisti.ok gil!.• 152 • • 153 • olan Guillermo Garcia tarafmdan yonetilmisti. fakat ikna edemeyince. Olanlan bir defa da ben anlattrm. Fakat Lalo Sardinas bu yoldaslari tamyor ve onlara giiveniyordu.iyli bir ibret olsun diye kullandik. Heniiz tam anlamiyla dlizenli bir birlik olamadigirmzdan. lath: Kaeaklari ararken. Bunun ne anlama ge1digini ifade ettim. Ertesi giln 6gleden sonra saat ikide yiirtiyti§e basladik. kacaklanrmsm ardmdan gonderdigimiz iki kisiden birisi La Jeringa yakinlarmda bize yetlsti ve §unlan an. Onun da bir yavuklusu vardi. Bunlarm birinde bir eglenti vardi. 30 Temmuz'da Lalo Sardinas Madencilik B61gesinde tliccarhk yapan Armando Oliver admda eski bir arkadasi ile iliski kurdu. arkadasmi once bu niyetinden vazgecirmeye t. Evinden barkmdan uzak askerlerin kaenulmaz adetlerinden biri bulunduklan bolgelerde hemen kendilerine bir yavuklu edinmektir.<ok bu olUye karst ki§isel duygularla bagliydilar. Tabii ki buralara geldigimiz anlasilmadan bir saldmya gecmeyi ve sansnmz yaver giderse Casillas'i da diri diri ele geeirmeyi tercih ediyorduk.tik. sartlar altmdaydik. oteki adam gercekte kendisinin «EI Chino Wong» un sarnimi bir arkadasi 01dugunu. N6bet yerini terketmeye curet etmis adamm cesedi oniinden birer birer hil. kilavuz ve Bueyeito yoluyla Manzanillo . 31 Temmuz gecesi saldmya geemeye karar verdik. Artik cok iyi bildigimiz yerlerden geciyorduk.. Maestra'ya dogru yiiriiyiise devam ederken. Bize kamyon. Bu haberi ahr almaz derhal harekete gel. Baskalarma planlarmuzi ele verip.

Diisman kuvvetlerini tutmak amaciyla Bueycito'yu ana yola baglayan kopriiyii ucurmak iizere William gonderilmisti. Yaptigimiz bu plan gerceklesernedi. Boylece biitiin adamlarmuz kamyonlara blndirilmis olarak (LaIo Sardinas ilk kamyonda. Ciro kurmay heyeti- nin makinah tlifegiyle onden saldirmaya hazir olacak ve Armando Oliver herseyden habersizmis gibi bir otomobille gelecek ve arabanin farlarmi muhafizlara ~evirdikten sonra yakip sondiirecekti. Tuhaf bir seziyle jandarmayla aramda sozaiiz. Koyiin girisinde bir komiir kamyonunu durdurduk ve adamlarnmzdan birisiyle birlikte diismen muhafrzlarmm nobet tutup tutmadiklariru ogrenmeye gonderdik. Amactmiz kislayi ele gecirrnek oldugundan benim ates etmeme imkan yoktu. Daha dikkatli ve tedbirli yUrlimeye devam . Bu kamyonete Have olarak. QlinkU bazan Bueycito'ya . Ben koyiin ana caddesinden ilerlerken.l geldi. lste tam bu esnada da Ramiro'nun adarnlari onlerine geleni esir alarak kislayi ele geeireceklerdi. Armando Ollver'in gonderdigi iki kamyonumuz daha vardi. Sonradan Pino del Agua'da olen Tegmen Noda'mn takimi biz at€§ etmeye baslayincaya kadar yol Uzerindeki biittin araclari ahkoyaeaktr. ben ikincisinde. Bu bakimdan bizim iein en onemli i§ Bueycito'ya dogru kimsenin yerinden kimildamamasrm sagiamakh. Bundan sonra daha da srk adimlarla yolumuza devam ettik. kendilerini sorumIu tutacagumzr aglkga belirttik. Bugun ihtilal ordusunda bir binbasi alan Tegmen Vila Acuna'nm komutasmda bir arte. Ramiro'yla takimi binayi kusatacaklar. bir anlasmanm oldugunu samyordum.) Minas koyime ti~ saatten az bir zamanda vardik. Minas'ta diismam biraz gevsek bulduk. Diismana bizi gammazlamak isteyen birisinin de bizden once oraya varabilmesi igin kosmasi gerekiyordu. adami gorlir gormez «Dur! Kim val' orada» diye bagirdun. Adam beni diisman askerlerinden birisi sanarak kendisini «jandarma» olarak tamtti. adamlarirruzm geri kalan krsmiyla Bueycito varoslarma dogru hareket ettik. Ciro'yla takimi da U~Uncli kamyondaydi. Plarnrmz basit fakat oldukca iddiahydi. masalarm ve kirilan camlarm sesi geliyordu. evlerden birinden bir adam ciktr. Tlifegimi ona yoneltince kosarak tekrar eve girdi ve kapiyi kapadi. Evin icinden jandarmanm telasmdan devirdigi iskemlelerin. Fakat ortahkta kimsenin olmadigun. Ote yandan jandarma da bagirarak arkadaslarma haber veremiyecekti.giri§te diisman karakollari Sierra' dan gelen herseyi durdurup kont1'01 ediyorlardi. Bekledlgimia otomobil hig gelmedi ve adamlanmizi tam mevzie yerlestirirken bazi kopekler havlamaya basladilar. Ashnda konustugumuz koylulerin dusmanla hemen bir temas kurmalarma pek imkan yoktu. biitiin nobeteilerin rmsil rmsil uyuduklanm ogrendik. Ayrica kullibelerinde uyuyan butiin nobetcilerin esir ahnmasi igin de bazi tedbirler almarmz gerekiyordu. Bir slire sonra bize kullanmarmz icin bir kamyonet veren yoldas Santiesteban'm evine vardik. Lalo Sardinas kislaya bati yonimden saldiracak. mangasi birakarak.• 154 • • 155 • kesi disariya ~ag"Irdlk ve onlarla konusarak burada oldugumuzun duyulmasi halinde. Ramiro kendi takimmm bir kismmi geceleyin kaybetti ve bulunmasi gereken yere get. Qlinkli adamlarmuz araziyi hemen hemen hie tammtyorlardr ve araziyi tanunayan bir birlik iein bu hareket gercekten oldukca gUg bir hareketti. 9iinkli 0 giinlerde Sierra Maestra'da telefon yada herhangi bir haberlesme olanagi yoktu.

Onu tam almndan vurmak iein tetigr cektim. Adamlarrmizm anlatbklarma gore. Aramiza yeni katilanlar. Kimsenin bizi gozlemediginden emin olabilmek icin bir diikkanm oniinde durduk ve yarahlarrrruzm baknrnm yaptik. Ben «Dur» diye bagirdim. kisla nobeteisi ileri dogru frrladr. Ortahk iyice ay- dmlanmistr. Las Minas'a vardigumzda kligUk bir toplanti i~in mola verdik. israel Pardo yammdaydi. 11k silah seslerini du'I yunca Ramirito'nun adamlari hemen carpismaya girI misler ve kislaya arkadan saldmp kapidan ieeriye I:mermi yagdmnaya baslarmslardi. fakat ates almadi. Bize ates eden nobetgi farkmda bile olmadan. sonunda ikisini de serbest birakrnaya. Bu isleri biiyuk bir ustahkla yapan maymci yeni liye olarak Oliver tarafmdan getirilmisti. Cristino daha sonraIarr binbasiltga Kadar yUkseldi ve ihtilalin zafere ulasmasmdan sonra bir cinayete kurban' gitti. Sierra'ya yaklasirken Olli yoldasumzr kasabanm mezarhgma gomdiik. Ben Thomson'umu. adam ufak bir harekette bulundu. Kl§laYl icinden isimize yarayan §eyi leri aldiktan sonra atese verdik. silah sesleri He lirken kisla katir-' Jan saga sola deli gibi ~ifte atmaya baslarmslar ve bu sirada cifteleriyle gozUlen bir siva par~asl bizim yoldasm kafasma dusmiistu. bizimkilere saldm isareti vermisti. Yolumuza devam ettik. Adr Cristino Naranjo olan bu maymci birIigimiz iein btiytik bir kazancti. Burada benim Thomson'u ye. kendisini orada bulduk. Fakat kursun adaleyi kesmis oldugundan tedavisi bayagi gtictii. Artik tamamen savunmasiz bir durumdaydim. Son kamyon da gegtikten sonra. rumda Israel Pardo tetige basti. Biz ise bir kayip vermistik. halkm gtivenligi icin teminat aldiktan sonra razr olduk. bir dere uzerindeki bir tahta koprtiyu daha havaya ucurduk. Bu dui. Etrafmdan aniden kursunlar yagmur gibi yagmaya baslayinca dehsete dusmiis ve bir sUtunun arkasma sinmisti. yalvar yakar cavusla muhbiri halk adma birakmamiz iein dilekte bulundu. Birligimizin son kismmi mevzilere yerlestirirken kopeklerin havlamasmdan rmdrr. yoksa jandarmayla olan karsilasmanm gtiriiltiisiinden midir nedir bilemiyorum. nobetci de Garand'mi emniyetten diisurmusti]. Yaralilardan birisi omuzundan 01dukea sathi bir yara alrrustr. niden atese hazrr hale getirdim. Karakol ~avu§u He I! Oran isimli bir muhbiri de esir alarak kamyonlarla Bueycito'dan ayrrldik.i havaya ucurulmustu. Alto de California'da kamyonlari hiraktik ve ye- . Kislada altisi yarah olan oniki muhafiz vardi. I koyliiler bize soguk bira ve hafif yiyecek verdiler. Bana bu ufak hareket yeter de artardi bile.Idan yoldas Pedro Rivera gogsUnden vurulmustu. Ikinci yaralt kiiciik kalibreli bir silahla elinden yaralannustr. fakat onun 22 kalib. Abich 0 kadar israr etti ki. israel temas kurmak iizeI re kislaya dogru ilerledigi srrada silah sesleri kesilI mis ve teslim isareti verilmisti. Uzerimizden bu slire iclnde sadece birkac kesif ucagi geemisti. Ucunciialintln kafasmda bir §i§ vardi. 0 anda bildigim tek :\sey varsa. Ana yol lizerindeki kuciik tahta kopri. Israel'in hayatim :i nasil kurtardigirn bilmiyorum. Biz bu adarnlari kaye diisman askerleri bir§ey yapmasmlar diye tuttugumuzu anlatmaya cahstiksa da. 0 bi:ilgedeki bakkallardan Abich ailesinden birisi. 0 da. caddeye ulasmak iein olanca gucumIe ko§eyi doniisumdiir. A':damlarmuzdan U~Uhafif yaralar alarak isi kolay saIlvu§turmu§lardl. Kisa sUren garpl§mamlZIll sonunda.I relik bozuk tUfegi de ates almadi.• 156 • Yolumuz tizerinde karsilasngumz • 157 • ettik.

kendisini hangi cepheye tayin edersem edeyim benim emrimde <.) Fakat Karakoldaki gicir grcir Browning I otomatik ttifege el koydum. en temiz. mutlak sansUr halini aldi. en iyi silahlarm en iW sav~tara ii. sesini kestigi yeni bir doneme girdik. Erzak bulmak tizere Sierra Maestra'nm eteginde. yeni gii<. Daha ilk dakikadan itibaren Lydia bliyiik bir sevkle ihtilaIci harekete katilrms ve ornek bir §ekilde kendini ozgiirltik savasma adanusti. aynca biitiin haberlesmeye ve yayma sanaiir konuldugunu ogrendik. Lydia hem hareketimiz. Frank Pais'in olitmttyle gereek ve yiirekli bir savaseirms. v~_nlmeslydl. :q!1K!. Bu cinayet iizerine Santiago. Lydia'yi dli§iindUgtim zaman ieimde bu kUSlll'SUZ devrimci icin miisfik bir takdir duygusundan da fazla seyler buluyorum. hem de benim icin sayilamiyacak kadar cok haber gottiriip getirmisti. Frank'm olumuyle. I 21 Lydia ve Clodomira Ben Lydia'yia devrimci harekete basladiktan birkac ay sonra tamsmistrm.1 k_2l!andan kistas. devrim icm gereekten bUyiik bir kayip olan Frank Pais'in Santiago sokaklarmda oldlirilldiigrr. KUba ihtilalinin !. Fakat bu cinayete karsi halkm gosterdigt tepki.:. Benim bu baskmdaki roliim 0 kadar onemli degildi. Bu 'i arada.lerin mlicadeleye katilmakta olduklanm ve halknmzm savas azrninin glinden gUne kuvvetlendigini ortaya koydu. Gorevlenm en lyI yenne getirenler arasinda saldmyi yonetmis olan YUZb3. (CUnkti kacmak zorunda kalI rmstim.1 jados'lara (islananlar) da yol vermistik. Batista'mn satmaldigi alcaklarm isledigi cinayetler illkeye yayildi ve KUba halki gercek bir savas hazrrhgma giristi.§1 Ramiro Valdes ve adamlariyla birlikte bu kli~k carpismada ~ok onemli bir rol oynarms olan Tegmen Raul Castro bulunmaktaydr. HUkiimetin yari san sli rti . komuta ettigi kolun resmi tebligleri- .inkli bu kadm benim iein ozel bir yakmhk gostermis. ~i.ah§ffiaYI herseye tereih etmisti. Mojados'lar !::I d. DOrdi. Bayamo yakmlarmdaki San Pablo de Yao koyune gitmistik.• 158 • ni silahlari dagittrk.~yulan ilk silah sesleri tizeri~e ka~~r~en ~e~re~U'll sup gereekten islananlardr. nii de ogrendik. FIrm sahiplerinden birisi olan ltydia krrkbes yaslarmdaydi ve oglu bizim birligin bir liyesiydi. Leylegin omrii laklakla gecer kabilinden geveze ve uydurma muhalefetin. Havana ve !Ii biitiin KUba halki sokaklarda kendiliginden olusan . Koyde ilk rastIadigirmz evlerden birisi bir frrmci ailesine aitti.incii Birligin komutanhgina yeni baslarmstrm. Bu arada korkakbk gosterenlere ve mo. Santiago'yia Havana'ya bizim en tehlikeli dokumanlarmnzi._~myapihrken 1. en serefli evlatlarmdan biri daha aramizdan I 'ayrIlml§tJ. kaybettik. Ciinkli Thomson'um ikiI de birde tutukluk yapryordu.Agustos grevine katildilar. Tepelere vardigirmzda dusmanm bizi devamlt olarak kusatmaya cahstiguu.

Bu bir stiredir komuta ettigi yardrmci kampi hirakmak. takdir ve klskan~hkla karisik fikrini eok iyi hatrrhyorum. canh ve biraz da sert bir sekilde emrettigi adamlarindan ayrrlmak anlamma gelrnekti. Ertesi giin Lydia'yla karsilastim. Geilin Lydia'nm ileri karakolunda gi:irevliydi. Biz burada oyun oynarmyoruz» Fakat Lydia dusman hatlarmi kendi bildigi gibi ge~mege devam etti. Diisman bu kamp yerinin f'arkma vardiktan sonra. DU§man ordusunun bliylik saldmsi sirasmda. fakat ieinde bulundugumuz kosullarda boyle bir vaadi yerine getirmek ~ok gligtli. Bu ylizden Lydia> yi buradan tam amen ayrrrnak icin caba sarfetmis. Kendi- . keske. Bu sirada diismanlar ilerleyip. biitim lislerimiz arasmda diisman hlicumuna en aC.lk olamydi. Bunlardan birisinin Lydia hakkinda. a~~a vuruyordu. bizim dis diinyayla biricik temas noktarmzdr. Lydia benim enikleri ne kadar sevdigimi bildiginden bana hep Havana'dan bir yavru getirecegini vaadeder dururdu. Cesareti i:iylesine sonsuzdu ki erkek ulaklarmuz bile onunla karsrlasmaktan kaqirurlarrh. Yao ve Bayamo arasmda Cueva'daki kampr. Burasi ~ok tehlikeli bir yer oldugundan Lydia'yr baska bir yere gondermek istemlstik. fakat su delikanli kurtulsaydr. adamlarimiz bulunduklari yeri <. Kiiba'hlar bir kadmdan emir almaga hie ahsik olmadiklari i~in Lydia' ~ mn bu sertligi adamlarr arasmda bir gliceniklik yaratiyordu. kamp nobeteisl Geilin'i baskma ugrattilar. Diisman askerleri bunun iizerine ilerleyip bulduklari herseyi yakttlar ve ondan sonra kamp yerinden ayrildilar. Ben nasil olsa yashyim. Bununla beraber ona verilen gorevlerin hepsini harfiyen yerine getirmisti. ~lkarmakta oldugumuz El Cubano Libre (Ozgilr Kliba) adh gazeteyi goturmus. ciinkii Lydia'nm ates etrnesi halinde herkesin hayati tehlikeye girecekti. Bazan Lydia oliimii kli~Uk gorii§liyle biraz da oviinUr gibi gelirdi bana. aldiktan sonra. Bunun Iizerine Lydia hi~ tereddlit etmeksizin Geilin'e durumu bildirebilmek iein havaya ates etmek Uzere 32 kalibrelik tabancasma davrandi. fakat ancak benimle birlikte yeni bir ates hattma geldiginde muvaffak olabllmistim. ama 0 hentiz yirrni yasmda bile degildi» dedi. Sierra'da bize kagrt ila~ gibi ihtiyacumz olan hersey! her istedigimiz anda getirmisti. Lydia'mn karakterini ortaya koyan olaylardan birisi arasmda en cok sunu hatrrliyorum : En iyi sava~~darImlZdan Geilin'in oldlirlildligii giindU. ayrica kendisini engelleyen kisiye besledigi krrgmhg. Lydia kendisine verilen gi:irevleri tam olarak yerine getirdi. bu canavarlarm eline dU§tUgii zaman basma neler gelecegini cok iyi bildigi iein hayatina kendi elleriyle son verdi.okkereler diisman atesi altmda terketmek zorunda kalmislardi. fakat dost ellerkendisini tam zamamnda engellediler. «Belli 01diirselerdi. mutlaka bir muhbirin haber vermesi iizerine oluyordu bu i§. Sierra'ya inip cikarak en onemli dokilmanlart tasrdi. Bir gi:irevden diSnerken Lydia bazr adamlann sinsice Geilin'in buIundugu ileri karakola dogru ilerlediklerini gordu. Fakat sonunda bepimizin olumiine sebep olacak. Kendisini biiyUk bir cesaretle koruyan Guillermo Geilin iki defa yara. Ben Las Vegas de Jibacoa'daki Mina del Frio bolgesine gi:inderildigimde Lydia pesimden geldi. Tamamen cilgmca §eyler yapiyor. bu haberei bana §oyJe dernisti : «Bu kadm Maceo'dan bile erkek.• 160 • • 161 • ni. Ylizlindeki ifade bu gene savasemm oliimlinden dolayi ne bliyUk bir keder duydugunu.

Sierra Ma. bu kadm yoldas Clodomira'ydi. Las Villas'tan ayrilir ayrilmaz Lydia'ya benimle temasa gecmesini soyledim. Hie. ozellikle biz Birinei Cephe Uyeleriyle benim gonltimde Lydia. bir koylti bliytik bir diisman kuvvetinin EI Hombrito yoluyla Maestra. bu kadm yoldaslara kiyaslandigmda bir savasei. Bu vadiye El Hombrito (insancik) admm verilmesinin nedeni.lkmaga hazirlandigrm haber verdi.arpistiklari son glinlerde oldugu gibi gene beraberce son uykulartnl uyuyorlardi.lik bir adam sekline benzemesiydi. herkesin saydig. §Uphe yok ki ozglirltik savasinda c.ok tedbirli davrandigumzdan bu koyltiyti rehin atdim ve yalan soylernesi halinde cok sert sekilde ce- . Istiladan sonra. Geldigimde Lydia'nm bana yazmis oldugu bir mektup buldum.arpll}anlarm. 22 EI Hombrito Sava§1 Komuta ettigim takim kurulah bir ay olmustu ve biz Sierra Maestra'da siirdugiimilz hareketsiz hayattan slktlmaga baslarmstrk. Yanll§ haberlere kar§l e. Lydia ve Clodomira bir daha gelemediler. Yolda~lanmlz kendilerini kanlarmm son damlasma kadar savundular.• 162 • sine aym e. Ustelik.€kten gti~ durumlarla k8.l'§IlR§madan once onlari yetistirmemiz gerekiyordu. Fakat Ihtilal Ordusunda 0 kederli glinlerde c.in savasa hazrr durumda bulunmaga zorluyordu.estra'nm ozgtir Kliba arazisi olarak bilinen bOIgesini istilaya kalkisaeak dti§man kuvvetlerinin hepsine saldirmamtz gerekiyordu.'ya e. kimsenin alarmyacagt bir yer tutmaktadlr. Fakat devrimci savasmnzm zaruretleri bizi her zaman i!. kendilerini fedaya hazrr olanlarm arasmda herglin i:illimUgi:ize alarak adanm geri kalan yanlanyla irtibatmuzr saglayan bu kahraman kadmlarm hatirasi ebediyen yasiyaoaktir. bir devrimci ve bir insan olarak cok hafif kalan bir adamm glie.apta bir baska kadm yoldas refakat et-mekteydi.. Hepimizin gonllinde. ~Unkli Havana'yla Sierra Maestra'daki karargahumz arasmdaki haberlesme esas 0larak Lydia vasitasryla saglamyordu. Bu mektupta bana bir enik buldugunu ve gelecek seferinde beraberinde gettrecegini yazmaktaydi.slizlUgti diismana bulundukIan yeri tespit etme imksmm verdi. Lydia ve Clodomira daima bi~birlerinden ayrilamaz kader yolculari olmuslar. El Hombrito vadisinde bulunuyorduk. vadiden bakildzgmda tepede. Adamlanmlz h8Ji gok acemiydiler ve ger'!. iistliste iki kaya cikmusmm klie. dairna beraberce gidip gelmislerdi. yakalandrgt zaman Lydia yarahydi. 29 Agustos gecesi. Belki glintin birinde muazzam bir mezarhk halini alan bu adamn kus uemaz kervan gecmez bir ki:isesinde kemikleri bulunacak. AdJ biitiin ihtilal Ordusu tarafmdan hatirlanan ve herkesin bildigi. Kisa bir sure sonra. Bu baskindan sonra Lydia'yla Clodomira'nm cesetleri ortadan kayboldu.

Lalo Sardinas'm taknm dogu yanumzda kuru egrelti otlari arasmda yer alacak ve dtisman kuvvetleri durduklari anda ates aeacakti. Rudolfo Vazquez varaladigrm askerin silahirn aldi. Ate§ glicleriniu bafif olmasma ragmen mevzilendikleri yer daha az tehlikeliydi.. daha sonra arkadan gelenlere ates ederek iki grubu birbirinden ayiraeaktim. Dusmarn. diisman askerlerinin simdiden Julio Zapatero'nun Maestra'dan birkac kilometre uzakhkta bulunan evine varmis olduklarmi bildirdi.. Rudolfo Vazquez ve digerleri ileriye atilarak iri bir kayamn ardmdan Binbasr Me. Bu asker basim kaldrrmea. yolun sagma kayip civardaki bir nehir yatagma gizlenerek sirra kadem basrmsti. Raul Mercader'in mangasma htieum emrini verdim.kararak gereginde isareti ~akacaktl. Bir sure sonra ilk bazuka sesleri du- .§agt yukari doksan dereeelik bir donii§ yapmaga baslaymca ben onden gelen on. Ciro yandan saldiracak. bu ~~amlar baslarma Batista Ordusu'nun kepIerini gelllrlnce. Diger diisman askerleri de adamlarnmz tarafmdan derhal yokedileceklerdi. oniki kisinin ilerlemesine goz yumacak. Oneil grubundan Tegmen Orestes. Tegmen Raul Mercader'in komutasmdaki en iyi mangarmz nihai saldmyi yaparak zaferin meyvelerini toplayacakti. rob S08a komutasmdaki diisman bi:iltigline ate§ etmege basladilar. rehin tuttugurnuz koyliinlin anlatt1k1annm dogru oldugu meydana ~lktl. 11~ diisrnan asked donemeci dondil. Hicbir seyden endi§elen. Diisman kuvvetlerinin en ontinde giden aske~ Y?'ma.iinkli diisman kuvvetleri bulunduklari yere varabilmek iein dar bir bogazr asmak zorundaydilar..cl trrmanmaga ba~laml~tJ bile. Asker devrildikten sonra herkes atese basladi ve otomatik tiifegimi ikinci defa atesleyinee diisman as. Raul Castro Mercader.ileri duyuyord~~. Bekleyi~ sanki hl~ bitmeyecek gibi geliyor. Glin isirken Ramiro Valdes'le birlikte bir kahve fidanhgmdan dagm yamacmda bulunan Julio Zapatero'nun evini gczetlemege basladik. gUrilltli ~J. Nihayet dilsman kuvvetleri adamakdh yaklasti. Tam altmei dti§man askeri gecerken on taw taftan gelen bir ses planirmzi altiist etti. Ancak. kerlerinin hepsi ortadan kayboldular. bu yarahmn sadeee bir sihhiye eri oldugunu. Lalo'nun gizlendigi tepenin kenarmdan gecen patikadan bekliyorduk. Koylil sdylediklerinin dogru olduguna defalarca yemin ettikten sonra. Gt'tn€§ ylik- selirk~n birkac kisi yiizlerini yikamak ve ihtiyaclarim gidermok iizere evden disari ~Iktdar. 0 gece mevzi aldik. Uzerinde 45'lik bir revoIver'den baska silah namma bir sey bulunmadigrm ogrenince bayagl iizlildtik. Raul Mercader'in mangasi. Plammiz ~ok basitti : Dusman yoldaki kUCUk donemeee yaklasip iri bir kayanm etrafmdan 3. meden G:~ardlklarI sesleri ve glirlilti. Alfonso Zayas ~I~biades Bermudez. t:. parmaklarim bu sa~~t~ ~l~ def~ kullanacaglm otomatik Browning'in tetigini ikide bir yokluyordu. Bir sure so~r~. onu digerlerr izledi. Birliginin daha az ates gUcii olan Ramiro Valdes bah yamrmzda bulunacak. Bu sirada butun adamlarnmz mevzilerini alml~lardl. Oteki bes asker ise. hemen ates etmek zorunda kaldim. Bazi gontilluler de saldirrya katrldilar-.• 164 • • 165 • zalandmlaeagi tebdidiyle bize dogruyu soylemesini emrettim. Ben de yerime gittim. ben de gayet iyi silahlandmlmis bulunan takimimla derhal atese baslayacaktrm. Diismana iki yandan ates ediyorduk. oldurulenlerin silahlariru toparlayaeak ve Vilo Acuna'nm komutasmdaki artet birligin koruyucu atesi altmda hemen geri cektlecektik.

Her ne kadar dii§man kuvvetlerini tam amen yok edemerrlliJlerse de.ekilmesinden bir gece sonra Fidel'le bir gOrii§me yaptun. Ancak bu garpl§Dlada da yigit yolda§larmuzdan bazrlarr can vermisti. kasandigmuz bu zaferden sonra cesaretint ispat etmis olanlar terfi ettirildiler. Ramiro Valdes'in yanmda av tUfekleriyie sen sekilde ates aeip muthis bir gUrtiltli yaratarak dusmam yeniden §a§kml~a ugrattilar.ilmelerini saglamistik..ok iistfin diisman kuvvetleriyle earpismak zorunda kalacagmnZl bildirdim. Bu vahset karsisinda kendilerine uzak mesafeden ates etmekten baska bir §ey gelmiyordu elimizden. bize katildi. Alfonso Zayas tegmenlige yUkseltildi. Fidel'in kazandigr zafer bizimkinden gok daha onemliydi.ekildikten sonra yeni bir baskm iein pusuya yattik. Merob Sosa'nm boltigtinU durdurmus. biiylik kayiplar verdirmi§lerdi. Castillo ve bir dusman tegmeninin oglu oldugu halde aramiza katilan ve hepimizin bliyiik sevgisini kazanan Oliva da oldurulenjer arasmdaydi. hatta geri ge- k. o gece yada dilsman askerlerinin c.r silaholarak sadece bir Maxim makineli tiifegi vardi. Bazuka ve havan toplariyla donatilmis 140 ki§iIik bir boltige kars. Bazuka hakkmda 0 81ralarda hicbir biIgimiz olmadigr ic. ne kadar hazrrhksiz oldugumuzu gosterdi. Bir siire sonra Fidel tarafmdan gonderilmis bir takimla karsilastik.Ok gecmeden diisman askerleri biraz once carpistiklarr savas meydanma tekrar geldiler ve gozlerimizin onunde Hermes Leyva'nm cesedini yakarak hmelarim aldilar. Savas meydanmdan bin metre kadar c. <. bir zafer kazannustik. Ganimet olarak da kti~tik bir silah ele ge~irmi§tik ama. Bu saskmliktan yararlanarak yan tarafta bulunan takimlara geri gekilme ernrini verdim.inde anlatti. Diger terfi edenleri bugiin kesinlikle hatlrhyamlyorum. bize. Demek ki. pek yakmda bizden c. Yiizbasi Ignacio Perez'in komutasmdaki bu takima. her §eye ragmen. Gerilla kuvvetierimize ilk katIlaniardan Manzanillo'iu Juventino Alarcon. Las Cuevas bolgesinde Batista kuvvetlerine nasrl saldirdiklarmi bUyUk bir nese ic.. hicbir sey almadan kuliibeden ayrihp geri donmii§tli. bu silahi da 0 zamana kadar hig denememistik. gayet mUkemmel sekilde savunulan bir diisman garnizonuna goz gore gore saldrrnnstr. <. 'Ozerinde kutular bulunan bu borularm ne oldugunu bilmeyen Pilon. Yayo. Hareket eden hedeflere yakm mesafeden bile isabetli atis yapannyorduk. Uzak menzilli atesimize. Bu garpl§ma.tinkU Fidel bir baskm diizenlememis.linkU. Bu takunlar harekete gecer gecmez de. buna karsihk yigit bir savascirruzi da kaybetmistik. Benim otomatik tilfegimden baska elimizde ag. bacagmdan ya- . Israel Pardo He Joel Iglesias.in. Bunun Iizerine diisman kuvvetIeri bulunduklarr yeri ertesi gtrn apar topar terketmek zorunda kalmislardi. beklenmedik saldmrmzm yarattigt §a§kmhktan kurtulmustu.iartcilara ates emri vererek biz de eekilmege basladik.• 166 • • 167 • yulmaga basladi. Pastor. Bunlarm diisman tarafmdan oraya birakilmis bazukalar 01dugunu neden sonra farkettik. <. Selametle cekilmemtzi sagladrktan sonra Vilo Acuna da.n acaip boru gormtistii. diisman bazuka atisiyla eevap verdi. Bununla beraber. diisman. Ancak act bir haberi vardi: Joel Igleslas'in yegeni olan Hermes Leyva bu ~atl§rna sirasmda Olmti§tli. GUnlin kahramanlarmdan biri «El Negro PHon» duo Pilon bir gUn bir bohio'ya rastlarms ve igende bir Ylg. Fidel.

niyetlerimizi koylulerden dikkatle gizJiyorduk.! diisman kuvvetlerinin .i§ nizammdaki diisman kollarma belirli kosullar altmda saldirmamn ne kadar kolay oldugunu da gostermisti. duk. bu ylizden diisman Sier- mlrmsti. Abigail. ClinkU biitiin diisman askerleri herhangi bir ytiriiyti§te onctillik etmege asla yanR§mlyorlardl. Bundan soma Sierra'ya sadece Batista Ordusu'nun en cesur. ondan sonra da bohio'lari atese vermislerdi. Fidel'le tekrar bulu§tugumuzda yaptIguulz miitevazr. Bir yada iki gUn sonra Batista Ordusu tarafmdan yaymlanan bir biiltende be§ yada alb oliiden soz acrldrgmi duy-. Merob Sosa.ik miistahkem mevkiler tizerinde . Bizim 0 bolgede bulundugumuzu Batista Ordusu'na ihbar etmedikleri iein. 'k'adar:_gogi'll~ qJd. dort yada bes koylti de diisman tarafmdan dldiirtilmtisttl. 9iinkti daha dogru diiriist siIahIanmaml§ kuvvetlerimizle mlikemmel sekilde donatilmis ve silahlandlrIlml§ diisman kuvvetleri arasmdaki acrk e§itsizlige ragmen basari kaza- Savasmuzm yankdan devam ediyordu. en zalim ve en hlrslz komutanlarmdan Sanchez Mosquera bir ka~ defa girebiJecek.• 168 • • 169 • rah olan Pilon da nasrl bir hazine ile karst karsiya bulundugunu farkedememis ve eli bos donmustti.<ok etkili clan bu degerli silahlara sahip olmak frrsatirn kaeirrmstik. bizim varhgrrruzdan haberdardilar. ancak bunlar da hirer gosterh~ oImaktan ote gidemeyecekti. koyltileri baskindan dolayi sorumlu tutrnus ve hepsini oldiirmustu. bu talihsiz koyluleri kendi bohio'larmda katletmis. Cesedi yakilan yoldasimizdan baska. fakat oldukca etkili isler Uzerinde uzun uzun konustuk. y~rtiyU§' nizammdaki kolun en basmdaki askerlere at~iL ederek-dti§'QlaJ_1J~J. biittin koyluler gibi. kti~i. Pablito Lebon (Haiti astlh] ve Gonzalez admdaki bu ki:iyliiler bizimle pek isbirligi yapmamislardt. BoyIeee. Calixto. Sosa'nm adamlari. ra Maestra'ya giremez oldu. Evet. yi. Ustelik. Yaptiklarnmz etkiliydi.iriiyi.1Vyetini hareketsiz hafe"get'irm€min taktik:-b~knn'mdan . Bu taktil~-"z~rll'anla kuvvetlerimiz tarafmdan 0 kadar benimsendi ki. fakat hazirlamakta oldugumuz harekattan hie haberleri yoktu. Batista Ordusu komutanlarmm m. Sierra'dan kesin olarak ~ekilmesine yol acan bir doniim noktasi oldu. Oysa. bize yakmhk duymaktaydilar. Bu sav a!. Hatta ki:iyltilerden biri tesaddfen baskmm hazirlanmakta oldugu bi:ilgeden geceeek olsa. Bu earpisma bize.u'gu~(Ei~meyaana ~~kml§b.todlarml bildigimiz icin. n~' . onu bu baskin sona erinceye kadar tutukluyorduk.

. Aldt~mtz bilgilere gore. Devrim zafere ulastiktan sonra Manolo.larda bizim geeisimizin koyliilerin zihninde yarattigl izlenimleri silmek icin mukabil bir govde gosterisi yapmak iizere Batista kuvvetleri derhal arkarmzdan gelirlerdi. Ben Rodriguez'in askeri torenle gomtilmesine karsr idim.• 171 • 23 Birinci Pino Del Agua Sava~1 Fidel'le 29 Agustos'ta bulustuktan sonra. Sonunda bir grup koylli Mano10 ile Popo'yu yakalayarak ikisini de Santiago'da kur§una dizdi. Daha sonra ildsi de geriye dondii. Bu olaylarda yer alan kiqiler. Bu gene yoldas bir kaA. buna karsihk adamlarmnzdan bir kismi onun da sehit sayilmasmi istiyorlardi. Pino del Agua Savasi oncesinde. ihtilalin sonraki safhalarinda da onemli roller oynadtlar.olen nuadar:iist~~~!~_". olsa olsa kli~Uk bir garnizon bulunabilirdi. bu arada devrimin ilk glinlerinde saflarnmza katrlrms olan yigit yoldasimiz Pancho Tamayo'yu da oldiirdii. burada onemli bir diisman kuvveti yoktu.-adamlarlffilz yatistilat. BeQ. El Uvero Savasr'ndan kisa bir siire sonra bize katilan bOlge koylulerinden Manolo ve Popo Beaton'« un firar etmeleri bizim i~in aglr bir darbe oldu. Fidel kendilerini affettiyse de. Bir zamanlar bizimle birlikte earPl§bgl Sierra Maestra'da kli~lik bir gerilla kuvveti meydana getirdi.in bir SUc t~kil ett~~ni}!~~_"sli~duIl1' SoIiUiida. EI Uvero'daki savas gtinlerinde birbirlerine kardes gibi baglanan bu iki ki§i kampimizdan gizlice ayrtlmisIardi. bir arkadasinm tabancasnn ele geeirerek intihar etti. yoksa. kuvvetlerimizle bir . bu bakimdan bagh bulundugu mangaya komuta eden tegmen silahim elinden alarak kendisini cezalandirrmsti.?e~i~e~ cektik. govde gosterisi yaptIktan sonra Fidel Chivirico Bolgesi'ne dogru yoluna devam edecekti. tereddlit etmeden derhaI ele . Bir baska liziicli olay da suydu: Roberto Rodriguez admdaki bir yoldas emirlere Itaatsizlik ettigi i~in silalu elinden ahnrrustr. bazi bireysel nedenlerle Cristino Naranjo'yu oldtirdti. Fidel'in plam §oyleydi: Eger kti~iik bir garnizon varsa. Rodriguez'in cenazesini kaldirmak. Dos Brazos del Guayabo'dan savas yerine dogru ilerlerken bir takim onemli olaylarla karst karsiya kaldik. gtin once bana hayat . hiebir zaman bir eskiya olmaktan ileri gidemediler. boyle durum. bu kosullar altmda Intihar etme. Pino del Agua'daki bl~k1 atolyesine gitmek iizere yola koyulduk. aramizda anlasmazhk yaratti. bense kendi kuvvetimle Batista Ordusu'nu pusuda bekleyecektim. Rodriguez ~ok disiplinsizdi. dini bir toren yapmayi kabul ettiler. Hapsedildigi Cabana kalesinden kacmaga muvaffak oldu. Zira.~ip bulunursa bulunsun. Ancak silahmm elinden ahnmasma iizlilen Rodriguez.ve Rodriguez'i askeri bir torenle sereflendirmektense.

Nihayet Bayamoya ciple giderken yol Uzerinde Batista kuvvetleri ta- rafmdan durdurulup yoldaslarrmizm dordii de oldiiriildii.ifreze gonderdik. Bunun Uzerine. Qok inandmci konusuyordu. KUba halkmm saYISlZ kurbanlar vermesine sebep olmustur.in birbirleriyle yan§ ettikleri iein koyU tek silah atilmadan bir saatte isgal ettik. 4 EylUl' de . Oercekten c. donti§tinde Leonardo Baro admda bir esir getirdi. Ancak Baro da. kendisinden daha once de soz ettigim Lydia Doce He tarnstim.• 172 • • 173 • hikayesini anlatrmsti. kaldik.ikten sonra bir yabanci el~ige s~ bir daha bize kaI'§l carpl§mak istemediguu.ilige iltica etmesi ve artrk carpismak istemedigini bildirmesi hususunda anlastik. Intihar etmek zaafrndan kurtaramarmsti.in isimlerini ogrenmi§ti. o gUnlerde aramtzdan yine bir takim aynlmalar oldu. Benim bu hatam. Bir gun bana uzun uzun anasmm ytirekler aoisi bastahgmdan sOz 8A1t1. Yao'ya yliriiyli§Umliz strasmda sarhoslugu yiiztinden arkadaslarmm hayatmi tehlikeye sokan bir yoldas aramizdan atildi. Baro'nun bu cinayette elini kana bulayip buIamadigmi kesinlikle bilmiyoruz. Batista rejimini takbih ettigini bildirmesini teklif ettim. Kendisini serbest birakabilecegimi. bir govde gosterisi yapmak Iizere Las Minas de Bueycito'ya kU~iik bir mi. geriUa hayatma kendisini uydurabUmek iein bliylik eaba harciyordu. Mlifrezeye komuta eden YUzba§I Ciro Redondo.abalar kendisini zaaflarm en btiyUgtinden. QiinkU San Pablo de Yao'dan. Bu olaydan hemen sonra San Pablo de Yao'ya indik. Ortalikta diisman kuvvetleri bulunmadigi ve koylirler bizi bagirlarma basmak ic. Kendilerini dogru diiriist gizlemedikleri gibi. devrimin zafere ulasmasmdan bir kae gun sonra yakalanarak idaro edilmistir. Ay~ rica. yolda Baro'nun Idmseyi g5nnesine izin vermemelerini emrettik. Baro bir karsi-devrimci olarak bliylik roller oynannstr.ok kOyliini. Baro'yu dort yoldasla birlikte gonderdik. Fakat Baro.tkabilirlerdi. Blinyece zayif olmasma ve asi yaradthsina ragmen. Adamlarnmz emirlere uymadilar. Bununla beraber esaretten kurtulduktan sonra katil Sanchez Mosquera'nm emri altma girerek Bueycito'ya giden ve orada bizimle temas halindeki koyliileri tamyip ortaya cikartan Baro'dur. Cristina maden ocaginm yanmdan gecerek Pico Verde'ye ~l~ kan yol oldukea dikti. Bu malzemeyi nasil tasryacagmuzr planlamarmz gerekiyordu. sadece el~. Jorge Sotus manga komutanhgmi birakarak. basta anasim gordi. . Iste bu sirada. aneak bazr §artlanID oldugunu soyledim. kabul edemeyeeegini bildirdi.ok hassas bir deJikanhydi. bu teklifi. orada Earo'yu biraktiktan sonra baska bir yol izleyerek geri donmeleri de emredildi. iki gUn soma. Her seyi bono ka~lhgmda kredi He satm ahyorduk. serbest birakilrms bir esir. hatta bir sempatizan saydiklari Baro'nun da i§tirakiyle bir toplanti yaptilar. ama bu c. zira Baro kampimizi ziyarete gelen bir c. Baro'nun bir otoblise binip Havana'ya gitmesini. Koyde dUkkan sahipleri tarafmdan veri len kamyonlari gene bu diikkan sahiplerinden satin aldignmz malzemelerle tika basa doldurduk. Bu yoldaslara. Nitekim bizim kamyonlar bu yokusa dayanamaytp yolda bozuldu ve ma1zemeleri yeniden katirlarla adamlarumzm srrtina ylikleyip ~Ikartmak zorunda. c. Oysa iyi bir savascr idi. Bu yokusu ancak ozel arazi kamyonlari tamamen yUklii olmamak sartryla c. Ayrica Baro'ya Bayamo varoslarma kadar refakat etmeleri.evredeki insanlarla temas kurduk.

Pico Verde'deki grup av tiifekleriyle silahlandmlrmsti ve gerektiginde bize alarm verecekti.. Koyde birkae i§~ vardi.tigimiz noktadan diisrnan kamyonlarmm gelisini gok uzaktan farkebnek mtimktin olabilecekti.. Miami'deki davramslari eok kararsizdt. fakat hig asker yoktu. diismarun durumu ergee ogrenecegini diisiinerek bir plan hazirladi. Pusu kurdugumuz yerde diismamn gelmesini yedi gUn sabirla bekledik. Bu donemde koytin yoneticisi bir tspanyol'du. Hayatmda bircok yiikselisler ve diisiisler gosterdi.. Ge~misteki hatalari unutulmak lizereyken..imUzden kacmasr miimkUn degildi. Bu srrada yanmuzdan ayrtlan yoldaslar arasmda. Bulundugumuz mmtikadaki meyil I. Biz dtisman ordusunu Guisa'dan itibaren yiikselen yolun kayahk yamacmdaki ormanda bekliyorduk. Hubert Matos'un zamamnda bize ihanet etmege kalkisti ve yirmi yIl hapse mahkfim oldu. kamyonlan gormeden ~k once duyabiliyorduk. bir kaza sonueunda elektrik akrmrna kapilarak oldii. Lalo Sardinas'm mangasi Zapato bOlgesinde kalip. Pico Verde yolu cekilmeye I.Uk bir §a§lrtma hareketine giri§tik. Efigenio Ameijeiras. biz gece vakti donli§!yaparak dii§mana pusu kurduk. Ancak bu sonuncu tedbir gereksizdi. Carpl§maya giriseeek olan takim en iyi silahlarla donatilnusti. Hapishaneden gardiyanm yardmnyla tekrar Miami'ye k~maga muvaffak oidu. Maestra ormanlarmm ortasmda bir bll.. Sierra'ya bir ttir1ti ahsamanusti. Plamrmz basitti: lki yandan ates ederek yol donemecinde ilk kamyonu durduracak ve sonra digerlerini de ates altma alarak ileri gitmelerini onleyecektik. Sotus. hareketimizin sehirlerdeki koordinatoru Marcelo Fernandez de bulunmaktaydi. Ayrica Yiizbas) Raul Castro Mercader'in adam!armdan bazrlari da destek olacaklardi. Ustelik sec.. bir sUre bizimle kaldlktan sonra Llano'ya donen.ok elverisli idi. Bu plan geregince klil. Orada Ktiba'ya korsanea bir saldmmn hazirhklaruu yaparken. Yao'dan.• 174 • • 175 • Fidel'den aldigr bir tavsiye mektubuyla Miami'ye gitti. Gaddar oldugu it1in adamlari da kendisini pek sevmiyorlardi. 9iinkii bu yollara ulasabilmek i~in diismanm Sierra lizerinde gok uzun bir yiirUyii§ yapmasi gerekiyordu. Ignacio Perez komutasmdakiadamla- .ok fazla oldugundan bu dik yokusu ~lkmaga gall§an kamyonlarm motor giiriiltillerini. Pino del Agua.. Koyii i§gal ettikten sonra Fidel. Ustelik ormanda kol nizammda yiirtimek adetleri de yoktu. CUnkti boyleee kamyonlan pusuya dtisilrebilecegimizi ve yogun bir at€§ altma alabilecegimizi hesaplamistik. Derhal savasa haztrlandlk. hiebir dli§man kamyonunun gozi.klatelyesinin eevresine kurulmus bir koydiir. Aslma bakilacak olursa.. Tekrar ordumuza katrldi ve affedildi. Pino del Agua'ya 10 Ey1til'de vardtk. Fidel'in kolu herkesin gozti ontinde Santiago'ya dogru yiirtiyti§line devam ederken. yine Pico Verde bOlgesinden gelen arka yollardan birini gozetleyecekti. Bu arada dogrudan dogruya Maestra'ya giden ve kamyonlarla geeilmesi miimkiin olmayan yolu da ihmal etmedik. Diismanla isimtz bittikten sonra biz de bu yolu kullanmak istiyorduk. Ciro Redondo He taktml Siberia'dan gelen yolu tutmakla gorevlendirilmislerdi. Pico Verde'ye giden yol tam amen kontrolumuaaltmdaydi.-En onemli noktaya Yiizbas. Nihayet yedinci gUn birisi bize diismanin yaklasmakta oldugunu haber verdi. Adamlarmnai 0 sekilde mevzilendlrmistik ki. PeJadero nehrinin kiyismda son bulan orman yollarim koruyaeaklardi.

msanCISl tarafmdan terkedilen bir makineli tUfegimizi tekrar ele gecirirken. Bundan sonra bir yaylnn atesidir basladi ve i1k kamyondaki dti§:manaskerleri korku ve §a§kmhk icinde yola atlayip kayalarm ardmda kayboldular. .de iki olii ve bir ~de can cekisirken bile carpismaga gayret eden yarah bir diisman askeri bulduk. Bir siire diisman elinde kaldrktan sonra. Herkese tekrar mevzilerini almalari ve Lalo Sardinas He Efigenio Ameijeiras'm kuvvetlerinin bizimle i~birligi yapmasim emrettim. Antonio Lopez'in mangasr. Arquimedes Fonseca. Ilk kamyonu sa rdlglmlzda .bagnmza kaldrrmamrza dahi imkan vermiyordu. ailesinin bUyUk kismmm Batista. Adamlarmuzdan biri. Ben ~arpl§~ rna yerine varmcaya kadar bir-iki dakika gecmisti. Fakat kamyon altmdan bize ates eden diisman askerine birsey yapamiyordum. LaIo ve Efigenio imdamumza yetiserek kamyonlara saldmp. Adamlarmuzdan ~ogunun boyle durumlarda sik srk rastlandigi gibi yanhs bir emre uyarak geri Qekilmekte olduklarim gordlim. Bu sirada bize dogru yaklasan diisman askerleri de herhangi bir baskin ihtimalinden ~ok yagan yagmurla ilgilenmekteydiler. Qatl§ma baslamadan yirmi dakika once saganak halinde bir yagrnur basladt ve hepimizi iliklerirnize kadar islatti. emirleri harfiyen yerine getirerek hiebir diisman erinin geemesine izin vermemisti. birligimiain ozam Jose de la Cruz (Crucito) yu oldiirdiiler. kamyonun altmda . elinden yaralanrmsti. Diisrnan askerleri be§ kamyonla gelip. Benim soylediklerimden ve azarladigim savasemm ozUr dilemesinden cesaret alan yarah diisman askeri. Bununla beraber bir grup dU§lman askeri bizim ilerlememize karsi inatla direniyordu. Bu yoldas. Oysa bizim taraftan gelen silah seslerini duyar duymaz. Oraya yaklasmak da cok pahahya malolacakh bize. Bu bozguncu haykmsa ragmen cesaretimi topladrm.arpl§maYI baslatacak olan yoldas . emirlerime itaatsizlik ederek «orda. Dusmanaskerlerinden birisi yolun donemeeinde kamyonun altma siper alml§ .. son direnisi de ortadan kaldirdilar. Fidel'i zehirlernek lizere gorevlendirilmisti. kacalim!» diye baglrmaga basladi. kacahm. Yapaeagr tek §ley bir §i§e icindeki zehiri Pidel'in ayagina dokmekten ibaretti. yol donemeeine dayanrmslardi. Bu soylediklerimtn kamyonun altmda ~adlr bezlerinin arasma gizlenmis hareketsiz duran yarah bir diisman asked tarafmdan duyuldugunun farkmda degildim. Fakat kaemadan once bUtUn savascilanrruzdan. Bu sirada yol iizerinde mevzilenmis Tatio admda bir savascumz. otomatik Thomson tiifegiyle ilk atl§l yapti. Ordusu tarafmdan yokedilmis olmasiydt.ate§: ediyor. biitiin askerlet gibi Gilberto da kamyondan atlamis.• 176 • • 177 • rmnzr yerlestirmistik. Askerlerden bir kismr basibozuk bir §ekUde. SavaJ}1l1~ . fakat isabet kaydedemedi. Bununla beraber kendisini siddetle azarladrm. ortaya Qlkarak kendisini 01dtirmememiz iQin bize yalvarmaya basladi. iQin. Bu askerin boylesine barbarca hareket etmesinin nedeni. ilk gelen kamyonu bunlar durduracakh.a_cagl yerde hemen saflarumza kansip. bir baska bOigedeki kesif gorevi sirasmda esir dU§~ mU§!tU. Bu arada Gilberta Caldero'ya tesekkiir borclu 01dugumuzu belirtmeliyim.. bu askerin cabalarma sogukkanhhkla son verdi. bir kisrm da biitiin eephaneyi geride birakarak kurtarabildikleri iki kamyonla kaetilar. QUnkU dtismanm planlanm ancak onun sayesinde ogrenebilmi§tik. fakat yayhm atesinden kac. <. durumu bildirmisti.

Adamlarirmzr toparlarken tizerimizde bazi diisman ueaklarr u~U§maga basladi. Pardo kardeslerden Mingolo'yu.i. Cok geemeden silah sesleri duyuldu. Iki gtin sonra da Mongo Martinez eikageldf.. l§te ~arpl§ffianm bilancosu soyle idi: Bir otomatik tUfek. Onate'ye ve isimlerini §imdilik hatirlayamadigim iki kisiye dagitildi. Bununla beraber silahi ganimetlerimiz arasma koyduk. bunun Iizerine dilsman askerinin tabanIari yaglaYlp kafJtJgml1.i barut izleriy18 kaphydi. «Dur» diye bagirdiklarr halde bu emri dinlemedigi i~in ates aetiklarnu. cephanesiyle birlikte bir ayakh makineli tUfek . Cekilme emrini. Tegmen Joel Iglesias'a. B-26'lar uzaklastiktan sonra tam yola koyulacagumz sirada. Demek ki bizim yoldaslarm diismandan ele gecirdiklerini sandiklari Springfield'in kaynagi bu idi.Ikmak istiyordu.lerinde i§e yarayacak bir §ey kalmarmsn.i§tiriildUgtini. fakat elimize onemli sayida silah gecmisti. Bu bdlgede h§Jii diisman askerinin kalrms olmasi bize hayli garip goriindu. Efigenio'nun mtifrezesini bize yardimei olmak iizere benim komutam altma vermisti. _'" . ertesi gtinii Ciro'nun bize gonderdigi bir haberci He kendisine ulasnrabtldik. Ayrica Ciro'ya.iklerini. Efigenio grubuna ise sadece elkoyduklari Oarand'i biraktrm. Oteki kamyonlar earprsma sirasmda hasara ugrarmsti. oldtirme! Che esirIeri oldunneyin diyor» diye bagmyordu. gizlice yaklasmakta olan bir diisman askeri gordi. Av tUfekli diisman askerleri tarafmdan pusuya di. bir kae saat oncesine kadar Ciro'nun gozlemekte oldugu Siberia yolund:an diisman askerleriyle doIu dort kamyonun geldigini gordiik. oldiirtileceginden korkan bacagi kmk asker.i adamlarinnz ~oktan daha emin yerlere ~ekilmi§ bulunuyorduo CekiIme isareti olarak havaya iki el ates ettikten sonra biz de oradan uzaklastik. Virelles'e. Onunla birlikte Fidel'e yeni bir haberci daha gOnderdik. Oysa. Fakat bulundugumuz yerden a~bgumz yaybm atesi i.i1dirdiler. savasm kaderini kendi kuvvetlerinin tayin ettigini ileri siirerek ele gecirdigimiz savas ganimetlerinden bazilarma sahip !.kl atelyesinin tizerinde ueusarak insan avma ~IktIklarl sirada biz kahvalti ediyor. Qarp~ma bittikten sonra onu bl~kl atelyesine gotUriip ilk tedavisini yaptik. Bu haberci ~arpl§mamlzm sonuelarr hakkmda Fidel'e bilgi verecekti. Browning.. tuttugu mevziden ayrilmasnu bildirmek iizere Mongo Martinez'i yolladtk. «Oldurme. Av tiifegiyle silahlandmlmis adarnlarrmizdan bir kismr. Ytizi. diisman askerlerinin civarda oldugunu bildirmek lizere gondermistik.• 178 • • 179 • Iarmuzdan biri yanma yakla~tlgl zaman. fedakarca dovli§ttigtl icin Antonio Lopez'e verildi. bes Garand. Efigenio. B-26'lar bl<. Yaralandiktan sonra tekrar dusman eline dilsmemek i~n Martinez eapraz bir yol alarak ormanda kaybolmus. Bu ganimet bolli§mesinden sonra ti~ kamyonu da atese verdik. Garand'lar. Fidel. if.izere Caldera da yola koyuldu. Fidel'in kuvvetlerine mensup olan Efigenio Ameijeiras da bir Garand'a elkoymustu. Bu yUzden Efigenio He adamlarimn biitiln itirazlarma ragmen silahlarm hepsini kendi adamlarim arasmda boltisturdtim. Zira. Ama gee kalmislardi. ~Unki. kendisine ates a~dCh~m ve yaralanrms oldugu icin kacmak zorunda kaldigmi soyledi. ne de cekilme emrini bildirebilmisti. Arkadan kendi macerasmi Fidel'e anlatmak i. Bu basarilarmm delili olarak da dtisman askerinin biraktigi bir Springfield getirmislerdi.izerine uzaklasmak zorunda kaldilar.manm sonucunu. bu yiizden Ciro Redondo'ya ne ~arpl§~ . kakaolarirmzr yudumluyorduk.

Ayrica ertesi gUn savas alanmdan tekrar geeerken Efigenio'nun takmn bir dli§man asken daha yakalarmsti. Pico Verde bolgesinde birlesmek i. birini de yaralamistik. Onbasi Alejandro esir diistukten sonra sonuna kadar yanmuzda ~C.. geceyi bieki atolyesinde geeirmek suretiyle kendimizi diismana budalaca teshir ettigimizi de belirtmek gerekir.izere Pino del Agua'dan ayri ayri yollara saparak ayrildik. Biitiin bunlar. Son olarak. Ayrica.lendirmemiz gerektigini ortaya koyuyordu. Tegmen Antonio Lopez ve mangasi. Dermidio Escalona ve Arquimedes Fonsecas .l olarak hizmet etti. Bir kat:. c. . Yuabasi Victor Mora.lUbir ozammizr kaybetmlstik. Bu sebeple. Zavalh Mongo'nun kar§ualjhgl kursunlar da caba . Ayakh makineli tUfek Arquimedes'e verilmisti . Crucito'nun savas alanmda gomUlmesi SIrasmda biitiin adamlarmuz bliyUk bir keder ieerisindeydiler. bir yoldasmnz da hafif yaralannusti. kuvvetlerimizin savas hazrrliklarrm gelistirmemiz. Bizim taraf bir olii vermis. Pico Verde'de yoldas Fidel'in gellsini beklerken kendimize c. c. gayretle dikkati gekenler sunlardr: Efigenio Ameijeiras.• 180 • • 181 • Yaratt~1 yank dar bakimmdan bUyUk onem tasiyan bu c. kisinm savundugu kamyonlarm ahrnsmda bile vurucu gUclimlizlin noksanhgi kendisini gostermisti.ekilme emri» sdylentisi adamlarmnzm sasirmasma yol acnnstr.ok bUyUk eksikliklerimiz oldugunu gosteriyordu. hal§.UnkU soylu bir yoldasi ve gUC.. cekilisimiz de tamamen dtizensiz sekilde yapilmrsti. savastan sonraki gUnJerimizi bu hazirhklara adayacakhk. earpisma basladiktan sonra cikartilan bir «t:. siyasi ve askeri bir zafer kazanmis olmamiza ragmen. Bu earpismanm degerlendirmesi. disiplini gUt:.. Bu savasta gosterdikleri olaganusti.arpl§manm haberleri biitim Ktiba'ya yayildi..eki diizen verecektik. Baskin unsuru yanhs kullanilrms. eli Iyilestikten sonra kendisine verilen bu silahi kullanaeaktr. Lalo Sardinas. Bazilarmuz da ufak yara bereler alrmstr. Diisman askerlerinden tiC$tinti oldtlrmtis.

sarmasiklara sarihp. Qarpismalarda daha yararh ve etkili olabilmekti. diktatorliikle ve latifundistft. nobet. ama bize karsi dlismanca davranmayan Juan Balansa admda bir tiiccar vardi. Olaganiistii bir canbazhk yetenegi vardi katiroigm. Amaeumz.• 183 • 24 OzUcU Bir Olay • Pino del Agua C. gozUnil kupmadan . Maskotumuz olan yavru kopegin bile durup kucaga almmayi bekledigi yerlerde. Bolgede dayamkhhgi ile lin salmrs katmna bir ~e~it savas vergisi olarak el koyduk ve Peladero dolaylarmdaki Pinalito'ya dogru yoia eiktrk. Kopmus kaya parcalariyla dolu Pe1adero'yu ge- . listelik kaeak da oldugu i~in. Pino del Agua ~arpl§masmda ne Qetin ceviz 01dugunu gosteren Tegmen Lopez. kimbilir belki de orduyla ~birligi ederek krrdrrrmsn.'larla iliskileri oldugu bilinen. Fidel'in birliklerinden birkaciyla takviye edilmis olan gerilla orgUtUmUzUdiizene sokmaya koyulduk. her biri ayri ayri. Yolumuzun Iizerindeki kryi bdlgesinde.arpl§masmdan sonra. genel disiplin ve ternizlik kurallariyla ihtilal ahlakma baghhgl saglamak ve bunu gozetmekti. halen de bilmiyoruz. Karardan sonra. Hem. daglarda ya- sayan koca bir bOIgenin halkim tuzaga diisiirmiis. Bu kurulun gorevi. keserek etlerini mi tasimahydik: diisman bolgesinde mi birakmahydrk. Ama cok omilrstiz oldu ve kurulduktan bir kae gUn sonra dagitildr.camm feda etmeye hazir mUfrezesiyle birlikte. duraksamadan. Ama katm ne yapaeakt1k? Hayvam gozden ~lkarIp. govdesini toprak altma gondermekten baska yapaeak birsey kalrmyordu bizim i~n. maalesef Sierra Maestra'da seyrek gorlillir olaylardan degildi. Hain. 0 yoluna devam etti. giivenli adimlarla inmeye devam ediyordu. BOlgedeki halki kabadayihklariyla sindirerek sUQ isleyen bu gibi toplum disi adamlarm idami. iki ay kadar once tUfegiyle birlikte sirra kadem basan Cuervo admdaki eski bir asker kaQagl idam edildi. Tlifegini ne yaptigtrn bilmiyorduk. ama kendisinin ne halt ettigini cok iyi biliyorduk. disiplin kuruluna iiye secilmisti. Bir an once onunla bulusabilmek icin. Botella dolaylarmda her zaman ugrak olarak kullandignmz bir kampta. Chivirico saldmsmdan sonra. siiriindiigiimiia. yoksa gidebildigi kadar goturmeli miydik? Son Qoziim yolunu sectik. kesip parea parca etIerini tasimak da bir surti 113 ~lkaracakb basirmza. Bizim emekledigimiz. Fidel'in Sonador bolgesini dolasip tekrar bizim kesime dondUgtinii ogrendik. yargtlanmaSl goz aeip kapaymcaya kadar sonuclandi. Biltiin bunlar oJurken. Peladero'ya varmak iQin dik yamaelardan inmerniz gerekiyordu. katir hie. Peladero'ya dogru i1erlemeye karar verdik. SOziim ona ihtilal ugruna miicadele ve hainlerin kokiinii kazrmak maskesi aItmda. can havliyle kaya QlkmtIlarma asrldigtmiz yerlerde.

Onu karsrlayip konusmaya gittim. oliim cezasmda diretenler. ama biitiin savascilarm fikrini almadan bu yolda karara varmamn akilhca olmayacagmi da biliyordu. gozUnil budaktan esirgemez fedakar bir adamdi. bu i§i devamli gelmeliyor. Bulusah daha on dakika olmamistr ki. Tabanca kazara patlamis ve yoldasmuz kursunu yer yemez olmiis. yoldaslardan bu konuyu ha- . gok onemli bir sorunu ineelemeye gal~n kurul Uyelerlbe tatsiz bir oyun oynadi. elebasilari ha-- hi. sucortagi olan bir baska asi askerle birlikte. Bir sucluyu idam etmek gibi tatstz gorevlerle karsrlasngirmz zamanlar. ortaya cikip. en ufak bir korku belirtisi gostermekslzln ifadeleri dinleyen samg. Bu da. grubumuzun en iyileri 01maktan eok uzaktrlar. Gerilla savasmm agrr sartlarr yanmda. Ramiro Valdes bir haber getirdi. Lalo Sardinas i§gUzarhk edip disiplinsiz bir yoldasi cezalandirmaya kalkmis ve vuracakmis gibi tabancasirn gekip adamm sakagma dayamis. Yargilamanm ikinci bolumu Fidel'in veya benim. Oysa. Tamklarm ifadesi geee bastirana kadar siirdii. Adamlarim. Sert tedbirler almak zorundaydik. gereekten sucluyu krvrim krvrrm kivrandiran bir ceza oluyordu. Lalo Sardinas'm yasayi ilk gigneyi§i degildi. Sonra da La Cabana hapishanesinden birlikte kacacaklardi. !fade almaya ve delil toplamaya giristik. SonraIan ben bindim Uzerine. Fidel yargilamaya geldi. Rodriguez. tutuklulardan birini oldtireeekti. derhal yargilamp idam edilmesini istiyorlardi. yoldas da «tutuklanrrusti». Sierra'daki sayisiz garpli]· malarmuzdan birinde Sanches Mosquera'mn eline dUM §Unceye kadar katir benim oldu. kurulun gah§masml engelliyordu. Fidel'in bizim bolgede.• 184 • • 185 • ~erken de bana mism demedi. Disiplin kurulunun dagmlmasma yoJ aean lizUeli olay. sunu belirtmeliyim ki.alebi He son bulan birkac atesli ve heyeeanh ifadeden sonra. cellathk heveslisi olmakla pis bir §ol)ret yapan Humberto Rodriguez de vardi tutuklananlar arasmda. tutukluyken. Aptestlerini list iiste yaparak pisliklerini de ortahga ylgmak suretiyle. Durum eok nazikti. kurul tiyelerini gileden glkarml§lardi. Akil almaz slgraYl§· larla kayadan kayaya atlayip gidiyordu. savunmamiza ayrilmisti. Genel bir diismanhk havasi esiyordu ona karsi. Hie vakit kaybetmeden hemen kampa donilp LaIo'yu nezarete aldirdim.irekli bir binek hayvamm oluyordu. bir kismi ise bir kaza olmasr ihtimalini kabul ediyorduo Bu ifadelerden ayrr olarak. Ilk defa boyle si. Disiplin kurallari konulmasma igerleyen yolda§lardan bir kismi. Ona yasarna hakkim kazandiran da bu marifetleri oldu. Artc. Ama islenen sue yeterince bUyi. disiplinsizlik gerekcesiyle tutuklananlara bir yada iki gUn yiyeeek verilmiyordu. ihtilalin -zafere ulasmasmdan sonra. l)Itim t. disipline sikr sikiya bagh. Yoldas Lalo Sardinas birinei simf bir savasci. lfadeler ikiye boltinmustu: Bir kismi bunun kasith cinayet oldugu konusunda sarsilmaz bir inane tasiyor. mlifrezelerden biri. Bu tatsiz sakadan iki gUn sonra. Bu boyle stiriip gidemezdi. hapis pek de onemli bir ceza degtldi. «El Zapatos denilen yerde oldugu duyuldu. Humberto'nun yam sira iki lie. Peladero dolaylarmda geeti.ik oldugu zaman. Bu ise. hersey! bir yana birakip. OItim cezasina kesinlikle karsiydr. Bu olaydan sonra mlifrezedekilerin bir kismi tutuklandi. bir yoldasa bedeni eeza vermek gerilla yasalarmea kesinlikle yasaklanmisti.

savas halinde 01dugumuzu ve gereek suelunun Batista oldugunu anlatmaya ~all§tIm. sueunu kabul ediyor ama hayatmm kurtulmasuu istiyorduk. Curro diye biri vardi. Son tereddiltlerden sonra 146 guerilleronun oyu §oyle boltinmustu: Olilm eezasr 70. Qogunlugun kararma saygi gostermeyen ve miicadeleden cekilen bu adamlar. aci dolu bir sesle. Bunlardan bir ikisinin admi iyice hatirhyorum. Yolda§lffilzm oliimilniln. 'I'artismay. Mesalelerin titrek J_§:lgmda. Ve savunmasi ~ok gli~ olan bu olaym.i~lizlliglimlizU bir bir sayip doktu. Lalo kurtulmustu. yada riitbeleri si:iktilecekti. o geee basarih bir smav geeirdi. Bir insan hayatmm soz konusu oIdugu bu oylamada. kirahk askerlerin ~lkartma tesebbtlsiinden sonra tutuklandi. Qok g~ olmustu. 0 muthis ikna gileu. Se~ecekleri ceza bicimlerini teker teker yeniden anlatilk ve herkesin derhal karar vermesini istdik. cogunlugun oyuna karst olanlar. sozlerim samga diisman gozliyle bakan dinleyicilerin bir kulagindan girip. oteki kulagmdan ~lktl. Onirla'nm. Ihtilal kadrosunun en degerli elemanlarmdan biriydi. ama aralarmda gereekten iyi ~ocuklar da vardi.• 186 • • 187 • fife almamalarmi rica etme sirasi bana geldi. Ona da oy kullanma izni verildi ve herkes 0YWlu verdikten sonra sayima geeildi. karsit fikirlerin hepsini susturamadr. i~inde bulundugumuz miieadelenin kosullarina baglanmasi gerektigini. Arua onun bu Iistiin yetenekleri dahi. bunlara baska baska anlamlar veriyordu. kolayea duygularma kapilanlarr etkileyecek bazi olaylar oldu. disiplin kuruiu baskam Tegmen Antonio Lopez'Ie mtifrezesinden birkae kisinin bulunusuydu. rkasmdaki gila dlik ~ahlarm onimde biisbiitiin heybetli duruyor. Onlarm kaderi hiQ de parlak olmadr: Biri Domuzlar Korfezinde OldUrtildii. sUrdUrebiImek i~in mesaleler ve mumlar yakml§tlk. t1Pn tuhafi. i:inderimizin sozlerini sarsilmaz bir inanela kabul ediyorlardi. her gUn isledigimiz kusurIan ve bunlarm sonucu olan gi. Kimi iki kere oy kullarnyor. biri de yine orada. Ve adamlarrrmzm eogu. Ama ne fayda. Batista'nm bakanlarmdan birinin yegeni oldugu haide miicadeleye kahlmaktan kacmmannsti. aslmda dlsiplin kavrnmmI savunmak iem meydana geldigini ve bunu hatirdan ~lkarmamamlz gerektigini belirtti. tUrlir kisilerdi. kimi de ileri stiriilen eeza sekilleri tizerinde tartisarak. Tam bir saat. sesi duyguyla dalgalanarak konusuyor konusuyordu. riltbelerin sOklilrnesi 76. Bu yUzden oylamaya ara vermek zorunda kaldik. Cogumuz severdik Lalo'yu. . 0 zaman Fidel konustu. Ertesi gUn. laboratuvarlarda kullamlanlara benzer ufak ufak kagitlara isliyordum. disiplinsizllgimizi. Ben. kli~tik bir deftere oylarm sonucunu i§lemekle gorevlendirildiru. Curro ve Jimenez He beraber Canizares kardesler de ayrilnuslardr. Bize katilmis bir gene kizm. gerilla hareketinden ayrilma kararlarmi acikladrlar. Lalo Sardinas'm beraat etmesini sagtayabileeek sebepler ileri stirdii. Bizim hatalarmuzi. Pardo Jimenez diye biri vardr.) Sonradan ne olduklarmi bihniyorum. Bunlarm gogu dUrlistlUgti su go. bizim kolun bir Uyesi olarak oylamaya katilrna izni isteyisinl hati hafizamdan silemiyorum. Bu garip oylamamn sonuelarmi. t§l bununla bitmedi. karardan hosnut olmayip Ihtilal Ordusu'ndan ayrrlanlarm arasmda. Oylar birbirine son derece yakindi. (Bu. Sonunda iki ceza bieimt diisiinirldii ve bunlarm oya konulmasma karar verildi: Ya hemen orada kursuna dizilecek. sonunda diisman hizmetine girdiler ve bu topraklara birer vatan haini olarak donduler.

bunlar olmadan iilkenin gii~lenemiyecegine inamyorlardi. soygun ve daha bir ~ok yasa dl§l Isler yapan ~apulcu takmuyla bas edecek kadar sert degildi. cebri yUrUyU§le ilerleyip. Conte AgUero bunu Bohemia'da yaymladigi zaman biitiin itibarim yitirmisti. Aramieda en iyi dustmenler.kiyollklo Miicadele Sierra'daki §artiar. Sierra'daki siyasal §artiar daha hata diizelmis degildi. oldukca geni§ bir alanda serbestee YRIJamamIZa imkan veriyordu. Ama yonetim sistemimiz yeterince dUzenli ve ihtilal harekati maskesi altmda yagma. durumdan hosnut olmadrklari iein. bi::ilgede her an mUdahaleye hazar bir diisman ordusunun varhgi ise halkm bu kisir yamm dUzeltme yolundaki bUtUn ~abalarlmlzl bosa ~lkarlyordu. Fidel en iyi savascilarmdan birini. Daha baskalari da ayrildilar. Camilo'nun bizim koldaki ilk gorevi. diismana karst bir er olarak doviisme cezasma mahkfim edildi. Tegmenlerimizden bin. bir toprak reformunun ve toplum diizeninin bastan sona degi§mesinin gerekli oldugunu seziyorlar. Yiizbasi Sardinas'm yerine. bu haydutlarm hepsini. Dagh halkm politikaya sokulmasi i§i oldukca kisir kaltyor. Onlan simdi gi::irsem tammam bile. Lalomill ameasi Joaquin de la Rosa da onunla beraber gitmeye karar verdi. 25 E.• 188 • Onderlerirniz de. Bu da. Sanchez Mosquera. Sadece Roberto akhmda. bir dakika bile kaybetmeden yola koyulmamiz gerekiyordu. savaseilarmns da giderek uyamyorlardJ. Las Minas de Bueycito ki::iyUndekarargah kurmus- . tQlerinde en korkak ve direnesiz olanlar. Ordu hemen hemen bu bi::ilgeyi isgal etmedi sayihr. yada zafer ~elenkleri yanmda maddi menfaatler eide etme umuduyla katrlmis olmalart. Yalanlarla dolu bir masal uyduran Roberto. bir kere daha ~emberi daraltti. Ihtilalimizm admi bir kalkan gibi kullanarak. Diisman. diktati::irlUk katillerinin muhtemel akmmdan kaeabileeek bir Qtkar yol bulmadan rahat edemediler. tistelik. mUcadeleye basladigimiz bolgede ve Caracas'la Lamon'da haydutluk: eden bir eskiya grubunu zararsiz hale getirmek iein. bizim oncii kolunda Ylizb~lhga ylikselen Camilo Cienfuegos'u verdi bana. LaIo Sardinas'm rlitbesi almdi ve eski itibanm kazanabilmek iein. yargilamak iizere ele gecirmekti. bolge halkmm panige kapilmasi iein yeterliydi. Ama pranga gibi stiriiklemek zorunda olduklari bir ylikleri vardi: MUcadeleye sadece macera hevesi icin. hatta hi~ ayak basmadigi yerler bile vardi. Sierraya yUrUyeceklerini gosteren QClJitlibelirtiler vardi.

Ger~ek anlannm biImeden ihtiIal saflarma katiIan . Onun emriyJe koyli. yoksa yapier donemde ihtilal hizmetinde kullamlabi1ecek bir hayati kurtarmak mlimklin mliydli? SavR3 Insarsiedir. Durumu kendince degerlendirmis ve bekleyip. bu olaydan sonra. Oneli kuvvetlerle gitmis olan Camilo. Oradaki bir koylli kuli.in once aramiza katilrrush. • 191 • tu. KISa stirdli bu.i§iip kaburgasmi kirrmsti. Onderleri Aristidio. El Uvero ~arp1§mas!lldan birkac gi. ote yandan da bir ~ocugun irzma gecmis olan bir koylii de oliim cezasma mahkfim edildi. orduyla ili§~ ki kuraeagrm anlatmaya baslamistr.inki. ancak boylesine suclara verilen oliim cezasmi uygulayabilecek giicteydik. <. yargilandi ve oliime mahkfim edildi. thtilal zor gi.i di.• 190 • ihanete. Ama ~arpl§maya onsuz girdik. Ama U~linlin akhm basina getirmek i~in_ sembolik bir gosteride bulunmayi kararlastirdik. sonuna kadar gi.ilerin tipik bir ornegiydi Aristidio. EI Hombrito'nun bu kesiminde. tabaneasmi birkae pesoya satmisti. Bulundugumuz bOlgeden bir siire icin ayrtlarak. Ihtilalin adnu kullanarak ve mallarim ~alarak 0 bOlgeye dehset salmisti.~ bile goz yummak imkansizdir.izerindeyke~~l -» '-_ ~-.~. EI Hombrito vadisindeki isimize. tam takim halinde Magdalena'daki Los Cocos'a dogru ilerlemeye koyulduk. Chang ve irza gecmekten samk koyli. Hatta bu ISSIZ Sierra'da bir endi. frnn kurduk. Cogu serbest birakildi. Bolge baskam olarak bana tanmmis yetkilere dayanarak.in hazrrhk yaplldl~ apaeik ortadaydi. Bliylik bir sogukkanhlIk gosterdiler. Bu sozler. '()stelik.ivendigimiz koylulerin emrine veriliyorlardt. Yeni bir saldm i!. Temizleme harekati on gUn eiirdii. Hapishanemiz olmadigi iein daha baska cesalarm infazma imkanimiz elvermlyordu.i ormanda bir agaca baglanarak idam edildiler.inler geeiriyordu.istriyel faaliyetin temelini atarak. evinde oturup kuzu kuzu yakalanmayi bekleyecek kadar aklmi kacirmadigmi.koyli.ibesinde eskiya elebasisi tinlii Chang. yada birkac ay sonra daha giielendigimiz zaman olmus olsaydi. birkae kanaldan kulagima geldi. Aristidio §ansma kiissiin. bir serbest bolge ortami yaratma hazirhklarma devam ettik.~. rilzgarm ne yonde eseeegini gormenin daha yararh oldugu kamsma vararak. Ne yapahm. biz varmcaya kadar birkae esir alrmsti bile. Ve diismanm saldrrganhgi i. ve Aristidio idam edildi. savasa devam etme konusunda herhangi bir istek gostermedi. Bugi. gerilla kuvvetleri i~in giri§ kapisi sayllabilecek bir kamp vardt. a arkadaslarina ihanet sueunu isledigi zaman biz. gruplar halinde oraya geliyoriar ve bizimle ~ah§an. kentli delikanhlar ve Chang'm vadettlgi basibos ve bol parah bir hayat masalma kanrms koyliilerden meydana gelen cetenin bliyi. «EI Chino» Chang'm baskanligmda Caracas bolgesinl haraca kesen bir eskiya takimmi yakalamak Uzere Fidel'le bulusacaktik. Bize katilmak isteyen gencler. sorusturma aetrrdim.'. Bu hareket! daha sallanndayken.i1ere iskenee edilmis. belki de pacayi kurtarrrdr. Daha sonra. gerillalar bOlgeden ~ekip gittikten sonra. Daha sonra her online gelene. bir ktsmi da OldUrlilmli§tU..'-gerlifa ihtimaIine .ik bir krsmim yargiladik.in kendi kendimize sunu sorabiliriz: Gercekten OltimU hak edeeek kadar suelu muydu. Bu tehditlere ragmen. Bu arada bir yandan Ihtilal Ordusu'nun «habercisi» olmakla ovUnen. Chang yuva1armdan ugramt§ oiaYbl-rka!iiiY ollc.

Bu yargilama sonunda Masferrer'in suglistti yakalanmis iki casusuyla. Hain Eutimio Guerra'nm maskesini diisiiren ve ihtilalimizin en zor giinlerinde bize alabildigine yardim eden Dionisio da. enistesi gibi. Aralarmda Dionisio admda bir guajiro ile enistesi Juan Lebrigio vardi. Ondan sonra sira. sanki bu tamkhk obiir dlinyada gunahlanru bagl§latmaya yararmis gibi. «Viva la revolucion!» diye haykirdi. Onlarm idami ~ok iiaiieii oldu. Son dilegi cenazesinde Peder Sardinas'm bulunmasiydi. Ama Fidel bir §ans daha tammak istiyordu. her lig evde birer kadm ve yeterli yiyecek stoku edinmisti.• 192 • • 193 • gozlerini tUfeklere dikip. «Idam edilenler» in tigti de Ihtilal Ordusu'na katildilar.ocug. Look Oergisi'nde yaymlanan ve Birlesik Devletlerde yihn en sansasyonel haberi olarak nitelenen roportajl ona bir odiil kazandirdi.< ev. Sonradan.m sembolik idamma geldi. cJlfunti btiytik bir vekar ve sogukkanhhkla karsiladr. Bir sonraki . Biri tistlime atildt ve mutlulukla minnet kansirm bir duyguyla. «Che tamgrmdrr. «1'Ii~bir zaman oliimden korkmadim ben» derdi. bir adamm zenginligi. anlattiklarirn yoldaslardan hirinin kuskuyla karsrladigtm sezincc hemenatlhr. ihtilalin kendisine sagladlgl guclerden yararlamp til. 0 donemde bu adamI'ar icin baska hicbir ceza uygulamaya imkan yoktu. Bunun tizerine Chang son duasma tamk11k etmemizi diledi . Hersey olup bittikten sonra. Peder Sardinas ise 0 siralarda kamptan t. Oysa. Chang'm karanhk i§lerine alabildigine kansmislardi. ikisinin devrim boyunca eok parlak i§ler basardrklarmi duydum. iki oldugunu. Havaya til_. ihanet ve ahlaksiz bir tutumla suclamasmi (ne de olsa bu tig kadim halkm parasiyla besliyordu) dinledi ve kdyliilere ozgU 0 safdillikle kadmlarm till degil. Fidel'in i:if~ keyle kendisini. Sierra'da geQllli§lbu olay barbarca gorunebilir. Bir de baktilar ki dipdiriler. Echeverria ailesi thtilal Ordusu'na bir kru] savaset yetiatirmisti (kardeslerden biri «Granma Seferi» ne katilrmsti) . Kentlerdeki orgiitlerin bize gi:inderdikleri biitiin malzemeye el koyup kullanmis. Gerilla bolliglimtize ilk yardimci olanlardan ikisiydi bunlar. sanki babasryrmsim gihi sapur supur optti beni. Izledigi bu kaypak yol. gliveni kotiiye kullanma. birkac yerde konaklayip gizlice davarlarr oldurmiistii. ama bu cocuk. o siralarda Sierra'da. Bu olaylarin bir gorgii tamgl vardi. Son' anlart eok duygulandmei 01duo Kusurlarmi anlarmsti.: tki lig gun sonra bir baska ~eteyi ele geeirdik.ok uzaklarda oldugundan bu Istegi yerine getiremezdlk. bizim gelmemizi beklerken bir kligUk birlik kurmus ve hangi seytana uymussa uymus. Oliimil pek hak etmedikleri bir gercek: ama bir sUrU suca katrlmis olduklan da bir ger~k. uzun bir siire benim emrimde kaldi. Ucuncusune gelince. onu cinayet islemeye kadar gOtlirmU§tli. ozellikle karilarmm sayisma gore degerlendiriiirdi. gerilla bolgesine silahh saldirilar diizenlemeye baalarmsti. GOzlerini bagladik ve kursuna dlzecekmis gi~ bi srraladik. Yargrlama sirasmda. t. CIA ajam Andrew St. cetedeki tiC. ama idam edilerek olmek kavramim bir tiirlli kafasi almiyordu. George.linkli birisinin nikahh kariai oldugunu -ki bu dogruydusi:iyledi. To~ relere sadik kalan ve kendini bir pasa gibi goren Dionisio.c. Askerler arasmda soz doniip dolasrp savas amlarina geldigi zamanlar. sonralarr guvenimizi bUylik olglide kottiye kullanrrusti..el ates edildi. harekatta ozel gorevler yiikIenrnis Echeverria admda bir cocugu da idam ettik.

ihtilalimizin saghkh kilmmasi..§:lrken ge~rdigi. ~ok g~gm~den hastalik bahanesiyle bizden ayrilrrus ve sefih bir hayat stirerek belasim bulmu§tu. brr sure igin. yeniden El Hombrito'ya dogru yola ~lktlk.ak zorunda kalan Sori Marin'den baskasi degildi. Leyva ve Noda. hepsi de olnrken ihtilale baghllklar~~ bildirdiler.hlQ.hkumlardan birine yaklasip son telkinde bulunmak IStemis. yada gok az Olgiide gevsese. Verilen eezamn yerinde ve dogru otdugunu anlatn ve anasmm Ihtilale sadik kalmasim istedi. dokunakh bir mektup yazdi. 1htilalin kontrolli eok klsa..~ bOigede sUkun ve asayisi sagiamak gibi gii!.mi hig ilgileri yoktu. koyUi kizma tecaviize yeltenmesiydi. . Yargi kurulunca idama mahkfim edilen Echeverria (lakabi «Squinty» idi) anasma uzun. onu yiiceltti.» Ihtilal boyle adamlarla yiirlitUltiyordu. bir ihtilal kahramam olabilir. go· revi tamamladiktan sonra. tkinci mUfrezenin kumandam YUzbasi Raul Castro Mercader ve tegmenJeri Alfonso Zayas. Ramiro .• 194 • • 195 • garp1§lD. ~ece ailesinin onuruna leke siirmekten kagmdIgtnl soyliiyordu. En iyi numaralarindan biri kendisini benim yerime koyarak «Dr. Echeverria. Masferrer ill iki casusunun dismda. thtilal Ordusu'nun kontrol altma almaga gall§b. ACl olmakJa beraber. thtilal Ordusu'nda subay olan iki kardesi gibi bir onder.Kendi kUgUk kisisel dertleriyle u~maktan baska birseye kart§mayan. cezasmm dogrulugunu oylesine kavramtsti ki. Disiplin kuralJarilla karsi gelenleri bastirmak ve slirekli yonetimden yoksun bOigelerde basgosteren anarsi tohumlarim yok etmek icin. herkese ornek olacak cezalar uygulamak zorundaydik. yal~ niz insanlardi.0 belirli donemde sue islemek bahtsizhgma ugradi ve bunu hayanyla odedi. Bu adam thtilalden sonra Tarnn Bakam olarak Toprak Reformu Kanununa imzasmr koymak cesaretini gosteremeyip gorevinden ayn1m. oylesine ihtilalei. Ben orada degildim. Bu yargilamalarda ilk defa olarak bir konu ortaya atilmis ve tarnstlrmstr. Ihtilalin canlarim batt§ladlgl ve bugUn ordumuzun saflari arasmda olan tesadtifi suclulardan daha kotti kisiler degildiler.ir.. . Ama oliim karsismdaki tutumu oylesine dtirtist. «Bakm bakahm» dernis.ide bu daglarda onunla dolB. bir eylem adarm haline geJebilirdi. bizce bu son. 6ncti kuvvetin basmda Camilo Cienfuegos ve dart tegmen vardr: Orestes. ~~lrttCI bir kola~hkla kendilerini sug i~lemeye siirlikleyen hatalara du- =: ~Uyorlardl. i:iylesine saglamdi ki. bemm bu palavralara karrnm tok.m zor anIarda kendisini yakmdan tannnl§hm. Orlando Pupo ve Pablo Cabrera idi. ma. Adam. Toplum dtizenini degi§tirmekle . Hasta ve basibos bir ha. Dionisio ve Juanito Lebrigto. Basmdan beri disipline girmemislerdi. ama gorenlerden biri anlatti: Bn seier orada bulunan Peder Sardinas. Llano'daki 26 Temmuz Harekatmm i:inderleriyJe ~e§itli tartismalardan sonra Sierra'ya slgrnml§ biriydi tartrsmaya yol acan. Burada admi amp anmama konusunda dii§tindiim. Batista diktatorltigimtin artiklarr olan bu eskiyahklarm temizlenmesi gerektigi konusunda baskalarma yeterli ornek oldu bu olay..ada olmesine izin verme~ igin ~vardl Qarpl§Lrken bile bile oliime aWacagma andlQly~r. Idam edilenlerin sonuncusu «EI Maestro» dentlen renkli ki§iligi alan biriydi. Bolda. Ama o anda bir demir yumruk gerekliydi. «bel~i bir baskasmm Ihtiyacr vardir size aziz Peder. Guevara» diye tamtmasi ve muayeneye b. Ne var ki .

<ok degerli bir teksir makinesi getirtmlstik Llano'dan. 0 siralarda Havana'dan gelmis olan iki ogrencinin yardimiyla. 26 Altos de Conrado Mar Verde earprsmasim izleyen gunler <. olan kocaman bir 26 Temmuz bayragt yaptirttrk. Eski ama bizim icm . diismani kratrrrp kusatmaya. Ell arada dusmanm ormandan geeerek baskin yapmasmi ve bizi gafil avlamasrm onlemek icin de. ta Las Minas de Bueycito'dan bile goriinmesi umuduyla El Hombrito'nun en yliksek tepesine diktik. Bu makineyle. ayagmdan yaralandigi icin ytirtiyemeyen Joel Iglesias da vardi.• 196 • Valdes kU«. savunmaya <. Butun bu ulasnn yollarini iyice kontrola aldtk.lin de Hombrito Vadisi'nde guvenlik tedbirleri alrrken. Aym zamanda.ok uzaklardan.. Sanchez Mosquera'um taburlarr Santa Ana'da . Santa Ana'ya dogru uzanan ve Guayabo deresini asan yoldan gidilir. otekiler de ona sen derlerama emirlerine biiyiik bir disiplin ieinde uyarlardi. nehir boyundaki halkm isbirligine ve him ayesine . Bunun i«. Sanchez Mosquera'nm saldmsma karst hazirhk yapiyor. Bu arada bolgede devamh dolasiyor. Guayabo deresi boyunca ilerleyerek guneye inip BoteUa Dagi'm gectikten sonra Mina del Frio'dan geJen yola saparak da gidilebilir oraya.lmesi ihtimali alan yollarda istihkamlar kuruyorduk. Carpismayi arahksiz stirdiirmeye.ok hareketli gecti. her an. siirekli nobetei bulundurmarmz gerekiyordu. Onlara emir verirken saygiyla siz diye hitap eder. Daha onyedisine bile basmarms olan Joel otuz kisiye kumanda ediyordu. Bu yerlesmis donemdeki hayatumzi dtizenlemeye iste boyle basladik. Aralarmda. Mar Verde'yc birkac kilometre uzakhktaki vadiye.ekiIdik.ik kurmay karargahimizm kumandamydi. bern yazi islerini hem de dizgi islerini Leonel Rodriguez ve Ricardito Medina admdaki ogrencilerin yiirUtttigil gazetenin ilk sayilarmi cikarttik. Aglrhklanmlzl La Mesa kesimindeki Polo Torres'in evine tasirmstik. Bir de iizerinde «Mutlu 1958» yazis. ozellikle de «1htiyar Bayan Chana» dedigimiz kibar dostumuza borcluyduk. Bu diizeni. Diisman havacilarma yeni bir yapiyi hedef kilmak istemedigimiz icm eski bir bohio'da frrm kurduk.li. ge«. El Hombrito'ya yeniden yerlesmemiz 1957 Ekiminin sonlarim buldu. Yarahlarirruzr da oraya gottirdiik. EI Cubano Libre admdaki gazetemizi yaymlamaya basladrk. dayanmaya gticiimiizun heniiz yeterli olmadigim pekala biliyorduk. otoritemizi guclendirlyor ve saglam bir varhk haline getiriyorduk. Aym zamanda. Bayragi. . yada cephe saldrrrlarmj. Joel Iglesias da tegmeniydi. El Hombrito Nehri iizerinde kurmayi diisundligtimliz minyatur bir hidroelektrik istasyonunun planlarim hazirlamaya basladik. KontroltimUz altmdaki bolge icin bir savunma temeli kurmaya giri§tik.

198

199

konakhyorlardt. California yolunda da bilmedigimiz bir hedefe dogru ilerleyen dusman taburlari vardi. Mar Verde ~arp1§masmdan dort bes giin sonra alarm verildi. Sanchez Mosquera'nm taburlari ilerliyordu; hem de ana yoldan. Santa Ana'dan EI Hombrito'ya uzanan en islek yoldan.- Hemen pusuda bekleyen adamlarnmza haber verdik. Maymlan yeniden elden gecirdiler. Kendi basnmza yaptigmuz bu ilk maymlarm pek ilkel bir atesleme diizeni vardi. Bir yaya bagh olan demir parcasi, yayi serbest brraktigirrnz zaman ileri frrhyor ve demir kapsule ~arpIYorduo Mar Verde ~arpl§masmda bir ise yaramayan bu maymlarm bu sefer de daha farkh bir sonuc vermedigini aynea belirtmeliyim. Birkac dakika sonra, ates sesleri kumanda mevkiimizden bile duyulmaya basladi, Maymlar patlamadIgl ve dusman olanca luziyla ilerledigi icin, bizimkilerin ricat ettikleri haberi geldi. Yaimz, geri cekllirken, diismana zayiat verdirmeyi de basarrmslar, Bize gelen bilgilere gore, oldiiriilen ilk dusman, uzun boylu, §i§llian bir cavusmus, Tegmen Enrique Noda He «El Mexicano», bir suvari takimma kumanda eden ve 45'lik tabanca tasiyan bu eavusa, yakm mesafeden Garand'lari ile ates etmisler. Adamm €§kali leonusunda ikisinin de ifadesi birbirini tutuyordu. Ama sonuc olarak, Sanchez Mosquera'nm taburlan bizimkileri geri cekilmek zorunda biraknusti. Iki hafta sonra, Brito admda bir koylii iyi kalbliligimizden otiirii tesekkiire geldi bize. Diisman onu takimm en onunde ytirUmeye zorlarms. Ve bu oliim yiir-iiyiiaiinde bizim ~ocuklarm nisan ahp kendisini vurur gibi yaptiklarrm acikca gormiis. 0 gun hie kimsenin olmedigini de ondan ogrendim. Ama Altos de Conrado'da olenler oldu.

Bulundugumuz yeri, elimizdeki boliik por~tik te~· hizatla savunmarmz gti~ oldugu icin, dogru dliriist siper bile kazmamis, Minas de Bueycito yolunu kesmek iein yaptigumz eski savunma hattiyla yetinmistik. Dusman ilerledikce pusuda bekleyen adamlarmus tehlikeye girdikleri iein, onlara da ~ekilmelerini emretmistik, Ortahkta kim seier kalmanustr, Sadece, koy koleularmm mallarmi gasbetmesine goz yummama kararmda olan, belki de el altindan diismanla bagIantisi bulunan bir-iki koylu vardi goriinlirlerde. Yavasca Altos de Conrado'ya uzanan yola ~ekildik, Burasi Sierra Maestra'nm yamnda ufacik bir tepe gibi kahyordu. Dorugunda da Conrado admda bir guajiro yasiyordu. Bu yoldas PSP (Sosyal Halk Partisi) nin Uyesiydi. Ta basmdan beri bizimle iliski kurmus vc pek degerli hizmetlerde bulunmustu. AUesini uzaclara yollamisti. Evde kimsesi yoktu, PUGU icin ne milkemmel bir yer l Eve acilan li~ patika vardi, Bunlar da ormamn ieinden gecerek tepeleri dolana dolana doruga kadar uzamyor ve tropik bitki ortilsiiyle tamamen ortliluyordu. Bu patikalarm disinda, evin her yam, tirmanmasi alabildigine tehlikeli sarp kayalar ve bas dondtiriicii ucurumlarla ~evriliydi. Agaclarm kesilrnis oldugu bir noktada yol genisliyordu. Sanchez Mosquera'nm saldirilarma karst koymak iein bieilmis kaftandi burasi, Birinei gUn, kli!;lik kuliibenin ocagina fitiIli iki bomba yerlestirdik, Bu elimizdeki en basit pusu imkamydi, yekilirsek, diisman muhtemelen eve girecek ve oeagi kullanacaktr, Bombalar kullerin altmda kuzu kuzu yatiyordu. Ocak yakildigt veya kor kondugu zaman fitillerin ates alacagim ve bombalarm patlayarak pek ~ok kisinin olti· miine sebep olaeagun hesaphyorduk. 'I'ahli bu daha sonra yararh olabilecek bir careydi,

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful