VII.

Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
131
TEMZ ENERJ ÜRETM ÇN GAZLATIRMA
TEKNOLOJS

Mustafa Tolay
1
, Hüseyin Yamankaradeniz
1
,
Georg Daradimos
2
, Hansjobst Hirschfelder
2
, Peter Vostan
2


1
Det es Enerj i ve Çevre Teknol oj i Si st eml eri Lt d. t i . ; www. det esenergy. com

2
Envi rot herm GmbH, Essen, Germany; www. envi rot herm. de

drmtolay@detesenergy.com; hyk@detesenergy.com; georg_daradimos@envirotherm.de;
Hansjobst_hirschfelder@envirotherm.de; Peter_Vostan@envirotherm.de

Özet

Ka t ı ya kı t ga z l a t ı r ma , özellikle bata kömür, linyit, biyokütle ve katı atıklar olmak üzere tüm katı
yakıtları katı halden gaz haline dönütüren temiz enerji dönüüm prosesidir. Hava ve/veya oksijen
kontrollü olarak sisteme verilir, böylece redüksiyon koullarının kalıcılıı salanır. Gazlatırma vakumlu,
atmosferik ve basınçlı ortamda, gazlatırıcı içinde gerçekletirilir ve ürün CO and H
2
karıımından oluan
ve syngaz olarak adlandırılan gazdır. Çıkan gaz temizlenir ve yüksek basınç ve yüksek sıcaklıkta oksijen
veya hava ile yakılarak enerji üretilir veya metanol, amonyak, gübre gibi kimyasal maddelerle, benzin,
dizel gibi sıvı yakıtların üretiminde kullanılır. Katı atık ve katı yakıt esaslı elektrik gücü üretim
teknolojileri içinde gazlatırma, düük düzeyde en uygun hava emisyonlarına, katı atık ve atık su
deerlerine sahip en temiz teknolojidir. Yüksek enerji verimliliinin nedeni, daha az karbondioksit (CO
2
)
emisyonlarıyla sonuçlanan katı yakıt gazlatırmada aynı miktarda enerji üretmek için daha az katı yakıt
kullanılmasıdır. Gazlatırma, yakma teknolojilerine göre daha çevreci bir teknolojidir ve CO
2
, SO
2
, NOx
emisyonları bakımından çok daha avantajlıdır. Mevcut kükürt çounlukla, SO
2
’ye nazaran daha kolay
ekilde giderilebilen H
2
S ekline dönüür. Gazlatırma sırasında NOx, dioksin ve furan problemleri
olumamaktadır. British Gas Lurgi (BGL) Gazlatırıcısı ve ilgili tesisleri enerji ve kimyasal maddelerin
en yüksek verimde üretilmesini salayan en önemli proseslerden biridir. Syngaz’dan kimyasal madde
veya sıvı yakıt üretilmesi durumunda üretim syngaz üretim tesisinden CO
2
emisyonlarıyla
karılaılmamaktadır.

Envirotherm GmbH Firması’nın eski Lurgi Teknolojisi ile Almanya/Schwarze Pumpe’de düük kaliteli
katı yakıtları yüksek verimlilikle gazlatırması konusundaki tek teknolojidir. British Gas Lurgi (BGL)
Gazlatırıcısı enerji ve kimyasal maddelerin en yüksek verimde üretilmesini salayan en önemli
proseslerden biridir. Gazlatırıcı tesislerinin iletmesinden elde edilen uzun yıllara dayalı tecrübe sonucu,
kömür, linyit, ve bunların katı atıklarla karıımını çevre dostu olarak temiz enerjiye ve kimyasal
maddelere dönütüren teknolojiler ortaya konulmutur. Yeni teknoloji ile donatılan BGL
Gazlatırıcısının önemli avantajı düük kaliteli linyitleri ve geni yelpazedeki katı atıkların ekonomik ve
daha da önemlisi etkili ve çevre dostu yolla deerlendirilmesi ve geri dönüümüdür. Bu çalımada gerek
ülkemizde gerekse yurt dıında katı atık ve katı yakıtlarla temiz enerji üretimi konusunda kullanılan ve
gelitirilen bata BGL gazlatırıcısı ile yapılan gazlatırma teknolojisi anlatılacaktır.


S u mma r y

Solid fuel gasification, especially for coal and lignite, is a process that converts coal from a solid state to a
gaseous state. Air and/or oxygen will be transmitted to the system under control. In the presence of a
controlled 'shortage' of oxygen or air, the reducing conditions will be maintained. Gasification is carried
out in a gasifier in vacuum, athmospheric or pressurised conditions, and the product is a mixture of CO
and H
2
, called generally syngas. Syngas that is produced can be used to generate electric power or
chemicals like ammonia, methanol, fertilizer or synthtetic fuels like gasoline,diesel etc. Cleanest of all
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
132
solid fuel based electric power technologies, gasification has significantly lower levels of air emissions,
solid wastes, and wastewater. The reason of its high efficiencies, solid fuel gasification needs less solid
fuel to produce the same amount of energy, resulting in lower carbon dioxide (CO2 ) emissions. In
comparison with combustion technologies, gasification is more environmental friendly and particularly
with regard to CO
2
, SO
2
, NOx emmissions more advantageous. The sulphur present mainly forms H
2
S
which can be more readily removed than SO
2
. No NOx, dioxins or furanes are formed. British Gas Lurgi
(BGL) Gasifier and related facilities is one of the most important processes to produce energy and
chemicals with highest efficiencies. During the production of chemicals or synthetic fuels from syngas
no CO
2
will be emitted.

The ex-Lurgi Technology of Envirotherm GmbH is the unique technology for gasification of solid fuels
with low calorific value with high efficiencies. British Gas Lurgi (BGL) Gasifier is one of the most
important processes to produce energy and chemicals with highest efficiencies. With long years
experience new technologies have been developed,which can convert coal,lignite and their mixture with
solid wastes into clean and environmental friendly energy. The most important advantage of the
optimised British Gas Lurgi technology is the capability of recycling low grade lignites and a wide range
of solid wastes economically and above all in an environmental fiendly way. In this study gasification
with solid wastes and solid fuels initially with BGL Gasifier technology whether in our country or in
other countries will be described.

1. GR

Ham petrolün 40-50 yıllık rezerve sahip olduu, doal gaz rezervlerinin 60-80 yılda bitecek
olması bunlara karılık dünyadaki kömürlerin en az 250 yıllık bir rezervinin bulunduu göz önüne
alındıında, 21. yüzyılda kömürün önemi giderek artacaktır. Günümüze kadar ısı, buhar ve elektrik
üretiminde önemli bir pay alan kömür, yakın gelecekte kimyasalların ve sıvı yakıtların üretiminde de çok
önemli bir kaynak olacaktır. lk defa K.W. Siemens tarafından kullanılan kömürün gazlatırılması prosesi
1860 yılından beri uygulamadadır. 1920-1950 yılları arasında Çada Gazlatırma Teknikleri önemli
gelimeler göstermi, Wellman ve Lurgi sabit yatak, Koppers-Totzek sürüklemeli yatak ve Winkler
akıkan yatak gazlatırıcılar endüstriyel ölçekte yaygın kullanılmıtır. Kömürün yeraltında gazlatırılması
fikride, ilk kez 1868 yılında ngiltere’de K.W. Siemens tarafından ortaya atılmıtır. Yaklaık 20 yıl sonra
Sovyet bilim adamı Mendelev bu konudaki aratırmalarını yayınlamıtır [1,2,3,5,6,18]. Yöntem üzerine
1930 yılında youn çalımalar balatılan Sovyetler Birliinde ticari ölçek uygulamalar 1950’de
gerçekletirilmitir. Kömür gazlatırma teknolojileri dünya üzerinde gerek enerji gerekse kimyasal madde
üretimi amacıyla etkin olarak kullanılmaktadır. Gazlatırma ile elde edilen sentez gazından Entegre
Gazlatırma Kombine Çevrim (IGCC) enerji üretim santrallerinde yüksek verimle elektrik üretiminde
yararlanılmakta, katalitik dönüüm ile de hidrojen, metanol, amonyak, metan, etanol, propanol,
dimetileter, etilen, propilen, asetik asit, aseton, metil etil keton, sentetik benzin, sentetik dizel gibi sıvı
hidrokarbonlar ve organik kimyasal maddeleri, alifatik hidrokarbonlar ve daha birçok farklı türde
kimyasal madde üretmek mümkündür. Petrol ve doal gaz fiyatlarının hızla artması gerek enerji üretimi
gerekse kimyasal madde üretimi bakımından mevcut kömür rezervlerinin gazlatırma teknikleri ile en
kısa sürede deerlendirilmesi ulusal kaynakların da kullanılması açısından önemlidir [7,8,9,10,11,12].

2. GAZLATIRMA TEKNOLOJSNDEK GELMELER ve
TÜRKYE AÇISINDAN ÖNEM
1995 yılından itibaren dünyanın pek çok ülkesinde yaygın bir ekilde kullanılmaya balanan
Gazlatırma Teknolojisi bugün en hızlı gelien enerji teknolojilerinden birisi haline gelmitir. 28 ülkede
117 ticari ölçekte çalıtırılan gazlatırma tesislerindeki gazlatırıcı sayısı 450 adettir [11,14,18]. Toplam
kurulu gücü 45000 MW olan bu gazlatırıcı tesislerinde gazlatırılan kömür, petrol koku, biyokütle ve
atıkların yüzdesi sırasıyla %49, %36 ve 15’dir. Bu tesislerden elde edilen gaz ürünlerin %27’si elektrik
üretiminde %37’si kimyasalların üretiminde, %36’sı ise sıvı ve gaz yakıt olarak kullanılmaktadır. Çeitli
ülkelerde IGCC teknolojisi kullanılarak kurulan lisanslı yüksek kapasiteli tesis örnekleri öyle
sıralanabilir: Api Energia IGCC talya (265 MW), Sarlux IGCC Sardunya, talya (545 MW), Piesma
IGCC spanya (800 MW), IGCC Normandiya Fransa (300 MW), IGCC Hatfield ngiltere (300 MW),
IGCC Almanya (600 MW). Son on yıl içerisinde Çin Halk Cumhuriyetinde devreye giren Gazlatırma
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
133
Tesislerinin sayısı 30 kadardır ve bu tesislerin büyük çounluu 2000 ton/gün kömür ileme kapasitesinde
olup genellikle kimyasal madde üretimi için kurulmutur [6,7,8,9,18].
Petrol fiyatlarının sürekli tırmanıta oluu, doal gaz fiyatlarının son iki yılda %100’den fazla
artması ve enerji arz güvenlii tehlikesi nedenleriyle ülkemiz artan enerji ihtiyacının karılanmasında,
yerli linyit ve kömürlerimizin kullanımının önemi bir kez daha ortaya çıkmıtır. Ülkemizin bugün
belirlenmi toplam linyit rezervi 13 milyar ton iken, çıkartılmaya hazır rezervi 8.5 milyar ton olup, bunun
yaklaık %79'u görünür, %15'i muhtemel, %6'sı mümkün rezerv sınıfı ile ifade edilebilir. Kullanılabilir
linyit rezervi 8.5 milyar ton olarak tespit edildiinden gazlatırma yoluyla enerji ve kimyasal madde
üretimi için uygundur. Mevcut linyit rezervlerinin ısıl deerleri 1100-4500 kcal/kg olup nem içerikleri
yüksektir. 100-500 MWe enerji üretim tesisleri için gerekli olan basınçlı gazlatırıcılarda kullanılacak su
buharı linyitlerin nem içeriklerinden gelmektedir. Ayrıca ülkemiz her yıl 35 milyar dolar civarındaki
döviz rezervini metanol ve amonyak gibi temel kimyasal maddelerin ithalatına harcamaktadır. Dier
yandan gerek kimyasal madde üretimi gerekse elektrik üretimi için gerekli olan linyit kaynakları içerik ve
miktar olarak ülkemizde büyük zenginlikle mevcuttur. Ülkemiz linyit kaynakları kullanılarak gazlatırma
reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve buharla üretilen sentetik gaz ile uygun reaksiyonlar
çerçevesinde metanol, amonyak, nafta, dizel yakıtı ve kimya endüstrisinin temel hammaddelerini üretmek
mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlüü her geçen gün artmaktadır. Ülkemizdeki linyitlerin kükürt
miktarının yüksek oluundan dolayı, herhangi bir ileme tabî tutulmadan yakılarak deerlendirilmeleri
büyük hava kirliliine yol açmaktadır. Gerek hava kirliliinden dolayı gerekse bazı üretim tesislerinin
hammadde ihtiyacını karılamak amacıyla linyit kömürlerinin gazlatırılarak deerlendirilmesi
mümkündür. Ayrıca gaz yakıtın taınması, kömüre nazaran daha kolay ve ucuz olacaktır [4,5,6,7,11].

3. BRITISH GAS LURGI KÖMÜR GAZLATIRMA TEKNOLOJS

Özellikle kömür, biyokütle ve katı atık gibi katı yakıtların gazlatırması, kontrollü hava ile
gerçekletirilerek, katı yakıtları katı halden gaz haline dönütürme ilemdir. Gazlatırma, gazlatırıcıda
atmosferik, vakum veya basınç altında tutulan koullarda gerçekleir ve ürün genel olarak syngaz olarak
adlandırılan CO ve H
2
karıımıdır. Üretilen gaz temizlenir ve gerekirse hava ile yakılarak enerji üretilir.
Üretilen syngaz, ehir gazına çok benzerdir ve elektrik gücü ve/veya kimyasal maddeler, gübre yapımı
için kullanılabilir. Katı yakıt esaslı elektrik enerjisi üretim teknolojisi en uygun hava emisyonlarına, katı
atık ve atık su deerlerine sahiptir. Yüksek enerji verimliliinin nedeni, daha az karbondioksit (CO
2
)
emisyonlarıyla sonuçlanan katı yakıt gazlatırmada aynı miktarda enerji üretmek için daha az katı yakıt
kullanılmasıdır. Gazlatırma, yakma teknolojilerine göre daha çevreci teknolojilerdir ve CO
2,
SO
2,
NO
x
emisyonları bakımından çok daha

avantajlıdır. Kükürt çounlukla, SO
2
’ye nazaran daha kolay ekilde
giderilebilen H
2
S formunda veya saf kükürt eklinde bulunur. Gazlatırma sırasında NO
x
, dioksin ve
furan problemleri olumamaktadır.

Yüksek kül, nem ve kükürt içerikli linyitlerin gazlatırılarak gaz üründen elektrik üretilmesinde
kullanılan günümüz teknolojisi “Entegre Gazlatırma Kombine Çevrim Santralleri, IGCC” olarak
isimlendirilmektedir. Konvansiyonel pulvarize kömür yakma sistemlerine göre çok daha yüksek verimle
ve düük emisyon yayınımı ile çalıtırılan IGCC uygulamaları dünyada giderek yaygınlamaktadır.
Kömürden gazlatırma reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve buharla üretilen sentetik gaz ile uygun
reaksiyonlar çerçevesinde metanol, amonyak, nafta,dizel yakıtı ve kimya endüstrisinin temel
hammaddelerini üretmek mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlüü her geçen gün artmaktadır.
Gazlatırma teknolojisindeki gelimeler gelecein enerjisi olarak tanımlanan hidrojen ve yakıt pillerinin
ticarilemesinde ve hızlı bir ekilde kullanıma girmesinde çok önemli rol alacaını göstermektedir.

Son yıllarda katı yakıt gazlatırılması konusunda yeni teknolojik gelimeler sunulmaktadır.
Küçük ölçekli gazlatırma tesisleri daınık küçük yerleim yerleri ve küçük güç santralleri için ideal bir
seçenek haline getirir. Elektrik üretimi ve ısı geri kazanma kombine kojenerasyon tesisleri, Türkiye ve
Avrupa’da sayısız uygulama için sıradıı bir öneme sahiptir. Gazlatırma, katı atıkın enerji bileenini gaz
motoru veya gaz turbini ile direkt olarak enerjiye çevrilmesini kapsayan bir yöntem sunmaktadır.
Kullanım amacı, kazan ve kombine ısı güç sistemleri (CHP) üretim tesislerinde ve entegre gazlatırıcılı
kombine çevrim (IGCC) santrallerinde kullanımı da içerebilir. DETES Enerji irketinin gazlatırma
sistemi, geni bir yelpazede katı yakıt veya biyokütle için tasarlanmıtır. Etkin inorganik madde giderim
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
134
ve gaz temizleme teknolojilerine sahiptir. Etkin ve fleksibil çalıma yeteneine sahip olan gazlatırma
tesisleri, kısmi oksijen ortamında yapılan gazlatırma ile çevreye uygun ve emisyon deerleri ile uyumlu
özelliklere sahiptir. Müteri istekleri ve imkanları dorultusunda endüstrinin ihtiyacı olan katı yakıt
gazlatırma tesisleri ve prosesin detaylı tasarımı, gazlatırıcı tasarımı, katı yakıt prosesi yapımı, katı yakıt
gazlatırma prosesi çalıtırılması, bakımı, otomasyonu, danımanlık ve mühendislik, tendering, proje
ödüllendirmesi, proje yönetimi ve denetim yapılmaktadır.

100MWe ile 1000MWe arası yüksek güçlerde ve özellikle yüksek H
2
ve CO
konsantrasyonlarının istendii durumlarda 20-50 atm basınç altında çalıan reaktörler tercih edilmektedir.
Günümüzde yüzlerce kömür gazlatırıcısı 20-50 atm basınçta, 1200
0
C sıcaklıkta ve subuharı ve oksijen
beslenerek yapılmaktadır. Özellikle H
2
, metanol, amonyak, sıvı yakıt üretimine yönelik olarak yapılan
sentetik gaz üretiminde kullanılan basınçlı gazlatırma reaktörleri sentetik gazın bileimi :H
2
: %25-30,
CO: % 30-60, CH
4
: %0-5, CO
2
: %5-15, N
2
: %0.5-4, H
2
O: %2-30 eklinde olabilir ve üretilen gazın ısıl
deeri: ortalama 4000- 6000 kcal/Nm
3
mertebelerindedir. Yüksek miktarda gaz üreten yüksek güçlü
gazlatırıcılar 20-50 atm basınçta çalıabilen oksijen kullanımlı reaktörlerdir. Bu tür reaktörlere ince
tanecikli katı yakıt su ile karıtırılarak çamur halinde verilmektedir. Basınç altındaki ve gazlama
sıcaklıındaki reaktör içerisinde subuharı ve oksijenle karılaan katı yakıt tanecikleri derhal H
2
, CO ve
metan’a dönüerek azot içermeyen hidrojen ve karbonmonoksitçe zengin bir gaz karıımı halinde
reaktörü terk etmektedir. Basınç altında, katı, sıvı ve gaz fazları ile aynı ortamda çalııldıı için ısı
transfer ve mekanik tasarımları oldukça komplike olan bu tür gazlatırıcıların tasarımında çok dikkatli
olmak gerekmektedir. Özellikle mekanik tasarım, ısı çekii, katı yakıt beslenmesi, gaz çekii sızdırmazlık
gibi özel tasarım isteyen konular tamamen patentli tasarımlardır ve henüz dünyada bu konuda çalıma
yapan dört veya be büyük üreticinin lisansındadır [11,13,14,15,16,17,18].



ekil-1 : BGL Gazlatırıcısı ematik ve Gerçek Görünümü
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
135

ekil-2 : BGL Gazlatırıcısı Almanya Schwarzepumpe Tesisleri Görünümü


Tablo-1 : Ortalama Türkiye Batı Anadolu Linyitlerinin BGL Gazlatırıcıda Gazlama Özellikleri için
Sınıflandırma.
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
136
4. SCnuÇ vL CnL8l LL8

Bu çalımada, ortalama özellikteki Türkiye Linyitleri için Alman Envirotherm GmbH lisansı ile BGL
yöntemi kullanılarak linyitleri gazlatıran, elde edilen gazdan elektrik ve ısı üretilmesi için gerekli tesisin
ekipmanlarını ve iletmenin fizibilitesini aratırmak üzere hazırlanmıtır. ekil 1 ve ekil 2’de
Envirotherm GmbH Firması tarafından patent ve lisansı ile üretilen BGL Gazlatırıcısının ematik ve
gerçek görünümleri verilmitir. British Gas Lurgi (BGL) Envirotherm basınçlı gazlatırma sistemi
kömürden enerji ve kimyasal madde üretimi konusunda son teknoloji olup özellikle bir alt model
teknolojisi Lurgi Prosesi olarak çok geni ekilde Güney Afrika’da SASOL LURGI Prosesi eklinde,
ABD’de Kuzey Dakota’da kullanılmaktadır. Güney Afrika’da tüm elektrik enerjisi ve sıvı yakıt ve
kimyasal maddeler Lurgi Gazlatırıcıları ile elde edilmektedir. Lurgi Gazlatırıcı Prosesi Kuzey
Dakota’da günde 14.000 ton kömür kullanarak elektrik ve doal gaz üretmektedir. Kuzey Dakota’da ilave
7 yeni BGL rektörü ile 1.2 milyar USD yatırımla gaz üretimi yapılacaktır. Konusunda en gelimi
teknoloji olan BGL gazlatırma prosesi lisans ve patentleri Envirotherm GMBH Firmasınınındır. BGL
gazlatırma prosesi lisans ve patentlerine sahip olan Envirotherm GMBH Firması Türkiye lisans
kullanım hakkını DETES ENERGY Firmasına vermitir. BGL prosesi yıllarca denenmi, teknolojik ve
ticari baarılı sonuçlar alınmı ve bu teknolojinin imdi ülkemize getirilmesi konusunda çalımalar
tamamlanmıtır. Bu kömür gazlatırma prosesi yakma tesislerinden daha verimlidir. Birim elektrik üretim
maliyetleri termik santrallere göre daha ucuzdur. BGL prosesi Türk linyitleri için çok uygundur ve benzer
linyitler ve yakıtlar için yıllarca denenmitir. Birim yakıt baına daha fazla elektrik enerjisi üretir. Külü
vitrifiye camlamı halinde olduu için külü çimento ve asfalt sanayiiinde kullanılır. SO
2
, NOx, dioxsan,
furan problemleri yoktur. Kesinlikle çevre dostu prosestir. Üretilen syngaz sadece elektrik üretiminde
deil metanol, dizel yakıtı, uçak yakıtı, ve dier kimyasal madde üretiminde kullanılabilir. Tablo 1 ve
2’de BGL gazlatırıcısında kullanılacak Türk Linyitleri için gazlama kriterleri ve üretilecek syngaz
deerleri için tasarım kıstasları verilmitir.

DETES ENERJ Ltd. ti katı yakıt ve katı atık gazlastırılması konusunda yeni teknolojik
gelimeler sunmaktadır. Almanya’dan Envirotherm GmbH, stanbul Teknik Üniversitesi ve Bursa Uluda
Üniversitesi ile yapılan teknolojik ibirlikleri sonucu gelitirilen bu yeni teknolojiler kömür, linyit,
biyokütle ve katı atıklardan sentetik gaz üretimini salamaktadir. Türkiye'de ilk defa gazlatırma
teknolojisi ile çevre dostu ve düük fiyatla enerji santrali kurmak mümkün olabilecektir. 1MW'tan 50MW
güce kadar atmosfer basıncı koullarında çalıan sabit yatak ve akıkan yataklı gazlatırıcılar küçük ve
orta ölçekli tesisler için örnek tekil etmektedir. Ayrıca 50MW'tan 1000MW ve hatta daha yüksek
kapasitelerde katı yakıt ve katı atık gazlatırma, enerji üretimi tesisleri tasarlanmakta, imalatı yapılmakta
ve devreye alınmaktadır. Farklı boyuttaki bu türlü enerji tesislerinin ısı ve güç üretim ve kazanımı
konusundaki önemi gerek Avrupa'da gerekse Türkiye'de gün geçtikçe anlaılmaktadır. Gazlatırma ve
enerji üretim tesisleri kombine ısı ve güç (CHP) üretim tesislerinde ve entegre gazlatırıcılı kombine
çevrim santrallerinde (IGCC) kullanılmaktadır [11,12,13,14].

Türk linyitlerinde olduu gibi, yüksek kül, nem ve kükürt içerikli linyitlerin gazlatırılarak gaz
üründen elektrik üretilmesinde kullanılan günümüz teknolojisi “Entegre Gazlatırma Kombine Çevrim
Santralleri, IGCC” ülkemizde de çok verimli sonuçlar alacaktır. Konvansiyonel pulvarize kömür yakma
sistemlerine göre çok daha yüksek verimle ve düük emisyon yayınımı ile çalıtırılan IGCC uygulamaları
dünyada giderek yaygınlamaktadır. Kömürden gazlatırma reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve
buharla üretilen sentetik gaz ile uygun reaksiyonlar çerçevesinde metanol, amonyak, nafta,dizel yakıtı ve
kimya endüstrisinin temel hammaddelerini üretmek mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlüü her geçen
gün artmaktadır. Gazlatırma teknolojisindeki gelimeler gelecein enerjisi olarak tanımlanan hidrojen ve
yakıt pillerinin ticarilemesinde ve hızlı bir ekilde kullanıma girmesinde çok önemli rol alacaını
göstermektedir [15,16,17].


VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
137


Türk Li nyi t l eri Anal i z Deerl eri BGL Syngaz Anal i z Deerl eri

Karbon %(a) 35, 4 CO
2
% (v) 20, 5
Hi droj en %(a) 2, 2 CO % (v) 40, 0
Oksi j en %(a) 4, 9 H
2
% (v) 25, 3
Azot %(a) 0, 6 CH
4
% (v) 7, 5
Kükürt %(a) 1, 9 C
n
H
m
% (v) 0, 5
Kl or %(a) 0, 1 H
2
S &COS % (v) 1, 3
Kül %(a) 39, 1 N
2
& Ar % (v) 4, 9
Nem %(a) 15, 8
Topl am %(a) 100, 0 Topl am % (v) 100, 0

Li nyi t Isı l Deeri Üret i l en Gaz Isı l D
AID kcal / kg 3. 210 ÜID kJ/ Nm
3
11. 085
ÜID kcal / kg 3. 420 Sı cakl ı k 30
0
C
Bası nç bar 21
Besl eme mi kt arı
67
t / saat Gaz mi kt arı Nm
3
/ saat 75. 000

Tablo-2 : Ortalama Türk Linyitleri için BGL Gazlatırıcısında Tasarlanan Üretim Deerleri.
VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES’2008 17-19 Aralık 2008, İstanbul
138
KAYNAKLAR

1. Higman, C., Burght, M., "Gasification", GPP, Elsevier, New York, 2003.
2. Johnson, J.L, "Kinetics of Coal Gasification", John Wiley & Sons , New York 1979.

3. U.S. Department Of Energy, 2004 National Energy Technology Laboratory, Gasifier Technologies.
4. Atakül, H., “An Overview of Coal Resources of Turkey’, TUBITAK, MRC, April 19, 2007, Gebze,
Kocaeli.

5. Tolay, M., “Gasification Technologies’, Advanced Workshop on ‘Energy for Future’, ITU, Istanbul,
7-9 December 2006.

6. Okutan, H., Tolay, M., Yamankaradeniz, H., Ekinci, E., “Gasification: The Importance of 150 Years
Technology in 21. Century’, Coal and Energy Seminar, General Management of TK, Ankara, 15-16
December 2006. (in Turkish)

7. Tolay, M., “Clean Energy and Chemical Substance Production by Coal Gasification, ICCI 2007; 13.
International Energy, Co-Generation and Environmental Technology Conference, 30-31 May 2007,
Istanbul. (in Turkish)

8. Tolay, M., “Kömür Gazlatırma Sistemleri ve Tasarım’, Enerji ve Çevre Dünyası Dergisi, Sayı 51,
Eylül 2007, stanbul.

9. Tolay, M., “Katı Atıkların Gazlatırılması”, Geri Dönüüm Dergisi , Sayı 2, haziran 2007, stanbul.

10. Tolay, M., “Tarım ve Orman Atıklarının Geridönüüm Metodu: Katı Atık Gazlatırması’, Geri
Dönüüm Dergisi , Sayı 3, Temmuz 2007, stanbul.

11. Tolay, M., “Enerji Üretiminde Linyit Gazlatırmanın Önemi’, Enerji ve Çevre Dünyası Dergisi, Sayı
64, Eylül 2008, stanbul.

12. Tolay, M., “Kontamine Atık Gideriminde Gazlatırma Teknolojisi ve Syngaz Üretimi’, Geri
Dönüüm Dergisi , Sayı 9, Temmuz 2008, stanbul.

13. Daradimos, G., Vostan, P, Hirschfelder, H., Yamankaradeniz, H., Tolay, M., “The BGL Gasification
Technology for Turkish Lignites”, The ICCI 2008; 14th Energy & Environmental Congress, 15-17
May 2008, Istanbul.

14. Wooten, R., Kerr, C., “South Heart SNG Project”, Gasification Technologies Conference, 5-8
October 2008, Washington DC.

15. www.envirotherm.de

16. www.detesenergy.com

17. www.coalkim.com

18. www.gasification.org


İstanbul solid fuel based electric power technologies.2. G AZLA TIRMA TEKNOLOJ S NDEK GEL T ÜRK YE AÇISINDAN ÖNEM MELER ve 1995 yılından itibaren dünyanın pek çok ülkesinde yaygın bir ekilde kullanılmaya ba lanan Gazla tırma Teknolojisi bugün en hızlı geli en enerji teknolojilerinden birisi haline gelmi tir. SO2. NOx emmissions more advantageous. dioxins or furanes are formed.12]. Yöntem üzerine 1930 yılında yo un çalı malar ba latılan Sovyetler Birli inde ticari ölçek uygulamalar 1950’de gerçekle tirilmi tir. etilen. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu. 2 .W. With long years experience new technologies have been developed. Kömür gazla tırma teknolojileri dünya üzerinde gerek enerji gerekse kimyasal madde üretimi amacıyla etkin olarak kullanılmaktadır. metan.which can convert coal. propanol. In this study gasification with solid wastes and solid fuels initially with BGL Gasifier technology whether in our country or in other countries will be described. ilk kez 1868 yılında ngiltere’de K. The reason of its high efficiencies.11. G R Ham petrolün 40-50 yıllık rezerve sahip oldu u.5. katalitik dönü üm ile de hidrojen. gasification has significantly lower levels of air emissions. 28 ülkede 117 ticari ölçekte çalı tırılan gazla tırma tesislerindeki gazla tırıcı sayısı 450 adettir [11. yakın gelecekte kimyasalların ve sıvı yakıtların üretiminde de çok önemli bir kaynak olacaktır. Siemens tarafından kullanılan kömürün gazla tırılması prosesi 1860 yılından beri uygulamadadır. Çe itli ülkelerde IGCC teknolojisi kullanılarak kurulan lisanslı yüksek kapasiteli tesis örnekleri öyle sıralanabilir: Api Energia IGCC talya (265 MW). solid wastes. Wellman ve Lurgi sabit yatak.9. British Gas Lurgi (BGL) Gasifier and related facilities is one of the most important processes to produce energy and chemicals with highest efficiencies.8. sentetik dizel gibi sıvı hidrokarbonlar ve organik kimyasal maddeleri.6. Piesma IGCC spanya (800 MW).lignite and their mixture with solid wastes into clean and environmental friendly energy. propilen.14. Siemens tarafından ortaya atılmı tır. gasification is more environmental friendly and particularly with regard to CO2. Petrol ve do al gaz fiyatlarının hızla artması gerek enerji üretimi gerekse kimyasal madde üretimi bakımından mevcut kömür rezervlerinin gazla tırma teknikleri ile en kısa sürede de erlendirilmesi ulusal kaynakların da kullanılması açısından önemlidir [7. petrol koku. resulting in lower carbon dioxide (CO2 ) emissions. asetik asit. UTES’2008 17-19 Aralık 2008. IGCC Almanya (600 MW). Sarlux IGCC Sardunya. alifatik hidrokarbonlar ve daha birçok farklı türde kimyasal madde üretmek mümkündür.18].VII. biyokütle ve atıkların yüzdesi sırasıyla %49. etanol. metil etil keton.W. IGCC Normandiya Fransa (300 MW). IGCC Hatfield ngiltere (300 MW). The ex-Lurgi Technology of Envirotherm GmbH is the unique technology for gasification of solid fuels with low calorific value with high efficiencies. solid fuel gasification needs less solid fuel to produce the same amount of energy.3. British Gas Lurgi (BGL) Gasifier is one of the most important processes to produce energy and chemicals with highest efficiencies. Yakla ık 20 yıl sonra Sovyet bilim adamı Mendelev bu konudaki ara tırmalarını yayınlamı tır [1.18].10. yüzyılda kömürün önemi giderek artacaktır. Toplam kurulu gücü 45000 MW olan bu gazla tırıcı tesislerinde gazla tırılan kömür. Koppers-Totzek sürüklemeli yatak ve Winkler akı kan yatak gazla tırıcılar endüstriyel ölçekte yaygın kullanılmı tır. and wastewater. 1. The most important advantage of the optimised British Gas Lurgi technology is the capability of recycling low grade lignites and a wide range of solid wastes economically and above all in an environmental fiendly way. The sulphur present mainly forms H2S which can be more readily removed than SO2. No NOx. Son on yıl içerisinde Çin Halk Cumhuriyetinde devreye giren Gazla tırma 132 . dimetileter. talya (545 MW). metanol. Günümüze kadar ısı. Bu tesislerden elde edilen gaz ürünlerin %27’si elektrik üretiminde %37’si kimyasalların üretiminde. do al gaz rezervlerinin 60-80 yılda bitecek olması bunlara kar ılık dünyadaki kömürlerin en az 250 yıllık bir rezervinin bulundu u göz önüne alındı ında. 1920-1950 yılları arasında Ça da Gazla tırma Teknikleri önemli geli meler göstermi . %36’sı ise sıvı ve gaz yakıt olarak kullanılmaktadır. In comparison with combustion technologies. %36 ve 15’dir. 21. Kömürün yeraltında gazla tırılması fikride. amonyak. lk defa K. buhar ve elektrik üretiminde önemli bir pay alan kömür. aseton. During the production of chemicals or synthetic fuels from syngas no CO2 will be emitted. Gazla tırma ile elde edilen sentez gazından Entegre Gazla tırma Kombine Çevrim (IGCC) enerji üretim santrallerinde yüksek verimle elektrik üretiminde yararlanılmakta. sentetik benzin.

%15'i muhtemel. UTES’2008 17-19 Aralık 2008. Gazla tırma sırasında NOx. Kömürden gazla tırma reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve buharla üretilen sentetik gaz ile uygun reaksiyonlar çerçevesinde metanol. nafta. Ülkemiz linyit kaynakları kullanılarak gazla tırma reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve buharla üretilen sentetik gaz ile uygun reaksiyonlar çerçevesinde metanol. gazla tırıcıda atmosferik. bunun yakla ık %79'u görünür. Gazla tırma teknolojisindeki geli meler gelece in enerjisi olarak tanımlanan hidrojen ve yakıt pillerinin ticarile mesinde ve hızlı bir ekilde kullanıma girmesinde çok önemli rol alaca ını göstermektedir. Petrol fiyatlarının sürekli tırmanı ta olu u. çıkartılmaya hazır rezervi 8. IGCC” olarak isimlendirilmektedir. Etkin inorganik madde giderim 133 . katı atıkın enerji bile enini gaz motoru veya gaz turbini ile direkt olarak enerjiye çevrilmesini kapsayan bir yöntem sunmaktadır.7. Yüksek kül. Mevcut linyit rezervlerinin ısıl de erleri 1100-4500 kcal/kg olup nem içerikleri yüksektir. Gazla tırma. Türkiye ve Avrupa’da sayısız uygulama için sıradı ı bir öneme sahiptir.6. geni bir yelpazede katı yakıt veya biyokütle için tasarlanmı tır. biyokütle ve katı atık gibi katı yakıtların gazla tırması. Katı yakıt esaslı elektrik enerjisi üretim teknolojisi en uygun hava emisyonlarına.dizel yakıtı ve kimya endüstrisinin temel hammaddelerini üretmek mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlü ü her geçen gün artmaktadır. Ayrıca gaz yakıtın ta ınması. Üretilen gaz temizlenir ve gerekirse hava ile yakılarak enerji üretilir.5. Üretilen syngaz. herhangi bir i leme tabî tutulmadan yakılarak de erlendirilmeleri büyük hava kirlili ine yol açmaktadır. yakma teknolojilerine göre daha çevreci teknolojilerdir ve CO2. Ülkemizdeki linyitlerin kükürt miktarının yüksek olu undan dolayı.VII. B RITISH GAS LURGI KÖMÜR GAZLA TIRMA TEKNOLOJ S Özellikle kömür. kontrollü hava ile gerçekle tirilerek. Konvansiyonel pulvarize kömür yakma sistemlerine göre çok daha yüksek verimle ve dü ük emisyon yayınımı ile çalı tırılan IGCC uygulamaları dünyada giderek yaygınla maktadır. dizel yakıtı ve kimya endüstrisinin temel hammaddelerini üretmek mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlü ü her geçen gün artmaktadır. 100-500 MWe enerji üretim tesisleri için gerekli olan basınçlı gazla tırıcılarda kullanılacak su buharı linyitlerin nem içeriklerinden gelmektedir. daha az karbondioksit (CO 2) emisyonlarıyla sonuçlanan katı yakıt gazla tırmada aynı miktarda enerji üretmek için daha az katı yakıt kullanılmasıdır. katı yakıtları katı halden gaz haline dönü türme i lemdir. nem ve kükürt içerikli linyitlerin gazla tırılarak gaz üründen elektrik üretilmesinde kullanılan günümüz teknolojisi “Entegre Gazla tırma Kombine Çevrim Santralleri. Son yıllarda katı yakıt gazla tırılması konusunda yeni teknolojik geli meler sunulmaktadır.18].11]. Gazla tırma. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu. Elektrik üretimi ve ısı geri kazanma kombine kojenerasyon tesisleri. NOx emisyonları bakımından çok daha avantajlıdır. vakum veya basınç altında tutulan ko ullarda gerçekle ir ve ürün genel olarak syngaz olarak adlandırılan CO ve H2 karı ımıdır.5 milyar ton olup. nafta. gübre yapımı için kullanılabilir. Ayrıca ülkemiz her yıl 35 milyar dolar civarındaki döviz rezervini metanol ve amonyak gibi temel kimyasal maddelerin ithalatına harcamaktadır. yerli linyit ve kömürlerimizin kullanımının önemi bir kez daha ortaya çıkmı tır. Ülkemizin bugün belirlenmi toplam linyit rezervi 13 milyar ton iken. DETES Enerji irketinin gazla tırma sistemi. do al gaz fiyatlarının son iki yılda %100’den fazla artması ve enerji arz güvenli i tehlikesi nedenleriyle ülkemiz artan enerji ihtiyacının kar ılanmasında.9. kazan ve kombine ısı güç sistemleri (CHP) üretim tesislerinde ve entegre gazla tırıcılı kombine çevrim (IGCC) santrallerinde kullanımı da içerebilir. Kullanım amacı. ehir gazına çok benzerdir ve elektrik gücü ve/veya kimyasal maddeler. 3 .5 milyar ton olarak tespit edildi inden gazla tırma yoluyla enerji ve kimyasal madde üretimi için uygundur. Kükürt ço unlukla. Yüksek enerji verimlili inin nedeni. Kullanılabilir linyit rezervi 8.8. amonyak. SO2. İstanbul Tesislerinin sayısı 30 kadardır ve bu tesislerin büyük ço unlu u 2000 ton/gün kömür i leme kapasitesinde olup genellikle kimyasal madde üretimi için kurulmu tur [6. katı atık ve atık su de erlerine sahiptir. %6'sı mümkün rezerv sınıfı ile ifade edilebilir.7. amonyak. SO2’ye nazaran daha kolay ekilde giderilebilen H2S formunda veya saf kükürt eklinde bulunur. Di er yandan gerek kimyasal madde üretimi gerekse elektrik üretimi için gerekli olan linyit kaynakları içerik ve miktar olarak ülkemizde büyük zenginlikle mevcuttur. Gerek hava kirlili inden dolayı gerekse bazı üretim tesislerinin hammadde ihtiyacını kar ılamak amacıyla linyit kömürlerinin gazla tırılarak de erlendirilmesi mümkündür. dioksin ve furan problemleri olu mamaktadır. kömüre nazaran daha kolay ve ucuz olacaktır [4. Gazla tırma. Küçük ölçekli gazla tırma tesisleri da ınık küçük yerle im yerleri ve küçük güç santralleri için ideal bir seçenek haline getirir.

H2O: %2-30 eklinde olabilir ve üretilen gazın ısıl de eri: ortalama 4000. katı. Yüksek miktarda gaz üreten yüksek güçlü gazla tırıcılar 20-50 atm basınçta çalı abilen oksijen kullanımlı reaktörlerdir. katı yakıt gazla tırma prosesi çalı tırılması. ekil-1 : BGL Gazla tırıcısı ematik ve Gerçek Görünümü 134 . Etkin ve fleksibil çalı ma yetene ine sahip olan gazla tırma tesisleri. İstanbul ve gaz temizleme teknolojilerine sahiptir.14. otomasyonu. Özellikle H2. proje yönetimi ve denetim yapılmaktadır. CO2: %5-15.VII. sıvı ve gaz fazları ile aynı ortamda çalı ıldı ı için ısı transfer ve mekanik tasarımları oldukça komplike olan bu tür gazla tırıcıların tasarımında çok dikkatli olmak gerekmektedir. tendering.6000 kcal/Nm3 mertebelerindedir. UTES’2008 17-19 Aralık 2008.16. N2: %0. metanol. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu. gaz çeki i sızdırmazlık gibi özel tasarım isteyen konular tamamen patentli tasarımlardır ve henüz dünyada bu konuda çalı ma yapan dört veya be büyük üreticinin lisansındadır [11. ısı çeki i. danı manlık ve mühendislik. CO ve metan’a dönü erek azot içermeyen hidrojen ve karbonmonoksitçe zengin bir gaz karı ımı halinde reaktörü terk etmektedir. katı yakıt prosesi yapımı. kısmi oksijen ortamında yapılan gazla tırma ile çevreye uygun ve emisyon de erleri ile uyumlu özelliklere sahiptir. amonyak.5-4. Günümüzde yüzlerce kömür gazla tırıcısı 20-50 atm basınçta.15. Basınç altında. sıvı yakıt üretimine yönelik olarak yapılan sentetik gaz üretiminde kullanılan basınçlı gazla tırma reaktörleri sentetik gazın bile imi :H2: %25-30. CO: % 30-60. CH4: %0-5. Basınç altındaki ve gazla ma sıcaklı ındaki reaktör içerisinde subuharı ve oksijenle kar ıla an katı yakıt tanecikleri derhal H2. Mü teri istekleri ve imkanları do rultusunda endüstrinin ihtiyacı olan katı yakıt gazla tırma tesisleri ve prosesin detaylı tasarımı. bakımı. katı yakıt beslenmesi. proje ödüllendirmesi. gazla tırıcı tasarımı.13. 100MWe ile 1000MWe arası yüksek güçlerde ve özellikle yüksek H2 ve CO konsantrasyonlarının istendi i durumlarda 20-50 atm basınç altında çalı an reaktörler tercih edilmektedir. Özellikle mekanik tasarım.17. Bu tür reaktörlere ince tanecikli katı yakıt su ile karı tırılarak çamur halinde verilmektedir.18]. 12000C sıcaklıkta ve subuharı ve oksijen beslenerek yapılmaktadır.

135 . UTES’2008 17-19 Aralık 2008. İstanbul ekil-2 : BGL Gazla tırıcısı Almanya Schwarzepumpe Tesisleri Görünümü Tablo-1 : Ortalama Türkiye Batı Anadolu Linyitlerinin BGL Gazla tırıcıda Gazla ma Özellikleri için Sınıflandırma. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu.VII.

dizel yakıtı ve kimya endüstrisinin temel hammaddelerini üretmek mümkündür ve bu teknolojilerin üstünlü ü her geçen gün artmaktadır. Birim elektrik üretim maliyetleri termik santrallere göre daha ucuzdur.17]. Üretilen syngaz sadece elektrik üretiminde de il metanol. 1MW'tan 50MW güce kadar atmosfer basıncı ko ullarında çalı an sabit yatak ve akı kan yataklı gazla tırıcılar küçük ve orta ölçekli tesisler için örnek te kil etmektedir.13. Türk linyitlerinde oldu u gibi. NOx. İstanbul Bu çalı mada.16. Gazla tırma teknolojisindeki geli meler gelece in enerjisi olarak tanımlanan hidrojen ve yakıt pillerinin ticarile mesinde ve hızlı bir ekilde kullanıma girmesinde çok önemli rol alaca ını göstermektedir [15. uçak yakıtı. Gazla tırma ve enerji üretim tesisleri kombine ısı ve güç (CHP) üretim tesislerinde ve entegre gazla tırıcılı kombine çevrim santrallerinde (IGCC) kullanılmaktadır [11. Kömürden gazla tırma reaksiyonları ile yüksek basınçta oksijen ve buharla üretilen sentetik gaz ile uygun reaksiyonlar çerçevesinde metanol. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu. Almanya’dan Envirotherm GmbH. teknolojik ve ticari ba arılı sonuçlar alınmı ve bu teknolojinin imdi ülkemize getirilmesi konusunda çalı malar tamamlanmı tır. stanbul Teknik Üniversitesi ve Bursa Uluda Üniversitesi ile yapılan teknolojik i birlikleri sonucu geli tirilen bu yeni teknolojiler kömür. ti katı yakıt ve katı atık gazlastırılması konusunda yeni teknolojik geli meler sunmaktadır. British Gas Lurgi (BGL) Envirotherm basınçlı gazla tırma sistemi kömürden enerji ve kimyasal madde üretimi konusunda son teknoloji olup özellikle bir alt model teknolojisi Lurgi Prosesi olarak çok geni ekilde Güney Afrika’da SASOL LURGI Prosesi eklinde. elde edilen gazdan elektrik ve ısı üretilmesi için gerekli tesisin ekipmanlarını ve i letmenin fizibilitesini ara tırmak üzere hazırlanmı tır. furan problemleri yoktur. Konvansiyonel pulvarize kömür yakma sistemlerine göre çok daha yüksek verimle ve dü ük emisyon yayınımı ile çalı tırılan IGCC uygulamaları dünyada giderek yaygınla maktadır. nafta.VII. Lurgi Gazla tırıcı Prosesi Kuzey Dakota’da günde 14. dioxsan. Kuzey Dakota’da ilave 7 yeni BGL rektörü ile 1. biyokütle ve katı atıklardan sentetik gaz üretimini sa lamaktadir. imalatı yapılmakta ve devreye alınmaktadır. Türkiye'de ilk defa gazla tırma teknolojisi ile çevre dostu ve dü ük fiyatla enerji santrali kurmak mümkün olabilecektir. ve di er kimyasal madde üretiminde kullanılabilir. enerji üretimi tesisleri tasarlanmakta. BGL prosesi Türk linyitleri için çok uygundur ve benzer linyitler ve yakıtlar için yıllarca denenmi tir. Güney Afrika’da tüm elektrik enerjisi ve sıvı yakıt ve kimyasal maddeler Lurgi Gazla tırıcıları ile elde edilmektedir. Kesinlikle çevre dostu prosestir. ortalama özellikteki Türkiye Linyitleri için Alman Envirotherm GmbH lisansı ile BGL yöntemi kullanılarak linyitleri gazla tıran. linyit. amonyak.14]. Bu kömür gazla tırma prosesi yakma tesislerinden daha verimlidir. BGL gazla tırma prosesi lisans ve patentlerine sahip olan Envirotherm GMBH Firması Türkiye lisans kullanım hakkını DETES ENERGY Firmasına vermi tir. IGCC” ülkemizde de çok verimli sonuçlar alacaktır. DETES ENERJ Ltd. UTES’2008 17-19 Aralık 2008. Konusunda en geli mi teknoloji olan BGL gazla tırma prosesi lisans ve patentleri Envirotherm GMBH Firmasınınındır. Ayrıca 50MW'tan 1000MW ve hatta daha yüksek kapasitelerde katı yakıt ve katı atık gazla tırma.12. BGL prosesi yıllarca denenmi . Külü vitrifiye camla mı halinde oldu u için külü çimento ve asfalt sanayiiinde kullanılır. dizel yakıtı. Farklı boyuttaki bu türlü enerji tesislerinin ısı ve güç üretim ve kazanımı konusundaki önemi gerek Avrupa'da gerekse Türkiye'de gün geçtikçe anla ılmaktadır. 136 . ekil 1 ve ekil 2’de Envirotherm GmbH Firması tarafından patent ve lisansı ile üretilen BGL Gazla tırıcısının ematik ve gerçek görünümleri verilmi tir. yüksek kül. nem ve kükürt içerikli linyitlerin gazla tırılarak gaz üründen elektrik üretilmesinde kullanılan günümüz teknolojisi “Entegre Gazla tırma Kombine Çevrim Santralleri. ABD’de Kuzey Dakota’da kullanılmaktadır.2 milyar USD yatırımla gaz üretimi yapılacaktır. Birim yakıt ba ına daha fazla elektrik enerjisi üretir. Tablo 1 ve 2’de BGL gazla tırıcısında kullanılacak Türk Linyitleri için gazla ma kriterleri ve üretilecek syngaz de erleri için tasarım kıstasları verilmi tir. SO2.000 ton kömür kullanarak elektrik ve do al gaz üretmektedir.

İstanbul T ürk Linyitleri Analiz De erleri B GL Syngaz Analiz De erleri K arbon H idrojen O ksijen A zot K ükürt K lor K ül N em T oplam % (a) % (a) % (a) % (a) % (a) % (a) % (a) % (a) % (a) 3 5.6 1 .5 4 0.VII.0 2 5.4 2 .5 0 .9 0 .9 T oplam % (v) 1 00.3 4 .3 7 .085 3 0 0C 21 B esleme miktarı G az miktarı 7 5 . Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu.8 1 00. UTES’2008 17-19 Aralık 2008.000 Tablo-2 : Ortalama Türk Linyitleri için BGL Gazla tırıcısında Tasarlanan Üretim De erleri.5 1 .1 3 9.0 CO2 CO H2 CH4 C nH m H 2 S &COS N 2 & Ar % (v) % (v) % (v) % (v) % (v) % (v) % (v) 2 0.9 0 .0 L inyit Isıl De eri A ID Ü ID k cal/kg k cal/kg 3 .1 1 5. 137 .2 4 .420 Ü retilen G az I sıl D e eri Ü ID S ıcaklık B asınç 67 t /saat b ar N m 3 / saat k J/Nm 3 1 1.210 3 .

. Washington DC. John Wiley & Sons . Sayı 51. Yamankaradeniz. www. Century’. 5. J. Tolay. İstanbul 1. Wooten..... Co-Generation and Environmental Technology Conference. Gasifier Technologies. www. “Tarım ve Orman Atıklarının Geridönü üm Metodu: Katı Atık Gazla tırması’. M. 13.S. Johnson. Advanced Workshop on ‘Energy for Future’. Sayı 64. “The BGL Gasification Technology for Turkish Lignites”. Geri Dönü üm Dergisi .org 138 .. Tolay. International Energy. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu.. Sayı 9. Tolay.com 17. 30-31 May 2007. Temmuz 2007. “Kömür Gazla tırma Sistemleri ve Tasarım’.de 16. C. Burght. General Management of TK . 10. “Gasification Technologies’. www. Coal and Energy Seminar. Geri Dönü üm Dergisi . M. Vostan. "Gasification". Kerr. MRC.. Atakül. “Gasification: The Importance of 150 Years Technology in 21. Department Of Energy. Okutan. ITU. ICCI 2007. Elsevier. 2. 2003. M. Yamankaradeniz. 12. Enerji ve Çevre Dünyası Dergisi. Tolay.. Tolay. “Enerji Üretiminde Linyit Gazla tırmanın Önemi’. M. 2004 National Energy Technology Laboratory. Daradimos. haziran 2007.. H. “Clean Energy and Chemical Substance Production by Coal Gasification. stanbul. 7-9 December 2006. Sayı 3.. “Katı Atıkların Gazla tırılması”.. P.. H. M.L. Sayı 2. Higman. Eylül 2008.com 18. April 19. (in Turkish) 8. GPP.. Istanbul. H. Tolay.detesenergy. G. R. “An Overview of Coal Resources of Turkey’. stanbul. 11. “Kontamine Atık Gideriminde Gazla tırma Teknolojisi ve Syngaz Üretimi’. C. Tolay. M.. 6. U.. “South Heart SNG Project”. 2007. Eylül 2007. 9. 5-8 October 2008.VII. The ICCI 2008.coalkim. Ekinci. New York 1979. 13..gasification. 15-16 December 2006. M. New York. M.. (in Turkish) 7. Istanbul. Geri Dönü üm Dergisi . stanbul.envirotherm. 14th Energy & Environmental Congress. Temmuz 2008.. 15. 14. Ankara. Hirschfelder. Gasification Technologies Conference. 4. Tolay. Gebze. UTES’2008 K AYNAKLAR 17-19 Aralık 2008. Tolay. Kocaeli. Istanbul. Enerji ve Çevre Dünyası Dergisi. M. H. "Kinetics of Coal Gasification".. M. TUBITAK. E. stanbul. 3. stanbul. 15-17 May 2008. www. H.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful