22.

MADDE: [HABERLEŞME HÜRRİYETİ]
Anayasa hükmüne göre, haberleşme bir özgürlüktür ve devletin bu özgürlüğün kullanılmasına engel oluşturma yükümlülüğü bulunmaktadır. Haberleşmenin gizliliğine dokunulmaksızın gerçekleştirilmesi esastır. Haberleşme özgürlüğü ancak Anayasada öngörülen şartların varlığı halinde, yine Anayasada belirlenen usullerle ve belirlenen makamlarca kısıtlanabilir. 1961 Anayasasında olduğu gibi, “Haberleşme Özgürlüğü” terimini “posta dokunulmazlığı” veya “özel haberleşme gizliliği” kavramlarını ifade etmek amacı ile kullanılmıştır. 2001’de değiştirilen “Haberleşme Hürriyeti” kenar başlıklı 22. maddenin hem eski hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. 4709 sayılı kanunla yapılan değişiklik ile hangi hallerde haberleşmenin engellenebileceği ve gizliliğine dokunabileceği açıkça düzenlenerek, yetkili merci ve hâkim kararı için süreler belirlenmiştir. Yani “Haberleşme Hürriyeti” başlığı ile verilen 22.md. ve bu maddenin değişiklikten önceki hali, kitle iletişim özgürlüğü ve bu özgürlüğü sağlayan kitle iletişim araçlarıyla ilgili değildir. DERS NOTLARINDAN: Anayasa’nın 22. maddesinde haberleşme özgürlüğü ile ilgili bir konuya yer verilmiştir.: Herkes haberleşme özgürlüğüne sahiptir. Haberleşme engellenemez, gizliliğine dokunulmaz. Gizlilik haberleşmeye özgüdür. Haberleşmenin gizliliği iletişim özgürlüğünün doğrudan bir sonucu değildir. Haberleşme hakkının serbest olması iletişim özgürlüğünün doğal sonucudur. İletişim özgürlüğünün gereklerinden birisi haberleşmenin engellenmesidir. Bireysel iletişim ile ilgilidir. Kitlelerle ilgili değildir. 22. madde kitle iletişimine uygun değildir. Karşılıklı haberleşmede önemli bir unsurdur. Haberleşme geri beslemenin zorunlu olduğu bir birimdir. İletişimde de karşılık vardır ama burada alıcı pasif. İletişimde işteşlik-karşılık görüyoruz; iletişimin alıcıdan gelen karşılık haberleşmeden farklı olduğunu gösteriyor. Kitle iletişiminin haberle ilgili olması da söz konusudur. 22. madde kitle iletişimi kapsamında pek düşünülemez. “Toplu sms bir yönüyle kitle iletişimine girer. Bu noktada kitle iletişimi ile 22.maddenin kesiştiği söyleyebiliriz. (Haberleşmenin kapsamına girer mi girmez mi tartışılır.) Haberleşme özgürlüğü kitle iletişimiyle tamamen kopuk değildir gelişen teknoloji ile bağlantılı olabilir.

—25. ve 26. Maddeler için Bkz:3. ve 4. sayfalar27. MADDE [BASIN VE SANAT ÖZGÜRLÜĞÜ]
Bilim ve sanat özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan düzenlemeler, kitle iletişim faaliyetlerinin varlığını gerekli kılmaktadır. Bilim ve sanat özgürlüğünün kullanılması sırasında Anayasa koyucunun belirlediği ve basın özgürlüğü için de geçerli olan temel sınırlama, bu özgürlüklerin T.C Devletinin temel niteliklerini ortadan kaldırma yönünde kullanılmasının olanaksız olduğudur. Diğer özgürlükler gibi, kitle iletişim hukukunun temelini oluşturan özgürlükler de, var oldukları ortamı ortadan kaldırmak üzere kullanılamazlar. .

28. MADDE [BASIN HÜRRİYETİ [Sansür yasağı]]
Anayasa koyucu, basın özgürlüğüne ilişkin temel konuları ayrıntılı bir şekilde madde içerisinde oldukça geniş olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Basın özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan Anayasal düzenlemede bu özgürlüğün devletin temel niteliklerini değiştirmek doğrultusunda kullanılmasının olanaksız olduğu açıkça düzenlenmiştir. Anayasa koyucu, basın hürriyetini bilim ve sanat hürriyeti ile düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetlerle ilgili olarak getirilmiş bulunan kısıtlayıcı düzenlemelerin basın hürriyeti açısından geçerli olduğunu hükme bağlamıştır. 28. md, 1. fıkra: “Basın hürdür ve sansür edilemez.” Aynı fıkranın devamında basımevi kurmak için izin alma ve mali teminat yatırma şartının konamayacağı belirtilmiştir. Böylece, 1961 Anayasasında bulunmayan hükme yer vermek suretiyle, Matbaalar kanunun 1. maddenin öngördüğü izinsiz basımevi kurma hakkını anayasal güvenceye kavuşturarak -sansür yasağının konulması suretiyle de- özgürlükçü demokratik rejimlerin standartlarına ulaşıldığı söylenebilir. 28. md, 2. fıkra; Devlete bir görev yüklenmiştir. Şöyle ki, devlet basın ve haber alma özgürlüklerini sağlayacak tedbirleri alacaktır. Kuşkusuz devletin alacağı bu tedbirler, müdahalede bulunmak şeklinde değil, özgürlüğün kullanımını kolaylaştırıcı yasal düzenlemeleri sağlamak şeklinde olmalıdır. 1

maddesi basımevi ve eklentilerinin ve basın araçlarının suç vasıtası olduğu gerekçesiyle de olsa. DERS NOTLARINDAN: Basın hukuku ile ilgili özgürlüklerdir. kanunda belirtilen yetkili mercie verilmesi yeterlidir” diyerek dönemsel yayınlarda ancak “beyan sistemi”nin uygulanabileceğini vurguladıktan sonra. Ülkemizi ve milletimizi parçalamaya yönelik yayınların önlenmesi Devletimizin en doğal hakkı olarak kabul edilmelidir. Anayasa koyucunun iradesine göre. 30. 28. maddeye oranla daha ayrıntılı “basın özgürlüğüne” değinir. 2 . Basın hürriyeti: genel bir tarafı yok. Anayasal güvenceye kavuşturulmuş düzeltme ve cevap hakkı. 2. kişilerin ve siyasi partilerin. maddenin 2. 26. mahkeme kararı olmadıkça yayının durdurulması zorunluluğu yoktur. zapt ve müsadere edilemeyeceğini veya işletilmekten alıkonulamayacağını mutlak ve sınırsız bir şekilde belirtmişken. MADDE[ KAMU TÜZEL KİŞİLERİNİN ELİNDEKİ BASIN DIŞI KİTLE HABERLEŞME ARAÇLARINDAN YARARLANMA HAKKI] 31. Hâkim tarafından verilen kararın ilgili kitle iletişim kuruluşunca yerine getirilmemesi. kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili olarak gerçeğe aykırı yayınlar yapılması durumunda kullanılabilen bir haktır.28. 1980’den önceki tecrübelerin ortaya çıkardığı bir zorunluluk olarak değerlendirdiğimiz bu hüküm 2004’te değiştirilmiştir. Anayasanın hükmüne göre. madde. 29. 32. md. Aykırılık bulunsa dahi. Aynen 1961 Anayasasında olduğu gibi. yaptırıma bağlanmıştır. md. her hangi bir ticari işletme gibi kabul edilemeyeceği ve bu işletmelerin varlıklarını sürdürmek açısından gereksinim duyacakları araç ve gereçlerin devlet tarafında zor alıma tabi tutulmayacağı ve bu işletmelerin faaliyetlerinin engellenemeyeceği açıkça ortaya konulmuş ve Anayasal düzeyde bir koruma getirilmiştir. düzeltme ve cevap talebinin yerinde olup olmadığına başvuru tarihinden itibaren 7 gün içerisinde ilgili hâkim karar verecektir. bu yararlanmanın şartlarının ve usullerinin de kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Hakkın kullanılması talebinin ilgili kitle iletişim kuruluşu tarafından yerine getirilmemesi durumunda. kamunun elinde bulunan kitle iletişim araçlarından yararlanma toplum açısından bir haktır ve bu halktan yararlanma konusunda getirilecek kısıtlamalar ancak kanun hükmüyle olabilir ve bu yasaklamalar Anayasada öngörülmüş bulunan milli güvenlik. kişilik haklarına saldırıda bulunulduğunu iddia eden kişiye kendini savunma hakkı hâkim kararına rağmen tanınmaması. MADDE [SÜRELİ VE SÜRESİZ YAYIN HAKKI] 29. genel ahlak ve genel sağlığın korunması gerekçelerinin dışında bir gerekçeye dayanamaz. fıkra. kamu düzeni. yeni Anayasa “devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü. fıkrası devleti basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirler alır. basın faaliyetlerinin yerine getirilmesine özgülenmiş tesislerin ve araçların devlet tarafından zabt ve müsadere edilmesi veya işletilmesinin engellenesi hukuken yasaktır. Hiçbir devlet varlığına yönelik bu tür saldırılara göz yummaz. “ süreli yayın çıkarabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin. bu bilgi ve belgelerin kanuna aykırılığının saptanması halinde yetkili merin yayının durdurulması için mahkemeye başvuracağını öngörmüştür. basın özgürlüğüne verdiği değeri gösterir. md. Ayrıca. Basın özgürlüğü tarihselliği sebebiyle ayrı bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. MADDE [DÜZELTME VE CEVAP HAKKI] Kitle iletişim araçlarının kullanılmasından daha dikkatli davranılması ve sorumlu kişilerin kamuoyuna doğru bilgi ve haber verilmesi konusunda hassas olmalarının sağlanması amaçlanmıştır. 1961 Anayasasının 25. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahip olduğunu düzenlemiştir. Anayasamızın bu alanda dahi hâkim kararının gerekli görmesi. Basın hukuku iletişim özgürlüğünün alt koludur. MADDE [BASIN ARAÇLARININ KORUNMASI] 30. basın özgürlüğünü önemli bir biçimde sınırlayan bu hükmünü 12 Eylül 1980 öncesi Türkiye’sinin durumunu dikkate almak suretiyle değerlendirmek gerekir. 31. Bu düzenlemeyle basın kuruluşlarının ve araçlarının özel bir vasfı bulunduğu. Cumhuriyetin temel ilkeleri ve milli güvenlik aleyhinde işlenmiş bir suçtan mahkûm olma hali”ni söz geçen güvencenin dışında tutmuştu. 4 fıkra. Pozitif boyuta ilişkin örnek.

eski Anayasanın uygulandığı dönemde görülen aykırılık iddialarına son vermektir. 26. Anayasanın (1982) 25. Tek yönlü bir bilgi akışıyla bireylerin düşüncelerinin yönlendirilmesine engel olunması devletin görevleri arasındadır. md.: Anayasa koyucu. Dolayısıyla düşünce ve kanaatleri açıklama özgürlüğünün kitle iletişim araçları ile ilgili iletişim özgürlüğünü de kapsamına aldığı görülmektedir. “benzeri yollarla yapılan yayımların” ifadesinden hareketle. bireylerin kitle iletişim faaliyetleri yoluyla doğru bilgilendirmelerinin sağlanmasına bağlıdır. Dolayısıyla Türkçe dışındaki dillerle de yayın yapabilme imkânı doğmuştur.: Düşünce ve kanaatin özgürce şekillenmesi. • Kamuya açık alanlarda engellenmeden. temel hak ve özgürlüklerin genel sınırlandırma durumlarını belirten 13. maddenin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesindeki düzenlemeye yakın bir görünüm aldığı da söylenebilir. radyo-televizyon kuruluşlarının izin sistemine bağlanmasıyla. basın yayın özgürlüğünün aksine serbestlik ilkesi yerine. sansür uygulamalarına anayasal bir düzenleme çerçevesinde imkân tanıdığını düşünmektedir. bazı yazarlar. “bilgi edinme özgürlüğü”. yazı ve resimle serbestçe açıklama ve yayma anlamında. Bu yönüyle düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü kitle iletişim hukukunun da temel kavramlarından birini oluşturmaktadır. Ancak. 2001 değişikliği ile 26. ve 26. maddeye eklenen son fıkradaki sınırlamaların kanunla düzenleneceği öngörülerek önemli bir eksiklik giderilmiştir. fıkrasında bulunmayan sınırlamalara gereksinim duyulmuştur. maddenin yeni şeklidir. MADDE [DÜŞÜNCE VE KANAAT HÜRRİYETİ] 26. Düşünce ve kanaat özgürlü ile düşünceyi yayma özgürlükleri. madde 2. içerisinde beş temel hak barındırmaktadır: • Bireylerin düşüncelerini söz. MADDE [DÜŞÜNCEYİ AÇIKLAMA VE YAYMA HÜRRİYETİ] 25. izin sistemine tabi tutulmuştur. Bu özgürlüğün sınırlandırılabileceği halleri gösteren özel hüküm 2001 değişikliği ile şekil değiştirmiştir. 3 . • Basın yoluyla “haber verme özgürlüğü”. 26. Maddenin hem eski ve hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. yayın için iznin öngörülmesinin farklı etki alanına sahip olduğu kanaatindedir. maddeleri haberleşme özgürlüğü ile yakın ilişki içinde bulunan “düşünce özgürlüğü”nü 1961 Anayasasından çok daha kapsamlı bir biçimde düzenlemişlerdir. Cumhuriyetin temel ilkeleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması” ibareleri eklenmiştir.maddenin 2. Bunun nedeni. Kitle iletişim faaliyetleri sırasında oluşan kanaat ve düşüncelerin açıklanabilmesi ve yayılmasında en elverişli yol kitle iletişim araçları kullanılarak düşünce ve kanaatin açıklanması ve yayılmasıdır. Bu şekliyle. internet vasıtasıyla haber verme özgürlüğü”nü de içerdiğini düşünmek gerekir. kamu düzeni. • Film vasıtasıyla “haber verme özgürlüğü” • Bu madde ayrıca. 1982 anayasası düşünce ve ifade özgürlüğüne 1961 Anayasasına göre daha ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. fıkrasıyla da düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceği düzenlenmiştir. diğer kişilerin düşünce ve kanaat özgürlüğünü anayasal güvenceye almıştır. Aynı maddenin 3. md. Görüldüğü üzere bu madde. Eski Anayasanın 20. düşüncenin açıklanması ve yayılması özgürlüğüne koyulmuş diğer bir sınırlama daha bulunmaktaydı: “düşüncelerin açıklanması ve yayınlanmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz.25. kitle iletişim faaliyetlerinin temel işlevini ifade etmektedirler. Değişiklikten sonra 26. Bütün bunlardan da anlaşıldığı gibi. fıkrasında. “düşünceyi açıklama özgürlüğü” . • Radyo-televizyon yoluyla “haber verme özgürlüğü”. Kaboğlu. düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip olmanın tek başına bir anlamı olmayacağını öngörmüş ve oluşan düşünce ve kanaatin açıklanmasının ve yayılmasının. Bunun nedeni. Böylece 2001 değişikliği ile daha önce bu fıkrada bulunmayan sınırlama nedenleri arasına “ milli güvenlik. Kişilerin doğru bilgilerle düşünce geliştirmeleri ve kanaate sahip olabilmeleri için kitle iletişim hukuku kapsamında bu özgürlük de yer almakta ve kitle iletişim faaliyetleriyle yakından ilgili bulunmaktadır. kamu güvenliği. bu son cümleyle. Birinci cümlenin son fıkrasıyla da “görsel ve işitsel iletişim özgürlüğü”.” 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle bu yasak ortadan kaldırılmıştır. basın dışı kitle iletişim araçlarında.

Bizim için önemli olandır. haber alma ve yayma ile ilgilidir. televizyon. Kitle iletişimi ile ilgili değildir bu madde. İfadede düşüncenin dışavurumunu ele alan maddesi önemlidir. 25. Bu düzenleme yapılırken. aykırıymış gibi yorumlanamaz. DERS NOTLARINDAN: Düşünce ve ifade özgürlüğü iletişim özgürlüğünün temelini oluşturur. düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz. 26. Kişilik hakları.C 1982 Anayasası: bu fıkra hükmü. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil. Ya tümüyle serbesttir ya izne ya da bildirime tabidir. Yani bunların kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler getirilebilir. 3. md. ve 26. kişinin hak ve özgürlükleri ile ilgili madde. md. bilgiye ulaşma özgürlüğünü (kaynağın mesajın oluşturmak bakımından bilgiye ulaşma özgürlüğü) ele alıyor. md. eski Anayasanın yürürlükte olduğu dönemdeki duraksamaların ortadan kaldırılması ve düşünceyi açıklama özgürlüğünün kötüye kullanılmasının önlenmesi için özen gösterildiği dikkati çekmektedir. işletme özgürlüğünün sınırlanması. md. bunların yayımını engellemek kaydıyla. sinema veya benzeri yollarla yapılan yayınların “izin sistemi”ne bağlanmasına engel olmayacağını öngörmüştür. Haber ve fikir alma serbestliği. Toplantı ve Gösteri Yapma Hakkı 4) Yasak Sistemi: Yasak Temel Hak ve Özgürlükler Hukuku’na uygun değildir. 26. yayma ve diğer yollarla) boyutuyla ilgilidir. si bu anlaşmayı düzenliyor. şart ve usuller kanunla düzenlenir. md. İletişim özgürlüğü için daha bağlantılıdır. Örneğin. İletişimin her alanını kapsayan bir maddedir. Fıkra: Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler. Düşünce özgürlüğünün düşünceleri açıklamama hakkını da içeren bir özgürlük olduğunu vurguladıktan ve bu özgürlüğün statik yönünü soyut bir biçimde güvence altına aldıktan sonra 26. (İzin sistemine tabi tutulmaktadır) Öngörülen sınırlamalar. radyo televizyon veya benzeri yollarla yapılan yayınların izin sistemine bağlanmasına engel değildir. İle “Düşünceyi oluşturma ve yayma” . Sembolik 26. 25. Bu madde devletlerin radyo ve televizyon işletmelerine bir izin sistemine bağlanmasına engel değildir. md. ifade-düşünce özgürlüğüne ilişkin sınırlamalar. 2) İzin Alma: İzin almadan yapılamaz. 26.C Anayasasının 25. T. md. Soyut bir hükümdür. Kişinin zihninde olan düşüncenin oluşumu ve varlığını ele alan korunmasını öngören maddedir. böyle bir özgürlük olamaz) Eleştiri hakaret sayılmaz. Bu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki hükümdür. Mesele hangi dilin kullanıldığı değildir. 4 . 1) Serbestlik vardır. daha doğrudandır. madde “düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlığı altında aynı özgürlüğün dinamik yönünü ayrıntılarıyla düzenlemiştir. Bunun anlamı sansürdür. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin bu konuya ilişkin kanunu 10.. T. Arapça gazete çıkarmak için Arap harfleriyle yazılması gerekir. yeni Anayasamız bu özgürlüğün tüm kitle haberleşme araçları ile olan bağlantısını ve hangi hallerde sınırlandırılabileceğini açık bir biçimde ortaya koymuştur. maddedir. Bunun somut olarak açık ifadesini 26. Yargı organları tarafı değerlendirir. Ayrımcılık içeren nefret söylemi ifade özgürlüğü kapsamında olsa da sınırlandırılabilir. kanun koyucuya verilen sınırlamalar. Türkçe bir metni Arap harfleriyle çıkarmak mümkün değildir. hakaret.. 3) Bildirim Sistemi: faaliyeti gerçekleştirmeden önce yetkili makamlara bildirimde bulunması gerekir. ima gibi somut örnekler aykırı bulunsa bile.md. düşünceyi açıklama ve yayma. Bu konuların referans maddeleridir. md. Bunun anlamı sansür değildir. Şu an için yürürlükte olan Harf İnkılâbı’na ilişkin kanundur. 1. Ve yayını engelleme diğer sürece düşünceyi yayma ve açıklama hürriyetinin sınırlanması söz konusu değildir. md. fıkra radyo. İletişim özgürlüğü alanına girmiş oluyoruz. İfade özgürlüğünün sınırlaması anlamına gelmez. md. 26. Özel yaşamın gizliliği ifade özgürlüğü dışında gerçekleştirilir. Bu hüküm girişim özgürlüğünün sınırlanması anlamına gelir. geniş bir kapsama sahiptir.maddesi düşünce özgürlüğünü soyut bir kavram olarak ele almış iken. hangi nedenlerle sınırlandırabileceği kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyor (ifade bilgi açıklamaları ifade özgürlüğü ile bağdaşmayan sınırlamalar (hakaret). Böylece. Anayasanın 25. İletişim özgürlüğü ve kitle iletişim özgürlüğü (açıklama. Anayasamız basın dışı kitle haberleşme araçlarında düşünce ve kanaatlerin önceden denetlenmesi anlamına gelen bir tür “sansür” uygulamasına olanak tanımıştır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful