You are on page 1of 146

r

Savas arulan
,

an:'
J-.. I \(

Che Guevara

Ernesto Che Guevara

SAVA~ ANILARI
Turkeesi: Se~kin CAGAN

Orijlnal adi: PASAJES DE LA GUERRA REVQJ .. CIQNARIA U Ilk yaymi: EDICIONES UNION Havana, 1963 TUrklye yayim: AN'r YAYINLARI Istanbul, Hazlran 1968

ANT YAYINLARI
Dlzgl ve baski: 'ri\~ MATBAASI
IlajaloA!u, Baf1llusahlp Sok. Emek Han 16l29, iSTANBUL

CHE'nin Hayatl
Ernesto CHE Guevara, 14 Haziran 1928 gecesl Arjantin'in en oncmli §ehlrlerinden biri olan Rosarlo'da dogdu. HenUz lki yasmdayken, ilk astrm krizi geldi. Sierra Maestra'da Batista ordulanna kar~l savasirken Che'ye zorlu dakikalar y~atan bu hastalik, BoIlvya ormanlannda Barrlentos'un askerlert tarafrndan vuruluncaya kadar bir tUriU yakasrm brrakmadt. Yilksek mUhendis olan babasi Ernesto Guevara Lynch, !rlanda asillt blr alleden geJiyordu. Anast Cella de la Serna tse Irlandah-Ispanyol karismu tdi, Che il~ yasmda iken ailesl Buenos Alres'e yerlesti, Cella de la Serna 0 gilnlere ait bir aDiSIDI §l:iyle anlatiyor : "Erllesto dort ya,}ma basbjpllda, artIk baskentm iklimine dayanamaz olmustn, Astlm krizlel'l geldlgi zaman basim babasmm giigstlne dayar, oyJe uyurdu. Ancak bu ~ekllde rahatlayabildigi il}in, babasl I}Ogu zaman geoolerlnl Cbe'nln yata~nda g(l4,'irirdi. Sonralan Che'nio durnmu daha da kotiile~tl. Doktorlar tedavlslnln ~k gil!;) oldugunu, mutlaka lkJlm degl~tlrmesl gerektlglni siiyledller,» Yeniden go~ ettl Guevara allesi, Cordoba'ya gittiler. BOIgeyt blr sUre gezdlkten sonra, Alta Gracia'ya yerlestller. Burada cne'nm sa~ltk durumu biraz dUzeldi ve astim krizleri seyreklestt. Che'nin, Cella ve Ana Marla adli lkl kiz, Roberto ve Juan

bulBljlk~lilk bUe yaptilar. Lise o:. Cordoba'ya goO. Ashnda tipik btr burjuva atlesi IdUer. Ispanya 1~ Savaljlnda a~lko. Ashnda Mlaml'de ikf ii~ gUn kalmak isttyordu." Sonra ortaokul zamaru geld! ~attl. Parasim hesaph harcamak zorundaydi.aglannda iken. arna blr aydan once ayrilarnadi. Okulunda lnglllzce ogrenimi yapihyordu. ~In· ('I ve altmea slDlnarda ise arada suade oktda.tUer oradan. fakat yeteri kadar dolasmak Irnkam bulmadilar.Martin adlt da iki erkek kar<~eljl vardi. Hammalhk. Fakilltedekl ilk ytllannda Arjantin'ln kuzey ve batt bOlgelerlni bastan basa dola§mlll. Blr ara Inquttos ljehrinde ucak blieti parasi biriktirebllmek 1o.sto seyahati ~ok severdi.r1$hgl verecek durumda degildl. Latin Amerika gezlsinden sonra Buenos Aires'e dondtl. ettiler. Atalaya Jimnastlk Klubiinlin en gozde atletlerinden blrl haline geld!.l Che'ye alfabey! og· retmlstlm ama. Che de bunIan evde. Baudelalre'e karljl bilyUk bir tutkusu vardi. Delikanhydl arhk. Che. Villa Nidina adlt bir evde oturuyorlardt. lnarnlmaz blr gu<. Guevaralann Catra· mina adim verdlkleri..in bir siirprlz oldu. bir yrldan klsa blr sUre i~inde 12 dersln SlnaVilll kazandl. Aneak iklnei ve Ut. annesinden bu dili ogrendi.1lkh. llk durak. 1944 yrlmm sonunda Buenos Aires'e go<.lktl. Faktlltenin son sunfmda Iken Che. arkada§l Alberto Gra· nados Ue bUtUn Latin Amertka'yi Io. Latin Amerika'mn egemen simflar tarafmdan msarsizca stimiiriilen koylUierini yakihdan tammak flrsatml verdi. idi. Daha 14 yasmda ikcn Freud'un kttaplarmi okumaya baslayan Che. Yeniden. yiyecek yemeg i vardi ama attest kendisine cep ha.ilgInI kar§llayabilmek i<.a Cumhurryetctlert desteklemislerdt. Che yedl y~mda !ken Bayan Guevara'ya Egltim Bakanhgmdan resmt blr yazl geldt. doktortuk. Arkadaslari Che'nin de bir gUn babaai gibl muhendis olacagim samyordu. Durumlan iy!den iyiye bozulmustu. Che lie arkadaljlanm arabaya doldurur. Ernesto Guevara de la Serna'nm yedl .ya. Che ise i<. Daha sonra dag-Ial1. Okulda en ba§'Bl1ll oldugu ders matemaUkti. boylece hastalIgllllll yaraUlgl engellerin hepsinin tistesinden gelmeyl ba§ardl. doktor olmu§tu. Bir ara paralan azahnca bulabiJdiklert <. Yol uzadlkr.a paralan da azauyordu. BoIivya'da bam ogrenciler aralannda para topJayarak bu iki kafadann Venezuella'ya gitmeslnl sagtadilar. Bundan sonra kendlsini tamamen derslerine verlp. cocuklarm egltlmiyle i1gilenmesi bent {ok sevindlrml~tI.Uncu snuflarda okola devam edebUdi.ah§1llalar yapml§tJ. Egitim Bakanhgma bagh Dean Funes Lisesine devama basladr. Bogota'ya ge<. Alberto orada kaldt. Ciizzamh hastalar taranndan insa edilen barajr gorebilmek 1~ln Peru'nun troplkal ormanlarinda gtlnleree dolaljttlar.ok ilje . Eme. Bu kendilerine. . Bu yUzden giinlerlnin biiyUk krsmim Halk KiltUphanesinde kltap okumakla gectrtyor. 1953 Ylbntn Mart aYinda iinlversiteyi bitirmilj. ~iU'n1n Santiago §ehri oldu.6. 0 gtinlerde Guevara'iar Alta Gracia'mn zengln allelerinin yaljadlklan "YUkan" semtte.iinkUvarrslarindan kisa blr silre sonra Idati makamlar taraflndan sunrdtai edlldiler.geml taytaligt. Yazrda. Boylece okul masrafianm ve cep har<. (_. Bayan Guevara. Che'nin tip fakiiltesine yazdacagml acrklamasi herkes Io.attrrlilar.illg-i. Kuvvetli blr tradesi vardr Ernesto'nun. 16 yasmda Ise Ncruda'ya hayran olmugtu Che'yi cocuklugunda en Qok tizen Ijeylerden blri hastahg. buralardaki orman ktlylerlnde ciizzam ve tropikal hastahklar iizerlnde o.e§itli i§lerde o.ine alan bir motoslklet turuna '<lktI.lnfutbol antrenorltl~ dahl yapblar.le hastaligmi yenlp spora basladi. Blr keresinde de iilkenln blr ucundan dlter ueuna blslkletle gidip gelmtstt. Bu olayi Bayan Guevara §I:Iyle anlatrr: "Hemen eevap verdlm. hatti. asttm krizleri yUztinden okola gldemiyordu.inde yan§ atlarr bulunan blr ucakla Miami'ye gitt!. rransrzca §lirlere bayrhrdr.§ID.n.7.lkardtlar Che'y1. Blr yandan da ogrenimlne devam edlyordu. Gezlye 29 Arahk 1951'de basladilar. Politik egiUmlert ltibarlyle de sola acik liberal olarak tammrtardi. Bayan Guevara . Franslzcaya da hiiyiik ilgi duyan Ernesto. Hemen askere r.'jehrin dlljmdaki biiyiik ~ift1i· glni satmak zorunda kaldi.allljtliar. Kard~lerl onun derslerlnl not ederler. krsa zamanda Iyi bir atlet olup 1_.iu bir <. yatajpnda hazn·{ardl. Ger!. Ernesto'nun yatacak odasi. Bakanbg.~ bastlgl halde hula i1kokula kaydedilmemig oldugu bildtrfliyordu. hergun Cordoba'ya okula gotUrUrdil. gitme imldl-um) bulablldl. hurdasi ~lkml§ 1930 model blr arabalan vardi. bazt gUnier yemek yertne sadeee bir fincan siitlil kahve lIe yetinlyordu. 11k muayenede ~ilrUge O. Zamanla mall durumlari bozuldu Guevera'iann. ginn c. dok ilj<. yilrUyerek a§tllar.· hi. . Peru'da cilzzamltlann yasamakta oldugu bir koyde hbbl Incelemelere glrlljtller. GuevarH atlesi.

tekrar kale komutanhgi gore vine donmek zorunda kaldi. butiin Latin Amerika'mn savasi oldugunu hatrrlatiyordu. KUba Ihtilallne onemli katkrlari olan Nico Lopez'in Guatemala'da lken taktlg-I soylentr. Onlara. Kendisi de zaman zaman ufak catismalara kahltyor ve ihtitalciler 1~ln bir yerden dig-crtne cephane nakledlyordu. 1959 ~ubatmda Ise. Boylece Che. Bir sUre. Doktorluk yapabilmesi io.9. KUba'da gorevlni tamamlamistr. devrtrncl Arbenz Hiikiimeti emperyalist Amerika'nm perde arkasmda hazirtadig.1 HiikiimeU bir Sanayi Bakanhgl kurarak. Gnate· mala'yr aneak bu sekllde ozglirIU. "Mutlaka savasmahsinrz. KUba'ya yaptigr hizmetlerden dolayi. billnmeyen illkelere dog-ru yola crktr. Orada. bir sager darbe ile devrllince.ok gecmeden resmt maknmlar Che'yl rnlrnleyerek elGllik btnasindan ~lkardllar. Guatemala'da kalmasl tehlikell bir durum aIm· ea. 26 Kasimda da Kiiba Milli Bankasi Baskanligma getirildi. Rojo. bir KUba ticaret heyetinin baskani olarak QekosJo· vakya. sdmiirulen halklarr 6rgtitlemcsi. Bu durum Che'nin savasci yammn tekrar canlanmasina yol actr. orasi para kazanmak 19in Iyl bir yer. tJ'nlversiteyi btttrtnee. ilk olarak orman koy' lermde doktorluk gorevt alabilmek i<. lik firsatta ihtilaleilerln sanna katildi.lo o. Buenos Aires'ten ayrildi. blrcok 01· kelere seyahatJer yapan Che. savasm sonuna kadar en on saflarda gorev alacak ve kendlslne binba!!l rtitbcsi verilecektl.ine alan uz un blr geziye Glkh. yeni yeni thtilallert hazarlamasr gerektyordu. Guatemala'ya gidelim. az geU§mi§ iilkelere "e§itli seyahatler yapan Che. Onlardan KUba hakkmda geni§ bUgi toplarmsti. Haprshanede Peru'lu solcularta tanisti. Orada gero. Kiiba'daki bUtUn gorevlerlnden IsUfa ederek. tilkenin mali i!!ierini ytiklenml§ oluyordu. Ernesto.ail§mak uzere btr anlasma yaprrustt. Venezuella'da· ki Cabo Blanco cilzzam kolonlsinde 800 Peso ucretle t.ge kavuffturabiUrslnlz" dtyordu. Daha sonra. ArtIk baska Latin Amerlka U1kelerlne gidip. Havana'nm La Cabana kalesinin komutanhgrna getirlldl. Burada Ricardo Rojo admda blr avukatla tamsmasi. ama bana kalina sen benlrnle gel. tieari anlasmalar imzaladt. Bir ara Guatemala'It genclerl orgUtlemek iizere harekete ge~ti. sonradan en .e§itli i§:lerde Gall§t1.temala'da slyasi sUrgiin olarak bulunmadtgt balde. Baz. yakm arkadaslarmdan biri haline gelen "EI Patajo" ile kar§lla§h. Ernesto'ya "Venezuella'ya gldlp de ne yapaeaksm or Evet.lere bu savasm sadece Guatemala'mn deg-n.o srralarda. somurulen halklari ve emperyaJistJerl daha yakmdan tanunak nrsatun buldu.ek bir sosyal devrim var. halka oynanan bu klrH ve a§agu!k oyunu hlr tUrlU hazmedemedi. Geno. 1965 EyliililnUn son gilnlerinde. Sovyet Rusya ve Qin Halk Cumhurlyetini io. tin safta GarpI§makti. Guatemala'da iken bir o. Guatemala'dan Meksika'ya geeen Che. 21 Ekim 1960'da. bUtiin dUnya Che'nin nerede olabi\eceg-inc dair . Che Guatemala'ya vanr varmaz. orada Fidel Castro ve arkadaslarr He tamsarak. 7 Eklm 1959'da INRA (Milli Tarim Reformu Enstltiisii) Sanayl bdltlmti baskanhgma atan01. yerliler hakkinda daha once yaymlannus bir tncelemest yUzilnden tutuklanarak cezaevtne gt)nderlldl. Fakat bu lmkam bir turltl buiamaru. Ihttlalden sonra. AYIll trende. trenle Mekslka'ya hareket ettl. Daha sonra da "Granma" gemlsiyle Kuba'ya hareket edecek. Playa Giron catismast sirasrnda. 1962 Ekiminde ba§gosteren buhran sirasmda ise Pinal' del Rio askert kornutanhgi gorevtnt aldi tlzertno. Arjantln Btlyiikel<. Che GuatemaIn'da siyast siirgiin olarak buiunmadlgl halde. Granados· un kendisini bekledigt Caracas'a gitmek it.ln staj g6l'dUg-Usiralarda btr yandan da cep harchgtm saglarnak io. 3 Ekhn 1965'de Fidel Castro. Haplsten eiktiktan sonra yoluna devam ederken Ekvador'da da blrkac gUn kaldt.oguntln hayatim kurtal'dl.. Che'nin tiniU veda mektubunu okuyordu KUba halkma. Bu faaliyetiyUzUnderi o. Gua. . . KUba'da tarihi Santa Clara savasmdan sonra Blnbagr Ernesto Che Guevara. Che'nin hayatmda d6nilm noktasi oldu.ok KUba'b slirgiin ve Fidel Castro'nun kardesi Raul 1Ie kar§lla§mt!!.in trenle. Rojo'nun anlattlklan Che'yi son derece duygulandirdi ve Venezuel1a'ya gitmekten vaz geeerek Guatemala yolunu tutmasma sebep oldu. Che'yi bunun basma geUrdi. Che 0 geee bunlardan o.lnresmt makamlara basvurdu. Bakanlar Kurulu karanyla KUba vatandasi WIn edildi. Aneak. KUba Ihtilalcilert safmda yer aldi. bunlarla yakm arkadashk kurrnustu. BiiUin isteg-I eephede. Arbenz'tn hayranlarindandr. Bir kere~jnde Che'nln orgiitledtg-i gencler dtlsmanm §iddetll blr saldtrrsina ugrarrne ve selarnett ka~makta bulmu§lardl. Alberto Granados'un aracihgr ile. 23 ~ubat 1961'de Kilba ihtll6." demtsti.lliglne sigmmak zorunlulugunu duydu. Bu yolculugu sirasmda Peru'ya da ug-l'adl. Hatta kendisine Che adim. Bir siire sonra da sihih arkadasi Alelda March lIe evlendi.8.

. Oysa Che. dUnyada ikl.. ....ecekse ve ba~kaIan mitraIyoz seslerlyIe ve de sava§ ve zafer naralanyla cenazelertmlse a#J.. susuz ve yarah olarak hapsedildlgi okulda bile. bu kez de BoUvya'da IhtllalciIert orgtitlemekle mesguldu. Onu Higueras'ta bir okula hapsettller. parolamn. UO. Hlgueras yakmlannda yakaladi.nlannuz kuIaktan kulaga yayilacaksa ve sUAblanmlz elden ele geo.lktl.t yakacaksa. Sav3§ sIoga.. EmperyaUstlerln u§3g1 Barrtentos'un askerleri onu 7 Eltlm 1967 gecesl Higueras yakmlannda klstlrdllar.!Mario Terzan'm M-2 karablnasmdan bosalan dokuz kursunla can verdi. 8 Ekim sabahi Barrientos'un kaaUlJerinin eline dti§mU§tti Che. Havana'da toplanan V~ Krta Konferansina gonderdigl mesajda Che. sonunda bacagmdan agu.. Hatta Iildtir(l1dugilne dair saYISIZ soylentllel' o. atta h daha o.• 10 • tahminler yilriittil durdu. Kaybolusundan iki yJi sonra. Kendisinl sorguya o..avu!. Kahrarnanea dovU§tii. Elleri arkasma bagh. .bir yara aldr. a!.. E§Y31anm o.okVletnam'Jar yaratmak oldugunu sliylilyor.aldIlal'.. "i)lIim nereden ve nasil gellne geIsin . kimsenln kar§lslDda eg-llmedi. gene btlttin dtinya halklarmm kulaklarma ulastr.. yUzOne tiikilrmek oidu . Ve olilm Che'yl Bolivya'da. SAVA~.. sara geldl!" diyordu . oltim hO§ geIdl... t6 Ntsan 1967'de Che'nin sesl. Ve 9 Ekim gtmu. saatler og-lenin t'ini gostertrken Barrtentos'un kirallk katlllerinden !.. ANILARI .ekmeye gelen General'e cevabi.

kun amlardan ve acele ahnmis notlardan meydana gelmesiyle yetinmek degiJdir. saldmlann ve earpismalarm hepsine birden katdml§ degilim. ufak ~pl~mala.r ve eger bu.nn hanrladlgun amlarmdan bir dizi meydana getirmek ve bunIan yazmak istedim. bu boluk por{:iik tarihin sadece bir ta. onu yasayanJar tarafindan geli~tirilecegini umuyorum. saldmlarm. ben Kiiba haritasi iizerindeki savaslarm. Amaclm. bashyerum. Thtilalin onderlerlnden bir ~ogu. Tam tersine. Iste bu sebeplerden dolaYI ben. ben yazdlg. Oysa gorevlerimiz ~ktu.Ba~langl~ Uzun sUreden beri ihtilalimizin tarihini bliron yonJeri He yazmak istiyoruz. lhtilal hareketimitln amsnn canlandirmaya. Gereek sudur ki. Fidel'in de yer aldtg.m bUtlin konuIarm. hepimizin yer aldig. ozel ya da resmi olarak bu tarihi yazmak istediklerini belirttiler.nlano . ilk savasumz olan Alegria de Pio ~rpl§tl1alarUll anlatmaJda. savaslarm. Ylltar ge{:iyordu ve kavgannzm amlari zamanla unntnluyordu. Bu savasa kattlan !lok ~i va.

Ama bir arkadasm.retini gtisterirlerse aaolabilir. bulUlUJlJldtklan yerler~ den bahsetmekten ve ge~ olmayan ola. . Guatemala argosunda bu. bir yoldasm. Oysa Fidel. Ihtilalimiz were ulastiktan bir ka!.ok zordur ihtilalcinin isi. Ufak tefek ve zayIftl. BUtUn kitayr saran bu simf kavgalarmda oltim.ala'h vatanseverlerin olum haberini getirdi. Kendi kendilerini ~innekten.. bu haberi alan kisiyi fazlasiyla sarsar.anma bOylesine bir gaye lle bashyorum. EI Patajo. C. g~k obnayan heJ'§eyi sUip atmalan ve fazladan hit. bir ~ sayfa yazdddan SODl'8. lataca.Ulli olarak katilmak istemisti. daha Meksika'dayken ihtilalimizin dogu~una tamk olmus ve aramiza goni.1§te bu yUzden "El Patajo" derdik kendisine. bonla. kotli zamanlarda gelecek iyi gUnleri birlikte diislemis olan bir kisinin OlUm haberi. 0Ulardan istedigim.14..: gUn sonra. ardi arkasi gelmeyen devamh bir kazadir sadece. yazm.n titlzlikle ~~ tinneler:l. hele Julio Roberto gibi olaganiistii bir dostsa bu . benim gorev almakla §eref duydugum bu milli kurtulus savasma daha fazla yabancmm katrlmasim istemiyordu. Ben yazd.gun olaylar tamamlaanns ERNESTO CHE GUEVARA 1 « EI PatajO» Bundan bir ka~ gUn evvel gelen bir telgraf bizlere bazi Guatem. Aralarmda Julio Roberto Caceres Valle de vardi.k cesa. bir §ey ka1mamalandtr..a. ya. her biri aadum. bir dostun.zarlardan istedig:im tek §ey mutlak surette ge~k~i oImalandJr. "bUciir" ya da "Idi~iik"anlamma gelir.ylardan ka~mmak zol'UDdadu her bin.

eski gUnlerimizin ieli dl§hhgl pek yoktu. usaklaetirdi.. yenlktik.abajo (Guatemala l§~i Partisi) nin Uyesiydi ve bu yasantiya uydurmustu kendini. ufaeik bir karanhk odasi olan ve filimlerimizi banyo eden bir Meksika'hydi. Gazetecilik yapml§tl El Patajo. EI Patajo benden cok daha gene olmasma ragmen ararmzda oltimstiz bir dosUuk kurulmustu. Partido Guatemalteco Tr. Ancak oradan gecebilirdik Mexico City'ye. artik tam an larmyla bilineli bir Ihtilalci olmustu. elinde ufacik bir bavul oldugu halde ~Ika geldi KUba'ya. EI Patajo'nun meteligi yoktu ya. Ama bu yeni hayatta. hemen hemen uzun sUre ayrn evde oturduk. kA. kendilerini parkta resmini cektigimiz kU~Uk t. su veya bu sekilde gecimimizi temin etmemiz gerekiyordu. ilerletir. Halk idaresinin degi§ik kollarmda <. sehir parklarmdaki insanlarm resirnlerini cekiyorduk. iyi bir devrimci olmak yolundaydi. Cektigimiz kepaze resimleri sahiplerine verrnek icin bir boyd an bir boya yUrUyerek geciyorduk koca kenti. Yoksa. Ortagrmiz. daha iyl bir lirUn saglamasl gibL .§tirir. Gereekten zordu bir Meksika Peso'su kazanmak iein kazandignmz Zamanla ihtildl olaylan bizi birbirimizden ayirdi..• 16 • dil dokmek .. Ve son gtinlerinde buttin duyarltg-Illl kendi halkma adarrusti. Olgunla§lyordu devamli olarak. Za- . KUba'ya gelmesinden sonra eski iki dost oldugumuz i~in. kUltUrU genisti ve hassasti..§tlgl da yoktu.ocugun bir tabiat harikasi olduguna inandirmarmz gerekiyordu. geli. Oysa asia mutlu degildi yapngi islerden. Aylar boyu boylesine ralarr yedik. Ikimiz de meteliksizdik. El Patajo. Daha evvel de soyledigim gibi Fidel onu KUba'ya gcturmek istemiyordu. kisisel meseleleri icin bir dosttan. Daha baska. Onunla ilk defa Arbenz'in dU§ti§iinden bir kaC ay sonra. Yenilgiyi geregtnee anlamadan Guatemala'yi saskmca terkeden cocuk. Bir gUn <.. bir arkadastan yardim istemeyi gururuna rm yediremiyordu? 14¥inedonlik bir kisiydi. Meksika Universitesi'nde de fizik tahsil ediyordu. onu da bUtUnUyIe degi§tirmi§ti. Guatemala'dan kacarken trende karsilasmistrm. OstUn bir zekasl vardi. Onun zaman zaman kendi memleketinin yerli dilini ~all§masmlll ne anlama geldigini sdkemiyordum pek. Bu delikanhmn ceklngen bir insan olup oimadlgllli haHi kesinlikle bilmiyorum. Yeni kurulan INRA'mn (Milli Tanm Reformu EnstitUsU) ilk personel §efligini yapti. Kendi memleketinin kurtulmasim dti§lUyordu.h yeni bastan ba§byordu. • 17 • pa- ozel esyasmi satip sayan El Patajo. Blittin sehri tamdik . kendi zaYlfltgml billyordu da. Yabancilarm i§ izni olmadan cahsmalarunn yasak olmasma ragmen. Degisik yerlerde. Buna sebep EI Patajo'nun yetersizligi degil. Hepimizi oldugu gibi.. tipki usta bir ~ift~inin bitkilerdeki noksanllklan bulup. ihtilal. . TapachuIa'ya gidiyorduk. Tlirlli tiirlli mtisterilerle bogusmarmz. daha degi§ik bir seyler ariyordu EI Patajo.. dUzeltip. bashyordu ama fazla bir basariya UI8. Devrim aritrr insanlari. Egitimini kah birakiyor.. Fidel'in kuraeagr birlikleri uluslararasi bir birlik yapmak istememesiydi. Beraberce Chipas'tan Mexico City'ye bir yolculuk yaptrk. Ama 0 zarnan bile hala bazi kahntilar vardi eski UstUn hassasiyetinden..ekip gidecegini soyledi. gti~lUkleri birlikte gogtlsledik . degi§lik islerde hayatirn kazamyor ve kesinlikle hie kimseden en ufak bir yardim isteginde bulunmuyordu. Diisman bir ~evl'ede.all§tI. Ueuz bir fotograf makinesi ahp kanunsuz bir i§e basladik.. benim bir kae Pesom vardi cebimde.

Meruleketine donecekti i~te. devamh kesif yapacakslU. onderlerevarada ili§ki kuran kimselere kesinlikle inanmiyacaksm. asla ve asla bir dam altmda uyumlyacaksm.c. Hi~bir §ey birakmadi El Patajo ardmda. Esir aldiklari da oldu.. bir kere daha gene kanlar suladi Amerika'nm kirlarim. belki onun kadar e1kar diisimmeyen kisilerdi .. §u veya bu ~kilde gerilla savasuu gereekle~tirecekti. Dna boyle bir ~e girmemesini tavsiye edebilir miydim? Hangi hakla? Bir zamanlar herkes tarafmdan tmkansiz olarak kabul edilen ve imkanslz olduguna inamlan bir i§e atilrmstrk ve simdi 0. Bir ihtilaleinin son rmsralariydi bunlar. Kurtarilnus bir bOlgeye yerle§ene kadar. Sadeee 0 degil. temenni ettik. Hepsi yigitti. biliyoruz ki . kaldlgm bir evde her an sanlmak ihtimali meveuttur. Kliba'Yl terkettigi zaman. aym yerde UstUste iki gece geeirmemek. Ama ne yazik ki. dagittr digerlerini ve sonra peslerine dtisiip ustaca yok etti hepsini. muhbirlere. bir not defterine yazip arkada brraktigi siirlerini yolladilar. devamh olarak bir yerden b3. EI Patajo gittl ve zamanla oliim haberi eri§ti elimize. Ustelik bir ask tUrkUsUydli ihtilale adanmis. Aglr olahm. Bir defa daha tattik yenilginin buruklugunu ve bir defa daha sorduk 0 cevapsiz soruyu: Neden diger kisilerin tecriibelerini ogrenmedi? Bu kisiler neden kendilerine verilen oglitlere daha dikkatliee uymadilar? DIan bitenlerden kesinlikle haberimiz yok ama. Baskin ordusu gafil avladi onlari. Ba§langlC]ta. ytirekliydi. sonsuz ihtiyat.• 18 • • 19 • man gelmisti arttk gorevinin basma ge~mesi i~in. OzgUrlUgn miimkUn kilabilmek iein. emin bir yer olacak ve en onemlisi. onunla beraber bir ~ok yoldaslar da dli§Up olduler. Bizim gerilla savasumzm teerlibelerinden elde ettigimiz sentezler bunlardi. Bu aziz olitlerden edindigimiz acikh ama degerli tecriibelere dayanarak. belki onun kadar zeki. bunun basan kazandigim kendi gozleriyle gOrliyordu. benzetilmi§ olabilirdi. bir dost olarak. Bir savas daha yitirilmisti. Elde silah. dost koylUlere. Verebileee~ gun ogiitler lieli geemiyordu: Devamh hareket. asia bir yerde durmamak. Isimler kaI'l§ml§. Birliklerini kaybedince. savasqilar bedeni bakimdan yeterli degillerdi: yeterince bilmiyorlardr itimat etmemeyi ve her seydenevvel gereginee ihtiyath degildiler. bir kadma. yol gostericilere. Bir pusula olsun birakrnadi. onlarm yaptrklarr hatalari tekrarlamiyahm: herbirinin Beli saYlSlZ zaferlere sebep olsun ve tum getirsin ozgUrliigli. . Askeri bir egitimi yoktu El Patajo'nun. SlUIrSIZ Itimatsrslik. bir yandan palalanmizi bilerken.}in. Dc besini oldtirdti. Itimatsizhk: baslangreta kendi gOlgene bile glivenmiyeeeksin. Hareket: yam. ytirekten gelen sicak bir el Slkl~tan baska verebileeek hie bir §€yim yoktu. secilen yerin yetersiz oldugunu ·biliyOruz. tek tiik ozel esyasi vardr. Sozli edilebileeek birkae giysisi. lhtiyat: devamli nobet tutacaksm. kendi OZ anasiydi oglunun cesedini teshis eden. Dna. konaklryacagm yer. Dna bazi tavsiyelerde bulundum.§ka bir yere gitmek. 1§te ancak 0 zaman hir iki defa oturup uzun uzun konusmak frrsatmr bulabildik. yanhshk yaptlabilirdi her zaman iC. Arhk en ufak bir §liphe bile kalmarmsti onun OldUgtine. Bununla beraber. Bir vatana. gerillacilar. . ama hiebirini onu tamdigurnz gibi sahsen tanmuyorduk ki . Meksika'daki ihvanlan. Ama El Patajo gibileri vurusarak oldtiler. bir isim yanb§hgl yapildigtm umduk. Unutma ki. tipki bizim Alegria de Pio'da avlandtgnrnz gibi avlandilar. bayirlarim. Hissettigi sadece gorevin kendisini ~agtrdlglydl. bir yandan aglryahm dusen yoldaslarmnzm yoluna..

• 20 • Ve bu son misralar... bizlerin arasmda El p~~jo'n~~. 10 Mart 1952 gtinU Fulgencio Batista tarafmdan yonetilen kansiz htiktimet darbesiyle baslarnaz. ?. bir h~taneye v~ yeni bir toplum igin turn bir halkm sav8. bu sadece bjr yiil'ek Tot avucunun i~de Ve tan yerleri l§lrken Af. 1901 yihndaki Platt Kararnamesi'nin dahi cok gerilerine gitmek gerekir.in~lyacak giine§in l§lklarmda ismmak l~m bekliyor.§bgI herhangt bir yere verilecektir. "Jull o Roberto Caceres Valle" admda. Ktiba tarihinin derinUklerine inmek gerekir. aslmda biitiin bir Amerika kitasim kendisine hedef . Bu elma. ilerde Guatemala kurtuldugu zaman hig §tiphesiz ki onun sevgill adi. Ve .ektedlr. giinlerden bir gUn Amerika ve ~u~temala ic. 1933 yilmda ABD BUyukeleis! Sumner Welles'in yaprms oldugu siyasi miidahale ya da Amerikan masasi ilhakcr Narciso Lopez'in karaya Clk~l bile bu saldmmn baslangicr oIarak dti§UnUIemez. YUzyIl'm baslangicmda ulkesinin KUba'ya karsi alan siyasetini aciklayan John Quincy Adams'a kadar uzanmaktadir. bir okula. ABD'nin KUba'ya karsr tutumunu §oyle acikhyordu: "KUba. Hatta. eUni Dogan gUn lSltsm onu YUreg." BUtUn bu olaylar dizisi.. yalmzca Ktiba'yi degil. Bu saldmnm baalangicim bulabilmek igin. 18. Onun amsma adannus bir okul ~ar bugun. tspanyaagacmdan dii§mege hazlr olgun bir eImaya benzem. §oyle ki: Al bunu. El Patajo'nun KUba'da tamyip da sevdigi bir kadma yazilnustr.nu ~venlerin ve onun sevdiklerinin ellerinde ~reg:t. Quincy Adams. 2 Bir Ihtilal Ba§hyor • Ktiba halkma karsi girisilen asked saldmnm tarihi. geleeekte mutlak surette Sam AmcR'Rln avuelart igine dii§meUdir. Bu saldmnm kokU. TUm bir halkin elinde. bir fabrikaya.

Acemi erlerin egitimi He gorevli olanlar. Dulles. Meksika'da nastl ve nlcin karsilastigmn aciklamak isterim. Zira. c. bir gok giigltikler icerisinde gelisebilmekte ve yasayabilmek igin gok kereler daha iktidara geemeden sayiaiz suclamalarla karst karsiya birakrlarak tavizler vermeye zorlanmaktadir. para ve rli§vetin onemli rol oynadlgl bir ortam ieinde hem Meksika HtikUmeti'ne. kUc. hem FBI ve Batista'nm ajanlarma.• 22 • • rastlar. United Fruit adh sirketin ortaklarr arasmda bulunuyor. Ktiba'mn Santiago sehrindeki Moncada Kl§lasl'na yapilan baskmdan sonra. Tanh. ~u anda Ktiba Hiikiimeti'nin basmda bulunan Fidel ile.. ~u garip rastlantiya bakm ki.htikUmetlerinin i§ basma geemesi. aym za-. bunalima bogulmus bu Ulke icin yeni bir kurtulu§ yolu aramaga girittm~tim. Genis halk ylgmlarmlU destegini kazanrms olan demokratik halk hilktimetleri ise. tum . aym gece sabaha karst Fidel'in hazirhguu yaptIgl seferin Uyelerinden bin de ben olmustum.lik bir azmhgl temsil etmekte ve iktidan daima asked bir darbe He ele gecirmektedir. bahsettigimiz orneklere bir istisna teskil etmektedir. Hatirladigima gore. Bu satirlarm yazari. 1954 yilmda Amerika kitasindaki demokratik htikiimetlerin pe§pe§e yikrldrklarr doneme Aym gi. Karsilasmarmzm iizerinden bir kag saat geetikten sonra. Fidel de.agumzda bir c. adamlanrn son darbeye haairlayabilmek iein tarafsiz bir tilke aramak iizere Meksika'ya gelmisti. Karsilasmarmz.Latin Amerika lilkelerinin ortak bir ozellige sahip bulunduklarmi goatermektedir. bir baska hareket de yavas yavas gelisiyordu. <. ABD'nin perde arkasi oyunlariyla yenik dU§mii§tii. KUba thtilali. btitlin yUreksiz ki~Jer su ya da bu nedenle ihtilalci saflarr terkederek daha az feragat isteyen siyasi partilere ya da devrimel orgtitlere katilmaya baslamislardi. bunun sonucu olarak da. Amerika kitasmi yerinden oynatan sosyal olaylarm yarattigi dalgalanmalarla oradan oraya sUrliklenip giderken Fidel Castro admda bir baska Latin Amerikah sUrgtinle tarnsmak frrsanm elde etmistir. Ama biitUn bunlarm yanmda.ah§malannl Meksika'da biiylik bir gizlilik i~erisinde ylirUtmek zorunda idiler. Oradan bozgunun ezginligi ve btitiin Guatemala'ltlarla payla§bglm hayal kmkhgt icinde ayrildrktan sonra. Admi 1953 yrhnda Moncada Kislasi'na yapilan baskmm tarihinden alnus olan 26 Temmuz Harekati'run saflarma acemi erlerin ilk gruplari katilmislardi bile .ok demokratik hukiimetlerin askeri darbelerle YlkIlIP sonradan balk Ylgmlarmm kar§I konulmaz gayretleri karsrsinda yeni balk .. Fidel He soguk Meksika gecelerinden birinde tamstim. 23 • edinmis bir saldm zincirinin halkalarmt te§kil etmektedir.e~itli alanIarda toplanmis diisman kuvvetle- . tisteIik hukuki damsmanhgml da yapiyordu. hem de c. uluslararasi politika iizerinde olrnustu. emperyalizmin med ve cezir dalgalarma blbi olarak birbirini izlemektedir.inlerde Guatemala'da Jacobo Arbenz'in ba§mda bulundugu kitamn son devrimci hUkiimeti de. aramizda ilk tartisma. liIkedeki devrimciler arasmda ig islerle llgili fikir ayrihklarr ve anlasmaahklar basgosterrnis. Bu ytizden biraz gerilere gitmek ge~ rekir. Biitiln diktator hiikumetler. ruanda Guatemala'daki en gtig1U emperyalist ticari kuruluslardan biri olan. Bu oyunu oynayanlarm basmda ABD'nin o zamanki disisleri bakam John Foster Dulles geliyordu.

Fidel. bu anlattrgrm donemi atlatmak icin nasil cabaladigrmrzr. Bu korkuyu duyanlarm basmda Binbasi CaJixto Garcia ve ben vardik. Bu hazrrhklar srrasuida ben de personel §efligi gorevini ustlenmistim. Aticrhgmuz gelismis. ne fedakarhklara katlandigmnzi. geri kalan bUtUn Isler bize !}ok kolay gdrtinuyordu. Bizleri Meksika cezaevlerinden kurtarabilmek igin Fidel'in onemli bir zaman ve para harcamasi gerekiyordu. beni geride blrakabileceklerini. didindigimizi. Ne var ki Fidel Castro'ya karsi glivenimizi hiqbir zaman kaybetmedik. komsu bir Ulkeye gonderilmem icin gayret gostermelerini istedim. Boyleee aylar gecti. her sey olup bittikten sonra. 0 zaman Fidel'in bana vermis oldugu 0 kesin ve erkek<. Hemen hepimiz. KUba seferine cikacak olan silahh kuvvetleri i\rgtitlemeye adarmsti. suelu olarak kendi ulkelerlmize iade edilme korkusu iginde 57 glin kadar cezaevlerinde kaldik. sevip saydlgl kimselere gosterdigi bu tip kisisel jestler. arkadashk ugruna kendi ihtilalci durumunu tehlikeye dU§Urebilecek §eyler yaph. ileride emir verildigi takdirde. Romantik bir serUven tutkusu vardi bende ve boylesine ylice bir amae. Trujillo'nun casuslari He ugrasmak gerekiyordu. Kendilerinden. Iste bu sirada. simdi kavriyoruz. Bu durum.. Bu arada ozellikle Miami'de acemi erlerin seeiminde de hatalar yapihyordu. ( Fidel'in. Hatta. askeri strateji derslerine sik sik katrlamiyorduo Geri kalanlarnruz ise. . Giivenilir ihtilalcileri cevresinde topJayan Fidel Castro. nerede olursam olayrm.• 24 • • 25 • rine karst koymak zorunda bulunuyorlardi. hepimiz birer keskin nisanci olmu§tuk. Ayrracak fazla zamani olmadlgI icin. harekatlmlzlll ilk safhasmm son boltimtinU aksatti. !. Fidel'in bUtiin adamlari yakalandi. iicretleri Batista tarafmdan Odenmekte alan iki ayri Meksika birligi Fidel Castro'yu avlamaya ciknuslardi. 'Ostelik. Gelgelelim. tum yeteneklerini ve olagantistu cahsma gticunu. bir dava ugruna yabanci bir sahilde can vermenin. Zafer'in mutlak surette elde edilecegi seklindeydi. Bu geregi yerine getirmekte tereddUt etmedi. Fidel'in ~evresinde ilkeler Uzerlne oturtulmus bir baghhk duygusu He arkadaslik Uzerine kurulmus bir dayamsma.~te biitiin bu engeUeri astiktan sonra en onernli iki gorevimiz sunlardi: Meksika'dan ayrihs ve sonra da KUba'ya cikarma! o sirada. Nihayet bu birlik- lerden biri Fidel'i ele gecirdi. Ama Fidel'in canh olarak getirilmesi halinde verilecek mlikatata tamah ederek Castro'yu oldiirmemekle bUylik ahmakbk ettiler. srrf benim ytizUmden ihtilalin ertelenmemesini.Meksika'da bir eiftlik bulmus. Fidel'e. bu ugurda nice canlar kaybettigimizi. Baslangicta bir kac strateji dersine katildiktan sonra bende uyanan ilk izlenim.e cevabi asla unutamam: "Seni ytlzlistii birakamam". kendi ~evresinde yaratilrms olan kuvvetli baghhgm anahtarmi t€§kil etmektedir.. orada General Bayo'nun yonetimi altmda 1956 seferine cikma plamrmzr hazirlarmstik. Ben. Bir ka~ gUn sonra da. Arjantin yerine. General Alberto Bayo'dan oldukca onemli gerilla taktikleri ogrenebiliyorduk. sadece. hakkmda ge§itli suglamalar bulunan ve Meksika'da kacak olarak yasayan bir yabanci idim . Meksika sehrinin yakmlarmda bulunan giftligimiz polisin eline dU§mti§ ve hepimiz hapishaneyi boylamrstik. olebilmenin dcgerine inamyordum. savasa derhal katilabilecegimi sOyledim.

Ayrlca. fenerin yerini kestirebilmek iein bir kere daha list koprtiye ~lknus. GRANMA'yl gllgmlar gibi hazrr ettik sefere . teknenin su almadigmi. Bu olaym yarattigr kargasahk yatisip da. dogruca KUba sahillerine yonelerek bliyti. teknenin ora sma burasma kosarak fenerin l§lgml secmege Qah!Jlyorlardl. yiyecegimiz ve zamarnrmz azalmakta idi. Yolda§lmlz Frank Pais tarafmdan yonetilen bu ayaklanmarnn baaladigi gUn biz de Kliba topraklarma ayak basrms olacaktik. Kendisinin kim oldugunu bilmiyorduk.. olarak Tuxpan Limam'ndan denizeaeildi. yani arahk aymm ilk gUnU. tUfeklerirnizi ve dogru durilst cephanesi bile olmayan iki tanksavar silahmi gemiye ylikledik. 83 kisi 19mde iki yada tiC tecrUbeli denizci He dort yada bes askerden baska deniz tutmayan kimse kalmarmsu. Ancak korfezden glkar cikmaz hepimizi deniz tuttu. Dordiincli veya besinci gUn durum biraz diizeldi. bulablldiglmiz her yerde sakI anarak. Aym 30'unda. fakat ayagl bir cengele takildigmdan suya yuvarlanrmstr. Bu ilk ihaneti ogrenince elimizi gabuk tutarak hummah bir gall§maya giristlk. . Fidel'in 0 zamana kadar resmi basmda eglence konusu yapilnus olan §u sozleri gereeklesme safhasma girmisti: "1956 yJlmda ya ozgiir olaeagiz. sadece musluklardan birinin aC1k kaldigmi gok sonra farkettik. hem de yUrekler acrsiydr.kli hafifletmek icin yattaki blitUn agrrhklari denize atmistik. isrklari yaktik. 0 da ise yaramadi. Fakat gee kalnnstik. elleriyle rnidelerini bas- trrarak klvramyorlardl. Ne ~~r ki. teknemizin ~ok yava§ yol almasi doIayisiyla yoleulugumuzun son bir kae saatlik kismi . Bes dakika kadar 26 Temmuz ve KUba rnilli marslanm soyledik. bir kismi da Ustleri ba§l~r~ ~~smuk icinde oIU gibi yerlerde yatlyorlardl. radyodan Santiago de Cuba ayaklanmasim i§ittik. fakat silahlarnmzdan bir kismuu dU§mana satrmsti. harekete gectikten bir siire sonra nihayet feneri gorebildik. gayet az sokaga ~lklP mUmkUn oldugu kadar halkm gostinden uzak kalarak gimler ve aylar geeirdik. Hareket iQin segHen rota. aramizda bir hainin bulundugunu ogrendik.. Bir zamanlar KUba Deniz Kuvvetleri'nde tegmenlik yapmis olan Roque. yatmnzi ve radyo verieimizi de pazarhk konusu yaprmstr. Deniz tutmasma karsi antihistamin haplarmi hard hanI aradik. Bir ara teknenin su aldigmi sanrms ve yti. Hava eok bozuktu. Aneak. ya !jehit!" Cesit ge§it malzeme He tiklim tikhm doldurulmus olan GRANMA.. Ertesi gece.k bir heyecanla Cabo Cruz fenerini aramaga koyulduk. Suyumuz.• 26 • • 27 • Ktiba Ihtilal Ordusu'nu bdllinmez bir bUtUn haline geti rmistir. Yucatan b61gesinde halicten k6rfeze '1Jkhktan bir siire sonra. ilniformalarrmtzr. fakat bir tane bile bulamadik.erisinde 1. Gozciller. Karanhk ve frrtinali bir gecenin saat 2'sine dogru durum adamakilh endise verici bir halalmaya baslarmsti.all§IP. Fazla bir seyirniz olmamasma ragmen. Bu sirada. bulabildigimiz blitlin malzemeyi. Bu yiizden deniz seferleri yasaklanmistr. Gemide durum hem gUlling. Ancak.. Ama nehrin denize kavustugu yer sakindi. Gizlilik i1. Nihayet 25 Kasun 1956 gUnUnlin sabahi saat 2'de. programm uygulanmasmda epey ge~ kalmistik. blitlin isiklarr son diirill mli§. Bazilan karalanm kovalarm igerisine daldirrms. Hemen her ko§ede deniz tutmus erler. Jamaica ve Oriente eyaletinde Niquero kasabasmm yakmmdaki Grand Cayman adasimn eteklerini yalayarak KUba'nm gUney sahillerini geni§ge taramakta idi.

Elimizde' sadece bir kat. tUfek. yerimiz telgrafla Batista Ordusu'na bUM dirilmisti. dinlenme molalari ya da adamlarirmzm bayilmalan yUzUnden sik sik kesilen gece yUriiyU§lerini tamamlayarak 5 Arahk sabahi Alegria de Pio diye arnlan noktaya ulastrk. at.ine dalmak Uzere iken. Niquero bolgesinde bir yer. Ayaklarumzdaki koca koca postalIar. Adeta bir golgeler ordusu halindeydik. <. yerimiz de artik tesbit edilmistl. iistelik eok cetin bir yiirliyU§ten sonra oraya vardigmuzda. Batista'nm ut.lkabUdik. BUttin malzememizi yitirmistik.. kdtii bir tekneyle.SUZbucaksiz bir arazide dontip duruyorduk. hemen hemen bUtUn maizemelerimizi yitirdikten sonra tuzlu su batakhklarmda sonu gelmez bir ytirUyU§e gtrismistik.in bu bataklarda saatlerce sUrUklenmek zorunda kaldik. Oriente Eyaletinin Cabo Cruz dolaylarinda. Denisde yedi gUn sUren bir aehk ve deniz tutmasi doneminden sonra karada da birbirinden korkune tam ii~ gun gecirdik. bitmeyecekmis gibi geliyordu. 2 Arahk'ta Playa de las Coloradas'da karaya ~lkml§. acma. Tropik bitkilerin genis yapraklari altmdaki batakhklarda ilerlerken ucaklar tarafrndan gorulmemiz imkansrzdi ama. Ut.inde ve mUmktin oldugu kadaraz malzeme Be yati terkettik. BUtUn bunlarm dismda. lste orada. l(}imizden (}ogu deniz yolculuguna all§lk olmadigmdan hasta dli§mli§tU. Ustelik. Ilaclarumzm (}ogu kaybolmus. hepimizin tabanlarmda (]ok derin yaralar acrmsti.§lP gelmistik. BUyUk bir telas it.lkarmamlz bir sahil koruma gemisi tarafmdan tesbit edilmis. Batista kuvvetleri tistumtize ~ulIandi. Meksika Korfezi ile Karaipler Denizi'ni yedi giinde 8. En sonunda KUba'ya gUn agmrken. Meksika'dan ayrrhsmusdan tam on gun sonra. Bolgenin cografl durumu hakkmda yeterli bilgiye sahip olmadigrmiz ve araziyi bildiklerini iddia eden adamlanmiz tarafmdan yanhs bilgiIerie yamltildrgirmz it. Coloradas Plaji tizerindeki Belie denen yerden t... 3 Alegria De Pio Alegria de Pio. ayakta duracak halimiz kalmannstr..• 28 • bizlere sanki hit. fiseklikler ve islak mermiler kalmisti. yliklerimiz batakhklar- . Uzun mu uzun. 5 Arahk 1956 gtinU. KUba'ya. 0 gline dek hi(} ~arpl§maya girmemis bir acemi erier birligi vardi elimizde.aklarl bize bomba yagdlrmaga baslamisti bile . Tam batakhklar it.

Ancak ~ok sonralarr. Bu ani baskin oldukea agrr ve kursun yag-muru fazlasryla etkUi ve yikiciyd). Cephane san- . Fidel civardaki bir Ijek~rkaml§l tarlasmda bosyere birligi bir araya getirmege eahsryormus. iyilerini baskalarma birakrmgtim. Aslmda. Kendimi adadigun tip Ilmiyle. Isaretls bunun ne anlama geldigini sordum. Birligin doktoru olrnam dolayisiyla adamlarmuzm yaralari bereleriyle benim ugrasmam gerekiyorduo 0 gtinkli son hastami eok iyi hatirhyorum. ayni hatayi daha sonra defalarca tekrarladrk. o anda olaylarm nasil cereyan ettigini net olarak h. ihtilalin sayib II hainlerinden bid olan rehberimiz.. carpraz atesm altmd~_:U~ba§l Almeida'nm emir almak iein yanima geldigiydi. Arkadasim Montane He bir agaca yaslanrms.) Belki de ilk defa bliyUk bir acmaza girmiatlm. dtismam pesimize takrrns . Ama ortada emir verecek kimse yoktu. Bir ~ogumuz saatlerce agaclarm altmda SIZIP kaldik . Dusmanm bu artiklardan yararlanarak izimizi neden stirmedigini sonra ogrendik. bir yandan da ~ocuklarlmlZdan soz e~iyorduk. C. Ikisini birden tasimama imkan yoktu. Bu yUrtiyU§ sirasmda gelen uzun bir astim krizi beni acmacak duruma dU§tirmti§tti. ihtilalci bir asker olmak arasinda bir tercih y~pmam ?ere~iyordu. 5 Arahk sabahi hemen hieblrimizin yUrUyecek hali kalmamisti. sekerkanuslarmm kabuklarnn ve posaIanni arkamiada birakiyorduk. Ama ne yazrk ki. bir yandan yarun soais He iki peksimetten ibaret yavan yemegimlzt yiyor. biraz yol ylirUdlikten sonra uzun siire dinlenmek zorunda kahyorlardi.. Yorgun dusen adamlarmuz.. Ustelik tecrUbesiz 01dugumuzdan. buruk ylizliyle bana "Mermi sanruglyla ugra§acak zaman mi ~imdi?" demek istedi ve ardmdan §ekerkaml§l tarlasmm ortasmdan geeen patikada ka~b~ldu. Nihayet bir §ekerkaml§l tarlasmm kenarmda mola verildi. Daha sonra ogrendigime gore. una ihtiyaei yokmus. . Bir yandan yola devam ederken. Ogle vakti olaganustii bir faaJiyetin farkma vardik. Asked ve sivil ueaklar ~evremizde cirit atiyordu. Bir geee once sabaha dek.UnkU. 0 siralarda Julio Lobo'ya ait olan §ekerkaml§l tarlalan arasmda ilerlemistik. daha sonra bir Batista zaptiyesmm kursunlariyta can vermisti. 0 sirada ilk siiah sesini duyduk. (Bu yoldas. Elimde oyle kaliteli bir ailah yoktu. Humberto Lamotte admda biriydi ve omriiniin son glinlinti yasiyordu. Bu ihbari gece yarnrmzdan aynldlgl sirada yapmis. . alcaktan uean ucaklar tarafmdan gorulebileceklerini hie dustmmeden bUyUk bir gaflet ieinde kestikleri sekerkannslarrm kemiriyorlardr. Gayet iyi h~tIrhyorum. birakti. bir yandan da §ekerkaml§l kemirerek a~l~1Z1 ve susuzlugumuzu gidermeye ~all§lyorduk. yada 0 andaki psikolojim oyle bir Izlenim yaratmtsti. AI~e~da birliginin basma dondligti sirada arkadaslardar. lIkel klintgimizden bir tlirlti giyemedigi ayakkabilarr elinde oldugu halde ~lktlgl zamanki yorgun ve lirkek yliz ifadesi hala goalerimin onUndedir..• 30 • • 31 • da kalrmsti. Haurladigun tek Ijey.. geC]milji karanhk sivilleri.attrlayamlyorum. hasta oldugum icin kotU bir silahi tercih etmis. tehlikeli bolgelere girdigimiz zaman mutlaka goz altmda bulundurmarmz gerektigini ogrendik. ihanetinden kuskulandigumz rehberimizi hie mi hi~ yamnnzdan ayrrmamamiz gerekiyordu. biri ayaklartmm dibine bir cephane sandig. Ayaklarinun dibinde i1a~ dolu bl: ?a~t~ tie bir cephane sandigr yanyana duruyordu.. Bir ka~ samye sonra da 82 kisilik birligimiain Ustline dolu gibi ~r§~ ~ag~ga basladi. Adamlarmuzdan bazrlarr.

beni ytirilmege zorladi. Sonradan bu sesin Camilo Cienfuegos'a nit oldugunu ogrendim. BUtUn gece aivrisineklerle savastik. ihtilalci ordumuzun ilk dogtl!jti. Achk ve susuzluk hepimizi tarifsiz iskenceler ieinde kivrandmyordu. Hika. h~~ec~n i~inde. bir agaem dibinde yoldasrmiz Raul Suarez'i gordiim. Pek onemil saydamayacak bir kursun salvosu. Ama bakl§larmdan olmek Uzere oldugumokunuyordu.. Aym anda arkamdan baska bir ses "Yok oyle §ley. Akhma Jack London'm eski bir hika. Aym anda miithis bir ~lghk duyduk: "Yangtn!" ~ekerkaml§l tarlasmdan alev ve duman siitunlari yUkseliyordu. yattigun yerde oitimU bekliyordum .yesi geldi. ikimizi de yere yikti. Orada. cigerm- den yaralanmistr. Sonra birbirimize sokuIarak uyumaga karar verdik..yenin kahramam Alaska'mn buz~u ~ollerinde allime terkedildigini anladigt zaman bir agaca yaslanarak kendi hayatma §erefli bir §eki_Ide son vermeyi kararia§ttrlr. ortahk busbiitim karisiyordu. 1!}te boyle oldu 5 Arahk 1956 gUnli Niquero bolgesinde atesle ilk kar§tla§mamlz. Bir kere ormandan yana ates ettim. Yangmm yarattrgi panige ragmen ben hie telas etmiyor. daha sunturlu bir kiifUr savurmustum. avl~dtlar" diye seslendim. 45 kalibrelik bir kursunun a~tlgt korkune yara ylizUnden agzmdan burnundan kanlar bosanan Arbentosa. makineli ti. .• 32 • • 33 • digrm tercih ettim ve ilac ~antasml arkamda birakarak §ekerkaml§1 tarlasiyla aramdaki a~lkhgJ. bir ~yin yok" dedi. Basimizda Almeida oldugu halde §ekerkaml§l tarlasmm son siralarmi a§lp Slglnabilecegimiz bir korulugun yolunu tuttuk. Faustino He aym gartp I~giidlinlin etkisi altmdaydtm. Sanmm. Ararmzda Tegmen Ramiro Valdez. Yerde yabyordum. Bana vuruldugunu soyledi. GogsUmde ve ensemde korkune birer darbe hissettim. Karanhk daha fazla ilerlememize engel oluncaya kadar yUrUdlik. "Beni OldiirdUler" diye hayklrdtktan sonra saga sola deliler gibi ates etmege hasladt. Baska bid. o sirada Almeida yamma gelip. asmak uzere davrandtm. Arttk tek basirna kalmis. Sonra birdenbire her seyi kaybettigime kanaat getirerek err iyi ne sekilde O1ebilece~m~ d~§linmege basladim. Teslim olanm . onun bir kursunla parealanmis bas parmagmi sarmaga eahsiyordu. HaJa ates etmege devam eden Faustino bana bir goz atarak "Merak etme. Faustino Perez'in tarlamn kenarmda diz QokmU§. Ben de yattigim yerden Faustino'ya donerek "Beni de.••" diye klifUrii basti. "Teslim olahm" diye baglrd!. 0 anda di1§tinebildiklenmden bir bu geliyor akhma. Chao ve Benitez yoldaslar da vardi.. bizi rnakineli tUfekIe tanyor. Yakmlmda Arbentosa admda bir yoldas tarlaya dogru ilerliyordu. sadece yaklasan ollimUmU ve up-a· drgmuz bozgunun acismi dustinuyordum. Ponce yarah olmayan erlerle birlikte sekerkamrsi tarlalarina dogru sUrUnmeye devam etti. ~i§man bir guerrillero. "i~im bitlk artak" dedim kendi kendime. Ponce. Ueaklar aleaktan ucuyor. Aslmda. _. Faustino Perez. Otesini pek bilemiyorum... lste boyle oldu. Nihayet Almeida'nm baskanhgmda bir grup kurduk. Oysa gortinUrlerde kimseler yoktu. bir sekerkamismm ardina gizIenmeye gall§lyordU. nefes nefese yamma yaklasn.ifegini ate§ledigini gayet iyi hanrhyorum. BUtUn aeilarima ragmen onun sosune uyarak sekerkamisi tarlasma attim kendimi. Bu sirada benden yana surliklenen biri. . Ben de btiyUk bir kayitsizhkla ona kendi yararm gosterdim. nedenini bilmeden avaz avaz "giirilltii etmeyin" diye bagmyordu...

in sectigimiz yildizm kutup yildizr olmadrgim ogrendim. Ufak cukurlardan suyu Qlkarmak icin bir astrm pulvanizetoru kullamyorduk. bir gatl§maya girmektense ortahkta pek go~ rtinmemeyi tercih ediyorduk. magara gibi bir yere slgmmaya muvaffak olduk. yukaridan gordUgtimUz su birikintlsinin yerini de kaybetmistik. Bu ylizden sivri kayaIarm uzerindeki 4]ukurlarda toplanrms yagrnursuyu birikintileriyle yetinmek zorunda kaldik. daha sonra karanhktan yararlanarak yolumuza devam etmeroizi onerdi. btitiin suttin Benitez'in cebine ve liniformasma dokiildUgtinii dehsetle gordtik. Gece kavusunca yeniden harekete gectik. yemeklerimizi yerken suyla birlikte sutozUnden de bir yudum ahyorduk. . susuzlugumuzu daha da artrrdi. Aslmda bizler de. Yan tarafta bize tath su intibaim veren bir su birikintisi I. Besimiz birden. Chao. Tek slit kabmuz da kazaya ugraml§t1. Bu. GOzlerimizin ontinde geni§ bir manzara • 35 • uzayip gidiyordu. gerekirse kammizm son damlasma kadar earpismaya andietik. Aroa bu defa. Sierra Maestra'ya dogru yiirUdtik. Bu ylizden. Sonunda. Benitez ve bu satirlarm yazari . tasimast iQin kendisine verdigimiz sUt kabirn cebine ba§A§agl koymustu: 1gebilmek igin kabm Uzerine uiak delikler agDll§bk. buradan bir dli§~ man saldmsrm onlerneye imkan yoktu.Alegria de Pio'daki baskmm ertesi gUnU «_:. kisa bir sUre sonra routlak surette diisman tuzagma dU§ebilecegimizi sOyledi. boylesine korii koriine yol aramaya devam edecek olursak.. :?a§kmlIkla. Benitez. A~hk canmuza tak dedigi icin kara yengec avma gtristik. Be!pmiz de. Yamrrnzda bir damla au yoktu. lspanya 19sav8.arph goztimtlze. yolumuzu bulmak il. Tek tUk silah sesleri duyuluyordu. Denizle aramizda elli metre yiiksekliginde bir yar vardi. gUn boyunca orada kalmaya karar verdik.ahhklarm arasmda yoia devam ettik. YUrUyecek dogru diirtist bir yol bulamlyorduk. Juan Almeida. Andieenler ~unlardl: Ramiro Valdez. Bolgenin kirrmzi topraklarim yer yer sivri kayalar kaplamtsti. Astronomi bilgilerime dayanarak kutup yildrzim bulduk ve tam iki gUn onu kendimize rehber edip doguya.§I'na katilmis olan Chao.. Suya inebilmek icin geeit aramak bize epey vakit kaybettirdi. Gece bastirmca I. Dogru yolda Ilerlememiz. oldtirdtlgtunttz hayvanlarm jelatine benzeyen etlerini gig gig yedik.evremiz~ de stirlilerle kara yengeeler dolasmaga basladi. Aylar soma. Ate§ yakmak soz konusu bile olamayacagt iqin. tamamen bir talih eseriydi. Adam basma sadece bir kae damla su dtisuyordu. Geceyi bekleyecek bir yer oulmamm. sahlldeki kayahklarin online vardik. bu yenilginin ve ondan sonra gelen savaslarm korkunc tecrUbelerini atlattik ve haia hayattayiz. :?afak vakti. ama ne yazik ki.

ama bunun da onemli bir sakmcasi vardi. Diisman bizi kolayca gorebilirdi. ne de kestirebiliyorduk. boyle bir eve yaklasmamn dogru olmayacagi merkezindeydi. "Granma" Seferi'nden kurtuJan sekiz savasei olmustuk 0 anda. Hatta. Perif.i§tUgti. Gece bastirmca da buldugumuz kti~tik bir plajda kendimizi denize attik . Birden kiyida. "Gramna"dan U~ yoldasrmizdi oradakUer: Camilo Cienfuegos. yikiktik . Susuzluklarmi ise. kacip kurtulmamizr imkansiz hale getirecekti.ktl ki.hglmlzl bashrmak ictn bir ya da iki armut diisuyordu adam basma. biraz olsun kendimize gatirmisti.te bir oranmda tath su karistmlaeak olursa. Elimizdeki bir kac damla SllYU da bUytik bir titizlikle boli. Bir sure sonra.• 36 • • 37 • YUrli~limlize devam ettik. sahil boyunca yetisen yabani armutlardi. Belli bir yonlimUz yoktu. Kal"§U8§lr kargilasmaz.lafak vakti. artik geri donerneyecek kadar da yanlarma yaklasmistik. Bir zamanlar ya bir dergide ya da bir romanda okumus oldugum bir fikri uygulamaga kalkistimvHatrrladIguna gore. Ama onlari nerede bulabileeegimizi ne biliyor. Asker olduklarmdan emindik ama. Zaman zaman denizin lizerinde bir ueak ueuyordu. sahil boyunu izleyerek yliriimemizi onerdi.!andlk. yeni haberleri. Almeida tam onlara teslim olmalari iein baglraca. dcniz kiyisma vardik. a~ltgl adamakilh bastmyordu. bizlere. suyun tadi pek bozulmuyor. tc. YliriiyUf.. Almeida He ben oncli olarak ilerliyorduk.. herhalde hali vakti yerinde olan bir k6yltinUn palmiye agaglarmdan yapilrms oldukea bUytik evinin oniinde durduk. Bir f. yoldaslarumzm aklbetleri hakkmda bildiklerimizi. denizi sag taraftrmza ahp doguya dogru ylirlidUgiimUz takdirde sigmabilecegimiz tek yer olan Sierra'ya yaklastigmuzdi. kaemadan once topladiklan sekerkarms- larmdan ikram ettiler. dU§- .. YUrtiytif. bahkcilarm kotii havalarda slgmmak icin yapttklart kuliibeciklerden birinde uyuyan adamlarm karartrlarmr farkettik. boyleee ieilebilecek su miktarim artrrmak mi. deniz suyuna ti!. ama sonue feci idi. tath bir sUrprizle karsiIastik.imizden biri.!edevam ettik. girif. Boyle bir durum. kayalarm cukurlarmda toplanmis yagmur sularmi bir tuple ya da karmslarla emerek gideriyorlardr. gelisigtizel ilerliyorduk. Bu karI§lmdan icen arkadaslarm ylizleri hurusuvermistt birden.. GUn isiymca arastirmaya koyulduk. Evin sahibi dusmammiz olabilirdi. Camilo He arkadasJan. Mantigmnz.kkmdaki dUliUncelerimizi karsihkh anlatmaga basladik. Benim 0 andaki dilsiincem.!tigimiz savas ha.i~lin oluyordu. Ama ylizmek bizi serinletmis. Ac.. KIYI boyunca bir mi. evin. nefis bir mehtap vardi. Kayalarm arasmdan bir gegit bulabilmek i~in gUntin l§lmasml beklemek zorundaydtk. kullanarak.. Bu sulu ve tath nesne.muz icin susuzluk tam bir iskcnce halini almisti. Geeeydi ve yamlrmyorsam. Hatirladigrm tek sey. Bir matararun icinde bu karismn denedim. bizler gibi baska kurtulanlar da olabilecegine karar verdik. basirrnzdan gel1enleri. Diger kurtulanlar hakkmda en ufak bir fikrimiz yoktu. Bildigimiz tek sey..!ehep birlikte devam ettik. itler gibi yorgun. yoksa iki gUn mil ilerledigimizi su anda kesinlikle hatirhyanuyorum. Bu arada berikiler yengee eti ~igniyorlardl. Bu yiizden ~alIhklarm golgesine slgmarak gUn batisnn bekledik. kayalarla deniz arasmda slkl§lP kalacagmuz gergcgini de gozden uzak tutmuyorduk. Bu arada bir parca kestirdik.. Diismanla bir eatismaya girdigimiz takdirde. Pancho Gonzales ve Pablo Hurtado. Kayalarm arasmda ilerlemek hayli yorucuydu.

a~rdlgllli soylediler.. Uzerimizden bUtUn gUn hoparlorlerle donatilmis kU-. 6lUmUn ta esiginden donmustuk sanki. aga<. Kanacagumz yoktu ama.§1 rmnzdan bazilarnn a idam etmis. buna karsihk baska bahriyelilerin filikaya ~lkhklanm gorduk.iimdikim oldugunu hatirlayamadigim baska biri daha vardi yanmnzda. Askerin yamna iki adim kala birden topuklarmm iizerinde dontip yamma gelen Benitez. kapana kistlnus farelerin telas ve gerilimi ieinde bulundugumuz bu bolgeden bir an once eekip gitmek... Korii koriine uzun bir yuriiytisten sonra. bir kurt arm a tatbikati yapilryordu. Birden alacakaranlikta. savasm en acih gi. Daha sonralari. Gece yeniden yola dtistiik. GUn boyu tek lokma girmemisti agztmiza. Bulduk da magarayi. Cevreyi bUtUnUyle goren nefis bir gozetleme noktasiydi buras I. §imdi de adamlarim degt§tiriyordu. bUyUk bir safhkla bana.larJa kaph bir tepeye varnnstrk. $afak vakti. kayalari keserek denize akan ufak bir derecikti. :_. Daha dogrusu. 0 anda kendisini uyarmak miimkiin degildi. Suyumuzu krsitlamrsttk. Ortahk tamarnen sakin goruntiyordu. Amacmnz. Benitez ise baska tlirlti dU§UnUyordu.v.• 38. bahriyenin korkunc katili Laurent'in adamlari oldugunu ogrendik. Ama rnacerarmz daha bitrnemisti. Bizi farkedecek olurlarsa. Ma taralarmuzi doldurup yola devam ettik. elinde M~l tlifegi tutan tiniformah bir adarmn silueti ilisti goziime. "Sonumuz geldi" diye dU§Undum. 0 sirada deniz kuvvetlerine ait bir filikadan otuz kadar bahriyelinin sahile indigini. ueaklarm bizi teslim olmaga -. Benitez'in hayret dolu bakislarmm oniinde "sllahh adamlar' biitiin trajik ger~egiyle belirdi. adama daha yakm olan Benitez'in sonuydu bu. Durum hig de iyi degildi. Yapilaeak . hem de ne bUyUk bir dikkat ve titizlikle . uzaklasmaktt .inlerini geeirdigrmiz.. Kana kana i<.itinin iizerinden asarken. Gerektiginde daha etkili bir direniste bulunabilmek i~in yayilarak gizlendik. Moncada savascilarmdan olan Almeida He Benitez. Bi:ilgeye bu ismini verilmesinin nedeni.. aclik ve susuzluga yenik dU§tUgiimUz. 0 bolgede pek sarp olmayan kayalari asrnarmz gerektigini farkettik. kacmamiza en ufak bir imkan ve ihtimal yoktu. • 39 • man askerleri tarafindan isga! edilmis olmasi bile muhtemeldi. yenilginin buruklugunu bUtUn acisiyla tattigumz. ileride "silabb bir adam" gordUgiinti ve kendisine herhangi bir sey sormanm akilhca bir hareket olmayacaguu dUl}lindUgU iein geri dondUgiinU soyledi. ieinden mUzik sesleM . Bu viizden her ikimiz de eve yaklasmaya basladik.meye basladik. Cercekte Ojo de Buey (Dana Gozii) diye adlandmlan bir bolgeye yaklasiyorduk. Bu arada ormandan zaman zaman ne oldugunu kestiremedigimiz sesler geliyordu. bir dikenli tel I. Kayalara tirmanmayi tamamlamadan geee bastrrdi. Sadece slgmacak bir magara bulmak iein vaktimiz vardi. denize dokiilen iinlii bir akarsuyun ya da onun kollarmdan birinin basma geldik. ben disarida beklcdim. bulundugumuz yerde sonuna kadar ~arpl§~ makti...Ukucaklar gecti. Yold 8. • 0. bu cikanlarm. Kendimizi yerlere atarak susarms atlarm htrsiyla suya saldirdik. C€vrcyi gizlice inceledikten soma. Hoparlorlerden anlasilmaz sealer geJiyordu. Gortiniise gore. Adam basma bir sahra dUrbUnlin gozle baktlacak yerinin dolusu su diisiiyordu ve bundan daha dUrlist~e bir bolli§me de miimklin degildi. bombos midelerimiz suya daha fazla tahammUl edemedi. tek §ley. o gece yola devam ederken.

susuzluktan ve aehktan ottirU Pablo Hurtado'nun ayakta duracak hali kalmarmsti.• 40 • • 41 • ri geJen bir eve rastladik. onu. bizi polise ihbar etmisti. Kisa bir siire sonra biz! koruyan evin igi bir cehenneme ddndii.tigi gibi. Bunu ille de kotii niyetle degiI. Bir hirsiala anlastilar . ieini dokme arzusuydu. HenUz yola koyulmustuk ki. Yeniden degisik fikirler Iillkti ortaya. Boylece belki de bir kac lokma yiyecek bulabilecegimizi dii§liniiyorlardi. Biliyorduk ki. bizim grupta Pancho Gonzales. . Eger yarulmiyorsam. Almeida He ben vardim. Artrk disarr glkamazdlk. silahlarimizr satmaya ikna etti. Oyle ki. oteki dort kisiden kurulu iki topluluk meydana getirmistik. varhgmuzi ktsa zamanda genis bir cevreye yayacaklardi. sadece dedikodu zevkini tatmin etmek igin de yapabilirlerdi. Ramiro ve Almeida ile birlikte benim diisiincern. 0 sabah koyllilerin ardarda yaptiklari ziyaretleri kabul edip durduk. boyle bir eglencede ya da dans partisinde kendimizi hicbir sekilde g6stennemekti. o gece yoIa cikmaya karar verdik. Yola devam ediyorduk ama. KoyllinUn kullibesi sonsuz bir bayram havasma biiriinmiistii. Fidel hayattaydi. ne bahasma olursa olsun igeriye dalmanuzda israr ediyorlardi. Ramiro Valdes. Koylerde konaklayarak Maestra'ya kademe kademe yaklasmayi planladik ve bu ylizden iki gruba ayrrldik. Dertli ve merak dolu kdyliiler geliyordu bizimle tamsmak iein. Ve Alegria de Pia baskmmdan tam dokuz gUn sonra Puercas Gordas yolunun yakimndaki bir kdylll kuliibesinin kapisirn calmak zorunda kaldik. Ancak bir sartlari vardi. Biri fig. Yoldaslarmnzdan bazilarr kusmaga basladr. Sonunda haber toplamak ve yiyecek temin etmek icin Ramiro He beni gorevlendirdiler. GOz ~IP kapayana kadar sekizimiz birden. Evin yolunu tuttuktan kisa bir sure sonra birden rniizik sesi kesildi ve "SinHIi de yigit silah arkadaslarmnzm serefine i~lim . CamiIo. _. Kimisi yemek. Silahlarrmrzi ve Iiniformalartmm geride brrakaeaktik. Deniz tutmasmdan. di. t§te bu li~UncU sahis. kendilerine gektigimiz ziyafeti takdir edemeyen bagrrsaklarrrmzm nan. evin sahibi.. Bir kac kisisinin dismda hepsi aym fikirdeydi: Duraklamak. Koyltilerin verdikleri haberlere gore. Hasta alan Pablo Hurtado'yu ise k6yllinUn kuliibesinde birakmistik. ilk konuksever KUbalmm evinden ayrildrktan birkac saat sonra.. adeta kosar adimlarla orad an uzaklasip.. Oysa asil. sebep. Pablo Hurtado da dU§mana esir dii§tU. kimisi hediye getiriyordu. 11k arnel olan Almeida idi. Hemen tersyiiz ederek. biiyi1k bir ihtimalle Fidel ve Crescencio Perez'i bulabilecegimiz bir yere gottirmeyi onerdiler. korltigUne ugrarmstik. sabahm ilk isiklari bizi hala ciimbiis ederken yakaladi.. Ylirekten karsiladilar bizi. Silahlarmnz ele ge{.i§manm basmma ugradlk. silahlarirmzr en iyi sekilde nereye saklayabilecegini sormak bahanesiyle bizim varhgnmzdan bir arkadasrm haberdar etmisti. Bizi. koyliiler.. Arkadasi ise. bu evin saklnlerinin hangi sularda yelken actiklanm arkadaslartrmza an" lathk. Saatler geetigi halde biz durmadan yiyorduk. Benitez ile Camilo ise. <:lteki gruptakiler. Benitez ve Chao idi. yoldaslanrmz artik bu yolculuktan usandiklarmi her halleriyle belli ediyorlardi. gtinlerce yiirliyiilJ. ten. Nitekim. Bizim icm -bu kadari yeterdi.•" diyen bir erkek sesi duyduk.. Star Tommy marka ttifekIe rimizi birakrnaya yanasmadik. Almeida ile ben.

<iflig"inevardik. Kiiciik birligimizin ne iinifcrmasi vardi ne de silaht. 11k basarmnz. Fidel'in emirleri iizerine. Universo Sanchez. ~imdi kendisi." 42 • "Rahip" 5 La Plato Sava. Hayatta kalmanm tek yolu silahh bir ordu meydana getirip ona kanhnaknr.. partimizin liderlerinden biridir ve Oriente Ordusu'nun komutamdrr.: 0 srrada elimizde sadece 23 silah vardi: Eu silahlardan dokuzu dtirblinlli. besi otomatik. . unutmustuk. Sierra Maestra'da. Ciro Redondo. Rene ve Armando Rodriguez.• diye amlan ArgeJio Rosabal admda birinin yamnda kahyorduk. Crespo. bern de en bUyUk aptalhktrr . daha sonra saflarmnza katllan Carlos Mas. Hatta bugtin bile aym canhbkla hatirlamaktayim : "Yaptlglmz batanm ceremesini iidemi§ degilsiniz. Ashnda iki makinelimizin dismda bu felaketten hemen hiebir sey kurtaramarmstik. Ve iste orada f.<hatmmdan ~lkmaml§trr. Adventist mezhebinin mensubu alan bu yoldas. Efigenio Ameijeiras. Bazilari da elbiselerini degistirdiler. Alegria de Pio'daki beklenmedik yenilgiden bir ay sonra. aymzamanda. Julito Diaz. Bir §afak vakti. bu zaferle bir ihtilal ordusunun varhgmi ve savasmaya her an i~in hazrr oldugunu herkese is.. Bu frrsatta tamdignms koyliinlin adi Guillermo Garcia idi. Faustino Perez. Aynr geee giivenilir bir dam altma sigmdik. baskmdan kurtulan ve yakayi ele vermemis bulunan yoldaslarrmtzla karsilastrk : Fidel Castro. bir dig-ed Perucho ve adlarirn simdi hatirlayamadigrm baska yoldaslardi. dogn§tUgu. dordii elle acihr kapamr tlifek. La Plata Nehri agzmdaki kij~lik barakalara yaptignmz hticumla kazandrk. 14 Ocak 1957 tarihinde Magdelena Nehri kiyilarma varrmstik. Silahlari terketmek hem bir SU!. Raul Castro. mliz bu kayabk bolgenin ~ok uzaklarma kadar yayrt· di. Saghk kurallarimaylar var ki. Calixto Morales ve Bermudez de bizlere katildilar.. Daha sonralarr devamh olarak koylU evlerinde agrrlandik. QUnkU.. hi~ vakit geeirmeden asilere kar§l sevgisi olan ve gevreyi ~ok iyi bilen bir baska koyliiyle temas kurdu. Nihayet ilk zaferimizi. Fidel bu yiizden hayli payladi bizleri. hayatlarmda ilk defa silah kullamyorlardi. Eunlardan biri.. Burada. ikisi Thomson . !. Bu zaferin yankilari. Calixto Garcia. Adamlanmizdan bazilan. son zaferin de bizim olacagi hakkindaki inancrmizr pekistirdi. Birkac gUn geetikten sonra Moran. adamlarrmiza nlsan talimleri yaptirdik. Sozleri sefer sliresince hif. Nihayet burada yikanmak frrsatim bulabildik. Bu zaferden sonra herkesin dikkati bizim irzerimize ~evrildi.iinkii boyle bir durumda sllalu terketmenin bedeli kendi hayatlarunzdrr. patlarmstik. basuruzda hicbir rehber olmadan Pilon yolunu geeerek Crescencio'nun kardesine ait Mongo Perez f.<lkarmamlZa katrlan.

. Casillas tarafmdan ele geeirildi. Gece sig La Plata Nehri'ni gectik ve yol lizerindemevzilendik. bu konusmasmda diismarunuzm gliclinU. Bu ~avul}lar. hi~bir askere rastlamadiklarrm bildirdiler. birisini geride brrakip dig-erini ihtiyat tedbiri olarak yannmzda goturduk. Chicho'ya durmasim ve parolayi soylemesini linledi. Bu koyliilerden birisinin dusmana yardun ettig-ini gayet iyi billyorduk. 0 bolgede yasayan koyluJerden Melquiades Elias'Ill aga~lara bieakla a~tlgl isarotleri izleyerek ormandaki bir keeiyolunda ilerledik. Sahil muhanzlarr uykuya yatmislardi. Ancak. herhalde. bir kismr tekrar vasitaya hindi. Eutimio sadik bir ihtilalci olarak cahsrmstr. bizim kim oldugumuzu anladiktan ve tehditlerimizin bosuna olmadigina inandiktan sonra. asilerin hilla niqin yokedilmediklerini ogrenmeye geldigini soyledi. onu 10 bin Peso ve bir de orduda mevki vaadiyle kandirarak Fidel'i 6ldlirmekle gcrevlendirdi. adamin fitil gibi sarhos olmasiydr. Barakalarda on bel} askerin bulundugunu. Bir slire sonra Eutimo. Topragim korumak iein toprak agalarma ve jandarmalara karst earpisan koyliilerden bid idi. ordunun biitim yaphklarmm palavradan ibaret oldugunu. Bununla beraber. korkakhgi yliztinden Eutimio suikasti ger~ekle§tiremedi. Ogleden sonra saat 3'te durumu daha iyi degerlendirebilmek i~in nehir kenarmdan barakalara dogru giden yolu islemege karar verdik. o gUnkti yuriiyiisilmiiz sirasmda iki koylliyU ele gcC. Laviti Plantasyonu'nda gore vliydiler. 0 siralarda ornek bir koylU ihtilalci olan rehberimiz Eutimio vermisti. Bu alcakca plam uygulamak il.il'dik. Eutimio'yu 6ldlirecek yerde. Inenlerden bir kismi orada kaldi. Btraz sonra Chicho gorundli. etkisini kasden kti4llimse~ti: Fidel'in biitiin soylediklerini itirazsiz kabul eden . Bel} dakika sonra oradan geemekte olan iki koylUyii daha yakaladrk. Bu barakalarm arasmda diisman iiniformasi giymis bir grup insan dolasmaktaydt. insaatr henuz tamamlanmarms cinko damh barakalari gordtlk. Fitil gibi sarhostu ve bir zenei ~cuguyJa birlikte bir kanra binmisti. o gUn ogleden sonra La Plata bolgesine varmak iein son tepeeigi de astik. bu koyliiler bize dilsman hakkmda cok onemli bilgiler verdiler. Laviti Plantasyonu. Casillas. rehberimizin akrabalarr oldugu meydana erkmca. kamp yerlerimizi bildirmek suretiyle diismana oldukea yararh oldu. sinirli bir poz takmarak kendisinin albay oldugunu. Ertesi gUn La Plata'da. Chicho derhal "Sivrisinek" diyerek parolayi acikladi. ikisi makineli tabanca vc birisi de 16 mm'lik av tUfegiydi. Fidel. ayriea 0 bOigedeki en mel'un li~ cavustan birisi clan Chieho Osario'nun oradan gececegini ogrendik. Bu muhafrzlardan bazilarr. Perisan durumumuza ragmen Chicho'yu kandirabilmemizin nedeni. Chicho Osario gibi zalimlerin terorle yonettikleri bir 4liftlikti. Ayrica. Fidel.lineline bir 4l0k frrsatlar gectiyse de. gUn€!} batmundan biraz once muhaf'iz yliklU bir motorbot geldi. Ihanetinden onceki donemde. Sonradan bu kdyltilerin. Aym aksam saat 6'da. ddndiiklerinde. tipki bir jandarma gibi. bu amacla sakal biraktigrm ileri sUrdli. Bu hareketleri tam olarak degerlendiremedigimiz icin hlicumumuzu ertesi gline birakmaga karar verdik. Gonderdigimiz oncliler. 16 Ocak'ta §afakla beraber barakalari devamh goz hapsine aldik.• 44 • • 45 • makineli tlifegi. Melquiades'in ismini bize. Universe Sanchez. kendisinin bizzat daglara ~Iklp ilsileri kovalayacagmi. barakalarm yamnda indiler.

Nihayet EI Macio'ya giden yol kenarmdaki barakalara yakm bir yerde durduk. yegane nobeteinin. 0 srrada biz de Meksika yapisi postallar giyiyorduk. hem de Creseeucio'nun grrtlaklarnn kesecegini soyledi. tipki bir katir gibi gUtttikleri bir koylU vardr. Barakalara daha fazla yaklasabilrnek igin nehri geeerken. Bu §ekilde sorusturarak yirmi kisinin isimlerini aldik. Chicho onde oldugu halde barakalara yaklastik. ertesi gtinli saldirmm sonucunu ogrenince EI Macio'da bu koyliiyii vahsice Oldtirdliklerini haber aldik. Luis. Muhafrzlarm onunde. iki binayi ve bu binalar arasmda nobet bekleyen askerin sigarasmm atesini gormU§tti. harakalardaki askerleri ani olarak tef ~ ti§ etmek ve boylece gorevlerini ne derece ihmal et~ tiklerini ytizlerine vurmak oldugunu soyledi. jandarmalarm bile boyle bir §eye cesaret edemeyeceklerini soyledi. Fidel. saldm iQin hazirhk yaptik. Chicho'nun bizden §tiphelenmedigini gortmee. ne bahasma olursa oisun bara- . Bu ytizden. k6tti dediklerini de bizler i~in . Bu sozleriyle. Ve boylece hilmeden fiilen bizim esirimiz durumuna dU§tU.olarak gereksiz talimler yaptiklarmi aSlkladl. muhanalann zamanlarmin btiytik kismmi hiebir i§ yapmadan barakalarda yan gelip yatarak gecirdiklerini. kendisine karsi ukalahk ettikleri igin onbes koylUyli olduresiyedovdugunii. QUnkii pek az kursunurnuz vardi.. Yolda Chicho. pek nadir .• 46 • • 47 • Chicho Osario. Fidel Castro'yu ele gegirmesi halinde ne yapmayi dU§UndUgtinti sordu. bize. Chicho bUyUk bir safhk iginde onde ytirlimege devam edince.iyi olarak kabul ediyorduk. Tam harekete geemek lizere iken ath li~ rnuhafrz gecinee gizlenmek zorunda kaldik. asked kurallara gore esirlerin ellerinin baglanmasr gerektigini Chicho'ya bildirdi. 0 bolgede kimin iyi. kendi eUeriyle iki kisiyi oldUrdUgllnU de itiraf etti. Ayaklarmdaki Meksika yapisi postallarr gostererek "Bakm." Bu sozlere muhafizlardan birinin karsthgl §u oldu: "~eneni kapa ve ylirli . Bize. bunlari oldlirdUgumliz 0 orospu ~ocuklarmm birinden aldim" dedi. alkolUn onu §uursuz hale gettrdigi kanaatine vardim. Elimizdeki yirmiiki silahla. Chieho.. bize rastlamadan biraz once. Fidel'in teklifi iizerine Chicho. hi~ tereddiit etmeden sert bir hareketle elini gtrtlagma gotlirdti ve hem Fidel'in. "ama generalim Batista serbest birakti beni" dedi. Fidel. daha da ileri giderek. BugUn binbasrhga yiikselmis bulunan yoldas Luis Crespo kesif iQin ileri gonderildi ve doniistmde Chicho'nun verdigi bilgileri dogruladi. A§aglhk herifin senesi dU§mU§tU bir kere. ~evirmekte oldugu- rnuz oyunu kavradigmdan §tipheleniyordum. Chicho. Chicho da hilS itiraz etmeden ellerinin baglanmasma izin ver~ di. Chicho'nun iyi dediklerini bizler isin k6tti. kimlere gtivenebilecegimizi sormaya basIadik. ona. Konusmamizm sonunda. bizleri barakalara gottirmeyi kabullendi. Tabii. Ihtilalcilerin mutlak surette yokedilmesi gerektigini de soalerine ekledi. kimin k6tU oldugunu. bu a§agIllk yaratigm. amacmm. kendi olUm fermamm kendi eUeriyle imzalamistr. Ben sahsen. Fidel. Bu an gok onemliydi. Yoksa kirbaci yersin !" Koyliiniin bizim saldmmiz sirasmda uzakta olacagmive kursunlanrmzdan kendisine bir zarar gel~ meyecegini dusunerek biraz rahatladlksa da. insaati tamamlanmamis barakalarla Honorio isimli diger ga~ vusun evi arasmda bekledigini soyledi. Aynca. Fakat. Oizlendigim yerin hizasmdan gecerken koylimiin §U sozleri soyledigini gok iyi hatirliyorum: "Ben de sizin gi~ hi insarnm.

kalari .40'ta baslarmsti. plantasyona ait bir hindistan cevizi deposu oldugunu gordUk. Luis Crespo ve ben elbombalarmnzr frrlattik. Barakalardaki askerlere derhal teslim olmalarmi bildirdik. halen binbasi olan Fajardo ve ben merkezden saldiracaktrk. yari otomatik tiifekleriyle llavu§un palmiye yapraklariyla ortiilii evini sagdan kusatacaklardi. Raul ve Almeida. Ama ne onunki patladi ne de benimki.rpismasinda kahramanca can veren yoldas Tegmen Julito Diaz. Calixto Morales ve daba sonra EI Uvero !:a. Benitez. mangalariyla soldan hiicuma gececeklerdi. Luis Crespo. Aksi takdirde biitun cephanemizi tuketmis olacak ve kendimizi artik hicblr §ekilde savunamayacakttk. Her teslim 01 gagrlffilZda bu tUfegin bir seri ateslenmesiyle cevap ahyorduk. Yangm baslaymea bu binanm. Saldrrimiz sabah saat 2. Fakat muhafizlar umdugumuzdan daha fazla dayanddar. Brezilya tipi elbombalarumzi flrlatmamlZ emredildi. Calixto Garcia. Fidel. Ikisi de basari saglayamaymca Luis Crespo He ben binalardan birine yaklastik ve ateslemeyi basardtk. Tepemizde dolunay parJamaktaydi. Universo Sanchez. Raul Castro dinamit atti. Bu yiizden. sonra da Camilo Cienfuegos evleri yakmaga tesebbtis ettiler. hayatlarirruzr tehlikeye sokmak bahasma daha yaklasmarmz ve barakalari atese vermemiz gerekmekteydi. Once Universe Sanchez. fakat hiebir sonuc alamadik. Atese baslamarrusla bir likte. Bu tertip ieinde diisman mevzilerinin kirk metre yakmma sokulduk. 11k olarak Fidel tlifegini atesledi ve bunu diger silahlar izledi. Camilo Cienfuegos. Barakalardan birinde M-l tUfekli bir cavus bulunmaktaydi. Yangm. katil Chicho Osario da idam olundu.• 48 • ele gecirmemiz gerekiyordu. bu da patIamadi.

'r~ .. Palma Mocha'dan uzaklara dogru lieder ve ~evredeki tepelere tlrmamrken ku k bi .. kuvvetJerimizi tef'tis ederken gok tehhkeh sonu~lar dogurabilecek bi 1 Id Plata Sa ' r 0 ay 0 u. adamlarimizm sayismdan fazlaydi. cavuslarla sahil muhafizlarr.. a amp FI~el. . Bu ~ehrm kenarmda. . Burad k kurdu~. La Plata Savasi. tabii ki bohio'lan kullanmadlk. bu malzemeyi... hatIanmizl gazden gecirdi ve savunmamlzl tekrar tekrar kontrol etti. demek ki..u Ir va lye eristik. La VR§lnm mukaran olarak ele ge~irdigim bir onbasr sapkcemi bUyUk bir gururla giymekt d" Fakat k tl·".. Bu ve bunu izleyen savasta. Bir giin once bir onbasiyla bir ~avu§. elimizdeki silahlarm sayisi. . . ~atista kuvvetIerinin bizi izleyip mutlaka bulacagma mamyordu. FIdel.. Bu nedenle baz dii k 1. ~ehirdeki ihtilalci unsurlarla haberlesme imkam yoktu. Vardigmuz yerde yUrekler aCISl bir durumla kar§11a§!hk. .. geeilmesi en zor krsrmlarim aramaga basladrk. Fakat diger savaslarirmzda durum tam tersine olacakti.li onlemek imkansizlastr.• 50 • kendi yarahlarina bakan esirlerimize birakilmasnu emretti. I usman as~ er errru ele gel.30'da. 6/ Soya. ey im.. Palma Mocha'ya dogru yUrUyti. Bizim varligumzdan kimsenin haberi olmadigma gore. uvve errrmzr gozden ge~irmek Uzere • 1 aras d . EI Arroyo del Infierno EI Arroyo del Infierno (Cehennem Deresi) Palma ~ocha'ya dogru akan dar ve SIg bir nehirdtr..". Fakat bu yalanla bizim saldirtnuz tesadUfen cakismca. Palma Mocha'ya safakla beraber vardik ve hemen Sierra Maestra'nm en Itayahk.19 ?cak saban. 17 Ocak sabahr saat 4..}irmek amaciyla bir baskin plani hazl:ladl ve adamlanmlzl gereken mevzilere yede§tirdi. . boyle bir yalanla koylulertn topraklarma ve mallarma elkoymak istiyorlardi.. aga~ ar in a yururken gozculer bizim geldigimizi duy~u§lar ve gelen grupun basmda dusman kuvvetlerimn §apkasIDl giyen birinin bulundugunu gormU§ll. dovusmekte olan kendi adamlarnmz iem saklamak istiyordum. Bense.~e koyulduk. bu belgede yasayan koylU ailelerine hava kuvvetlerinin biitun bolgeyi bombardiman edeeegini soyleyince sahile dogru bUylik bir go~ baslanusti.. yalan gercege dontistti ve goC. Bundan baska sivilleri de serbest biraktik.. Vadide iki bohio vardi. Koyliiler henuz mUcadeleye kanlmaya haztr degillerdi. Ihtilal Ordusu'nun zaferle biten ilk savasiydi. di ".

ti!. Bu askeri. Ikinel kur§unum ise tam gog-stine saplandi veadam tUfegi siingUsUnden yere saplanrms olarak yere diistti. Artrk saklanmak iein yer aramak sirasi gelmisti. Bir sure sonra. sinlrlerimizin ne kadar gergin oldugunu gi:istermesi bakirmndan rnanidardir. OIUmU ani olmustu. bu sirada Camilo Cienfuegos'tan baska herkes tufegini temizliyordu. Ate!} actim. Bu. Bekleme siiresinde. ne kahvaln hazrrladik. Kursun ger~ekten de tam gogsUne sap" lanmrs. Palma Mocha Nehri istikametinden gelen bir ka~ silah sesi duyduk. vUeut OlUm katihgrmn ilk isaretlerini gostermege baslamisti bile . Dtisman askerlerinin yakmda olduguna inandigrrmz iein. . sinirleri ~elikten yapilmis kimseler bile dizlerinde yumusak bir ~ozUlme. Bir siire once Crespo ile ben bir kae tane tavuk yumurtasi bulmus. bir titreme duyar ve savasm baslayacagi 0 l§lkh amn ozlemini ~eker.ah parcasi yerle§:tirdigini ve golged« oturd~g~nu dtirbtinlerirnizle gi:irdUk. fakat eok slddetli olmustu. kur§unlarml ve i§e yarar diger asked maize" mesini aldim. daha dikkati olmamizi gerektirdi. Bu sirada. Bereket versin. bu adamin bir diisman askeri oldugu meydana !. yakmlrnlzdaki bohio'da b~: askerin ~tesimizden korunmaya cahstigun gi:ir. ilk kursunum bosa gitti. Artik gorUnmesi muhakkak olan diismam beklemekten baska yapilacak bir sey yoktu. Yalmz bir tek yumurtayi. Cevreye yayilan sen atesimiz daha sonra nobetcinin iki arkada§IllI da cansiz yere yikti. Olenlerin sayismin ashnda bes oldugunu ogrendik. tavuk yumurtlamaga de· vam etsin diye yerine birakrmstrk. Fidel'in sal. Dort dtisman i:iliisii saydik. Malzemenin sayimi. Binba§1 Efigenio Ameijeiras bu silahi sonraki carpismalarm ~ogunda kullandi. Bu olay. Buna karsihk yetmrs kur§un ve aynca Efigenio Ameijeiras'a verilen bir <?~~and tUfe~i ele geeirmistik. 22 Ocak sabahi gUn dogarken. Nobete] askerin !. Crespo'ya beni atesiyle korumasim soyteverek eve yakla§tJm. Adanun ytiztinde hicbir korku yada iirkiintU ifadesi yoktu. dum.. Daha yuksekte oldugum i!. ne de yemek pisirdik.lkh.iJiyordum. Camilo ise uzerimize ates actiktan hemen sonra hatasun farketti. anacIglrn" dlY: bag. follukta biraktiglffilZ son yumurtayi da yememize karar verdi. Bununla beraber. hicbirimiz savasmak icm sa" vasmak istemiyorduk. L>gle vakti bohio'Iarin birinde bir adamm dolastiguu gorduk. Bu topyekfm bir zafer degUdi ama.U kaldi. 0 gece duydugumuz silah sesleri yuztinden Crespo. ikineisinde ise otomatik tlifegi tutukluk yapmca daha fazla ates et· mesi miimkiin olamamistr.• 52 • • 53 • di.lr~rak cansiz yere Ylgildl. belki de kalbinden geemisti. bunlari adamlarmnza dagrtmistik. Savasiyorsak. herhalde yabana da atilamazdr. Plamrmzi basariyla uygulaml§tJk. Herhalde yapmis oldugu yorucu ylirtiyusten olacak. yaklasrk olarak 900 kadar k~~un yaktJglmlzl gostertvordu.in sadece bacaklanfil se~eb. kuvvetlerimiz lizerindeki disiplini daha da artirmarmzt. kendisini kamufle etmek iein kulagmm arkasma blr~ kac !. Bu gerginligi. bunu gerekli ol~ dugu icin yapiyorduk.. Gelenlerin U~li daha sonra ayrildi. Bu karan hemen yUrtirllige koyduk. ancak savas giderebilecekti. d~rlYl b~§latan atesiyle birlikte adam "Ah. Fakat bir kae ay sonra yakaladlglmlz bir muhbirden. Once adamlarirmzdan birinin emirlere itaatsizlik ederek evlerin yakmma sokuldugunu aandik. Savas krsa. Evde cesedi gordukten sonra askerin tufegini. altr asker daha izledi.evresine bakmdig~m.. 11k kursun kimseye isabet etmemisti.

Manuel Fajardo. Iki gUn kadar dusman kuvvetleriyle bizim kuvvetlerimiz birbirinin farkma dahi varmadan ylirUyU§lerine deyam ettiler. biitiin gi. Qekilmekte olan Batista kuvvetlerine paralel olarak ylirUyorduk. biz dusman kuvvetlerinin yakimmrzda oldugunu ogrenemeyecek ve diiemarn hazar bir sekilde beldeyemeyecektik. Alegria de Pio'daki felaketten sonra beliren etkenlerden cok farkhydi. digerlerinden epey ayrilrms bir kuliibede geceyi geeirdikten sonra tekrar orman a dondiik V8 Caracas 'I'epesi'nin lizerindeki kiicuk bir selalenin ortasinda kamp kurduk. tki dusman kuvvet dagm iki yamacma varmak iizere ayru zirveyi astilar.54. Bir defasinda diismandan ufak bir nehir ve bir kae yol ddnemeciyle aynlmis olan bir bohio'da geceyi gegirdik. moralimizi gok yukselttiginden. Oncusuz bir ordu iac.Basarrmrz. bizden sayica f'azla bir diisman oncusu perisan edilmisti. ~imdiye kadar gecirmis oldugumuz tecriibeler. Bu b61gede ilk saklamsmuzda. Kamp kurduktan sonra. 7 Hovo SaldlrlSI Sanchez Mosquera'nm kuvvetlerini yenilgiye ugrattiktan sonra La Plata Nehri'nin kenarmda yiirumege basladik. Bu sekilde dagm oteki yamacma vardik. Fakat bu defa durum «ok f'arkhydr. Buna ragmen. her zamanki eevabmu ver- . bana yaklasu ve savasr kaybetrnemiz ihtimali olup olmadigml sordu. . Artik hepimiz bu bieimdeki savaslarm onemini kavrarmstik. fe1ce ugramis bir ordudur. diisman kuvvetlerini saklandigrrmz yere getirmeyi reddetmis Haiti asilh bir k6ylliyli oldiiren silahlardan geldigini belirtmeyi gerekli bulmaktayim. Daha sonra Magdalena Nehri'ni gegerek cok iyi tamdigumz Caracas bolgesi'ne dondiik. Birakilan bu hayvanlari kesip yedik. Iste bir kac gUn once barakalarda sakh bir dusman toplulugunu yenilgiye ugratmlf. halk bizi desteklemisti. YUktimtiz yine ~ok agirlasrmstr. Ama Casillas'm kuvvetleri arkamizdan bu b61geyi taramis ve herkese Ielaket getirmisti. Koyliiler arkalarmda birkac hayvan ve bornbos kuliibeler birakarak bolgeyi terketrnislerdi. Kazandigirmz zaferlerin sarhoslugu icinde degildim. Bu kosullar altmda ylirtimek gercekten cok zordu: Fakat bu yliriiyli§lti gerektiren ve kisisel olmayan etkenler vardi.in daha bi. sa vastan bir kae saat kadar once duydugumuz silah seelerinin. zulmUyIe Sierra Maestra'da ~ok k6tU bir lin birakmis olan Tegmen Sanchez Mosquera bulunmaktaydi. Bazrlari iki ttlfek birden tasiyordu. Bu ctkenier.ltlk. Burada. Bu nedenle. Eg"er bu cinayet islenmemis olsaydr. bize bu kulubelerde kalmanm eok tehlikeli oldugunu ugretmi§Li. Qlinkli ancak bu gibi ~arpll~malarla diismarnn onciisii yok edilebiliyordu. Dusman kuvvetinin basmda.iyUk diisman kuvvetlerinin izlemesinden bizi tamamen koruyacak erisilmez yerler aramak yorueu gelmedi hicbirimize. ~imdiyse.

Fidel bu izinden baska ayrica kendisine seyahati iein para da verdi. ~linkii etrafirmz aga~hklarla cevriliydi. ne de tum bir ideolojik bilince sahipti. seyabati bir kae hafta siirecekti. 2. Boyle bir metodun sakincalari olabilecegine beraberce karar verdik ve Fidel daha fazla disiplin gerektigini. Adamlarrrmsm cogu ne savas tecriibelerinden dogan bir ruha. 3. Evet bu sehir gorevleri bazen ~ok tehlikeliydi. Bu plamn bir boliimii olarak. Fajardo'ya gore. Hain Eutimio Guerra. fakat Delfin'in bohio'sundaki iki diisman askerinin cesedinden baska bir sey bulamamis. o glinlerde durumumuz pek parlak sayilmazdi. "Gallego" gelip kendisine savasi kazanmarruzm artik miimklin olmadrgnn. sonra makineli tUfek sesleriyle bomba glirUlttileri isittik. ama insan hie olmazsa daglardaki hasin hayata. Moran. Eutimio. hasta anasim gormek icin izin istedi. El Arroyo del Infierno Savasi'm iizerinde yaptignmz topraklarm sahiplerinden biriydi. Oysa gercek suydu: Diisman kuvvetleri Eutimio'yu yakalamis. her seye ragmen daglardaki miicadelemiz giiciinden hicbir sey kaybetmedi. Bunun iizerine bize haber vermege cahsrms. adamlarimism moralini gizlice denedigini soyledi. Sonradan bu olaylarla Eutimio'nun davramslari arasmdaki iliskiler apacik ortaya ~lkb.• 56 • • 57 • dim: Savasi muUaka kazanacaktik. Bazilari sehir ieerisinde gorevlendirilmelerini istiyorlardi. bizim her seyi kaybettigimiai soylemis ve beraberce bu miicadeleyi terketmelerini onermis. EununJa beraber. Bu yUzden diisman piyadesinin iizerimize saldirdrgi zehabma kapildik. Bu ucaklarm nereden geldigini tam olarak tayin ederniyorduk. Birdenbire bir ucagm pike yaptrgim duyduk. Mutfagmuz bizden iki yiiz metre kadar ileride. Eutimio. mermiler yarumiza dti§:tligii icin bize sanki orman tarafmdan ates ediliyormus gibi geliyordu. Bu ylizden duydugumuz giirliltli bir makineli tlifekten gelmesine ragmen. kli~lik bir pmarm kenarmdaydi. mahrumiyete katlanrmyordu. Bana onciileri beklemek ve hava saldmsi sirasm- . 30 Ocak saba hi ieinde bulundugumuz ruh hali i§te bOyleydi. 30 Ocak sabahr. Moral bozuculuk. Onciilerimiz de orada idi. tam Palma Mocha'ya varmak Uzereyken hUki. o siralarda sa vasta heniiz pismemis oldugumuzdan. ucak sesleri duyduk. oltimle cezalandmlacak ij~ sucun neler oldugunu bildirdi: 1. oburgiin su yoldas bizi terkedip gidiyordu. Eutimio'ya gore. Kuvvetlerimize tekrar katildigmda. 0 zamana kadar meydana gelmis olan bir cok olaym nedenlerini heniiz anlayabilmis degildik. ates seslerinin her yandan geldigini sandik. Aynca. (Delfin.imet kuvvetlerinin bizim izirnizde olduklarmi ogrendigini si:iyledi. Sierra boyunca bizim geetigimiz yolu bizleri buluncaya kadar izlemis. Firar. 30 Ocak'tan bir giin once kamptan ayrrldi. hie yorulmak bilmeksizin bize yiyecek arryor ve bolge koyliileriyle temasi saglamaya calisiyordu. Bir de bakiyorduk bugiin bu yoldas. Fakat 0 bana bu olaydan bilgisi oldugunu ve "Gallego" Moran'in. Aramizda tam bir birlik yoktu. disiplinsizlik belirrnesi halinde ne gibi tehlikeler dogabileeegini kisa bir konusma He acrkladi. Fidel'e bu huSU8U derhal acikladim.) Bunun lizerine. Disiplinsizlik. Eutimio. 50 mm'lik mermiler yere ~arptJklarmda infilak ederler. Fajardo bana bu soruyu sorusunun nedeninin "Gallego" Moran oldugunu soyledi. 50guk bir geceden sonra tam yattigrmiz yerlerden kalkarken. para ve orduda bir mevki vermek vaadiyle kandirdiktan sonra Fidel'i oldiirmekIlzere aramiza yollanusti.

civarda hicbir kara kuvvetine rastIamamisti. fakat hiQbir 'ley bulamadik. bir kutu stitozli ve li~ sosis aldigmi da kaydettim. makineli ttifek atesiyle ocak parea parca edilmis ve atilan bir bomba oncii muhafrzlarm kampmm tam ortasmda patlarmsti. Moran yalmz dondii ve uzaktan bazi ucaklar gordUgtinli bildirdl. 1 1?ubat'ta kendi kUgUk kampmuzda kaldik.• 58 • • 59 • da brraktigmuz bazi malzemeyi toplamak gorevi verilmisti. Sabah gecen bu dusman askerlere Binbasi Casillas kurnanda ediyordu. sue- 31 Ocak taiihindc ekili bazi tarlalara bakan bir tepenin iizerinde mevzi aldik. Guillermo Garcia'yla ben. Kol'un izleri oncli gurubuna mensup Guillermo Garcia ve Sergio Acuna tao rafmdan da izlenmekteydi. ueaklar kaybolup gitmislerdi. Bu arkadas. Karsilasnktan ve karar vermek iein bir sure dusiindtikten sonra. Fakat dusman . Bir siire sonra uzakta bazr hareketler gorduk ve sesler i§ittik. Bizi 0 anda en cok iizen sey siitle sosislerin kaybolmasi olmustu. Evvelki gUn yaptigtmiz ylirliyi. Bunun iizerine besimiz de aglr ylikleri sirtIanarak yola diiziilduk. Bu olay iizerine Sergio Acuna zihni dengesini kaybetti. Sonunda bir a~lkhga geldik ve dinlenmege karar verdik. Mevzilendigi yerde silahiyla fisekligini birakarak sessiz sedasiz kacti. fakat goziiken olmadi. tamamen acilrtaydi. Bes ucak goren Moran. Guillermo ile hirlikte Aji Nehri'nin kiyismda vadi tabanim arastrrmaga ciktrk. Kuvvetlerimizin geri kalan kismma. Arazi giinlugfine Sergio'nun bir hasir sapka.i'llin verdigi biiyiik yorgunlugu atabilmck icin kurdugumuz bu kamp. 0 sabah saat onbirde tepenin obiir yarundan gelen silah sesleri isittik. La Cue· va del Humo'da katilacaktim. Ararmzda bulunan Sergio. bize. Neyse ki. Aynca katn-lari miisadere ettikten sonra kaurciyi oldurmusler. Ciro Frias'm magazasmi yakmislar ve karrsmi esir olarak alnuslardi. Moran'la baska bir yoldas kesfe ciktilar. Orada Guillermo'nun bir arkadasi bize yememiz icin bir seyler verdi. Bu sesler cok geemeden bize yaklasti ve yardim iein yUrek parcalayrCI sekilde yalvaran bir adamm ~lghklarlm duyduk. Sergio'nun bize ihanet edip etrnedigini bilmiyorduk. diisman muhafrzlarirun Ciro Frias'm magazasmdalri mallan ahp yaktikIarim soyledi. fakat bize bunu soylemelrte ge~ kaldigt icin adamlara yetisemedik. Arkadaslarrmrzm yakihp kUI edilmis bohio'lannm yamndan gecerkcn yuregimiz burkuldu. Qlinkli bir stiredir hieblr giirultli isitmemistik. bomba paUarken orada kimse yokmus. baslanuda beyzbol kepleri bulunan iki kisi gormus. La Cueva del Humo diye bir yerin admi duymustuk ama tam olarak nerede oldugunu bilmiyorduk. DondUglimtizde perisan bir manzarayla karsilastik: Ucak arazi _mutfagimiza saldirmis. Bir slire kadar kayrp adamlarimizr bekledik. Fakat etrafta yasiyanlarm hepsi btiyUk bir korku icindeydiler. bize acikh acikh miyavhyan bir kediyle gUrliltlimlizli duyup ortaya I_<lkan bil' domuzdu. Bunun iizerine bizim "kol" un izlerini liikle takibe basladik. Bu yiizden gceeyi kusku i~erisinde gecirdik. lzler karisiktr ve ikimiz de aglr yiikler tasiyorduk. Geriye kalan canhlar. Bana !spanyol il_<harbi sa vascilarindan Chao refakat etmekteydi. neler olup bittigini anlamak lizere kamp yerimize dondiik. Yoldaslarirmzi bulmayi umut ederkendiismanla karsilasmaktan korkuyorduk. Bir kac saat sonra bazi gtiriiltuler duyduk vc herhangi bir saldiriya karst derhal hazirhk yaptik. La Cueva del Humo sandigmuz yerde bazi arastirmalar yaptik.

. artik tam amen kaynasrms bir grup haline gelmistik. Geceyi agzimiza tek lokma koymadan bu tepelerdeu birisinin iizerinde geeirdik. Caracas tepesinin sagmdaki eve varmcaya kadar ylirliyU§UmUze devam ettik.. Tepelerin srrtlarmda kimsenin yillardrr gecmedigi yerlerde kendimize ancak macheta'larla yol aeabiliyorduk. Bu- . hem gUctimUzti artirmts. Hicbirimiz Eutimio Guerra haininin kesif ucagmda bulunduguna ve bulundugumuz yen Casillas'a gosterdigine inanamazdik.ok yardim alabilecek ve tilkenin digcr bolgelerindeki durumu daha iyi anlayabilecektik. §imdiye kadar kendimizi hie bu kadar iyi hissetmemistik. Eminim ki.ok iyi hatrrhyorum. 2 ~ubat tarihinde.izleri acikta ates yakmaktan t.amamen vazgectik.~. «Granma» crkarmasmdan iki ay sonra. Son hava saldmsi hakkmda uzun sure tartistik ve sonunda her gun yemek pisirmemiz iein yaktigmuz atesle. bu fikir kimsenin aklmdan gecmemisti. neselenmek iein yaktignmz kamp ateslerinden cikan dumanlarm diisman ucaklarma -yerimizi belli ettigine karar verdik. Manzanillo'dan saflarirmza katilan on kisi. :?imdi bile t. bizi terkedip katil Casillas'Ia temas kurmak iizere Eutimio tarafmdan uydurulmus alcakca bir yalandr. Yeniden Aji Vadisi'nc indik ve yolumuza devam ederken Manzanillo'dan gelen malzemeyi ararmzda bolti§~ tiik. Aylarca ve belki btitlin savas stiresince bu saldirmm arulan cok canh bir sekilde kaldi ve sa vas sonuna kadar giindi. Kuvvetlerimize yeni katrlrrns bir yoldas da diismania karsrlasrr karsilasmaz ortadan kaybolmustu. Manzanillo bolgesinden Roberto Pesant liderliginde yeni kimseler de katilmisti. h?. Herkese <_. icinde dart domuz sosisi bulunan bir konserve kutusuyla geldigi zaman kendimi sanki hayatimm biiyiik ziyafetlerinden birindeymisim gibi hissettim. ~iIpleril!1jzin ilk. Bu bolgelerde drsardan daha <.ok aglr ilerleyebiliyorduk.i I 8 Altos de Espinosa Baskin. sonradan a~lga 1_. ben ve bir dordiincii yoldas mideye indirdik. hem de moralimizi ytikseltmisti. Aji Nehrini asip hepimizin tamdigi bolgelerden gecerek ihtiyar Mendoza'nm evine varmcaya kadar yUriidUk. Eeklenmedik hava saldmsmdan sonra Caracas tepesini terkettik ve Manzanillo He dogrudan dogruya temas kurabllecegimiz bOlgelere dondiik." ~!!~J!IDr-~ Iarin tizerine islendigint gortince gok duygulandik. Crespo'nun bliyi. bana da ayriea tam techizath bir doktor ~antasl dustii.rf!erinio . Oysa. Fidel. firari Sergio Acuna Be Calixto Morales.ik bir tutumlulukla sakladlgl bu sosisleri Crespo. Eutimio'nun annesinin rahatsizhgi. Kayrplarmuz. Crespo. Bu ytizden c. Manzanillo'Iu kizlar taraJI_!l~.1kacag: gibi. Calixto Garcia ve Manuel Acuna isimli yoldaslardi.• 60 • yerine Crescencio ve arkadaslari !}lkageldi : Kuvvetlerimize.ama§lr ve elbise.

,.

62

63 •

rada ihtiyar Mendoza bize yiyecek bir seyler hazirlayacakti. Mendoza, korkusuna ragmen, kcylii sadakatiyle her ge!';i§imizde bizi agirlamakla yukiimlii sayiyordu kendisini. Cresceneio Perez ve diger ihtilalci koylulerle arkadashgi, korkusunu ikinci plana atnrryordu, Bu ylirtiyU§ ozellikle benim iein !';ok azap vericiydi. <;linkli bir astim nobeti gel;iriyordum. Cresponun ve yoldas Julio Zenon Acosta'mn hicbir zaman unutamiyacagim yardimlarr olmasaydi bu Allahm belasi ytitliyii§li bir ttirlU bitiremezdim. Herhangi bir koye vardigumzda bohio'larda asla uyumazdik. Ama benim kotil saghk durumum ve Moran'm rahatsizhgi bizim bir dam altmda yatmamiZl gerektiriyordu. Kuvvetlerimizin geri kalan kismi diismanm gelip gelmedigini gozlemek icin civarda nobete girdiler. Sadece yemek yemek iizere bir ara eve ugradilar. Kuvvetlerimizi azaltmaga rnecbur kalnustik. . Ciinku adamlannuzm bir kismmm morali !';ok bozuktu, bir Insrruysa agu' yarahydi, Bu yarahlar arasmda simdiki igi§leri Bakam Ramiro Valdes'le Crescensio'nun oglu Ignacio Perez de bulunmaktaydi. Perez daha sonra yiizbasr rutbesiyle sehit diisecekti, Ramii'ito dizinden fena halde yaralanrmsti. Bu diz daha once Moncada kislasrnda da yaralanmisti. Bu ylizden kendisini geride birakmak zorunda kaldik. Birkac delikanh da kaeip gitmisti. Ama kacislari, kuvvetlerimizin yaranna olmustu. Bunlardan birisinin daglarda gerillanm yalnizhgmdan sinirlerinin bozuldugunu hatrrhyorurn. Birdenbire, kendisine u!';aksavar tertibati ve bol yiyecegi bulunan bir kamp vaadettiklerini, oysa simdi ucaklarm kendisini yoketmege Qahljhgml, ne devamh bir yeri ne de yiyecegi

oldugunu haykrrmaga baslarrustr. Yeni gerillalar ge· nellikle boyle bir ruh bali icerisinde bulunurlardi, Bu ilk sinava dayanabilenler zamanla pislige, susuzluga, a!';hga, evsizlige ve guvensiz bir sekilde yasamagn ahsirlar, kendi tlifeklerinden ve gerillanm sagladidIgl biriikten baska hicbir seye giivenmez hale gelirlerdi. Ciro Frias yeni iltihaklarla ve iyi haberlerle 01'taya glkh. Fakat bu haberler aynizamanda aklnmzi da karrstirrmstr. <;tinkii Frias'in duyduklarma gore, Diaz Tamayo saf degistirmek ve ihtilalci kuvvetIerle anlasmak iizereymis ; Faustino binlercc peso toplamaga muvaffak olmus. Tek kelimeyle ayaklanrna butiin i.i1keye yayihyormus, htikUmet icin karlsikhk glinleri pek yakmmis. Bunlara ek olarak ayrica hem acikh hem de ders veriei bir haber daha almrstik. Firari Acuna, bazi akrabalarmi ziyarete gitmil}, orada kuzenlerine bir gorilla olarak nasil I,;;arpl'lhgl hususunda bobiirlenmege baslarma. Orada bulunan Pedro Herrara bun Ian duymus, jandarmaya haber vermis. Bunun iizerine Onbasi Rosello al!';agl (daha soma halk bu adam hakkmda hiikiim vererek adaleti yerine getirdi), Acuna'ya iskence yaprms, dort defa kursunlarms ve sonunda asnus. Bu olay adamlarnmza birligin degerini ve ortak kaderden tek basma kacmaga cahsmanm faydasizhguu a!';lkl,;;agosterdi. :?imdi kamp yerlerimizi de degi§tirmemiz gerekiyordu, !';i.inkli oldiiriilmeden once Aeuna'nm iskence altmda konusmus olmasi ihtimali biiyliktli. Acuna Florentino'nun evinde oldugumuzu da bilmekteydi, Bu esnada garip bir sey oldu ve bunun tam anlarmm neden sonra kavrayabildik : Eutimio Guerra, bize Sergio Acuna'nm Onbasi Rosello tarafmdan

64

65

olduruldugttnti rtiyasmda gordiiglinli soyledi. Bunun tizerine gelecege ait olaylari rUyada yada buna benzer sekilde daha evvelden gormenin mUmkUn olup 01madigi hakkinda uzun, felsefi bir tartisma basladi. Politik ve killtiirel konularda adamlarumsr aydmlatmak benim glinllik gorevlerimin bir bOlUmUni.i teskil etmekteydi. Bunun uzerine adamlanmlZa boyle bir §eyin mtimkUn olmayacagnu, bunun sadece bir tesadiif eseri oldugunu anlattim. Hepimizin Sergio'nun basma boyle bir sey gelmesinden zaten korktugumuzu, Rosello'nunsa bu bolgeyi kasip kavuran kisilerin basmda geldigini bildigimizi ekledim. UsteIlk Universo Sanchez de, Eutimio'nun r;ok palavraci oldugunu ve onceki gUn bazi ihtiyac maddelerini temin etmek amaciyla kamptan aynhrken bu olayi Eutimio'ya birisinin anlattrgrm soyleytnce tarusma sana erdi. Gelecegin onceden gorulebuecegi gorlif]linde ell eok israr edenlerden birisi, kendisinden daha evvelce de soz ar;hglm, okuma yazma bilmeyen kirkbes yaslarmda Julio Zenon Acosta adh bir koyltiydii. Acosta benim Sierra'daki ilk og-rencimdi. Kendisine okuma yazma ogreUyordum ve mola verdigimiz her yerde ona birkac harf belletmege gayret ediyordum. 0 SIralarda sesli harf'lerdeydik. BUyiik bir iradeyle, gedye degil daima ileriye bakarak, Julio Zenon okur ~ yazar olmayi hayatlllill bashca gayelel'inden birisl haline getirmisti. Bu ornek bugun belki bircok koyliiye yararh oiabilir, hatta savasta kendisine yoldas11k etmis bulunanlara ve hikayesini bilenlere dahl. Julio Zenon, bizi bUtUn kalbiyle destekleyenlerden birisiydi. Julio araziyi c;ok iyi tamr, durmadan c;ali§lr, SIkmtida olan her yoldasm yardimma kosar, sehirden

gelip daglardaki gli~ yasama kosullarma heni.iz uyamamts yoldaslara destek olurdu. Uzaktaki kuyulardan su getiren, ates yakan, yagmurlu giinlerde bile kuru r;ah r;lrpl bulan hep oydu. Yani, Julio'nun elinden gelmeyen i§ yoktu. Ihanetinin ortaya eikmasmdan kisa bir slire once bir gece Eutimio, battaniyesi olmadigmi soyleyerek Fidel'inkini odi.inr; istedi. Fidel de Eutimio'ya ay1lI battaniyenin altinda beraber yatabileceklerini soyledi. Boylece, Eutimio Guerra 0 geceyi Fidel'in yanmda geeirdi. Eutimio'nun tizerinde Fidel'i oldiirmek iein kullanacagi 45'lik bir tabanca ve tepeden a§agl kar;arken kendisini korumak iein frrlatacagi iki elbombast vardi. 0 siralarda Fidel'e en yakm olan Universo Sanchez He bana, nobetcilerin durumu hakkmda sorular da sormustu, "Bu muhafjzlarla bilhassa ilgileniyorum, ~iinkii eok dikkatll olmanuz gerekiyor" demistl, Biz de ona yakmda lir; kisinin nobet tuttugunu, bizim de Fidel'i korumak iein bUtUn gece boyunca sirayla nobete girdigimizi soyledik. Geceyi Fidel'in yanmda geciren Eutimio, aleakca plannn uygulamak iein eline mUkemmel bir frrsatgecirmisti. BUtUn gece Fidel'in hayatr, Eutimio'nun tabancasmm namlusunun ucundaydi, Fakat Eutimio bir ttirlU cesaret edip de tetigi r;ekemedi. 0 gece KUba Ihtilali'nin kaderi, akli dengesi bozuk bir insanm cesaretine yada korkusuna baghydi. Allahtan ki, Eutimio'nun korkusu, 0 gece diger ozelliklerinden daha aglr basnusti. Bu ylizden geceyi herhangi bir olay r;lkmadan gecirdik. Florentino'nun evinden ayrihp bir bogazdaki kuru nehir yatagmda kamp kurduk. Ciro Frias, yakmlarda bulunan evine kadar gitti ve donli¥tinde bir kac tavukla birlikte baska yiyecekler getirdi. Boylece acikta gecirilen bir gecenin miikafatrm sabah steak

~orba ve tavukla gdrduk. Birisi, ~ti~o'n~n.da oraya gitmis oldugunu sOyledi. Herk~s~n guve~~l ~azandliJ, il.;in Eutimio istedigi yere gidip gelebl~~. Florentino'nun evinde bizlerle kaI'§lla§mca, Eubmlo, hasta anasim ziyaret ettikten sonra Caracas's geC}ipneler olup bittigmi ogrendigini soyledi. Eutimio bazen son derece ciiretkar hareket edebiliyordu. EI Lomon, Lorna del ButTO ve Caracas tepeleri dizisine «;ok yakm Altos de Espinosa isimli bir yerde bulunuyorduk. Dli§man ueaklan bu bolgeyi sik slk bombardnnan ediyorlardI. Eutimio, bir k8.hinin ciddiyet ve vekari igerisinde "BugUn Lorna del Burro'yu bomba.rdunan edecelder" dedi. Ger~kten de ueaklar Lorna del Burro'yu bombardiman ettiler. Eutiroio cia, kehanetinin gereeklesmesinden mUthi§ neselendi. 9 .!lubat 1957'de Ciro Frias ile Luis Crespo yiyecek bulabilmek il.;in her zamanki gibi kamptan ayrildilar. Ortahk I.;ok sakindi. Sabah saat 10'cia yeni katilmis olanlardan Lubrada isimli bir kay delikanhsi, civarda dolasan birini yakaladi, Bu adamm Crescencio'nun bir akrabasi oldugu ve Casillas'm askerlerinin iislendlgt Celestino'nun magazasmda caIUJtJgt orta~ ~lkb. Crescencio'nun akrabasi, evde yUzktrk ~kenn bulundugunu bildirdi. Gercekten de, bu1un~uguI~mz yerden bu askerlerin bir kisrmnm uzaktaki .d~lU.kte olduklan gori.ilUyordu. Esir, aynca, Eutinllo ile konustugunu ve Eutimo'nun kendisine ertesi gun eivar arazinin bombalanacagim soyledigini bildirdi. Casillas'm askerlerinin bir kisrm harekata baslarmslardi, fakat esirimiz onlarm hangi yonde ilerlediklerini hilmiyordu. 11k §lUphelenen Fidel olmustu. Daha sonra Eutimio'nun garip davramslart hepimizin dikkatini ~ekmege ba§ladt. Bu mesele Uzerinde te§itli tahminIer ileri sUrUldU.

.66.

67

Ogleden sonra saat 1.30'da Fidel kampi dagrtmags. karar verdi. YakmlmlZdaki tepenin zirvesine glklp ke§fe giden arkada§larunlZl bekledik. KlSA bir sure sonra Ciro Frias ve Luis Crespo meydana ~lktilar. Anormal bir duruma rastlatnaml§l1ardl. Bu konuyu konu§urken, Ciro Redondo, bir gOlgenin hareket ettigi,ni gordUgu.nU sayleyerek ,bize SUSmamlZI i§aret etti, ttifeginin emniyetini aetr, Tam bu sirada silahlar patlamaga ba§ladl. Ardmdan kamprrmza yoneltilmilj atrslann miithis gUriiltUsU ortabgl kapladi. Yeni kampinuz: da hemen bosalttik. Bir sUre sonra Julio Zenon Acosta'Yl tepenin Uzerinde olmU§ olarak buldum. Bu, okuryazarhgi oImayan, egitimden gegmemi§, fakat bir ihtilalcinin zaferden sonra yUzyiize kaIacagl muazzam sorunlarr, gUglUkleri gok iyi kavramis bir koylU idi, Kendisini bu gliglliklere hasirlamak amaclyla ogrenmege ba§ladlgl alfabeyi artik bitiremeyecekti ... Geride kalan herkes kagabilmilJti. Ben de, ken~' dim igin bir gurur ve nese kaynagl olan sirt gantami dahi geride birakmak zorunda kalml~bm. Bu cant~da ila~lar, kitaplar, battaniyeler ve herhangi bir ihhmale karsr yedek olarak sakladlglmlZ bazi yiyecek maddeleri vardi. Kacarken, La Plata'da Batista Ordusu'ndan ganimet olarak aldigrm bir battaniyeyi be. raberimde gotUrmeye muvaffak olmu§tum. Biraz sonra adamlanmlZdan bazdartyla karsilastim, Almeida, Julito Diaz, Universo Sanchez, Camilo Cienfuegos, Guillermo Garcia, Ciro Frias, Motola Pesant, Emilio Labrada ve Yayo ... Atilan kursunlardan kendimizi koruyabilmek il.;in, gok virajb bir yol segmi!1tik. Diger yoldR§larlIDlzlD ba§llDa neler geldigini henUz bilmiyorduk. Arkam1Zdan haUl tektUk patlama sesleri geliyordu. 1zlerimizi bulmak gok kolay-

da kayahk bir noktaya vardik. Eutimio'ya. Burada Eu~~io Guerra'nm bir hain oldugu teyid edilerek hepimize bu ko~uda tam bilgi verildi. ~unkii hizh kaemak zorunlulugu yuzimden birak'roo tigmnz Wen silemiyorduk.a sa~ hiptik.!lU yiizii" adim vermi§tik. yiiziinde oyle bir korku ve dehset ifadesi beliriyordu ki.1.?~ ~~a az iz brrakmak ve daha rahat yi. Oldiiriileeegi. Artik EUtimlO nun bir hain oldugu hususunda hicbir kuskumuz yoktu.iinkii oniimlizdeki a~~khgl gu.• .UnkU ararmzdaki birligin ~zu~~SIllI istemiyorduk. Fidel'in son dakikada verdigi ~ekilme emrine boreluyduk. Canon del Arroyo'da gizlendigimiz vadiye yoneltilsn hlieumu diizenleyen de Eutimio idi. dii§m~n blZl. Bu son saldmdan tek kaYlpla kurtulduysak. 12 ~ubat 1957 tarihinde yeniden birlesmis olan Ihtila] Ordusu'nun durumu iste buydu. yani "ko§eye slkl§tInlmlf. adamlartffilzdan birisi ne zaman Rod. ben ne kimseyi OIdlirmii§. Bu sonuncu yoldasm adi Armando Rodriguez idi ve bir Thomson makineli tiifegi tasiyordu. lzl:nll§ olsa dahi. Oysa burada. rUtbesi ytizbasi oldugu ic. Dc. sonra.in grubumuza liderlik eden Almeida. . ~~z de ~u bOlge~ §oyle boyle taniyan Ciro Fnas'm mutereddit kilavuz Iugunda yolumuza devam ettik.L. Nihayet biz on ki~ilik bir grup halinde.n~ dtiz vakti geqmeye kalkismarmz hal~~ ~U§m~ bizi gorebilirdi. Eutimio'nun El ~o~ m~n'u cok iyi bildigt ve dusman ordusunu. Ameijeiras. Bizim gruptan Labrada ortadan kaybolmustu. <. ona "eara de eereo". ne de yaralayabilmistim. BazIlarlI. daha once de yazdigirmz gibi. Fidel'in emirlerine uymak ve EI Lomon'a dogru yiirnyti§e devam etmek Ol?u. bir yere vardrgimizr anladtk. Bulu§tugumuz yerde. Fakat son dakikada harekat plarnrmzda degi~ikIik yapmistik. Bir siire tereddut ~ttlkten sonra. kendimizi rahatea savunabilecek Imkanla:.in para ve Batista Ordusu'nda mevki vaadedil- mi~ti. riguez gibi dehsete dusmtis bir hayvan ifadesi takm- . Biraz teredd~tten.irUyebilmek lW. Son glinlerde uzaklardan silah sesleri gelmeye ba§laymea. sliratle baskin yerinden uzakla!jmak olmustu. u. lie ben buna karsi ciktrk. Qtinkii Caraeas'taki yerimizde Loma del Burro'nun hareket plamrmza dahil oldugunu da cok iyi biliyordu.m tek !jey.niki gruba ayrtlmarmzi onerdiler. Ama diisman gozU~medi. Fakat Almeida'mn son karari.. bize yeni katIlanlaI'm bir kismi kacnus vc "Granma" Seferine katrlrms olan teertibe sahibi voldaslardan birisi de kayiplara kar1§ml!jh. bunu. Yoldaslarr. Lorna del Burro'ya hiicum imkanim veren de Eutimio'ydu. kuvvetIerirnizin geri kalan krsmrm teskil eden Raul. Caraeas'taki yerimizi dusmana bildiren. C. Ciro Redondo. Aramizdan bazilarr. gtinllik bir ayrihktan sonra. Jandarmalar da en azmdan bir olti ve bir kae yarah vermi!jlerdi.. rmzm bazilari saga sola dagrlmis. geceyi burada beklememizin daha i~ ~~acagma karar verdik. Fidel..n ?r~da bl~l bekleyebileeegini Hen stirdiiler. Fidel'. La Plata Savasi'ndan sonra Casillas tarafmdan ele gecirilince. Sir siire sonra Limones isimli.i oldiirlll:si ic. Fakat ~lD1:i~~.. "Gallego" Moran ve Fidel'le bulustuk. EI Lomon'a dogru yiirUyii§e deva~ etmemizi emretti. Ogleden sonra saat 5. 12 §ubat ta ~ldel He El Lomon yakmlarmda Derecha de la Caridad adlt bir yerde bulustuk. JUlio Acosta'mn oldiigii herkes tarafmdan agrenildi. yerde.15'te ormanhgm ~onun. Hepimiz on sekiz ki§iydik. El Lomon'u bulusma yen olarak secmisti. Qlinkii bu stratejik cekilms esnasmda benim yapabildig. Echeverria. 68 • • 69 • . Itiraf etmeJiyim ki. Manuel Fajardo. Eu olaydan sonra.

Rodriguez'in tUfegini daha sonralari Qok uzaktaki bir bohio'da bulduk. §ehirlerde orgUtlenmeyi saglamakla gorevlendirilmis kisilerle bulusacaktik. Yolumuz iizerinde bolge koylUieriyle temaslar sagladJ. Aslma bakihrsa.i gectikten sonra ufak bir PInar kenarmdaki korulukta kamp kurduk. La Monteria koyiini.k ve kendi varhgimiz i~n gerekli olan tisleri kurduk. ovaya dogru ilerlemekteydik. Ovada. Sierra Maestra'dan ayrihsmuzm bir nedeni de 26 Temmuz Hareketiyle daha kuvvetli bir temas kurabilmekti. f_. f_. ve yeni topraklara hareket etmege karar verdik. Sierra Maestra'yi terketmis. bu iki kol gerek taktik ve gerekse strateji bakimm- . 9 Bir Hainin Olumij KUQiik ordumuz tekrar toparlandiktan sonra El Lomon bolgesinden ayrilmaga. Sierra (dag) ve Llano (ova). GeriUa argomuzdaki deyimiyle "cam de cerco" tepeden inip kayboldu.imiiz gocebe hayati 26 Temmuz Hareketinin iki kolu arasmda bir i§birligi kurmayi Imkansizlastmyordu. hareketin gerilla ve §ehir bOliimlerini meydana getiriyordu.iinkUbizim gizli olarak sUrdiirdiigi. Demek ki bacaklari Qok i§e yararmsti. bunun Qok kotu sonuelar verebilecegini onceden tahmin eder olmustuk.UnkUboyle bir ifadenin gerilla hayatiyla bagda§masl imkansrzdi. Bu arazi ogullarl bizimle birlikte Qarpl§makta olan Epifanio Diaz'a aitti.• 70 • sa.

Armando Hart'm karisi ve Casa de Las Americas'm baskam Haydee Santa Maria ve biitiin miicadelemiz boyunca bizimle beraber olan sevgili yoldasimiz Celia Sanchez idi.• 72 • • 73 • dan birbirinden farkliydt. Daha sonraki aylarda ihtilal hareketinin blitUnltigUnU tehlikeye diisurecek olan bUyUk boltmme heniiz meydana 4. biitUn varhgmr bugUn sosyalist devrim gorevine adayacak yoldaslardan biri olacakti. hem de yabanei bir gazeteci tarafmdan ziyaret ediliyorduk. Bir sure sonra da kendisinin yakalandrgmi haber aldik. o gunden itibaren ben de tiifegimin bakimma ozenmege karar verdim. Sorulanmn hicbiri dUzenbazca degild! ve Matthews'un ihtilale yakmhk duydugu meydandaydi.all§hm. Raul Castro'nun karisi ve §imdi Ktiba Kadmlar Federasyonu baskam olan Vilma Espin. ile baglanmis bir insanm gozleriydi ve Pais mubakkak ki Iistiin bir insandi. Kendisini bir defa gormU§ olmama rag· men ben de unutamiyorum. 0 srrada teretimanligr sonralari gerilla hareketine katrhp btl hareketin il1inde bir siire kalan Javier Pazos yapmaktaydi. 0 ayrildigmda biz de harekete hazirdik. boyle bUytik fedakarhklarda bulunmak zorundadirlar. Frank. Bununla beraber. Hayatirn tamarnen halka adayan ve sadece bir defa karsilasmis oldugum olii bir yoldastan soz aemak gii~. Ama halk kitleleri. Fakat bir titizlik orne@. Eutimio yakmmuzda oldugundan nobetcilerin sayismt iki misline cikartmamiz tavsiye edildi. gozleri bir gayeye biitiin varlig. Bugiin ona "Unutulmaz Frank Pais" deniliyor. LaM tin Amerika halklarmm ezilmesinde kullamldignn iledye siirmiistti. Ornegin. Korulukta baska olaylar da cereyan etti. Bugtm gordUgUmUz fotograflarma az 4. Matthews bir anti-emperyalist oldugunu. Bunlar. ozgtirliiklerine kavusabilmek icin boyle btiylik kayiplar vermek. Kampimiza gelenlerden birisi de Granma'dan eok iyi tamdigrrmz Faustino Perez idi. Batista'ya silah verilmesine 8£lkl1a karsi ~lkbgml. Ancak su kadarmi sovleyebilirlm ki. Perez bazi gorevlerle sehre gitmis ve bize rapor verrnege gelmisti. Santiago'lu btiylik lider Frank Pais Be de ilk ve son defa karstlasmak imkanmi buldum. Diaz'm 4. Ayrica . Matthews admdaki bu iinlii gazeteci beraberinde sadeee ufak bir fotograf makinesi getirrnisti. Fidel'e gore Matthews somut sorular sormustu. Tabii ki Matthews'un ziyareti cok kisa siirdii. bu silahlarm Arnerika krtasinm savunmasinda degil. kavramlarumzm farkh oldugunu daha §imdiden gorebiliyorduk.Ilunaml§b. ilk defa olarak bir gazeteci tarafmdan. Ve bu karara daima sadik kalmaga c. kursunlarmuzr sayarak ve kaybolmamalari i~in onlari paket yaparak Frank bize sessizee bir diizen ve disiplin dersi verdi. Frank Pais daha ilk karsilasmada insanda saygi uyandiran nadir kisilerden biriydi. Bunlarm arasmda buglin blitUn Kilba halki tarafmdan tanman il~ kadm da bulunmaktaydi. Raporunu verir verrnez de sehre dondii. Ayriea Armando Hart ile bulustuk. TUfeklerimizi temizleyerek. hayati boyle gene yasta sona ermemis olsaydr. Herbert L. FaM kat. Fakat l10k derin anlamlt gozleri vardi. Celia daha sonra blitUn varhglyla bize katrlacakti.iftliginde sehir hareketinin en onemli kisileriyle tamstik.011: benzemekteydi. Cektigi fotograflar her tarafa yayildi ve Batista'mn bakanlarmdan birinin sersemce konusmalarma konu oldu. Bu miilakatta ben bulunamarrustrm. oldugumu hiebir zaman soyleyemem.

fakat ben buna engel oldum.lulugun. Kendilerine bUtUn halk t.. yoksa eoktan unutulmustu.in de aramizdaki bainin nerede gomUlti oldugunu belli eden isaret budur. Bu esnada sanki birdenbire ihtiyarlamtsti. Onlar da kendilerini daba iyi bir hayata hazirhyorlar. Eutimio Guerra'nm ismi bugUn bu kitapta yeniden ortaya ~lklyor. ilk once kardesini Batista ordusuna satarak oItimUne sebep oldugunu ve sonunda bepimizi yoketmege t. Eutimio ise.• 74 • • 75 • Almeida'ya. Eutimio'nun oniara nasil ibanet ettigini. 6ltimii hakettigini soylilyordu. Moran bir arahk tam ti~ gUn ortadan kaybolmus ve geriye dondUgtinde Eutimio'yu aramaga ~lktt~lll. simsekler ~aga. Bunun tizerine Manuel.. Bu sirada Moran aramizdan ayrilrrustr ve kendisini ne kadar az saydigumzi da t. Eutimio'yu bize getirdiklerinde Uzerinden 45'lik bir tabanea. oyle ki yamnda duran yoldaslar bile tUfek sesini duymadilar. lhtilal'verdigi sozti yerine getirdi. Fidel ihanetinden dolayi onu ~ok sert bir sekilde hasladi. "Evet".. Manuel Fajardo Guerra'mn mezanna bir hac koymak istedi. Ciro Frias. yakmdaki bir agaem govdesine kU~iik bir hac kazidt. iizerinde kamp kurdugumuz topraklarm sahiplerinin basim belaya sokabilirdi. miithis bir firtma koptu. U~ el bombast ve istedigi yerde rahatea dolasabilmesi i~in Casillas tarafmdan verilmia bir izin kagtdl ~lkb. Bu t. diye cevap verdi. aynca son anlarrnda sadece ~ocuklarml dli§UndUgunU. affr iem en ufak bir tesebbiiste bulunmadigim. Ertesi gUn. Eutimio basi online egik sessizce dinledi. Yakalandiktan ve su!'. Ciro Frias.lkartld1ktan sonra. Eutimio'yu bulup esir almasi emredildi. CUnkU bepimiz bizi birakip kaeacagmdan suphelenmekteydik. Hatta kendi ~ocuklan tarafmdan bile . §im§eklerden birini izleyen gok gtirillttisiiniin biitiin sesleri orttUgu bir anda. Herkesin sinirleri bUyUk Ol~Udegerilmisti. gok giirlemege ve saganak balinde yagmur yagmaga basladi.OCuklarma yaptlan muamele yapihyor. Eutimio'yu kisa zamanda bulup esir aldi. Guerra'yi gomerken meydana gelen kiictik bir olayi. Ciro Frias. Eutimio'nun yakm arkadasr Ciro Frias'm konusmaga basladigi am hicbirtmiz unutamayaeagiz. Ctinkii boyle bir isaret. Bir arzusu olup olmadigmt sorduk. Camilo Cienfuegos ve Efigenio Ameijeiras'dan kurulmustu. . Ama onlara ikbal ve servet ugruna biiytik su~ i§lemi§ bir koylti olan babalarmm herseye ragmen sueunu kavradiguu. simdi de hatirlryorum.all§tIgml aetkladi. Guerra son istegini blldirmisti ki birden hava karardi. Kesif kolu Julito Diaz. Eutirnio'ya. daba dogrusu bizim bakmanuzi istiyordu. Fakat babalarmm ihtilale ihanet ettigi i~in idam edildigini ergec ogrenecekler. simdiye kadar onun i~in neler yaptiklarim. sonunun ne olacagun artik kendisi de biliyorduo Fidel'in dizierine kapandi ve kendisini oldtirmemizl diledi. sakeklannda §imdiye kadar hie gormedigtmis ak saelar belirmisti. fakat ormanda kayboldugunu soylemisti. sucunu eok iyi bildiginden sadece kursuna dizilerek oldiirlilmesi dileginde bulundu.ok iyi bilmekteydi.u apaeik ortaya koyan bu maddi deliller ortaya !. Eutimio'nun ailesine hem kendisinin hem de erkek kardesinin yardimlarmi hatirlatti. Iste bugi.ocuklar simdt yeni bir isim al- tmda yeni okullarmnzdan birine devam ediyorlar. Eutimio Guerra'nm hayatma son verildi. Uzun ve duygulandmci bir konusmaydi bu. Cocuklarma ihtilalin. onlara iyi davramlmasmi istedlgini sdylemekle adalet yerine getirilebilir.

Moran'm bu olaydan sonraki hayatr. Bu notlarla. bu. Epifanio Diaz'm Jibaro yakmlarmdaki evinde katllacakb. benim iein savasm en istiraph glinleriydi. ilk ihtilal ordusundan onyedi ki§i bulunmaktaydi. Eger bu boliimde. Sotolongo ve Raul Diaz'dr. kendi cabalarimdan.76 • Bulundugumuz yerden ayrllmak lizereyken bir silah sesi isittik ve bir sure sonra Moran'i baeagmdan bir kursunla yaralanrms olarak bulduk. Bu olaya sahit olan adamlarmuzm arasmda onemli tartismaIar geeti: baztlarrrmz Moran'm kendisini kazayla yaraladigmt. ihaneti ve en sonunda Guantanamo'daki ihtilalciler tarafmdan idam edilmesi Moran'm kendisini kasith olarak vurduguna inananlari bir bakima hakh cikartmaktadrr. Ki:iylUlerin evinde gizlenmek suretiyle jandarmalar- . Frank Pais bize Mart aymm ilk gtinlerinde bir gurup adam gondermege soz vermisti. Bu yeni gurup bize. Bu lig yeni yoldas "Granma" He gelmisler. kendimden. bir slire Manzanillo yakmlarinda gialenmisler. bazilarmuzsa geride kalmak. ihtilalci mlieadeleye ortakhgimdan diger boliimlere gore daha fazla soz aglyorsam. hepimizi ne sekilde etkiledigini belirtmege eahstim. Bu olaydan sonra bulundugumuz yerden ayrildik. Hikayeleri hepimizin hikayesine benziyordu. simdi soyliyeeeklerimin ilerdeki boliimlere bagh olusundan ve hikayemizin slirekliligini bozmamak isteyisimdendir. bizim varhglrmzdan haberdar olunea da bize katilmaga karar vermislerdi. BunIarm adlarr: Gil.yeni yoldas da bize katilrmsti. garpl~maya katilmamak amaciyla kasith olarak baeagma bir kursun srktigim ileriye slirmekteydi. ihtilalci grubumuzda. Bununla beraber. Epifanio'nun evinden ayrddtguruz sirada. • 10 ACI GUnler Epifanio Diaz'm evinden ayrihsumzr izleyen gunler. ihtilalci mlicadelemizin ilk boliimiiniin bu mucadeleye katilrms blitlin yoldaslar iein ne demek 01dugunu. Ayrrea Ug.

Bir gece Fidel'in kUQilk radyosundan. Gece ise. Bu arada teror olaylarmdan ve Matthews'un Fidel'le yaph~ miilakattan sOz etti. o srralarda belirli bir yon seemeksizin yUrilyli§UmUze a~I' agrr devam ediyor. Bir sabah §afakla beraber. fakat iC}eriye girmege cesaret edemiyorlardi. Daha once de belirttigim gibi. Batista Ordusu tarafindan sorguya eekilen esirlerin bu sorgulardan sonra sag kalmalari olagan degildi. bohio yakmmdaki bir kiiQUk kahve fidanhgmda geceyi gecirmek zorunda kaldik. sadece govdeleri kalmia Qahlar arasmda giz1eniyorduk. ama eskilerden bir kisrm ararmzdan ayrilnustr. bu miilakatm bastan 8. Emiliano'nun ogiu Hermes bize yiyecek bir §eyler getirmi§ ve izleyecegimiz yolu gostermisti. bu donemde. etrafmda hemen hiC} bir bitkinin bulunmadigi kUC}Uk bir nehrin kenarma vardik.~r ve gayesiz bir §ekilde yUrUyor. Sierra'da yagmur mevsimi b8. bir ko§eye slkl§tmlml§ gibi hissediyorduk kendimizi.• 78 • • 79 • dan kurtulabilmisler. Fa- . Savunma Bakam. Orada.§ladllpndan her gece ilikierimize kadar islaruyorduk. bir astim krizinin ilk belirtilerinin ortaya C}lkhgml ve bu krizin adamakilh ciddi olabilecegini yazdim.vermigtik . §imdi hiC}olmazsa sag oldugunu ogreniyorduk. Manzanillo'ya ulasrmslar ve orada gizlenmlslerdl. bizi gordUgu zaman ileride baslarina gelecekleri dil§tinerek korkan. 22 §ubat tarihinde arazi glinlUglime. Simdi ihtilal ordusuyia kader birligi yapiyorlardi. yapraklari hayvanlar tarafmdan yen ilrnis . Crescencio Perez'Ie yanmuzdan aynlnus "Granma" yoldaslarmdan birisinin yakalanmis oldugu haberini aldik. zannedersem La Majagua denilen bir yerde (isimler amlanmda biraz bulamk §imdi) gUvensiz bir gUn geeirdik. Bu yUzden adamlantnlZl yeniden toparladIktan sonra. fakat simdiye kadar resmi hiC}bir haber almmarmsti. eger dogruysa. Jandarmalar gene1likle ormanhk bOlgelere ates ediyorlar. Frank Pais'in g(5nderecegi silahlt gurupla 5 Mart tarihinde bulusun- caya kadar vakit gecirmege C}ah3Iyorduk. daima kusatilnus.bir kaQ yeni yoldas bize katilmisti. fakat gene de hayatlarmi tehlikeye sokarak bizleri a~layan. tehlikeli 01dugunu bile bile bohio'lara slgmmak zorunda kahyorduk. aglI' 8. Astun krizim C}ok ileri safhada bulundugundan hrzh hareket etmem mUmkUn degildi.§agl uydurma oldugunu ileri siirdii . Bu donemde ordumuzu genisletmek Qok gtiC}tU. ortahkta Batista Ordusu'ndan pek C}okasker bulunmasma ragmen. Yeni bulusma tarihimiz 5 Mart oldugundan bir kaC}gUn beklememiz gerekiyordu. Las Mercedes vadisi yakmmda. ClinkU yammda astima karsr HaC}kalmarmsti. Eutimio daha evvelce bize bundan bahsetmisti. YUrUyU§UmUz sirasmda arada bir. boylece ihtitalin gelismesine katkida bulunan koylUlerden ihtiyar Emiliano'nun evine vardik. ~k gilC}maddi kosullar iC}eI'isinde miicadele ediyorduk. millakatla ilgili resimlerin yaymlanmasi gerektigini sOyledi. jandarmalarm degi§ik yonlerden makinen tUfekle ates ettiklerini i§itiyorduk. Fakat manevi kosullar daha da gUQtU. 27 yada 28 ~ubat tarihinde tilkedeki sansUr kaldmldi ve radyo son aylarda meydana gelen olaylarm hepsini anlatti. bu nedenle Santiago'daki bUtiln silahlarm Sierra Maestra'ya gonderilmesi gerekmekteydi. KUC}Uk cephemizin sayisim artirmadan once ates gUcilnU artirmaga karat. Bu nedenle.

degildi. Crespo beni ve e. r. Hepimiz sanki ayni yonde gidiyormusuz gibi hareket ettik. Aym gUn radyo Matthews'un telefonla miilakat verdigini ve 0 Iinlti resimleri yaymlamak i. olmazsa bazi ilaclar getirtmek tlzere Manzanillo'ya gondermemiz gerekiyordu.. yoksa dipC. Batista Ordusu'ndan Binbasi Gonzales olarak tamtti ve asileri aradigirn sdyledi. Ama. Askerleri daha oneeden gordUgtimUz iein bunu yapmamiz cok gilc. Dost koylti kendisine verilen gdrevi yapti ve ben boyleee yeteri karla I' adrenalin'e sahip oidum. Crespo'nun "Seni Arjantinli orospu eocugu seni. geemis! biraz !iiipheli.izere oldugunu sOyledigini bildirdi. Bizim gruba en son katilan. Bundan koyliiniin karismm bile haberi olmiyacakti. Agac. YUrU. Fidel. Askerler yolumuzu kesmeden tepenin kenarma hizla kosmarmz ve diger yana gecmemiz gerekiyordu.antaml sirtmda tasiyarak tepeyi asmarmzi sagladi. Biraz sonra havan toplarmm ve makineli tUfeklerin sesleri yakmirmzda duyubnaga basladi.lara.iinkU benim daha ileriye gitmeme imkan yoktu. Bohio'daki koylU zoraki bir nezaketle bizi evine davet etti ve agrrladl. Bundan sonra benim iem Sierra'daki savasm en azapII on gtinli basladi. Nihayet kUr.arpl§hgml soran koylU arasmdaki konusmanm zevkine tam olarak varamadim. Crespo'nun bana ne kadar yardim ettigtni ve artik daha ileriye gidemeyecek hale gelince. Ben evin yakmlarmda bir yerde kalacaktim. hie.. fakat bedence e. t.iinkli Matthews'un gerillalan kusatan 01'du hatlarmi geeemiyecegtni ileri siirmekteydi..• 80 • • 81 • kat 28 :. beni birakmast ir.mek herkes iein f.. bUyUk sayida dli§man askerinin Las Vegas'tan gelen yolu tutmaga hazirlandigrm gorduler. Batista Ordusu yerimizi onceden ogrenmi§ti.igi yersin" diye bagrrmasi Uzerine tekrar davranmak zorunda kaldim. Bu sonuncusu muazzam bir dalkavuktu. bir kat. 0 anda bu adami temas kurmak. adim sonra ben ve EI Maestro diye t.ok kuvvetli birisi beni korumakla gorevlendirilmi§ti. Ogle uzeri saat dort srralarmda Luis Crespo'yla Universo Sanchez yollari gozlerlerken. fakat astun krizi en ileri noktasma vardigi icin artrk bir adim bile atmam miimkim degtldi. tUfegimin namlusuna . Binbasr Gonzales pozundaki Fidel'le ken- disine ogiit veren ve Fidel isimli delikanlmm tepelerde niein c.aglrdlglmlZ yoldas gizlenecegimiz yere dogru gozden kaybolduk. Hastahgrmdan dolayi. Chibas'i onder olarak tamdigrm ve bize hizmete hazir oldugunu soyledi. Geveze komsu ayrlldtktan sonra. Bu sirada bUylik bir firtma baslanustt. comert bir tavrrla bana grubumuzun en degerli silahlarmdan birisi olan bir Johnson otomatik tabancasi brrakti. Purgatorio adh bir yerde bulundugumuzu ogrendik. Zira ne olacagmi higbirimiz bilmiyorduk. Bunun iizerine evsahibi Fidel'i kucaklayarak kendisinin Ortodoks Partisi'nin iiyesi oldugunu.ubat sabahi Hermes gorunmeyince Fidel bulundugumuz yeri derhal terketmemizi ve yollari goren baska yerlerde mevzi almarmzi emretti. Ihtital hareketinde ikinci kumanda mevkiinde bulunmakla suelandmlan Armando Hart hapse atilrmsti. Komsu bohio'daki koylli de orada bulunmaktaydi. Fidel kendisini. Diaz Tamayo bunun imkansiz oldugunu. Bir karara varmamiz gerekiyordu. Tarih 28 ~ubat'tt. Tepeye tirm anabildim.tik bir bohio'ya vardik.ok kolaydi. Tepenin iistilne eikip Cite yana gef.in kendisine nasil yalvardigmn cok iyi hatirliyorum. Demek ki. Fidel evinde kaldigumz kdyliiye kim oldugunu acikladi. fakat benim icm muazzam bir meseleydi.

Fakat bolgedeki dii§man askerlerinin varligr ve agrr hareketimiz yliziinden bulusma yerine ancak 11 Mart'ta varabildik. Aynca bu tesebbusle hie. Daha sonralari. Ciro Frias'm grubu dtisman tarafmdan baskma ugratilnnssa da hiebirisine bir sey olmadan bu baskmdan kurtulmus ve yeniden toparlanmisti. Ben sahsen bu . Bulusma tarihimiz 5 Mart olarak secilmisti. ~Unkli yeni bir grubun etrafta bulundugu haberi duyulunca. Yammda her silah sesiyle titremege bashyan. altisi da Ciro Frias'la yo~ la duzulmlistii. 5 Mart'ta gelmeye ~abljml§. Bunlardan birisi olan Yayo silahsrz bir sekilde Epifanio Diaz'm evinin yanmdan gecerek Manzanillo'ya dogru gitmekteydi. SansUrUn baskisma ragmen Batista'nm hayatim hedef alan bu unutulmaz fakat basansiz. ili§kisi olmiyan kistler de hayatlarmi kaybetrnisierdi. suikast tesebbusu hakkmda etrafh bilgi edindik. fakat miimkiin olmamistr. Batista askerleri biitun yollari tutmuslardi. Biz bu grubun lideri Ylizba§l Jorge Sotus'la bulustuk. Ev sakinleri bize olup bitenleri anlattilar. fakat Frank'm kendisi Santiago'da hapiste bulunuyordu.in gerekli hazirhklari tamamladik. . Ararrnza katilaeak yeni elli ki§i i(.• 82 • dayanarak ytirumege ~all§lyordum. 11 Tokviye Kuvvetleri 13 Mart tarihinde yeni ihtilalci grubu bekler~en radyodan Batista'yi oldurrnek maksadiyla bir suikast tesebbttstinde bulunuldugunu ve tesebbusun sonunda kimlerin 6ldliklerini 6grendik. Ertesi gUnU. bu defaki yiiruyii§iimliz on giln aldi. Tarihin garip bir cilvesiyle daha sonralarr.§anslz Domuzlar Korfez] eikartmasmda bir araya geleceklerdi.ogrenci liden'l?oseAIitoiiTo'-ECheverria) gelmekteydi. Normal kosullarda Elpifanio'nun evine bir glinde varabilirken. Frank'm gonderecegi silahh grup hazrrdi. Menelao Mora aa 8ldilrtiIenler aramndaydi. Ondan herseyi ogrendik. Pelayo Cuervo Navarro'nun katilleri He ogullari Kiiba'yi «komUnizm rezaletinden» kurtarip «6zgiirlUgllne» kavusturmak iein b8. Oldiiriilenlerin basmda. . tehlikeli bir bolgede oksurmege mecbur kaldignnda sinirleri bozulan bir arkadas bulunmaktaydi. Ortodoks Partisi militanlarmdan ve Batista'ya karsi cikrrns olan Pelayo Cuervo Navarro'nun bir suikastle 61dUrlildUgtinli ve cesedinin sehrin lUks mahallerinin bulundugu El Laguito civarma btrakildigim ogrendik. Fidel'in onsekiz kisilik grubu Altos de Merino'da dtisman tarafmdan hlicuma ugramak iizere olduklarim sandiklari bir sirada tesadlifen ikiye ayrrlmisdi: adamlarm onikisi Fidel'le.

0 zamanlar bcnde hala bir yaban?lhk ko~pleksi vardi. Fakat Meksika'da 26 Temmuz Hareketiyle Ogrenci Idare Heyeti ortak harekete karar verdiklerinde arkadaslariyla tamsmisurn. Evvelce anlastigrrms yerde.i olarak gonderildi). Beraberlerinde biri Madzen. adamlarim anc_ak ~idcl'e teslim etmek emrini aldrgim. Aralarmda e~1kotli yiirliyen liderleri Jorge Sotus'tu. iginde hayatlarmi verdikleri bir tuzak haline gelmisti. yUrliyti§te gligliik eekmeleriydi. Yeni gelenlerin kar§tla§tlgl problemlerin en 0nemiisi. Suikast tertipleyenler Baskanhk Saraymda Batista'nm bulundugu ti~tincti kata kadar glkmaga muvaffak olmuslardi. bana. sonunda bize katilmaga muvaffak olmustu. Gelen takviyeler a§ia~ yukari elli kisi kadardi ve ancak otuzu silahhydi. Elli kisilik grubun basmda ytizba§l Jorge Sotus bulunmaktaydi. Burada gizlenip kimsenin dikkatini gekmeden beklernek kolay sayrhrdi. Bu bakimdan.iftgiye ait kamyonlarla gelmislerdi. gligltiklere uyma yeteneginden yoksunluk kararsizhk. yeni katilanIarda «Granma» grubunun baslangictakt eksiklerinin hepsini gorebiliyorduk : Ozellikle disiplin eksikligi. saatlerce bu takviye kuvvetlerini bekledik.. Grupta bulunanlar. . Fakat onemli bir darbe teskil edebilecek tesebbiisleri suya dti§tince. Fidel'den daha once ayrilmis kiiciik grupla karsilastik.. Bu yiizden daha ileriye gitmek istemedim. boyle bir yasantiya intibakaizhk . Hepsi 0 kadar yorgundu ki. Beklediklerimiz. Iider kaJdlgt surece adamlarim kimseye teslim edemiyecegtni soyledl.. Takviye kuvvetlerinin 15 Mart tarihinde gelmesi planlanmisti. Bunu Sotus'a bildirdigimde. ~~ld~ Re~e . Fructuoso Rodriguez ve Joe Westbrook.~amos Latour (iyi bir gerilla orguteusuydu ve hukumet kuvveticrinin son saldinsmda kahramanca carpisarak oldu) . nehrin dirsek verdigi dar bir vadide. Onar kisillk mangaiara ayrrlmislardi. «Pedrin» Soto (bizim «Oranma» dan arkadasrrruz. Pirinc yetistiren bir <. Fidel Castro'yu bekleyecegimiz y~r~. f'akat ihtilaldcn sonra intihar etti) ve son olarak iki yilhk savastan sag kalan yegane manga lideri Tegmen Hermo . o!u~or~u: Yeni geienlere kumanda etmek gorevt bana verilmisti. Sierranm cok agrr sartlarr icinde heniiz pismemislerdi. oradan Kliba'ya silah kacrrmrs ve sonunda Ktiba'ya bir kahraman olarak donmiistii. 16 Mart sabahi safakla birlikte meydana glkhlar ve bir takim aksiIikler yiizUnden gee kaldiklarim bildirdiler. Yeni gelenlerin taIim e~s~~l~~ yiizlinden cok uzun zaman alan bir kat.. kisa yuruyu§ten sonra.• 84 • • 85 • ogrenci liderini tamrmyordum .~ tegmenleri sunlardi: Yoldas Dominguez (kisa bir sure sonra Pino del Agua'da oldugiinii saniyorum j . vardik. Ma~ . fakat yeni gelenlerde bariz bir huzursuzluk bulundugunu sezmistim. Yol~:a§ Pe~a (~antiago'lu bir ogrenci. Burada. oteki de Johnson olmak tizere iki otomatik ttifek de getirmislerdi. Yaptiklarmdan korkan bu giftgi. Baskanhk Sarayi. daha sonra Costa Rica'ya kacmis. Bunlarm hepsi de suikast tesebbusiinde yer alnuslardi. binbasihga kadar ytikseldl. Bu arkadaslar §unlardl : Binbasr Faure Chomon (sonralarr SovyetJer Birligine eIc.) Mang. bir muharebede oldilkten soma R:aul Castro tarafmdan rUtbesi binba§lliga yiikseltildi) . ormanlik arazide dinlenecekleri yere kadar bir kae adim dahi yttrumege takatlari yoktu. daima gende kahyor ve bu yiizden adamlarma kotti bir ornek . Qiftginin adi Hubert Matos'tu. 0 gUn hi~ kimse goztikmedi. her mangamn basmda bir tegmen bulunmaktaydr. (Rlitbeieri henliz ihtilal hareketi tarafmdan tasdik olunmarmsti.

Orada tatmin olmayan ihtirasi ylizUnden kendi gorevlerini unutup. ClinkU otoriter bir yaratihsta olan Jorge Sotus'la askerlerimiz arasmdaki gerginlik glinden giine artiyordu. kendisine tamamen baglt oniki yoldasla aramiza katildi. yeni takimlar halinde tertiplendi. zamanla pismanlik g6stetip kendisini affettirmek. Bu yiizden ozel tedbirler almak zorunda kaldik ve savasta kullandigi ad Daniel olan Rene Ramos'u gizlcndigimiz yerin ag zmdaki makineli ttifek mangasmm basma koyduk. ben de bacagmdaki yara a§lagl yukan iyilesmis bulunan Ramiro Valdes'i getirmek i!. Manuel Fajardo ve ben bulunuyorduk. Raul. Hapishanede de gardiyanlardan hiriyle biitiin karsr ihtilalcilerin barmagi olan Amerika Birlesik Devletlerine kacti.anlasmazhklart azaltrnaga ve disiplinin nieln gerekli oldugunu anlatmaga ~ah§ml§tlk. 'I'asidiklari eantalarda hi~ gereksiz binbir tlirlii sey bulunmaktaydi: ornegin gantalan agir geldiginde bir havludan vazgeemektense bir kutu sUtOztinU brrakrnayi tercih ediyorlardi. 24 Mart tarihinde Fidel. Raul Castro ona bir firsat daha verdi. Guillermo Garcia. Camilo Cienfuegos onciilerin ve Efigenio Ameijeiras artcmm basindayer alacakti. Ben genelkurmaym doktoru olacaknm. Guillermo Garcia. Oysa kendisine daima elimizden geldigi kadar yardim etmege. cantalan sik yeni grup arasmda eok btiyiik fark vardi. diger yoldaslarla arasmda beliren . ozel bir gorevle Miami'ye gonderildi. Juan Almeida ve Jorge Sotus bulunacakti. Ciro Frias. thtilal bu firsat! kimseden esirgememisti. bu defa da thtilal HUkiimeti'ne karst komplo kurmagacahsmca M yirmi yil hapse mahkum edildi. Fakat. Takimlarm basmda Ytizbasi Raul Castro. anlasrms ve harbe ahskmdilar. Bu sorunlar hakkmda karara varmak maksadiyla kli~lik bir heyet kuruldu. Caracas bi:ilgesinden Fidel'i getirmege gitmisti . Pesant. Ellerine ge~irdikleri her §leyi denk yaprms olan bu sakalh gruPM Ia yiizieri trash. Camilo Ci enfu egos . aramiza yeni katilanlarla ve iki . Sotus'a karsr kimsenin bireysel bir dtismanhgr yoktu. Gi:irtinli§leri herkesin tizerinde olumlu izlenimler biraktr. Universo Sanchez ise kurmay mangasr lideriydi. fakat. Bir slire sonra. Fidel bana verilen yetkileri kullanmayisrrm ve her seyi aramiza yeni katilmis bulunan Sotus'a birakmami elestirdi. Iiniformalart temiz. Yeni gelenlerle eskiler. Kuvvetlerimiz. Almeida. Jorge Sotus. Bununla beraber. Boylece tatsiz bir §eyin meydana gelmemesini garanti altma aldik. Jorge Sotus. Biz de onlarm brraktiklart kutulan ve yiyecekleri toplayarak yararlamyorduk. Yeni gelenlerde haJa ilk glinlerin hastahgi bulunmaktaydi . Heyette Fidel. Guillermo Garcia.in kisa bir seyahat yaprmstim. Amerikan Disisleri Bakanligmm da yardmnyla kendisini bir takim karanhk islerden sonra gecici hiikiimetin baskani 0larak Han eden Felipe Pazos'la tamsti ve boylece ihtil ale ihanet etti. gunde bir defa yemek yemege ahskm degildiler ve taymlari hoslarma gitmedigi zamanlar yemek bile iSM temiyorlardi. La Derecha'da yer aldiktan sonra durum daha da ciddilesti. temize cikarmak isteyince. Juventino.• 86 • • 87 • nuel Fajardo. Fidel'e kar§I1a§:tlglmlz sorunlan anlattim. o glinlerde yeni gelenlerle eskiler arasmdaki mUM azzam farklar kolayhkla gortllebllirdl : Bizimkiler disiplinli. ti~ Sotomayor kardes ve Ciro Frias'b. Fidel'e gore ieinde bulundugumuz sirada Sotus'un davramslarina miisamaha edi1memeliydi.

Ben. tepeden tepeye kosmayi ogrenmeleri diisiincesindeydiler. Artemisa'h olup Moncada ve Granma'da bizimle bulunmustu. Ytizba§l Jorge Sotus'un komutasmda Tegmen Ciro Frias (daha sonra Frank Pais cephesinde oldti) .• 88 • otomatik tti. Gerilla savasmm ilk ve temel derslerini ogrettikten sonradir ki. Bu tegmenlerin her biri bir mangaya komuta ediyordu. La Derecha'da takviye aldiktan sonra mevcudu seksen kisiye yukselen ordumuzun kurulusu §u sekildeydi : Oneil grubu. BUyUk bir §evkle hazirlandiktan sonra. yeniden kurulus ve yetlsme aylarrydi. Fakat Fidel'le birlikte heyetin diger liyeleri yeni gelenlerin bir sure yUrliyU§ yapmalari. ihtilaleiler i~in. BOylece doguya dogru hareket edip miimklin oldugu kadar fazla yiirumege karar verdik. Hernen ne yapabilecegimizi tartistik. diismana saidirma firsatrm arryacaktik. Tegmen Guillermo Garcia (bugiin Bah Boliimii Ordusu Komutam) ve Tegmen Rene Ramos Latour (Sierra'da binbasi rutbesine yUkseldikten sonra ~arpl§mada oldu) bulun- . bilenmesi iein.fekle eskisinden ~ok daha iyi bir dururna gelmisti. her §eye ragmen vurueu giicumuzti artirrmstr. Ikisi de El Uvero'da kahramanca doviiserek Olen Diaz yoldaslar arasmda bir akrabahk yoktu. Santiago de Cuba'da olen kardesinin hatrrasma «Hermanos Diaz» adi verilmistir. Eski ve epcyee yipranmis bulunan ve tesir giicleri hentiz belli olmayan bu yeni silahlar. Ramiro Valdes ve Nano Diaz'di. Oteki Diaz. Camilo tarafmdan yonetilen' dort kisiydi. Bunu izleyen takrmin basmda Raul Castro ve liQ tegmen bulunmaktaydi. Tegmenler Julito Diaz. yeni gelenlerin savasta pismesi. gorevini yerine getirmek Uzere harekete gecen kuvvetlerimiz ilk kan vaf'tizini EI Uvera savasmda yapacakh. bu yiizden bu sehirdeki rafineriye. 12 AdamlarlmlZ Bileniyor 1957 yilmm Mart ve Nisan aylari. Birisi Santiago'luydu. ilk firsatta bir dusman karakoluna saldmlmasi gorustmdeydim. boylece orman ve dag hayatmm gti~lUklerine ahsmalart.

ilaclarm ve eephanenin de mangalar arasmda boliinmesi gerekiyordu. yiyecek malzemesinin en iyi sekilde nasil kullamldigim.inlerde siyasi hayat. Hemen her mangada tecrUbeli gerillacilar bulunmakta ve bunlar yeni gelenlere nasil yemek pisir+ldigini.mlz Loma de Caracas'tan tekrar geetik. Universo Sanchez (bin.maktaydi. Yeni Basbakan Rivero AgUero. Bunlan genelkurmay yada «Comandaneia» izlemekteydL Genelkurmayda Baskomutan Fidel Castro.90. Ciro Redondo. frrsatcihk ornekleriyIe doluydu. Aranuza yeni kaulnnslardan Paulino isimli birisi. Fidel yada diger asilerle konusmarun gereksiz oldugunu. basi) ve doktor olarak da ben bulunuyorduk. Crespo (binbasr). daha sonralarr asked atase olarak gonderildigi Venezuella'mn Caracas sehrinden Ba- . sirt ~antalannm nasil hazirlanacaguu ve Sierra'da en iyi yUrUme seklinin ne oldugunu ogretmekteydiler. Benim «stratejik kacisnn» srrasmda bogGrUen cahlarma takilrms kalmisti. aksine silah kltligl gekiyorduk. Genellikle en arkadan gelen takim Almeida'nm komutasmdaydi. Almeida'nm tegmenleri Hermo. Hiikiimet de baristan soz aenusti. AdamlanmIZI savasa ve savas sonrasi hayata boyle ahstmyorduk.iyliklUgti yiizi. dolayisiyla bu «haydut sUrlisli» He konusmak iein hiebir sebep gormedigini ileriye suruyordu. sehir dismdaki bolgelere asayisi getirmek amaciyla Sierra Maestra'ya bile gidebilecegini ileriye surmtlstil. Guillermo Dominguez (Pino de Agua'da oldii) ve Pena'ydi. Diisman artik bizimle karsilasmaktan korktugu igin genis araziye girmekten cekinrnekteydi. Oysa hi~ fazla sllahmuz yoktu. her giin uzun ytirilyiislerden sonra adamlarmnzm dertlerinc birkae dakika ayirabiliyordum. KaIan kisunlarr cantama koyarken bir daha malzememi bu sekilde kaybetmiyecegime biitun kalbimle soz verdim. Manuel Fajardo (bugUn binbasi l. • 91 • la~hgl iein. 0 gUnlerde bize karsi yuriitiilen diisman harekatmm basma Albay Barrera atandi.a ortaya koyuyordu. litinkii Fidel'in Sierra'da bulunmadrguu. Conte Aguero ve aym cinsten diger les kargalari birer demagoji uzmam kesilmi§. Altos de Espinosa'dan tekrar gegerken. La Dereeha. Burada adarnlarmuzdan birisinin daha rahathkla kacabilmek icin arkada biraktigi tufeklerden birisini bulduk. El Lomon ve El Uvero arasmdaki yol otomobiIle bir kae saat icerisinde almabilir. Yiyeeek malzemesinin. Boylelikle benim isim biraz kolay- . Boylece Batista grubu savasa devam istegini a~lkt. Pardo Llada. Kendileriyle anlastigrrmz yegane nokta da buydu zaten. Guerra'nm ihaneti yUzUnden diisman ucaklari tarafmdan saldmya ugradlg1. Bizim de onlarla karsilasmaga heniiz niyetimiz yoktu. Bununla beraber birkac gUn sonra Batista. ilac kutularmi tasrmama yardrmci olmak iizere yarnma verilmisti. Tegmen Efigenio Ameijeiras ve U~ adami artcilan teskil ediyorlardi. biz tecriibeli gerillacilar Julio Zenon'un mezarr etrafinda bir seref kitast teskil ettik. Fakat bu yol bizim icin aylarca siiren dikkatli yUrUyli§ demekti. baris isteklerinde bulunuyorlar. o gi. Ayrica miicadelemizde yeni bir asamaya girmistik. gerektiginde. ClinkU biz de savasa ne bahasma olursa devama kararhydik. hUklimeti ternkinli sekilde elestiriyorlardi. 0 civarda battaniyemin bir parcasmi buldum. Ordu taym bedellerini ~almakla tin yapmis bulunan Barrera.inden artik her manga yemegini ayn olarak pisiriyordu. KuvveUerimizin bi. Savas kosullarmda bir degisme olmustu.

Fakat Fidel 4}ektigim azabm farkma vardi. ti'l]tinctisu EI Uvero savasma katildr ve hie olmazsa bir savasta garpl§ffil§ olarak hasta bir §ekilde yamrmzdan ayrrldi. analarmm yanma gdtiiriildiiler.imizdeki koyltiler. Yine bu srralarda. Uztilmemize ragmen. Bu ytizden yerde yatmaga mecbur oluyordum. nihayet yelken bezind. gtinkti doktor oldugum iein sik sik bana kosuyorlardi. keten hamak sahibi de 01am azd im. Ayrica halka yalan soyliyerek kendilerini ihtilalci gibi satan Conte AgUero gibi adamlarm yardimiyla htiklimetin halkt nasil kandtrmaga <. at eli yenmesine cok kizrrnslar. yelken bezinden yapilma h"iinaklar ancakkendilerme cuval bezinden hamak yapmis olanlara verilebilirdi. ft.uval elyafma karsi allerjim vardt. Bu hayvan birkae saat sonra hepimizin aZlgl olacakti. Kendilerine ayrilan at etlerini yernegi reddettiler ve bazilari Manuel Fajardo'ya npki bir katilmis gibi baktilar. ~uvaldan yapIlrna bir harnagim olmadigmdan. gi. Bunun sebebi gerillacilarm tembellige ahsmalarnn onlemekti. Fakat ben ~uvaldan yapilrms hamaklarda yatannyordum. Yelken . Bu gibi sikmtih durumlarla hepimiz hemen her gUn karsi karsrya kallyorduk. Yammizdan aynhrlarken. Sierra Maestra'da kimsenin bulunmadigmi kendilerine ispatlamak amaciyla. Bir kismmuz igin at eti nefis bir ziyafet olurken pesin htikUmlU koyliilerimizin mideleri cok gli<. Bu garip gezi kimseyi tatmin etmemis. i)~ ugursuz yUzli. bir bakima seviniyorduk da. Bunlardan ozellikle ikisi. Bu esnada bizim Amerika Birlesik Devletlerindeki propagandarmzi saglayan birkae ilginc kisi de vardi ararmzda.bezmden yapilma hamak. Palma Mocha'ya uzanan tepelerin etegindeydik ve bir gun evvel kendimize bir at eti ziyafeti t. Papa §imdi okuma yazma hiliyor olmah. kurallarm aksine bana bir keten hamak verdirdi. aym zamanda adamlarmnzm ieinde bulundugumuz kosullara ne dereceye kadar uyduklanm ortaya koyan bir araeti.i asinin kendi bohio'sunun kapisirn vurduklanm ve kendisini bir ihbarci sanarak ihtiyar ve yorgun atim ondan nasil aldiklarim hatirlayacaktrr. Yedigimiz bu ilk at. Bu delikanhlar ideolojik bakimdan ihtilale hazirhkli deglllerdi ve bizim ararmzda sadece kendi macera hrrslarim tatmine eahsryorlardi. Bu sikmtih giinlerde.in kti <. gUcenmislerdi. M . benim simdiye kadar sahip olamadigim ~ok degerli bir seydi.tinkti bans zamanmda kasap oldugundan dolayi ati bogazlamak gorevi Manuel Fajardo'ya verilmisti.ekmi§lik. yardrmIan yanmda bizim iein bazi sorunlar da yaratiyorduo Guantanamo denizi tisstindeki ailelerini birakip gelmis oIan bu ti~ Kuzey Amerikah'dan ikisi mahrumiyete ve iklime dayanamadtklan iein Sierra'da bir tek silah sesi duymadan gazeteci Bob Taber tarafrndan geriye. La Plata nehrinin kiyismda. At eti bizim igin sadece ltiks bir yemek degiJ. ~erhamet tammayan gerilla kuraliarma gore.en yapilrms bir hamaga sahip olabildirn. <.• 92 • • 93 • tista kuvvetlerinin yo kedilisini kihm kipirdatmadan seyretti. Eger bu satirlari okuyacak olursa. La Plata'mn oteki yakasmdaki koylulerden Popa'nm mahydi. hUkiimet bazi gazeteciler iein binlerce metre yukseklikte ucan ucaklarla bir gezinti tertiplemisti. ()zellikle ben kisisel olarak sevinmistim. bizim oralarda bulunmadigmuza kimseyi inandiramamtstr. bir smav verecektL ~linkii koylUler insanm sadik dostu olan ati yemekle yamyamhk yaptlklarma inamyorlardi.a1i§ltg1da boylece ortaya cikrmsti.

lkh. yiyecek buluyor. Celia.. fakat gereekte Fidel'le bir goriisme yapacaklardr.Unkti. iki Kuzey Amerikah gazeteciyle birlikte gelecegi haberini gdnderdi.ok usta alan koyliiler. KoylU btl tcklifi kabul edince. savas srrasmda kimlerin 6ldtiglinti ogrendik. Kulaktan kulaga haber goturmekte I. haberleri dogrudan dogruya . b61ge kaylUlerinden birisinin radyosunu odUnl: istedi. Guillermo Garcia ve Ciro Frias. Boylece kuvvetlerimizin devamh hareket halinde bulunan gercek onciilerini teskil ediyorlardi. kesfe cikiyorlardi. bize kcndisinin Batista Ordusu ile iliskilerini anlatti. Ertesi gUnU bu adami «albaym emirleri tizerine» getirdiler. Bu k6yliiler. Batista Ordusu'nun onbasi tmiformaauu glymis bulunan Guillermo Garcia. fakat kendisini dinlemediklerini de sozlerine ekledi. bu bolgede bUttin olup bitenlerden haberdar ettiler bizi. hareketimize yakmhk duyanlardan top ladIgl bir miktar parayi da gondermisti. Boylece kendi kuvvet1erimizin ihtiyae duyacagi malzemeleri sakhyabilecegimiz evler seetik ve buralarda donatim depolari kurduk.i devriyeleriylc birlikte Sierra'da bir yerden otekine giderek bize haberler gctiriyor. Bu donemde en yigit miicahitlerimiz. Birkac gun sonra yakmdaki tepelerin birinde bu muhbir idam edilerek gomtildU. Bununla beraber bUylik bir kUstahhkJa. yine dli§man askeri gibi giyinmis iki yoldasla birlikte bizi ele verenin kim 01dugunu aramaga t. Bu sirada Celia. koyli. o gUnlerde radyosu olmiyan Fidel. Lalo Sardinas'm Kuzey Amerlkahlari Estrada Palma bolgesinden getirmesi kararlastmldi. jandarmalari bizim kampa kimin ssvkettigini.Havana'dan bu radyoyu • 95 • almaga bagladik. o glinlerde eski savaslanrmzdan birisinin yer aldlgl EI Arroyo del Infierno'ya yeniden dondiik. Oldukea biiyUk olan adamlarrmizdan biri sirt cantasmda ta- sunaktaydi. Ayrica bu evler Sierra'da bir nok- 13 OnlU MUlakat 1957 Nisam ortalarmda hentiz yetisme doneminde bulunan ordumuz EI Turquino yakmmdaki Palma Mocha bolgesine dondii. Adam saf saf geldi. Sardinas eski bir tiiccar olarak bu bolgeyi iyi biliyordu. Bizi garunce 0 Casillas pieine ordusunu bizim kampa seve seve sokabilecegini soyledigini. Boylelikle. Zamamrmzi bu bolgedeki koyliilerle temas kurmaga vakfetmistik. gtinden gline genisleyen hareket bolgemizin tiimtiyle temasi saghyabilmemiz icin bize devamli kamp yerleri hazirhyor. kayltilerdi. biitiin ili§kilerimizde ara kademe gorevini gtiruyorlardr. Bizi karsilamaga gelen kaylUIer btl bOlgedeki saldm hakkmda bize bilgi verdiler. Bu gazeteciler gUya aranuzda bulunan Kuzey Amerikah delikanhlan gormek iizere gelecekler. fakat bizim perisan kilikh ordumuzu g6rUr gormez kendisini bekliyen sonun ne oldugunu anlayrverdi. C.

herseye fevkalde bir macera gozli He bakan toy bir deIikanhydt.). Amerikahlara terclimanhk ediyordu. Santiago'daki hareketin bast Marcos veya Nicaragua lakaph Binbasi Iglesias ve daha sonralart Milli Banka'mn MudUrli olan. Vaquerito'yu once sorguya cektik. tehlikeyle burun buruna geldiginde takmdigi romantik havayi hepimiz hatirhyoruz. Onlarla birlikte Celia Sanchez ve Haydee Santa Maria yoldaslar. Yeni pabuclari ve bliytik ham' sapkasiyla Meksikal1 kovboylara benzediginden.~ik haberlere gore. Ihtilalin en sevilen kisilerinden biri olan «EI Vaquerito» (kovboy) nun ararruza katrlmasiyla. ayrica ovadaki haw reket tarafmdan gonderilmis iki ki§i de gelmisti. Celia Sanchez'Ie Kuzey Amerikahlan ne pahasina olursa olsun kurtarmak iizere. Vaquerito ihtilalin sonunu goremedi. grubumuz biraz daha kalabaliklastr. ikisi gringo idi (gringo. saglam..iinkU onlarrn bu zaman ve mesafe kavramlari. Bu son gorev. Ama ararrnzdaki li~ Amerikah.irUyerek yarim saat» yada «aha orada» gibi sozleri bizi ~ok kereler yamltiyordu. kendisine Vaquerito adnn takmistik. Camilo.• 96 • • 97 • tadan digerine devamh mesaj tagiyan ulaklar illin dinlenme yeti oluyordu. Her §ey planlandigr gibi gecti: biz bir yandan Kuzey Amerikalilara kuvvetimizi gostermege. fakat ~ok degi§tirUerek yayihr. Onun olaganiistii nesesini. surekli canhhgmi. Obiir lki kisiyi kimse tanmuyordu. Kafasmda tek siyasi fikir bulunmayan Vaquerito.islerdi ki. <. Clinkii Santa Clara'mn elimize gecmesinden bir gUn once Sekizinei BOiligtln Intihar Mangasi §efi olarak hayata gozlerini yumrnustu. ote yandan da sorduklari bazi tehlikeli sorulari atlatrnaga cahsryorduk. C. jandarmalar bir ihbar Uzerine bu grubun varhgml ogrenmi§ ve ieinde bulunduklarl evi kw~atmI§lardl. Bunlar. §ehirde y'a§lyan kisllerin kullandigr kavramlardan ~ok farkhydt. 0 glinlerde koyliiler arasmda ~ok ~abuk yayilan soylentilerdi. Bu gazeteciler hakkinda hiebir §ey bilmiyorduk. Bu habercilerin. bugUn Las Villas Valisi olan. genelIikle bana diismekteydi. Celia ona bir gift Meksika yapisi deri ayakkabi verdi. hareketin koordinatortl Marcelo Fernan· dez idi. Boylelikle bu delikanhlar. uzun mesafeleri Ilok kisa zamanda alabilmek gibi olagani. Ararmza yaimayak katildrgi icin. bize ve dag hayatma uymada gticluk cekmelerine ragmen. alti kisinin Santa Domingo bolgesinden geldigini og· rendik. BUtUn bu gibi durumlarda yaptigtmiz gibi. Miithi§ bir palavraeiydi Vaquerito. gazetecilerin sorularuu cok ustaltkh cevaplandrrdi.istU yetenekleri vardi. Latin Amerikaldar taraf mdan Kuzey Amerikahlan tahkir iein kullamlan bir deyimdir. Bununla beraber. 23 Nisan'da kampirmza. Celia'nm fazladan bir I. bir takimla harekete ge~ti. Lalo Sardinas'm ayrIlmasmdan Ull gUn sonra. Hepsi sag salim dondliler sonunda. Baska bir yoldasla birlikte gelen Vaquerito. yalanm . gazeteci Bob Taber ve bir fotografC11 geldi. Onlarm «yi. aldlgl· rruz bazi ~eli. N. neseli.ift ayakkabisi vardi. Bunlarm ikisi kadin. Carnaguey bolgesindeki Moran sehri yerlilerinden oldugunu ve bir aydir bizi aradigmi soyledi. dinleyen gereegtn nerede bitip. Gergekleri oylesine bir si. Vaquerito'nun ufaelk ayaklarina da bundan baskasi uymazdi. sonra da politik bilinelenmenin ilk derslerini verdik. Sierra'da haberler bUyUk bir hizla. Fernandez. gene de gevremizdeki ilkel hayat icerisinde yeni bir ruh edindiklerini gostermis oldular.. Yanll§ alarm almarmza sebep.

Elimizde bulunan bir yUkseklik olgere gore. Etraf! talan etmekte olan jandarmalarla herhangi bir c. Yolda§ "Nicaragua". bunlar Miranda ~eker Fabrikasl civ~nnda a~llacak olan ikinci cephede kullantlacaktl. Ama i§ savasmaya gelince arslan kesiliyordu. Genel olarak. ihtilal atesini ve "barbados" efsanesini biitiin Sierra'ya yayiyorduk. onbir Johnson tlifegl ve aUI karabinadan ibaretti. Deniz seviyesinde gayet iyi calismaktaydi. o . fakat §imdiye kadar yaphgl i§lere bakilacak olursa.99. Vaquento ya kendi hayati hakkmda sorular sormaga karar verdim. yeni bolgeleri kesfediyor. Onun. Hayahnde canIandirdigt kahramanhklarl savas alanmda . Benim igin Sierra'da en gergin gunler bunlardi. Kendisine balnlacak olur.ta haberei sonra asker ve nihayet intihar mangesi komutam ~larak gorev aldlgl ihtilalimizde. Guillermo'yla bir gurup yoldasa pusuya yatip dusmana ates etrneleri gore vi verildi. Bob Taber'e verilen mlilakat El TurqUlno ya tirmanmcaya kadar siirdu. Astmnmdan dolayi "kol" un en arkasmda ytirtimege mecbur kaldigim il1in tasimakta oldugum Thomson makineli ttifegi elimden almdi. goriildtigii gibi. arkamiza dli§tliglinden. guajiro'lara eskisinden 110kdaha yakmdik simdi. Santiago'da saraya~ yapllan hlicumdan arta kalan hazi silahlarm bulundugu h. Baska silahlar da bulunuyordu ama. Ba§langlc. Bizim baskumandammizm degeri hakkrnda yarulanlar. glinkli elimizdeki aleti hig bir zaman tecrlibeden gecirmemistik. arada bize katilan bir guajiro. Bu en yuksek daga C.ok parlak menklbeden sonra anlattIkla:l blbnce. Blze 20 y~§mda oldugunu soyledi. Vaquerito bize ya§antlsllli anlatmaga b~~adl. Birc. eunkli her gUn diismanla karsilasmak ihtimali olmasma ragmen silahsizdnn. .ingergekle hayal diinyas. sadece Kuzey Amerikahlar degildi.aberini getirmi§ti. Maestranrn tepesinde ve yamaelarmda aglr aglr Ilerlemege devam ediyorduk. Casillas'm kendisine.lkl§Jrn bizim ic. ikinct cephe 19m ancak bir kac tane silahm aynimasllla izin verdi.in adeta mistik bir anl ami va. ilk isine.rdl. fakat glktt~mlz ytiksekligi resmi kayitlardaki ytikseklikten bayagi farkh gosteriyordu. Bir diisman boltigti. Taber daha so~a. adamakalh arttlgmdan. Onu ancak tig gtm sonra bana yeniden verdiler. Bu noktayi ihtiyatla belirtiyorum. ~l TurqUl~o ya brmanmayt kararla§tIrml§tIk.d~ aynen yaratabilecegini hepimize gosterdi. arasmda ~esin bir s~lr olmadigml ortaya koydu Vaquerlto. Fi~el bu flkre karst glkarak hutlin silahlarl~ bizi t~~V1ye etme. 1957 Mayis'mda iki Kuzey Amerikah delikanh.k tizere getirilmesini emretti. Amerika Birl€§Jik Devletierinde g6sterilecek olan bir film hazlr- hyordu. kestiremezdi.ize devam ettik. Glictimiiz izafi de olsa.b~yuk eesareti.at~m~ya girmeden yiirUyli§Umi.lktyordu. dogrnadan bes yil once ba§ladlgl ortaya c. bizler de onlara eskisinden daha gok'" gUveniyorduk. mulakatim bitiren Bob Taber'le birlikte aramizdan ayrihp Guantanamo'ya sag salim vardilar. Temaslar kuruyor. Batista Ordusu'nun baskmlarmdan eskisi kadar korkmuyorduk. kendisi iC. ihtilalimizin sonunda bir efsane haltru a1m~t~. ~u silahlar on makineli tUfek. Koylliler bizden artik eskisi kadar korkmuyor. El Turquino denizden 1850 metre ytikseklikteydi. Bu srralarda biz_den pek korkulmamaktaydi.• 98 • nerede ba§ladlgml bir tUrlti. Fidel'i 6ldtirmesi i~in 300 pesoyla gebe bir inek vermeyi vadettigini soyledi.. Bize kattldlktan bir siire sonra. kendisine kae ya§mda oldugunu sorduk.~a.

lste bu nedenIe. Bu bclgenin kadmlarma aoylediklerimi dinleyen kiicuk bir kizcagiz.<okkadmi muayene edisimi dikkatle gi:izledikten soma. yag. Oradaki koyliiler beni bizimkilerin kampma yonelttiler. Onunla yoniirnii bularak birbucuk gUn kadar ylirliyti§e devarn ettim. rasitik eocuklar. Kuvvetlerimizi ancak tic:< gun sonra EI Hombrito denilen bir yerde bulabildim. siitoaii. daha sonraki hareketlerimiz sirasmda blitUn bu bOIgeyi avucumuzun il]i gibi tanmustik. bu kizcagiz. pusula- nu cikarttim. I]lin· kii hastalara verilecek ancak birkac ilaeim vardi ve Sierra'da rastlarulan hastahklar da her yerde a§agl yukan ayrnydr: Erken yaslanmis. Gorevim monotondu. lste kayboldugum bu glinlerde sirt I.erisinde geliyor ve eektikteri azaplarm ne· denini ogrenmek istiyorlardi. Kadmlar adeta dini bir hava ic. Bu donemde doktor olarak gorev almam gerekiyordu ve bu nedenle her kiieuk koyde gecici bir darnsrna istasyonu kuruyordum. Pico Verde'de Escudero'nun evini bulduk ve Lorna del Burro'ya varincaya kadar uzun yi.irti· diik. ates yakmak ve ye· mek pisirmek iein gerekli olan hersey ve 0 zamandan bu yana I]ok yararmi gordligtlm bir pusula. Daha sonralari bircok meydan savasina sahne olacak olan Santa Ana. ama sonunda iyice I]lkmaza girdigimin farkma vardrm.irliy~e devam ettik. saglam bir sekilde bUyUyorlar. Aym basmda El Turquino'ya yakm bir tepenin tizerindeydik. Pico Verde'den geetik. hatirhyorum.• 101 • 14 YuruyO§te Mayism ilk onbes gtiniinde devamh olarak . Bu hastahkh annelerin cocuklan bugun Camilo Cienfuegos Okul Sitesi'ne devam ediyor. muayene olma- . El Hombrito. Bunlara biitiin Sierra Maestra'da rastlamyordu. Nihayet bir koyIii kuliibesine rastladrm. uyumak.<antalarlmlzda sag kalabilmemiz iein gerekli her §eyi ia§tdlglmlzm farkma vardim : Tuz. Bu mahkemenin reisi Camilo'ydu.yi. Tam katildigim sirada til] muhbirin yargilandigi bir halk mahkemesi kurrnuslar ve Napoles adh birisini oltime. takribi bir yon verdigini. §i§ karmh. vitaminsiz. Klinik olarak kullandtgim bohio'da bir I. Kayboldugumun farkma varrr varmaz. Bizim "kol" a tekrar katildigimda gosterilen sicak kabul beni eok duygulandirdi. fakat eskisinden daha az. Daha sonralari boyle hasin kayahk arazide pusulamn kesin degil. Santiago'dan gonderilip Oro de Guisa yakmlanndaki Lorna del Burro bolgesinde saklanan silahlari hulmak iizere doguya dogru gidiyorduk. bir gece mtibrem bir ihtiyaei gidermek il]in gruptan ayrtldiktan sonra yolumu §~lI'lp ormanda kayboldum.mahkfun etmislerdi. kaybolmamak icin insanm ya tecrtibeli kilavuzlarla birlikte hareket etmesi yada araziyi I]ok iyi bilmesi gerektigini ogrendik. Buglin de rastlaniyor. konserve yiyecekler. Bu iki haftahk seyahat esnasmda. dissis kadmlar. solucanh.

Yl.iginde terkedilmis bir oduncu kampi bulunan kUgUk bir vadiye vardik.Herhalde Nicaragua'nm tutuklanmasmdan olaeak.". Cantalarmuzi esirin bulundugu kampta biraktigrmisdan.l~oIr. Boylece.irebiIecegimizi hi. yiizbasr riitbesine yiikseltildi ve bize katihp koylUlerin kumandasmi Uzerine aldr.lr. bir ka~ ~ocuk sahibi gene bir annenin nehirden evine bir kava su tasidigmda yorulmasimn nedenini. Kendisine bize silah getirme gorevi verilmisti. Aglr aglr geldigimiz yolu izleyerek. Fakat bir gUn sonra "Nicaragua" nm esir dU§tUgtlnU haber aldik. Fidel'den aldigt kesin talimatla. onbasmm idam edilmesi teklifinde bulundular. Bir sure sonra.!iadlglIII soylemek mUmkUn degildir.b. benim esasen mevcut olan kararhhgimi. silahlar kararlastmlan yere varmanustr.lki::l..a.. bu kisilerin yasantilarmda kokten bir degisme yapilmasi gerektigi bilincine daha kuvvetle vardik.::-. Sierra Maestra'nm bu mustarip ve sadik sakinleri. gerekli temaslari yapmak iizere aramizdan ayrildi. Bu nedenle aramizdan bazilari.ikU getirememis. Toprak reformu fikri gitgide daha aeikhk kazandr ""'V'el'ndkla kayn:. Ama olumlu bir sonuc da vermedi . Fakat Fidel bu teklifi reddetti ve onbasmm basma. Doktor. Ancak kendi aeimdan sunu soyleyebilirim ki.:. bizim ihtilalci ideolojimizi pekistirmede oynadiklarr rolUn belki de farkmda degildirler. bu doktor her gelene aym seyi soyliiyor" demisti. daha degerli. ' Guillermo Garcia burada. Burada terkedilmis iki bohio bulunmaktaydi.• 102 • • 103 • ga gelen anne sine "Ana. F'akat ayrica hastalarm hepsi de a§a~ yukan aym dertten mustaripti ve f'arkma varmaksizm hepsi de bana aym acikh hikayeyi anlatJyordu. Ve soyledigi tam amen dogruydu. ~v. Belki yoldas Guillermo bu tarihi hatirlamaz.::. Bu onbasi "Machado"dan beri halka karst islemis oldugu suelarla kotU bir iin yaprmsti. Aynca kacmaya tesebbiis ettigi takdirde bunu hayatryla odeyecegi de onbasiya ihtar edildi.-+t~eo~r::.a~k~tr. ihtimamsiz bliyUrler.:m~l~r1'. Bu olay aranuada bUytik bir saskmlik yaratti. Hie bir ka~lhk gormeksisin gall§:arak kendilerini tUketir. yurtlylistimiiz epey siirmesine ragmen yorucu olmadi. Bir dUkkandan bazi yiyecek ve ieecekler alarak hill degilse gerlye eli bos donmedik.m. Sierra'da insanlar tipki yabani gi. asil beklenen yi. Bizim postalardan birisi. az gidayla cok fazJa cahsmak diye teshis edecek dahl olsa. sadece simdi kendisini yorgun hissetmege baslarmsti. Benim giinlilgumde 6 MaYlS 1957 olarak yazihdrr..:a. sonuc degisecek miydi? Yorgunlugun nedenini bu kadina anlatabilmek imkansizdi.::. .r:. fakat herkesin de ytiztinti guldllrebilmistik. perisan ederler.a:-. ~tinkti silahlarirrnai nasil ele ge. acik bolgeleri dikkatle geeiyorduk. benim bilgim ancak bu kadarma yetiyordu. .:ilg~lm:::::::'lzm ~ge en a grubuyla koyltiler e bir kUtIe liaHnde Kayna§maga basladilar. aramiza yeni katilrms olanlardan birkac kisiyi nobetci dikti... Pino del Agua yakmlarmda. civardaki bir karayolunun yakmmda Batista Ordusu'ndan bir onbasiyi ele gecirdi.. 1htilale giden yolda bunun ne zaman gereeklesmege baf. Hastalarla bu temaslarnma sonunda. gUnkU biitiin hayati boyunca kovalarca suyu aym yere tasirms olmasma ragmen.n'-. daha huzurlu bir gUce ddniisttirdti. yorgun argm geriye doniiyor. aym yonde yiirtimege devam ettik. Sierra Maestra'nm tam kenarmda. Bununla beraber.-. birimiz bilmiyorduk .ekler gibi bakrmsia. Ertesi gUn Haydee.. Silahlarmuzm kararlastmlan yere varrp varmadigim anlayabilmek icin yolumuza devam ettik. Santa Maria. Sierra'daki guajiro'larla temasim.:-R§::::::m::-.

Crescencio'nun adarnlarmdan bazilarmm da diger yond en bizimle bulusmak lizere geldikleri sirada. kereste naklinde kullamlan bir yoldan isliyorlardi. Crescencio'nun adamlari. Onun acr sonu. kafasi kendi av tiifeginden cikan sacmalarla parcalanmistr. Herhalde jandarmalar. Cesedin Guillermo Dominguez'e ait oldugunu teshis ettim.eldldiklerini de sozlerine ekledi. sol !)akagmda bir kursun. jandarmalan arkadan cevirip atese basJaymca da geri cekilen jandarmalar. Crescencio'nun grubundan olan Fiallo adIt bir yoldasla birlikte dondiiler. bickr atel- yelerinin bulundugu bir kampti.ah§ma oldugunu. ayru yoldan bir gun once de ge~tigi icin korkusuzca ytirtiyor olmalrydi. Goriiniise gore. jandarmalarm cok sayida diisman kuvvetleri bulunan Pino del Agua yonunde c. Jandarmaiar. Bu. Elimizdeki ~e§itli delilleri inceleyerek gercegi kestirebildik. Hemen birkac oncii gonderdik ve meydana gelebilecek beklenmedik olaylari karsilamak lizere hazrrlandik. MUt· his telaslandik. en basit tedbirleri dahi almamis ve sanssizligmdan jandarmalara rastlamisti. Dominguez. kamptan gelirken yol iizerinde bir cesede rastladiguu soyledi. esir aldigmuz onbasilariru ararken. Gerillacrlara bizim yoklugumuz sirasmda kahlan Fiallo. Sierra'mn ortasmda. Yoldasmuz bu olayda. gogsiinde bir siingii yarasi bulunmaktaydi.Unkii adamlarmuzdan biri. Dominguez'in bizim yonden geldigini duymuslardi. Kendi dar patikamiza ulasmak icin. kampa rniimkun oldugu kadar {. Etine gomliIii sacrna parcaiari bunu gosteriyordu. lhtivatla yolumuza devam ettik ve yol Uzerindeki cesedin yamna vardik. Santiago'dan geIen takviyelerle ararruza katilan Guillermo Dominguez idi. Dominguez'in belden yukarisi ciplakti. biz de bu yolu ytiz metre kadar izlemek zorunda kaldik.• 104 • • 105 • Birdenbire ileriden silah sesleri gelmege basladi. AdamlarImIZ. kacmadan once Dominguez'i katletrnis olacaklardi. gelecekte hepimize del's olacakti. Bazi jandarmalarIa silahh bir c. jandarmalar Guillermo'yu esir almislardi. <_.~abukdonebilmek iein onden gitmisti. Pino del Agua. .

Bir Yankee gazetecisi oldugunu s6ylUyordu. ileride k6ylUieri yasadiklari topraklardan insafsizca sUrerek latifundia'larim genisletip. hayvam bir arkadasindan odiinc aldigrm soyliiyor. E§ine ender rastlanan bir attr bu. Andres admdaki bu habereinin verdigi bilgiye gore. ancak yargiclardan birinin karar aleyhinde oy kullandigim ogrendik. ama bulundugumuz ormanda bize hicbir faydasi dokunmuyorduo Ustelik yiyecegimiz de tUkenmek lizereydi. Nihayet 26 Temmuz'un devrimden sonraki ilk kutlama toreninde halktn gos~ terdigi tepki iizerine eumhurbaskanhgmdan istifa etmek zorunda kaldi. Mahkilmiyet kararma karst ~lkan yargicm adi Urrutia idi ve bu asil hareketinin mukafatim zaferden sonra gecici oumhurbaskanligma tayin edilmek suretiyle g6rdU.) Bu donemde bir cok kimse devrimi kendi crkarlarma alet etmek. Buna goz yummakla gelecek icin karh bir yatmm yaptiklarim dUlJUnUyorlardi. fransizca konusan tek adam olarak . firsat buldugumuz takdirde ati ona iade etmemiz iQin yalvarip duruyordu. zaferden sonra yeni hiikiimetten imtiyazlar kopartmak amaciyla bize kUQUk ltituflarda bulunuyordu. Silahlarm teslim yeri olarak Babun kardeslere ait sahildeki bir kereste isletmesi seeilmisti. (Ne var ki ilerde bu aile ikiye boliinecek ve Babun kardeslerden U~UDomuzlar Korfezinde yakayi ele vereeeklerdi. kendisine ikram ettigimiz at etini midesine indirirken. Ama §:tiphesiz ki bu. Atmm basma gelenlerden haberi 01mayan onbasi nefis etsuyunu ieip. Aym gUn radyodan "Granma" seferi uyelerinden bazilarmm mahkfim edildiklerini. o gUn iein boyle idi. Macar asilh olan bu gazetecinin adi Andrew Saint George'du. silahlarrn bize teslim edileeegini pekaHl biliyorlardi. 0 siralarda bir yargicm bu sekilde oy kullan- mast cok ytirekli bir hareketti. Babun kardesler. 1§te radyodan bu mahkfrmiyet kararirn dinledigimiz sirada. ormanlari diledikleri gibi kullanmak hesabmdaydilar. Santiago iIe ararmzdaki baglantiyi saglayan adamlarnmzdan biri cikageldi. Karakteri ve tutarsizhgi yUzUnden bir ~ok ihtilaflara sebep oldu. 0 siralarda Babun ailesi gibi art hesaplari olan Kuzey Amerikah bir gazeteci de ararrnza sokuldu. Arannzda ingilizce bilen kimse buIunmadigi iein.• 107 • 15 Silahlar Geliyor Esir aldrgmnz onbasmm atmt Pino del Agua'da kestik. silahlar pek yakmda elimize gececekti. Her gUn berbat seyler yemekten anamiz aglarken. arkadasmm adresini bize vererek. Andrew baslangteta bize kar§l gereek eehresini maskelemege muvaffak olmustu. Sonralarl devrimci gelismeye ayak uyduramadigi i~in cumhurbaskanhgmda basarrh olamadi. Babun kardesler de. boyle taze bir yiyeeege burun krviracak halimiz yoktu. Bu at eti ziyafetiyle ilgili komik bir olayi da anlatmadan gecemiyeeegim. Fakat aslmda kendisi bir FBI ajam idi.

Adamlarnmzdaki bedeni. Macagliera. Gegtigimiz yerlerde bizi olup bitenlerden ve Batista Ordusunun hareketlerinden haberdar edecek sempatizanlar brraktik. dokuz M-I karabinasi. ic. baslangieta bu adam bana pek tehlikeli gi:irlinmedi. Nihayet. cibanlar beliriyordu. bileklerimiz. Kanun disr bir devrimci devletin ntivesini de bu bolgedeki ki:iylerden geeerken kurduk. 18 Mayis tarihinde silahlar hakkmda haber geldi. Geeeleri hie beklemedigimiz bir anda birkac dost evine rastlaymca. gozlerimizin oniinde sergilenmlsti... Macaguera'nm isirmasi viicutta miithis kasmtiya sebep OIUYOf. Andrew Saint George- • 109 • dan baska herkesi neselendirdi.in ka~tlgl ortaya cikti..bgl haberiyle donduler. Bu adami arayip bulmak i. Nihayet 0 gece silahlar geldi. bu evlerde sabahlayanlar da oluyordu. Kendisi bir FBI ajamydiama.. Ama gogunlugumuz gecelerimizi dag sirtlarmda geciriyor. Bununla beraber emniyet tedbirlerimizi artirmamiz gerekiyordu. mahrumiyetlerin gerektirdigi maddi ve manevi giice sahip olmadtgi ic. Hem de kacmamn cezasi yakalamr yakalanmaz idam edilmek oldugu halde. Bacaklarmuam ortulu olmayan kisimlari.ik miicadeleler veriyorduk. ayrrlmak iein c.. Aym gUn adamlarmuzdan birisinin de kaemis 01dugunun farkma vardik.inde yasadtgimiz kosullarrn. kendisinin. Fakat aldigimiz sonuclar her zaman icin cesaret verici olmuyordu. yumurtalanIII macagua veya macaw denilen agae. ideolojik ve manevi yetersizlikleri yenmek iein her gUn biiyi. 11k haber verme serefini bir baskasma kaptirrms. iizerine birakan bir cins at sinegi idi. adamlarnmz en eok bu silahlara de- . Ictenlikle itiraf etmeliyim ki. aymzamanda bir gazeteciydi. Bu haber. ic. Ama ikinci gi:iri.imizden birinin kayrplara karismasi gok tehlikeliydi.e§it1ibahaneler uyduruyorlar. ensemiz macagiiera sokrnasmdan delikdesikti. Bizim iein dunyada bundan daha muhtesem bir manzara diisiiniilemezdi 0 anda. ttl. Bob Tabcr'in cekmis oldugu filmin Arnerika Birlesik Devletlerinde biiyiik bir basariyla gosterilmis 01· dugunu ogTendik. Pino del Agua'nm kenanndan Peladero nehrillin' kaynagma dogru ilerliyorduk. Yllm belirli zamanlarmda daglarda buyiik olciide uruyordu. Yankee gazeteci hemen ertesi gUn aramizdan ayrilarak bir yatla Santiago de Cuba'ya hareket etti. Oliim sacan aletler. kasinan yerw lerde de pislikten iltihaplar. yani atlarmstr. Zaaflarma maglup olanlar.igmemizde bir ajan oldugunu aeikca belli etti. ~linkU hepimiz daha Iyi silaha kavusmak istiyorduk. ti~ Madzen otomatik tiifegi. Bu kolun bulundugu yerde de bir kaq gUn gecirdik. Yine bu siralarda..iktimet makamlarrna siiahlar hakkmda bilgi vermek Iizere yanmuzdan ayrtldigiydr. Fakat daha sonralari.• 108 • gazeteeiyle ilgilenmek gorevi bana verildi. Y lim bu doneminde en tehlikeli diismanzmrz macaguera idi. Peladero nehrine katilan Arroyo del Indio diye bir kol vardir. agaclarla kaph daglarda ge«<iyordu. on Johnson otomatik tiifegi ve tam alb bin kursun teslim edilmisti.. Hayatimiz devamh olarak.larm altmda pusuya yanyorduk. silaha ac. giindilzleri ise aga.. Silahlarm neler oldugunu ogrenince kampta herkes heyecanlanmisti. Kurdugumuz kampta silahlarm gelmek iizere oldugunu bilmeyen kalmadigmdan. izin koparamaymca da bizi birakip gidiyorlardi. M-I tiif'eklerinin 45'er kursunu bulunmasina ragmen.< makineli tUfek.izere kesif kollari cikarrldi. Akhmiza gelen ilk ~ey bu adarnm hi. Bu kesif kollart adamm bir sandall a Santiago'ya ka. Sirtimizda agir ylikler oldugu haide kayahk bir araziden gecmek zorundaydik.

!~~l2:IIJ~. bu otomatik silah iein gerekli olan teehizatr tasiyan onbes yaslarmdaki Joel iglesias admda bir delikanhydi. bir digeri Almeida'nm taknnma ve UgUnetisii de kurmay heyetine tahsis edilmisti. 23 Mayis'ta. Joel bugiin Jovenes Rebeldes (GenQ ihtilaleiler) 'in baskamdir ve rUtbesi binbasidir. 4p1a btlJ. Kurmay heyetine ayrilani kullanma gdrevl bana verllmistt. Kalitesi bozuk ve epeyee eski olan bu tUfek benim iQin gene de onemli bir kazanc sayihrdr. Fidel.~Z_LYl!~~da git:~e<:~gi~. Bir baska yarduncim. ihtilal hikayesini dile getiren turkuler yakardi. Bu tUfegi kullanmada bana yardrmci olmak iizere dort kisi verildi. Kaaandigmnz bu m. Kentli ozan Calixto Morales'le sik sik kafiye yarI§l yapardi. Otomatiklerden bir tanesi yiizbasr Jorge Sotus'un takimma.ebb_~!-i:l!_ba§arill olmasma yardlln edeeekti. Artik (. iki tanesi Camilo'nun kurnanda ettigi onetilere dagrtildi.rat1~ . Silahlara kavusunca adamlartrmzr ideolojik bakimdan yetistirmek ve savas gUQlerini artirmak yo~ lundaki (.:l~a. Bu dort gerillaei sonralari tamamen farkh yollar izlediler: Pupo ve Manolo Beaton kardeslsr. Seksen kisi ise ~ok miikemmel silahlarla donatilmisti. Boylelikls ben de ilk defa olarak Qarp~an ge~ rillaei durumuna girmig oluyordum."yla gelmis ve kendi kendisine "ovaJann billbillii" lakabirn takrmsti.ogunlugumuz silahhydik. Morales "Granma. Ddrt M·I ttifegi. kineli tiifekleri korumak igin kullamlacakti.• 110 • • 111 • ger veriyorlardI.abalarumzl sona erdirecek degildik.i~~!!:. bu arada biitiin bir mangaya yolvererek kuvvetlerimizi 1121: kisiye indirdi.l. sonuncusu da Creseencio Perez'e. Crucito kendi koylii tUrkiilerinde Morales'in bu Iakabiyla tath bir sekilde aIay eder ve "Soy gua.!~§. M·I tUfeklerinden birisi bugUn binbasi olan Ramiro Valdes'e verildi. ayaklt rna. • Ben kocamis bir Sierra akbabasiyim" nakaratim kullarnrBu sempatik yoldas. bu tUrktilerden de geriye hiebir §ey kalmadi.caico de J. Ihtiyaelarnmzm saglanmasmda irtibati kuran Enrique. Bu ylizden Pino del Agua Savasi'nda bir kursun hayatina son verinee.E~~1!. Bu ytizden bu silahlar adamlarmnza Sierra'daki kidemlerine ve Hyakatlerine gore da~tll~ di.a. Ayakh makineli tUfeklerin dagrtimi ~oyleydi: Bir tanesi Raul'a. Bu adam daha sonralarr en sevilen miicahitlerimizden birisi haline geldi. Otomatik tlifegin bana verildigi am hiQ unutarmyacagim. KomutaruyIa birlikte safdis. bu gUzelim tiirkiileri kagrda dokememisti. Bu bOlgedeki yoUarda Batista Ordusu'na ait kamyonlar cirit atiyorduo Bunlan ele geeirmek iQin bazr basarisiz tesebbiislerde buIunduk. biri Guillermo Gareia'ya. Bu tarihe kadar ancak arada bir Qarpl§malara katilmis ve kuvvetlerimizin doktoru olarak gorev almistrm. adamlarirmzm bir kismma. orada bir koylii tarafmdan yakalandIlar ve devrime ihanet ettikleri iein sonunda idam edildiler. Crucito bir halk ozamydi. Raul'la Fidel'in ~ocukluk arkadasi olan ve 0 zamanlar Babun kardeslerin yanmda cahsan Enrique Lopez'in bize Qok biiytik faydaIan oldu. Kereste bolgesinde. aymzamanda btitUn bu bolgeden tehlikesiz sekilde gecmemizi de temin ediyordu. her mola verisimizde piposunu tUttUrerek. edilen mangadan geriye sadece Crueito isimli birisi kalmisti. Binbasi Cristino Naranjo'yu oldiiriip Sierras de Oriente'ye kactrlarsa da. Bugun bir tegmen olan sonuneu yardimcimm adi Onate'ydi.a Sierra. savaiui-·ya. Sierra'da kagrt diye bir §ey olmadigmdan. fakat biz kendisine Cantinflas admi takmistik. Bir ka~ gUn sonra.

Ama Fidel. §iddete basvurma egilimlerimizi kuvvetlendiriyordu. bir an once savasa girme arzusu. bu. Bu olay bize. halk bu aciklamayi ne kadar §lipheyle karsilarsa karsilasin. aynea biitiin Ulkede bizden soz edilmesini saglayacakti.irdigimiz takdirde. 25 Mayis'ta Calixto Sanchez komutasmdaki bir kuvvetin "EI Corintia" adh bir boUa Mayari'de karaya (Jlkhgml haber aldik. Itiraf edeyim ki. Burada El Uvero Savasi'ndan soz aeiyorum. Buna karsihk. Bununla beraber kosullarm uygun oldugu bir sirada bir kamyon ele gecirmek fikrinden tam amen vazgeememiz de dogru 01mazdi. El Uvero'daki dusman kislasnn ele geeirmemizin daha onemli olduguna. ihtilal siiresinde biitiin diger savaslardan ~ok daha fazla olacakti. Ben Batista Ordusu'na ait kamyonlardan birisini ilk fIrsatta ele gecirmemiz gerektigi kamsmdaydim. Ancak bu tartismadan yrllarca sonra. bizim daha uzak h€defleri gi:irmemizi engelliyor. Her ne ise. herkesin moralini bUyUk olcude ylikselteeek. Bu sirada Fidel'le benim aramda ilginc bir tartisma gecti. Bulundugumuz bolgeden kamyonla gecen bir dfisman devriyesine karsi girisecegimiz smrrh bir hareket pek de verimli olmayacakti. Bir ka(J gUn sonra da bu sefere kahlanlarm basma gelen felaketi ogrendik: Prio (Socarras) kendilerine kahlmak liitfunda dahi bulunmaksizm adamlarrm oIlime gondermisti. bu donernde. bizim Sierra'daki vurucu guciimiiz de tam anlamiyla ortaya eikmayacaku. bugiin. bu tarnsmadan sonra El Uvero Savasi icin hazirhklara girlstik. . 0 zamanlar Fidel'in bu gortisleri karsismda tam anlamiyla ikna olmus degildim. Basarr sagladiguruz takdirde. Fidel'in verdigi kararm dogru oldugunu teslim ediyorum. bir diisman kamyonunu ele ge<. bunun alelade bir trafik kazasi oldugu ileri siirtilebilecegi gibi. etkileri daha genis bir zafer getireeegine inamyordu. bunun bize.• 112 • • 113 • psikolojik etki. Ama §imdilik biitiin faaliyetimizi bu noktaya hasretmenin geregi yoktu. boyle bir crkartma sirasmda onceden diisman kuvvetlerini bir baska noktaya lJekerek yeni gelenlerin toparlanmalarma ve boylece eyleme girmelerine imkan hazirlamanm sart oldugunu gosterdi. EI Uvero harekatim eoktan planIamisti. Ne var ki.

Kl§Iayi yukardan goren bir tepenin Uzerinden kurmay heyeti muharebeyi sevk ve idare edecekti. bize kdavuzluk edecekti.• 115 • 16 SalruracaglmlZ yer tesbit edUdikten sonra.}yada di:irt diisman askeri bulunan nobetei kuleleriydi. hem de bir bakimda aeikhydi. halen binbasi olan yolda§ Caldero'nun buyuk faydaIan dokundu bize. yan yollarr. gUnkli bu binalarda kadmlar ve gocuklar bulunmaktaydJ. Yamhmyorsam. dtisman ordusunun bizim civarda bulundugumuzdan haberdar oidUgun~ gi:istermekteydi. Fakat. 16 kilometrelik bu ytirliyii§ uzun bir yUrUyU§ sayihrdi. fakat §liphe uyandirmamak igin kampta kalan kereste kampi mUdlirUnUn karisi da eevredeld bu binalardan birindeydi. bu saldmmn nasil yapllacagml en ince ayrmtilarma kadar hesaplamamlz gerekiyordu. biittm subaylarla bir toplanti yapta ve Fidel bu topIantida 48 saat icinde savasa baslayacagmnzr bildirdi. yolu ancak sekiz saatte alabildik. 'Ozerlerinde Batista ordusuna ait hi.i~ kosullar altmda savas kan~nl~. EI Uvero'daki ktsla deniz . Babun sirketi tarafmdan blc:. yani 27 MaYlBtarihinde genelkurmay.iviyet kartlari bulunan iki muhbiri ele gec.rl unutulamazdt. Aym gUn.}irmi§tik. diisman baberle§mesinin nasil yaplidlgtnl tesbit etmemiz. dli§man askerleriyle nobetei karakollanmn sayismr ~ogrenm:miz. sivil halkm durumunu ve yayill§ §eklini bilmemiz !'larttl. Caldero. bu gi. sivillerin durumuydu. Bize ylirUyU§ icin adamlarnmzla silahlarrmizt hazirlamanuz emrini verdi. dolaYIslyla bu iki casus ertesi gun idam edildiler. Bizim aaldmmizdan haberdar oIan. kislanm dismda stratejik yerlere yerlestirilmis ve ic:.lerinde tic. Btittin bu gabalanmlZda.ieum rnevziIerimizi aldigmuzda zibinlerimizi en ~ok mesgul eden sey. Nihayet emirler teblig edildi. Bununla beraber ozellikle tehlikeli bi:ilgeye yakIastikca daha tedbirli hareket etmemiz gerektiginden. Hi. KI§laya gahlarm arasmdan yanasaeak ve birkac metre ileride mevzi alacakttk. En kuvvetli noktalar ise.kl yerine ulasmak Uzere i:izel olarak insa ettirilmis yollardan yUrUyorduk. bu kislada dtismanm mevzilenecegi hicbir siper yoktu. 0 gece ylirUyU§e basladik. El Uvero kislasiyla bu kislamn giri§ glkl§ yollarim ve geeitleri eok iyi bilen Caldero. Casillas tarafmdan bizim bulusma yerlerimizi ve durumumuzu i:igrenmek lizere gi:inderildiklerini itiraf eden bu muhbirlerin merhamet dilenmeleri hem igren~. Emirler bir cUmleden ibaretti : «Nobe~i kulelerini al ve tahta barakalarl kur~unJ8 deIik d~ik et!» Etrafa serpilmis bulunan bazi ktittiklerin dismda. Harekatm teferruati henuz bildirilmemisti.Bu. kereste isletmesi idarecisinin damadiydr 0 siralarda. bereket versin. cJrnegin. Qevredeki binalara ates etmemiz kati surette yasaklannusti.

fakat kurtularak bizim icin dokunulmaz sayilan yan binalara girip saklandilar. Raul'la benim ~evzilerimin arasmdan ve onden hi. QUnkli diisman hem siirekli. Bir sure sonra Joel Iglesias'r onun basma dikerek hiieuma devam ettik. Almeida kti~tik kislanm girisini savunan noktaya dogru harekete devam etti. basmdan yaralanan yoldas Lealdi.1a:_dan!i""1§~nTtayin edebildik. bize getirebilecekleri biitun haberleri getirdiler. tamamen ~ember altma alabiIirdik. Yammda yaralarr saracak hiebir §ley yoktu. Sonunda bir a~lkhga ulastik ve buradan ~ok ih tiyatla ilerlememize devam ettik. Fakat dakikalar hirbirini kovahyor. Fidel kislaya bakan tepenin lizerinde bulunaeak ve Raul kendi takimiyla onden ilerleyecek~ ti.. Kdavuzlanmlz . Saldmm~zm baskin halinde olmasmdan dolayi biitim harekatm kisa siirede bitecegini tahmin etmistik.• • 116 • kiyismda 117 • insa edilmisti. adamlarmnz haHi mevzilerine yerlesemiyorlardi. Fransrz lejyonerleri gibi basindan ensesine dogru inen bir mendilin Uzerine bir bere takrmsti. Bu esnada yakmimda bir inleme duydum. Calde~o il. Kendisini alelacele muayene ettim. Beresinin Uzerinde bizim ihtilal hareketinin isareti bulunmaktaydi. Peladero'dan gelen sahil yolundaki nobetei kulesine saldirma gorevi Jorge Sotus ve Guillermo Ga~cia'nm kumandasmdaki takrmlara verilmisti. Bu bakimdan sadece ii~ yi:il~~ den saldirarak kislay. Tam bu sirada Jorge Sotus. kendisine ayrJlan yerde mevzi alamarms oldugunu bildirdi. o sirada Acuna da yaralandi. Fakat ikisi de karanhkta yerlerini yanhs hesapladllar ve benim sagimdan ates edecekleri yerde solumdan atese basladilar. Bunun iizerine daha . Benim mevlilim blraz yiiksekce oldugunaan kl§Iayt cok iyi gorebiliyordum..e bi:ilgenin yerlilerinden Eligio Mendoza. kendi birliginden ayrrlan birkac kisi katildr: Pilon kasabasmdan Bomba adh bir yoldas. Leal suurunu kaybetmek iizereydi. Camilo ve Ameijeiras. fakat artik mevzi degii)tirmek iein vakit kalmamisti. bunu birkae haykms izledi. Berkes ilerliyordu. bu yUzden cebimde bulunan bir kagrt pareasiyla yaralarm iistiinii orttUm. Fakat inleyen.icuma ge~eceklerdl.. Camilo'nun solumda oldugunu goriiyordum. Almeida. DU§man kislasma en fazla elli altmis metre yaklastigim srrada iki askerin en ondeki hendekten flrladlklarml gordum. Kursunun girip ~lktJgI yer. bir de Mario Leal ve Acuna . Her taraftan gelen silah sesleri arasmda btiytik bir ihtiyatla kislaya yaklasiyorduk. Fakat ~ok uzakta bulundugum icin adam~arImla birlikte daha iyi mevzilenmek lizere ileriye dogru hareket ettik. pariental bolgesindeydi. Bunlarm yaralanmis bir diisman askerinden geldigini sanarak ileriye dogru frrlaytp teslim olmasi icin bagrrdim. Ikisine de ates ettim. Gece ~ok gecmeden sona erecek ve biz dusman askerlerini planladi<YlmlZ sekilde baskma ugratmadan safak sokecekti. Bana otomatik tiif'egim ve yardtmcrlarunla birlikte ortalara diisen bir yerde mevzilenmek gi:irevi verilmisti. Ustelik bir koluyla bacagina da fel~ gelmisti. tern de isabetli ates ediyordu. Bu esnada bizim takima. Dtisman bUyUk bir inatla direniyordu. Fidel dtirbUnlti tUfegiyle ates a~l~bu _~tl~a gelen ceval2. Diismanla aramizda eiplak bir arazi pareasmdan baska bir sey kalmamasma ve diisman kursunlarmm tepemizden ishk galarak gecmesine ragmen ilerlememize devam ettik. kuzeye diisen bir gi:izetleme yerinin icabma bakacakb. Crescencio'nun takimi Chivirico'ya giden yol iizerinde mevzilenecek ve gonderilebilecek diisman takviye kuvvetlerini tutacaktI.

Depoya vardik ve benim atesimden kacan iki askeri.inlere ait kendisiyle ilgili enteresan bir arum vardir: Dogrusu tip alanmda benim pek oyle fazla bilgirn yoktu. Solumda onetilerimizden bir kismi. nobetci kullibesi teslim oldu. bu yaraldarm sen ilgilensen daha iyi olur.n yeni mezun 01dum. Gegmemizle beraber. ~arpl§ma a§agl yukan §U §ekilde cereyan etti: Fidel ates aearak i§areti verince. Bu durumda doktor gomlegimi tekrar srrtima gecirmem gerekiyordu. Hendekten tiifegini basmm iistiinde tutan bir asker frrladi. Yarablarm bir krsrmm bu asked doktora getirdigimde. bana kae yasimda oldugumu ve egitimimi ne zaman bitirdigimi sordu. Her taraftan «Teslim olduk» sesleri geliyordu. Eligio'yu. sessiz bir adamdi. esir diisme korkusu yiiziinden btitlin bildiklerini de unutmustu. :]imdi muharebenin genel gelisimini anlatabilirim. kislanm teslim almmasma Kadar garpl§ma iki saat kirkbes dakika surdii. bu doktor. bir azizin kendisini koruyaeagma inandigi igin. Ama bu aziz. hepimiz kl§laya dogru ilerlemege basladik.. dusman askerlerini teslim olmak zorunda birakacak kadar korkutamiyorduk. Kendisine egitimimi birkac yil once bitirdigimi soyleyince. yamlmiyorsam Victor Mora'yla birlikte tiC. Ustelik yarahlarm saYISl da 0 Kadar fazlaydi ki. Kl§Iaya dogru hizla yaklasirken son defa olarak bir rnakineli tUfek atesi duyduk. pratik eksikligi bir yana. Dakikalar gegtigi haide diismamn direnisi devam ediyor. Ateslmize §iddetli bir atesle cevap verdiler. bir ka~ dakika sonra viicudunu parcalayan bir kursunla canvermekten kurtaramadi. Babl itikatIan oIan krlavuzumuz Eligio Mendoza'mn. Eligio. Fidel' in yambasmda bir kursunla vurularak oldii. Ama doktorluga baslayabilmek icin ellerimi yikamam da kafi geldi. Merkezde en onemli gorev Almeida'mndi. «Bak oglum. ihtilalin en kanli garpI§malarmdan biri olan EI Uvero muharebesinde edindigimiz tecriibeleri sonradan hirer birer gozden gecirdik. Peladero'dan gelen yol i. Diisman btitlin ates gucUyle karsihk verdi ve atesinin onemli bir kismmi harekatr idare etmekte olan liderlerimizin bulundugu tepeye yoneltti.in bunlari birkae dakikada anlatabiliyorum. Fakat aslmda ilk atesin baslamasmdan.• 118 • • 119 • fazla ilerlemeden oniimiizdeki hendekten atese basladik. 'I'aknmmn diger iiyeleri ilerlemege gayret ettilerse de dusman . Bugun kendisinin devrimei kadroda yer abp almadiguu bilmiyorum. «Polis» lakaph yardrmeistyla dtismana yandan sokulmak istedi. Doktor beyaz sach. ki§i.izerinde Jorge Sotus. Kislaya dogru ilerleyen Raul'un kumandasmdaki kuvvetlere yol acrnak iizere ilerideki bir gozetleme yerini ne bahasma olursa oisun ortadan kaldiracakti. Merkezden ilerlemek gok gtictii. Qiinkli ben bbbiyede. Birkae dakika sonra Julito 'Diaz. Fakat yardrmcrsi diisman tarafrndan derhal oldtirtiliince eanini kurtarmak igin Jorge Sotus kendini denize atti ve bu dakikadan itibaren harekete yararh olma imkarnm tamamen yitirdi. karakol doktorunu ve yardimcisim esir aldik. Ama 0 gi. dikkatli olmasmi ogUUeyenlere hi~ aldms etmeden ileri atilnusti. benirn hepsine bakmam mlimklin degildi. Btiti. Cok iyi siper alnus dusman kuvvetleri bir kac kayip verdirerek bizi geriye ptiskUrtttiler. teeriibem de sana gore eok az» dedi. Cesaretimizi tekrar toplayip direnisi kirmak iizere saldrriya gectik. Bu ates Tegmen Nano Dias'r oldurmustu. bana aglk aglk. son direnimi gosterenleri de esir aldilar. GorUnli§e bakilacak olursa. tlifegiui kapip gIlgm gibi saldmya katrhsi da amlrnaga deger.

Quike Escalona kolundan. kl§laya lnzla yaklasti. El Uvero earpismasmdan sonra :_~') Jf)1'1 __. -alti diisman asked kaemayr basarmisti. bunun ne zorlu bir savas oldugunu kavrayabilirsiniz. nihai saldmya imkan hazrrladilar. Pena dizinden. Hermes.agl yukari 80. yani dortte birden fazlasmm iki saat kirkbes dakikada savas dl§l edildigini dikkate ahrsamz.V\ --t .. Hermes Leyva gogslinden. Almeida'nm yaralari omuzuyla sol baeagmdaydi. Dtisman ise 19 yarah.. Savasm bizim Iehimize sonuclanmasmda en onemli rolii YUzbasi Garcia He Yiizbasr Almeida oynadilar.N} . Savastan sonra sayrm yaptigmnzda su durumla karstlastik: Bizim taraf alb olli vermisti .. v ·~t~. Yoldas Moll hucum sirasmda dusman atesiyle can verdi. Bunun cevabi. EI Uvero muharebesi iki saat krrkbes dakika siirdii . Bir dordtinctisti kosarak disari frrladrysa da kacarken vurulmaktan kurtulamadi.. Bunlari yaralarr daha hafif olanlar izliyordu. Aglr yarahlarrmia Leal ve Cilleros'tu. Fakat her seye ragmen. Maceo.i1k kuvvetlerimizi darmadagin ediyordu. Yarulmiyorsam Vega isimli bir koylii oldU. Pena ve AImeida'nm kendisi yaralandilar. ~Unkti makineli ttifegi tutukluk ya- pmca adamlariyla bir1ikte hi!. ayrica kararhhgmnz ve nihai zaferin bizde olacagi hakkmdaki umutlarnmz da adamakilh glic1endi. Maceo omuzundan. Moll. Nihayet kislanm lizerinde beyaz teslim bayragi dalgalanmaga basladi. Takrmi iki ayn birlige bolunmiis olan Raul. degilse Chivirico yolunu tutmak zorunda kalrmsti. Almeida karst karsiya kaldigr dusmam kontrol altma alabilmek iein son bir hlicum emri verdi. Almeida sol kol ve sol bacagmdan. Crescencio'nun taktmt ~arpl§maya pek az katildi. Toplam olarak aramizdan 15 kisi savas disi edilmisti.. Tam bu sirada muhtemelen adamlarmuzdan birisi yeniden ates etti. buralarr perisan ederek. otomatik ve yari otomatik silahlarla iizerimize ates actyor ve ktil. moralimlz muazzam Ol~iide yUkseldi. 53 dusman askerinden geriye kalan 14'U teslim olmak zorunda kalnnsti. 14 olii ve 14 esir vermis. Komutayi elinde bulunduran astegmen yaralamp beyaz bayrak eekince. iki taraf da ~arpl§mada bliytik cesaret gostermisti. Buradan kacan dU§man askerlerinin bir kismim durdurmaga muvaffak da 01dular. Manals eigerinden. dusmanm da 53 kisiyle girdlgini ve toplam olarak 113 kisiden 38'inin. savunma yapanlardan lil. Quike Escalona sag kolundan ve sag elinden. Guillermo Garcia11111 dig:"eryandan aemrs oldugu isabetli makineli tilfek atesi. Manuel Acuna sag kolundan yara alrmslardi.linU oldiirdii. Bu savasta bliyUk yararhklar gosterenJerden biri de. artik zaferi kazanmanm smm ogrenmi§tik. Julito Diaz ve Eligio Mendoza. Nano'nun makineli tlifegi son dakikaya kadar diismana biiyiik kayrp verdirmisti. Vega. Diismamn direnisi ~OzUlUyordu. Savasa bizim a:. Nano Dias'i basmdan yaralayarak oldtiren bir yayhm atesi oldu. Nano Diaz.• 120 • • 121 • atesi onlarr da geriye siirdii.11 Wv. iki taraftan da btiylik OI~lide ates acilmasma ragmen sivlllerden hi~ yaralanan olmadi. kurmay heyetinden ayrihp dogrudan dogruya ~arpl§maya katilan Luis Crespo'dur. Kiitukleri siper alnus olan kisladaki diisman. Her ikisi de kendilerine gosterilen gozetleme noktalarma saldmp. sonunda diisman yenilgiye ugratihp kislaya giden yol kuvvetJerimize acildi. Manals cigerinden. Bu zaferle daha da olgunlastik. Leyva. Bu olayi izleyen aylar bizim iCin bUyUk gli~ltiklerle dolu geemesine ragmen. «Polis». Teslim etmek gerekir ki. Bu hiicumda Cilleros. kaba etinden ve elinden vuruldular.

. Cilleros'un hayatim kurtarabilmek i~in yapabileeegimiz tek §ey ise. o gece herkes carpismada basmdan gecenleri anlathgl icin hi~ kimseyi uyku tutmadi. ()IUleri bir yol donemecinde gomdtik. Yarahlarm tasmmasi. TIp meslegine tekrar dondtikten sonra ilk hastam. ana karargaha uzak dti§en kij~tik kislalari kisa zamanda tahliye etmek zorunda kalnusti. Olulerimizi gomebilmek ve yarahlarmnzi tedavi altina ·alabilmek i~in tez davranmanuz gerekiyordu. blitlin gereeklerin. bu savas hiksyelerine gore ka~ dusmanm 01dtiriildiigiinii tesbite ~all§bm. benim il1in yardimcilar bulunmasi ve yarahlari iyilestirecek ilaclari temin edebilecegimiz kimselerle temas kurulmasi gorevleri Enrique Lopez'e verildi. kendisinin sonu demek oldugunu anlatmak istiyordu. Adamlarumzm verdigi rakamlar bir araya getlrildiginde. ozellikle tibbi malzemelerle tikabasa doldurduktan sonra dagda glzlenecegimiz yere dogru yola koyulduk. saklanacagumz yerin secilmesi. benim de emin bir yerde yaralilari tedavi alttna alm am kararlastmldi. Kendisi. Ve biz de biliyorduk bunu . onlarm hayatlarim koruyabilmek. Bu yiizden dii§man ~arpl§mayl zamanmda haber alamamis. Durumu oldukca ciddi idi. Buna karsihk. kendisine baai teskin edici ilaelar verip gogsUnU sargi beziyle sikica sararak daha rahat nefes almasim saglamakti. eigerlerinden ge~ip omurgasma saplanarak bacaklarim felce ugratrmsti.• 122 • • 123 • dusman. lki yoldasimiai. diismamn mevcudundan eok daha fazla ceset sayIldlgl ortaya ~lklyordu. icim kan aglayarak veda ettim. Vardigrrmz karari birkae i~ acici cUmle ekleyerek Cilleros'a acikladigtmda. kendilerini diismana terketmememiz i~in direti- yorlardi. Carpl§mada attigmuz ilk kursunlardan biri. Babun'un kamyonlarmdan birini her ems malzemeyle. Eir mermi sag kolundan girmis. KI§layt oylesine yogun bir kursun yagmuruna tutmustuk ki. bize. kendilerini elden geldigi kadar iyi sekilde tedavi ettigimiz yarah diisman askerleriyle birlikte orada birakarak ayrildik. Fakat. Bu sonue. 14 diisman askerinden baska kislamn maskotu olan ii~ papagan da bu arada can vermisti. uzatabilmek i~in biitiin frrsatlan degerlendirmemtz gerekiyordu. gozlerindeki ifade herhangi bir kelimeden daha etkiliydi. Leal ise oliimden kurtulmus ve daha sonra Isla de Pinos Cezaevi'ne gonderilmi§ti. 0 anda yapabilecegim tek §ey. yUriiyebilecek durumda olanlarm derhal harekete geemeleri. 0 onemli olaym izlerini hal§. kesif ucaklarun aneak saatlerce sonra gonderebilmisti. Bundan sonra diisman kayiplarr hakkmda adamlanmizm verdigi her bilgide miibalaga . tasimaktadir. Diismanm bu yoldaslara iyi baktigrm sonradan ogrendik. Ueaklar geldigi sirada ise biz ~oktan daga ~lkml§tJk. Dusman elinde biraktigmuz adamlarmnza. kl§lanm telefonuna isabet etmis ve Santiago He irtibatim kesmisti. Bir ara onu alnmdan opmeye niyetlendim. kabul editmeden once ayri ayri kistler tarafmdan teyid edilmesi gerektigini ogretti. dudaklarmda aCI bir tebessiimle yUzUme oyle bir bakmisti ki. sri Batista kuvvetleri doktorunun §eref soziine gUvenerek onu ve Leal'i tedavi edilmek iizere diisman himayesine btrakmaktr. Diismamn baskismm artacagmi tahmin ettigimizden. on dort diisman esirini beraberimizde gotttrecektik. Sirf merak yiiziinden. Cilleros Santiago'ya varamadan hayata gozlerini yummustu. Ucunda olmek de 01sa.. Ancak. Bunun. fakat birden bu hareketimin kendisinin olUm kararim imzalamak gibi bir anlama gelebilecegini hissederek durdum. Cilleros oldu.

yarali ameasmi birakmak istemeyen Vilo Acuna da bizimle birlikte kalanlar arasmdaydi.. Enrique Lopez'in bize yardim edemiyecegini. Pena ve Quike Escalona yUrUyemiyorlardr. Ertesi sabah kuvvetlerimiz bize veda ederek ayrrldilar. Sonra bir kamyon yolundan yUz metre kadar ileri giderek. Ben. Joel Iglesias ve Onate admdaki yardimeilarnnla kaldim. Yarahlari korumak.. Hermes Leyva ve Maceo kendi baslarma yUrUyebilecek durumdaydtlar. ger~eklere saygt gosterme·nln. Almeida. Arkadaslarmuz bizden ayrilah epey olmustu.in ugrastik. bununla beraber bize yardim etmek lizere bazr gbnulluler gdndereeegini bildirdi. Gonulluleri saatlerce bekledik. Adamlanmlza. bir raporda ger~egi daima on plana almak.• 124 • payim dikkate alarak 6ltimli ispatlayacak maddi deliller. Bir slire. ormana girerken biraktigmuz izleri silmek if. fakat gelen giden olmadi. Sinecio Torres.lkageldi. Alejandro Onate ve bana dU§liyordu. Devrim ordusuna verilecek herhang!. hastalanan kiziyla mesgul olmak Uzere Santiago'ya gitmek zorunda kaldiguu. Sinecio Torres adh bir kilavuz ile. ger~egi her seyin iistiinde tutmanm onemini benimsetmege eahstik. Manuel Acuna. Kamyonlan beklerken bir haberci f. temel ilkeIei1. . 17 Yarahlarrn Bokrrm o sabah gun l§lrken dusman ueaklari tekrar tepemizde ucusmaga basladi. gUnkli cigerlerinden yaralanrmsti. . bakimlarmi yapmak ve kendilerini ta§lmak gorevi Vilo Acuna. ornegin oldiiriilmus diisman askerinin iizerinden alman herhangi bir §ey getirmelerini istemege basladik. bizleri saklanacagtrmz yere gotUrmek tizere Enrique Lopez'in getireeegi kamyonlari beklemege basladik. ManaI'm ylirlimesini de ben istemiyordum. Joel Iglesias.irirZdeh-Bm oldu.

yanlarmda sadece Fidel tarafmdan imzalanrms bir geg~ izni tasiyorlardi. MakineIi tlifegimi doldurduktan sonra. Temkinli bir sektlde ilerlerken. Del Indio Bogazi'na dogru kisa fakat oldukea gtig bir yiirtiytl§e basladik. Carpl§maya yarahlarm bulundugu bohio'dan mtimklin oldugu kadar uzakta girebi1mek iein ilerlemege basladik. Boyle sert bir arazi Uzerinde yarahlarimizr tasimak eok. Bu adamlarm kilavuzlarr dahi yoktu. krsik bir sesle. konusanlara ani bir baskm yaptim. Fakat daha once ormandan bashyarak igeriye dogru yayilan bOigenin bizim oldugunu ve buralarda yabanei bir kuvvet gormemtz halinde. Manals'm yaralarr da hayatmi tehlikeye dli§lirebilirdi. Bulundugumuz yer. Demek ki. Ell adamlarm Fidel tarafmdan serbest birakilan ve ormandan glkmak icin yo! arayan diisman esirleri 01dugu gok gecmeden anlasildi. bir devriye kolu olarak. Birdenbire karsilarma gtkmanllzm yaratb~ §a§kmltk ieinde bulunan askerlere. diismanla en gUg kosullar altmda yapaeagmus garp1§ma nihayet gelip gatmisti. Kendinden geemek Uzere olan YRlJltbir onbasi. zamarnmiz genis oldugu iein evvelce konakladigmna her yere hirimizin gidip izleri temizlemesini kararlastirdrk. dti§manm da aym yonde iIerlemekte oldugunu gostermekteydi. ormana girmemeleri ihtarrm verdik. Ancak biraktigrrmz izler bizi ele verebi1irdi. yarahlari tig dart kilometre ilerideki bir bohio'ya tasimaya karar verdik. giinkli bize teslim olunan bu yoldaslarmuzi OlUnceye kadar savunmak bizim gorevimizdi.• 126 • • 127 • Durumumuz oldukca gligtti. Bohio eoktan terkedilmis. Peladero bOlgesindeki basi arkadaslarmi bulmak tizere. Vi1o'yla Joel'in de yardimiyla. gUnkli tasimakta oldugumuz yarahlar her adim attikea adeta biraz daha agtrla§lyorlard1. ana kuvvetierimizi haberdar . daglarda karsilasilaeak gliglliklerden. Yarahlari hamaklara yerlestirmek gok gUg 01dugu igin ilk gUn kereste kampmdan iki i§gi bize yardrmci oldular. Diisman askerlerinin hepsi sehir gocuklanydI. fakat herseye ragmen bunu da basardik. Israel'le karisr yarahlarmnzm uyuyabilmeleri igin kendi yataklarmi bizden esirgemediler. Diisman askerlerinin bazilarr yahnayaktt. fakat geride birkae tavuk kalrmsti. Bunun lizerine yan yollari arastmp diisman askeri bulunmadlgma kanaat getirince. Ertesi sabah gUn l§lrken karmrmzr iyice doyurduktan sonra buradan siiratle ayrildik. yarahlarmnzi birakamazdik. kisiler tarafmdan birakilrms ayak izleri.linkti Quike Escalona'nm yaralari iltihaplanmaga baslanustr. Bohio'nun bulundugu aglkhga gelince onlara sahile dogru giden yolu gosterdik. Acuna'yla Joel Iglesias bana yamacm ote yanmdan gelen bazr garip sesler duydukIanni soylediler. bu gtiglliklere nasil gare bulunacagmdan habersizdiler. ormam avucumuzun igi gibi bildigimiz iein bizi ne kadar takdir ettigini soyledi. bir kae ki§i arasmda geeen konusmalar kulagrrmza geldi. Babun §irketinin ormanm derinliklerine girmek tizere insa ettigi yollardan birinin sonundaydi. Daha sonra dar bir patikadan tirmanarak Israel adh bir koyliiyle kansmm ve kayinbiraderinin y8§adlgl bir kultibeye vardik. <. Bu yUzden. CUnkti dli§man askerlerinin gelebilecegi yollara gok yakm olan bu bOlgede koca bir gUn oyalanmistrk. Sinecio aramizdan ayrildi. Eski silahlaruruzla muharebede aldlgnnlz kiiciik ganimetlerin bir kismrm arkada birakmaga mecbur kalmistik. Kisa bir siire sonra. OnUmUzdeki yolda yalmayakh. ama eok gtigtli. bir daha ne sebeple olursa olsun. Bu sirada.

Dalia sonralari. Buna ragmen. Ornegin.bohio'nun sahiplerinden yarahlarmnz icin bir kac tavuk istedikten sonra ormana dogru hareket ettik. Geceyi bohio'nun dort duvarr arasmda gecirdik. degildi. Ancak tam bu esnada muazzam bir saganak basladi ve Pardos'un evine hemen ulasmarmzi onledt: eve gece bastmrken yaklasabildik. Bu adam bizimle ~k . dusman kuvvetlerinin bu koyltileri kiiqlik kuliibede yakalayip bizi bulmak tizere kilavuz olarak kullandiklaruu ve bir gUn evvelki kampirmzm yakmmdan gectiklerinl ogrendik. yani blr kilometreyi tig saatte katedebilmistik.arpl§masmda 61dU.. Ta§IYIcilarm omuzlari perisan olmustu. Tasmma SIraSI da Almeidaya gelmistl. Bu bakimdan tasiyicilarm her on yada onbes dakikada bir degismesi gerekiyordu. daha sonra EI Jigue . bir tiirlil kestiremiyorduk. Dort kilometrelik kisa bir uzakhgr oniki saatte alrrustik. Yarahlari sag-lam dallardan sarkan bir hamak lizerinde teker teker tasiyabiliyorduk.goniilluyle birlikte goztiktU. . Karmmizt bohio'nun yakmmdan top IadlglmlZ meyva ve sebzelerle doyurduk. Aksam karanhginda Sinecio tiC. Etrafi devamh olarak ve dikkatle gozledigimiz iein kimse bizi baskma ugratamazdi. Bununla beraber bir ihanetten §liphelenerek ~u yeni bohio'yu da ertesi giin erkenden terketmeyi kararlastirdik. digerleri ise sonradan ihtilal ordusuna katilacak olan Banderas ve Israel Pardo admda iki kisiydi. Peladero Nehrinin kiyismdaki bir latifundia'ya David admda birisi bakiyordu. Ertesi gUn. Yeni gelen bu til. Gercekten bir kesif koluna ~ok benzedigimiz i~in dusman askerle~i ihtarlmI~1 can kulagiyla dinlediler. Tegmen Banderas. Ayrica diisman devriye kollarinm Hermes Caldero'yu esir aldiklarr rivayeti ortahkta dolasiyordu.~ld. Bununla beraber Hermes Caldero gereekten diismamn eline geemisti.a§ya~ahlarrrmzi tehlike bolgesinin ote yamndaki bir bohioya tasrmamiza yardim ettiler. bir digerine gore oldilrillmiisttl.tinkU yollarr. o srralarda ararmzda en onemli kisi Sinecio Torres'ti. bu CIvardan en seri §ekilde ayrilmayi yerinde bulduk. GUn isrrken de . bizim her seyden tecrit edilmemiz demekti. Ormand a bu koylii kari-kocayi bekleyerek btittin gunii gecirdik. yani "Granma"nm karaya qlkmasmdan tam alti ay sonra. Sinecio iki gUn sour a Manals'm tedavi edilmek lizere Santiago'ya gonderilmesini sagladi. diisman kuv vetlerinin eline dli§tliklerinden dolayi gelemiyeceklerdi. Bereket versin Celia'nm tutuklandigr haberi dogru qlkmadl. o glinlerde birbiriyle geIi§en haberier ahyorduk. Nihayet Israel ormanda kestirme yol buldu. Tiiylerimizi diken diken eden bu haberlere inansak rm. fakat gelen giden olmadi. ihtilalcl bir ailenin en yash tiyesi olan Israel Pardo ise bug Lin ytizbasrdir. bu bolgenin insanlarmi cok iyi tamyor ve bize her bakimdan yardtmei oluyordu. Ben. Her yarahyi tasimak i~in en az altiyla sekiz adama ihtiyacimiz vardi.. Bekledigimiz koylli kari-koca. Feliciano admda yash bir adam. Bu gonulltilerin biri. fakat bu kosullar altmda gtrisecegimiz bir carpismanm sonucunun ne olacaguu simdiden kestirmek gU. irtibatmuzr saglayan Celia'mn tutuklanmasr. Bu yoldas zindandan zindana gonderilirken hayahm mucizevi sekilde koruyabildi. bIZ de. yukarda da soyJedigim gibi. Bir habere gore Celia Sanchez hapse atilmisti. inanmasak rm.• 128 • • 129 • edecegimizi hatrrlattrk. agaclara tutunarak kendisini §oyle boyle stirtikleyen Almeida'yla birlikte ylirtiyordum. '. y. erkenden tekrar yiirUyti§Umli- ze basladrk.

genis fikirli. Bununla beraber degi§ik1igin kendisine. irker ve tipik bir kahyaydi. her insandaki iyi1ik ve soylulugu geli§tirmek. Ilk olarak baslarmda Israel Pardo bulunan bir grubu gonderdirn. BUtUn istedigi. David patronuna bagh. Bunun iizerine ona kooperatiflerden sozactim. Bugtin sag kalmis olsaydI.ml§b. davramslarim deglstirmedigi surece artik boom it. tilal tarihi basit insanlarm samimi gay!et. Banderas'a. i§ disipline geldiginde asla ornek bir sava§~l sayilamazdi. Bizim gdrevimis. yoksa thtilal tarafmdan topraklarma elkonulan eski efendilerini mi izledigini bilmiyorum. tam olarak bilin~li 01. bu ytizden etin tasmmasi biitiin geceyi aldi. sadece bir sempatizan olabilecegini sdyledim. lhtiyaclmlz alan onemli seylerin bir listesini benden ~s~cycn Davi?'l~ uzun uzun konustum. Almeida yarah oldugundan adamlarmnz benim komutam altmdaydi. Ihtilal aynca karsihksia fedakarhklar da ister. kimseyi ele verm edigine . Banderas heniiz ~ok disiplinsiz oldugundan btitUn ytikU baskalarma tasrtti. 0 gunlerde bir degi§ikligin gerekliligine inanmis olmasiydr. kendi dtmyasma . KtigUk bir kuliibede iki domuz ve bir kopekle yasiyordu. fakat ihtilal gozlerini actiktan sonra. lecek igin ~al~mak zorundadirlar. Banderas. koyliileri kli~lik goren. atilgan. onceleri dediklerimi pek iyi anlayamadi. Yava§ yavas kolIektif tarimm daha iyi 01-duguna.izerine gereekten degisti. hakkimizda hiebir §ey soylemedigine bizi inandirmak olmustu. Bununla beraber Ba:ista Ordusu kendisim esir ahp bizimle olan iliskilerinden dolayi kendisine zalimce i§kence yaptIktan sonra geriye doner donmez David'in en fazia caba sarfettigi §ey. miyan David'den gtinlin I§ldlgml goremiyen Bandsras~a kadar herkesi bir devrimci haline getirmektir.ka. Sorumiu bir ki§i olarak. kida bulunmanm degerini kavramis <. Fakat bildigim kadarr. b siki i§birligi kurdu. Daha 0 zamanlar Sierra'da kendi kendine . Nehrin kiyismda kesilen hayvanm etlerini gidip biz alaeaktik. biitun sevgisini agaglara ve tarima vermis blr koylU idi.dar ~rj!:lebi1ecegini hi~bir zaman aklma getirme. Bunun i. Bize katilmadan once daglarda. ktiglik topragmi ekip bigen. Bir gUn bana kendisini terketmis olan karisiyla birlikte Santiago'da yasiyan iki oglunun resmini gosterdi. yine kendisinin ekip bieecegi kendi topragrna sahip olmakti.da hatirlamakla ve onlar gibilerin daha az olduzu bir ge. Bir defasmda bizim i~in bir inek kesmisti. hig yardim etmedi. Santiagoya gidiyordu ve ihtiyae duydugumuz §eyleri oradan g:tirebilirdi. Bunlari baslarmda Banderas bulunan ikinei grup izledi.• 130 • • 131 • okuma yazma ogrenerek gelecege hazn-laniyordu.lin bir savasei sayrlamiyacagrm.ah§kan bir koyliiydu. her §eyden uzak. geride kalanlarl. David'in bugiin Kliba'da rm kaldigmi. BugUn ihtila1in basarrlarmi gorenler. tarimsal iiretim alanmda basr eeken savascrlardan birisi olacakti.. ihtilal zafere ulastiktan sonra bu allahm belasi topraktan aynhp esash birseyler yetistirmek iizere baska yerlere gitmek istedigini aeikladi. makinenin verimi ~ok artrracagma inandirdim onu. sa! ve samimi yoldaslardan biri olup ~lkh. Bu bakimdan gece vakti gitmemiz gerekiyordu. lerty e urulmustur. Bir baska gun. Banderas tarihte yeni bir sayfanm yazilmasma kat.

. Bu silahlari onarabilecegimizi limit ediyorduk. nekahat devresindeki 5 varnh. En arkadan da Maceo He Pena'nm komutasmdakl iki manga gelecekti.lkmadan once. Bu siralarda dl§ di. Ama savasm bitiminde Beaton kardesler tarafmdan oldiirulecektl. onu benim komutamdaki kurmay heyeti izleyecekti : giinkti. Sinecio'nun ise zamanla ahlaki bozulmus. Ama bir yandan da aramizdan ayrrlanlar oldugu i(]in.ok kimse imkIiilarl zorlayarak gerilla kuvvetlerine katilmanm bir yolunu buluyordu. eivardan geJen 4 kisiyle 2 gonilllu olmak Uzere 26 kisi bulunmaktaydr. kafayi iyice bulduktan sonra 11 silahsiz acemi er getirdi kampirmza.k. Ihtiyar Tamayo saga sola kosusuyor.inyayla temasimizi David kuruyordu. benim komutam altmdaki vurueu kuvvetin sayisi hiebir zaman otuzun Ustiine cikmadr. bir ke. Fidel'in kuvvetlerine katilacak kligUk takirmrmzm orgtitlenrnesine verdik. Tabii 0 gUnlerde Pancho-Tamayo'nun paha bicilmez yardimlarmdan yoksunduk. Bir keresinde. BOigenin yash k6yltilerinden biri olan Tamayo bizimle daha sonra temasa gececek ve dl§ dlinyayla iliskimizi saglayacakh. EI Uvero saldmsmdan sonra ise yaramaz hale geldikleri icin geride brraktigumz silahlari aramakla gorevlendtrdik. hareket hazirhklarma giri§tigimiz sirada saghglml biraz olsun dUzeltebilmi§tim.i§ kolunun basinda Vilo Acunarun komutasmdaki i:incUler yer alaeak. Bu yUzden biltiin geceyi onlari arayarak geeirdik. guclliklerimizi biraz olsun hafifIetiyordu. yarahlar gibi. Ancak. Maceo ve Vilo ise erdi. Nihayet David de bUyiik bir ylikle dondi) yammiza. En sonunda hareket tarihi olarak 24 Hazlran'i tespit ettik.i~ijmijz 1957 Haziran'mm tamamun yarah yoldaslarumzm bakmuyla.!!.. bazr olaylar. acemilerle yarah- . Sierra'da bir kocakari ilaci olan kurutulmus "clarin" vapraklanm sigara gibi icerek krizlerimi hafifletmege ~ah§lyordum. t~inde bulundugumuz durumda bu silahlarm hepsi. ytlzbasi olan Almeida'mndi. Astmum da iyiee azrmsti bu siralarda. 24 Haziran'da harekete gecmemizi onledi. Yerimizi bilen ki:iylUler de bize sik sik yeni yoldastar getiriyordu. Almeida yarah oldugu iein kurmay heyetine komuta edemiyordu. En ytiksek rtitbe. Btitlin hazirliklara ragmen. Bayamo'dan katilan 10. Bize yiyecek bulan. Grubumuzda. hele 30 kalibrelik makineli tUfek.iyi. gerekli bilgileri veren David. Kendisine verilen ernirleri de yerine getirmiyordu artik. bir i§e yaramaz hale gelmistim. 5 yardimcr. bize durmadan malzeme ve haber tasiyordu.• 133 • 18 Doni. bizim icin Meta hazineydi.. sagda solda bosbogazhk etmege baslarmsti. Yola C. 0 siralarda Pena tegmen. kuvvetlerimiz iein topladrgmuz para ile kala gekmege. Yiiri. Silahsiz kimseleri ararmza almak istemiyord_.if kolunu. ama gene de pek c. Yeterince ilacim olmadigi iein ben de. Boylelikle.

tezi» kll11l!. ~UnkU Chicho'yla arkadaslarmm muazzam kararhhgi ancak bu noktaya kadar siirmiistu. bulundugumuz yere «OlUm deresi» adrm verdik.in yol iizerinde yUkUn bir kisnuru saklayabilecegimiz bir magara aramaga koyulduk.~aglYa inerken Benito Mora'nm evine ugradik. 26 Haziran tarihinde ilk defa dis hekimi olarak sahneye l. Bunun il. JoeI'in kopek disin! yerinden ancak dinamit oynatabilirdi. gerillacilari terketmek isteginde olduklarmi bildirmesi. adarnlarumzdan bazilarmm morali bozulmaga baslanuatr.• 134 • • 135 • lar yUzUnden malzemenin tamamim tasunamiza imkan yoktu. Bunlar «§e· hirde daha yararh gorevlerde bulunmak» iizere kendllerini brrakmamizi istlyorlardr. Ertesi gtm U~ kisi ayrihp yeniden arannza iki kisi katrhnca saY.Uk bir vadide geceyi geclrmek iein karnp kurdugumuzda. Sierra'nm sarp kayahklari iizerindeki fakirhanesinde bizleri aglrladl. "Batista Ordus~:' samlan birligin Yoldas Lalo Sardinas tarafmdan yonetilen bir kesif kolu oldugunu ve Mendoza'nm arkadasmm da tutuklanmayip Fidel'in emrindeki kuvvetlere gotUriildUgllnU ogrendik.l~11I: otuz bes oldu. Felix Mendoza'yla adamlarmm aramiza katilmalarmdan sonra otuz alti ki§i olmustuk. Bu istegi kabul ettikten sonra._ YUrUyU§lerden nefret edenler bizi zamanla terkettiler.Iklyol'dum. $imdi tam yirmi sekiz kisiydik.sikolo. YUrUyli§ baslaymea bu sayi tabn ki daha da azaldr. Onu Joel Iglesias izledi. Yiirtiyilslerimizin kisahgma ragmen. Bu arada. j. Benito. Radyo bir teror dalgasmm biitUn adayi kapladigini bildirdi. Tamayo dort kisilik bir grup getirdi: aralarmda Felix Mendoza admda tUfekli biri de vardi.l-. Temmuz'da Santiagoda patlak veren mUcadelede Frank'm kardesi Josue Pais He birkae yoldasmm OldUrlildUklerini duyduk. Elimin ~og aglr olusu bir yana. Mendoza bir arkadasiyla beraber Batista Ordusunun onlari baskma ugratip 31" kadasmi tutukladigmi.W: anes.. Chicho admda birisi kiiciik bir grup adma konusarak olimceye kadar bizimle beraber olacaklarmi sdyledi. Benim biitiin gayretlerim sonuc vermediginden Joel'in belah disi savasm sonuna kadar agzmda kaldi. fakat ertesi gUn tam ayrihrken aramiza iki kisi daha katildi. Pardo elimden iyi kurtuldu sayihr. diismarun yakmimizda bulundugunu. -. Benito Moraurn evinden aynhp kU!. La Botella tepesinden [!. Adamlarmuzdan bazrlari kendi korkularmi samimiyetle itiraf edip yanmnzdan ayrildilar. alan Israel Pardo'ydu.!l~tk~~. hepimizi §-a§kmhga ugratti. fakat adamlaruruz bana daha miitevazi olan "di§l. Peladero yamaqlarma tirmamyor ve her gun pek az Ilerleyebiliyorduk. 11k kurbarnm bugiln bir yuzbas. 0 kadar kararh konusmustu ki. uyusturucu maddemiz de yoktu. Bu ad biz Sierra'dan aynlana kadar dillerden diismedi. Gilberto Capote ve Nicolas adindaki bu adamlar eskiden Ba- . Aramizda bu kosullara dayanarmyacak olanlarm simdi aeikca ortaya glkmalanm istedim. fakat yerlerine yenned geldi. §imdi Kiiba Ordusu'nda binbasi olan -Evelio Saborit de aramiza katildi.i" Iinvamm vermislerdi. Bu eve varmadan biraz once adamlarimi bir araya topladun. Ne val' ki.n_~lk . kendisinin de ~ok dik ~ir kayaltktan kazasiz belasiz atlayip pacayi kurtardigtrn soyledi. ~u yiizden ((p. onlara tehlikeli dakikalarm yaklasmakta oldugunu. belki de glinlerce agzlmlza hiebir §ey koymadan slirekli olarak yliriimemiz gerekecegini anlattim. ayrn grubun. Chicho 0 kadar imanh.--ht::l_st~lanmfazla SIZ· landilar mi kufiiru basarak seslerini kisiyordum! . Ancak daha sonralari.

all§lyorduk. YUrUyU§timUz sirasmda ararmza yeni katilanlari silahlarrna ahstirmaga t. daha sonra bize biitiin sava§ boyunca yardnnci olmaktan cekinmediler. nasil bosaltilacagmi ve tlifekte kursun olmaksism nasil ates talimi yapilacagrm gosteren iki eski asker vardi ararmzda. Bu haberlere gore. Kendisine «EI Rey del Condumio . hi~ olmazsa daha tehlikesizdi.• 136 • • 137 • tista Ordusu'nda bulunmuslar ve sonunda ozgiirliik iein earpismak lizere Sierra'ya gelmislerdi. Bunlari getiren Aristides Guerra'ydi. bildigi yerlerden adamakilh . nasil doldurulaeagrm. Kisa bir tartismadan sonra.es bize sonradan muazzam yararlari dokunan ve bolgeyle irtibatmnzt saglayan adamlarnmzdan hirrsiydi. Fidel'e en kisa zamanda ulasabilmek i!.Oburlar sahi» lakabim takrmstik. geriye donup dogrudan dogruya El Turquino uzerinden gitmemize karar verdiler. Zenci klZlara rastladrktan sonra karmmizt bUyUk bir istahla doyurduk ve dinlendik. Bayamo'dan harekat bolgemize kadar katrr kervanlanm selametle getirmek gibi. Fakat bu dersler sirasmda ogretmenlerden birisinin sahiden kursun yakmasi iizerine kendisini bu gorevden cektik ve goz hapsine aldik. Gecenin bir ktsnum da. Arkalarmdan hayli kostugumuz bu koylUleri yakaladignmzda. bizi gorilr gdrmez kacmaga ~alt§an iki koyJUye rastladik. Kamp olarak kullandigrmiz Polo Torres'in La Mesa'daki evinden ayrilarak Tuto Almeida admdaki bir koyliiniin rohberliginde yola koyulduk.lin adtmlarmuzr hizlandirdik. Aristides'In bize sayilamiyaeak kadar ~ok hizmetleri dokundu. Onlara tiifegin nasil tutuldugunu. Ispanyol asilh oldugundan EI Vizcaino adim tasiyan ve tek bastna Ya§Iyan bir koyluniin evinde gecirdik. El Turquino dagrmn eteklerindeki kU~lik bohio'sunda tek basma yasiyordu. Bu yol ~ok daha sert olmasma ragmen. Yiirtidllk~e Sinecio'nun yasadigr. Bu bOlgedeki pek az insan tarafmdan bilinen Marksist militanhgrm ortaya koyarak bize hangi yolu izlememiz gerektiglni gosterdi. Bu yonde yiirlirken. Estrada Palma bolgesinde yogun garpl§malar olmaktaydi ve Raul da fena halde yaralannusti. bir tasm altmdaki kiiglik bir eukurda dikkatle sakladigi Marksist kitaplardan baska da hiebir dostu yoktu. bunu en kabi1iyetli bir aktoriin bile taklit etmesi imkansizdi. Bunun iizerine bu eski askerin ylizlinde oyte hiiziinlii bir ifade belirdi ki. Adventist tarikatma mensup olduklarr i~in 0 sirada her tiirlii siddet hareketini reddeden bu zenei kizlarr. Gece de yiirliytl§timlize deyam ettik. Gelgelelim. icinde bulundugumuz kosullar altinda. Bu haberlere inamp inanmamakta da tereddiit ediyorduk. Bu srrada transistorlu kii~ijk radyomuzdan da can srkiei haberler aldik. Daha sonralari bu iki eski asker ytirUylise dayanamayip Aristides'le birlikte yantmtzdan ayrildilar. Aristid. La Nevada'ya ulasmak tizere Malverde'den gecerken bu bolgede diisman kuvvetlerinin bulundugunu ogrendik. bunlarm Moya soyadim tasiyan iki zenci lnzr oldugunu gorduk. cok kereler dti§mana karsi dogrudan dogruya ~arpl§maktan daha tehlikeli sayilabilecek Isler basardi. bizim kti~Uk kunnay heyetiyle kilavuzlarnmz. Boylelikle agrr agrr ilerlemeye devam ettik. Gayemiz La Nevada'ya vardiktan sonra EI Turquino'nun kuzey yamaelarrm asarak Fidel'e kavusmakti. Fakat Gilberto Capote bir siire sonra bize yeniden dondii ve Pino del Agua'da kahramanca doguw serek oldii. ~linkU boyle haberlere itimat etmememiz gerektigini tecrUbeyle ogrenmi§tik. El Vizcaino.

Bu firar tertibinden. ihtilalin lideriyle dogrudan dogruya temasa gecemiyorduk. kaeaklann yanmda aglr silahlarm bulundugunu. Ben yarim saat kadar sonra bunu duyunca derhal peslerine dustum. Kisa fakat zorlu ylirliyli§lerden sonra Las Cuevas yakmlarmda. 16 Haziranda. Nobet yerine vardigunda ikisinin de firar etmis olduklarmi gordiim. Bu arada «EI Mexicano» admda birisi bir firar hareketi dtizenledi. Ben §imdi bUytik §evkle gall§tIglm yeni meslegim sayesinde. Lalo'ya 0 eivarda Sanchez Mosquera komutasmdaki diisman kuv- .in klic. kendisini ele verdigi igin EI Mexicano'nun 01durdiigtinden §liphelenmi§:tik. hayalimizde ve guajiro'larm hikayelerinde dey gibi bUyUyen dusmanlarla sarih idik. Bu bolgelere 15 Haziran'da vardik. Yoldas Hermes Leyva'nm ihbariyla haberim oldu. yamrmzdan ayrilirken kacmayi hie akhna getirmedigini. Bugiin bu adam. aramtza yeni katilanlardan Cuervo Remington tiifegiyJe nobet tutarken. Ama gereek niyeti. Dinlenmck iein mola verdigimiz bir srrada. Kuvvetlerimizin moralini yerinde tutabilmek eok gli~tti. kendilerininse sadece birer tabanea tasidrklarnn akillarmdan ~lkarmlyarak Sinecio'yla Cuervo'nun pesine diistiiler. Yoldas Lalo Sardinas'm yakmlarda bir yerde pusuda bekledigini soyledi. Fidel'in alaymdan ayrilrms olan Lalo Sardinas'm komutasmdaki takimla karsrlastik. ToplantIda El Mexicano. Palma Mocha'yla EI Infierno'nun daha alisik oldugumuz b5lgelerine dogru hareket ettik. Bu bOigedeki guajiro'lar bizi cok iyi karsiladilar. Silahlarrrmz eksikti. Hermes'le Joel Iglesias kardes cocuklariydilar. bizi ele verenleri paralarr ic. bizim kiictik kuvvetimizde devamh olarak moral bozuklugu yaratiyordu. kimseyi firara te§vik etmiyecegine scz verdi ve aranuzda kaldi. El Mexicano bir ihtilalci olarak bizi terketmiyecegine. fakat ikisine de rasthyamadIlar. Bir defasmda baskma ugraymea bir Adami oldiirmek zorunda kalmis. Buolaydan sonra. hepimiz. yolumuzu tam olarak bilmiyorduk. bOlge koyliilerinden Emilio Carrera. ve Sierra'da karsilasilan binbir giigIiige hie ahsrk olmamalarr. boylece istese de istemese de gerillaci olmustu. bizi ele verenleri ya- kalayip oldiirmek ic. Karrurnizr doyurup gliclimtizli yeniden kazandrktan sonra. Sineeio Torres elinde baska bir tiifek oldugu halde nobet yerine gitmis. EI Turquino'nun bah yamacmda Palma Mocha bolgesine ulastik. Bu olayi izleyen EI Hombrito'daki garpl§mada tek kaybmuz Hermes oldugundan. Sonradan ihtilale neden katilmak zorunlulugunu duydugunu anlatti.in OldUrmekti.Uk bir gerilla kuvveti kurmaga tesebbus ettigini. iistelik.• 138 • • 139 • uzaklasiyorduk. bu ise dlipedUz bir e§kiyahkti. fakat bunu ispatlamak igin elimizde delil yoktu. Orada. Bu ki:iylti. yani «di§gi» olarak keyliilerle dogrudan dogruya temas kurabiliyordum. zira. Bandreas'la Pardo. ~iinkti Sinecio'ya hi~ giivenim kalmadigr gibi bu tiifekler 0 sira larda bizim icin bUytik deger tasiyordu. f)ehirlerden yeni katilanlarm isteksizlig. bir diisman kesif koluna baskm yapilmasi halinde kendi evinin de tehlikeye gireeeginden korkrnaktaydi. fakat koylti ki§iligini de hAl! muhafaza etmek isteyen Sinecio igin bu durum ~ok azap vericiydi. Bu sorunu gorli§mek iein bir topIanti tertipledim. ihtilale ihanet etmis bir alcak olarak Miami'de yasamaktadir. Ilerledikce bir stirgtin haline gelen. Hermes'i. biitiin ecdadi iizerine yemin ederek.. bizim gok hareketsiz 01dugumuzu soyledi. Lalo baslangicta bize sehirden ihtiyaermiz olan malzemeleri getiren bir tiiceardr.

. Kardesi bu sembolUn kanatlari altmda gecinip. bir bohio'ya yaklasirken dusman askerlerinin birgiin oncesine kadar isgal ettikleri siperleri gormi.emberden sryrrldignu ogrendik.. Dikkafah Sanchez Mosquera 'nm Palma Mocha nehri bolgesine yeniden girdigini. Artrk her an hersey icin tedbir almak gerekli degildi.evrilmek tehlikesiyle karsi karsiya kaldigi halde EI Turquino'yu luzh yUriiyli§le asip dagin ote yamna varmak suretiyle c. Ne zekiydi. en saldirgam. en kanhsi. kalbimizi sevgiyle doldurmus. doyamiyor.. Bazisr yeni. morali daha yliksek.i§ttik. daha bakasi geliyor. Fidel'in adamlari tarafmdan c. Geeeleri korkusuzca yUksek sesle konusabiliyor. QUnkti birkac gun once. o siralar Adamn «prima donnalari» Felipe Pazos ve Raul Chibas adh iki kardesti. . Diismam gevirecek ve yoketme tehdidi altmda gekilmege zorliyaeak kadar gUf:lenmi§tik. Eski yoldaslarm gosterdigi steak ilgi. I1linkU kuvvetleriyle birlikte Sierra labirentine her girisinde koyliileri insafsizca soyuyorduo 19 Sessiz ve Derinden lkiyiize yakm bir gerilla kuvveti.. Yammiz. ve silahla miieehhez. 1957 yilmda basit bir tegmen iken ertesi yilm Haziran aymdaki genel dtlsman saldmsmdan sonra albayhga yiikseltilen Sanchez Mosquera'ydi. Diisman kuvvetlerinin bize yakmhgmi zaten biliyorduk. Sierra'daki harekatta artik nitelik bakmnndan bir degisim ortaya glkml§tr. ne akrlhydi ve ne de etrafrm doyuracak bir etkenligi vardi. ki§iligiyle kendini Ulkede sembol yapnus bir insandi. Mesleginde l10k cabuk ve parlak bir sekilde yiikselmis olan Mosquera. yoremiz buram buram ozgiirlUk kokuyordu. Gorlinii§te diisman kuvvetlerinin bize karsi ytirUttUkleri devamh saldmnm delilleri gibi goziiken bu i§aretlerin. Dusman bunu 110k iyi anlamis oldugundan Sierra'ya ancak tek tiik saldmlarda bulunuyordu. Daha once soziinii ettigim Sierra'daki niteliksel degisimin simdilerde daha bir farkma variyor insan. Disiplinli. gidiyordu. aymzamanda kendi kesesini doldurmayi da ihmal etmemisti . TUm aykm yaradihstaydilar. costurmustu. lnsan baktikqa.• 140 • vetlerinin onciisiinu bekleme talimati verilmisti.ekiImekteold uklarmi gost erdiginden zerre kadar §Uphemiz yoktu. Kardesinin faziletlerinden bir tekine dahi sahip de gil- . hamaklarrmizda 0 yandan bu yana sere serpe donebiliyorduk. koyliilerle daha yakm iliskiler kurma hakki verilmisti bizlere. Fakat diisman subaylarmm en inateisi. Eddie Chibas. gereekte Batista kuvvetlerinin c. TUm bunlardan da onemlisi Sierra'daki koylere gidip.

hele.{~lt~ ~mci olarak kalan bir mirokrat i9in. Belki de daha sonralari boyle diisiinmeye basladi. Ortodoks Partisinin bayagi SQzli edilen bir adam] olmasmm nedeni. yapilan rezaletleri hergUn lanetlemeyen.dildigi bir s'!!jhJ. Bir bakrma dogrudur da bu.» Bu temel ilkenin ardmdan birtakrm teklifler siralamyordu: "Ortak mlicadele icin devrimci bir sivil hUkUmetin kurulmasi. bildiriyi «ok daha sert hale getirmek iein Qall§bgml. buylik bir cambazhkla basardi ve Batista'nm hUklimet darbesinden sonra Milli Bankanm mUdUrli. Temel ilke olarak bildiri ozellikle §U onemli hususlar iizerinde duruyordu: «TUm muhaletet partllerini. ~Jman karar. Felipe Pazos kardesinden ~ok ayri bir ki§ilige sahip."':'1 eli. boylece kendisine her bakimdan sadik ve yararh bir Cumhurbaskanma sahip olacaktt. Ve biiyUk bir kiistahhkla. Sierra'ya geIip Harekahn basma geemek istedi.linden ba§:ka bir ise kam}may~ liIkerun ta!an '.nslz i§i. memleketin k-aderini elinde tutacak tek insandi o. Az soma ayrmtdanyla Uzerinde duracagumz ortak bildiriye arkasim yasJayarak. daha once karar altma almmis ilkelerden asla taviz verilemiyecegini a~lk~a belirtmek istedigini soyledi..-dogrudur tabii! Faiat yasamis oldugu donem icinde. Buna ragmen Fidel. kendiliginden olacak boyle bir yanR$mayt da asia kabul etmeyeeegi belirtiliyordu.agmnak oldukca cetin i§ti.I J yaset dl~l tutmakti. hicbir askeri cuntanm Cumhuriyetin geciei hlikUmeti olarak kabul edilmeyeeegini» de ozellikle acikhyordu. davramslarmda hicbir zaman aeik ve samimi degildi. Bu yoldan da Cumhuriyetin geeici cumhurbaskam olmayi tasarhyordu.) tiim hileye. Se~imler bir yll sonra yapilaeakti. Kendi i:.!UnUlebilir mi? t§te Felipe Pazos bu dU§uniilmesi imU.' _'.'. Gegici hUktimetin bagh kalmak zorunda oldugu programa gore sivil yada askeri bi. Qok az konusuyordu ve bir an once Sierra'yi terketmek istiyordu. halki bir ayaklanmaya c." Bildiride ayrica bu Devrimci Cephenin baska bir Ulkeyi. Yani §erefiyIe. 0 kiiciieirk Makyevel zekasma gore. Harekete ihanet etmek fikri belki de daha 0 zamanlar kafasmda yer almaya baslamrstr. Fakat her ne olursa oIsun.\ .• 142 • • 143 • di. bunlara karsi kayitsiz kalan bir ihtilalci dib. ve devrimci guelerl i~ine alan geni!7bir devrimci cephenin yaratJbnasl. BiIdiri «Ne bieimde olursa olsun.igtlnden basmda bir namus halesi olarak ayrildi." "Geeici HUkUmete baskanhk etmek mere birisinin tayin olunmasi. Fakat ortak cephe orduya birttinliigtinU koruiaca~ konusunda tam bir teminat veriyordu._t • r . her§€ye burnunu sokmaz karakteriydi. Devlet sektoriinde gorev almamn (0 siralarda Prio Socarras Hliklimeti iktidardaydr. hele bir Milli Bankamn Genel MUdUrUolarak hazineden bir kurus dahi ~almaml§ olmasi. o siralar oturup ilri ~ift laf etmeye bile zaman ayirannyorduk. ge~ eer akee yonetimin ~a11P ~lrpmaya dayandigi bir kadroda. sivil kurumlari. bir ara. hurdaya bulasmak oldugu. orduyu ai. Gecici hukiimetin basma getirilecek olan Prio. Kliba'nm i~i§lerini ilgilendiren miizakerelerde yardima ~agIrmayacagi. zekasiyla ve bUyUk bir iktisatcmm allah vergisi kabiliyetleriyle. Fakat bu 6riimcek kafah. linlti bir iktisatciydi. etliye slitlUye kansmaz.1.'1 k. onu tilkede bir namus timsali yapmaya yetmis de artmisti bile. duygusuz iki adam ortahkta ayaga dolastigi siirece. kendi- sini 26 Temmuz Hareketinin Miami'deki temsileisi olarak tayin etti.itUn siyasi suclulara ozgiir- (\I /l. Boyle bir kapkae doneminde lekelenmeden kalabilmek oldukca gii~ bir §ey diye diisiinebilir insan.

topraga yerlesmis olanlarm bagnnslZ ureticilere donlif}limil iein bir toprak reformu uygulanacak. . Fakat 0 gli~ nun sartlari gozontinde tutulursa. hi<. devlet orgUtierinin verimini artiracak tedbirler ahnacak. aynca bu ~agnYl sembollestirecek bir KUba'hnm vakit gei_.. tarim reformunun daha aeik seeik ortaya konulmasi konusunda israr ettiyse de bu iki ilkel insanm artik taslasrms kafalarmi etkilemek hemen hemen imkansizdt.1lp@E~ra kaldmhr rafa konurdu. Bildirinin incisi ise «eski sahiplere tazminat odenerek» deyimiydi.• 144 • • 145 • Iiikleri verilecek radyo ve basm il. Bildiride ayrica su husus da ozellikle belirtilmisti: «Biittin bunlarr tartssmak uzere Sierra'ya kadar gelmek gerekJi degildir. diirilst. biitiin sanayi kuruluslariyla. okurna yazma biImeyenlere. tam amen tarafsiz ve diiriist secimlerin ytiriittilmesini saglamak bakirrundan. idareciler yetistirmek lizere kurs programlan hazarlanacak. ~utiin kamu topraklan dagrtilacak ve lizerinde ekim yaptJklan topraklar ister devlete.'. sendikalarda hlir sccimlere gidilecek.du: gunu. sendikalarda demokratik ilkeler yurilrlUge konulaeak. yeni i§ alanlarr a~dae~k. Kuba parasmm degerini korumak iizere saglam bir mali politika benimsenecek ve bi:iylelikle milli kredi uretim alamna kaydmlacak sanayilesme luzlandmlacak. siyasi oimayan kurumlarca seeileeek. Biz Havana'da. diisrnanlarmuz bildiride tistli kapah bir sekilde varilananlasmayi Sierra'mn yetkisini tammamak suretiyle ihlal ettiler ve geleeegin ihtilal hiikiimetini. yada herhangi baska bir yerde temsil ohmablliris. «TUm kamu topraklarmm dagitrlmasmi saghyacak bir toprak reform un un ana hatlarmm belirtilmesini» Diario de Ia Marina bile destekleyebilirdi.lhtilal?Lgeli~imi. BugUn KUba'da bu gorevi ~erine ~e~i~e~ bilecek yeterince insan vardir. Bununla beraber burada belirtelim ki. Ashnda bildiride varilrms gibi gozllken anlasma.» Fidel bildirinin hazrrlanmasi srrasmda. tarafsiz. yurtta§larm topluma ve kendi tilkelerine karst olan gorevleriyle haklarmm i:inemini belirtecek bir egitim progranuyla.-~~~ili~tlel'iyle. ister kisilere ait 01sun eski sahiplerine tazminat i:idenerek yaricilarm.hirimizi doyuracak nitelikte degildi. Karaborsamn kokli kurutulacak.. dti§maiiiar'-. ancak bir tek adamm bulun. temiz ve liderlik yoteneklerine sahip. okuma yazma i:igretecek y?gun bir kampanya hemen yiirilliige konulaeak. bu bildiriyi imzalayanlardan Felipe Pazos. istedigimiz gibi 01madiysa da. sosyal butun haklar anayasa ile korunacak.3ng~liyece@ 'yer. kirali toprakta ekim yapanlann. 6zti ne o!Ersa Q1sun. Bunlara ayrica iki onemli madde daha eklenmisti: KUba halkmm ozgurluk ~agl'lSl etrafmda birleseceklerini bUtUn dUnyaya gostermek uzere. Bildiride one sliriilen hususlarm bir kismi ihtilal hiikiimeti tarafmdan ilk tasarlandigi sekilde yul'Urllige konulmadi.) Ikinci madde ise suydu: Ge~ici baskan partiler Iistii kalacak. 1§ oraya kadar bile varmadan. once mahalIi idarelere damsrldrktan sonra gecici belediye baskanIan tayin edilecek. kalbinde btl gi:irev iein yeterli sayrda degil. (Tabii ki.·k~~J!r:. bireysel.irmeksizin Cumhuriyetin geciei hiilriimetinin basina getirilmesi. bizi rahatsiz edici tabu viz baglarim koparmarmza ve halka gereek ylizlerinin ne oldugunu gostermemize yardim ettiler. onun da kendisi oldugunu biliyordu. emrivakiler karsismda brraktilar. Meksika'da. bildiri gene gerekli ve ilerici olmasi bakimmdan isimize geliyordu.in haberlesrne ozglirltigu mutlak teminat nltma almacak.

Bizim iein bu bildiri a1makta 01dugumuz yol iizerinde kli~iik bir moladan baska bir§ey degildi. Bildirinin tarihi 12 Temmuz 1957 idi ve gazetelerde yaymlanmrsn. Benim komutam altmdaki kuvvetiere «malt miilkii elinden ahnnus koyIiiler» adi verilmisti. Bu aleaklar kornpradorlar araclhgl He Kuzeyli efendilerine baglanan emperyalizmi KUba'da muhafaza etmek istiyorlardi.» Esasmda bunu sadece Fidel biliyordu. KUba oligarsisinin en namh i. Bu arada baska terfiler de oldu. Kiiba'nm ozgtirlUgti adma Sierra Maestra'ya geleeek. oteki ise silahh Kiiba halki. blitiin vatandaslarm kalblnde yer etmistir. bildi ride aeikladigrrmz program arasmda bliylik farklar oldugunu biliyorduk. Artik bu alcaklarm niyeti acikca belli olmustu. Sierra Maestra'da istediklerimizi yapmak imkansizdi. gtinkii uzun euredir askeri gtictimtizii ve halkm Fidel'e duydugu gUveni kendi asagrhk amaclarma alet etmek isteyen dostlara. Adamlanmm herbirisiyle ayn ayri iftihar ediyordum.ey ogrenmi§tik. Bildirinin olumlu olan yanlari da yok degildi: Sierra Maestra'yi on plana ahyor ve §oyle diyordu: «Sierra konusunda HUkfunetin yaptJgl menfi propagandaya kimse aldaamamahdn-. Ramiro Valdes ylizba§llIga ytikseltildi ve kendi taknmyla benim komuta ettigim kuvvetlere verildi. Biz gerillacilar. dayanmak zorunda oldugumuzu biliyorduk. Birligimde ti« takun bulunmaktaydl. Sierra Maestra ~ok· tan beri ozgtirliigtin yllulmaz bir kalesi olup. Oteki ikisi Sierra Maestra'daki mticadelenin gelisimini seyirci olarak izleyecek gli~te dahi degillerdi ve zaten krsa bir sure sonra daglardan ayrildilar.. deg1§ik siIahlar tasryan yetrnis kisiydik. dirsman felee ugradi. Artik yiizbasrydun. T~raflardan biri kendileriydi.iyelerinden bir grup. Birinci takim aym zamanda onclilere liderlik eden ve mtifrezenin komutam olan Lalo Sardinas'm komutasmdaydi. Baska bir takima komuta eden Ciro Redondo da yiizbasi olmustu. Halkm bize gosterdigi inan. 0 gUnlerde benim komuta edecegim yeni bir birlik kuruldu. bizi bdliiciiliik ve kendi irademizi keyfi olarak Sierra'dan uygulamaga «all§makla sucladilar. Bu yenilgi tizerine. GeriUa ordusunun mutlak glivenine sahip liderimizin cabuk harekete ge«i§i bu dolabm daha da gelismesini onledi ve birkac ay sonra anlasmanm sonuclarr Miami'de belli olunea. ve gliven. bizim cabalanmiZl bir dereeeye kadar da simrhyordu. gerillacilarm basiyla ortak bir bildiri yaymlayacaklar ve ondan sonra diledikleri gibi at oynabnak iizere Miamiye gideceklerdi. Hatta boyle bir program. Caracas antl~masl adi a1tmda yeni bir tuzagm hazrrhklarrna giristiler.icinde. Satilrmslar oynadiklari oyunu ~ok iyi hesaplarmslardi.i Sie:rra'da nassl odememiz gerektigini eok iyi blhnekteylz. belirli bir siire de olsa. Birkae gece sonra bu iftihar yerini biiylik bir gurura birakaoakti. istibdat ordusunu savas alanmda yenilgiye ugratmak olan temel gorevtmize devam edecektik. Btitiin bu tavizlerden bir tek f. Chibas Batista polisi tarafmdan baskma ugratildi ve biraz oksandiktan sonra kapagi yakm arkadasi ile beraber Amerika Birlesik Devletlerine ath. kavrayamadlklan bir tek gereek vardi: siyasi manevra. Herseyi iyice diistintlp tasmrmslardi ama. Degi§ik kiyafetlsr. Diisman kurnaz numarayi yutturamaymca taktigini degistirmek zorunda kaldi. Kendimi ihtilalle sarmas dolas hissedecek ve adamlarimm her tUrlU ovgUye ve terfiye hak kazandik- . taraflarm giictine bagh olarak gelisi~.• 146 • • 147 • Yapmayi dtisunduklerimizle.

Eu olayde hazirladrlar. Binbasi olarak ilk gorevim Sanchez Mosquera'Yl kuvvetlerimle ku§atmakh.Sira bana geldiginde Fidel sadece «Blnbasi yaz!» diye emir verdi ·B?IYI. gerilla gticlimUzUn bUyUk bir kisrm bu gibi yoldaslarVarrmiz yogumuzla varoldugurnuzu gosterebildan kurulmuatu. . Eu birlik daha sonra Dorduncu Birlik adim gecmis ve polis aralarmda Faustino Perez'in de bualacakti. gerilla ordusunda okuma yazma bilen biitiin subaylar tarafmdan imzalandr. simdi hangisi rm polisin eline gecmesi.in. beklenmedik bir anda G en a \ rimiz bireok aksiliklerle karsilasnnslardi. ~. beni hareketlerimde larmi gosterebilmek iein yerimde duramaz olacakum. vetlerimizin yeni doktoru olarak gi:ireve baslarmstr ve Sierra'da imkanlarm elverdigi kadar yararh 01rinin yazt yazmakla baslari pek hos degildi ve ayrica maya cahsiyordu. Fakat maalesef bu aleaklarm alc.htan uzakla§ml§tIk. me gi:iz kulak olmam sartiyla. §olensiz.) Mektup yazIllrken iki siitun birakil. zanillo'dan ismarfadiklari bir kol saati ile birlikte bana. Bir yandan da yaklasmakta olan 26 Temmuz gUnlinii kutlam hazrrltklarr yaplyorduk. Daha once ovahk bolgede ~arpl§an yoldaslaMiranda Ieee torensiz. onlara ihtiyac:. bugtin thtilal «Carlos-a (Frank Pais'in takma adi) tebriklerimizi Ordusu Genel Kurmay Baskam olan Doktor Sergio ve en iyi duygularlmlzl bildiren bir mektup yazdik. dimlar iizerine genislemekte ve biiylimekte olan gerilla yanm en gururlu insanlarmdan bid gibi hissediyorkuvvetlerini miimkiin oldugu kadar Sierra Maestra dum kendimi.agl. Bilindigi Gerillacilar Santiago'da kendUeri ic:.~ yordu. kendi- I I . gelecek iein planlar yapmaya koyulduk. artik iyiden iyiye kararg8. canavar adamla karsilasmak mUmkiin olmadi. Celia tarafmdan vsrilrnisti. anlasilmaz bir kibirlilikle.Uk yildiz Manetrafmda toplamaya cahsnk. Biri imza.inkahramangibi Fidel kuvvetlerimizin bdliinmesine basmdan beri ca dogii§en. Sergio 0 gtinlerde bizim kuvMektup. En silahlahirli karde§lerine yazdiklart mektubu.~. Kendi basnmza hirseyler yapabilecegimizi ispatlayabilmek ic.in. Son top Iantmnzda . del Valley'le tamstik. Garip. RUtbe i§aretim olan kUc:. Fidel. fakat sehir barekatmm israri karsrsmgonderen ve Uzerlerindeki yUkU kismen hafifleten seda fikrini degistirmek zorunda kalrmsti.serbest birakrmstr. Fidel'in gorusiinim ne kadar 'oldugunu pek natn-layamadigim bir koylii Kullibesinyerinde oldugunu aeikea ortaya koyuyordu...lan olan malzemeleri karst olmus. lundugu bircok yigit Iideri hapse tikmistr. mek iein eIimizden gelen herseyi yapmarruz gerekirmsti. oteki rlitbe ic:. (Sierra koyliile.eker Fabrikasmm bulundugu bolgede acilacak yeni Ordusu Ikinci Birlik Komutanl Binbasi Guevara 01bir cephe iein saklanmis olan silahlar polisin eline dum. YUrlimekte oldugumuz El Hombrito bi:ilgesinde. ~linkli bizim bulundugumuz bolgeden coktan ayrilrrustr.• 148 • • 149 • !.

Gereekte saldm ikiyilz kisiden eok . Adamlarmnzm bir kisnnndaki disiplin yetersizligi goz oniine almirsa bunun hie de kolay bir is olmayacagi hernen ortaya !_. gercekle masal birbirine karisnns ve gazeteciler bunlari birbirinden ayrramarmslardi. UI. fakat 27 Temmuz tarihinde Raul Castro tarafmdan yonetilen bizden ayri ikiyUz kisilik bir grubun Estrada Palma'ya saldirdrklarrm radyoda verilen resmi rapordan ogrendik. hem de eok yrpranmis Madzen otomatik tiifeginden baska bUtUn silahlaruruzm i. Miifrezelerin kurulmasmdan hemen sonra Santiago'ya gorevli olarak giden. karargahi ele geelrebilecektik. Bundan sonra girecegimiz bUtUn carpismalarda basarih olabilmek iein. Bohemia dergisi. Fakat Israel Pardo'yla Banderas elleri bos geri doniince umudumuz iyice kmldi. gerillacilar tarafmdan Estrada Palmadaki hasarlarr. Arkasmdan iki ki§i gonderdik.• 151 • 20 Bueycito Soldirisl l~basa diisiince. Bir sabah adamlarurnzdan birinin .. kat! bir disiplini tartismasiz uygulamarmz.tlgml ogrendik. oncii grubundan olup. Bn gibi olaylarm hepsinde oldugu gibi. insan yeni yeni sorunlarm daha iyi farkma variyor. gercekten cok perisan halimizde bizim iein eok degerli olan 22 kaIibrelik tUfekle ka!. sonra yakmdaki Yara ve Veguitas koylerindeki dtisman garnizonlaruu ele geeirecek ve aym yoldan daga donecektik.ok iyi tamdigmdan. hem de manevi giiciinli gerektiginde ~ok kisa zamanda toparlayabilen Israel'e benim yanunda ozel i§lemlerde bulunma gorevi verildi.arpl§mada oldligUnden kendisini bir daha goremedik. bu arada eski kislalarm yakihp. daha az bir grupla yapilrms ve 0 giinlerde yiizbasi . ihtilalcilerin dagdan indikleri anlatrlmaktaydi. hem maddi. Araziyi I. Elimizdeki imkanlara kiyasla oldukca ciiretli sayilacak bir plan hazrrlamaya basladik. Bu arada aramizdan bazilari terfi ettirildiler: Raul Castro Mercader'le William Rodriguez Tegmenlige yiikseltildiler. Bu plana gore once gece vakti Estrada Palma'ya saldiraeak. Bu yazida aralarmda Fidel Castro'yla Celia Sanchez'in de bulundugu biit~n. Kisa bir mektupla durumu Fidel'e bildirdik ve plant onaylayip onaylamadigtm sorduk.yi durumda olduklarmi tesbit ettik. ihtimal Sierra'nm eteklerinde bulunan kendi koyiine gitmisti. komutanlari secmemiz ve bir Kurmay beyeti teskil etmemiz gerekiyordu. sansiire ugramamis olan birinci baskrsmda.. yrkilmasim anlatan bir y8. Bu gibi islemlerle kiicuk gerilla kuvvetimizi belirli bir diizene sokmaya cahsiyorduk.. Ararmzdaki adi «EI Chino Wong» olan kacak. Baskrn'm bize sagladl~ tistiinliige giivenerek tek bir saldmyla. Kendisinden bir cevap alamadik.lkacakttr.ZIyaymladi. cok sevdigimiz yoldasimiz Tegmen Maceo !. Fazla kursun harcamadan atis talimi yaptik ve hem cok eski.

Yalmz su kadarmi s6yliyelim ki. Ertesi giln 6gleden sonra saat ikide yiirtiyti§e basladik.iyli bir ibret olsun diye kullandik. Armando. Bu bakirndan 6li. <. Bunun ne anlama ge1digini ifade ettim. fakat ikna edemeyince. sartlar altmdaydik.r cezanm nedenlerini bir bir iacrkladim. oteki adam gercekte kendisinin «EI Chino Wong» un sarnimi bir arkadasi 01dugunu. 26 Temmuzdan sonra etraftaki baska kislalara saldirmaya ve bu arada koyliiler arasmda ihtilal ruhunu canh ve dipdiri tutmaya karar verdik. Bu saldmYl izleyen glinlerde dusman askerleri bizi adim adim takibe basladilar. §imdi aradan §u kadar zaman gectikten sonra bu ihaneti isleyen adamm ismini acrklamak yersiz. kacaklanrmsm ardmdan gonderdigimiz iki kisiden birisi La Jeringa yakinlarmda bize yetlsti ve §unlan an. Baskalarma planlarmuzi ele verip.Bayamo yolunu baglayan kopriileri ucuracak bir mayirn bulma gorevini Armando Oliver iizerine almzstr. 30 Temmuz'da Lalo Sardinas Madencilik B61gesinde tliccarhk yapan Armando Oliver admda eski bir arkadasi ile iliski kurdu. Evinden barkmdan uzak askerlerin kaenulmaz adetlerinden biri bulunduklan bolgelerde hemen kendilerine bir yavuklu edinmektir. California bclgesi yakinlarmda bu adam Jorge Abich'le bulustuk. San Lorenzo yakmlarmda uyuyan bir adamimiz diisman tarafmdan esir almdi. Casillas'in her Pazar glinli bu civarlara geldigini soyledi. Uzun siire ylirUdUkten sonra bir sira evin yanmdan gectik.ok gil!. Bunun lizerine gorevine sadik yoldas. Bize kamyon. Tabii ki buralara geldigimiz anlasilmadan bir saldmya gecmeyi ve sansnmz yaver giderse Casillas'i da diri diri ele geeirmeyi tercih ediyorduk.g. Tepede arazi techizatirmsdan baska biitiin yi.ah§'ffil§. konusmadan gel. yeni kagagl oldiirmek zorunda kalmis. Bunda bilincli olmayislaruun etkisi bUyliktii.. Bu haberi ahr almaz derhal harekete gel. Maestra'ya dogru yiiriiyiise devam ederken. Minas ve Bueycito'ya saldirmak niyetinde oldugumuzu anlattIk. Fakat Lalo Sardinas bu yoldaslari tamyor ve onlara giiveniyordu. N6bet yerini terketmeye curet etmis adamm cesedi oniinden birer birer hil. arkadasmi once bu niyetinden vazgecirmeye t. Olanlan bir defa da ben anlattrm. srrlarrrmzr aciklamak elbette tehlikeliydi. bulundugumuz bolgenin fakir ve gene koylulerinden birisiydi. 31 Temmuz gecesi saldmya geemeye karar verdik. Adamlarmnzdan bir kismi heniiz Ollimle karst karsrya gelmernislerdi. Her- . Bir bllkima Estrada Palma saldmsi bosa gitmis sayihrdr.iklerimizi brraktrk ve sakladik. Artik cok iyi bildigimiz yerlerden geciyorduk. Clinkti kendi mevzilerine glivenmiyen ve 26 Temmuzda mutlak bir saldm bekliyen Barreras saldrridan cok kisa bir sUre once Estrada Palma'dan ayrilmisti. Maestra'nm tepesine varmarmz iki saat siirdti. kilavuz ve Bueyeito yoluyla Manzanillo . Bunlarm birinde bir eglenti vardi. Heniiz tam anlamiyla dlizenli bir birlik olamadigirmzdan.<ok bu olUye karst ki§isel duygularla bagliydilar. ona ihanet edemiyeeegini soylemis ve geriye donen yoldasim kendisiyle birlikte kacip bir daha gerillacdara donmemek icin kandirmaya gah§ml§.tik.<tik. DU§~ mania yliz ytize bir cansmaya girilmemisti. lath: Kaeaklari ararken.• 152 • • 153 • olan Guillermo Garcia tarafmdan yonetilmisti. Onun da bir yavuklusu vardi. Belki de ihtiJalden I.. Yoldasm anlattrklarmdan sonra biitiin arkadaslarmu bu olaym oldugu bolgeye bakan bir tepe iizerinde topladim. Kacmanm ve hele ihtilale ihanet etmenin oltim oldugunu ve bu a.

masalarm ve kirilan camlarm sesi geliyordu. Bundan sonra daha da srk adimlarla yolumuza devam ettik. Sonradan Pino del Agua'da olen Tegmen Noda'mn takimi biz at€§ etmeye baslayincaya kadar yol Uzerindeki biittin araclari ahkoyaeaktr.) Minas koyime ti~ saatten az bir zamanda vardik. Ciro'yla takimi da U~Uncli kamyondaydi. Armando Ollver'in gonderdigi iki kamyonumuz daha vardi. Bekledlgimia otomobil hig gelmedi ve adamlanmizi tam mevzie yerlestirirken bazi kopekler havlamaya basladilar. Daha dikkatli ve tedbirli yUrlimeye devam . Diismana bizi gammazlamak isteyen birisinin de bizden once oraya varabilmesi igin kosmasi gerekiyordu. QlinkU bazan Bueycito'ya . biitiin nobeteilerin rmsil rmsil uyuduklanm ogrendik. Ciro kurmay heyeti- nin makinah tlifegiyle onden saldirmaya hazir olacak ve Armando Oliver herseyden habersizmis gibi bir otomobille gelecek ve arabanin farlarmi muhafizlara ~evirdikten sonra yakip sondiirecekti. Boylece biitiin adamlarmuz kamyonlara blndirilmis olarak (LaIo Sardinas ilk kamyonda. Ben koyiin ana caddesinden ilerlerken. adami gorlir gormez «Dur! Kim val' orada» diye bagirdun. Bir slire sonra bize kullanmarmz icin bir kamyonet veren yoldas Santiesteban'm evine vardik. Bugun ihtilal ordusunda bir binbasi alan Tegmen Vila Acuna'nm komutasmda bir arte.l geldi.• 154 • • 155 • kesi disariya ~ag"Irdlk ve onlarla konusarak burada oldugumuzun duyulmasi halinde. Adam beni diisman askerlerinden birisi sanarak kendisini «jandarma» olarak tamtti. Tuhaf bir seziyle jandarmayla aramda sozaiiz. Plarnrmz basit fakat oldukca iddiahydi. Yaptigimiz bu plan gerceklesernedi. Lalo Sardinas kislaya bati yonimden saldiracak. Ashnda konustugumuz koylulerin dusmanla hemen bir temas kurmalarma pek imkan yoktu. Ramiro kendi takimmm bir kismmi geceleyin kaybetti ve bulunmasi gereken yere get. Ramiro'yla takimi binayi kusatacaklar. Bu bakimdan bizim iein en onemli i§ Bueycito'ya dogru kimsenin yerinden kimildamamasrm sagiamakh. Amactmiz kislayi ele gecirrnek oldugundan benim ates etmeme imkan yoktu. evlerden birinden bir adam ciktr. Minas'ta diismam biraz gevsek bulduk. Qlinkli adamlarmuz araziyi hemen hemen hie tammtyorlardr ve araziyi tanunayan bir birlik iein bu hareket gercekten oldukca gUg bir hareketti. Diisman kuvvetlerini tutmak amaciyla Bueycito'yu ana yola baglayan kopriiyii ucurmak iizere William gonderilmisti. Bu kamyonete Have olarak. bir anlasmanm oldugunu samyordum. Ote yandan jandarma da bagirarak arkadaslarma haber veremiyecekti. Koyiin girisinde bir komiir kamyonunu durdurduk ve adamlarnmzdan birisiyle birlikte diismen muhafrzlarmm nobet tutup tutmadiklariru ogrenmeye gonderdik. adamlarirruzm geri kalan krsmiyla Bueycito varoslarma dogru hareket ettik.giri§te diisman karakollari Sierra' dan gelen herseyi durdurup kont1'01 ediyorlardi. Ayrica kullibelerinde uyuyan butiin nobetcilerin esir ahnmasi igin de bazi tedbirler almarmz gerekiyordu. 9iinkli 0 giinlerde Sierra Maestra'da telefon yada herhangi bir haberlesme olanagi yoktu. lste tam bu esnada da Ramiro'nun adarnlari onlerine geleni esir alarak kislayi ele geeireceklerdi. ben ikincisinde. mangasi birakarak. Tlifegimi ona yoneltince kosarak tekrar eve girdi ve kapiyi kapadi. Fakat ortahkta kimsenin olmadigun. kendilerini sorumIu tutacagumzr aglkga belirttik. Evin icinden jandarmanm telasmdan devirdigi iskemlelerin.

Yaralilardan birisi omuzundan 01dukea sathi bir yara alrrustr. nobetci de Garand'mi emniyetten diisurmusti]. Ana yol lizerindeki kuciik tahta kopri. Fakat kursun adaleyi kesmis oldugundan tedavisi bayagi gtictii. Uzerimizden bu slire iclnde sadece birkac kesif ucagi geemisti. 11k silah seslerini du'I yunca Ramirito'nun adamlari hemen carpismaya girI misler ve kislaya arkadan saldmp kapidan ieeriye I:mermi yagdmnaya baslarmslardi. halkm gtivenligi icin teminat aldiktan sonra razr olduk. Kisa sUren garpl§mamlZIll sonunda. Ben Thomson'umu. Etrafmdan aniden kursunlar yagmur gibi yagmaya baslayinca dehsete dusmiis ve bir sUtunun arkasma sinmisti. Burada benim Thomson'u ye. bir dere uzerindeki bir tahta koprtiyu daha havaya ucurduk. A':damlarmuzdan U~Uhafif yaralar alarak isi kolay saIlvu§turmu§lardl.Idan yoldas Pedro Rivera gogsUnden vurulmustu. Son kamyon da gegtikten sonra. Cristino daha sonraIarr binbasiltga Kadar yUkseldi ve ihtilalin zafere ulasmasmdan sonra bir cinayete kurban' gitti. Bu isleri biiyuk bir ustahkla yapan maymci yeni liye olarak Oliver tarafmdan getirilmisti. Yolumuza devam ettik. Ben «Dur» diye bagirdim. adam ufak bir harekette bulundu. israel temas kurmak iizeI re kislaya dogru ilerledigi srrada silah sesleri kesilI mis ve teslim isareti verilmisti. I koyliiler bize soguk bira ve hafif yiyecek verdiler. Adr Cristino Naranjo olan bu maymci birIigimiz iein btiytik bir kazancti. Kislada altisi yarah olan oniki muhafiz vardi. Kimsenin bizi gozlemediginden emin olabilmek icin bir diikkanm oniinde durduk ve yarahlarrrruzm baknrnm yaptik. bizimkilere saldm isareti vermisti. Sierra'ya yaklasirken Olli yoldasumzr kasabanm mezarhgma gomdiik. 0 anda bildigim tek :\sey varsa. 0 bi:ilgedeki bakkallardan Abich ailesinden birisi. sonunda ikisini de serbest birakrnaya. yoksa jandarmayla olan karsilasmanm gtiriiltiisiinden midir nedir bilemiyorum. Adamlarrmizm anlatbklarma gore. Abich 0 kadar israr etti ki. caddeye ulasmak iein olanca gucumIe ko§eyi doniisumdiir. Ucunciialintln kafasmda bir §i§ vardi. silah sesleri He lirken kisla katir-' Jan saga sola deli gibi ~ifte atmaya baslarmslar ve bu sirada cifteleriyle gozUlen bir siva par~asl bizim yoldasm kafasma dusmiistu. Onu tam almndan vurmak iein tetigr cektim. Artik tamamen savunmasiz bir durumdaydim.• 156 • Yolumuz tizerinde karsilasngumz • 157 • ettik. kendisini orada bulduk.i havaya ucurulmustu. Aramiza yeni katilanlar. Biz bu adarnlari kaye diisman askerleri bir§ey yapmasmlar diye tuttugumuzu anlatmaya cahstiksa da. fakat onun 22 kalib. yalvar yakar cavusla muhbiri halk adma birakmamiz iein dilekte bulundu. 0 da.I relik bozuk tUfegi de ates almadi. Bana bu ufak hareket yeter de artardi bile. kisla nobeteisi ileri dogru frrladr. Kl§laYl icinden isimize yarayan §eyi leri aldiktan sonra atese verdik. Alto de California'da kamyonlari hiraktik ve ye- . Birligimizin son kismmi mevzilere yerlestirirken kopeklerin havlamasmdan rmdrr. Biz ise bir kayip vermistik. Ikinci yaralt kiiciik kalibreli bir silahla elinden yaralannustr. israel Pardo yammdaydi. rumda Israel Pardo tetige basti. Israel'in hayatim :i nasil kurtardigirn bilmiyorum. Las Minas'a vardigumzda kligUk bir toplanti i~in mola verdik. fakat ates almadi. niden atese hazrr hale getirdim. Karakol ~avu§u He I! Oran isimli bir muhbiri de esir alarak kamyonlarla Bueycito'dan ayrrldik. Bize ates eden nobetgi farkmda bile olmadan. Ortahk iyice ay- dmlanmistr. Bu dui.

aynca biitiin haberlesmeye ve yayma sanaiir konuldugunu ogrendik.incii Birligin komutanhgina yeni baslarmstrm. en serefli evlatlarmdan biri daha aramizdan I 'ayrIlml§tJ. Erzak bulmak tizere Sierra Maestra'nm eteginde. HUkiimetin yari san sli rti .:. Bayamo yakmlarmdaki San Pablo de Yao koyune gitmistik. Fakat bu cinayete karsi halkm gosterdigt tepki. ~i. v~_nlmeslydl.~yulan ilk silah sesleri tizeri~e ka~~r~en ~e~re~U'll sup gereekten islananlardr. Tepelere vardigirmzda dusmanm bizi devamlt olarak kusatmaya cahstiguu. yeni gii<. FIrm sahiplerinden birisi olan ltydia krrkbes yaslarmdaydi ve oglu bizim birligin bir liyesiydi. Santiago'yia Havana'ya bizim en tehlikeli dokumanlarmnzi. DOrdi. Koyde ilk rastIadigirmz evlerden birisi bir frrmci ailesine aitti. :q!1K!.§1 Ramiro Valdes ve adamlariyla birlikte bu kli~k carpismada ~ok onemli bir rol oynarms olan Tegmen Raul Castro bulunmaktaydr.Agustos grevine katildilar. kendisini hangi cepheye tayin edersem edeyim benim emrimde <. sesini kestigi yeni bir doneme girdik. Havana ve !Ii biitiin KUba halki sokaklarda kendiliginden olusan . Bu 'i arada.• 158 • ni silahlari dagittrk. KUba ihtilalinin !._~myapihrken 1. Benim bu baskmdaki roliim 0 kadar onemli degildi. Ciinkli Thomson'um ikiI de birde tutukluk yapryordu. Lydia hem hareketimiz. (CUnkti kacmak zorunda kalI rmstim.) Fakat Karakoldaki gicir grcir Browning I otomatik ttifege el koydum. hem de benim icin sayilamiyacak kadar cok haber gottiriip getirmisti.inkli bu kadm benim iein ozel bir yakmhk gostermis. Mojados'lar !::I d. Gorevlenm en lyI yenne getirenler arasinda saldmyi yonetmis olan YUZb3. komuta ettigi kolun resmi tebligleri- . devrim icm gereekten bUyiik bir kayip olan Frank Pais'in Santiago sokaklarmda oldlirilldiigrr.1 jados'lara (islananlar) da yol vermistik. Bu cinayet iizerine Santiago. Batista'mn satmaldigi alcaklarm isledigi cinayetler illkeye yayildi ve KUba halki gercek bir savas hazrrhgma giristi. I 21 Lydia ve Clodomira Ben Lydia'yia devrimci harekete basladiktan birkac ay sonra tamsmistrm.ah§ffiaYI herseye tereih etmisti. Frank Pais'in olitmttyle gereek ve yiirekli bir savaseirms. en iyi silahlarm en iW sav~tara ii. Lydia'yi dli§iindUgtim zaman ieimde bu kUSlll'SUZ devrimci icin miisfik bir takdir duygusundan da fazla seyler buluyorum. Daha ilk dakikadan itibaren Lydia bliyiik bir sevkle ihtilaIci harekete katilrms ve ornek bir §ekilde kendini ozgiirltik savasma adanusti.1 k_2l!andan kistas. nii de ogrendik. Frank'm olumuyle. Leylegin omrii laklakla gecer kabilinden geveze ve uydurma muhalefetin. kaybettik. mutlak sansUr halini aldi. Bu arada korkakbk gosterenlere ve mo. en temiz.lerin mlicadeleye katilmakta olduklanm ve halknmzm savas azrninin glinden gUne kuvvetlendigini ortaya koydu.

Biz burada oyun oynarmyoruz» Fakat Lydia dusman hatlarmi kendi bildigi gibi ge~mege devam etti. Lydia'mn karakterini ortaya koyan olaylardan birisi arasmda en cok sunu hatrrliyorum : En iyi sava~~darImlZdan Geilin'in oldlirlildligii giindU. bu haberei bana §oyJe dernisti : «Bu kadm Maceo'dan bile erkek. fakat ancak benimle birlikte yeni bir ates hattma geldiginde muvaffak olabllmistim. ayrica kendisini engelleyen kisiye besledigi krrgmhg. Tamamen cilgmca §eyler yapiyor.okkereler diisman atesi altmda terketmek zorunda kalmislardi. Kendisini biiyUk bir cesaretle koruyan Guillermo Geilin iki defa yara. biitim lislerimiz arasmda diisman hlicumuna en aC. Fakat sonunda bepimizin olumiine sebep olacak. mutlaka bir muhbirin haber vermesi iizerine oluyordu bu i§. Kendi- . ciinkii Lydia'nm ates etrnesi halinde herkesin hayati tehlikeye girecekti. «Belli 01diirselerdi. Kiiba'hlar bir kadmdan emir almaga hie ahsik olmadiklari i~in Lydia' ~ mn bu sertligi adamlarr arasmda bir gliceniklik yaratiyordu.lk olamydi. Sierra'da bize kagrt ila~ gibi ihtiyacumz olan hersey! her istedigimiz anda getirmisti. Diisman bu kamp yerinin f'arkma vardiktan sonra. Burasi ~ok tehlikeli bir yer oldugundan Lydia'yr baska bir yere gondermek istemlstik. Bunun Iizerine Lydia hi~ tereddlit etmeksizin Geilin'e durumu bildirebilmek iein havaya ates etmek Uzere 32 kalibrelik tabancasma davrandi. keske. DU§man ordusunun bliylik saldmsi sirasmda. Sierra'ya inip cikarak en onemli dokilmanlart tasrdi. ~lkarmakta oldugumuz El Cubano Libre (Ozgilr Kliba) adh gazeteyi goturmus. Bir gi:irevden diSnerken Lydia bazr adamlann sinsice Geilin'in buIundugu ileri karakola dogru ilerlediklerini gordu. Cesareti i:iylesine sonsuzdu ki erkek ulaklarmuz bile onunla karsrlasmaktan kaqirurlarrh. Yao ve Bayamo arasmda Cueva'daki kampr. canh ve biraz da sert bir sekilde emrettigi adamlarindan ayrrlmak anlamma gelrnekti. aldiktan sonra. fakat dost ellerkendisini tam zamamnda engellediler. Ben Las Vegas de Jibacoa'daki Mina del Frio bolgesine gi:inderildigimde Lydia pesimden geldi. Geilin Lydia'nm ileri karakolunda gi:irevliydi. a~~a vuruyordu. Ertesi giin Lydia'yla karsilastim. takdir ve klskan~hkla karisik fikrini eok iyi hatrrhyorum. Diisman askerleri bunun iizerine ilerleyip bulduklari herseyi yakttlar ve ondan sonra kamp yerinden ayrildilar. Bununla beraber ona verilen gorevlerin hepsini harfiyen yerine getirmisti. fakat ieinde bulundugumuz kosullarda boyle bir vaadi yerine getirmek ~ok gligtli. bu canavarlarm eline dU§tUgii zaman basma neler gelecegini cok iyi bildigi iein hayatina kendi elleriyle son verdi. bizim dis diinyayla biricik temas noktarmzdr. fakat su delikanli kurtulsaydr. Ben nasil olsa yashyim. kamp nobeteisl Geilin'i baskma ugrattilar. Ylizlindeki ifade bu gene savasemm oliimlinden dolayi ne bliyUk bir keder duydugunu. Lydia benim enikleri ne kadar sevdigimi bildiginden bana hep Havana'dan bir yavru getirecegini vaadeder dururdu. Bunlardan birisinin Lydia hakkinda. Bu sirada diismanlar ilerleyip. Bu ylizden Lydia> yi buradan tam amen ayrrrnak icin caba sarfetmis. Bu bir stiredir komuta ettigi yardrmci kampi hirakmak. Lydia kendisine verilen gi:irevleri tam olarak yerine getirdi. adamlarimiz bulunduklari yeri <.• 160 • • 161 • ni. Bazan Lydia oliimii kli~Uk gorii§liyle biraz da oviinUr gibi gelirdi bana. ama 0 hentiz yirrni yasmda bile degildi» dedi.

kendilerini fedaya hazrr olanlarm arasmda herglin i:illimUgi:ize alarak adanm geri kalan yanlanyla irtibatmuzr saglayan bu kahraman kadmlarm hatirasi ebediyen yasiyaoaktir.apta bir baska kadm yoldas refakat et-mekteydi.arpll}anlarm. 29 Agustos gecesi. bu kadm yoldas Clodomira'ydi.slizlUgti diismana bulundukIan yeri tespit etme imksmm verdi. Las Villas'tan ayrilir ayrilmaz Lydia'ya benimle temasa gecmesini soyledim.€kten gti~ durumlarla k8. Yanll§ haberlere kar§l e. herkesin saydig.in savasa hazrr durumda bulunmaga zorluyordu. Lydia ve Clodomira bir daha gelemediler. dairna beraberce gidip gelmislerdi.lik bir adam sekline benzemesiydi. ~Unkli Havana'yla Sierra Maestra'daki karargahumz arasmdaki haberlesme esas 0larak Lydia vasitasryla saglamyordu. Bu vadiye El Hombrito (insancik) admm verilmesinin nedeni. Kisa bir sure sonra. Fakat Ihtilal Ordusunda 0 kederli glinlerde c.'ya e. Hie. Bu mektupta bana bir enik buldugunu ve gelecek seferinde beraberinde gettrecegini yazmaktaydi. El Hombrito vadisinde bulunuyorduk. Belki glintin birinde muazzam bir mezarhk halini alan bu adamn kus uemaz kervan gecmez bir ki:isesinde kemikleri bulunacak. kimsenin alarmyacagt bir yer tutmaktadlr. yakalandrgt zaman Lydia yarahydi.arpistiklari son glinlerde oldugu gibi gene beraberce son uykulartnl uyuyorlardi. Hepimizin gonllinde.. 22 EI Hombrito Sava§1 Komuta ettigim takim kurulah bir ay olmustu ve biz Sierra Maestra'da siirdugiimilz hareketsiz hayattan slktlmaga baslarmstrk. Bu baskindan sonra Lydia'yla Clodomira'nm cesetleri ortadan kayboldu.lkmaga hazirlandigrm haber verdi. iistliste iki kaya cikmusmm klie. Ustelik. Yolda~lanmlz kendilerini kanlarmm son damlasma kadar savundular. Lydia ve Clodomira daima bi~birlerinden ayrilamaz kader yolculari olmuslar. ozellikle biz Birinei Cephe Uyeleriyle benim gonltimde Lydia. AdJ biitiin ihtilal Ordusu tarafmdan hatirlanan ve herkesin bildigi. vadiden bakildzgmda tepede. §Uphe yok ki ozglirltik savasinda c. Istiladan sonra. Geldigimde Lydia'nm bana yazmis oldugu bir mektup buldum. bir devrimci ve bir insan olarak cok hafif kalan bir adamm glie.l'§IlR§madan once onlari yetistirmemiz gerekiyordu.• 162 • sine aym e. bu kadm yoldaslara kiyaslandigmda bir savasei. Sierra Ma. Adamlanmlz h8Ji gok acemiydiler ve ger'!. bir koylti bliytik bir diisman kuvvetinin EI Hombrito yoluyla Maestra.ok tedbirli davrandigumzdan bu koyltiyti rehin atdim ve yalan soylernesi halinde cok sert sekilde ce- .estra'nm ozgtir Kliba arazisi olarak bilinen bOIgesini istilaya kalkisaeak dti§man kuvvetlerinin hepsine saldirmamtz gerekiyordu. Fakat devrimci savasmnzm zaruretleri bizi her zaman i!.

hemen ates etmek zorunda kaldim. Ciro yandan saldiracak. Rudolfo Vazquez varaladigrm askerin silahirn aldi.kararak gereginde isareti ~akacaktl.. Glin isirken Ramiro Valdes'le birlikte bir kahve fidanhgmdan dagm yamacmda bulunan Julio Zapatero'nun evini gczetlemege basladik. yolun sagma kayip civardaki bir nehir yatagma gizlenerek sirra kadem basrmsti.iinkli diisman kuvvetleri bulunduklari yere varabilmek iein dar bir bogazr asmak zorundaydilar. kerlerinin hepsi ortadan kayboldular. Ancak. Raul Mercader'in mangasi. Tegmen Raul Mercader'in komutasmdaki en iyi mangarmz nihai saldmyi yaparak zaferin meyvelerini toplayacakti. gUrilltli ~J. Nihayet dilsman kuvvetleri adamakdh yaklasti. diisman askerlerinin simdiden Julio Zapatero'nun Maestra'dan birkac kilometre uzakhkta bulunan evine varmis olduklarmi bildirdi. Diisman kuvvetlerinin en ontinde giden aske~ Y?'ma. Dusmarn. parmaklarim bu sa~~t~ ~l~ def~ kullanacaglm otomatik Browning'in tetigini ikide bir yokluyordu. Ate§ glicleriniu bafif olmasma ragmen mevzilendikleri yer daha az tehlikeliydi. Oneil grubundan Tegmen Orestes. Bir sure so~r~. Plammiz ~ok basitti : Dusman yoldaki kUCUk donemeee yaklasip iri bir kayanm etrafmdan 3. Bu sirada butun adamlarnmz mevzilerini alml~lardl. oldurulenlerin silahlariru toparlayaeak ve Vilo Acuna'nm komutasmdaki artet birligin koruyucu atesi altmda hemen geri cektlecektik.ileri duyuyord~~. Gt'tn€§ ylik- selirk~n birkac kisi yiizlerini yikamak ve ihtiyaclarim gidermok iizere evden disari ~Iktdar. Ben de yerime gittim. rehin tuttugurnuz koyliinlin anlatt1k1annm dogru oldugu meydana ~lktl. Lalo Sardinas'm taknm dogu yanumzda kuru egrelti otlari arasmda yer alacak ve dtisman kuvvetleri durduklari anda ates aeacakti. Oteki bes asker ise. Birliginin daha az ates gUcii olan Ramiro Valdes bah yamrmzda bulunacak. 0 gece mevzi aldik. 11~ diisrnan asked donemeci dondil. daha sonra arkadan gelenlere ates ederek iki grubu birbirinden ayiraeaktim. meden G:~ardlklarI sesleri ve glirlilti..• 164 • • 165 • zalandmlaeagi tebdidiyle bize dogruyu soylemesini emrettim. Lalo'nun gizlendigi tepenin kenarmdan gecen patikadan bekliyorduk. Diismana iki yandan ates ediyorduk.. Diger diisman askerleri de adamlarnmz tarafmdan derhal yokedileceklerdi. t:.§agt yukari doksan dereeelik bir donii§ yapmaga baslaymca ben onden gelen on. Bu asker basim kaldrrmea. Asker devrildikten sonra herkes atese basladi ve otomatik tiifegimi ikinci defa atesleyinee diisman as. Bir sure sonra ilk bazuka sesleri du- . Raul Mercader'in mangasma htieum emrini verdim. rob S08a komutasmdaki diisman bi:iltigline ate§ etmege basladilar. oniki kisinin ilerlemesine goz yumacak. Tam altmei dti§man askeri gecerken on taw taftan gelen bir ses planirmzi altiist etti. Alfonso Zayas ~I~biades Bermudez. ben de gayet iyi silahlandmlmis bulunan takimimla derhal atese baslayacaktrm. onu digerlerr izledi. Bekleyi~ sanki hl~ bitmeyecek gibi geliyor. Rudolfo Vazquez ve digerleri ileriye atilarak iri bir kayamn ardmdan Binbasr Me. Bazi gontilluler de saldirrya katrldilar-. Raul Castro Mercader. Koylil sdylediklerinin dogru olduguna defalarca yemin ettikten sonra. Uzerinde 45'lik bir revoIver'den baska silah namma bir sey bulunmadigrm ogrenince bayagl iizlildtik. Hicbir seyden endi§elen. bu yarahmn sadeee bir sihhiye eri oldugunu. bu ~~amlar baslarma Batista Ordusu'nun kepIerini gelllrlnce.cl trrmanmaga ba~laml~tJ bile.

Bunun Iizerine diisman kuvvetIeri bulunduklarr yeri ertesi gtrn apar topar terketmek zorunda kalmislardi. bize.linkU. Bununla beraber. GUnlin kahramanlarmdan biri «El Negro PHon» duo Pilon bir gUn bir bohio'ya rastlarms ve igende bir Ylg. Gerilla kuvvetierimize ilk katIlaniardan Manzanillo'iu Juventino Alarcon. Alfonso Zayas tegmenlige yUkseltildi. her §eye ragmen. <.• 166 • • 167 • yulmaga basladi. Fidel'in kazandigr zafer bizimkinden gok daha onemliydi. 'Ozerinde kutular bulunan bu borularm ne oldugunu bilmeyen Pilon.Ok gecmeden diisman askerleri biraz once carpistiklarr savas meydanma tekrar geldiler ve gozlerimizin onunde Hermes Leyva'nm cesedini yakarak hmelarim aldilar. Bunlarm diisman tarafmdan oraya birakilmis bazukalar 01dugunu neden sonra farkettik. <. Bazuka hakkmda 0 81ralarda hicbir biIgimiz olmadigr ic. hatta geri ge- k. Bu takunlar harekete gecer gecmez de. buna karsihk yigit bir savascirruzi da kaybetmistik. diisman bazuka atisiyla eevap verdi. ne kadar hazrrhksiz oldugumuzu gosterdi. Savas meydanmdan bin metre kadar c. Castillo ve bir dusman tegmeninin oglu oldugu halde aramiza katilan ve hepimizin bliyiik sevgisini kazanan Oliva da oldurulenjer arasmdaydi. Hareket eden hedeflere yakm mesafeden bile isabetli atis yapannyorduk.ekilmesinden bir gece sonra Fidel'le bir gOrii§me yaptun. o gece yada dilsman askerlerinin c. Selametle cekilmemtzi sagladrktan sonra Vilo Acuna da. Benim otomatik tilfegimden baska elimizde ag.ok iistfin diisman kuvvetleriyle earpismak zorunda kalacagmnZl bildirdim. Ramiro Valdes'in yanmda av tUfekleriyie sen sekilde ates aeip muthis bir gUrtiltli yaratarak dusmam yeniden §a§kml~a ugrattilar. Merob Sosa'nm boltigtinU durdurmus.. diisman. Diger terfi edenleri bugiin kesinlikle hatlrhyamlyorum. bu silahi da 0 zamana kadar hig denememistik. Bir siire sonra Fidel tarafmdan gonderilmis bir takimla karsilastik. Yayo. Ancak bu garpl§Dlada da yigit yolda§larmuzdan bazrlarr can vermisti. gayet mUkemmel sekilde savunulan bir diisman garnizonuna goz gore gore saldrrnnstr. Bazuka ve havan toplariyla donatilmis 140 ki§iIik bir boltige kars.n acaip boru gormtistii. pek yakmda bizden c.iartcilara ates emri vererek biz de eekilmege basladik. beklenmedik saldmrmzm yarattigt §a§kmhktan kurtulmustu. Fidel. biiylik kayiplar verdirmi§lerdi. bacagmdan ya- . Demek ki.ilmelerini saglamistik. bir zafer kazannustik. <.inde anlatti. Uzak menzilli atesimize. Her ne kadar dii§man kuvvetlerini tam amen yok edemerrlliJlerse de. Ancak act bir haberi vardi: Joel Igleslas'in yegeni olan Hermes Leyva bu ~atl§rna sirasmda Olmti§tli.. Las Cuevas bolgesinde Batista kuvvetlerine nasrl saldirdiklarmi bUyUk bir nese ic.ekildikten sonra yeni bir baskm iein pusuya yattik. Yiizbasi Ignacio Perez'in komutasmdaki bu takima. hicbir sey almadan kuliibeden ayrihp geri donmii§tli. Bu garpl§ma. Israel Pardo He Joel Iglesias. Ganimet olarak da kti~tik bir silah ele ge~irmi§tik ama. Bu vahset karsisinda kendilerine uzak mesafeden ates etmekten baska bir §ey gelmiyordu elimizden. bize katildi. Bu saskmliktan yararlanarak yan tarafta bulunan takimlara geri gekilme ernrini verdim.in. Pastor.r silaholarak sadece bir Maxim makineli tiifegi vardi.tinkU Fidel bir baskm diizenlememis. kasandigmuz bu zaferden sonra cesaretint ispat etmis olanlar terfi ettirildiler.

Sosa'nm adamlari. Merob Sosa. Batista Ordusu komutanlarmm m. Pablito Lebon (Haiti astlh] ve Gonzalez admdaki bu ki:iyliiler bizimle pek isbirligi yapmamislardt. Bundan soma Sierra'ya sadece Batista Ordusu'nun en cesur. bize yakmhk duymaktaydilar.ik miistahkem mevkiler tizerinde .! diisman kuvvetlerinin . Bizim 0 bolgede bulundugumuzu Batista Ordusu'na ihbar etmedikleri iein. Abigail. niyetlerimizi koylulerden dikkatle gizJiyorduk. Bu taktil~-"z~rll'anla kuvvetlerimiz tarafmdan 0 kadar benimsendi ki.todlarml bildigimiz icin. ondan sonra da bohio'lari atese vermislerdi. yi. Bu earpisma bize.i§ nizammdaki diisman kollarma belirli kosullar altmda saldirmamn ne kadar kolay oldugunu da gostermisti. ClinkU biitiin diisman askerleri herhangi bir ytiriiyti§te onctillik etmege asla yanR§mlyorlardl. bu ylizden diisman Sier- mlrmsti. n~' .<ok etkili clan bu degerli silahlara sahip olmak frrsatirn kaeirrmstik.1Vyetini hareketsiz hafe"get'irm€min taktik:-b~knn'mdan . Bu sav a!. bu talihsiz koyluleri kendi bohio'larmda katletmis. Yaptiklarnmz etkiliydi. fakat hazirlamakta oldugumuz harekattan hie haberleri yoktu. Sierra'dan kesin olarak ~ekilmesine yol acan bir doniim noktasi oldu. Fidel'le tekrar bulu§tugumuzda yaptIguulz miitevazr. Hatta ki:iyltilerden biri tesaddfen baskmm hazirlanmakta oldugu bi:ilgeden geceeek olsa. biittin koyluler gibi. ancak bunlar da hirer gosterh~ oImaktan ote gidemeyecekti. onu bu baskin sona erinceye kadar tutukluyorduk. duk. 9iinkti daha dogru diiriist siIahIanmaml§ kuvvetlerimizle mlikemmel sekilde donatilmis ve silahlandlrIlml§ diisman kuvvetleri arasmdaki acrk e§itsizlige ragmen basari kaza- Savasmuzm yankdan devam ediyordu. koyltileri baskindan dolayi sorumlu tutrnus ve hepsini oldiirmustu. Ustelik. 'k'adar:_gogi'll~ qJd. Oysa.iriiyi. ra Maestra'ya giremez oldu. Calixto.u'gu~(Ei~meyaana ~~kml§b. bizim varhgrrruzdan haberdardilar. BoyIeee. dort yada bes koylti de diisman tarafmdan dldiirtilmtisttl.• 168 • • 169 • rah olan Pilon da nasrl bir hazine ile karst karsiya bulundugunu farkedememis ve eli bos donmustti. en zalim ve en hlrslz komutanlarmdan Sanchez Mosquera bir ka~ defa girebiJecek. Cesedi yakilan yoldasimizdan baska. Bir yada iki gUn sonra Batista Ordusu tarafmdan yaymlanan bir biiltende be§ yada alb oliiden soz acrldrgmi duy-. kti~i. fakat oldukca etkili isler Uzerinde uzun uzun konustuk. y~rtiyU§' nizammdaki kolun en basmdaki askerlere at~iL ederek-dti§'QlaJ_1J~J. Evet.

El Uvero Savasr'ndan kisa bir siire sonra bize katilan bOlge koylulerinden Manolo ve Popo Beaton'« un firar etmeleri bizim i~in aglr bir darbe oldu. bense kendi kuvvetimle Batista Ordusu'nu pusuda bekleyecektim. Daha sonra ildsi de geriye dondii.?e~i~e~ cektik. Bu gene yoldas bir kaA. olsa olsa kli~Uk bir garnizon bulunabilirdi. Pino del Agua'daki bl~k1 atolyesine gitmek iizere yola koyulduk. EI Uvero'daki savas gtinlerinde birbirlerine kardes gibi baglanan bu iki ki§i kampimizdan gizlice ayrtlmisIardi. gtin once bana hayat . Hapsedildigi Cabana kalesinden kacmaga muvaffak oldu.ve Rodriguez'i askeri bir torenle sereflendirmektense. Ancak silahmm elinden ahnmasma iizlilen Rodriguez. Rodriguez ~ok disiplinsizdi. Dos Brazos del Guayabo'dan savas yerine dogru ilerlerken bir takim onemli olaylarla karst karsiya kaldik.~ip bulunursa bulunsun.. buna karsihk adamlarmnzdan bir kismi onun da sehit sayilmasmi istiyorlardi. Rodriguez'in cenazesini kaldirmak.• 171 • 23 Birinci Pino Del Agua Sava~1 Fidel'le 29 Agustos'ta bulustuktan sonra. hiebir zaman bir eskiya olmaktan ileri gidemediler.in bir SUc t~kil ett~~ni}!~~_"sli~duIl1' SoIiUiida. dini bir toren yapmayi kabul ettiler.-adamlarlffilz yatistilat. Bu olaylarda yer alan kiqiler. burada onemli bir diisman kuvveti yoktu. boyle durum. bazi bireysel nedenlerle Cristino Naranjo'yu oldtirdti. Devrim zafere ulastiktan sonra Manolo. Fidel kendilerini affettiyse de. kuvvetlerimizle bir . Pino del Agua Savasi oncesinde. Zira. aramizda anlasmazhk yaratti. Bir baska liziicli olay da suydu: Roberto Rodriguez admdaki bir yoldas emirlere Itaatsizlik ettigi i~in silalu elinden ahnrrustr.larda bizim geeisimizin koyliilerin zihninde yarattigl izlenimleri silmek icin mukabil bir govde gosterisi yapmak iizere Batista kuvvetleri derhal arkarmzdan gelirlerdi. Ben Rodriguez'in askeri torenle gomtilmesine karsr idim. tereddlit etmeden derhaI ele . govde gosterisi yaptIktan sonra Fidel Chivirico Bolgesi'ne dogru yoluna devam edecekti. Fidel'in plam §oyleydi: Eger kti~iik bir garnizon varsa. BeQ.olen nuadar:iist~~~!~_". bu arada devrimin ilk glinlerinde saflarnmza katrlrms olan yigit yoldasimiz Pancho Tamayo'yu da oldiirdii. ihtilalin sonraki safhalarinda da onemli roller oynadtlar. Aldt~mtz bilgilere gore. yoksa. bu kosullar altmda Intihar etme. Sonunda bir grup koylli Mano10 ile Popo'yu yakalayarak ikisini de Santiago'da kur§una dizdi. Bir zamanlar bizimle birlikte earPl§bgl Sierra Maestra'da kli~lik bir gerilla kuvveti meydana getirdi. bir arkadasinm tabancasnn ele geeirerek intihar etti. bu bakimdan bagh bulundugu mangaya komuta eden tegmen silahim elinden alarak kendisini cezalandirrmsti.

Bir gun bana uzun uzun anasmm ytirekler aoisi bastahgmdan sOz 8A1t1. serbest birakilrms bir esir. aneak bazr §artlanID oldugunu soyledim. bir govde gosterisi yapmak Iizere Las Minas de Bueycito'ya kU~iik bir mi. QiinkU San Pablo de Yao'dan. Oercekten c.ifreze gonderdik. yolda Baro'nun Idmseyi g5nnesine izin vermemelerini emrettik. zira Baro kampimizi ziyarete gelen bir c. Mlifrezeye komuta eden YUzba§I Ciro Redondo. Blinyece zayif olmasma ve asi yaradthsina ragmen. Bununla beraber esaretten kurtulduktan sonra katil Sanchez Mosquera'nm emri altma girerek Bueycito'ya giden ve orada bizimle temas halindeki koyliileri tamyip ortaya cikartan Baro'dur. Batista rejimini takbih ettigini bildirmesini teklif ettim. iki gUn soma. Intihar etmek zaafrndan kurtaramarmsti. kaldik. Yao'ya yliriiyli§Umliz strasmda sarhoslugu yiiztinden arkadaslarmm hayatmi tehlikeye sokan bir yoldas aramizdan atildi.tkabilirlerdi. Cristina maden ocaginm yanmdan gecerek Pico Verde'ye ~l~ kan yol oldukea dikti.in isimlerini ogrenmi§ti. kabul edemeyeeegini bildirdi. Ayrica Baro'ya Bayamo varoslarma kadar refakat etmeleri. Nitekim bizim kamyonlar bu yokusa dayanamaytp yolda bozuldu ve ma1zemeleri yeniden katirlarla adamlarumzm srrtina ylikleyip ~Ikartmak zorunda. basta anasim gordi. hatta bir sempatizan saydiklari Baro'nun da i§tirakiyle bir toplanti yaptilar. Baro'yu dort yoldasla birlikte gonderdik. devrimin zafere ulasmasmdan bir kae gun sonra yakalanarak idaro edilmistir. Oysa iyi bir savascr idi. geriUa hayatma kendisini uydurabUmek iein bliylik eaba harciyordu. Benim bu hatam. Bu yoldaslara. Bu olaydan hemen sonra San Pablo de Yao'ya indik. Ay~ rica. Qok inandmci konusuyordu.ok kOyliini. Adamlarnmz emirlere uymadilar. Bu yokusu ancak ozel arazi kamyonlari tamamen yUklii olmamak sartryla c.evredeki insanlarla temas kurduk.• 172 • • 173 • hikayesini anlatrmsti. sadece el~.ilige iltica etmesi ve artrk carpismak istemedigini bildirmesi hususunda anlastik. donti§tinde Leonardo Baro admda bir esir getirdi. orada Earo'yu biraktiktan sonra baska bir yol izleyerek geri donmeleri de emredildi. Bunun Uzerine. c. Koyde dUkkan sahipleri tarafmdan veri len kamyonlari gene bu diikkan sahiplerinden satin aldignmz malzemelerle tika basa doldurduk. KUba halkmm saYISlZ kurbanlar vermesine sebep olmustur. Ortalikta diisman kuvvetleri bulunmadigi ve koylirler bizi bagirlarma basmak ic. o gUnlerde aramtzdan yine bir takim aynlmalar oldu. Ancak Baro da. Baro'nun bu cinayette elini kana bulayip buIamadigmi kesinlikle bilmiyoruz. Jorge Sotus manga komutanhgmi birakarak. 4 EylUl' de . Iste bu sirada. kendisinden daha once de soz ettigim Lydia Doce He tarnstim. Baro bir karsi-devrimci olarak bliylik roller oynannstr.abalar kendisini zaaflarm en btiyUgtinden. . Her seyi bono ka~lhgmda kredi He satm ahyorduk. Baro'nun bir otoblise binip Havana'ya gitmesini. bu teklifi. Fakat Baro.in birbirleriyle yan§ ettikleri iein koyU tek silah atilmadan bir saatte isgal ettik. Nihayet Bayamoya ciple giderken yol Uzerinde Batista kuvvetleri ta- rafmdan durdurulup yoldaslarrmizm dordii de oldiiriildii.ok hassas bir deJikanhydi.ikten sonra bir yabanci el~ige s~ bir daha bize kaI'§l carpl§mak istemediguu. Bu malzemeyi nasil tasryacagmuzr planlamarmz gerekiyordu. Kendilerini dogru diiriist gizlemedikleri gibi. ama bu c. Kendisini serbest birakabilecegimi.

-En onemli noktaya Yiizbas. Koyii i§gal ettikten sonra Fidel. Koyde birkae i§~ vardi. Ustelik ormanda kol nizammda yiirtimek adetleri de yoktu... Miami'deki davramslari eok kararsizdt.• 174 • • 175 • Fidel'den aldigr bir tavsiye mektubuyla Miami'ye gitti. Efigenio Ameijeiras. Pico Verde yolu cekilmeye I. Bulundugumuz mmtikadaki meyil I.klatelyesinin eevresine kurulmus bir koydiir. Ayrica Yiizbas) Raul Castro Mercader'in adam!armdan bazrlari da destek olacaklardi. Hayatmda bircok yiikselisler ve diisiisler gosterdi.Uk bir §a§lrtma hareketine giri§tik. hiebir dli§man kamyonunun gozi.. CUnkti boyleee kamyonlan pusuya dtisilrebilecegimizi ve yogun bir at€§ altma alabilecegimizi hesaplamistik. biz gece vakti donli§!yaparak dii§mana pusu kurduk..ok fazla oldugundan bu dik yokusu ~lkmaga gall§an kamyonlarm motor giiriiltillerini. Diismanla isimtz bittikten sonra biz de bu yolu kullanmak istiyorduk. Hubert Matos'un zamamnda bize ihanet etmege kalkisti ve yirmi yIl hapse mahkfim oldu. Biz dtisman ordusunu Guisa'dan itibaren yiikselen yolun kayahk yamacmdaki ormanda bekliyorduk. Lalo Sardinas'm mangasi Zapato bOlgesinde kalip. bir kaza sonueunda elektrik akrmrna kapilarak oldii. PeJadero nehrinin kiyismda son bulan orman yollarim koruyaeaklardi.ok elverisli idi. Gaddar oldugu it1in adamlari da kendisini pek sevmiyorlardi. Pico Verde'deki grup av tiifekleriyle silahlandmlrmsti ve gerektiginde bize alarm verecekti. Bu arada dogrudan dogruya Maestra'ya giden ve kamyonlarla geeilmesi miimkiin olmayan yolu da ihmal etmedik. Maestra ormanlarmm ortasmda bir bll. yine Pico Verde bOlgesinden gelen arka yollardan birini gozetleyecekti. Orada Ktiba'ya korsanea bir saldmmn hazirhklaruu yaparken. Bu srrada yanmuzdan ayrtlan yoldaslar arasmda.tigimiz noktadan diisrnan kamyonlarmm gelisini gok uzaktan farkebnek mtimktin olabilecekti.. Pino del Agua'ya 10 Ey1til'de vardtk. Pusu kurdugumuz yerde diismamn gelmesini yedi gUn sabirla bekledik. Carpl§maya giriseeek olan takim en iyi silahlarla donatilnusti. Pico Verde'ye giden yol tam amen kontrolumuaaltmdaydi. Ignacio Perez komutasmdakiadamla- . 9iinkii bu yollara ulasabilmek i~in diismanm Sierra lizerinde gok uzun bir yiirUyii§ yapmasi gerekiyordu. Bu plan geregince klil. Ancak bu sonuncu tedbir gereksizdi. diismarun durumu ergee ogrenecegini diisiinerek bir plan hazirladi. Plamrmz basitti: lki yandan ates ederek yol donemecinde ilk kamyonu durduracak ve sonra digerlerini de ates altma alarak ileri gitmelerini onleyecektik..imUzden kacmasr miimkUn degildi. fakat hig asker yoktu. Sierra'ya bir ttir1ti ahsamanusti. Adamlarmnai 0 sekilde mevzilendlrmistik ki. hareketimizin sehirlerdeki koordinatoru Marcelo Fernandez de bulunmaktaydi. Fidel'in kolu herkesin gozti ontinde Santiago'ya dogru yiirtiyti§line devam ederken. kamyonlan gormeden ~k once duyabiliyorduk. Hapishaneden gardiyanm yardmnyla tekrar Miami'ye k~maga muvaffak oidu. Ciro Redondo He taktml Siberia'dan gelen yolu tutmakla gorevlendirilmislerdi. Nihayet yedinci gUn birisi bize diismanin yaklasmakta oldugunu haber verdi. Aslma bakilacak olursa. Tekrar ordumuza katrldi ve affedildi. Bu donemde koytin yoneticisi bir tspanyol'du. Yao'dan. bir sUre bizimle kaldlktan sonra Llano'ya donen... Ge~misteki hatalari unutulmak lizereyken. Ustelik sec. Pino del Agua. Derhal savasa haztrlandlk. Sotus.

bagnmza kaldrrmamrza dahi imkan vermiyordu. SavaJ}1l1~ . fakat yayhm atesinden kac. durumu bildirmisti. Oysa bizim taraftan gelen silah seslerini duyar duymaz. ailesinin bUyUk kismmm Batista. Antonio Lopez'in mangasr.ate§: ediyor. Fidel'i zehirlernek lizere gorevlendirilmisti. kacalim!» diye baglrmaga basladi. Yapaeagr tek §ley bir §i§e icindeki zehiri Pidel'in ayagina dokmekten ibaretti. elinden yaralanrmsti. bir baska bOigedeki kesif gorevi sirasmda esir dU§~ mU§!tU. Bir siire diisman elinde kaldrktan sonra. Bu soylediklerimtn kamyonun altmda ~adlr bezlerinin arasma gizlenmis hareketsiz duran yarah bir diisman asked tarafmdan duyuldugunun farkmda degildim. Ben ~arpl§~ rna yerine varmcaya kadar bir-iki dakika gecmisti. Herkese tekrar mevzilerini almalari ve Lalo Sardinas He Efigenio Ameijeiras'm kuvvetlerinin bizimle i~birligi yapmasim emrettim. Adamlarmuzdan ~ogunun boyle durumlarda sik srk rastlandigi gibi yanhs bir emre uyarak geri Qekilmekte olduklarim gordlim.• 176 • • 177 • rmnzr yerlestirmistik. yol donemeeine dayanrmslardi. birligimiain ozam Jose de la Cruz (Crucito) yu oldiirdiiler. LaIo ve Efigenio imdamumza yetiserek kamyonlara saldmp. Bu sirada bize dogru yaklasan diisman askerleri de herhangi bir baskin ihtimalinden ~ok yagan yagmurla ilgilenmekteydiler. Bununla beraber bir grup dU§lman askeri bizim ilerlememize karsi inatla direniyordu.de iki olii ve bir ~de can cekisirken bile carpismaga gayret eden yarah bir diisman askeri bulduk.. kacahm. emirleri harfiyen yerine getirerek hiebir diisman erinin geemesine izin vermemisti. Benim soylediklerimden ve azarladigim savasemm ozUr dilemesinden cesaret alan yarah diisman askeri. Qatl§ma baslamadan yirmi dakika once saganak halinde bir yagrnur basladt ve hepimizi iliklerirnize kadar islatti. iQin. Fakat kamyon altmdan bize ates eden diisman askerine birsey yapamiyordum. Bu arada Gilberta Caldero'ya tesekkiir borclu 01dugumuzu belirtmeliyim. bir kisrm da biitiin eephaneyi geride birakarak kurtarabildikleri iki kamyonla kaetilar. Adamlarmuzdan biri. Bundan sonra bir yaylnn atesidir basladi ve i1k kamyondaki dti§:manaskerleri korku ve §a§kmhk icinde yola atlayip kayalarm ardmda kayboldular. . Oraya yaklasmak da cok pahahya malolacakh bize.a_cagl yerde hemen saflarumza kansip. Diisrnan askerleri be§ kamyonla gelip. biitiin askerlet gibi Gilberto da kamyondan atlamis. fakat isabet kaydedemedi. Ilk kamyonu sa rdlglmlzda . Bu bozguncu haykmsa ragmen cesaretimi topladrm.. ortaya Qlkarak kendisini 01dtirmememiz iQin bize yalvarmaya basladi. Ordusu tarafmdan yokedilmis olmasiydt. Bu yoldas. QUnkU dtismanm planlanm ancak onun sayesinde ogrenebilmi§tik. msanCISl tarafmdan terkedilen bir makineli tUfegimizi tekrar ele gecirirken. otomatik Thomson tiifegiyle ilk atl§l yapti. <.arpl§maYI baslatacak olan yoldas . bu askerin cabalarma sogukkanhhkla son verdi. ilk gelen kamyonu bunlar durduracakh. Arquimedes Fonseca. Dusmanaskerlerinden birisi yolun donemeeinde kamyonun altma siper alml§ . Bu sirada yol iizerinde mevzilenmis Tatio admda bir savascumz. Fakat kaemadan once bUtUn savascilanrruzdan. son direnisi de ortadan kaldirdilar. Bununla beraber kendisini siddetle azarladrm. kamyonun altmda . Bu askerin boylesine barbarca hareket etmesinin nedeni. Askerlerden bir kismr basibozuk bir §ekUde. emirlerime itaatsizlik ederek «orda.

Av tUfekli diisman askerleri tarafmdan pusuya di.i barut izleriy18 kaphydi. Garand'lar. Demek ki bizim yoldaslarm diismandan ele gecirdiklerini sandiklari Springfield'in kaynagi bu idi. Cekilme emrini. «Dur» diye bagirdiklarr halde bu emri dinlemedigi i~in ates aetiklarnu. Fidel'in kuvvetlerine mensup olan Efigenio Ameijeiras da bir Garand'a elkoymustu. Ayrica Ciro'ya. diisman askerlerinin civarda oldugunu bildirmek lizere gondermistik. fedakarca dovli§ttigtl icin Antonio Lopez'e verildi. B-26'lar bl<.• 178 • • 179 • Iarmuzdan biri yanma yakla~tlgl zaman. bunun Iizerine dilsman askerinin tabanIari yaglaYlp kafJtJgml1. Bununla beraber silahi ganimetlerimiz arasma koyduk.. Browning. Tegmen Joel Iglesias'a. Bu basarilarmm delili olarak da dtisman askerinin biraktigi bir Springfield getirmislerdi. oldiirtileceginden korkan bacagi kmk asker. if. Bu yUzden Efigenio He adamlarimn biitiln itirazlarma ragmen silahlarm hepsini kendi adamlarim arasmda boltisturdtim. Cok geemeden silah sesleri duyuldu. fakat elimize onemli sayida silah gecmisti. _'" . Efigenio'nun mtifrezesini bize yardimei olmak iizere benim komutam altma vermisti. kakaolarirmzr yudumluyorduk. ne de cekilme emrini bildirebilmisti. Onate'ye ve isimlerini §imdilik hatirlayamadigim iki kisiye dagitildi. gizlice yaklasmakta olan bir diisman askeri gordi.. Virelles'e. oldtirme! Che esirIeri oldunneyin diyor» diye bagmyordu. Ytizi.i§tiriildUgtini. Qarp~ma bittikten sonra onu bl~kl atelyesine gotUriip ilk tedavisini yaptik.iklerini.i adamlarinnz ~oktan daha emin yerlere ~ekilmi§ bulunuyorduo CekiIme isareti olarak havaya iki el ates ettikten sonra biz de oradan uzaklastik. Oysa.i. Oteki kamyonlar earprsma sirasmda hasara ugrarmsti. kendisine ates a~dCh~m ve yaralanrms oldugu icin kacmak zorunda kaldigmi soyledi. Av tiifegiyle silahlandmlmis adarnlarrmizdan bir kismr. Bu ganimet bolli§mesinden sonra ti~ kamyonu da atese verdik. Yaralandiktan sonra tekrar dusman eline dilsmemek i~n Martinez eapraz bir yol alarak ormanda kaybolmus. l§te ~arpl§ffianm bilancosu soyle idi: Bir otomatik tUfek. savasm kaderini kendi kuvvetlerinin tayin ettigini ileri siirerek ele gecirdigimiz savas ganimetlerinden bazilarma sahip !.kl atelyesinin tizerinde ueusarak insan avma ~IktIklarl sirada biz kahvalti ediyor. Bu haberci ~arpl§mamlzm sonuelarr hakkmda Fidel'e bilgi verecekti.Ikmak istiyordu. ~Unki. Efigenio. Iki gtin sonra da Mongo Martinez eikageldf. bes Garand. bir kae saat oncesine kadar Ciro'nun gozlemekte oldugu Siberia yolund:an diisman askerleriyle doIu dort kamyonun geldigini gordiik. Zira. Arkadan kendi macerasmi Fidel'e anlatmak i. Bu bdlgede h§Jii diisman askerinin kalrms olmasi bize hayli garip goriindu. Adamlarirmzr toparlarken tizerimizde bazi diisman ueaklarr u~U§maga basladi.lerinde i§e yarayacak bir §ey kalmarmsn.manm sonucunu. «Oldurme. Fakat bulundugumuz yerden a~bgumz yaybm atesi i. Pardo kardeslerden Mingolo'yu.i1dirdiler. Ama gee kalmislardi. bu yiizden Ciro Redondo'ya ne ~arpl§~ .izerine uzaklasmak zorunda kaldilar. Fidel. B-26'lar uzaklastiktan sonra tam yola koyulacagumz sirada. tuttugu mevziden ayrilmasnu bildirmek iizere Mongo Martinez'i yolladtk. cephanesiyle birlikte bir ayakh makineli tUfek . Onunla birlikte Fidel'e yeni bir haberci daha gOnderdik. ertesi gtinii Ciro'nun bize gonderdigi bir haberci He kendisine ulasnrabtldik. Efigenio grubuna ise sadece elkoyduklari Oarand'i biraktrm.izere Caldera da yola koyuldu.

lendirmemiz gerektigini ortaya koyuyordu. Ayrica. Zavalh Mongo'nun kar§ualjhgl kursunlar da caba . Ayakh makineli tUfek Arquimedes'e verilmisti . Onbasi Alejandro esir diistukten sonra sonuna kadar yanmuzda ~C.eki diizen verecektik.. Pico Verde'de yoldas Fidel'in gellsini beklerken kendimize c. Bu sebeple. gayretle dikkati gekenler sunlardr: Efigenio Ameijeiras. bir yoldasmnz da hafif yaralannusti. . c. Pico Verde bolgesinde birlesmek i. Bir kat:. Tegmen Antonio Lopez ve mangasi. eli Iyilestikten sonra kendisine verilen bu silahi kullanaeaktr. Bu savasta gosterdikleri olaganusti. earpisma basladiktan sonra cikartilan bir «t:.• 180 • • 181 • Yaratt~1 yank dar bakimmdan bUyUk onem tasiyan bu c. Bizim taraf bir olii vermis. Lalo Sardinas. c..izere Pino del Agua'dan ayri ayri yollara saparak ayrildik.arpl§manm haberleri biitim Ktiba'ya yayildi.lUbir ozammizr kaybetmlstik. Biitiin bunlar. Ayrica ertesi gUn savas alanmdan tekrar geeerken Efigenio'nun takmn bir dli§man asken daha yakalarmsti. Baskin unsuru yanhs kullanilrms.UnkU soylu bir yoldasi ve gUC. Son olarak. birini de yaralamistik. kisinm savundugu kamyonlarm ahrnsmda bile vurucu gUclimlizlin noksanhgi kendisini gostermisti. cekilisimiz de tamamen dtizensiz sekilde yapilmrsti.l olarak hizmet etti.. Diisman askerlerinden tiC$tinti oldtlrmtis. kuvvetlerimizin savas hazrrliklarrm gelistirmemiz. disiplini gUt:.ok bUyUk eksikliklerimiz oldugunu gosteriyordu. Bu earpismanm degerlendirmesi. savastan sonraki gUnJerimizi bu hazirhklara adayacakhk. hal§. Yuabasi Victor Mora.. Bazilarmuz da ufak yara bereler alrmstr. siyasi ve askeri bir zafer kazanmis olmamiza ragmen.ekilme emri» sdylentisi adamlarmnzm sasirmasma yol acnnstr. Dermidio Escalona ve Arquimedes Fonsecas . geceyi bieki atolyesinde geeirmek suretiyle kendimizi diismana budalaca teshir ettigimizi de belirtmek gerekir. Crucito'nun savas alanmda gomUlmesi SIrasmda biitiin adamlarmuz bliyUk bir keder ieerisindeydiler.

siiriindiigiimiia. Peladero'ya dogru i1erlemeye karar verdik.camm feda etmeye hazir mUfrezesiyle birlikte. gozUnil kupmadan . genel disiplin ve ternizlik kurallariyla ihtilal ahlakma baghhgl saglamak ve bunu gozetmekti. 0 yoluna devam etti. Bu kurulun gorevi. Bolgede dayamkhhgi ile lin salmrs katmna bir ~e~it savas vergisi olarak el koyduk ve Peladero dolaylarmdaki Pinalito'ya dogru yoia eiktrk. keserek etlerini mi tasimahydik: diisman bolgesinde mi birakmahydrk. Pino del Agua ~arpl§masmda ne Qetin ceviz 01dugunu gosteren Tegmen Lopez. giivenli adimlarla inmeye devam ediyordu. yoksa gidebildigi kadar goturmeli miydik? Son Qoziim yolunu sectik. Ama cok omilrstiz oldu ve kurulduktan bir kae gUn sonra dagitildr. yargtlanmaSl goz aeip kapaymcaya kadar sonuclandi. Qarpismalarda daha yararh ve etkili olabilmekti. Hain. daglarda ya- sayan koca bir bOIgenin halkim tuzaga diisiirmiis.'larla iliskileri oldugu bilinen. kesip parea parca etIerini tasimak da bir surti 113 ~lkaracakb basirmza. ama kendisinin ne halt ettigini cok iyi biliyorduk. Peladero'ya varmak iQin dik yamaelardan inmerniz gerekiyordu. iki ay kadar once tUfegiyle birlikte sirra kadem basan Cuervo admdaki eski bir asker kaQagl idam edildi. listelik kaeak da oldugu i~in. Chivirico saldmsmdan sonra. katir hie. Maskotumuz olan yavru kopegin bile durup kucaga almmayi bekledigi yerlerde. BOlgedeki halki kabadayihklariyla sindirerek sUQ isleyen bu gibi toplum disi adamlarm idami. Botella dolaylarmda her zaman ugrak olarak kullandignmz bir kampta. halen de bilmiyoruz. nobet.• 183 • 24 OzUcU Bir Olay • Pino del Agua C. Ama katm ne yapaeakt1k? Hayvam gozden ~lkarIp. sarmasiklara sarihp. Bir an once onunla bulusabilmek icin. Bizim emekledigimiz. her biri ayri ayri. can havliyle kaya QlkmtIlarma asrldigtmiz yerlerde. ama bize karsi dlismanca davranmayan Juan Balansa admda bir tiiccar vardi. SOziim ona ihtilal ugruna miicadele ve hainlerin kokiinii kazrmak maskesi aItmda. maalesef Sierra Maestra'da seyrek gorlillir olaylardan degildi. Fidel'in birliklerinden birkaciyla takviye edilmis olan gerilla orgUtUmUzUdiizene sokmaya koyulduk. duraksamadan. Hem. Yolumuzun Iizerindeki kryi bdlgesinde. Tlifegini ne yaptigtrn bilmiyorduk. diktatorliikle ve latifundistft.arpl§masmdan sonra. disiplin kuruluna iiye secilmisti. Biltiin bunlar oJurken. Olaganiistii bir canbazhk yetenegi vardi katiroigm. Kopmus kaya parcalariyla dolu Pe1adero'yu ge- . Karardan sonra. kimbilir belki de orduyla ~birligi ederek krrdrrrmsn. Fidel'in Sonador bolgesini dolasip tekrar bizim kesime dondUgtinii ogrendik. Amaeumz. govdesini toprak altma gondermekten baska yapaeak birsey kalrmyordu bizim i~n.

lfadeler ikiye boltinmustu: Bir kismi bunun kasith cinayet oldugu konusunda sarsilmaz bir inane tasiyor. Ramiro Valdes bir haber getirdi.• 184 • • 185 • ~erken de bana mism demedi.alebi He son bulan birkac atesli ve heyeeanh ifadeden sonra. en ufak bir korku belirtisi gostermekslzln ifadeleri dinleyen samg. gok onemli bir sorunu ineelemeye gal~n kurul Uyelerlbe tatsiz bir oyun oynadi. Durum eok nazikti. Humberto'nun yam sira iki lie. Ona yasarna hakkim kazandiran da bu marifetleri oldu. Ilk defa boyle si. Adamlarim. gozUnil budaktan esirgemez fedakar bir adamdi. Bu olaydan sonra mlifrezedekilerin bir kismi tutuklandi. bir kismi ise bir kaza olmasr ihtimalini kabul ediyorduo Bu ifadelerden ayrr olarak. Oysa. Tamklarm ifadesi geee bastirana kadar siirdii. !fade almaya ve delil toplamaya giristik. Sonra da La Cabana hapishanesinden birlikte kacacaklardi. Lalo Sardinas i§gUzarhk edip disiplinsiz bir yoldasi cezalandirmaya kalkmis ve vuracakmis gibi tabancasirn gekip adamm sakagma dayamis. Fidel yargilamaya geldi. Akil almaz slgraYl§· larla kayadan kayaya atlayip gidiyordu. Sert tedbirler almak zorundaydik. SonraIan ben bindim Uzerine. tutuklulardan birini oldtireeekti. Rodriguez. Ama islenen sue yeterince bUyi. ama biitiin savascilarm fikrini almadan bu yolda karara varmamn akilhca olmayacagmi da biliyordu. Bu boyle stiriip gidemezdi. Tabanca kazara patlamis ve yoldasmuz kursunu yer yemez olmiis. Artc. gereekten sucluyu krvrim krvrrm kivrandiran bir ceza oluyordu. hersey! bir yana birakip. Sierra'daki sayisiz garpli]· malarmuzdan birinde Sanches Mosquera'mn eline dUM §Unceye kadar katir benim oldu. sunu belirtmeliyim ki.irekli bir binek hayvamm oluyordu. sucortagi olan bir baska asi askerle birlikte.ik oldugu zaman. ortaya cikip. Bu tatsiz sakadan iki gUn sonra. «El Zapatos denilen yerde oldugu duyuldu. cellathk heveslisi olmakla pis bir §ol)ret yapan Humberto Rodriguez de vardi tutuklananlar arasmda. disipline sikr sikiya bagh. Aptestlerini list iiste yaparak pisliklerini de ortahga ylgmak suretiyle. mlifrezelerden biri. savunmamiza ayrilmisti. Onu karsrlayip konusmaya gittim. OItim cezasina kesinlikle karsiydr. Lalo Sardinas'm yasayi ilk gigneyi§i degildi. derhal yargilamp idam edilmesini istiyorlardi. disiplinsizlik gerekcesiyle tutuklananlara bir yada iki gUn yiyeeek verilmiyordu. grubumuzun en iyileri 01maktan eok uzaktrlar. Disiplin kurallari konulmasma igerleyen yolda§lardan bir kismi. elebasilari ha-- hi. bu i§i devamli gelmeliyor. Gerilla savasmm agrr sartlarr yanmda. Hie vakit kaybetmeden hemen kampa donilp LaIo'yu nezarete aldirdim. ihtilalin -zafere ulasmasmdan sonra. kurulun gah§masml engelliyordu. oliim cezasmda diretenler. yoldaslardan bu konuyu ha- . Genel bir diismanhk havasi esiyordu ona karsi. yoldas da «tutuklanrrusti». bir yoldasa bedeni eeza vermek gerilla yasalarmea kesinlikle yasaklanmisti. Bu ise. Bir sucluyu idam etmek gibi tatstz gorevlerle karsrlasngirmz zamanlar. Fidel'in bizim bolgede. hapis pek de onemli bir ceza degtldi. Disiplin kurulunun dagmlmasma yoJ aean lizUeli olay. Yargilamanm ikinci bolumu Fidel'in veya benim. Yoldas Lalo Sardinas birinei simf bir savasci. tutukluyken. kurul tiyelerini gileden glkarml§lardi. Bulusah daha on dakika olmamistr ki. Bu da. l)Itim t. Peladero dolaylarmda geeti.

. yada riitbeleri si:iktilecekti. Mesalelerin titrek J_§:lgmda. Arua onun bu Iistiin yetenekleri dahi. aci dolu bir sesle. kolayea duygularma kapilanlarr etkileyecek bazi olaylar oldu. Ona da oy kullanma izni verildi ve herkes 0YWlu verdikten sonra sayima geeildi. sozlerim samga diisman gozliyle bakan dinleyicilerin bir kulagindan girip. Se~ecekleri ceza bicimlerini teker teker yeniden anlatilk ve herkesin derhal karar vermesini istdik. 0 muthis ikna gileu. Son tereddiltlerden sonra 146 guerilleronun oyu §oyle boltinmustu: Olilm eezasr 70. Onlarm kaderi hiQ de parlak olmadr: Biri Domuzlar Korfezinde OldUrtildii. disiplin kuruiu baskam Tegmen Antonio Lopez'Ie mtifrezesinden birkae kisinin bulunusuydu. kirahk askerlerin ~lkartma tesebbtlsiinden sonra tutuklandi. Curro ve Jimenez He beraber Canizares kardesler de ayrilnuslardr. savas halinde 01dugumuzu ve gereek suelunun Batista oldugunu anlatmaya ~all§tIm. karardan hosnut olmayip Ihtilal Ordusu'ndan ayrrlanlarm arasmda. laboratuvarlarda kullamlanlara benzer ufak ufak kagitlara isliyordum. Pardo Jimenez diye biri vardr. bizim kolun bir Uyesi olarak oylamaya katilrna izni isteyisinl hati hafizamdan silemiyorum. Ama ne fayda. t1Pn tuhafi. oteki kulagmdan ~lktl. Yolda§lffilzm oliimilniln. Oylar birbirine son derece yakindi. Batista'nm bakanlarmdan birinin yegeni oldugu haide miicadeleye kahlmaktan kacmmannsti. 'I'artismay. tUrlir kisilerdi. sUrdUrebiImek i~in mesaleler ve mumlar yakml§tlk. cogunlugun oyuna karst olanlar. 0 zaman Fidel konustu. Bir insan hayatmm soz konusu oIdugu bu oylamada. gerilla hareketinden ayrilma kararlarmi acikladrlar. Qogunlugun kararma saygi gostermeyen ve miicadeleden cekilen bu adamlar. bunlara baska baska anlamlar veriyordu. i~inde bulundugumuz miieadelenin kosullarina baglanmasi gerektigini.• 186 • • 187 • fife almamalarmi rica etme sirasi bana geldi. Kimi iki kere oy kullarnyor. Lalo Sardinas'm beraat etmesini sagtayabileeek sebepler ileri stirdii. Bizim hatalarmuzi. Ve savunmasi ~ok gli~ olan bu olaym. Ve adamlarrrmzm eogu. o geee basarih bir smav geeirdi. i:inderimizin sozlerini sarsilmaz bir inanela kabul ediyorlardi. t§l bununla bitmedi. Tam bir saat. Bunlardan bir ikisinin admi iyice hatirhyorum. Sonunda iki ceza bieimt diisiinirldii ve bunlarm oya konulmasma karar verildi: Ya hemen orada kursuna dizilecek. riltbelerin sOklilrnesi 76. Bize katilmis bir gene kizm. kli~tik bir deftere oylarm sonucunu i§lemekle gorevlendirildiru. Ihtilal kadrosunun en degerli elemanlarmdan biriydi. ama aralarmda gereekten iyi ~ocuklar da vardi.) Sonradan ne olduklarmi bihniyorum. disiplinsizllgimizi. aslmda dlsiplin kavrnmmI savunmak iem meydana geldigini ve bunu hatirdan ~lkarmamamlz gerektigini belirtti. sesi duyguyla dalgalanarak konusuyor konusuyordu. karsit fikirlerin hepsini susturamadr. sonunda diisman hizmetine girdiler ve bu topraklara birer vatan haini olarak donduler. kimi de ileri stiriilen eeza sekilleri tizerinde tartisarak. Lalo kurtulmustu. sueunu kabul ediyor ama hayatmm kurtulmasuu istiyorduk. Ben. Onirla'nm. biri de yine orada. Curro diye biri vardi. Cogumuz severdik Lalo'yu. Bunlarm gogu dUrlistlUgti su go.i~lizlliglimlizU bir bir sayip doktu. her gUn isledigimiz kusurIan ve bunlarm sonucu olan gi. Qok g~ olmustu. Ertesi gUn. (Bu. Bu garip oylamamn sonuelarmi. rkasmdaki gila dlik ~ahlarm onimde biisbiitiin heybetli duruyor. Bu yUzden oylamaya ara vermek zorunda kaldik.

Sanchez Mosquera.• 188 • Onderlerirniz de. mUcadeleye basladigimiz bolgede ve Caracas'la Lamon'da haydutluk: eden bir eskiya grubunu zararsiz hale getirmek iein. soygun ve daha bir ~ok yasa dl§l Isler yapan ~apulcu takmuyla bas edecek kadar sert degildi. Sierra'daki siyasal §artiar daha hata diizelmis degildi. Dagh halkm politikaya sokulmasi i§i oldukca kisir kaltyor. bir dakika bile kaybetmeden yola koyulmamiz gerekiyordu. Aramieda en iyi dustmenler. yada zafer ~elenkleri yanmda maddi menfaatler eide etme umuduyla katrlmis olmalart. Onlan simdi gi::irsem tammam bile. LaIo Sardinas'm rlitbesi almdi ve eski itibanm kazanabilmek iein. Sadece Roberto akhmda. Camilo'nun bizim koldaki ilk gorevi. diktati::irlUk katillerinin muhtemel akmmdan kaeabileeek bir Qtkar yol bulmadan rahat edemediler. tistelik. bi::ilgede her an mUdahaleye hazar bir diisman ordusunun varhgi ise halkm bu kisir yamm dUzeltme yolundaki bUtUn ~abalarlmlzl bosa ~lkarlyordu. bunlar olmadan iilkenin gii~lenemiyecegine inamyorlardi. Daha baskalari da ayrildilar.kiyollklo Miicadele Sierra'daki §artiar. bu haydutlarm hepsini. Sierraya yUrUyeceklerini gosteren QClJitlibelirtiler vardi. yargilamak iizere ele gecirmekti. bir toprak reformunun ve toplum diizeninin bastan sona degi§mesinin gerekli oldugunu seziyorlar. Tegmenlerimizden bin. oldukca geni§ bir alanda serbestee YRIJamamIZa imkan veriyordu. tQlerinde en korkak ve direnesiz olanlar. Ordu hemen hemen bu bi::ilgeyi isgal etmedi sayihr. Yiizbasi Sardinas'm yerine. Ihtilalimizm admi bir kalkan gibi kullanarak. Fidel en iyi savascilarmdan birini. Ama pranga gibi stiriiklemek zorunda olduklari bir ylikleri vardi: MUcadeleye sadece macera hevesi icin. Lalomill ameasi Joaquin de la Rosa da onunla beraber gitmeye karar verdi. 25 E. durumdan hosnut olmadrklari iein. bizim oncii kolunda Ylizb~lhga ylikselen Camilo Cienfuegos'u verdi bana. Diisman. diismana karst bir er olarak doviisme cezasma mahkfim edildi. Conte AgUero bunu Bohemia'da yaymladigi zaman biitiin itibarim yitirmisti. Ama yonetim sistemimiz yeterince dUzenli ve ihtilal harekati maskesi altmda yagma. hatta hi~ ayak basmadigi yerler bile vardi. Yalanlarla dolu bir masal uyduran Roberto. Bu da. savaseilarmns da giderek uyamyorlardJ. bir kere daha ~emberi daraltti. bolge halkmm panige kapilmasi iein yeterliydi. cebri yUrUyU§le ilerleyip. Las Minas de Bueycito ki::iyUndekarargah kurmus- .

yoksa yapier donemde ihtilal hizmetinde kullamlabi1ecek bir hayati kurtarmak mlimklin mliydli? SavR3 Insarsiedir. Onun emriyJe koyli. Cogu serbest birakildi.izerindeyke~~l -» '-_ ~-. ve Aristidio idam edildi. Bu tehditlere ragmen. kentli delikanhlar ve Chang'm vadettlgi basibos ve bol parah bir hayat masalma kanrms koyliilerden meydana gelen cetenin bliyi. bir ktsmi da OldUrlilmli§tU. El Uvero ~arp1§mas!lldan birkac gi. Bize katilmak isteyen gencler. savasa devam etme konusunda herhangi bir istek gostermedi.. Temizleme harekati on gUn eiirdii.i1ere iskenee edilmis. EI Hombrito'nun bu kesiminde.~. ote yandan da bir ~ocugun irzma gecmis olan bir koylii de oliim cezasma mahkfim edildi.koyli. Oradaki bir koylli kuli.inki. Ama ~arpl§maya onsuz girdik. tabaneasmi birkae pesoya satmisti. Yeni bir saldm i!. Ihtilalin adnu kullanarak ve mallarim ~alarak 0 bOlgeye dehset salmisti.istriyel faaliyetin temelini atarak. KISa stirdli bu. tam takim halinde Magdalena'daki Los Cocos'a dogru ilerlemeye koyulduk. Bulundugumuz bOlgeden bir siire icin ayrtlarak. Bu sozler. Daha sonra. orduyla ili§~ ki kuraeagrm anlatmaya baslamistr. Bu hareket! daha sallanndayken. • 191 • tu. yargilandi ve oliime mahkfim edildi.in kendi kendimize sunu sorabiliriz: Gercekten OltimU hak edeeek kadar suelu muydu. gruplar halinde oraya geliyoriar ve bizimle ~ah§an.i ormanda bir agaca baglanarak idam edildiler. rilzgarm ne yonde eseeegini gormenin daha yararh oldugu kamsma vararak.i di. Bugi.ivendigimiz koylulerin emrine veriliyorlardt. <. Hatta bu ISSIZ Sierra'da bir endi. gerillalar bOlgeden ~ekip gittikten sonra. Ne yapahm. thtilal zor gi. Bliylik bir sogukkanhlIk gosterdiler. sorusturma aetrrdim.i§iip kaburgasmi kirrmsti. '()stelik.ibesinde eskiya elebasisi tinlii Chang. belki de pacayi kurtarrrdr. Durumu kendince degerlendirmis ve bekleyip.inler geeiriyordu. Daha sonra her online gelene. Ama U~linlin akhm basina getirmek i~in_ sembolik bir gosteride bulunmayi kararlastirdik. ancak boylesine suclara verilen oliim cezasmi uygulayabilecek giicteydik. bu olaydan sonra. gerilla kuvvetleri i~in giri§ kapisi sayllabilecek bir kamp vardt.• 190 • ihanete. Onderleri Aristidio. Bolge baskam olarak bana tanmmis yetkilere dayanarak. Oneli kuvvetlerle gitmis olan Camilo.in once aramiza katilrrush. biz varmcaya kadar birkae esir alrmsti bile.in hazrrhk yaplldl~ apaeik ortadaydi. bir serbest bolge ortami yaratma hazirhklarma devam ettik. Ve diismanm saldrrganhgi i. Hapishanemiz olmadigi iein daha baska cesalarm infazma imkanimiz elvermlyordu.~. Bu arada bir yandan Ihtilal Ordusu'nun «habercisi» olmakla ovUnen.ilerin tipik bir ornegiydi Aristidio.ik bir krsmim yargiladik. frnn kurduk. Ger~ek anlannm biImeden ihtiIal saflarma katiIan . Chang yuva1armdan ugramt§ oiaYbl-rka!iiiY ollc. «EI Chino» Chang'm baskanligmda Caracas bolgesinl haraca kesen bir eskiya takimmi yakalamak Uzere Fidel'le bulusacaktik. birkae kanaldan kulagima geldi. Chang ve irza gecmekten samk koyli.'. sonuna kadar gi.'-gerlifa ihtimaIine . EI Hombrito vadisindeki isimize. a arkadaslarina ihanet sueunu isledigi zaman biz.~ bile goz yummak imkansizdir. Aristidio §ansma kiissiin. yada birkac ay sonra daha giielendigimiz zaman olmus olsaydi. evinde oturup kuzu kuzu yakalanmayi bekleyecek kadar aklmi kacirmadigmi.

«Viva la revolucion!» diye haykirdi. o siralarda Sierra'da. Echeverria ailesi thtilal Ordusu'na bir kru] savaset yetiatirmisti (kardeslerden biri «Granma Seferi» ne katilrmsti) . sanki bu tamkhk obiir dlinyada gunahlanru bagl§latmaya yararmis gibi. Gerilla bolliglimtize ilk yardimci olanlardan ikisiydi bunlar. gliveni kotiiye kullanma. Ucuncusune gelince. ozellikle karilarmm sayisma gore degerlendiriiirdi. GOzlerini bagladik ve kursuna dlzecekmis gi~ bi srraladik. ama bu cocuk. sonralarr guvenimizi bUylik olglide kottiye kullanrrusti. Onlarm idami ~ok iiaiieii oldu.el ates edildi. Bu olaylarin bir gorgii tamgl vardi. To~ relere sadik kalan ve kendini bir pasa gibi goren Dionisio. ama idam edilerek olmek kavramim bir tiirlli kafasi almiyordu. 0 donemde bu adamI'ar icin baska hicbir ceza uygulamaya imkan yoktu. George. CIA ajam Andrew St. cetedeki tiC. onu cinayet islemeye kadar gOtlirmU§tli. t. Bu yargilama sonunda Masferrer'in suglistti yakalanmis iki casusuyla.m sembolik idamma geldi. Havaya til_.linkli birisinin nikahh kariai oldugunu -ki bu dogruydusi:iyledi.< ev. Izledigi bu kaypak yol. Sierra'da geQllli§lbu olay barbarca gorunebilir. Sonradan. her lig evde birer kadm ve yeterli yiyecek stoku edinmisti. Son dilegi cenazesinde Peder Sardinas'm bulunmasiydi. Bir de baktilar ki dipdiriler. sanki babasryrmsim gihi sapur supur optti beni. Oliimil pek hak etmedikleri bir gercek: ama bir sUrU suca katrlmis olduklan da bir ger~k. anlattiklarirn yoldaslardan hirinin kuskuyla karsrladigtm sezincc hemenatlhr. «Che tamgrmdrr. Oysa. Hersey olup bittikten sonra. Son' anlart eok duygulandmei 01duo Kusurlarmi anlarmsti. Biri tistlime atildt ve mutlulukla minnet kansirm bir duyguyla.ocug.c.: tki lig gun sonra bir baska ~eteyi ele geeirdik. harekatta ozel gorevler yiikIenrnis Echeverria admda bir cocugu da idam ettik.ok uzaklarda oldugundan bu Istegi yerine getiremezdlk. enistesi gibi. Bir sonraki . cJlfunti btiytik bir vekar ve sogukkanhhkla karsiladr. «Idam edilenler» in tigti de Ihtilal Ordusu'na katildilar. Askerler arasmda soz doniip dolasrp savas amlarina geldigi zamanlar. Bunun tizerine Chang son duasma tamk11k etmemizi diledi . Look Oergisi'nde yaymlanan ve Birlesik Devletlerde yihn en sansasyonel haberi olarak nitelenen roportajl ona bir odiil kazandirdi.. ihtilalin kendisine sagladlgl guclerden yararlamp til. Kentlerdeki orgiitlerin bize gi:inderdikleri biitiin malzemeye el koyup kullanmis. Peder Sardinas ise 0 siralarda kamptan t. Ama Fidel bir §ans daha tammak istiyordu. birkac yerde konaklayip gizlice davarlarr oldurmiistii. Ondan sonra sira. Aralarmda Dionisio admda bir guajiro ile enistesi Juan Lebrigio vardi. Yargrlama sirasmda.• 192 • • 193 • gozlerini tUfeklere dikip. Chang'm karanhk i§lerine alabildigine kansmislardi. ikisinin devrim boyunca eok parlak i§ler basardrklarmi duydum. bizim gelmemizi beklerken bir kligUk birlik kurmus ve hangi seytana uymussa uymus. Fidel'in i:if~ keyle kendisini. gerilla bolgesine silahh saldirilar diizenlemeye baalarmsti. bir adamm zenginligi. «1'Ii~bir zaman oliimden korkmadim ben» derdi. iki oldugunu. Hain Eutimio Guerra'nm maskesini diisiiren ve ihtilalimizin en zor giinlerinde bize alabildigine yardim eden Dionisio da. ihanet ve ahlaksiz bir tutumla suclamasmi (ne de olsa bu tig kadim halkm parasiyla besliyordu) dinledi ve kdyliilere ozgU 0 safdillikle kadmlarm till degil. uzun bir siire benim emrimde kaldi.

mi hig ilgileri yoktu. bemm bu palavralara karrnm tok. go· revi tamamladiktan sonra. Idam edilenlerin sonuncusu «EI Maestro» dentlen renkli ki§iligi alan biriydi. ACl olmakJa beraber. Bolda. Masferrer ill iki casusunun dismda. i:iylesine saglamdi ki. «bel~i bir baskasmm Ihtiyacr vardir size aziz Peder. bir eylem adarm haline geJebilirdi. En iyi numaralarindan biri kendisini benim yerime koyarak «Dr. 1htilalin kontrolli eok klsa. Ama o anda bir demir yumruk gerekliydi.hkumlardan birine yaklasip son telkinde bulunmak IStemis. Ihtilalin canlarim batt§ladlgl ve bugUn ordumuzun saflari arasmda olan tesadtifi suclulardan daha kotti kisiler degildiler. bizce bu son. 6ncti kuvvetin basmda Camilo Cienfuegos ve dart tegmen vardr: Orestes..hlQ. yada gok az Olgiide gevsese.§:lrken ge~rdigi.ir.ada olmesine izin verme~ igin ~vardl Qarpl§Lrken bile bile oliime aWacagma andlQly~r.ide bu daglarda onunla dolB.m zor anIarda kendisini yakmdan tannnl§hm. . ~~lrttCI bir kola~hkla kendilerini sug i~lemeye siirlikleyen hatalara du- =: ~Uyorlardl. Ama oliim karsismdaki tutumu oylesine dtirtist. Basmdan beri disipline girmemislerdi. herkese ornek olacak cezalar uygulamak zorundaydik. yal~ niz insanlardi. Adam. bir ihtilal kahramam olabilir. Bu adam thtilalden sonra Tarnn Bakam olarak Toprak Reformu Kanununa imzasmr koymak cesaretini gosteremeyip gorevinden ayn1m. Verilen eezamn yerinde ve dogru otdugunu anlatn ve anasmm Ihtilale sadik kalmasim istedi. Orlando Pupo ve Pablo Cabrera idi.» Ihtilal boyle adamlarla yiirlitUltiyordu. oylesine ihtilalei. Bu yargilamalarda ilk defa olarak bir konu ortaya atilmis ve tarnstlrmstr. Burada admi amp anmama konusunda dii§tindiim. Ben orada degildim. Yargi kurulunca idama mahkfim edilen Echeverria (lakabi «Squinty» idi) anasma uzun. thtilal Ordusu'nda subay olan iki kardesi gibi bir onder. Disiplin kuralJarilla karsi gelenleri bastirmak ve slirekli yonetimden yoksun bOigelerde basgosteren anarsi tohumlarim yok etmek icin.. Echeverria.ak zorunda kalan Sori Marin'den baskasi degildi. . dokunakh bir mektup yazdi. Guevara» diye tamtmasi ve muayeneye b. thtilal Ordusu'nun kontrol altma almaga gall§b. hepsi de olnrken ihtilale baghllklar~~ bildirdiler.Kendi kUgUk kisisel dertleriyle u~maktan baska birseye kart§mayan. Toplum dtizenini degi§tirmekle . Ne var ki . «Bakm bakahm» dernis. Leyva ve Noda. Batista diktatorltigimtin artiklarr olan bu eskiyahklarm temizlenmesi gerektigi konusunda baskalarma yeterli ornek oldu bu olay. ihtilalimizin saghkh kilmmasi.. ma. cezasmm dogrulugunu oylesine kavramtsti ki.• 194 • • 195 • garp1§lD. tkinci mUfrezenin kumandam YUzbasi Raul Castro Mercader ve tegmenJeri Alfonso Zayas. ~ece ailesinin onuruna leke siirmekten kagmdIgtnl soyliiyordu. Llano'daki 26 Temmuz Harekatmm i:inderleriyJe ~e§itli tartismalardan sonra Sierra'ya slgrnml§ biriydi tartrsmaya yol acan.0 belirli donemde sue islemek bahtsizhgma ugradi ve bunu hayanyla odedi. Dionisio ve Juanito Lebrigto.~ bOigede sUkun ve asayisi sagiamak gibi gii!. Hasta ve basibos bir ha. brr sure igin.. Ramiro . ~ok g~gm~den hastalik bahanesiyle bizden ayrilrrus ve sefih bir hayat stirerek belasim bulmu§tu. onu yiiceltti. koyUi kizma tecaviize yeltenmesiydi. ama gorenlerden biri anlatti: Bn seier orada bulunan Peder Sardinas. yeniden El Hombrito'ya dogru yola ~lktlk.

Onlara emir verirken saygiyla siz diye hitap eder.• 196 • Valdes kU«. Aglrhklanmlzl La Mesa kesimindeki Polo Torres'in evine tasirmstik.lmesi ihtimali alan yollarda istihkamlar kuruyorduk. nehir boyundaki halkm isbirligine ve him ayesine . diismani kratrrrp kusatmaya. savunmaya <. El Hombrito'ya yeniden yerlesmemiz 1957 Ekiminin sonlarim buldu. Guayabo deresi boyunca ilerleyerek guneye inip BoteUa Dagi'm gectikten sonra Mina del Frio'dan geJen yola saparak da gidilebilir oraya. siirekli nobetei bulundurmarmz gerekiyordu. Eski ama bizim icm . ta Las Minas de Bueycito'dan bile goriinmesi umuduyla El Hombrito'nun en yliksek tepesine diktik. Yarahlarirruzr da oraya gottirdiik. Santa Ana'ya dogru uzanan ve Guayabo deresini asan yoldan gidilir. Ell arada dusmanm ormandan geeerek baskin yapmasmi ve bizi gafil avlamasrm onlemek icin de. .li. ozellikle de «1htiyar Bayan Chana» dedigimiz kibar dostumuza borcluyduk. Daha onyedisine bile basmarms olan Joel otuz kisiye kumanda ediyordu. Sanchez Mosquera'um taburlarr Santa Ana'da . KontroltimUz altmdaki bolge icin bir savunma temeli kurmaya giri§tik.lin de Hombrito Vadisi'nde guvenlik tedbirleri alrrken. Bu makineyle. Mar Verde'yc birkac kilometre uzakhktaki vadiye. ge«. Diisman havacilarma yeni bir yapiyi hedef kilmak istemedigimiz icm eski bir bohio'da frrm kurduk. Aym zamanda. Bir de iizerinde «Mutlu 1958» yazis. Sanchez Mosquera'nm saldmsma karst hazirhk yapiyor.ok hareketli gecti. bern yazi islerini hem de dizgi islerini Leonel Rodriguez ve Ricardito Medina admdaki ogrencilerin yiirUtttigil gazetenin ilk sayilarmi cikarttik. El Hombrito Nehri iizerinde kurmayi diisundligtimliz minyatur bir hidroelektrik istasyonunun planlarim hazirlamaya basladik. Bayragi. Butun bu ulasnn yollarini iyice kontrola aldtk. Aym zamanda. her an. Joel Iglesias da tegmeniydi. EI Cubano Libre admdaki gazetemizi yaymlamaya basladrk. Bunun i«.. olan kocaman bir 26 Temmuz bayragt yaptirttrk. otoritemizi guclendirlyor ve saglam bir varhk haline getiriyorduk. yada cephe saldrrrlarmj. Carpismayi arahksiz stirdiirmeye. Bu diizeni.<ok degerli bir teksir makinesi getirtmlstik Llano'dan. Aralarmda.ekiIdik. otekiler de ona sen derlerama emirlerine biiyiik bir disiplin ieinde uyarlardi. dayanmaya gticiimiizun heniiz yeterli olmadigim pekala biliyorduk.ik kurmay karargahimizm kumandamydi. Bu arada bolgede devamh dolasiyor. Bu yerlesmis donemdeki hayatumzi dtizenlemeye iste boyle basladik. 0 siralarda Havana'dan gelmis olan iki ogrencinin yardimiyla.ok uzaklardan. 26 Altos de Conrado Mar Verde earprsmasim izleyen gunler <. ayagmdan yaralandigi icin ytirtiyemeyen Joel Iglesias da vardi.

198

199

konakhyorlardt. California yolunda da bilmedigimiz bir hedefe dogru ilerleyen dusman taburlari vardi. Mar Verde ~arp1§masmdan dort bes giin sonra alarm verildi. Sanchez Mosquera'nm taburlari ilerliyordu; hem de ana yoldan. Santa Ana'dan EI Hombrito'ya uzanan en islek yoldan.- Hemen pusuda bekleyen adamlarnmza haber verdik. Maymlan yeniden elden gecirdiler. Kendi basnmza yaptigmuz bu ilk maymlarm pek ilkel bir atesleme diizeni vardi. Bir yaya bagh olan demir parcasi, yayi serbest brraktigirrnz zaman ileri frrhyor ve demir kapsule ~arpIYorduo Mar Verde ~arpl§masmda bir ise yaramayan bu maymlarm bu sefer de daha farkh bir sonuc vermedigini aynea belirtmeliyim. Birkac dakika sonra, ates sesleri kumanda mevkiimizden bile duyulmaya basladi, Maymlar patlamadIgl ve dusman olanca luziyla ilerledigi icin, bizimkilerin ricat ettikleri haberi geldi. Yaimz, geri cekllirken, diismana zayiat verdirmeyi de basarrmslar, Bize gelen bilgilere gore, oldiiriilen ilk dusman, uzun boylu, §i§llian bir cavusmus, Tegmen Enrique Noda He «El Mexicano», bir suvari takimma kumanda eden ve 45'lik tabanca tasiyan bu eavusa, yakm mesafeden Garand'lari ile ates etmisler. Adamm €§kali leonusunda ikisinin de ifadesi birbirini tutuyordu. Ama sonuc olarak, Sanchez Mosquera'nm taburlan bizimkileri geri cekilmek zorunda biraknusti. Iki hafta sonra, Brito admda bir koylii iyi kalbliligimizden otiirii tesekkiire geldi bize. Diisman onu takimm en onunde ytirUmeye zorlarms. Ve bu oliim yiir-iiyiiaiinde bizim ~ocuklarm nisan ahp kendisini vurur gibi yaptiklarrm acikca gormiis. 0 gun hie kimsenin olmedigini de ondan ogrendim. Ama Altos de Conrado'da olenler oldu.

Bulundugumuz yeri, elimizdeki boliik por~tik te~· hizatla savunmarmz gti~ oldugu icin, dogru dliriist siper bile kazmamis, Minas de Bueycito yolunu kesmek iein yaptigumz eski savunma hattiyla yetinmistik. Dusman ilerledikce pusuda bekleyen adamlarmus tehlikeye girdikleri iein, onlara da ~ekilmelerini emretmistik, Ortahkta kim seier kalmanustr, Sadece, koy koleularmm mallarmi gasbetmesine goz yummama kararmda olan, belki de el altindan diismanla bagIantisi bulunan bir-iki koylu vardi goriinlirlerde. Yavasca Altos de Conrado'ya uzanan yola ~ekildik, Burasi Sierra Maestra'nm yamnda ufacik bir tepe gibi kahyordu. Dorugunda da Conrado admda bir guajiro yasiyordu. Bu yoldas PSP (Sosyal Halk Partisi) nin Uyesiydi. Ta basmdan beri bizimle iliski kurmus vc pek degerli hizmetlerde bulunmustu. AUesini uzaclara yollamisti. Evde kimsesi yoktu, PUGU icin ne milkemmel bir yer l Eve acilan li~ patika vardi, Bunlar da ormamn ieinden gecerek tepeleri dolana dolana doruga kadar uzamyor ve tropik bitki ortilsiiyle tamamen ortliluyordu. Bu patikalarm disinda, evin her yam, tirmanmasi alabildigine tehlikeli sarp kayalar ve bas dondtiriicii ucurumlarla ~evriliydi. Agaclarm kesilrnis oldugu bir noktada yol genisliyordu. Sanchez Mosquera'nm saldirilarma karst koymak iein bieilmis kaftandi burasi, Birinei gUn, kli!;lik kuliibenin ocagina fitiIli iki bomba yerlestirdik, Bu elimizdeki en basit pusu imkamydi, yekilirsek, diisman muhtemelen eve girecek ve oeagi kullanacaktr, Bombalar kullerin altmda kuzu kuzu yatiyordu. Ocak yakildigt veya kor kondugu zaman fitillerin ates alacagim ve bombalarm patlayarak pek ~ok kisinin olti· miine sebep olaeagun hesaphyorduk. 'I'ahli bu daha sonra yararh olabilecek bir careydi,