DURAĞANLIK ANALİZİ,BİRİM KÖK TESTLERİ VE TREND •

SUNU PLANI 1.Zaman Serisi Analizi 1.1.Otoregresif Süreç(AR) 1.2.Hareketli Ortalama Süreci(MA) 1.3.ARMA ve ARIMA Süreci 2.Zaman Serilerinde Durağanlık ve Trend 3.Trend ve İktisatta Son Gelişmeler 4.Durağanlığın Tespiti 4.1.Görsel Saptama-Korelogram 4.2.Dickey-Fuller Testi 4.3, Dickey-Fuller Testi’nin Eleştirisi 5.Dickey Fuller Birim Kök Testlerindeki Problemler Ve Phillips Perron Testi 5.1. Phillips Perron Testi 1.ZAMAN SERİSİ ANALİZİ Bir zaman serisi,ilgilenilen bir büyüklüğün zaman içerisinde sıralanmış ölçümlerinin bir kümesidir.Zaman serisi ile ilgili bu analizin yapılma amacı ise, gözlem kümesince temsil edilen gerçeğin anlaşılması ve zaman serisindeki değişkenlerin gelecekteki değerlerinin doğru bir şekilde tahmin (forecast) edilmesidir 1 .Ekonometrik yöntemlerin zaman serileri için uygulanmasına geçmeden önce zaman serilerini oluşturan farklı unsurları incelemek gerekmektedir. Zaman serileri dört bileşenden oluşur 2 ; 1.Trend(Genel Eğilim) bileşeni; Zaman serilerinin uzun sürede gösterdiği düşme ve yükselme süreçlerinden sonra oluşan kararlı durumdur.Zaman serileri uzun dönem açısından kararlı alçalma ya da yükselme şeklinde bir eğilime sahiptir. 2.Mevsim Bileşeni; Zaman serilerinde mevsimlere göre değişmeyi ifade eder.Zaman serileri açısından kullanılan verilerin kimi dönemleri diğer dönemlere göre farklılık gösterir.

Avni Önder Hanedar,Onur Akkaya,Çiğdem Bizim ALLEN,R.G.D,Statics for Economists,Mc-Millan,UK,1964,ss.133-152. 2 NEWBOLD,Paul,İşletme ve İktisat için İstatistik,çev.Ümit Şenesen,Literatür Y.,İstanbul,2000.ss.777-785.
1

1

Robert.Böylece her saat beş bardak limonata satılsa da siz her zaman yerine yenisini ilave ettiğinizden siz bir kaza geçirmediğiniz sürece asla limonata satışınızda bir aksama olmaz.Çünkü daha az ya da daha fazla limonata satmanız şeklinde bir şok belli bir saatteki limonata seviyesini etkiler. Hareketli Ortalama (Ma) Süreci Eğer serinin gecikmeli hata terimi.Örneğin. Yt =Tt+St+Ct+It ya da çarpma yöntemi ile Yt= TtStCtIt şeklinde belli bir t döneminde Y zaman serisi ifade edilebilir. Bu bir otoregresif süreci tarif eder.Ayrıca ε hata terimi de rassal şokları tanımlamaktadır. bileşenlerin toplamı şeklinde.Otoregresif(AR) Süreç Bir AR modelinde. Zaman serileri tüm bu kendilerini oluşturan bileşenlere ayrıştırıldıktan sonra..Mc-Graw—Hill C. Diğer unsurlar gibi belirli olmayan.ekonomide genel eğilimden bağımsız kısa süreli genişleme ya da daralma durumu çevrimsel süreci tarif eder.1990.2.ss693-694. hata terimi ile ifade edilebilecek değişmelerdir. bağımlı değişken geçmişteki değerinin bir fonksiyonudur. 1.3. verilebilir.Bir çok zaman serisi verisi de bu süreci içermektedir.Bir hareketli ortalama sürecinde değişkenin tahmin değeri hata terimlerinini tahmin değeri ile ilgilidir.Bu durum aşağıdaki gibi bir denklemle ifade edilebilir. gibi katsayılarda gecikmeli değerlerin şimdiki değerle olan ilişkisini temsil eder. 3 ..Eğer siz limonata sattığınız yeri kapatmak ve limonata bittiği için satmaktan vazgeçmek istemiyorsanız.. Bir hareketli ortalama süreci. “Bir limonata satıcısı olduğunuzu ve her saat beş bardak limonata sattığınızı düşünürseniz .Genel bir SANDY. 2 . şimdiki hata terimini etkiliyorsa hareketli ortalama süreci tanımlanır. Ekonomide. AR süreci için bir örnek olarak 3 . sabit terimi temsil ederken a1 şekilde AR(p) şeklinde ifade edilir. a.. xt = a+ a1*x(t-1) + a2*x(t-2) + a3*x(t-3) + .Düzensiz Bileşen.. her saat başına tükenen limonata yerine yeni limonata doldurmanız gerekir..Statistics for Business and Economics. 4.Çevrimsel Bileşen. + ε Burada. 1.USA. mevsimsel değişmeler ile ilgili olmayan dönemsel değişmelerdir.1.

a.Üç gün ötesinde. Söz konusu denklem..q) sürecini ifade eder..Deneyimleriniz aracın bozulduğu yere ve araca sahip olan şirketin bir tamir şirketinin tamirhanesinin olduğu yere bağlı olarak...g..R.e. bu günkü tercihler size gelecekte olanlar hakkında bir şey söylemez. 3 . 2.apyt-p+ut-but-1-. zaman serisinin p dereceden kendisinin gecikmesi ile ilişkisini ifade eden AR(p) sürecini içerdiğini. Hareketli ortalama süreci için.Genel şekil olarak MA(q) şeklinde ifade edilir. …n şeklinde ifade edilebilir. q ile ifade edilen ve hata terimlerinin geçmiş değerleri ile ilişkisini ifade eden ve rassal süreci yansıtması açısından hata terimlerinin düzleştirilme metodlarından olan MA(q) sürecini ifade etmektedir.Eğer siz yeterli çekiciye sahip olmazsanız aracın sahipleri bu işi başkasına verecektir.-bqut-q bize ARIMA(p..3.ARIMA olarak ifade edilen süreç değerlendirilecek olursa.......d. 4 ’’yolda kalan kamyonları çekmek üzerenine uzmanlaşmış olan bir şirkete sahip olduğunuzu düşünürseniz....ss.e.. AR ve MA için bir örnek olarak.q) bize . t = 1..xt = et .693-694.Bir gündeki tamir edilmek için çekilmesi gerekli araç sayısı size gerekli olan çekici için bilgi vermektedir.a.Bu süreç bir hareketli ortalama sürecidir“ örneği verilebilir.Ayrıca eğer zaman serilerinde genelde olduğu gibi bir durağan olmama durumunun olması ya da durağan bir zaman serisi ile karşılaşmamaız d ile ifade edilir ve zaman serisi hangi düzeyde durağan(integrated) ise belirtilir.a1et-1 -... her bir gecikmeli hata terimi onun şimdiki değerini etkilemektedir. 1... bir aracın çekilmesi ve onun tamirhaneye götürülmesi için üç günün gerekli olduğunu göstermiştir.ss..... ARIMA(p...Ayrıca I(integrated) ise seri tarafından içerilen trendi ifade etmektedir.d...ARMA VE ARIMA SÜRECİ Çoğu zaman serisi gerek AR ve gerekse de MA sürecini içermektedir.. SANDY. 5 4 5 SANDY... Yt=m+a1yt-1..R. Hareketli ortalama sürecinde..693-694..her bir yolda kalan aracın çekilmesi bir bağımsız olay olacaktır.g.

Ekonometrik Zaman Serileri-Teori ve Uygulama-.18 ve KUTLAR Azia. G. MADDALA. ve Inn-Moo Kim. 7 GUJARATİ.Cambridge University Press.47-48.Damodar N.ZAMAN SERİLERİNDE DURAĞANLIK VE TREND Zaman serilerinin durağan olması olarak ifade edilen şey.Yani.ss.Gazi K.Zaman serilerinde durağan olmama durumunda farkı alınarak durağanlaştırılmakta. Zaman serileri durağan değillerse. öngörü işlemi yapılmaktadır 6 . ulusal parkta bir tatil geçirdikten sonra gece için kalmaya gelenler üstünde bir hafta sonra tek bir etkisi olacaktır” verilebilir.2000.USA. zaman serileri trend içerecektir.S. otoregresif ve hareketli ortalamaya sahip zaman serilerini incelemekte ve bu yönteme göre zaman serilerinin durağanlığı korelogram ile tespit edilmekte ve yine zaman serisinin ne tür bir süreç içerdiği de korelasyon fonksiyonları ile analiz edilmektedir.d.Bu durumda zaman serilerinin kullanılacağı öngörümleme ve regresyon denklemlerinde sahte regresyon benzeri durumlar ortaya çıkacaktır.. stokastik ya da deterministik trend içermektedirler. 2.μ) Zaman serilerinin durağan olmaması durumunda.μ)(Yt-k. 6 4 .s..Ancak seri üzerinde uzun dönemde deterministik bir trendin varlığı ile düzensiz modellerde zaman içinde ortaya çıkan ve bir müddet sonra kayıp olan trendler birbirinden farklıdır. zaman içinde varyansın ve ortalamanın sabit olması ve gecikmeli iki zaman periodundaki değişkenlerin ko-varyansının değişkenler arasındaki gecikmeye bağlı olup zamana bağlı olmamasıdır.İnc.K.bir şekilde etkileyecektir.ancak eğer yine durağanlık ile karşılaşılmaz ise bu sefer verilere yine geri dönülmektedir.. Box-Jenkis yönteminin temeli ARIMA(p.Unit Roots.Hotel defteri bazı rezervasyonları içermektedir.Cointegration and Structural Changes.Ankara. müşterilerin bazıları otelinizde bir günden daha fazla zaman harcamakta ve ayrıca müşterilerden bazıları da ulusal parkta bir haftalık tatil geçirirken aynı zamanda evlerine dönmeden önce gece kalmak için sizin otelinize gelmektedirler.MC-Graw-Hill.Basic Econometrics.712-713.q) paradigmasına dayanır.Ancak eğer durağanlık sağlanmış ise bu durumda model ARMA ile tahmin edilip.third edit.“Ulusal park yakınında bir hotele sahip olduğunuzu düşünün.ss.U.. Ancak bu şokun.μ)2=δ2 Kovaryans= χk=E((Yt. 7 Ortalama=E(Yt)=μ Varyans=var(Yt.2002.1995.Belli bir günde meydana gelecek şok otelde sürekli kalan müşterileri artan-birden fazla dönem.

1997.Applied Econometric Time Series. 9 MANKIW.Deterministik trend.Trends. Yt=Yt-1+ ε stokastik bir trendi ifade etmiş oluruz.nber.G.Time Series Models for Business and Economic Forecasting.Working Paper 5481.NBER Working Series.Walter.Francis X. Eğer rassal yürüyüş(random walk) modelini 9 ifade edecek olursak. zaman serilerinin esas olarak uzun dönemde düzgün(deterministik) tren segilediğini ve trend değerlerinden meydana gelecek sapmaların. Yine stokastik ve deterministik trendle birlikte gösterimi de mümkündür. ancak eğer doğrusal bir trend ilavesi eğer zaman serisini durağan hale getirmiyorsa bu durumda fark alınarak zaman serisi durağan hale getirileceğinden stokastik bir tren geçerlidir.New Directions in Econometric Practice.Philip Hans. Ddeadman.Wojciech W ve Derek F.oldukça uzun bir dönemde ortaya çıkan ve yükseliş ve alçalış zikzakları arasında belli bir yöndeki uzun dönemdeki eğilimi ifade etmektedir.Cambridge University Press.ss84-95.org.165-174. talep şoklarınca ortaya çıkacağı ve bu değişmelerin tekrar sürecin trendine dönmesi ile kapacağını ifade etmektedirler.John Wiley and Sons. 8 5 .ss.DİEBOLD.UK. 11 FRANSES.UK. ve Matthew Shappiro.155-195. tren stationary process ve difference stationary proses açısından incelediğimizde zaman serisine yapılacak doğrusal trend ilavesi ile yani trendsizleştirme sonucunda eğer zaman serisi durağan hale geliyorsa bu zaman serisinin deterministik bir trende sahip olduğunu.”Random Walks and Tests of the Permenant Income Hypothesis”.Edward Elgar.ss.Random Walk başlangıç değerine yani bir sabit değer ve deterministik trend ya da zaman değişkeni ile ifade edilirse Yt=u+bt+Yt-1+ ε şeklinde gösterilir.Jouranal of Monetary Economics. 12 ENDERS. Yt=a+βt +ε Söz konusu denklem bize durağan olmayan bir zaman serisi içerisindeki deterministik trendi tarif etmektedir.”Deterministic vs Stochastic Trend in US GNP.www.. ve Sendhadji Abdelhak S. ekonominin trendinden kısa dönemde ortaya çıkacak sapmalar geçicidir.ss.TREND VE İKTİSATTA SON GELİŞMELER Geleneksel İktisat görüşü. 12 3.1995.80-90. 10 CHAREMZA.Yet Again”. Zaman serisi içerisinde trendin bütünü ile kestirilebilir oluşu deterministik trende 8 işaret etmektedir.16. 10 Ayrıca söz konusu denklemde yer alan sabit terimde.Yine Bkz.UK.Durumu. Klasik iktisat tam istihdam düzeyinde bir denge öngördüğünden.1985. zaman serileri belli bir başlangıç değerine sahip olması gerektiğinden ve bu sabit değerinin anlamsızda olsa denkleme dahil edilmemesi durumunda durağan olmama durumlarının ortaya çıkabileceğinden dahil edilmektedir 11 .Ayrıca moneterist görüşte beklentisel yanılgıyla açıklanabilecek kısa dönemli sapma ve trende geri dönüşü öngörmektedir.v.1998.Deterministic trend.

ALLEN.Macro-Economic Theory-A methematical Treatment-..UK.ss-321-340.Vane Howard ve Peter Wynarczyk. ve Snowdon. yaşanacak bir(t) şok sonucunda.ss.Dolayısıyla yaşanan şoklar sonucunda bir daha eski trende dönülememekte ve şok kalıcı etkiler yaratmaktadır. geçmiş üretimin gelecekteki üretimi belirlemesi nedeniyle. örneğin parasal etkiler moneterist iktisatçıların dediği gibi değişkenlerin trendlerinde kısa dönem bir sapma yaratmak yerine değişkenlerin zaman trendlerini tümüyle değiştirmektedirler.1997.Edward Elgar.1995.-An Introduction to Competing Schools of Thought-Edward Elgar. 14 SNOWDON.Keynezyen görüşün konjoktür konusundaki fikirleri Samuelson-Hicks çarpan ve hızlandıran 13 modeline dayanmaktadır.G.Brian. 14 T1 T2 Y Y t t Nelson ve Ploser üretimde gözlemlenen değişmelerin pek çoğunun kalıcı olduğunu ve üretimin rassal yürüyüş olarak bilinen bir istatistiki süreç olduğunu ifade etmişlerdir. 6 .A Modern Guide to Macroeconomics. Bu durumda zaman serilerinin sahip oldukları trendlerde şoklar nedeniyle ortaya çıkan kayma sonucunda bizatihi stokastik hale gelmektedir.UK.UK.Brian ve Howard Vane. Yt=g+Yt-1+zt Denklemi ile ifade edilen bir rassal yürüyüş olarak ifade edilen üretim. Ayrıca moneterist iktisatçıların paranın yansızlığı konusundaki ifadeleri de geçersizleşmiştir.Reflections on the Development of Modern Macroeconomics. üretim yeni bir trende sahip olmuştur.D.ss. Ancak yeni konjonktür yaklaşımları ile.Dolayısıyla reel unsurları dikkate alan ve trend etrafında dalgalanmaktan çok yeni bir 13 Daha geniş bilgi için.R.McMillan.Yaşanan şoklar. iktisadi değişkenlerin gösterdiği trendlerin kendisinin de dalgalanmalardan muaf olmadığını ortaya koymuştur. 103-128.1968.236-260. geleneksel görüşe göre bu şok sonucu üretim eski değerine geri dönmek zorunda iken.

trendin oluştuğu ve bu trendinde kendini oluşturan unsurların rassal olması nedeniyle rassal olduğu bir konjonktür yaklaşımı gelişmiştir 15 . S(Xt-Xbar)(Xt-k-Xbar) ACF(k) = -----------------------S(Xt-Xbar)2 Durağanlık tespiti için korelogramdan şu şekilde yararlanılır.b.Box-PierceQ ve Ljung-Box istatistiğinin kullanılmasıdır..2.Thomas.Yani seri durağan değildir.UK.ACF eğer çok yüksek bir değerden başlayıp çok yavaş küçülüyorsa. Ho=Bütün ACF(k) lar sıfır Ha=Bütün Acf(k) lar sıfırdan farklı Hipotezleri geçerli iken eğer hesaplanan Q ve LB değeri ki-kare çizelgesindeki eşik değerinden büyükse H0 red edilir.Söz konusu hipotez testi her bir ACF(k) değeri için +-1.Ekonometriye Giriş.1987.m gecikme sayısı iken Q ve LB istatistiği ki-kare dağılımı dikkate alınarak test edilir.Kısmi korelasyon fonksiyonu ile korelasyon Y ve Yt-k değerleri arasındaki terimlerin etkisi çıkarılarak bulunur.1996.Otokorelasyon fonksiyonu serinin bazı değerleri ve gecikmeli değerleri arasındaki ilişkinin (correlation) boyutunu belirler.s..96(1/√n) değeri bulunarak yapılır..edit.örneklem büyüklüğü.ss.SARGENT.yay.Değişik zaman aralıkları(k) için bulunacak ACF(k) katsayısı değerleri ilişkilendirildiğinde.İstanbul. 16 Bütün bu ACF(k) değerlerinin eş-anlı olarak sıfıra eşit olduğunun testi için diğer bir yöntemde.397-398.Beta b.383-384. Box − PierceQ n⋅ k =1 ∑ m p k 2 m ⎛ k ⎞ 2 ⎜ n ( n + 2) n ⋅ ⎟ LB p ⋅ n − k⎟ ⎜ k =1 ⎝ ⎠ ∑ n.ss.Academic Press Inc. 4. bu serinin durağan olmadığının bir göstergesidir.. 15 16 Lucas Kritiği için.Eğer ACF(k) değeri güven aralığı sınırları dışında kalıyorsa otokorelasyon vardır. ERTEK.Macroeconomic Theory. Kısmi korelasyon fonksiyonu gecikmeli değişkenler arasındaki ilişkiyi ifade eder.1GÖRSEL SAPTAMA -KORELOGRAM Bu durağanlık testi otokorelasyon fonksiyonuna(ACF) dayanır.ACF(k) değerleri 1 ve –1 arasında yer almaktadır. 7 . korelogram elde edilir.Tümay.DURAĞANLIĞIN TESPİTİ 4.

yt – yt-1 = (p-1) yt-1 + ut Denklemin her iki tarafından yt-1 çıkarıldığında. Burada Dickey ve Fuller’ın Monte Carlo uygulamasında ortaya çıkarılan ‘‘ T’’ (tau) istatistiği kullanılmaktadır. zaman serisinin durağan olduğu hipotezini reddedemeyiz.6). Δyt = γyt-1 + ut Ho : p=1. Dickey D.DİCKEY-FULLER TESTİ Dickey-Fuller testi. Dickey-Fuller’in ortaya koyduğu üç denklem türü bulunmaktadır . ‘Ho: p=1’ reddedilirse zaman serisi durağandır (Şimşek ve Halaç. 2003. H1: p<1 (p-1) = 0 veya γ = 0 durumunda yt serisi bir birim kök içermektedir.Fuller’ın 1979’da ‘Journal of American Statistical Association’ adlı dergide yayınlanan makaleleriyle olmuştur.A. Bu yöntemin ilk olarak duyurulması. gözlenen serilerde birim kökün varlığının (serinin durağan olmadığı) olup olmadığının belirlenmesinde kullanılan bir testtir. Ancak IpI < 1 durumunda seri durağan olur. 8 . Hesaplanan ‘‘ T’’ değerinin mutlak değeri Dickey-Fuller veya McKinnon Dickey-Fuller kritik değerlerinin mutlak değerini aşıyorsa. Model: Yt = pYt-1 + ut ut = stokastic hata terimi Eşitliği aşağıdaki gibi gösterilebiliriz. Testin ilk çıktığı dönemden günümüze kadar çeşitli alanlarda yeterli gelmediği ve bundan dolayı eksikliklerin kapatılması için oluşturulan yardımcı yöntemler ortaya çıkmıştır δ .2. Sabitsiz trendsiz Dickey-Fuller denklemi :ΔYt =γY(t-1) +ut Sabitli trendsiz Dickey-Fuller denklemi :ΔYt =a+γY(t-1) +ut Sabitli trendli Dickey-Fuller denklemi: ΔYt =a+bt+γY(t-1) +ut δ Bu kısım ‘DF’nin eleştirisi’ bölümünde ele alınacaktır.A. Testin kullanımını açıklamak için aşağıdaki veri üreten süreç kullanabiliriz. (p-1) = y olmak üzere denklem aşağıdaki şekle gelir. ve W. Ancak yapılan uygulamalarda serinin birim kök taşıyıp taşımadığının saptanması için mutlak suretle DF (Dickey-Fuller) testinin yapılması şart niteliğinde bulunmaktadır.4.

’deki (1960:1-1990:4) tarihleri aralısındaki enflasyondaki değişimleri dikkate alan veriler ile U. Bunlar.’ hipotezlerinin testinde ADF testi kullanılmıştır.’. U. Birim kökün varlığının sınanması için kullanılan iki hipotez kullanılmaktadır. Bu denklemde yer alan γ parametresinde ‘γ = 0’ eşitliğinin sağlanması ‘‘yt’’nin birim kök içerdiğini göstermektedir.24 Δ Inft –3 + 0. Örnek.25 ΔInft-2 + 0.14 ΔInft-1 – 0. Yukarıda ele alınan DF test modelinin içerdiği kabul edilen otoregresif süreç sayısı AR (1) kabul edilmektedir.08) ( 0.08) (0.A.08) (0. Dickey-Fuller’a özel olarak hazırlanan ‘‘ T’’ istatistik tablo değeri ile karşılaştırılarak. Sonuçta bulunan regresyon şu şekildedir.A. Bu araştırmada kullanılan hipotezler şu şekildedir.) (seri durağandır.) H0 : γ=0 (p=1) (seride birim kök vardır. ‘H1= seri durağandır.01 Δ Inft-4 (0.S. ve W. ‘deki enflasyonun skolastik trende sahip midir? U.Fuller’ın (1981) ‘de ‘Econometrıca’ dergisinde yayınlanan makalelerinde bu konuyu işlermişler ve mevcut olan test denklemini en genel haliyle şu şekilde kullanmaktadırlar: ADF denklemi ( en geniş ADF denklemi) : ΔYt =a + bt + γY(t-1) + cΣΔY(t-1) + ut Son şekli oluşan regresyon günlük yaşamda kullanılan zaman serilerinin birim kök taşıyıp taşımadığını açıklamada daha yüksek işlevsellik kazanmıştır.) (seri durağan değildir. H1: γ<0 (p<1) (seride birim kök yoktur.’deki enflasyonun trend içerip içermediğinin araştırıldığında .04) (0.11 Inft-1 – 0.23) (0.Üç regresyonun birbirinden farkı a ve b gibi deterministik elemanlar içermesidir. ‘Ho = seri durağan değildir.08) 9 .S. ΔInft = 0.) Hipotezlerinin oluşturulduktan sonra mevcut model içinde sınanması şu şekilde olmaktadır. önceden hazırlanan Ho ve H1 hipotezlerine göre birim kökün varlığı tespit edilmektedir.S.53 – 0. Bundan dolayı Dickey D. Ancak her zaman serisinde durum böyle olmamaktadır. Dickey-Fuller testinin uygulanmasında ‘‘Δyt = γyt-1 + ut’’ regresyonunda yer alan γ parametresinin sahip olduğu ‘t’ değerinin.

10 .60 ve AR(4)’teki t değeri ise –2. Bu durum U.FULLER TESTININ ELEŞTIRISI ADF testi birim kökün bulunmasında oldukça önemli bir yere sahip olmasına rağmen testin içerdiği eksiklerde bulunmakta ve bu eksiklikler yardımcı testlerle giderilmektedir.Yapılan önceki araştırmalarda AR(1) kabul edildiğinde Inft-1 için bulunan t = -2.’deki enflasyonun trend içerdiği söylenir. Ancak değer aralığının % 10 anlamlılık düzeyinde aldığımızda kritik değer – 2.S. 2003.86 dır.S.S. %5 anlamlılık düzeyindeki kritik tablo değeri ise = -2.57’ye düşer.DICKEY. Ancak yapılan farklı çalışmalar sonucu U.60 olmaktadır. Bu duruma göre U.65 olmaktadır. Yukarıdaki denklemde ele alınan geçikme sayısına göre.86 dır. ADF’nin tespitte eksik olduğu yönleri şöyle açıklaya biliriz . Buna göre US’deki enflasyonun durağan olmadığı söylenebilir. 4.3.’deki enflasyonun trend içerdiği bir çok kez ortaya çıkarılmıştır. ARMA içeren veri seti içinde hareketli ortalama derecesinin bilinmemesi durumu AR sürecin tam olarak bilinmemesi ve oluşturulacak gecikme sayısı problemi Sabit terim ve zaman trendinin regresyonda olup olmamasına karar verilmesi durumu Zaman serisinde yapısal kırılma durumu Dışsal kırılma İçsel kırılma Birden çok yapısal kırılma Yan parametrik düzeltmeler Zaman serisinde mevsimsellik etkisinin bulunması Çoklu birim kök durumu (Dickey-Pantula (1987)) I (2) zaman serileri durumu Parçalı durağanlığın bulunması şeklinde sıralayabiliriz.S. % 5 anlamlılık düzeyindeki kritik değer ise –2.’deki enflasyon için hazırlanacak stratejiler kullanılmaktadır (Stock ve Watson. Bu anlamlılık düzeyinde yine U.466).’teki enflasyonun trend içermediği ve veri setinin durağan olduğu söylenebilir. AR(3)’teki t değeri = -2.

. 238-241 19 20 17 Enders Walter.John Wiley&Sons Inc. yt = 0.Birim kök testinin gücü . Iowa State University.Eğer . Katsayı 1 den küçüktür ancak 0. Dickey-Fuller birim kök testlerindeki en önemli noktalar şunlardır.2005 11 . Testing güçsüz olması yakın birim kök olması durumunda problem olmaktadır. model şu şekilde olursa .cambridge. Chris Brooks . Bir testin gücü . 20 Ancak böyle bir durumda aslında null hipotez kabul edilmelidir. İntroduction Econometrics http://www. Testing gücünün düşük olması sorunu veri aralığı genişletilerek çözülebilir.DICKEY FULLER BIRIM KÖK TESTLERINDEKI PHILLIPS PERRON TESTI PROBLEMLER VE Zaman serileri otoregresif (autoregressive-AR) ya da haraketli ortalamalı (moving average-MA) süreçler olabilir.pp.Applied Econometric Time Series.Xt-1+ ut Burada φ* katsayısı istatistiki olarak anlamlı ise seri durağan değildir 18 .251-252 for Finance.5.ppt 20.Zaman serilerindeki yapısal kırılma olup olmaması. Çünkü bu testler birim kök ve yakın birim kökü ayırdetmede yetersiz kalmaktadırlar. St. 2002.95 olması seride aslında birim kök olduğunu söylemektedir. trend durağan mı ya da fark durağan mı .95yt-1 + ut DickeyFuller testine göre seri durağan kabul edilir.Seri. pp. Dickey –Fuller Testi denklemi zaman serilerinin AR özelliğini dikkate alır. Dickey – Fuller testlerinin bu açıdan gücü düşüktür.Scholary and Reference Division. Martin’s Pres. Bunların yanında ADF testi test denklemindeki terimlerin ilave farklarının dahil edilmesi Kerry Patterson.03.Xt-1)= φXt-1.org/resources/0521790182/1552_117097. 19 φ=1 olursa birim kök vardır ancak φ=0. yanlış olan hipotezi red etme olasılığı ile ölçülür.2000. 17 Δt = φXt-1 + ut Xt = ut φ = 0 in AR(1) Ve Ho hipotezi şöyle yazılır.An Introduction to Applied Econometrics:A Time Series Approach .95 olması birim kök olmadığını göstermez(yakın birim kök vardır). φ=1 Xt = φXt-1 + ut ΔXt = φ*Xt-1 + ut ΔXt = φ*Xt-1 + ut φ* = φ-1 = 0 ya da φ* = φ-1 = 0 (Xt.

Bu da serbestlik derecesinde bir azalmaya ve test sürecinin gücünde bir azalmayı ortaya çıkarır. Bu durumu daha iyi anlamak için şu regresyon dikkate alınır. April 1990.PHILLIPS-PERON TESTI Dickey-Fuller Testi hata terimlerinin istatistiki olarak bağımsız olduklarını ve sabit varyansa sahip olduklarını varsayar.8. Böylece Phillips-Perron Dickey – Fuller t istatistiklerini geliştirmesinde hata terimlerinin varsayımları konusundaki sınırlamaları dikkate almamıştır 22 . Fakat burada hata terimleri arasında içsel bağlantının(serial correlation)olmadığı veya homojenlik varsayımı gerekli değildir. Bir zaman serisinde yapısal kırılmalar serinin AR sürecini değiştirmektedir. Dickey Fuller testi yapısal kırılmalara bağlı olarak AR sürecindeki bu kırılmayı dikkate almamaktadır. Bu metodoloji kullanılırken hata terimleri arasında korelasyon olmadığına ve sabit varyansa sahip olduklarına emin olmak gerekir.No.Journal of Business&Economic Statistics .1.Applied Econometric Time Series. Yapısal kırılmanın bu etkisini gidermek için Perron 1989’da kendi testini geliştirmiştir. Bu eksiklik Phillips ve Perron tarafından eleştirilmiştir ve yazarlar literatürdeki “Phillips-Perron Testi” olarak bilinen birim kök testini geliştirmişlerdir. Yukarıda bahsedilen yapısal kırılma dışında Dickey-Fuller testinde seriler üzerinde trendin etkisini ve bu trende bağlı olarak ortaya çıkabilecek hata terimlerinin standart hatasının farklı olmasına bağlı etkiler yoktur. Böylece Dickey-Fuller testinin kırılmalara bağlı olan yanlış hipotezi kabul etmeye götüren sonuç ortadan kaldırılmıştır.Vol. Bu açıdan bakıldığında Dickey-Fuller testinin bağımsızlık ve homojenite varsayımları Phillips-Perron testinde terk edilmiş hata terimlerinin zayıf bağımlılığı ve heterojen dağılımı kabul edilmiştir.2 22 Enders Walter. 5. Phillips ve Perron (1988) Dickey-Fuller ‘ın hata terimleri ile ilgili olan bu varsayımı genişletmişlerdir. Iowa State University.gerektirir. Bu da serbestlik derecesinde bir azalmaya ve test sürecinin gücünde bir azalmayı ortaya çıkarır. Yt=a0* + a1*yt-1 + µt Yt= a0• + a1• yt-1+a2• (t-T/2) + µt Burada T gözlem sayısını µt hata terimlerinin dağılımını göstermekte olup bu hata teriminin beklenen ortalaması sıfıra eşittir.pp.239-240 21 12 . “Testing for a Unit Root in a Time Series With a Changing Mean”. Perron Pierre.John Wiley&Sons Inc. 21 Bunların yanında ADF testi test denklemindeki terimlerin ilave farklarının dahil edilmesi gerektirir.

Perron testinde ARMA sürecine dönüştürülmüştür. MA süreçlerinin negatif olması durumunda ADF testleri Phillips-Perron’a daha güçlüdür. Bu açıdan bakıldığında Dickey-Fuller testindeki AR süreci Phillips. Dickey-Fuller testinin hata terimleri konusundaki sınırlayıcı Phillips-Perron’un varsayımlarından vazgeçmesinin nedeni hata terimlerini ya da bu hata terimlerinin geçmiş değerlerinin hareketli ortalama olarak (MA-Moving Avarage) kullanmalarıdır. ( MA süreçlerinin negative olması ya da azalan olması hata terimlerinin beklenen ortalamasının sıfıra yaklaşması demektir. MA sürecinin kullanılmaya başlanması trend durağanlık kavramının testinin daha güçlü yapılmasına imkan vermektedir.) 13 . Özellikle trend içeren serilerde MA süreçlerinin artan olması durumunda Phillips-Perron testi Dickey-Fuller testine göre daha güçlü olmaktadır. Z(φ3): a1•=1 ve a2•=0 hipotezlerinin testi için kullanılmıştır. Z(ta2•): a2•=0 hipotezinin testi için kullanılmıştır. Z(ta1*): a1*=1 hipotezinin testi için kullanılmıştır.Phillips-Perron istatistiklerinin kritik değerleri Dickey-Fuller testi tarafından kesinlikle verilmektedir. Örnek vermek gerekirse yukarıda ki modelde. Z(ta1•): a1•=1 hipotezinin testi için kullanılmıştır.

MC-Graw-Hill.1968.D.Time Series Models Forecasting.UK.1996. FRANSES. ve Matthew Shappiro.Literatür Y.Cointegration and Structural Changes.Edward Elgar. MADDALA.nber.1997 DİEBOLD.”Random Walks and Tests of the Permenant Income Hypothesis”.1990.İnc.s.org.Damodar N. İntroduction Econometrics http://www.yay.Reflections on the Development of Modern Macroeconomics.Francis X.Robert..G.ppt for Finance..KAYNAKÇA ALLEN.Cambridge University Press. 14 . G..8.USA.1985 NEWBOLD.Cambridge University Press.Macroeconomic Theory.1964.Statics for Economists.Thomas.UK.Edward Elgar.2000 KUTLAR Azia.Ekonometrik Zaman Serileri-Teori ve Uygulama-.Academic Press Inc.G. Number 2. ve Inn-Moo Kim.Ankara.Paul.R. ALLEN.1995.Philip Hans..edit.UK.Beta b. 1999.UK. Theory-A methematical Treatment-. UTKULU.Vol.Vane Howard ve Peter Wynarczyk.Journal of Business&Economic Statistics .UK.2 SANDY.New Directions in Econometric Practice.Unit Roots.Brian ve Howard Vane. PERRON Pierre.1995 Snowdon.Wojciech W ve Derek F. 2002.1997.Mc-Millan.R.1995. April 1990.K.İstanbul.v. “Testing for a Unit Root in a Time Series With a Changing Mean”..2002 MANKIW.Macro-Economic Millan.Mc-Graw—Hill C. ERTEK.Walter.Jouranal of Monetary Economics.. Chris . ENDERS. SARGENT. BROOKS. vol 10.Applied Econometric Time Series.UK.USA.Ümit Şenesen..A Modern Guide to Macroeconomics..1987 SNOWDON.G. Ddeadman.”Deterministic vs Stochastic Trend in US GNP.çev.cambridge.Ekonometriye Giriş..Working Paper 5481. ve Sendhadji Abdelhak S.Statistics for Business and Economics.org/resources/0521790182/1552_117097.No.Yet Again”.Basic Econometrics.Gazi K.Mc- CHAREMZA.2.b.2000.Tümay.1998 for Business and Economic GUJARATİ.John Wiley and Sons.İşletme ve İktisat için İstatistik.www.-An Introduction to Competing Schools of Thought-Edward Elgar.UK. “Is The Turkish External Debt Sustainable? Evidence From Unit Root Testing”Yapı Kredi Economic Review.Trends.UK..U.third edit.S. Utku.Brian.16.İstanbul.NBER Working Series.D.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful