UZAKTAN ALGILAMA

UZAKTAN ALGILAMA

ÖNSÖZ Uzaktan algılanan görüntüler konusunda, nazari ve en son bilgileri içeren Türkçe “Uzaktan Algılama” kitabı; “Uzaktan algılamaya giriş”, “Uzaktan algılama sistemleri ve görüntüler”, “Görüntü kıymetlendirme ve analiz” ve “Uzaktan algılama uygulamaları” konularını içeren dört bölümden oluşmuştur. Uzaktan algılamanın geçmişi ve gelişimi, esasları, engelleyici faktörler, görüntülerin özellikleri, algılama sistemleri, muhtelif sensör ve uyduların olanakları, görüntü tipleri, görüntülerin kıymetlendirilmesi ve analizi, sivil ve askeri disiplinlere yönelik uygulama alanları, muhtelif cisimlerin dalga uzunluklarına göre tayfsal yansıma değerleri, görüntü kıymetlendirilmesine yönelik seviyeleri içermektedir. Bu kitap, aşağıda belirtilen yayınlardan istifade edilerek hazırlanmıştır. • • • • • • • • • The remote sensing tutorial, USA, RST, NASA, Eylül 1999 Fundamentals of remote sensing tutorial, Canada centre for remote sensing, 9 Kasım 1998 Remote sensing tutorial, USA, ERDAS, 1999 Imagine field guides, USA, ERDAS, 2001 ArcView Image Analysis, USA, ERDAS, 1998 Remote sensing principles and ınterpretation, F.Sabins, 1987 Multispectral users guide. USA, DIA. Agustos 1995 STANAG: 3769 Minimum resolved object sizes and scales for ımagery ınterpretation, NATO, MAS, 1990 STANAG: 3704 Ground resolution target for aerial photography, NATO, MAS, 1980

Bu kitabın pdf formatındaki metinleri, “UZAKTAN ALGILAMA DOKÜMANI” isimli bir CD-ROM’a yüklenmiştir.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

i

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA
İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1 UZAKTAN ALGILAMAYA GİRİŞ
1. UZAKTAN ALGILAMA BİLİMİ A. ENERJİ KAYNAĞI VEYA AYDINLATMA B. YAYIM VE ATMOSFER C. YER YÜZEYİNİN ENGELLEMESİ D. SENSÖRÜN ENERJİYİ KAYDI E. GÖNDERME, ALMA VE İŞLEME F. KIYMETLENDİRME VE ANALİZ G. UYGULAMA 2. UZAKTAN ALGILAMANIN GEÇMİŞİ VE GELİŞİMİ 3. UZAKTAN ALGILAMANIN ESASLARI a. ELEKTROMANYETİK YAYIM b. ELEKTROMANYETİK TAYF VE ÖZELLİKLERİ (1) ULTRAVIOLE (2) GÖRÜNEN IŞIK (3) INFRARED (a) YAKIN INFRARED 0.72-1.1 µm (b) KISA DALGA INFRARED 1.1- 3.0 µm (c) ORTA DALGA INFRARED 3.0- 5.0 µm (d) UZUN DALGA INFRARED 5.0- 14.0 µm (4) MICROWAVE c. UZAKTAN ALGILAMAYI ENGELLEYEN FAKTÖRLER (1) UZAKTAN ALGILAMAYA İLİŞKİN FİZİKSEL KURAMLAR PLANCK KANUNU WIEN KANUNU STEFAN-BOLTZMAN KANUNU TERS KARE KANUNU LAMBERT’İN KOSİNÜS KANUNU (2) ATMOSFERİN ETKİLERİ (a) DAĞILMA Rayleigh Dağılım Mie Dağılım Nonselective Dağılım (b) Emme (3) DÜNYA YÜZEYİNİN ETKİLERİ (a) EMME (b) GEÇME / AKTARMA (c) YANSIMA d. GÖRÜNTÜLERİN ÖZELLİKLERİ VE ETKİLEYEN UNSURLAR (1) PIXEL (2) TARAMA GENİŞLİĞİ (SWATH) (3) BAND’LAR (4) ÇÖZÜMLEME (Resolution) (a) MEKANSAL ÇÖZÜMLEME ÖLÇEK ANLIK GÖRÜŞ SAHASI (IFOV)

1-45
1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 7 7 8 9 10 11 12 12 12 13 14 14 15 16 17 17 18 18 18 19 19 20 20 23 23 24 24 28 29 29 30 32 32 33 33

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

ii

K ASIM 2001

SENSÖR SİSTEMLERİ a. DENİZ ARAŞTIRMA SENSÖRLERİ VE UYDULARI (1) CZCS SENSÖRÜ (2) MESSR. B. GEZEGENLERE YÖNELİK SENSÖRLER VE UYDULAR f.RADAR SENSÖRLERİ (a) AIRSAR (b) IFSAR d. RADAR SENSÖRLERİ VE UYDULARI (1) UYDU .UZAKTAN ALGILAMA İÇİNDEKİLER (b) TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (c) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (d) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (5) PARLAKLIK VE TON (Brightness and Tone) (6) KONTRASLIK ORANI (Contrast Ratio) (7) DETAY AYIRT ETME GÜÇÜ (Resoving Power) 35 37 38 39 40 41 46-94 46 46 46 46 49 49 50 50 52 53 54 55 55 56 57 57 58 59 60 61 62 64 65 65 65 66 66 67 67 67 71 71 72 72 73 80 80 80 81 BÖLÜM-2 UZAKTAN ALGILAMA SİSTEMLERİ VE GÖRÜNTÜLER 1. MUHTELİF SENSÖRLER VE UYDULAR a. KAMERA VE TARAYICI SİTEMLER (1) KAMERA SİSTEMLERİ (2) TARAYICI SİSTEMLER (a) ACROSS-TRACK TİPİ TARAYICILAR (b) ALONG-TRACK TİPİ TARAYICILAR (c) CIRCULAR TİPİ TARAYICILAR (d) SIDE TİPİ TARAYICILAR 2. VTIR VE MSR SENSÖRLERİ (3) SeaWiFS SENSÖRÜ e. PASİF VE AKTİF SENSÖRLER (1) PASİF SENSÖRLER (2) AKTİF SENSÖRLER b. METEOROLOJİ SENSÖRLERİ VE UYDULARI (1) GOES (2) NOAA AVHRR b. YER SATHINI GÖZLEYEN SENSÖRLER VE UYDULARI (1) LANDSAT (2) SPOT (3) IRS-1C / 1D (4) IKONOS c. DİĞER SENSÖRLER (1) VİDEO KAMERALARI (2) FLIR SENSÖRÜ (3) LASER FLUORO SENSÖRÜ (4) LIDAR SENSÖRÜ 81 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG iii K ASIM 2001 . C SENSÖRLERİ (2) UÇAK VE İNSANLI UZAY VASITALARI .RADAR SENSÖRLERİ (a) ALMAZ-1 SENSÖRÜ (b) JERS-1 SENSÖRÜ (c) ERS-1 ve ERS-2 SENSÖRÜ (d) RADARSAT SENSÖRÜ (e) SIR-A.

JEOLOJİK UYGULAMALAR d. ÇOK BANDLI GÖRÜNTÜLER (1) MULTISPECTRAL GÖRÜNTÜLER (2) HYPERSPECTRAL VE ULTRASPECTRAL GÖRÜNTÜLER DEVAMLI VERİ TİPİ GÖRÜNTÜLER TEMATİK GÖRÜNTÜLER PANKROMATİK (1 Bandlı) GÖRÜNTÜLER MULTISPECTRAL (2 veya daha fazla bandlı) GÖRÜNTÜLER 82 82 85 85 85 86 86 87 87 88 89 89 92 92 94 94 95-129 96 96 97 98 103 110 110 110 111 111 112 112 112 113 115 119 123 125 127 130-149 130 130 131 131 131 131 131 BÖLÜM-3 GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME VE ANALİZ 1. VERİYİ BÜTÜNLEME VE ANALİZ BÖLÜM – 4 UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI 1. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME KRİTERLERİ VE UNSURLARI a. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMENİN UNSURLARI (1) TON (2) ŞEKİL (3) EBAT (4) PATERN (5) DOKU (6) GÖLGE (7) ETRAFI İLE MÜNASEBET 2. SİVİL AMAÇLI UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI a. HAVA FOTOĞRAFLARI (1) HAVA FOTOĞRAFÇILIĞINDA KULLANILAN FİLMLER (a) SİYAH BEYAZ FİLMLER (b) NORMAL RENKLİ FİLMLER (c) INFRARED RENKLİ FİLMLER (2) HAVA FOTOĞRAFLARININ TİPLERİ (a) DİKEY FOTOĞRAFLAR (b) MAİL FOTOĞRAFLAR b. ORMANLARA YÖNELİK UYGULAMALAR c. GÖRÜNTÜYÜ DÖNÜŞTÜRME d. SAYISAL GÖRÜNTÜLERİ İŞLEME a. ARAZİ ÖRTÜSÜ VE KULLANIMINA YÖNELİK UYGULAMALAR İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG iv K ASIM 2001 . GÖRÜNTÜYÜ SINIFLANDIRMA VE ANALİZ 3. DENİZLERDEKİ BUZ KİTLERİNE YÖNELİK UYGULAMALAR f. UZAKTAN ALGILANAN GÖRÜNTÜ TİPLERİ a. GÖRÜNTÜYÜ GELİŞTİRME c. HİDROLOJİK UYGULAMALAR e. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME KRİTERLERİ (1) HAVA FOTOĞRAFLARI İÇİN YER ÇÖZÜMLEME HEDEFLERİ (2) GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİ İÇİN CİSİMLERİN ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME ÖLÇÜLERİ VE ÖLÇEKLERİ (3) GÖRÜNTÜLERİN KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SINIFLANDIRMA SEVİYELERİ b. GÖRÜNTÜ İŞLEMENİN ÖN HAZIRLIKLARI b.UZAKTAN ALGILAMA İÇİNDEKİLER 3. ZİRAATE YÖNELİK UYGULAMALAR b.

HAREKAT VE İSTİHBARATA YÖNELİK GENEL UYGULAMA KATEGORİLERİ b. ASKERİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ (1) BATHMETRY UYGULAMASI (2) KAMUFLAJ. OKYANUS VE SAHİL YÖNETİMİNE YÖNELİK UYGULAMALAR 2. ASKERİ AMAÇLI UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI a. YERLEŞİM SAHASI VE SUYUN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ 1-8 1 1 2 EK-B ASKERİ AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER SİVİL AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER RADAR GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELERİ INFRARED GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER 1-7 1 2 4 6 EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ 1-16 1 6 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG v K ASIM 2001 . GİZLEME VE ALDATMAYI TESBİT UYGULAMASI (3) DEĞİŞİKLİKLERİ TESBİT UYGULAMASI (4) GÖRÜNTÜ HARİTALARI UYGULAMASI (5) GÖREV PLANLAMA UYGULAMASI (6) PERSPEKTİF GÖRÜNÜŞ UYGULAMASI (7) ARAZİ SINIFLANDIRMASI UYGULAMASI (8) AFET DEĞERLENDİRMESİ VE KURTARMA HAREKATI UYGULAMASI 131 131 137 137 137 138 139 141 142 143 144 145 146 EK-A TABİİ NESNELERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ TOPRAK.UZAKTAN ALGILAMA İÇİNDEKİLER g. HARİTACILIK UYGULAMALARI h.

ENERJİ KAYNAĞI VEYA AYDINLATMA: Uzaktan algılamanın ilk gereksinimi. Bir ağaçın yüksekliğini veya bir gölün derinliğini belirlemek için bunların yanına gidilmesine ve ölçülmesine gereksinim bulunmaktadır. yansıyan veya yayılan enerjinin algılanması. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 1 K ASIM 2001 . Bu bilgi. A. hedefin ve gelen ışının arasındaki etkileşime bağlı olarak aşağıda şekli ve açıklamaları yapılan 7 unsuru içermektedir. UZAKTAN ALGILAMA BİLİMİ: Uzaktan algılama. Uzaktan algılama işlemleri. yer yüzünden yansıyan ve yayılan enerjiyi ölçerek oluştururlar. aydınlatma için örneğin güneş gibi bir enerji kaynağı veya hedefin özelliğine uygun elektromanyetik enerjidir. analizi sonucunda elde edilmektedir.UZAKTAN ALGILAMA BÖLÜM-1 UZAKTAN ALGILAMAYA GİRİŞ 1. Kameralar ve sensörler görüntüyü. sonar ve radarları da içermektedir. insansız hava araçları ve uydular tarafından sağlanmaktadır. elektromanyetik tayfda “Tayf görüntü bölgesi” (spectral Image region) olarak adlandırılan ve kapsamındaki ultra viyole. KOZMİK IŞIN Kısa Dalga Uzunluğu AC GÜÇÜ Uzun Dalga Uzunluğu GAMA IŞINI X – IŞINI ULTRAVİYOLE INFRARED MİCROWAVE TV / RADYO GÖRÜNEN TAYF GÖRÜNTÜ BÖLGESİ Şekil-1 Elektromanyetik tayf üzerindeki tayf görüntü bölgesi Uzaktan algılama sadece hava fotoğrafları ve uydu görüntülerinden ibaret olmayıp tıbbi taramaları. Hava fotoğrafları uzaktan algılamanın temel taşlarındandır. yer sathına fiziksel bir temas olmaksızın cisimlerin gözlenmesi ve ölçülmesine ilişkin bilgi sağlayan bir bilimdir. kaydı. kameralar ve sensörler ile donatılmış uçaklar. Günümüzde uzaktan algılama verisi. görünen ve ınfrared bölgelerinde. mikroskobik çalışmaları.

ekseriyetle elektronik olarak gönderilir. elektromanyetik enerjiyi toplar ve kaydeder. muhtelif alanlarda kullanılması veya özel problemlerin çözümüne yardım edecek hale getirilmesi işlemlerini içermektedir. GÖNDERME. SENSÖRÜN ENERJİYİ KAYDI: Enerjinin atmosferdeki dağılmasını veya hedefden yansımasını takiben sensör. Bu engelleme ikinci defa hedeften sensöre giderken de meydana gelir. YAYIM VE ATMOSFER: Enerji. C. G. YER YÜZEYİNİN ENGELLEMESİ: Yer yüzeyine gelen enerji.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-2 Uzaktan algılama işlemleri B. ALMA VE İŞLEME: Sensörün kayıt ettiği enerji verisi. işlenerek görüntü haline getirileceği istasyona. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 2 K ASIM 2001 . UYGULAMA: Elde edilen bilgilerin. yüzeyin ve yayımın özelliğine bağlı olarak engellenir. 1858 yılında bir balona konulan kameranın çektiği siyah/beyaz bir fotoğrafla başlamıştır. kaynaktan hedefe doğru yayılırken atmosferin engellemesi ile karşılaşır. UZAKTAN ALGILAMANIN GEÇMİŞİ VE GELİŞİMİ: Uzaktan algılama teknolojisi. LANSAT uydusunun uzaya atılmasına kadar geçen süre içinde gelişmiş ve günümüzün ihtiyaçlarına cevap verecek seviyeye erişmiştir. F. 2. KIYMETLENDİRME VE ANALİZ: Görüntü üzerindeki hedefler görerek ve/veya sayısal veyahutta elektronik olarak değerlendirilir. D. E.

Arizona. askeri amaçlı kameralar. Filmler üzerindeki hedefler. uzay cağının başlarında ortaya çıkmıştır. 1909 yılında uçaktan kullanılan bir kamera ile sinema filmi çekilmiştir. Atmosferden yapılan uzaktan algılama konusu. sadece keşif görevi amaçları için dizayn edilmiş uçakları envanterlerine ithal etmişler ve ikinci dünya harbinde askeri istihbaratın %80’nini hava fotoğraflarından sağlamışlardır. Hava fotoğraflarının askeri önemini anlayan ülkeler. Nevada ve California körfezinin görüntüsü 1 Nisan 1960 tarihinde.UZAKTAN ALGILAMA Kameralar 150 yıldan daha uzun bir süre uzaktan algılama hizmetinde kullanılmıştır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 3 K ASIM 2001 . Bu roket yörüngeye oturtulmadan 227 km. siyah/beyaz parlaklık farklarından veya renkli tonlardan istifade ile belirlenmiştir. dünyaya gönderdiği ilk görüntü 9 mayıs 1960 tarihinde alınmıştır. Bölgelerin bulut durumunu ve meteorolojik haritalarını çıkarmak için geniş sahaları tarayan vidicon kameralarla techiz edilen bu uydunun. uçaklara monte edilmiş ve geniş yer satıhları fotoğraflanarak kıymetli bilgiler elde edilmiştir. Takiben aynı amaçlara hizmet eden “Nimbus”. Tırmanış esnasında çekilen görüntüler roketin düşmesini takiben elde edilmiş ve uzaydan alınan ilk resimler olarak tarihe geçmiştir. “NOAA” ve “GOES” olarak adlandırılan uydular hizmete girmiştir. 1882 yılında meteorolojik bir uygulama için kamera ile donatılmış bir uçurtma uçurulmuştur. bir mercek vasıtasıyla elektromanyetik tayfın görünen bandı kapsamındaki hedefleri gümüş tabanlı bir film ortamına kaydeden techizatlardır. Atlas roketi ile insansız TIROS-1 meteorolojik uydusu uzaya gönderilmiştir. Birinci dünya harbi esnasında. askeri amaçlar ve bitki haritalarının çıkarılması için kullanılmışlardır.lik bir yüksekliğe erişmiştir. İkinci dünya harbinden sonra Almanyadan ele geçirilen V-2 roketleri Viking olarak adlandırılan bir proğram çercevesinde otomatik still ve sinema kamerası ile teçhiz edilerek uzaya atılmıştır. Keşif uçaklarının gelişmesine paralel olarak 1940’lı yıllarda Infrared’e hassas elemanlar geliştirilmiş ve takiben 1950 yılında üretilen “False color Infrared” filmler. Bu kameralar. Şekil-3 V-2 roketine yerleştirilmiş K-12 kamerası ile çekilen New Mexico. Balondan kullanılan kamera deneyimini takiben.

ABD. Hindistan. Bu proğram çerçevesinde 1972 yılında Nimbus meteoroloji uydusunun modifikasyonu ile ERTS-1 uydusu üretilmiştir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 4 K ASIM 2001 . Uzaktan algılamanın gelişimi. Landsat-4 (1982). arazi örtüsü. Bu uydulara. SPOT-2 (1990). siyah/beyaz görüntü sağlayan Panchromatic ve Landsat verilerinden daha fazla detay veren Multispectral sensörler konulmuştur.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-4 İlk meteorolojik uydu görüntüsü 1960-1970 yılları arasında uydular ay ve dünya sathının görüntülenmesini sağlayan sensörlerle teçhiz edilmiştir. Kanada. 1970’li yıllarda ABD iç işleri bakanlığı ile NASA teşkili müştereken. Takiben üretilen Landsat-2 (1975). Japonya. Landsat-5 (1984) uyduları uzaya gönderilmiştir. Fransız üretimi SPOT-1 (1986). sistematik olarak dünya hakkında bilgi toplamaya yönelik ERTS (Earth Resources Technology Satellites) adı altında bir proğram oluşturmuştur. Rusya. Almanya ve İsrail’in katkıları ile sağlanmış olup aşağıdaki tablolarda bunların sadece belli başlılarına kronolojik bir sıra içinde değinilmiştir. hidroloji gibi konusal harita (Thematic Mapper: TM) amaçlı sensörlerle donatılmıştır. Linear Imaging Self-scanning Sensör (LISS-III) ve Wide Field Sensör (WiFS) olarak adlandırılan sensörlerle teçhiz edilmiş IRS (Indian Remote Sensing) uydusu hizmete girmiştir. Landsat-3 (1978). Aralık 1995’de Panchromatic (PAN). Bu uydular genel olarak jeolojik ve bitki örtüsü verilerini toplayan çok bantlı (Multispectral Scanner: MSS) ve mekansal çözümlemeli 7 bantlı toprak. Fransa. Eylül 1999’da 1 metre çözümlemeli Panchromatic ve 4 metre çözümlemeli Multispectral sensörlere sahip IKONOS uydusu uzaya atılarak göreve başlamıştır. 1975 yılında bu proğramın adı LANSAT olarak değiştirilmiştir. SPOT-3 (1993) uyduları hizmete girmiştir.

F.A. Çok katmanlı renkli (Multilayered color) film geliştirildi Yer sathının ilk hava spectrophotography’si çekildi Krinov–Rus) Yer bilmi ve ziraat amaçları için yoğun hava fotoğrafı kullanıldı.UZAKTAN ALGILAMA FOTOĞRAFİK METODLAR 1759 1839 1840 1855 1858 1862 1860 1870 1880 1895 1900 1903 1909 1915 1917 1920 1923 1924 1930 1930 1931 1935 1937 1938 1940 1940-1943 1941 1940-1945 Lambert (Fransız) photogrammetry prensiplerine ilişkin ilk ifadeler Daguerre and Nepce (Fransız) ilk fotoğraf Totoğraf kullanarak topografik harita üretimi (Fransa) Trichromatic renkli görüş denemesi (Maxwell) Paris’in balondan kamera kullanımı ile fotoğrafının çekilmesi Single-lens beam splitter tekniği ile multispectral görüntünün analizi. İkinci Dünya Harbi gereksinimlerini karşılamak için hava fotoğrafcılığı ve fotogrametri büyük gelişme gösterdi. Jeolojik haritalama için renkli hava fotoğrafı kullanıldı. Eardley'in “Aerial Photos: Their Use and Interpretation” dokümanı yayınlandı. Askeri amaçlı olarak su derinliğinin tesbiti için 2 bantlı hava fotoğrafı kullanıldı. Kelsh plotterları kullanılmaya başladı Kamuflaj tesbiti ve pus’a nüfuz eden Siyah/Beyaz.) tarafından çekilen keşif fotoğrafları taktik değişliği çalışmalarında kullanıldı. “Spectral Reflectance Properties of Natural Materials” dokümanı yayınlandı. Hava keşfinde renli film kullanıldı. FOTOĞRAFİK OLMAYAN SENSÖR SİSTEMLERİ “Manual of Photogrammetry” dokümanının ilk baskısı yayınlandı. Colwell'ın “Manual of Photointerpretation and Ray's Aerial Photographs in Geologic Interpretation and Mapping” dokümanı yayınlandı Çok bantlı (multispectral) fotoğrafcılıkta dikkate değer bir faaliyet başladı. renkli IR filmler gelişti. Orthophoto haritacılık popular oldu. Renkli filmler hava fotoğrafcılığı kapsamında kullanılmaya başladı. Stratospheric balonda Infrared’e hassas hava filmi test edildi. Zeiss tarafından Stereoplanegraph aleti üretildi. “Spectro-zonal photography for mapping soils”isimli soviet dokümanı yayınlandı. balondan askeri amaçlı fotoğraf çekilmesi Basit kimyasal renkli projeksiyon sisteminin geliştirilmesi İngiltere. Kodachrome filmler piyasaya sürüldü. 1944 1944 1947 1950 1952 1956 1960 1960 1960 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 5 K ASIM 2001 . American sivil harbi esnasında. Petrol jeoloğları petrol aramada hava fotoğraflarını kullandı.. Fransa ve Rusya uçurtmadan kamera kullanımı Fotoğraf kullanımı ile Kanada da Topografik gözlem yapıldı (Seville) 3 mercekli multispectral kamera icat edildi (Ives). Multiplex photogrammetric plotter cihazı üretildi (Bausch and Lomb).. ABD muhabere birliği tarafından Meksika harbinde hava fotoğrafları kullanıldı. Güvercinlere kamera bağlandı Uçaktan ilk sinema filmi çekildi (Wilbur Wright) Birinci dünya harbinde İngiliz kraliyet hava kuvvetleri (R.

V-2 rocketi. Yörüngedeki insansız “Mercury spacecraft MA-4” fotoğraf çekti ve dünyaya gönderdi. ASP'nin “Manual of Color Aerial Photography” dokümanı yayınlandı. Sputnik-1 uydusunu uzaya gönderdi. Raytheon firmaları tarafından SLAR ve SAR sistemleri araştırma ve geliştirme çalışmaları yapıldı Non-imaging radiometers. Astronotlu Skylab uzaya atıldı ve yer araştırma deneyimlerine başladı. TV and diğer sensorler ile donatılmış Nimbus meteorolojik arştırma uydusunun proğramına başlandı. Seasat-1 uydusu uzaya atıldı. Langley bolometer kullanarak elektriki cisimlerin oluşturduğu ısıyı ölçtü. Motorola. Gemini uydusu fotoğrafik deneyimlerini geliştirdi. ABD. İngiltere ve Almanya uçakların bulundukları yerde geceleri meydana getirdiği termal paternler üzerinde çalıştı. foto platformu olarak bir roketin kullanılmasını teklif etti. FOTOĞRAFİK OLMAYAN SENSÖR SİSTEMLERİ Sir William Herschel tarafından Infrared tayf bölgesi keşfedildi. dünya kaynaklarının çok bantlı fotoğrafcılıkla araştırılması proğramına resmen başladı. Philco. spectrometers and polarimeters cihazlarının görüntüyü oluşturan muhtelif dedektörleri geliştirildi. Goodyear. Apollo-Soyuz uzayda uçmaya başladı bazı fotoğraflar çekti. ABD Ordu istihkam Kolordusu tarafından 2 bölümlük “Earth Resources Surveys from Space” dokümanı yayınlandı. Hertz. cyro-istikrarlı bir kameranın rokete monte edilmesini geliştirdi. Synthetic Aperture Radar (SAR) konsepti hazırlandı. Gemini uydusu ile uzayda ilk insanlı uçuş gerçekleştirildi ve bazı renkli fotoğraflar çekildi. ASP'nin “Manual of Remote Sensing” dokümanı yayınlandı. 1891 1908 1946 1957 1960 1961 1964 1965 1965 1965 1967 1968 1972 1972-73 1975 1978 1979 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 6 K ASIM 2001 . ERTS (Landsat) programına başladı. Michigan Universitesi tarafından Infrared sistemler üzerinde geniş bir çalışma yapıldı. scanners. Apollo-6 ve 7 dünya yörüngesi etrafında uçuşlara başladı. multispectral Apollo-9 multispectral fotoğraf çekme deneyimlerine başladı. Apollo-9 ile çok bantlı fotoğrafcılık tecrübesi yapıldı. Landsat-2 (1975) ve Landsat-3 (1978) uzaya atıldı. Ultra Viole fotoğrafçılığının kullanılmasına başlandı. 99 gün sonar düştü Nimbus-7 uydusu uzaya atıldı. TIROS-1 uydusunu uzaya attı ve fotoğraf çekti. ABD iç işleri bakanlığı ve NASA. ERTS-1 (Landsat) (1972). NASA. uzaya atıldı ve fotoğraf çekti. UYDU GÖRÜNTÜLEME SİSTEMLERİ Rahrmann. İngilte ve ABD ikinci dünya harbi esnasında uçakların ve gemilerin radarda izlenmesi konusunu geliştirdi.UZAKTAN ALGILAMA 1962 1964 1967 1967 1968 1968 1975 1800 1879 1889 1930 1940 1950 1954 1950 1960 ABD ve Rusya 9 mercekli multispectral kamera üretti. Rusya. Takiben MA-8 and MA-9 daki Astronotlar tarafından fotoğraflar çakildi ve dünyaya gönderildi. Itek firması 1963 yılında 10 mercekli kamerayı üretti. radyo dalgalarının katı cisimlerden yansımasını tecrübü etti. Alman Maul.

Dalga uzunluğu. a. muhtelif alanlarda uygulamak için uzaktan algılamayı etkileyen fiziksel ve kimyasal hususların. Güneş.3 3. dalganın saniyedeki devir sayısını belirtmekte olup “hertz” cinsinden ifade edilir ve her bir saniyede geçen bir devire eşittir. 10-4 cm). kısa dalga uzunluğunda bir enerji yaymaktadır. Elektromanyetik yayım.0 Micrometers 3 30 300 0.03 0 . görüntülerin özellik ve tiplerinin bilinmesi gerekmektedir.0 300. “Dalga uzunluğu” (wavelength) ve “Frekans” (frequency) olarak adlandırılan 2 özelliğinin tam olarak bilinmesi önem taşımaktadır.0 30. yayım istikametine dik yönde ve değişik büyüklükte bir elektriksel saha (E) ile bu saha ile dik açı yapan bir manyetik sahayı (M) içermektedir.Rays (Hard) X. ELEKTROMANYETİK YAYIM: Uzaktan algılamanın temel gereksinimi hedefin bir enerji kaynağı tarafından aydınlatılmasıdır. UZAKTAN ALGILAMANIN ESASLARI: Sensörler vasıtasıyla elde edilen görüntüleri. elektromanyetik yayım şeklinde olup dalga teorisinin temel kurallarına bağlı ve sinisoidal tarzda seyahat etmektedir. Micrometers (µm:10-6 m. Dalga Uzunlukları Nanometers .003 . Nanometers (nm: 10-9 m. Frekans. 10-7 cm ).3 Centimeters 3 30 3 30 Meters 300 Gama Rays X.Rays Ultra (Soft) violet Görünen Infrared EHF SHF UHF VHF HF LF ve MF 1014 1013 1012 1011 1010 109 108 107 106 105 104 103 102 101 1 Frekans (Megahertz) Microwave Radar TV ve Radio Frekans = 3 x 108 (m /s) / Dalga Uzunluğu (m) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 7 K ASIM 2001 . Dalga uzunluğu. Centimeters (cm: 10-2 m) ve Meters (m) cinsinden ifade edilir. Bu enerji. Şekil-5 Elektromanyetik yayım Elektromanyetik yayımın. birbirini izleyen dalgaların tepe noktaları arasındaki mesafe olup “λ” harfi ile tanımlanmıştır.UZAKTAN ALGILAMA 3.

Tayf. Aşağıdaki şekillerde tayfın içerdiği genel bölgeler ile Ultraviole (UV). Infrared (IR) ve Microwave bölgelerinin dalga uzunluğu ve frekans durumu gösterilmiştir. Bu karşılıklı ilişki sonucunda. Hz) c : ışığın sürati (3 x 103 m/s) Uzun dalga uzunluğu Kısa dalga uzunluğu Düşük frekans Düşük enerji Soğuk cisim Yüksek frekans Yüksek enerji Sıcak cisim Şekil-7 Dalga uzunluğu ve frekans ilişkileri b.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-6 Dalga uzunluğu ve frekans Dalga uzunluğu ile frekans arasındaki ilişki aşağıdaki formül ile tanımlanmıştır. kısa dalga boyunda ve yüksek frekansda. Bu yayımın kategorize edilmesi ile Elektromanyetik Tayf oluşmuştur. Elektromanyetik tayf uzaktan algılama açısından önem taşıyan muhtelif bölgelere ayrılmıştır. düşük enerji veren soğuk cisimler. uzun dalga boyunda ve düşük frekansda yayım yaparlar. elektromanyetik yayımı kaydederek görüntüyü oluştururlar. yüksek enerji veren sıcak cisimler. microwave ve TV / radyo dalgalarını kapsayan uzun dalga uzunluğu arasında yer almıştır. Görünen Işık (Visible Light). ELEKTROMANYETİK TAYF VE ÖZELLİKLERİ: Uzaktan algılama platformlarındaki sensörler. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 8 K ASIM 2001 . gama ve x ışınlarını da içeren kısa dalga uzunluğu ile. c=λxv λ : Dalga uzunluğu (m) v : Frekans (saniyedeki devir.

2 µ 0. Şekil-9 Ultraviolet bölgesine ilişkin dalga uzunlukları ve frekanslar İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 9 K ASIM 2001 .4 µ YEŞİL 0. Bu özellikleri nedeniyle bu tip materyaller sensörler tarafından algılanarak belirlenirler.0 µ Orta IR MWIR 5. UV ışınları tarafından aydınlatıldığında ışık saçma (Fluoresce) veya görünen ışığı yayma özelliği bulunmaktadır. Dünya sathındaki kayalar ve mineraller gibi bazı materyaller. 0.6 µ 0.2-0.4 µm dalga uzunluğunda yer almakta ve uzaktan algılamaya olanak sağlamaktadır.UZAKTAN ALGILAMA YANSIYAN SOLAR IŞIN PANKROMATİK (S/B) YAYILAN IŞIN VEYA TERMAL GÖRÜNEN IŞIK UV MAVİ 0.7 µ 1.0 µ Şekil-8 Elektromanyetik tayf bölgeleri (1) ULTRAVIOLE: Çok kısa dalga uzunluğundaki tayfın Ultraviole veya kısa bir deyişle UV bölgesi.5 µ KIRMIZI YAKIN IR NWIR 0.0 µ Uzun IR LWIR 14.1 µ I N F RA R E D MICROWAVE KISA IR SWIR 3.

13 metre derinliğindeki temiz suya nüfuz etme. Menekşe Mavi Yeşil Sarı Turuncu Kırmızı : 0.7 µm arasındadır. yeşil ve kırmızıdır. Bu renk.578-0.60 µm dalga uzunluğunda yer almaktadır.620 µm : 0. elektromanyetik tayfın 0.446 µm : 0. en kısası ise menekşe renğidir. Görünen ışık bölgesindeki renkler ve bunların dalga uzunlukları aşağıda belirtilmiş olup ana renkler mavi.446-0. Şekil-10 Görünen Işık bölgesine ilişkin dalga uzunlukları ve frekanslar En uzun dalga uzunluğu kırmızı.4-0.UZAKTAN ALGILAMA (2) GÖRÜNEN IŞIK: İnsan gözü veya uzaktan algılama sensörleri.500-0. temiz ve bulanık su arasındaki kontrastlığı belirleme. uzun dalga boylarında görünmeyen gölgedeki metaryali aydınlatma.40-0. yeşil bitkilerin içerdiği klorofil tarafından emilme (klorofilin en iyi emildiği dalga uzunluğu 0.50 µm dalga uzunluğunda yer almaktadır.592 µm : 0. Yeşil renkteki enerji.578 µm : 0. Görünen dalga uzunluğu 0.500 µm : 0. görünen ışık bölgesindeki hedefleri tesbit ederler. Bu renk.40 µm’dir) ve takriben 40 metre derinliğindeki temiz suya nüfuz etme özelliklerine sahiptir. özelliklerini içermektedir.620-0.4 – 0.50-0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 10 K ASIM 2001 .592-0.700 µm Mavi renkteki enerji. satıhdaki gerilim etkisi nedeniyle sudaki yağı tesbit etme ve yakın Infrared (NIR) bölgesine göre daha az tarzda bitkilerin yaptığı yüksek yansımayı belirleme. elektromanyetik tayfın 0. Diğer renkler bunların kombinasyonundan oluşmaktadır.

Güneş ışınlarının bir prizmadan geçirilmesi halinde. Uzun dalga Infrared ise yayılan veya termal bölge kapsamındadır.UZAKTAN ALGILAMA Kırmızı renkteki enerji.7-100 µm dalga uzunluğunda yer almıştır. Kısa dalga Infrared (Short Wave IR: SWIR). Gerçekte bu renk. Şekil-11 Prizmadan geçirilen güneş ışınları ve oluşan renkler (3) INFRARED: Infrared (IR) bölgesi.7-3. Bu bölge yayımın özelliğine bağlı olarak yansıyan (reflected) IR ve yayılan (emitted) veya termal (thermal) IR olarak adlandırılan 2 kısma bölünmüştür.66 µm) bitkileri ayırt etme. Orta dalga Infrared yansıyan ve termal. elektromanyetik tayfın 0. Görünen ışık bölgesinin 100 mislinden daha geniş bir sahaya yayılmıştır. görünen ışık ve yansıyan IR bölgesinden oldukça farklı özellikleri taşımaktadır. tayfın ultraviolet. elektromanyetik tayfın 0. Bu renk. klorofilin emilmesi nedeniyle (0. 3.60-0. bu renkleri ayrı ayrı görmek mümkündür. Bölge kendi içinde ayrıca dalga uzunluklarına dayalı olarak. Yakın Infrared ve kısa dalga Infrared yansıyan enerji. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 11 K ASIM 2001 . görünen ışık bölgesindekine çok benzemekte ve uzaktan algılama amaçlarına hizmet vermektedir.70 µm dalga uzunluğunda yer almaktadır. ölü yaprakların içerdiği kırmızı ve sarı renkteki pigmentlerin yaptığı yansımayı tesbit ve 8 metre ile limitli su derinliğine nüfuz etme özelliklerini kapsamaktadır. Bu bölgedeki enerji temelde yer sathından yayılan sıcaktır. Görünen ışık ile microwave (radar) bölgeleri arasında bulunan IR bölgesinin bazı özellikleri optik bazıları ise radar enerjisine benzemektedir. toprağı ayırt etme ve yerleşim sahası niteliklerini analiz etme. Yakın Infrared (Near IR: NIR). görünen ve ınfrared bölgelerin yaydığı muhtelif dalga uzunluklarından oluşmuştur. Orta dalga Infrared (Mid Wave IR: MWIR) ve Uzun dalga Infrared (Long Wave IR: LWIR) olarak 4 kısma bölünmüştür. güneş ışınlarını tek veya homojen bir renkte görmektedir.0 µm dalga uzunluğunda yer alan yansıyan IR bölgesindeki ışık veya ısı tarzındaki yayım. 0. İnsan gözü.0-100 µm dalga uzunluğuna sahip termal IR bölgesi.

0. yansıyan enerjiyi ve termal yayım karışımını.72-1. Dumana nüfuz etme özelliğine de sahiptir.0. Sınırlı olarak buluta nüfuz eden kısa dalga Infrared. Bu özellik nedeniyle bitkilerin analizinde kullanılır. yayılan ısıyı. toprak ve bitkilerin içerdiği nemin belirlenmesini sağlayan özelliklere sahiptir.90 µm) belirlenmesinde. metal çatılardan yansıyan enerjiyi.UZAKTAN ALGILAMA (a) YAKIN INFRARED 0. yaprak dokusunun hücresel yapısından kuvvetli bir şekilde etkilenmektedir.3. Suyun emme ve bitkilerin yansıma özelliği nedeniyle (0. Bazı bitkilerin yoğunluğu ve örtü tipini. (b) KISA DALGA INFRARED 1.0 µm: Termal analizlerde kullanılır.0 µm: Bitki tipleri arasında kontraslık farklılıkları bu bölgede ortaya çıkmaktadır. (d) UZUN DALGA INFRARED 5. Ayrıca canlı kütlelerin (0.76-0.5. sulardaki yağın. iğne ve yayvan yapraklı ağaçların birbirinden ayırt edilmesine imkan vermektedir.760. günlük ve mevsimsel olarak termal atalet gösteren bitkileri belirme özelliklerini taşımaktadır. (c) ORTA DALGA INFRARED 3.1 µm: Yakın ınfrared bölgesindeki yansıma. Bu bölge gündüzleri. bacalardan çıkan ve yangınlardan kaynaklanan ısı yayımını ve buhar yansımasını tesbit eder.1.90 µm) kıyı haritacağına olanak sağlamaktadır. geceleri.0 µm: Uzun dalga ınfrared bölgesi kadar sıhatli olmamakla beraber termal sıcaklıkları tesbit etmektedir.14. Şekil-12 Infrared bölgesine ilişkin dalga uzunlukları ve frekanslar İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 12 K ASIM 2001 .

X-Bandı (2.4 cm): çok kısa dalga uzunluğundadır. S-Bandı (7. İnsansız hava araçınnda ve uzay araçlarında (ERS-1 ve RADARSAT) kullanılmaktadır. P-Bandı (30-100 cm): NASA’nın deneyimsel araştırma sistemi olarak uçaklarda kullanılmaktadır. Japonların JERS-1 uyduları ve NASA’nın uçaklarında bulunmaktadır. elektromanyetik tayfın 0. • • • • • Şekil-13 Microwaves bölgesine ilişkin dalga uzunlukları ve frekanslar Bölgenin kısa uzunluktaki dalga uzunlukları. C-Bandı (3.4-3. uzun uzunluktaki dalga uzunlukları ise radyo yayınlarına olanak sağlamaktadır. bulut örtüsüne.1-1. Uçaklarda ilk radar sistemi olarak kullanılmışlardır. • Ka-Bandı (0. Şiddetli yağmur dışında. herhangibir zamanda veri toplamaya imkan sağlamaktadır.67 cm) ve Ku-Bandı (1.UZAKTAN ALGILAMA (4) MICROWAVE: Yakın zamanda.75-1. L-Bandı (15-30cm): ABD’nin SEASAT.7.5-15 cm): Rusların ALMAZ uydusunda kullanılmıştır.1 cm). termal ınfrared bölgenin özelliklerini taşırken. kendi içinde muhtelif gereksinimler için kullanılan 6 bandı içermektedir. uzaktan algılamanın ilgi sahasına giren microwave enerji bölgesi.5cm): Bir çok uçakta. pus’a ve toza nüfuz etme kabiliyetine sahip olup kısa optik dalga uzunluğuna tesir eden atmosferik dağılmadan etkilenmemektedir. K-Bandı (1.67-2. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 13 K ASIM 2001 . Bu bölge.1-100 cm dalga uzunluğunda yer almaktadır.75cm): Askeri keşif ve arazi haritacılığı amaçları için uçaklarda yaygın olarak kullanılmıştır. Bu özellik nedeniyle microwave bölgede. uzun dalga uzunluğundaki microwave enerji.75. hemen hemen tüm hava ve çevresel koşullar altında.

normale yaklaşır. hedef ve algılayıcı arasındaki atmosfer ve dünya sathındaki materyaller. Bunların yanı sıra mevcut fiziksel kuramların ve etkilerinin de bu başlık altında incelenmesi gerekmektedir. c. her cismin birbirinden farklı ve mutlak sıfır (-273 °C) olarak tanımlanan bir sıcaklığın üzerinde Infrared enerji yaydığı kuramını ortaya koymuştur. Dünya üzerinde böyle bir cisim mevcut olmayıp. Bu enerji cismin veya sathın yaydığı sıcaklık ve nem özelliklerine bağlıdır. Çok yoğun ortamdan (ortam 2) az yoğun ortama giderken ise normalden uzaklaşır (Q2<Q1). bulunanlar ise Gri cisim (Greybody) olarak tanımlanmışlardır. yansıma.UZAKTAN ALGILAMA Tüm cisimler belirgin miktarda microwave enerji yaymaktadır. UZAKTAN ALGILAMAYI ENGELLEYEN FAKTÖRLER: Enerji kaynağı. Microwave algılama. (1) UZAKTAN ALGILAMAYA İLİŞKİN FİZİKSEL KURAMLAR: Bilim adamı Kelvin. dağılma. Gerek fiziksel kuramların gereksede atmosferin ve dünya sathının uzaktan algılamaya olan etkilerinin temel bazda bilinmesi. Gelen ışın Ortam 1 Ortam 2 Ortam 1 Yansıma Dağılma Emme Yayım Şekil-14 Yayım Gelen ışın. Fiziksel olarak ışınlar. doğru sensörün seçilmesine. daha iyi görüntünün elde edilmesine ve hedeflerin daha iyi kıymetlendirilmesine olanak sağlamaktadır. emme ve yayım İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 14 K ASIM 2001 . uzaktan algılamada kullanılan pasif ve aktif yöntemlerden her ikisinide içermektedir. Yayılan solar enerjinin (6000 C0) tümünü emen bunu en iyi şekilde tekrar yayan cisimlere siyah cisim (Blackbody) denilmektedir. Güneşin sağladığı enerjinin tümü hiç bir zaman algılayıcılar tarafından kaydedilemez. • Az yoğun ortamdan (ortam 1) çok yoğun bir ortama girerken. uzaktan algılamayı engellemektedir. Diğer bir deyişle geliş açısı (Q1) sapma açısından (Q2) büyüktür (Q1>Q2).

Şekil-15 Planck Kanunu grafiği ve eşitliği İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 15 K ASIM 2001 . 300 Kelvin derecesinde.6 mikron dalga boyunda olduğu ortaya çıkmaktadır. 9. yani oda sıcaklığındaki cisimlerin yayımının. Satıh tarafından emilir. Takiben oluşan enerji ise yayılır. sıfır Kelvin derecesinin üzerinde sıcaklığa sahip cisimlerin yaydıkları enerjinin dalga boyunun. Dünya üzerinde ortalama sıcaklık 300 Kelvin olduğuna göre.6 mikron dalga uzunluğunu içeren 8-14 mikron band’ında sağlanmaktadır. 9. YAYIM WATTS CM-2 DALGA UZUNLUĞU. sıcaklığa bağlı olarak değiştiğini kanıtlamış ve buna ilişkin olarak aşağıdaki eşitliği ve ve dağılım grafiğini hazırlamıştır. PLANCK KANUNU: Planck. Sathın üzerinde değişik yönde dağılırlar (scattering).UZAKTAN ALGILAMA • • • Sathın yapısına bağlı olarak (çok düzgün) aynı açı ile yansırlar (Q1=Q2). bu sıcaklığa sahip cisimlerin görüntülenmesi. Grafiğin incelenmesi sonuçunda.

6 5.5 CİSİM İNSAN TANK EKZOSTU KAZAN DAİRESİ GÜNEŞ Keza bu eşitlik vasıtasıyla 3-5 veya 8-14 mikron bant’da çalışan sensörlerin algılayacağı sıcaklıkları da belirlemek mümkündür. CİSMİN SICAKLIĞI + KELVİN 37+273=300 85+273=358 480+273=753 6000 DALGA BOYU (Mikron) 9. aşağıdaki grafik ve eşitlik vasıtasıyla.UZAKTAN ALGILAMA WIEN KANUNU: Sıcaklığı artan cisimlerin yaymakta olduğu enerji miktarında meydana gelen değişiklikleri araştıran Wien. Şekil-16 Wien Kanunu grafiği ve eşitliği Wien eşitliği veya grafiği kullanılarak muhtelif sıcaklıktaki cisimlerin yayımladığı enerjinin dalga uzunlukları tesbit edilmektedir. Sıcaklığı artan cisimlerin yaymakta olduğu enerji miktarında meydana gelen değişiklikleri araştıran Wien.8 0.579 362 .207 SANTİGRAD DERECESİ (+692) – (+306) (+89) – (-66) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 16 K ASIM 2001 .8 3. SENSÖRÜN ÇALIŞTIĞI BANT 3-5 8-14 KELVİN DERECESİ 965 . sıcaklığın artması halinde dalga boylarında yayım yoğunluğunun arttığını ve tepe noktasına karşıt gelen dalga boyunun ise azaldığını ispatlamıştır. sıcaklığın artması halinde dalga boylarında yayım yoğunluğunun arttığını ve tepe noktasına karşıt gelen dalga boyunun ise azaldığını ispatlamıştır. Buna ilişkin örnekler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Örneğin kaynaktan 500 fit uzaklıkta 1 birim IR enerji algılanıyorsa.UZAKTAN ALGILAMA STEFAN-BOLTZMAN KANUNU: Cisimlerin radyometrik sıcaklıkları üzerinde araştırma yapan Boltzman. bu amaç için aşağıdaki eşitliği meydana getirmiştir. tank ve araç gibi insan yapısı olanların kontrastlık nedeniyle görüntülenebildiğini ispatlamıştır. gri cisimlere uygulanmak üzere Kirchoff’ kanununu içerecek tarzda düzenlendiğinde eşitlik. hayati öneme haiz bilgileri ortaya koyan Boltzman.66961x10-8) T = Cismin Mutlak Sıcaklığı Bu eşitlik. gemi. aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi kaynak ile alıcı arasındaki mesafenin karesi ile ters orantılıdır. TERS KARE KANUNU: Bir kaynaktan alınan radyasyon. enerji yayım kabiliyetlerinin 16 misli arttığını. Buradaki “e” sembolü cismin yayım kabiliyetini göstermektedir. 2000 fit uzaklıktan olan algılama ise 1/16 birime düşmektedir. Bu özellik planlayıcı ve kıymetlendirmecilere. W= e T4 şekline dönüşmektedir. Infrared görüntüler üzerinde çalışanlara. bulundukları zemin ile hemen hemen aynı sıcaklığa sahip olan ağaçlar gibi doğal bitkilerin yayım kabiliyetlerinin farklı olduğunu ve bulundukları zemin ile farklı sıcaklıklara sahip fabrika. Şekil-17 Ters Kare Kanunu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 17 K ASIM 2001 . uçak. cisimin sıcaklığının 2 katına çıkması halinde. IR sensörlerle algılanacak görüntülerin alçak irtifadan yapılmasını dikte ettirmektedir. 1000 fit uzaklıktan olan algılama 1/4 birime. W= σ T4 W= Radyometrik Sıcaklık σ = Boltzman Sabiti (5.

00 watts. Atmosfer içindeki partiküller ve muhtelif gazlar bu enerjinin yayılmasını etkilemekte. Bu etkileme. Şekil-18 Lambert’in Kosinüs Kanunu (2) ATMOSFERİN ETKİLERİ: Solar enerji sensöre. azami algılamanın yapılabilmesi. muhtelif kaynaklardan algılanan radyasyon miktarının. Hedefe 60 derece ile bakan sensör (B). sensörün optik ekseni ile normal arasındaki açının kosinüsüne eşit olduğunu ispatlamıştır. 10 watts x Cos 00 (1)= 10 watts algılarken. Hedefe 75 derece ile bakan sensör (C) ise.5)= 5. Şekil-18’de görüldüğü gibi. yayımın dalga boyuna. Bu husus.UZAKTAN ALGILAMA LAMBERT’İN KOSİNÜS KANUNU: Lambert. Meydana gelen dağılma. atmosferin içinden geçerek ulaşmaktadır. “Mie” ve “nonselective” olarak adlandırılan tarzlarda olmaktadır. “Rayleigh”. 10 watts x Cos 750 (1)= 2.58 watts algılama yapmaktadır. partikül ve gazların çokluğuna ve ışının atmosferde kat ettiği mesafeye bağlı olarak değişmektedir. Hedefe 0 derece ile bakan sensör (A). aynı güçe sahip ve hedefe dik veya muhtelif açılarla bakan sensörlerle yapılan uygulamada. 10 watts x Cos 600 (0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 18 K ASIM 2001 . açı büyüdükçe algılamanın azaldığı görülmüştür. dağılma (scattering) ve emme (absorption) tarzında olmaktadır. Atmosferdeki dağılma. diğer bir deyişle engellemektedir. (a) DAĞILMA: Atmosferde mevcut olan partiküller ve gaz malekülleri enerji yayımını etkileyerek onun orijinal istikemetini değiştirir. yani çok iyi bir görüntünün elde edilebilmesi için sensörün hedefe göre dikey konumda olmasını gerektirmektedir.

Güneş doğumu ve batımı zamanında ışık. Gün batımı Güneş Kuzey Kutbu Dönüş Yönü Gün doğumu Şekil-20 Uzun dalga kapsamındaki kırmızı rengin atmosfere etkisi Mie Dağılım: Yayılan enerjinin dalga boyu. Bu partiküller. dalga boyundan daha küçük partiküllerle karşılaştığında. Uzun dalga boyunu etkileyen bu dağılım. aynı bölgedeki daha uzun dalga boylarını içeren yeşil ve kırmızı renklerden daha fazla dağılma meydana getirmektedir. öğle zamanı na göre dünyanın küreselliği nedeniyle daha fazla yol kat etmekte ve kısa dalganın hemen hemen tamamı dağılmaktadır. duman ve su buharı bu dağılmaya neden olan unsurlardır. nitrojen ve oksijen moleküllerini içermektedir. gökyüzünün mavi renkte görülmesini sağlamaktadır.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-19 Atmosferin dağılma etkisi Rayleigh Dağılım: Yayılan enerji. meydana gelen bir dağılma tipidir. Bu bölgede kısa dalga enerjisi uzun dalga enerjisine göre daha fazla dağılmaktadır. meydana gelen bir dağılma tipidir. toz zerrelerini. Böylece uzun dalga kapsamındaki kırmızı renğin çok büyük bir kısmı atmosfere nüfuz ederek gökyüzünün kızıl renkte görünmesini sağlamaktadır. Güneş ışını atmosferden geçerken görünen ışık bölgesinin en kısa dayga boyuna sahip olan mavi renk. bulutlu hava şartlarında ve pek çok partikülün bulunduğu yerlerde oluşmaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 19 K ASIM 2001 . atmosferin alt kısımlarında. hemen hemen aynı ebatlardaki partiküllerle karşılaştığında. Bu özellik. Toz. polen. atmosferin üst kısımlarında.

Mavi. Bu katmanın olmaması halinde. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 20 K ASIM 2001 . Bitkilerden kaynaklanan korbon dioksit. Dalga boyları takriben eşit olarak dağıldıklarından sis ve bulutlara sebep olurlar. yeşil ve kırmızı ışığın eşit miktarda dağılması ve bunların birleşimi sonuçunda beyaz renk oluştuğundan. Ozon. Su damlaları ve büyük toz parçaları bu tip dağılımaya neden olmaktadır. muhtelif dalga boylarındaki enerji. Bu ana öğelerin yanısıra karbon monoksit. elektromanyetik tayfın termal ısı ile ilgili olan uzun ınfrared bölgesinde güçlü bir tarzda emilmektedir. Şekil-21 Nonselective dağılım ve Atmosferin emmesi (b) Emme: Dağılmanın zıttı olan bu doğa olayı etkisiyle. bulutlar ve sis beyaz renkte gözükmektedir. güneşin yayımladığı zararlı ultraviolet ışınları emmekte ve dünya üzerinde koruyucu bir katman meydana getirmektedir. Örneğin çöl bölgelerinin üzerinde enerjiyi emen su buharı miktarı oldukça az iken. Alçak seviyelerdeki mevcut su buharı miktarı. Ozon. Atmosferdeki su buharı. senenin farklı zamanlarına ve farklı coğrafik bölgelerine göre değişmektedir. karbon dioksit ve su buharı atmosferin emme yapan 3 ana öğesidir. uzun dalga Infrared ve kısa dalga microwave bölgelerinde (22µm-1µm) oldukça fazla emilmektedir. güneş ışınlarının direk etkisi altında kalan insan derisi yanmaktadır.UZAKTAN ALGILAMA Nonselective Dağılım: Yayılan enerji. atmosferdeki moleküller tarafından emilir ve sonuçda enerji belirli miktarda kaybolur. tropik bölgelerde bu miktar oldukça yoğundur. dalga boyundan daha büyük partiküllerle karşılaştığında meydana gelen bir dağılma tipidir. diazotmonoksit ve metan da belirli oranlarda emme yapmaktadır.

8 Bunun sonucu olarak.94 0.0 4. nemli ve geçirmeyen olarak değerlendirilmiştir.5 1.UZAKTAN ALGILAMA IR görüntülerini en fazla etkileyen su buharının muhtelif iklim bölgelerine ve irtifalara bağlı olarak yapılan incelemeleri sonucunda. Bu verilerin ışığı altında. Üreticiler bu gerçekten hareketle IR sensörleri. puslu ve kuru havalar için 8-14 µm bandında çalışan sensörler ideal olarak kabul edilmiştir. 3-5 veya 8-14 mikron dalga boylarında çalışacak şekilde imal etmişlerdir.2 0.9 1. Muhtelif gazların. açık ve nemli havalar için 3-5 µm bandında.1 6.3 ORTA PARALELDE KIŞ MEVSİMİ 3.8 1.68 ABD STANDARDI 5. 3-5 µm ve 8-14 µm dalga boylarındaki atmosferik pencerelerde en iyi algılamanın yapılacağı sonuçuna erişilmektedir. mevsimsel iklim incelenmeli ve alınacak sonuçlara göre sensör seçilmelidir. AKTARIM (%) Emilen ENERJİ Güneş Dünya Dalga uzunluğu (µm) Şekil-22 Muhtelif dalga uzunluklarındaki atmosferin emmesi İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 21 MICROWAVE GÖRÜNEN INFRARED uv K ASIM 2001 .7 ORTA PARALELDE YAZ MEVSİMİ 14 9.7 KUTBİ KIŞ MEVSİMİ 1. SU BUHARI MİKTARI (g / m3) İRTİFA (Km) 0 1 2 3 TROPİK BÖLGE 19 13 9. 3. tayfın çok özel bölgelerinde elektromanyetik enerjiyi emmeleri hususu. tropik bölgelerdeki 19 g/m3’lük su buharına sahip atmosfer ise.5 2. uzaktan algılama amaçları için ınfrared bölgesinde değerlendirildiğinde.3 5.9 3.2 1. Infrared görüntü algılanacak bölgelere ait engelleyici hususlar ile.9 4.5 g/m3’ lük su buharını içeren atmosfer kuru ve hemen hemen tam geçirgen.3 4.2 2.2 2.2 KUTBİ YAZ MEVSİMİ 9.

atmosferik aktarım ve algılamaya olanak sağlayan atmosferik pencereler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 22 K ASIM 2001 .UZAKTAN ALGILAMA Aktarım Yüzdesi Dalga Uzunluğu (Micrometers) Aktarım Yüzdesi Dalga Uzunluğu (Micrometers) Aktarım Yüzdesi Dalga Uzunluğu (Micrometers) Şekil-23 Elektronik tayfda muhtelif gazların ve su buharının yaptığı emme.

emme (Absorption: A). yüzeydeki materyale ve şartlara bağlı olarak değişmektedir. Emilen tayf (absorption spectra) olarak adlandılan bu tip dalga uzunlukları. uzaktan algılamaya en iyi imkanı vermektedir. 1 mm dalga uzunluğunun ötesindeki büyük bir pencere. Geçme veya aktarma (Transmission: T) ve yansıma (Reflection: R) olarak adlandırılan 3 tip etkiye maruz kalmaktadır. GELEN ENERJİ Yansıma Emme Geçme Şekil-24 Dünya yüzeyinin 3 tip engellemesi I: Gelen eneji A: Emilen enerji T: Geçen / aktarılan enerji R: Yansıyan enerji (a) EMME: Güneş ışınları hedefe çarptığında. emer ve aktarır. farklı miktarlardaki enerjiyi yansıtır. Microwave bölgesinde ise. Farklı materyaller. elektromanyetik tayfın en etkin dalga uzunluklarını kullanmak büyük önem taşımaktadır. enerjinin dalga uzunluğuna. Yansıyan veya emilen enerji. Elektromanyetik tayfın emilen bu kısmı algılayıcıya dönmez. görüntüdeki farklı özelliklerin belirlenmesine olanak sağlamaktadır. Tayfın. (3) DÜNYA YÜZEYİNİN ETKİLERİ: Atmosfer tarafından dağıtılmayan veya emilmeyen enerji. Bu farklılıklar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 23 K ASIM 2001 . Gelen enerji yer yüzeyinde 3 tip etkiden biri veya daha fazlası ile karşılaşmaktadır. dünya yüzeyine ulaştığında önemli derecedeki bir engelleme ile karşılaşır. görüntülenen saha hakkında birçok bilgiyi içermektedir. takriben 10 µm dalga uzunluğundadır. materyalin kimyasal bileşimi veya molekülleri kapsamındaki atomların çekimi nedeniyle emilir. Dünya tarafından yayılan en iyi ısı enerjisi termal Infrared bölgedeki. Bunlardan her birinin etkileme oranı. insan gözünün de algılayabildiği görünen ışık bölgesi. algılayıcılar tarafından yapılan ölçümlerle ve kaydedilen sayısal numaralar (DN) vasıtasıyla direk olarak kontrol edilebilmektedir.UZAKTAN ALGILAMA Özet olarak Uzaktan algılamada. içerdiği atmosferik pencere ve güneş enerjisini tepe noktada kaydetmesi yönünden önem taşımaktadır. Enerji dünya yüzeyine çarptığında ve geldiğinde (I).

güçlü bir tarzda emerken. Sonbaharda yapraklardaki klorofil daha azdır ve daha az emme ve kırmızı dalga boyunda daha fazla yansıma yaparlar. yeşil rengi yansıtmaktadır. yakın ınfrared dalga boyunda mükemmel bir dağınık yansıtıcı işlevini yapmaktadır. normal ile yaptığı açıya eşit bir açı ile yansır. Gelen enerji düz olmayan yani pürüzlü bir yüzeye çarptığında ise. Bunun sonuçu olarak kırmızı veya sarı renkte görüntü verirler. gelen enerji yüzeye vurduğunda. görünen ışık bölgesinde ise tamamen kaba tarzda görünmektedir. Yüzeyin ayna gibi düz olması durumunda. Bu özelliği göz önüne alan fen adamları. (c) YANSIMA: Enerjinin tümü veya bir kısmı yüzeye çarptığında yön değiştirerek tekrar atmosfere döner. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 24 K ASIM 2001 . Yaz aylarında yaprakların azami klorofili içermesi nedeniyle bunlar bize. Elektromanyetik tayfın bu kısmı algılayıcıya dönmemektedir. gayri muntazam ve muhtelif yönlerde yansıyarak atmosfere geri döner. Bu yansımalar gelen ışının dalga boyuna ve yüzeyin yapısına bağlı olarak değişmektedir. Dünya yüzeyindeki pek çok özellik ya düzgün veyahutta dağınık yansıma yapmaktadır.UZAKTAN ALGILAMA (b) GEÇME / AKTARMA: Yansımayan veya emilmeyen enerji. Yansıma olarak isimlendirilen bu husus sensörler tarafından algılanarak kaydedilir. yeşilimsi renkte görünürler. Şayet dalga boyu yüzeyi oluşturan varyasyonlardan veya zerrelerin ebadından daha küçük ise dağınık bir yansıma meydana gelir. bu tip yapraklara sahip ağaçlar. kırmızı ve mavi dalga boylarında enerjiyi. bize oldukça parlak bir görüntü sunarlar. yakın ınfrared bölgedeki bu yansımayı ölçerek ve analiz ederek bitkilerin sağlıklı veya sağlıksız oluşunu belirlemişlerdir. Örneğin ince taneli kumlar uzun dalga boyundaki microwave bölgede oldukça düzgün. materyalin bir uçundan girip diğer uçuna doğru gitmektedir. düzgün yansıma (specular reflection) ve dağınık yansıma (diffuse reflection) şeklinde olmaktadır. İnsan gözü yakın infrared bölgeye hassas ise. Sağlıklı yapraklar dahili yapısı nedeniyle. Hedefe çarpan enerji. Şekil-25 Düzgün ve dağınık yansıma Yaprakların kimyasal yapısındaki klorofil.

daha iyi yansıma yapmakta ve daha parlak bir görüntü vermektedir. kısa dalga boyu görünen ışık bölgesine göre daha fazla emme yapmaktadır. Su yosun içeriyorsa.UZAKTAN ALGILAMA Yüksek Kısmen sağlıklı Bitkiler Sağlıksız bitkiler Alçak Yakın IR Görünen Kısa dalga IR YANSIMA ORANI Sağlıklı yeşil bittkiler Şekil-26 Sağlıklı ve sağlıksız bitkilerin yaydığı tayf sinyalleri Su. kısa dalga boylarında yaptığı güçlü bir yansıma nedeniyle mavi veya mavi-yeşil renkte. Su gövdesinin yukarı tabakalarında katı partiküller veya tortusal maddeler (S) varsa. kırmızı veya yakın ınfrared dalga boylarında ise daha koyu renkte görünmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 25 K ASIM 2001 . mavi dalga boyunu daha fazla emer ve yeşil dalga boyunu yansıtır. yansıma ve geçirme özelliği. dünya üzerindeki mevcut tüm metaryaller için kendilerine özgü tarzda farklılıklar göstermektedir. Bu özellik suyun daha yeşil görünmesine neden olur. sığ fakat temiz suların karıştırılmasına sebep olmaktadır. birbirine benzer iki doğa olayının etkisi ile. Su içinde asılı gibi duran bu maddeler. uzun dalga boyu görünen ışık ve yakın ınfrared bölgelerinde. Böylece su. suyun rengi ve parlaklığının değerlendirilmesi oldukça zordur. Şekil-27 Yaprakların ve suyun muhtelif dalga boylarındaki emme ve yansıma özellikleri Yukarıda belirtilen yaprak ve suyun farklı dalga boylarında yaptıkları emme. yosundaki klorofil. Su yüzeyi düzgün veya dalgalı veyahutta yüzer maddeleri içeririyorsa.

UZAKTAN ALGILAMA Bu önemli özellik. Materyallerin birbirinden ayrılmasını dolayısıyle tanınmasını sağlayan tayf tepkileri ve tayf sinyalleri konusunun daha iyi anlaşılması. çeşitli tipdeki yüzey materyaleri. Temelde. Yansıma oranı Çam Ormanı Otlak Kırmızı Toprak Çamurlu Su Dalga uzunluğu (µm) Şekil-29 Çam ormanı. aşağıda verilen 2 örnek ile açıklanmıştır. diğer dalga boylarında ise daha fazla emme yaptığı görülmektedir. kırmızı toprak ve çamurlu suyun yansıma sinyalleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 26 K ASIM 2001 . Yansıma Oranı (%) Bitki Su Dalga uzunluğu (µm) Şekil-28 Bitki ve suyun tayf tepkileri ÖRNEK 2: Çam ormanı. Bu farklılıkları. kırmızı toprak ve çamurlu suyu içeren 4 genel satıh materyalli bu örnekte. ÖRNEK 1: Su ve bitkiler elektromanyetik tayfdaki muhtelif dalga boylarına farklı tepkiler vermekte ve birbirinden farklı sinyaller yayımlamaktadır. onların yaptığı farklı yansımalardan istifade edilerek tanınmaktadır. otlak. otlak. yeşil bitkilere nazaran bazı dalga boylarında daha fazla enerji yansıttığı. materyallerin elektromanyetik tayfa olan tepkisi (spectral response) ve meydana getirdiği tayf sinyalleri (spectral signature) vasıtasıyla birbirlerinden ayrılmalarına olanak sağlamaktadır. kayanın. dalga boyunun bir fonksiyonu ve aydınlatmanın yoğunluğu olarak olarak ölçmek için bazı uygun metodlar bulunmakta ve kullanılmaktadır.

55 mm) mm) Şekil-30 0.95 (*) 0.8-0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 27 K ASIM 2001 . Görünen ışık ve yakın ınfrared bölgelerini içeren şekil-29’daki grafik ve şekil-30’daki plot üzerinde yapılan analizlerde aşağıdaki sonuçlara ulaşılmaktadır.95 0. görünen ışık bölgesinde 0. MATERYAL TİPİ ÇAM ORMANI OTLAK KIRMIZI TOPRAK ÇAMURLU SU DALGA UZUNLUĞU (micrometer) 0. aşağıdaki tabloda belirtilen değerlerdedir. • 4 materyalin birbirinden ayrıldığı ve tanınabildiği dalga uzunlukları. yakın ınfrared bölgesinde (1.85 micrometer’dır.55 0.UZAKTAN ALGILAMA Yansıma oranı (0.85 micrometer dalga uzunlukları üzerindeki yansıma oranı plotu Bu dört materyalin meydana getirdiği sinyal eğrileri. YANSIMA YÜZDESİ DALGA UZUNLUĞU (micrometer) 0.59 0.6 micron) kırmızı toprak.85 ÇAM ORMANI 25 57 OTLAK 35 80 KIRMIZI TOPRAK 53 43 ÇAMURLU SU 15 5 • 4 materyalin en fazla yansıma yaptığı dalga uzunlukları.85 mm) Otlak Çam Ormanı Kırmızı Toprak Çamurlu Yansıma oranı (0.2 micron) ise bitkiler daha fazla parlaklık vermektedir.55 micrometer. bitkilerden ve sudan daha fazla parlaklık .55 ve 0. otlaktan biraz daha az yansıma yapmaktadır.8-0. yakın ınfrared bölgesinde ise 0. • 4 materyalin iki dalga uzunluğundaki yansıma oranları. (*) Çam ormanı.57 • Görünen ışık bölgesinde (0. aşağıdaki tabloda belirtilen değerlerdedir. dalga uzunluğu ve yansıma oranını içeren grafikler üzerinde gösterilebilmekte ve dalga uzunluğuna göre plot edilebilmektedir.

Fotoğraf ve görüntülerin özellikleri ve bunları etkileyen unsurlar. d. çözümleme. görünen ve yakın ınfrared bölgelerindeki elektromanyetik enerjinin bir film üzerine kaydedilmesi. pixel olarak olarak depolanır. Fotoğraflar. dokümanın EK-A’sındadır. mekansal çözümleme ve detay ayırt etme güçü ana başlıkları altında açıklanacaktır. GÖRÜNTÜLERİN ÖZELLİKLERİ VE ETKİLEYEN UNSURLAR: Elektromanyetik enerji. örneğin çok bandlı (mutispectral) görüntülerin içerdiği ikiden fazla dalga uzunlukları kullanılarak yapıldığında. takiben birbirinden ayrı resimsel yapıdaki nümerik değerlere dönüşür. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 28 K ASIM 2001 . “Tabii nesnelerin muhtelif dalga uzunluklarına göre tayfsal yansıma değerleri” ile ERDAS IMAGINE yazılımının “Interpreter” düğmesi kapsamındaki JPL. elektromanyetik enerjinin analoğ olarak kaydedilmesi. takiben yapılan kimyasal işlemler sonuçunda bir hassas ortama basılması ile elde edilmektedir. USGS ve ERDAS dosyalarında detayları bulunan “Toprak. Bu devamlı nümerik tarzdaki veri. kontraslık oranı. fotoğrafik veya elektronik olarak tesbit edilmektedir. Görüntüler ise. algılayıcı techizat veya dalga uzunluğu ne olursa olsun. metaryallerin birbirinden ayrılması daha kolaydır. Uzaktan algılamada fotoğraf ve görüntü terimlerini birbirinden ayırt etmek önem taşımaktadır.3-0.UZAKTAN ALGILAMA Bu analizler. yerleşim sahaları ve suyun muhtelif dalga uzunluklarına göre tayfsal yansıma değerleri” ve “Minerallerin muhtelif dalga uzunluklarına göre tayfsal yansıma değerleri ve profilleri” ne ilişkin bilgiler. hedefden dağılan veya yayılan devamlı enerji verisini. tarama genişliği. Nümerik değerler sayısal numaralar (DN) olup. analoğ sinyaller olarak kaydetmektedir. Şekil-31 Görüntü ve yapısı Sensörler. pixel. band. parlaklık ve ton. sayısal hale dönüştürülmesi sonuçunda meydana gelmekte ve bilgisayar ortamında gösterilmektedir. coğrafik bir sahayı temsil eden. Uzaktan algılama açısından görüntü. 0. sütun ve sıraların grid tarzı düzenlenmesinden oluşan bir veridir.9 µm dalga uzunluklarında.

Küçük ebatlardaki pixeller. sayısal formatta sunulan ve ekrana getirilen görüntünün eşit ebat ve şekildeki en küçük kısmıdır. Sayısal değerlerin resimsel hale dönüşmesinde süphesizki bazı detaylar kaybolmaktadır. Şekil-32 Pixel (2) TARAMA GENİŞLİĞİ (SWATH): Dünya üzerindeki yörüngelerinde uçan uydu sensörlerinin yer yüzeyinde gördüğü ve algıladığı sahanın tam genişliğini ifade eden bir terimdir. Bilgisayar farklı farklı parlaklık seviyesindeki her bir sayısal değeri resim olarak görüntüler. Diğer bir deyişle görüntü pixel gridlerinden oluşmuştur. Şekil-33 Tarama genişliği İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 29 K ASIM 2001 . Veri.UZAKTAN ALGILAMA (1) PIXEL: Resim elemanı olarakta ifade edilen pixel. detayların daha kolay görünmesine olanak sağlamaktadır. Pixeller. Her bir pixel için sensör tarafından ölçülen bir sayısal numara değeri bulunmaktadır. her bir sahanın parlaklığını nümerik değer veya sayısal numara(DN) olarak belirtmektedir. sensör seviyesinde veya masa tipi bir techizat tarafından taranarak pixellere bölünür ve her biri nisbi parlaklığını temsil eden sayısal bir numaraya atanır. Diğer bir deyişle sensörlerin kaydettiği sinyalleri temsil eden pixellerden oluşan bir bir matriksdir. Uyduların yörünge irtifaları farklı olduğu için yer yüzünde kapladığı genişlikler de farklıdır.

3 ana renği kullanan saysal bilgi bandları. Visible Gamma Ray X-Ray Ultraviolet TV/Radio Infrared Microwave Şekil-34 Bandlar Elektromanyetik tayfda muhtelif dalga uzunluklarına göre dizilmiş olan bandların bitki. yangın Tarımsal sınırlar Tarımsal hasat Orman tipi Kesilen / yeni dikim ağaç Sulak arazi haritacılığı Çiflik arazisi haritacılığı Kumul hareketleri Çölleşme • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 30 K ASIM 2001 . böcekli.) gösteren elektromanyetik tayfın özel bir kısmına ilişkin bir veri dosyası değerleridir. tuzluluk. birleştirilebilmekte ve görüntülenebilmektedir.dir.6-0. su.UZAKTAN ALGILAMA Örneğin Landsat uydusunun tarama sahasının genişliği 185 Km. Her bir band bir ana renk tarafından temsil edilmektedir. kuraklık.3-0.4 MAVİ 0. ınfrared. Her bir uyduya ilişkin tarama genişlikleri Bölüm-2’de detaylı olarak belirtilmiştir. toprak. kültürel ve askeri alanlardaki kullanımları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.6-1 KISA IR 1-3 TERMAL IR 3-14 UYGULAMA ALANLARI BİTKİLER Ürün tipi Canlı bitki yoğunluğu Donmuş.6 KIRMIZI 0. yeşil. Pixellerin bir araya gelmesinden bandlar. kırmızı. yakın ınfrared. bir veya daha fazla bandın bir araya gelmesinden görüntüler oluşmaktadır.5 YEŞİL 0. İken IRS-1C/D uydusunun ki ise 140 Km. yansıyan ışığı veya yayılan ısıyı (mavi. termal vb. UYGUN BANDLAR VE DALGA UZUNLUKLARI (µm) UV 0.5-0. jeoloji. (3) BAND’LAR: Kanal olarakta isimlendirilen band.4-0.7 YAKIN IR 0.

5-0.6-1 KISA IR 1-3 TERMAL IR 3-14 SU Su derinlikleri (Bathymetry) Temiz suya nüfuz Temiz su derinliği Kanallarda seyrüsefer yönetimi Su altı hasar tesbiti Su kalitesi / yosun vb.5 YEŞİL 0.6-0.4 MAVİ 0.6 KIRMIZI 0.7 YAKIN IR 0.UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMA ALANLARI UYGUN BANDLAR VE DALGA UZUNLUKLARI (µm) UV 0.3-0. Canlı bitkilerin durumu Mevcut durum haritacılığı Havzadan dışarıya akan su ayağı / dikey ve yatay su hareketleri Yakın sahildeki su kirliliği Kara / su sınırları Su taşkınları Sulama sisteminin etkinliğini belirleme Kar örtüsü Kar özellikleri Kar / bulut ayırımı Su yüzeyindeki yağ sızıntısının tipi Su yüzeyindeki yağ sızıntısının kalınlığı Deniz buzları haritacılığı TOPRAK Toprak tipi Toprağın rutubeti Toprağın tuzluluğu Toprak erezyonu Gömülü özellikler JEOLOJİ Maden haritacılığı Hidrokarbon yatakları Çölleşme / tuzlanma • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 31 K ASIM 2001 .4-0.

Uzaktan algılanan görüntülerden çıkarılacak bilginin kalitesini belirten çözümleme.6-1 KISA IR 1-3 TERMAL IR 3-14 UYGULAMA ALANLARI KÜLTÜREL Yerleşim özellikleri Gelişmiş / gelişmemiş yolları belirleme Yerleşim. (a) MEKANSAL ÇÖZÜMLEME: Sensörün en küçük hedefi ayırt etme kabiliyetinin ölçüsünü veya herbir pixelin temsil ettiği yer yüzündeki bir sahayı ifade eden bir terimdir. bilgisayar ekranında gösterilen pixellerin miktarını veya yeryüzündeki bir sahanın görüntü dosyası kapsamında temsil ettiği pixeli ifade etmektedir.7 YAKIN IR 0. Örneğin 10 metrelik mekansal çözümleme değeri.5 YEŞİL 0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 32 K ASIM 2001 . Radyometrik (Radiometric) ve Zamansal (Temporal) olarak adlandırılan birbirinden farklı özelliklere sahip 4 tipe ayrılmıştır. 20 metrelik mekansal çözümlemeden daha fazla detay vermektedir. ticari ve endüstriyel sahaları tesbit Yerleşim / kırsal sahaları tesbit Kara taşımacılığı ana yollarını belirleme Parklar ve dinlenme sahaları Atık saha yönetimi ASKERİ Bitkisel kamuflajı tesbit Kar kamuflajını tesbit Çöl kamuflajını tesbit Trafik.6 KIRMIZI 0.4-0. manevra analizi Pist nitelikleri Atma / çıkarma bölgeleri Arazi analizi ASKERİ Yangın haritacılığı Arazi örtü haritası • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • (4) ÇÖZÜMLEME (Resolution): Çözümleme terimi. Tayfsal (spectral). Mekansal (spatial).4 MAVİ 0.3-0.5-0.6-0. Düşük mekansal çözümleme değeri hassasiyetin daha iyi olduğunu belirtmektedir.UZAKTAN ALGILAMA UYGUN BANDLAR VE DALGA UZUNLUKLARI (µm) UV 0.

daima aynı mekansal çözümlemeye sahip olmasına karşın farklı ölçeklerde sunulabilmektedir. Bu farklılık benzer tarzda uydu görüntüleri ve hava fotoğrafları arasında da bulunmaktadır. Büyük ölçekli olarak uzaktan algılanan görüntülerde herbir pixel. AVHRR meteoroloji uydusunun sağladığı 1. yeryüzündeki büyük bir sahaya karşı gelmektedir. sensörlerin birbirinden farklı olan mekansal çözümleme değerleri mukayese edildiğinde. ormanlık sahalar içindeki ağaç tiplerini tanımada. ve anlık görüş sahası (Instantaneous Field Of View: IFOV) ile ilişkilidir. ANLIK GÖRÜŞ SAHASI (IFOV): Anlık görüş sahası.1 Km. Küçük ölçekli görüntülerdeki herbir pixel ise. Diğer tarafdan mekansal çözümleme. muhtelif tayf bandlarının düşük mekansal çözümlerinin ölçülmesinden. pankromatik görüntüler.UZAKTAN ALGILAMA Sensörler kendine özgü ve birbirinden farklı mekansal çözümleme değerine sahiptir. muhtelif özelliklerin tanınmasına ilişkin detayı sağlayamamaktadır.lik mekansal çözümleme. Sensörlerin mekansal çözümlemesi. Sensör ile görüntülenen hedef sahası arasında. yeryüzündeki küçük bir sahayı temsil etmektedir. ÖLÇEK: Büyük ve küçük ölçekli görüntü ifadeleri. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 33 K ASIM 2001 . bir evi ayırtetmek olanaksızdır. Diğer tarafdan şehrin üzerinde alçak irtidadan uçan bir uçaktan bakıldığında ise evleri veya arabaları ayırt eymek olanak dahilindedir. sensörün anlık görüş sahası olarakta ifade edilmektedir. küçük ölçekli görüntülere ilişkin örneklerdir. zamana ve/veya proje maliyetine ilişkin tasarruf sağlanacaktır. bir dedektörün çok kısa bir zaman parçasında görmüş olduğu sahanın ölçüsüdür. Ölçek. bir mesafe bulunmaktadır. Çok bandlı (Multispectral) görüntülerdeki ağaç tipleri ise. mekansal çözümlemeye işaret etmektedir. ölçek. yaprak tiplerini (iğne veya yayvan) çözümleyen yeterli detay sağlanmalı veya ağaçların tepelerinin yukarıdan görünüşlerine ilişkin özellikler kapsanmalıdır. İnsanlı bir uydudan yer yüzüne bakıldığında tüm dünyayı görmek mümkün iken. harita üzerindeki bir mesafe ile yeryüzünde ilişkili olduğu gerçek mesafenin oranını göstermektedir. Bir görüntü. Örneğin. Gereksinimler göz önüne alınarak. diğer bir deyişle mekansal özelliklerden istifade edilerek tesbit edilmektedir. 10 veya 20 metre çözümlemeli SPOT uydusu görüntüleri büyük ölçekli görüntülere. Hedefden çok uzaktaki bir sensör geniş bir sahayı kapsarken. Ölçek ve mekansal çözümleme her zaman aynı şeyler değildir.

UZAKTAN ALGILAMA Bununla beraber anlık görüş sahası. cismin ebadının genel olarak çözümleme hücresinin ebadına eşit veya daha büyük olması gerekmektedir. her pixel gerçekte yuvarlak olarak 57 x 79 metrelik bir sahayı temsil etmektedir. 79 x 79 metrelik anlık görüş sahası sağlamaktadır. Bununla beraber anlık görüş sahası. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 34 K ASIM 2001 . cismin tesbiti mümkün olmayabilir. ticari sensörler ise metre veya kilometre değerindeki çözümlemeleri sağlayacak tarzda üretilmişlerdir. akarsular gibi zemin ile kontrastlık meydana getiren hedefler tesbit edilebilmektedir. Bununla beraber karayoları. kısa bir zaman biriminde belirgin bir irtifadan yer yüzünde gördüğü sahayı (B) içerir. anlık görüş sahası değeri ile sensörün hedeften olan yüksekliğinin (C) çarpımından elde edilir. Pasif sensörlerin mekansal çözümlemesi. kendine özgü anlık görüş sahasına bağlıdır. Bir pixel kapsamına girmeyen bölünmüş hedeflerde. toplam görüş sahasında bu hedefe ilişkin pixel sayısının bilinmesi önem taşımaktadır. Şekil-35 Anlık Görüş Sahası (IFOV) Birbirine benzer özellikteki cisimleri tesbit etmek için.5 metrelik bir bindirme olduğundan. Bu görünen sahanın ebadı. Anlık görüş sahası. mekansal çözümleme ile aynı değildir. Çok büyük cisimlerin tesbit edilebildiği görüntüler “düşük çözümlemeli”. Çok fazla detay gereksinimi nedeniyle askeri amaçlı sensörler yüksek çözümlemeli. sensörün gördüğü koninin açısını (A). her zaman bir pixel tarafından belirtilen saha ile aynı değildir. Çözümleme hücresi (resolution cell) olarak adlandırılan bu saha. küçük cisimlerin tesbit edilebildiği görüntüler ise “yüksek çözümlemeli” olarak sınıflandırılmışlardır. Şayet cismin ebadı. Şayet cismin ebadı çözümleme hücresinden daha küçük ise. çözümleme hücresinin ebadı ile aynı ise ve yanında daha parlak veya daha hakim bir cisim bulunuyorsa tesbiti mümkün olmayabilir. Örneğin Landsat MSS sensörü . sensörün azami mekansal çözümlemesini ifade etmektedir. Bu sensörün herbir geçişinde 11.

yeşil ve kırmızı bandların her birinin dalga uzunluğu aralığı. yeşil bandı 0.45-0.60 µm Band 3 (Yesil) : 0. Belirgin bir kanal veya bandda kaydedilen enerjinin dalga uzunluklarının arası geniş ise tayfsal çözümleme düşük (kaba).75-0. Mavi.51-0.90 µm Şekil-37 Tayfsal çözümlemeye ilişkin görüntü örnekleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 35 K ASIM 2001 .52 µm dalga uzunlukları arasındaki enerjiyi kaydetmektedir.90 µm dalga uzunlukları arasında.63-0. Pankromatik görüntü Pan : 0.60 µm.75-0. aynı uydunun mavi bandı 0. pankromatik bandın dalga uzunluğu aralığından daha dardır. Bu sebepden.52-0.69 µm Band 4 (Kırmızı) : 0. bunların tayfsal çözümlemesi pankromatik banda göre daha hassastır. Landsat 7 uydusunun pankromatik bandı (Siyah/Beyaz) 0.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-36 Düşük veya kaba (sol) ve yüksek veya hassas çözümlemeli )sağ) görüntüler (b) TAYFSAL ÇÖZÜMLEME: Tayfsal çözümleme.73 µm Multispectral görüntü Band 2 (Mavi) : 0.520.90 µm dalga uzunluklarında algılama yapmaktadır.63-0.52-0.69 µm. sensörün elektromanyetik tayfda belirgin dalga uzunlukları arasında yapabileceği kayıda işaret etmektedir. kırmızı bandı ise 0. dar ise tayfsal çözümleme yüksektir (hassas veya ince). Örneğin landsat TM sensörünün birinci bandı (band 1) tayfın görünen ışık bölgesinde ve 0.

ayrı dalga uzunlukları kapsamındaki enerjiyi. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 36 K ASIM 2001 . Farklı dalga uzunluklarının verdikleri tepkilerin karşılaştırılması sonucunda. uygulamada ne tip görüntünün kullanılacağının kararlaştırılmasına yardım edecektir. görüntüdeki farklı özellik sınıfları ve detaylar ayırt edilebilmektedir. Farklı ağaç türleri veya kaya tipleri gibi özel sınıfları. yeşil ve kırmızı band uzunluklarının herbirine ayrı ayrı olan hassasiyettir. Birçok uzaktan algılama sistemindeki çok bantlı (Multispectral) sensörler. YANSIMA YÜZDESİ KİREÇTAŞI ARKOZ BAZALT DALGA UZUNLUĞU Şekil-38 Farklı kaya tiplerine ilişkin tayfsal çözümleme Siyah / beyaz filmler. sensörlerin yüksek tayfsal çözümleme sağlaması arzu edilmektedir. bu geniş dalga uzunluğu aralığını kullanarak ayırt etmek kolay değildir. genelde görünen ve yakın ınfrared bölgelerini içerecek tarzda. tayfsal çözümleme oldukca düşüktür. Bunları belirlemek için daha hassas dalga uzunluğu aralığına gereksinim duyulur.UZAKTAN ALGILAMA Görünüş farklılıkları. Su ve bitki gibi geniş sınıflar. yakın infrared ve orta infrared bölgelerine ilişkin enerjiyi dar tayf bandlarında kaydetmektedir. görünen ışık bandının tümünü veya daha ötesindeki dalga uzunlukları üzerindeki enerjiyi kaydederler. Görünen ışık bölgesindeki muhtelif dalga uzunlukları münferit olarak ayrılmadıkları için. farklı hedeflerin kolayca birbirinden ayrılmasına olanak sağlamaktadır. yüzlerce banda alırlar. Her bir dar bandın sağladığı tayfsal veriye dayalı olarak elde edilen çok yüksek tayfsal çözümleme. Bu nedenle. tayfsal çözümlemeleri yüksektir. çok geniş dalga uzunluğu aralığı kullanılarak belirlenmektedir. Renkli filmler elektromanyetik tayfın görünen ışık bölgesindeki yansıyan enerjiye hassas olup. elektromanyetik tayfda. Bunun nedeni bölgedeki mavi. elektromanyetik tayf kapsamındaki görünen. Bu sensörler. farklı tayfsal çözümlemede kaydederler. “Hyperspectral” olarak olarak çağırılan gelişmiş çok bantlı sensörler enerjiyi.

Radyometrik çözümleme ile ilişkili olarak görüntü verisinin değerleri. Sensörler. Bu veri her pixel için 0-255 değerlerini içerir.7 µm Renkli Film Şekil-39 Siyah / beyaz ve renkli filmlerin tayfsal çözümlemesi (c) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME: Radyometrik çözümleme. Bu numararalar ikili (binary) sayı sisteminde ve 2’nin üsleri “bit” (1 bit=21=2) tarzında düzenlenmiştir.7 µm Siyah / Beyaz Film 0. 0-127 değerlerini içermektedir. Şekil-40 8 (sol) ve 2 bit’lik görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 37 K ASIM 2001 .UZAKTAN ALGILAMA 0.5 µm Yeşil 0. Bit değeri düşük ise radyometrik çözümleme de düşük olacaktır. sayısal numaralarla (DN) ifade edilmektedir. 8 bit’lik (28=256) veriye sahiptir. 255 değeri ise beyaz renği temsil etmektedir. sensörün parlaklık farklılıklarına olan hassasiyetini belirtmektedir. Görüntü sistemlerinin radyometrik çözümlemesi. enerji kapsamındaki çok ince farklılıkları ayırt etme kabiliyeti olarak da tanımlanmaktadır.4 µm Mavi + Yeşil + Kırmızı 0.6 µm Kırmızı 0.4 µm Mavi 0. Örneğin bir çok sensör dolayısıyla görüntüler. gri tonlarda görüntülenmektedir. elektromanyetik enerjiyi. 7 bit’lik (27=128) verinin her pixeli ise. 0-255 değerleri arasındaki 8 bit’lik veride 0 (sıfır) değeri siyah. Görüntü verisi genelde. Yansıyan veya yayılan enerjideki farklılıkları ortaya çıkaran sensörlerin radyometrik çözümlemesi hassasdır. sahip olduğu bit değerleri arasında ölçmektedir.

sel. Örneğin ilkbahar ve sonbahardaki ağaçların durumu. Zamansal çözümleme. yangın vb.UZAKTAN ALGILAMA 8 bit’lik ve 2 bit’lik görüntülerin karşılıklı olarak yapılan mukayesesinde. aynı hedef bölgesi üzerinde bulunacak şekildeki bir yörüngede uçmaktadır. heyalan. özel bir sahaya yönelik olarak sensörün algıladığı görüntünün sıklığına işaret etmektedir. yerleşim sahalarındaki gelişmeler muhtelif zamanlarda çekilen görüntülerin mukayesesi sonuçunda tesbit edilebilmektedir. Spot uydusu için 26 gün ve NOAA AVHRR meteoroloji uydusu için ise 12 saattir. tabii afetler. özelliklerin taysal durumu değişmekte ve bundan istifade ile meydana gelen değişimler belirlenmektedir. Her uydunun aynı hedef üzerinde bulunacağı zaman periyodu farklıdır. meydana gelen hasar ortaya çıkmaktadır. Aynı bölgenin tekrar görüntülenmesi için geçen zaman süresinde. Aynı bölgeye ilişkin Mayıs 1989 yılında çekilmiş olan görüntü ile sel felaketini takiben Temmuz 1993 yılında çekilen görüntü karşılaştırtırıldığında. görüntüleme faaliyetleri arasındaki zamanı belirtmektedir. 8 bitlik görüntü. 2 bitlik görüntüye nazaran daha iyi detay sağlamaktadır. Mayıs 1989 Temmuz 1993 Şekil-41 Sel felaketinin boyutlarını gösteren görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 38 K ASIM 2001 . 1993 yılı temmuz ayında Missisipi nehrinin taşması ile bölgede büyük bir hasar meydana gelmiştir. Landsat uydusu için 16 gün. uydu / sensörün kapasitesine. Sensörler. radyometrik çözümleme nedeniyle. Değişikliklerin tesbitinde önemli bir faktör olarak kabul edilen bu çözümleme tipi. tarama genişliğine ve irtifaya bağlı olarak değişmektedir. (d) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME: Zamansal çözümleme. belirgin bir zaman periyodu içinde. Örneğin bu süre.

Gelen elektromanyetik yayımın yoğunluk farkı. cisimlerin kendine özgü dalga uzunluğu bandlarında yansıttığı. tayfsal. Radar görüntülerinde ise ton. Pratikte birçok foto kıymetlendirmeci. cisimden yayılan sıcaklığa göre değişmektedir. siyahdan beyaza doğru yayılan ve muhtelif tonlardan oluşan parlaklığı ölçmeden. “gray scale” (gri ölçek) test şeritleri ile değerlendirilmektedir. Diğer dalga uzunluğu bölgelerinden elde edilen görüntülerin tonu. gönderilen enerji hüzmesinin cisme çarparak yayılması ve bunun antenler tarafından algılanma yoğunluğu ile ilişkilidir. 79 m Mekansal Çözümleme 1 pixel = 79 m x 79 m 79 m Radyometrik Çözümleme 8-bit (0-255) Tayfsal Çözümleme 0. cismin gelen ışını yansıtma kabiliyetine göre belirlenmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 39 K ASIM 2001 . görüntüler üzerinde parlaklık farkları olarak yer almaktadır. radyometrik ve zamansal çözümleme özelliği şematik olarak. atmosferik engelleme ve filmin tayfsal hassasiyetine rağmen.UZAKTAN ALGILAMA Gereksinime uygun sensör ve görüntünün seçimine ışık tutan mekansal.52-0. cismin diğer fiziksel özelliklerinden etkilenerek meydana gelir. Infrared görüntülerde ton. yaydığı veya dağıttığı elektromanyetik enerjinin yoğunluğunu tesbit etmektedir. Parlaklığa ilişkin farklılıklar. deneyimlerine dayanarak görüntüleri “açık”. Temelde hava fotoğraflarındaki cisimlerin tonu. Kaynaktan gelen ışığın yoğunluğu “photometer” veya “lightmeter” denilen aletlerle ölçülmektedir.60 µm Gün 1 Gün 17 Gün 31 Zamansal Çözümleme 16 günde bir aynı saha Şekil-42 Landsat TM uydusunun Band 2’ sine ilişkin 4 tip çözümleme (5) PARLAKLIK VE TON (Brightness and Tone): Uzaktan algılama sistemleri. “orta” ve “koyu” tonda olarak tanımlamaktadır. aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.

orta ve düşük kontraslık Bu şekil göz önüne alınarak 3 tip kontraslık için aşağıdaki eşitliklerde belirtilen değerlere ulaşılmaktadır. asgari kontraslık (B min) sıfıra eşitse kontraslık oranı (CR) sonsuz. Keza kontrastlık oranı.5 2 3 Düşük kontrast: CR = = 1. CR = B max B min B max = Azami Parlaklık B min = Asgari Parlaklık Görüntülerdeki kontraslık oranları. Görüntü Parlaklığı Mesafe Şekil-43 Yüksek. asgari kontraslık (B min) azami kontraslık (B max) değerine eşitse konrastlık oranı birimseldir. orta ve düşük olarak ifade edilmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 40 K ASIM 2001 . cismin parlaklığı ile bulunduğu zeminin parlaklığı arasındaki oranıda belirtmekte olup cisimlerin tanınmasında hayati rol oynayan önemli bir faktördür. yüksek.5 2 5 Orta kontrast: CR = = 2. aşağıda gösterilmiştir.UZAKTAN ALGILAMA (6) KONTRASLIK ORANI (Contrast Ratio): Kontraslık oranı. görüntüdeki parlak ve en koyu kısımlar arasındaki orana işaret eden ve aşağıdaki eşitlik ile tanımlanan bir terimdir. Yüksek kontrast: CR = 9 = 4. Parlaklık derecesi 0-10 değerlerine göre düzenlenmiş şematik bir örnek.5 2 Şayet.

Işık. detay ayırt özelliklerine sahip olup diğer faktörlerle birlikte fotoğraflara ait çözümlemenin belirlenmesinde kullanılmaktadır. Atmosferin. 100. • • Görüntülenen cisim ve zemininin. hemen hemen grinin yeknesak tonlarını içerirler. hemen hemen yeknesak tarzda elektromanyetik bir yayım yapması. Düşük ışık şartlarındaki tam açılma hali hariç. detay ayırt etme güçü ise bir görüntü sistemine veya bu sistemin kısımlarına uygulanmaktadır. uzaktan algılama sensörleri ile benzer tarzdaki insan gözünün yapısı ve onun detay ayırt etme güçünün bilinmesi gerekmektedir. (7) DETAY AYIRT ETME GÜÇÜ (Resoving Power) Detay ayırt etme güçü ve mekansal çözümleme ifadeleri birbiriyle yakın ilişkilidir. sistem tarafından üretilen görüntülere. görüntüde birbirine çok yakın olarak bulunan 2 cismi birbirinden ayırt edilmesini belirtmektedir. Örneğin kamera sistemi kapsamındaki mercekler ve filmler. Renk hücrelerinden oluşan gözün renkli kısmı (iris). Bunun yanı sıra göz. Mekansal çözümleme. göz bebeği küçülerek ışık hüzmesini merkez noktasına ayarlamaktadır.UZAKTAN ALGILAMA Düşük kontraslık oranına sahip görüntüler. Daha önce de açıklandığı üzere mekansal çözümleme. yukarıdaki nedenlerin meydana getirdiği düşük kontraslık belirgin ölçüde giderilmektedir. “Hedef Çözümleme” (Resolution Target) panolarının veya “Anlık Görüş Sahası (IFOV)” eşitliğinin kullanımı ile hesaplanmaktadır. (Azami büyüklük. Arazinin tesbiti için yeterli hassasiyete sahip olmayan uzaktan algılama sistemleri. bu cisimler tek bir cisim olarak görünürler.000 / 1 parlaklık aralığında işlev yapmaktadır. • • Günümüzdeki sayısal yöntemler vasıtasıyla. Düşük kontraslık aşağıda belirtilen nedenlerden kaynaklanarak ortaya çıkmaktadır. Bu konuyu daha iyi anlamak için ilk aşamada. elektromanyetik enerji yayımının kontrastlığının düşük olması. Doğru olmayan kayıt teknikleri. insan gözüne saydam tabaka (cornea). Bu tarz düşüklük. asgari büyüklüğün 16 katıdır). elektromanyetik tayfın kısa dalga uzunlukları kısmında meydana gelmektedir. Mekansal çözümleme ile ilişkili olan “detay ayırt etme güçü”. göz sıvısı (aqueous humor) ve mercek vasıtasıyla girmektedir. ışığın şiddetine göre büyüyüp küçülme kabiliyetindeki göz bebeğinin (pupil) kontrolunu sağlamaktadır. Cisimler birbirine çözümleme limitinden daha yakın ise. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 41 K ASIM 2001 . Kameralardaki diyaframa benzeyen göz bebeğinin büyüme / küçülme oranı 16 / 1’dir.

Ağ Tabaka (Retina) Sarı Nokta (Fovea) Mercek Saydam tabaka (Cornea) Görüş hattı (LOS) Göz sıvısı (Aqueous Humor) Göz bebeği (Pupil) Saydam sıvı (Vitreous Humor) ( n=1.3) Optik Sinir Renkli kısım (iris) Şekil-44 İnsan gözünün yapısı Sarı noktadaki algılayıcı sinir hücrelerinden en büyüğünün çapı. Algılayıcı hücrenin etkili genişliği diğer bir deyişle detay ayırt etme güçü (DAEG) aşağıdaki eşitlik ile tesbit edilmektedir. iki bitişik ortamdan geçerken bükülür veya kırılır (refraction). saydam sıvının kırılma indisi (SSKİ) n=1. Bir cismin genişliği. görüntü mesafesi ile orantılıdır.3 = 3.000 µm.UZAKTAN ALGILAMA Yakına bakışlarda. Kırılma değeri. iki ortamın birbirinden farklı olan kırılma indislerine (n) bağlı olarak değişmektedir. AHEÇ = AHÇ x SSKİ = 3 x 1. yakın ve uzak görüşü düzenleme veya odaklama açısından önemli rol oynamaktadır.3) arasında olmaktadır. Büyük fark kırılmanın büyüklüğüne işaret etmektedir.dir. Nisbeten önemsiz kırılma indisine sahip göz merceği. DAEG = AHEÇ GM = 4 = 1 20. Gözdeki en büyük algılayıcı sinir hücresinin çapı (AHÇ) yani görüş alanı 3 µm. cisim mesafesinin 1/5000’i ise görüntünün şekli algılayıcı hücrenin genişliğini (çapını) tam olarak doldurur. gözün detay ayırt etme güçünün belirlenmesinde rol oynayan önemli bir faktördür.000 Gözden cisme kadar olan mesafe diğer bir deyişle cisim mesafesi.000 5.9 ≅ 4 Algılayıcı sinir hücrelerinin bulunduğu ağ tabaka ile mercek arası yani görüntü mesafesi (GM) takriben 20 mm veya 20. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 42 K ASIM 2001 . hava ile (kırılma indisi n=1) göz merceği arkasındaki saydam sıvı (vitreous humor. Işık. Algılayıcı hücrenin etkili çapı (AHEÇ) aşağıdaki eşitlik kullanılarak hesaplanmaktadır.3’dür. Gözün azami ışık kırılması. kırılma indisi n=1. cismin derinliğini arttırmak için göz bebeği otomatik olarak küçülür.

HEDEFLERİ TESBİT” kısmındaki 0.UZAKTAN ALGILAMA Bu nedenle. birbirine yakın olan cisimlerin göz tarafından ayırt edilebilmesi için. HEDEFLERİ AYIRT ETME B. Cm -1 5 Hat-çifti. cisimden göze kadar olan uzaklığın yani cisim mesafesi 1/5000 oranından büyük olmalıdır. Bunun için iki cismin arasındaki mesafe. zeminin gri tonda olması nedeniyle normal bir göz. HEDEFLERİ AYIRT ETME” kısmındaki “3 hat-çifti. görüntünün diğer bir algılayıcı hücre üzerine düşmesi gerekmektedir. Cm -1 4 Hat-çifti. HEDEFLERİ TESBİT” kısmındaki 0. 5 metre uzaklıktan bakıldığında. 1 mm genişlikte siyah ve beyaz hatlardan oluşan ve “A. HEDEFLERİ TESBİT Şekil-45 Yüksek kontrastlı hedef çözümleme ve tesbit panosu Düşük kontrastlı olarak düzenlenmiş olan ve aşağıdaki şekilde gösterilen panoya. 7 Hat-çifti. Yüksek kontrastlı olarak düzenlenmiş olan ve aşağıdaki şekilde gösterilen panoya. Cm-1” grubunu ayırt edebilmekte ve ”B. Gözün detay ayırt etme güçü. Cm-1” grubunu ayırt edebilmekte ve ”B. gözün daha önce açıklanan özelliklerinden istifade edilerek hazırlanmış olan Hedef Çözümleme panosu kullanılarak belirlenmektedir. HEDEFLERİ AYIRT ETME” kısmındaki “5 hat-çifti. normal bir göz. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 43 K ASIM 2001 . Cm-1 A.2 mm genişliğindeki dikdörtgeni tesbit edebilmektedir. 1 mm genişlikte siyah ve beyaz hatlardan oluşan ve “A. 5 metre uzaklıktan bakıldığında. Cm -1 3 Hat-çifti. Cm-1 6 Hat-çifti.6 mm genişliğindeki dikdörtgeni tesbit edebilmektedir.

0002 rad = 0. IFOV = L rad r 1 mm = 0. Cm -1 1. görünen saha uzunluğu (L) 1 mm olarak alınmıştır. Tesbit’e cismin ebadının yanı sıra. hedefleri ayırt ile tesbit etme değerleri arasında fark bulunmaktadır. Örneğin hedef çözümleme panosundaki hatların yerine noktalar konulsaydı. Diğer tarafdan gözün detay ayırt etme güçü.UZAKTAN ALGILAMA 7 Hat-çifti. kontrastlığı ve bulunduğu zemin bu farkı meydana getirmektedir.0 mm A. HEDEFLERİ AYIRT ETME B. en küçük noktanın belirlenmesi için gerekli gerekli olan çap değeri 0.4 mm 5 Hat-çifti. şekli. Cm -1 0.8 mm 3 Hat-çifti.6 mm 4 Hat-çifti. Cm -1 0.2 mrad = 5000 mm İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 44 K ASIM 2001 . Cm -1 0.2 milimetreden daha büyük olacaktı. dedektörlerde de kullanılan ve aşağıda verilen “Anlık Görüş Sahası (IFOV)” eşitliğinden istifade ile hesaplanabilmektedir. Örnek İşlemler için yarıçap (r) 5000 mm. Cm -1 0.2 mm 6 Hat-çifti. HEDEFLERİ TESBİT Şekil-46 Düşük kontrastlı hedef çözümleme ve tesbit panosu Yüksek ve düşük kontrastlıktaki hedef panolarında.

teorik olarak gerçek durumu nadiren yansıtmaktadır. Daireni çevresi ise 2 π yani 2 x 3. aşağıda belirtilmiştir.290 derecelik bir açının gördüğü yay (BC veya L) dairenin yarı çapı (r) ile eşittir Bir dairede 57. Buradaki açısal detay ayırt etme güçünün ölçü birimi radyandır. Eğer dairenin yarı çapı (r) 1000 birim ise 57. özel bir uygulama için uygun görüntünün kararlaştırılmasında yeterli değildir. Özet olarak bir gözün detay ayırt etme güçü.28 değerindedir. Çözümleme. Tek başına çözümleme.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-47 Açısal detay ayırt etme güçü Yukarıdaki şekilde gözün anlık görüş sahasının.14 = 6. ya hedef çözümleme panosu veya anlık görüş sahası eşitliği kullanılarak belirlenebilmektedir.29 = 6. Dairedeki 57.28 değerini vermektedir.29 derecelik açının gördüğü yayın değeri 1 mrad’dır.28 = 1 radyandır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 45 K ASIM 2001 .28 / 6.290 derecelik açı 360 / 57. hedef çözümlemesi ile olan ilişkisi gösterilmiştir. tesbit edilecek en küçük cismin ebadı da tahmin edilebilmektedir. 10-3 mrad’a eşittir. • • • Bir sistemin detay ayırt etme güçü. Her iki değerin birbirine bölümü 6. Diğer tarafdan 1 radyan. Detay ayırt etme ve mekansal çözümleme konusu için. Görüntünün çözümlemesi ve ölçeği bilindiğinde. iki cismin birbirinden ayırt edilebilmesi yani ayrı ayrı görünebilmesi için cisimler arasındaki asgari uzaklıktır. hatırda tutulması önem taşıyan husular.

yapısı ve işlevlerine göre de “Kamera” ve “Tarayıcı (scanner)” sistemler olarak sınıflara ayrılırlar. ya da termal ınfrared dalga uzunluğundaki bölgede emilen ve tekrar yayılan enerjinin tesbitine olanak sağlamaktadır. a. tabii enerjinin mevcut olduğu zamanlarda algılama yapma kabiliyetindedirler. uzaktan algılamanın gereksinim duyduğu enerjinin en uygununu sağlamaktadır. mevsimllere bağlı olmaksızın her havada ve her zaman algılama yapmasıdır. SENSÖR SİSTEMLERİ: Sensör sistemleri algılama esaslarına göre “Pasif” ve “Aktif”.UZAKTAN ALGILAMA BÖLÜM-2 UZAKTAN ALGILAMA SİSTEMLERİ VE GÖRÜNTÜLER 1. algılama için gerekli enerjiyi. Tüm yansıyan enerji. Şekil-48 Pasif sensörün çalışma konsepti (2) AKTİF SENSÖRLER: Bu tip sensörler. ya görünen dalga uzunluğundaki bölgede yansıyan. Bununla beraber. güneşin geceleri algılamaya uygun yansıyan enerjisi yoktur. güneşin dünyayı aydınlattığı sürelerde meydana gelmektedir. güneşe bağlı olmaksızın kendi kaynağından sağlamaktadır. Aktif sensörlerin en büyük avantajı. Diğer bir deyişle. pasif sensör sınıfına girerler. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 46 K ASIM 2001 . Bu özelliklerden istifade ederek algılama yapma kabiliyetine sahip olan kameralar vb. Sensörler. Sensör hedefe kendi kaynağından enerji gönderir ve takiben hedefden yansıyan enerjiyi tesbit eder ve ölçer. (1) PASİF SENSÖRLER: Pasif sensörler. enerjinin veya ışımanın temel kaynağıdır. Güneş. hedefi aydınlatmak için büyük miktarlardaki enerji üretimine gereksinim duyulmaktadır. Bu enerji. PASİF VE AKTİF SENSÖRLER: Daha önce açıklandığı üzere güneş.

Şekil-49 Aktif sensörün çalışma konsepti Microwave algılama. Pek çok pasif microwave sensör düşük mekansal çözümleme sağlamaktadır. Antenleri içermeyen bu algılayıcılar. 4. 3. Şekil-50 Pasif Microwave algılayıcı ve özellikleri 1. Tüm cisimler belirğin miktarda microwave enerji yaymaktadır. Atmosferden yayılan enerji Satıhdan yansıyan enerji Satıhdan yayılan enerji Satıh yüzeyinden aktarılan enerji İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 47 K ASIM 2001 . Pasif microwave algılayıcılar tipik bir “Radiometers” veya “Scanners” olup aynı tarzda çalışmaktadırlar. 2. uzaktan algılamada kullanılan pasif ve aktif yöntemlerden her ikisinide içermektedir. görüş sahaları kapsamındaki ortamdan yayılan microwave enerjiyi kaydetmektedirler.UZAKTAN ALGILAMA Aktif sensörler. Bu enerji cismin veya sathın yaydığı sıcaklık ve nem özelliklerine bağlıdır. microwave bölgede olduğu gibi güneş enerjisinin yetersiz olduğu dalga uzunluklarında veya aydınlatılmış hedeflerin daha iyi kontrol edilmesi için kullanılırlar. “Laser fluorosensör” ve “Synthetic aparture radar” bu tip sensör örneklerindendir.

aktif microwave algılayıcılar kapsamında. Takiben daha yüksek çözümleme sağlayan SAR (Synthetic Aperture Radar)’lar üretilerek hizmete girmiştir. Radar Altimetreleri. topraktaki nem denizlerdeki buz kütleleri. hedeflerden dağılarak geri dönen enerji miktarının kantitatif ölçüsünü çıkarmak için kullanılmaktadır. atmosferin içerdiği su ve ozon. Microwave bölgede ve aktif olarak çalışan bu sensörler her havada. Şekil-51 Aktif Microwave algılayıcı Görüntü sağlamayan. Scatterometer techizatı. Aktif microwave algılayıcılar. kendi bünyesinden bir microwave sinyali hedefe göndeme ve takiben hedefden geri dönen sinyalleri kayıt etme tarzındadır. gündüz veya gece görüntü algılama kabiliyetine sahiptir. microwave enerjiyi kendi kaynağından sağlayarak hedefi aydınlatmaktadır. Ölçme işlemi.UZAKTAN ALGILAMA Uzaktan algılanan pasif microwave verisi. Bu uygulamalar ile. Görüntü sağlayan Aktif microwave algılayıcıların en çok bilineni RADAR (Radio Detection And Ranging)’ dir. meteoroloji. Altimetreden altındaki hedeflere microwave palslar gönderilmesi. Geri dönen enerji. satıh rüzgarları ve petrol sızmalarından meydana gelen kirlilikler belirlenmektedir. sathın yapısına ve microwave enerjinin hedefe çarpma açısına bağlı olarak değişmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 48 K ASIM 2001 . hidroloji ve okyanus coğrafyası (oceanography) alanlarına ilişkin uygulamalarda kullanılmaktadır. “Radar Altimetre” ve “Scatterometer” techizatları bulunmaktadır. Görüntü içeren radarlar ilk olarak II nci Dünya harbinden sonra askeri arazi keşfi ve gözetleme amaçları için geliştirilmiş ve SLAR (Side-Looking Airborne Radar) olarak isimlendirilmiştir. Bu algılayıcılar. uçaklara ve uydulara takılarak topografik haritacılıkta arazi ve deniz sathı yüksekliklerini ölçme işlevini yaparlar. Bu sensörlerin çalışması. görüntü sağlayan ve görüntü sağlamayan olarak 2 kategoriye ayrılmıştır. bu palsin gidiş ve sensöre dönüşü arasındaki zamanın hesaplanarak yüksekliğin belirlenmesi şeklindedir.

Gözün inorganik bir modeli olan kameralar. Odak sathı (C) Objektif (B) Dünya üzerindeki bir saha (A) Boyca bindirme Uçuş istikameti Şekil-52 Kamera sistemi Bu kayıt. başarılı bir şekilde karşılamaktadır. Buna rağmen günümüzde uçak. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 49 K ASIM 2001 . helikopter vb. KAMERA VE TARAYICI SİTEMLER : Geçmişte ve günümüzde uzaktan algılama. Vidicon tipi televizyon kameraları görüntüleri manyetik teyp gibi fotoğrafik hassasiyetteki ortamlara kaydederler. sensor terminolojisi açısından “framing” ve “vidicon” olarak 2 atrı tipe ayrılmışlardır. dünya sathının uzaktan algılanması için kullanılan sensörlerin en basiti ve eskisidir. obturatör ve diyaframdan oluşan bir objectif (B) ile. odak düzlemi (focal plane) üzerindeki bir film üzerine kaydederler. Pasif optik sensor sınıfına giren framing kameralar. Kameralar. araziye yönlendirilen kameranın ışığın arzu edilen fasılalarla girmesini sağlayacak tarzda ayarlanmış opturatörün açılması ile başlar ve odak sathı üzerindeki filmin üzerinde son bulur.UZAKTAN ALGILAMA b. mercek. kamera ve tarayıcı (scanner) olarak adlandırılan sistemlerle sağlanmış ve sağlanmaktadır. vasıtalarda halen görev yapmakta ve özellikle çok hassas çözümleme gereksinimlerini. dünya sathı üzerindeki bir sahanın (A). çerceve tarzındaki bir anlık (enstantane) ve devamlı birbiri üzerine bindirmeli görüntülerini. (1) KAMERA SİSTEMLERİ: İnsan gözü organic bir kameradır.

yakın ınfrared ve termal enerji kendine özğü dalga uzunlukları içinde daha hassas kısımlara ayrılmıştır. bu sorunları asgari seviyeye indirgemiştir. “Across-track scanner”. tanınabilecek şekilde hassas hücrelere kaydedilirler. Bu bindirmelerden istifade edilerek. Sensörün bir tarafından diğer tarafına doğru olan her bir hat. Tarayıcı sistemler. çok bandlı tarama sistemleri ise bu bölgelere ilaveten termal bölgeyi de kapsamaktadır. Tarayıcı sistemler. “Along-track scanner”. Farklı dalga uzunluklarında veri toplayan tarayıcı sistemler. UV. Bu yapı nedeniyle. Tarayıcı sistemler. (a) ACROSS-TRACK TİPİ TARAYICILAR: Bu tip tarayıcılar. görünen. farklı bandların kayıt edilmesi ile mekansal ve radyometrik çözümlemenin mukayesesinde sorunlara neden olmaktadır. Fotoğrafik sistemler görünen ve yakın ınfrared bölgelerini. dar anlık görüş sahasına (IFOV) sahip dedektör kullanarak.UZAKTAN ALGILAMA Frame ve vidicon kameraların en önemli özelliği. Dedektörler. eletromanyetik tayfdaki farklı dalga uzunlukları. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 50 K ASIM 2001 . sensör platformunun hareket istikametine dik gelen hatlar tarzında tararlar. fotoğrafik kamera sistemlerine göre bir çok avantaja sahiptir. Araziden yayılan veya yansıyan elektromanyetik enerji foton’ları.(ışık enerji birimi). elektriki sinyallere dönüştürülür ve takiben manyetik bir band üzerine kaydedilir. dünya yüzeyinin 2 boyutlu nesnelerini. Sistem tiplerine bakılmaksızın tarayıcılar. bu ayırışımı kendi başlarına tanınabilecek tarzda kaydetmektedir. Tarama sistemleri fotoğrafik sistemlerden çok daha yüksek tayfsal çözümleme sağlamaktadır. birbirini izleyen. Çok bandlı fotoğrafik sistemler her bir tayf bandı için ayrı mercek düzeneğini kullanmaktadır. kullanılan mode veya metoda bağlı olarak. sensörün içerdiği dönen bir ayna (rotating mirror) tarafından taranır. arazi üzerindeki 2 boyutlu nesneleri süpürme tarzı bir tarama ile görüntülemektedir. Bu husus. hedeflerin 3 boyutlu görünmeleri ve incelenmeleri “sterescope” aleti ile sağlanmaktadır. Dedektörler muhtelif miktardaki özel dalga uzunluklarını algılayan hassas hücre yapısına sahiptir. hem uçaklara hemde uydu platformlarında kullanılmakta ve aynı prensiplere göre çalışmaktadır. tüm mekansal bandları aynı anda ayrı optik sistemleri vasıtasıyla algıladıklarından. (2) TARAYICI SİSTEMLER: Birçok elektronik tarayıcı sistem. “Circular scanner” ve “Side scanner” olarak adlandırılan 4 tipe ayrılmıştır. tarayıcı sistemin dedektörü tarafından algılanır. üst üste bindirmeli ve stereoskopik görüşe olanak sağlayan görüntü pozlarını çekmesidir. yaygın olarak “Multispectral Scanner (MSS)” olarak anılmaktadır.

tarama genişliğinin ortasından kenarlara doğru yerdeki çözümlenebilen hücrenin. 1 mrad) Tarama genişliği (Swath) 900 Açısal görüs sahası Dedektör Yükseklik 10 Km Tarama istikameti Uçuş Çözümlenen yer hücresi 10 x 10 m istikameti Şekil-53 Across-track tipi tarayıcı 20 Km. Sensörden yerden yüksekliği. Açısal görüş sahası (Angular field of view). olduğundan daha büyük algılanmasına. açı cinsinden belirten bir değer olup bir tarama hattının kaydını ve taranan bölgenin genişliğinin (swath) tesbitine hizmet etmektedir. yükseklikten 10 x 10 metre ebadlarındaki bir yer hücresini çözümleyebilmektedir. 10 Km. Across tipi tarayıcıları etkileyen diğer bir faktörde “Dwell time” olarak ifade edilen ve yerdeki çözümlenebilen bir hücrenin. döner aynanın taramasını. dedektörün anlık görüş sahası (IFOV) tarafından taranması için gerekli olan zamandır. Yer yüzünde taranan genişlik (swath). Tarama Genişliği (Swath) = tan x ACISAL GORUS SAHASI X YUKSEKLIK 2 Uçaklar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 51 K ASIM 2001 . Uyduların daha geniş sahaları kaplamaları için çok yükseklerden uçması gerekmektedir ve bu yüzden de tarama küçük açılarda (10-200) olmaktadır. Bu zaman aşağıda verilen eşitlik ile hesaplanmaktadır.UZAKTAN ALGILAMA Sensörün anlık görüş sahası (IFOV) ve uçan platformun yerden yüksekliği. yerdeki çözümlenebilecek hücreyi (ground resolution cell) dolayısıyle mekansal çözümlemenin belirlenmesini sağlar. olanaklar ve gereksinimler nedeniyle büyük açılarda (90-1200) tarama yapmaktadır. 2000 (cell) Yukarıdaki şekilde belirtilen ve uçaklarda kullanılan across tipi tarayıcının 1 mrad ’lık anlık görüs sahasını (IFOV) içeren dedektörü. dolayısıyle görüntülerdeki geometrik bozulmalara neden olmaktadır. Motor Döner ayna (Her bir hat için tarama oranı =2 x 10-2 sn. Anlık görüş sahası (IFOV. dedektörün açısal görüş sahasına ve yerden olan yüksekliğine bağlı olup aşağıdaki eşitlik vasıtasıyla hesaplanmaktadır.

dolayısıyle nesnelerin tesbitini güçleştirmektedir. sensör platformunun hareket istikametine paralel gelen hatlar tarzında tararlar. sensörün sinyalleri zayıf olarak algılamasına. Hücre –1 2000 hucre Bu tip tarayıcılarda. Herbir tayfsal band veya kanal.UZAKTAN ALGILAMA HERBIR HATTI TARAMA ORANI HATTAKI HUCRE SAYISI Dwell time = = 2 x10 -2 sn. Bu süre sensörün tayfsal. dedektörün ebadına ve anlık görüş sahasına (IFOV) bağlıdır. uçuş istikameti boyunca süprülerek kaydedilmektedir. (b) ALONG-TRACK TİPİ TARAYICILAR: Bu tip tarayıcılar. bunlarda bir mercek sistemi kullanılmaktadır. Dedektör dizini Odak sathı Mercek Tarama istikameti Yükseklik 10 Km. odak sathına doğrusal dizinler (linear array) tarzında yerleştirilmiş dedektörler tarafından yapılmaktadır. = 1 x 10 –5 sn. ayrı doğrusal dizin tarafından kaydedilir. Diğer taraftan bu kısa süre. dünya yüzeyinin 2 boyutlu görüntülerini. mekansal ve radyometrik çözümlemesini etkilemektedir. Bu özelliğe dayanarak bu tip tarayıcılara “Pushbroom scanner” da denilmektedir. Tarayıcı sistemin mekansal çözümlemesi. Tarama. döner ayna kullanılmasından Dwell time süresi kısadır. Böylece yer yüzündeki nesneler. Across–track tipi tarayıcılardaki döner ayna yerine. Çözümlenen yer hücresi 10 x 10 m Şekil-54 Along-track tipi tarayıcı Uçuş istikameti İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 52 K ASIM 2001 . Her dedektör kendi başına yerdeki bir çözümleme hücresinin enerjisini ölçer.

Böylece radyometrik çözümlemenin etkisinde kalmaksızın hassas mekansal ve tayfsal çözümleme sağlanır. araziyi dairesel olarak süpürerek görüntülerler. yerdeki çözümleme hücresinden yayılan enerjiyi uzun zaman periyodunda (Dwell-time) aşağıda belirtilen eşitliğe göre ölçerler. Motor Tarayıcı Ayna Dedektör Tarama istikameti Çözümlenen yer hücresi Uçuş istikameti Şekil-55 Circular tipi tarayıcı İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 53 K ASIM 2001 .UZAKTAN ALGILAMA Doğrusal dizindeki dedektörleri içeren Along–track tipi tarayıcıların. mikroelektronik teçhizatlar olup genelde küçük. hafif ve daha az enerjiye gereksinim duyarlar. her bir dedektör için daha küçük anlık görüş sahası ve daha dar band genişlikleri sağlar. Diğer tarafdan hareketli parçaları olmadığından daha güvenilir ve uzun ömürlüdürler. Across–track tipi tarayıcılara göre çeşitli avantajları bulunmaktadır. Tarayıcının avantajı. Dwell Time = = HUCRE EBADI HIZ 10m hucre -1 = 5 x 10-2 sn hücre-1 -1 200 m sn Bu süre nesneyi belirlemek için daha fazla enerjinin algılanmasına ve radyometrik çözümlemenin gelişmesine olanak sağlamaktadır. (c) CIRCULAR TİPİ TARAYICILAR: Bu tip tarayıcılar. Along–track tipi tarayıcılar. Bu süpürmenin sadece ön kısmı kaydedilerek görüntüler oluşturulur. arazi ile arasındaki mesafenin sabit ve yerde çözümlenen hücrelerin aynı ebatta olmasıdır. dikey eksene yerleştirilmiş bir motor ve ayna vasıtasıyla. Bu tipdeki dedektörler. Dezavantajı ise. Keza zaman periyodunun artması. görüntüleme techizatının doğrusal (linear) veriye göre dizayn edilmesi nedeniyle görüntü üretimi öncesindeki oldukça fazla olan tekrar formatlama işlemleridir.

(d) SIDE TİPİ TARAYICILAR: Daha evvel açıklanan 3 tip tarayıcı pasif olarak çalışırken bu tarayıcı aktif olarak çalışmaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 54 K ASIM 2001 . Bu özellik. Genelde araziyi yanca görecek şekilde uçan platformlara takılırlar. Tarayıcı aynanın dönüş ekseni. NASA tarafından 2000 yılı şubat ayında uzaya gönderilen mekik kapsamındaki en son teknolojiye göre üretilmiş bu tip bir tarayıcı. uçağın ileri hareketi ile değişen araziyi en iyi şekilde gösterme olanağını sağlamaktadır. pilotların kabindeki bir ekran üzerinden gerçek zamanlı olarak izlemesine olanak sağlar ve onların yapacağı seyrüseferi kolaylaştırır. geriye dönen kısmının bir anten tarafından algılanması esasına. across-track tipi tarayıcılarla mukayese edilebilecek tarzda kısadır. “SLAR” ve “SAR” olarak adlandırılanları uçaklarda. Anten Gönderilen enerji palsi Tarama istikameti Çözümlenen yer hücresi Uçuş istikameti Şekil-56 Side tipi tarayıcı Bu tarayıcıların bellibaşlılarından.UZAKTAN ALGILAMA Circular tipi tarayıcıların “Dwell-time”ı. Bu tarayıcıların sağladığı arazi görüntüleri. Hem uçaklarda hemde uydularda kullanılmaktadır. askeri ve sivil alanda yaygın olarak kullanıma girecektir. Keşif amaçları için genellikle helikopter ve alçak irtifadan uçan uçaklarda kullanılırlar. diğer bir deyişle radar prensibine göre çalışmaktadırlar. ilerideki bir noktayı gösterecek tarzdaki bir açıya bağlı olarak düzenlenmiştir. Önümüzdeki günlerde bu görüntüler. hassas çözümlemeli olarak dünya karalarının % 80’nin radar görüntülerini algılamıştır. “SIR” ve “RADARSAT” olarak adlandırılanları ise uydularda kullanılmaktadır. Kendi kaynağından yer sathına gönderdiği enerjinin. Daha önceki parağraflarda belirtiği üzere her hava şartında görev yapmaktadırlar.

uzaktan algılamanın askeri olmayan ilk uygulamasıdır. Uzaya atılma masrafı hariç. radyo veya microwave muhabere kanalları vasıtasıyla süratle yer istasyonlarına aktarılır ve manyetik teyplarde depolanır. “Gezegenlere yönelik sensörler ve uyduları” olarak 5 genel kategoriye ayrılmıştır. Meteorolojik bilgilerin önemini benimseyen ülkeler. Uydu sistemleri. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 55 K ASIM 2001 . “Deniz araştırma sensörleri ve uyduları”. “Radar sensörleri ve uyduları”. geniş sahalar değişmez Yörüngeye bağlı olduğundan uzun Gün Yörüngeye bağlı olduğundan sabit Yörüngeye bağlı olduğundan sabit ÇÖZÜMLEME AYDINLATMA HEDEFTE TEKRAR BULUNMA ZAMANI CEVAP VEREBİLME KABİLİYETİ UÇUŞ YOLU Görüntü algılama ve muhtelif veri sağlayan sensörler kullanım amaçlarına göre. “Video”. Uydu görüntü sistemleri ile uçak görüntü sistemlerinin karşılıklı mukayesesi sonuçunda her iki sistemin avantaj ve dezavantajları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. ABD’nin 1960 yılında uzaya gönderdiği TIROS-1 (Television and Infrared Observation Satellite) ilk meteoroloji uydusudur. aşağıda belirtilen avantajlara sahiptir. METEOROLOJİ SENSÖRLERİ VE UYDULARI: Hava durumu ve tahminleri. Ayrıca. Bir çoğunun dünya üzerindeki yörüngesi aynı olduğu için. • • • • Toplanan sayısal veri. sağladığı görüntülerin maliyeti. “FLIR”. uçak görüntülerine göre daha ucuzdur. a. “Meteoroloji sensörleri ve uyduları”. ÖZELLİKLER İRTİFA TARAMA GENİŞLİĞİ UÇAK GÖRÜNTÜ SİSTEMİ Oldukça alçak (1-30 Km) Dar (1-15 Km) Geniş sahalar birçok şeritle kaplanır Yüksek İrtifa ve optik techizata bağlı olarak değişir Geniş sahalarda değişir Kısa ve esnek Dakika / saat Düzenlenebilir ve esnek Değişebilir UYDU GÖRÜNTÜ SİSTEMİ Çok yüksek (175-1500 Km) Geniş (60-200 Km) Geniş sahalar tek görüntü ile kaplanabilir Düşük Yörünge ve optik techizat sabit olduğundan değişmez Güneşe senkronizeli olan tiplerinde. görüntülerin bozulma ve kayma şansı azdır.UZAKTAN ALGILAMA 2. MUHTELİF SENSÖRLER VE UYDULAR: Görüntüler. takip eden yıllarda uzaya bu amaça yönelik olarak birçok uyduyu göndermişlerdir. Çok istikrarlı bir geometri sağladıklarından. “Yer sathını gözleyen sensörler ve uyduları”. kameralarla techiz edilmiş uçaklar veya sensörleri içeren uydular tarafından sağlanmaktadır. Laser fluorosensör” ve “Lidar” olarak adlandırılan “Diğer sensörler”de uzaktan algılama amaçları için kullanılmaktadır. Takiben bilgisayar kullanımı ile kolayca işlenir ve analiz edilir. zaman periyodu içinde bölgede meydana gelen değişikliklerin tesbitine olanak sağlar.

mekansal çözümlemenin kaba ve zamansal çözümlemenin daha kısa olduğu görülür. TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) 0. 1975-1994 yılları arasında GOES-1 (Geostationary Operational Enviromenta Satellite). toz ve volkanik külleri belirleme Şekil-57 Dünyanın ve florida sahillerindeki bir tayfunun görüntüsü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 56 K ASIM 2001 . 4.2 Rüzgarların sürüklediği bulutları. muhtelif fırtınaları ve şiddetli yağışları tesbit.5 Alçak seviyelerdeki nemi tesbit.Bering Boğazı doğusu) YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) 36.1650 D (izlanda.2-11. su. Meteoroloji uydularının kullandığı sensörler ile. ekvatordan 36. dünyayı hemen hemen gerçeğe yakın zamanlı olarak gözetlemekte ve bölgeleri 15 dakikada bir görüntülemektedir.52-12. deniz sathı sıcaklığını. 3. (1) GOES: Meteoroloji ve hava tahminleri için 1975 yılından beri kullanılan GOES serisi uydular ve sensörleri. yer sathını gözetleyen uyduların sensörleri mukayese edildiğinde.000 Km. rüzgar. DALGA UZUNLUĞU BANDLAR KULLANIM ALANLARI (µm) Band 1: Görünen 0. kar ve buz içeren bulutları ayırmak.78-4. muhtelif fırtınaları tesbit. yükseklikteki bir yörüngede uçmakta ve dünyanın hemen hemen 1/3’ nü gözetlemektedir.72 Bulut. GOES-7. gündüz esnasında.5 RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) 10 Bit ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) 15 Dakika TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) 200 B.02 Orta seviyelerdeki nemi tahmin ve atmosferik hareketleri izlemek Band 4: Termal IR 10. MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) Band1: 1 Km. Atmosferik sıcaklık. Band 5: Termal IR 11. nem ve bulut örtüsüne ilişkin bilgileri ve görüntüleri sağlamaktadır.5-12.47-7. kirlilik ve pusu belirleme. gece döneminde deniz sathı sıcaklığını tesbit Band 3: Orta IR 6.UZAKTAN ALGILAMA Bu paralelde ABD. bunların taramasının diğer bir deyişle kaplama genişliğinin çok büyük. Gelişmiş en son teknolojiyi içeren GOES-8 meteoroloji uydusu. 5: 4 Km. Band2.000 Km. yangın ve yanardağ olaylarını belirleme. GOES-8 ve NOAA AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) serisi meteoroloji uydularını uzaya göndererek kullanmaya başlamıştır.03 Gece oluşan sisleri tesbit.52-0. Band 2: Kısa IR 3.

hem meteorolojik hemde küçük ölçekli dünyaya ilişkin gözlem ve keşif yapma olanaklarına sahiptir.3-11. Diğer tip yer sathını gözetleme uydularına göre mekansal çözümlemesi kaba olmasına karşın bölgesel.3 11.68 0.58-12. yanardağ ve orman yangını faaliyetleri Deniz sathı sıcaklığı ve toprak nemi Deniz sathı sıcaklığı ve toprak nemi Şekil-58 Hava durumu ve deniz sathı sıcaklıklarını içeren görüntüler b. tabii bitkiler ve ürün kontroluna ilişkin olarak geniş bölgeleri kapsayan bilgi ve görüntüleri sağlamaktadırlar.55-3. Bu sebepten.1 Km. YER SATHINI GÖZLEYEN SENSÖRLER VE UYDULARI: Meteoroloji uyduları ve sensörlerinden yer sathına ilişkin olarak sağlanan görüntüler ve bilgiler gereksinimleri karşılayamamıştır. Daha uzun ömürlü olarak proğramlanan bu tip uydu ve sensörleri. KULLANIM ALANLARI Sağlıklı bitkileri belirleme.UZAKTAN ALGILAMA (2) NOAA AVHRR: Bu uydu ve sensörü. Bunların belli başlılarına ilişkin bilgiler aşağıdaki parağraflarda ifade edilmiştir.5 10 Bit 12 Saat 2700 Km. 833 Km.72-1. 0.5-12.1 3. kar ve buzu tesbit Su.5 1. sadece dünya sathının incelenmesine yönelik ihtiyaçı karşılayan ve birçok tayfsal banda sahip bir çok uydu uzaya atılmıştır.93 10. bulut. Elde edilen bilgiler direkt olarak yerdeki bir istasyona aktarılmaktadır. deniz sathı sıcaklığı. MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) BANDLAR Band 1: Görünen Band 2: Yakın IR Band 3: Orta IR Band 4: Termal IR Band 5: Termal IR DALGA UZUNLUĞU (µm) 0. halihazırda çok iyi mekansal ve zamansal çözümleme ve yeterli tarama genişliği verecek kabiliyettedir. deniz sathı sıcaklığı.58-0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 57 K ASIM 2001 . bitki ve ziraai araştırma Kar ve buzu belirleme.

kar. “Multispectral Scanner: MSS” ve “Tematic Mapper: TM”. Bathmetry/sahil haritacılığı. bulut ve buzun ayırımı ve kaya tiplerinin belirlenmesinde kullanılmaktadırlar.76-0.10 0.55-1. kar. Bu uydular ömürlerini doldurduğundan yerlerini Landsat.52 Toprak/bitki ayırımı.35 0.63-0. TM görüntüler ise. 705 Km KULLANIM ALANLARI LANDSAT 7 PAN: 15 m. buz ve bulutlu sahaları ayırma Band6: Termal IR 10. 705 Km TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) DALGA UZUNLUĞU BANDLAR (µm) LANDSAT 4-5 MSS Band1: Yeşil 0. MS: 79 m. toprak/ürün ve arazi/su tasnifi Band5: Orta IR 1. SENSÖRLER MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) LANDSAT 4-5 LANDSAT 4-5 MSS TM PAN: 30 m.45-12.50-1.525-0.63-0.45-0. Band3: Kırmızı 0. Genel olarak MSS görüntüleri.52-0.08-2.80-1. bitki tiplerinin ayırımı. 2. 185 x170 Km. 900 Km.50 Bitki ve sağlıksız ürünleri ayırma.70-0.75 Bitki ve topraktaki nem.60 Yeşil bitkileri haritalama ve kültürel / iskan özellikleini tesbit Band3: Kırmızı 0. Landsat 4 ve 5 uyduları.90 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 58 K ASIM 2001 .70 Bitkileri ayırma.90 Canlı ve sağlıklı bitki maktarı.515 Landsat 4 ve 5 kapsamındaki MSS ve TM bandlarının Band2: Yeşil 0.4. MS: 30-60 m. toprak ve jeolojik sınırları kararlaştırma Band3: Yakın IR 0.80 Ürün rekolte tahmini ve toprak/ürün ve arazi/su tasnifi Band4: Yakın IR 0. torak ve bitkilerdeki rutubeti belirlemek LANDSAT 7 Band1: Mavi 0. sağlıklı bitkileri belirleme. 28.40-12. yukarıda belirtilen kullanım alanlarının sınıflandırılması ve değişikliklerin ortaya çıkarılmasını sağlamaktadırlar. 3 uyduları uzaya gönderilmiştir.50-0.69 Bitki türlerini ayırmak ve toprak/ürün ve arazi/su tasnifi Band4: Yakın IR 0. toprağın nemi. kültürel / iskan özellikleini tesbit Band2: Yeşil 0.35 Jeolojik kaya tiplerini ve toprak sınırlarını ayırmak. yer gözetlemesine ilaveten “Enhanced Tematic Mapper: ETM” sensörleri ile donatılmıştır.50 2.UZAKTAN ALGILAMA (1) LANDSAT: ABD’nin NASA (National Aeronautical and Space Administration) teşkili tarafından 1972 yılında başlatılan bir proğramla. yer sathını gözetleme amaçlı Landsat-1.90 1.5m.52-0.50 8 Bit 16 Gün 185 Km.50 6 Bit 8 Bit 16 Gün 16 Gün 185 x170 Km.08-2. 0. 1999 yılında hizmete giren Landsat 7 uydusu ise. 0.60 Sağlıklı bitkile ve su havzalarını belirleme Band2: Kırmızı 0.55-1. 5 ve 7 uyduları almıştır. haşarat ilacı uygulama.605 uygulandığı alanlarda kullanılır.40-12. ısı yoğunluğu ve termal kirlenme Band7: Orta IR 2.60-0.69 Band4: Yakın IR Band5: Orta IR Band6: Termal IR Band7: Orta IR PAN 0.10 Bitkileri gözleme ve pusa nüfuz etme LANDSAT 4-5 TM Band1: Mavi 0.45-0.45-12.75-0.75 10.

20 m.68 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 59 K ASIM 2001 .58-1.79-0. güzerğah ve yerleşim analizi . Along-track tipi ve “High Resolution Visible” olarak adlandırılan tarayıcı sensörleri içermektedir.51-0.51-0.61-0.59 Sağlıklı bitkileri belirleme Band2: Kırmızı 0. 60Km. sıralı dizinli (linear array) dedektörleri içermektadir.50-1. Band 3: Yakın IR 0. Pankromatik görüntüler 6000 dedektör tarafından. En son teknolojileri içerecek tarzda dizayn edilmiş ve “High Resolution Visible Infrared: HR VIR” sensörünü içeren SPOT-4 uydusu ise 1998 yılında hizmete girmiştir.68 Bitki türlerini ayırma. sel ve erozyon analizi / yönetimi.61-0.50-0.50-0.59 Spot kapsamındaki PAN ve XS modları görüntülerinin Band 2: Kırmızı 0.50-0. 60 Km.75 PAN 0. 10 ve 20 TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) 0. arazinin topoğrafik durumunu yansıtan sayısal yükseklin modelleri (DEM) üretilmektedir. 3 banda sahip Multispectral görüntüler ise her bir bandına yönelik olarak tahsis edilmiş 3000 dedektör tarafından sağlanmaktadır. YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) 832 Km. SPOT sensörleri ayrıca bindirmeli stereoskopik (3 boyutlu) görüntü algılama kabiliyetine de sahiptir.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-59 Landsat uydusu Pan ve MSS görüntüleri (2) SPOT: Fransız uydusu SPOT-1.61-0.68 uygulandığı alanlardadaha hassas olarak kullanılır. toprak/ürün ve arazi/su tasnifi SPOT4 Band 1: Yeşil 0. Bu özellikten istifade ile. 1986 yılında uzaya atılmıştır.75 RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) 8 Bit ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) 26 Gün 26 Gün 5 Gün TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) 60Km. yer altı suları ve havza analizi SPOT XS Band1: Yeşil 0. Bu sensör.79-0.89 0.89 Band 4: Yakın IR 1. DALGA UZUNLUĞU BANDLAR KULLANIM ALANLARI (µm) SPOT PAN PAN 0.73 0. toprak ve jeolojik sınırları nitelendirme Band3: Yakın IR 0.73 Bitki ve kereste yönetimi.89 Canlı ve sağlıklı bitki maktarı. SENSÖRLER SPOT PAN SPOT XS SPOT4 MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) 10 m.

tek bandlı ve yüksek çözümlemeli pankromatik.68 0. bitkilerin ayırımı. açık alanlar veiskan sahalarının belirlenmesi LISS-III Landsat ve Spot uyduları sensör bandlarının uygulandığı alanlarda kullanılır. WiFS 188 m. 0.89 5 Gün 774 Km.77-0.70 8 Bit 24 Gün 142 Km. büyük gemiler.59 0. PAN 5.50-0. parklar. 0. Km.52-1.75 24 Gün 70 Km. Bu sensörler.55-1. SPOT uydusu gibi bindirmeli stereoskopik görüntü algılama kabiliyetine de sahiptirler. askeri amaçlar için de kullanılmasına olanak sağlamaktadır.8 metrelik mekansal çözümlemesi. arazi örtüsünün sınıflandırılması ve tabii kaynakların planlanması amaçları için kullanılmaktadır.62-0.86 WiFS Landsat ve Spot uyduları sensör bandlarının uygulandığı alanlarda kullanılır.77-0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 60 K ASIM 2001 .50-0. SENSÖRLER MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) BANDLAR PAN DALGA UZUNLUĞU (µm) PAN 0.79-0.70 0.8 m. LISS-III 23 m. 4 bandlı orta hassasiyette çözümlemeli LISS-III ve kaba çözümlemeli WiFS olarak adlandırılmıştır. 0. Özellikle pankromatik görüntülerin 5. KULLANIM ALANLARI Band1: Yeşil Band2: Kırmızı Band3: Yakın IR Band4: Kısa IR Band1: Kırmızı Band2: Yakın IR 0.75 Ulaşım ağları.52-0.62-0. (SW: 70 m).UZAKTAN ALGILAMA Şekil-60 SPOT uydusu pankromatik ve Multispectral görüntüleri (3) IRS-1C / 1D: 1995 yılında uzaya gönderilen IRS (Indian Remote Sensing) isimli Hint uydusu.86 1. Sağladığı görüntüler genel olarak.68 0. hem Landsat MSS/TM sensörlerini hemde SPOT HRV sensörlerini kapsayan 3 sensöre sahiptir.

Pankromatik ve multispectral görüntülerin 1 m.52-0. MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) TAYFSAL ÇÖZÜMLEME (Spectral Resolution) RADYOMETRİK ÇÖZÜMLEME (Radiometric Resolution) ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ (Km) BANDLAR Band 1: Mavi Band 2: Yeşil Band 3: Kırmızı Band 4: Yakın IR PAN DALGA UZUNLUĞU (µm) 0. KULLANIM ALANLARI PANKROMATİK: 1 m.45-0.45-0.90 0.60 0. 2.52 0.76-0. büyük ölçüde askeri amaçlara yönelik kullanımına yol açmıştır.63-0. Mekansal çözümleme sağlaması.69 0. 681 Km.90 Landsat .9 Gün 13 Km. Eylül 1999 tarihinde Athena II roketi ile uzaydaki yörüngesine oturtulmuştur.45-0. Spot ve IRS uyduları sensör bandlarının uygulandığı alanlarda kullanılmaktadır. ve 4 m.90 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 61 K ASIM 2001 . MULTISPECTRAL: 4 m 0.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-61 IRS uydusu pankromatik ve Multispectral görüntüleri (4) IKONOS: ABD uydusu IKONOS.

Son on yılda ise. hafif yağmur. Aktif olarak görev yapan bu sensörlerin uydularda kullanılanları. “Stereo” ve “Interferometry” olarak adlandırılan 2 metodla belirlenmektedir. hemde uydulara takılmaktadır. su sathının dalga girdap gibi su tabanındaki nesneleri etkileyen faaliyetlerin tesbitine imkan sağlar. mükemmele yakın 3 boyutlu stereo ve sayısal yükseklik modellerinin (DEM) yapımına olanak sağlarlar. çok dikkatli ve hassas çalışmayı gerektirmektedir) Araziden olan gerçek yükseklikleri ölçme kabiliyetine sahip olduklarından. geometric sorunları daha azdır. Pus. Sulara nüfuz etmemesine karşın. • • • Radar görüntülerinin en önemli özelliklerinden birisisi de arazi yüksekliklerinin tesbit edilmesidir. “Radargrammetry” denilmektedir. kar. Arazi yükseklikleri. gündüz ve gece atmosfere nüfuz eder.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-62 IKONOS uydusu pankromatik ve Multispectral görüntüleri c. Bu işlemlere. Coğrafik Bilgi Sistemi (CBS) uygulamalarına çok kıymetli ilave bilgiler sağlamaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 62 K ASIM 2001 . uçaklarda kullanılanlarına göre. Dünyanın çok geniş veya hemen hemen tümünü içeren görüntüleri sağlladıklarından araştırmalar için önemli bir kaynaktır. bulut ve dumana rağmen veri sağlamaktadır. Uydulardan sağlanan radar görüntüleri. RADAR SENSÖRLERİ VE UYDULARI: Diğer uzaktan algılama sistemleri gibi radar görüntüsü sağlayan sensörler hem uçaklara. hava fotoğraflarında uygulanan fotoğrametrik hesaplamalara benzer tarzda ve analogdur. (Su tabanındaki nesneler hakkında doğru bilgilerin sağlanması. hemen hemen tüm hava şartlarında. • Kullandıkları microwave dalgalar nedeniyle radar sensörleri. Stereo metodu ile yüksekliklerin tesbiti işlemleri. Belirgin şartlar altında hiç bir nemi içermeyen kıraç satıhlara nüfuz ederek bunların özelliklerinin ortaya çıkarılmasına olanak verir. radar görüntülerinin önemi ve uygulama alanları daha da artmış olup bunlara ilişkin avantajlar aşağıda belirtilmiştir.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 63 K ASIM 2001 . Şekil-65 Interferometric radar sisteminin esası Radar sensörü antenleri tarafından algılanan iki görüntüye ilişkin dalga uzunlukları arasındaki farklar. aynı uzunlukta ve frekansda. elektromanyetik dalgaların “Phase difference” özelliğine dayalı mesafe ölçümünü içermektedir. Daha açık bir ifade ile. yukarıda açıklanan metoda uygun olarak aynı uçuş platformu üzerine. Takiben iki görüntünün birleşmesinden 3 boyutlu radar görüntüsü meydana gelir. yörünge bilgisi ve her bir pixelin yükseklik değeri otomatik olarak hesaplanır.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-63 Stereo radar çifti görüntüsü Çok gelişmiş olan Interferometry metodu ise. başlangıç noktaları birbirinden hafifçe farklı olan 2 dalga boyu arasındaki farktır. “Phase difference (A)”. Şekil-64 2 elektronik dalga arasındaki Phase difference özelliği Interferometric radar sistemleri. aynı sahayı gören. birbirinden ayrı olarak yerleştirilmiş 2 adet radar sensörü anteni ve küresel yer konum sisteminden (GPS) oluşmuştur.

OŞİNOGRAFİ: Okyanuslardaki rüzgarlar. • • (1) UYDU . KİRLENME: Su sathındaki petrol sızıntılarını belirleme ve yayılmayı izleme. mineral tesbiti ve arkeoloji. BUZUL JEOLOJİSİ: Kutup böllgeleri ve okyanuslardaki buzul değişiklikleri. hava durumu ve gel / git olayları. SINIFLANDIRMA: Görünen / Infrared veri ile birleştirilerek kereste ve ürün rekoltesi. Aşağıdaki tablolarda bunların belli başlıları ve özellikleri belirtilmiştir. DENİZLERDEKİ PETROL ARAŞTIRMALARI: Petrol arama faaliyetleri için hava ve deniz durumunu belirleme. CBS amaçlarına yönelik olarak kendi başına veya meteoroloji ve yer sathı görüntüleri ile birlikte de kullanılabilmekte ve aşağıda belirtilen alanlarda uygulanmaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 64 K ASIM 2001 . ya da sadece radar sensörleri ile donatılmışlardır.RADAR SENSÖRLERİ: Uzaktan algılama uyduları. bitki örtüsünü sınıflandırma.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-66 3 boyutlu radar görüntüsü Radar verisi. GEMİ SEYRÜSEFERİ: Gündüz ve gece her havada. kutup ve buzulları içeren okyanuslarda gemilerin emniyetli olarak hareket etmelerini sağlama. dalgaların ölçümü. ya radar sensörlerini de içerecek tarzda muhtelif amaçlı sensörleri. • • • • • • JEOLOJİ: Kısmen arazi sathına nüfuz etme özelliğine dayanarak jeolojik haritalama. HİDROLOJİ: Topraktaki nemin ölçümü ve kar dağılımını haritalama.

9-6.2 GHZ) Dalga Uzunluğu: 3.5 m. muhtelif IR. (b) MİLLİYETİ FAALİYETİ JERS-1 SENSÖRÜ: Japon 1992. 40 x 100 Km.76-0. Faal 12. Kutup bölgeleri buz paternleri haritası. Modelleme için veri tabanı bilgisi ve satıhdaki yüksekliklerde meydana gelen değişiklijkler ERS-2: ERS-1’ in kullanım alanlarına ilaveten atmosferin kimyayasal yapısı ve Sayısal yükseklik modeli (DEM) C (3. Fiziksel okyanus özellikleri ve hava durumu. 44 Gün 75 Km.69 µm Band3: 0. SAR Wave Mode. Band21: 0.UZAKTAN ALGILAMA (a) ALMAZ-1 SENSÖRÜ: FAALİYETİ YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ÇÖZÜMLEME ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME TARAMA GENİŞLİĞİ KAPLAMA GENİŞLİĞİ SENSÖRLERİ YER İSTASYONLARI BANDLARI 1991-1992 15 m.9-6.2 GHZ) Band1: 0. Radar Altimeter. 100 x 100 Km ERS-1: SAR Image Mode.6 cm.86 µm. Radar Altimeter. SAR Wave Mode. 20-45 Km. Wind Scatterometer.86 µm YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ÇÖZÜMLEME ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME TARAMA GENİŞLİĞİ KAPLAMA GENİŞLİĞİ SENSÖRLERİ BANDLARI (c) ERS-1 ve ERS-2 SENSÖRÜ: FAALİYETİ YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ÇÖZÜMLEME ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME TARAMA GENİŞLİĞİ KAPLAMA GENİŞLİĞİ SENSÖRLERİ ERS-1: 1991.9-6.55-0.63-0. 18 m. Along Track Scanning Radiometer-2 ve ilaveten Global Ozone Monitoring Experiment ERS-1: Bulut üstünden dünya sathının haritası. 75 x 100 Km SAR ve 4 bandlı optik sistem L (3. 35 Gün . Faal ERS-2: 1995.8-7. Gayri Faal 568 Km.6 cm.76-0. Band4: 0. Wind Scatterometer.2 GHZ) Dalga Uzunluğu: 3.8-7. Radyometrik ses tarayıcı Rusya C (3. Single polarization SAR. Along Track Scanning Radiometer-1 ERS-2: SAR Image Mode.60 µm. KULLANIM ALANLARI BANDLARI İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 65 K ASIM 2001 .

9-19. Geniş band: 60-200 Km. Wide Beam Mode: 30 m. 3. ScanSAR Narrow Beam Mode: 50 m. ScanSAR Wide Beam Mode:100 m. 5. B 1981.9-6. KULLANIM ALANLARI BANDLARI L (0.3 cm. SIR A: 50 Km.9-6. 7 mode’da ve farklı çözümlemelerde veri toplamaktadır: 1. Okyanus faaliyetleri. 5. 7. Extended High Beam Mode: 25 m. 7. 2.9-19. Volkanik ve tektonik faaliyetler. B. 50 x 50 – 500 x 500 Km Sensör.UZAKTAN ALGILAMA (d) RADARSAT SENSÖRÜ: 1995.90 GHZ) Dalga Boyu: 5. 30 x 60 Km. Standart Beam Mode: 25 m.6 cm.2 GHZ) Dalga Uzunluğu: 3.77-2. Fine Beam Mode: 8 m.75 cm. 4.39-1. 7 mode’da ve farklı çözümlemelerde veri toplamaktadır: 1.209-10. ScanSAR Narrow Beam Mode: 50 m. ScanSAR Wide Beam Mode:100 m.2 GHZ) FAALİYETİ YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ÇÖZÜMLEME ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME TARAMA GENİŞLİĞİ KAPLAMA GENİŞLİĞİ SENSÖRLERİ KULLANIM ALANLARI BANDLARI Şekil-67 RADARSAT uydusu tarafından algılanan radar görüntüsü (e) FAALİYETİ YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ÇÖZÜMLEME ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME TARAMA GENİŞLİĞİ KAPLAMA GENİŞLİĞİ SENSÖRLERİ 25 m. 3 Gün Dar band: 1-15 Km. 25 m. Faal 175-1500 Km. toprağın nemi.55 GHZ) Dalga Boyu: 76. ormanlık arazi nehirlerin yönetimi C (3. Extended High Beam Mode: 25 m. 6. 2. Standart Beam Mode: 25 m.55 GHZ) Dalga Boyu: 76. Low Beam Mode: 35 m.8-7. SIR B: 10-60 Km. Wide Beam Mode: 30 m. Çöldeki kuru nehir yatakları Bitki tipleri. Low Beam Mode: 35 m. 3.3 cm. Fine Beam Mode: 8 m. Kutup bölge. SIR-A. 10-100 m. C SENSÖRLERİ: SIR-A. C (3. Değişken SIR-C Sensör. 15-90 Km.39-1. X (5. 1984 1994 225 Km. erezyon ve çölleşme L (0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 66 K ASIM 2001 . 4. 6.

yükseklik bilgisini içeren topoğrakik görüntülere gereksinim bulunmaktadır. Almanya ve İtalya müşterek bir proje oluşturmuş ve Interferometry prensiplerine dayalı olarak çalışan IFSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar) radar sensörleri ile donatılmış “Shuttle Endeavour” isimli insanlı bir araçı uzaya göndermiştir. pilotların doğru ve sıhhatli seyrüsefer yapmaları . Bu sensör. Kardaki nemi ölçme. Microwave bölge kapsamındaki C. uygun inşaat sahalarının bulunması. Bu ihtiyaçları karşılamak için.RADAR SENSÖRLERİ: Uçaklara yerleştirilen ticari ve askeri amaçlı radar sensörleri uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. (a) AIRSAR: Uçaklarda kullanılan AIRSAR sensörü. NASA_JPL tarafından 1983 yılında üretilerek hizmete girmiştir. nehirler ve erezyon nedeniyle dünyadaki değişiklikleri tesbit.UZAKTAN ALGILAMA (2) UÇAK VE İNSANLI UZAY VASITALARI . (b) IFSAR: Bilim adamlarının bitkiler ve hayvanlar üzerindeki çalışmaları. ABD NASA / NIMA. L ve P bandlarında algılama yapmaktadır. Bu sensörler genelde. buzullar. toprak tipleri. askeri hedeflerin ortaya çıkarılması ve yapılacak taarruzun planlanması için. Onlarca tipi bulunan radar sensörlerinin belli başlılarından olan 2 tipine ait bilgiler ve özellikleri aşağıda belirtilmiştir. Şekil-68 Shuttle Endeavour uzay aracı İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 67 K ASIM 2001 . SLAR (Side Looking Airborne Radar) ve SAR (Synthetic Aperture Radar) olarak adlandırılmış olup bir çok tipleri üretilmiştir. tarama genişliği ise 12 Kilometredir. bitki örtüsünü sınıflandırma ve toprağın rutubetini belirleme alanlarında kullanılmaktadır. Sensörün anlık görüş sahası (IFOV) 10 metre. Son yıllarda bu sensörler insanlı uzay vasıtalarına da konulmuş ve çok geniş sahaların radar görüntüleri çekilmiştir.

Uzay araçı. “Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) olarak isimlendirilen ve dünyanın topografik radar görüntü ve bilgilerini sağlamak için 11-23 Şubat 2000 tarihlerinde uzayda görev yapmış ve dünya karaları ve sularının büyük kısmını görüntülemiştir.UZAKTAN ALGILAMA Bu araç. ana radar anteni (gövdeye bağlı). İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 68 K ASIM 2001 . Paraleller Kara Meridyenler Su Şekil-69 Shuttle Endeavour uzay araçının dünya sathında kapsadığı alanların Harita üzerindeki görünümü Şekil-70 Shuttle Endeavour uzay araçının dünya sathında kapsadığı alanların küresel görünümü Topografik radar görüntülerini algılamak için bu görevde. harici anten grupları (60 metre uzunluğundaki kafes direk üzerinde) ve muhtelif elektronik techizat ile donatılmıştır. geliştirilmiş SIR-C ve X-SAR sensörleri kullanılmıştır.

UZAKTAN ALGILAMA Harici Radar antenleri Kafes Direk Ana Radar antenleri Şekil-71 Uzay aracı ana ve harici radar anten grubları 2 grub anten. 3 Cm. interferometry esaslarını sağlamak için aynı sahayı görecek tarzda birbirinden hafifçe farklı yerlere konulmuştur. Şekil-72 Aynı sahayı gören anten grubları Her iki radar anten grubunun içerdiği sensörler ve elektronik techizata ilişkin bilgileri aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir.6 Cm. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 69 K ASIM 2001 . 50 Km. Tarama Genişliği 225 Km. Çözümleme Düşük Yüksek İşlevi Radar sinyallerini gönderme ve algılama Uzay araçının irtifa ve yörüngesini tesbit eder ve gerekli düzeltmeleri sağlar. ANA RADAR ANTEN GRUBUSENSÖRLER C Band Radarı X Band Radarı İrtifa ve yörünge elekronikleri Dalga Uzunluğu 5.

Çözümleme Düşük Yüksek İşlevi Sadece ana radar anten grubunun gönderdiği sinyalleri algılar Grubda bulunan iki adet GPS.UZAKTAN ALGILAMA İrtifa ve yörünge tesbit elekronikleri C Band radar anteni X Band radar anteni Şekil-73 Ana radar anten grubu HARİCİ RADAR ANTEN GRUBUSENSÖRLER C Band Radarı X Band Radarı GPS antenleri Light Emitting Diode (LED) Targets Kafes Direk Dalga Uzunluğu 5. uzay vasıtasının konum bilgilerini sağlar. 50 Km. Hedef izleme ve her iki anten grubunun birbiri ile ilgili durumlarını ölçme 60 metre uzunluğunda olup.6 Cm. Tarama Genişliği 225 Km. Kafes direk LED Targets C Band radar anteni GPS anteni X Band radar anteni X Band radar elektronikleri GPS anteni Şekil-74 Harici radar anten grubu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 70 K ASIM 2001 . 3 Cm. ucuna yerleştirilmiş anten grubunu uzay aracına bağlar.

5 955 Km. 1566 Km. küresel iklim üzerinde önemli rol oynamaktadır. Bu sensörün asıl kullanım amaçı.5-12. kirlenme ve insanlardan kaynaklanan zararlardan etkilenen tabii kaynakları nedeniyle su kütlelerinin kendine özgü bir şekilde araştırılması gerekmektedir. Her nekadar meteoroloji ve yer sathını gözleyen sensörler vasıtasıyla bu ihtiyaç karşılansa da.70-0. 1986 yılnda işlevini tamamlamıştır. suyun üst seviyelerindeki kirlenmeyi ve kapsadığı maddeleri tesbit etmektir. yakın ınfrared ve termal bölgelerinde algılama yapan bu sensörün uydusu. KULLANIM ALANLARI Klorofili emme Klorofili emme Canlı varlıklar Klorofil yoğunluğu Satıh bitkileri Satıh sıcaklığı Şekil-75 Denizdeki canlı bitki ve organizmalarının yoğunluğunu belirten CZCS sensörü görüntüsü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 71 K ASIM 2001 . Bunların belli başlılarının imkan ve kabiliyetleri aşağıdaki parağraf ve tablolarda belirtilmiştir. 6 Gün 825 m.80 Band6 10. önemi nedeniyle okyanusları inceme amaçına yönelik sensörler üretilmiştir. Elektromanyetik tayfın görünen. (1) CZCS SENSÖRÜ: CZCS (Coastal Zone Color Scanner).53 Band3 0. denizleri araştırmak üzere 1978 yılında Nimbus-7 uydusu ile uzaya atılan ilk sensördür.43-0. DENİZ ARAŞTIRMA SENSÖRLERİ VE UYDULARI: Dünya sathının 2/3 ünden daha fazla alana yayılmış olan okyanuslar.66-0. YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) BANDLAR DALGA UZUNLUĞU (µm) Band1 0.51-0. Ayrıca bünyesindeki yaşayan varlıkların çokluğu. okyanusların özellikle sahil bölgelerindeki rengini ve sıcaklığını belirlemek.54-0.UZAKTAN ALGILAMA d.56 Band4 0.68 Band5 0.45 Band2 0.

5-12. TARAMA GENİŞLİĞİ 1500 Km.845 – 0. gelişmiş bir sensördür.80 0.660 – 0. 100 Km. DALGA UZUNLUĞU (µm) 0. 1500 Km.680 0.61-0. 1500 Km. YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) BANDLAR DALGA UZUNLUĞU (µm) BANDLAR Band1 0.433 – 0. 2700 m.59 0. Bu özelliği nedeniyle algıladığı görüntüler. 100 Km.70 6.50-0. 2800 – 1500 Km.10 DALGA UZUNLUĞU (µm) 0. MESSR sensörünün tayfsal dalga uzunlukları Landsat MSS sensörüne benzer değerleri içermektedir. ZAMANSAL ÇÖZÜMLEME (Temporal Resolution) 17 Gün MEKANSAL ÇÖZÜMLEME (Spatial Resolution) 50 m.0 10. 2 gün 1. 2700 m.565 0. sülfür ve nitrojenin belirlenmesinde kullanılmaktadır.500 – 0. 100 Km. okyanuslardaki canlı organizma faaliyetleri.745 – 0. 17 Gün 900-2700 m. VTIR VE MSR SENSÖRLERİ: 1987-1990 yıllarında okyanusları gözetlemek amacıyla uzaya gönderilen MOS ve MOS-1b uyduları. Bu özelliği nedeniyle. 2700 m.480 – 0. iklimsel durum ve kapsadığı karbon.5 11.72-0.402 – 0.520 Band8 705 Km.785 0. (3) SeaWiFS SENSÖRÜ: “SeaStar” uzay vasıtasında kullanılan SeaWiFS (Sea.422 Band5 Band2 0. 50 m.0-7. VTIR SENSÖRÜ MEKANSAL ÇÖZÜMLEME 900 m. deniz araştırmasının yanı sıra yer sathına ilişkin uygulamalarda da kullanılmaktadır.885 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 72 K ASIM 2001 .51-0.500 Band7 Band4 0.Viewing Wide-Field-of View Sensör) okyanusları incelemeye yönelik olarak dizayn edilmiş. MESSR YÖRÜNGE YÜKSEKLİĞİ 900 Km. 50 m.5 50 m. 4 bandlı “MESSR” (Multispectral Electronic Self-Scanning Radiometer).UZAKTAN ALGILAMA (2) MESSR.1 – 4.545 – 0. 4 bandlı “VTIR” (Visible and Thermal Infrared Radiometer) ve 2 bandlı “MSR” (Microwave Scanning Radiometer) olarak adlandırılan 3 sensörü içermiştir. 1500 Km.5-11.69 0.5 Km. TARAMA GENİŞLİĞİ (Swath) 100 Km. 50 m.80-1. Sahip olduğu 8 bandın herbiri çok dar band aralıklarında çalışmaktadır. 1500Km. VTIR 900 Km.453 Band6 Band3 0. MESSR SENSÖRÜ BANDLAR MEKANSAL ÇÖZÜMLEME DALGA UZUNLUĞU (µm) Band1 Band2 Band3 Band4 BANDLAR Band1 Band2 Band3 Band4 0. TARAMA GENİŞLİĞİ 100 Km.

659 AY DEIMOS.605.786 143.600. UMBRIEL. ENCELADUS.450. PHOBOS IO. gezegenlerin kendilerine özgü satıh ve atmosferini belirlemeye yönelik olarak “Alpha-particle spectrometer”.24 0.000 108.000. ARIEL.72 0. astoroidler ve kuyruklu yıldızların görüntülenmesinde kullanılmıştır.450.00 1.41 0.000 150.4 51.03 0.68 0. “Magnetometer”. 1889N1 CHARON URANUS NEPTUNE PLUTO 2.62 1.6 243R 1. CALLISTO MIMAS.88 11.050.UZAKTAN ALGILAMA e. “ Far UV spectrometer” olarak adlandırılan sensörler ile fiziksel ve kimyasal ölçümler için özel olarak dizayn edilmiş teçhizatlarla donatılmıştır. Güneş sistemi kapsamındaki belli başlı gezegenlerin ve dünyamızın uydusu ay’a ilişkin genel bilgiler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.43 ÇAPI (Km) GEZEGEN MERCURY VENUS DÜNYA MARS JUPITER SATURN UYDULARI 4. uzaktan algılama teknikleri ile sağlanmıştır. GEZEGENLERE YÖNELİK SENSÖRLER VE UYDULAR: Güneş sistemi kapsamındaki gezegenler ve onların uyduları hakkında bilgi sahibi olmak arzusu çok eski devirlerde başlamıştır.850.797 120. gezegenler ve yörüngelerindeki uydular.01 164.000 4.00 1. GÜNEŞE UZAKLIĞI (Km) 58. Bu görüntüleri elde etmek amaçıyla.000 5.000.560 2.000. Dünya sathını görüntüleyen ve elektromanyetik tayfın muhtelif bölgelerinde algılama yapan sensörlerden pek çoğu.916. Rusya olmak üzere muhtelif ülkeler değişik sensörlerle donatılmış insanlı veya insansız uydu ve vasıtaları uzaya göndermiştir.46 EKSENİNDEKİ DÖNÜŞ PERİYODU (Gün) 58.880 12. Galileo 1610 yılında kullandığı basit bir teleskopla ayda bulunan kraterleri ve Jupiter gezegeninin bir uydusunu keşfetmiştir.970. TITAN.121 49. OBERON TRITON.288 UYDU DÜNYA UYDUSU AY DÜNYADAN UZAKLIK (Km) 384. RHEA.000 ÇAPI (Km) 3475 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 73 K ASIM 2001 . LAPETUS. Teleskopla başlayan ve halen içinde bulunduğumuz uzay çağında. DIONE. TETHYS.86 29. EUROPA.000 228.80 247. NEREID. Başta ABD NASA. TITANIA.000. HYPERIOR. “Mass spectrometer”.000 84.000 780. GANYMEDA.105 12.430.000 YÖRÜNGESEL PERİYODU (Yıl) 0. Son 50 yılda bu gezegenlerin uzaktan algılama sistemleri ile sistematik olarak incelenmesi ve görüntülenmesi için çok büyük adımlar atılmıştır. Bunlara ilaveten uydular ve uzay vasıtaları.757 6.000 1.73 6. güneş sistemi kapsamındaki gezegenleri ve onların uyduları üzerinde yapılacak bilimsel çalışmalarda kullanılan görüntüler. PHOEBE MIRANDA.

16 Venera Apollo. SPECTROSCOPY X-RAY. INFRARED Tayfsal ve mekansal Yansıyan solar yayımın tayfsal yoğunluğu Yayılan ve yansıyan sinyaller arasındaki zaman farkı Satıh polarizasyonu Termal yayın yoğunluğu Pasif microwave emme Sathın yansıma profilleri Tarama genişliği yansımaları Çok frekanslı Doppler shift’leri Tek frekanslı Doppler shift’leri Frekans ve yoğunluk değişikliği GÖRÜNEN Apollo 15. 14. 17 GÖRÜNEN INFRARED MICROWAVE MICROWAVE MICROWAVE RADAR RADYO RADYO Satıh dokusu. değerlendirme alanları ve görev vasıtası aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. işlemler Satıh reliefi GÖREV VASITASI Apollo 15. Mariner. Viking. metodları. 1966 20. 16. U. METOD GAMMA-RAY. Pioneer Pek çok görev Teleskop. iletkenlik Yer çekimi verisi Atmosferik yoğunluk ve basınç Pioneer. terkipi Satıh kimyası. Viking Landers Mariner.UZAKTAN ALGILAMA Genel olarak gezegenlere yönelik olarak kullanılan sensörlerin. Pioneer Venus Apollo 14. DÜNYA UYDUSU AY ÜLKE SSCB USA SSCB USA USA USA TARİH 1860 1959 1961-1965 1. 15. GÖRÜNEN. 1969 1970 1994 UYDU / UZAY ARACI TELESKOP LUNA 3 (İLK GÖRÜNTÜ) RANGER LUNAR ORBITERS APOLLO 11 (İNSANLI İNİŞ) APOLO 12. 4. Voyager Yer konuşlu teleskop. mineroloji. terkipi Satıh ve atmosferik sıcaklık. GÖRÜNEN. elektromanyetik tayf bölgesi. aşağıdaki tablolarda belirtilmiş ve algıladıkları muhtelif görüntüler takip eden şekillerde gösterilmiştir. LIDAR İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 74 K ASIM 2001 . Helyum. Voyager Apollo. bilgileri. terkipi Sathın özellikleri. 16 Viking Magellan. Karbondioksit Sathın tabii yapısı. Voyager Mariner. 15. Hidrojen. 16. Dünya sistemi Apollo 17 Apollo Flybys ve Orbiters Dünyamızın uydusu ay ve gezegenlere ilişkin olarak uzaya gönderilen uydular / uzay araçları ve kapsamlarındaki uzaktan algılama sensörlerine ilişkin bilgiler. Apollo ULTRAVIOLE ULTRAVIOLE. GÖRÜNEN MULTISPECTRAL IMAGERS REFLECTANCE SPECTROMETERS LASER ALTIMETERS POLARIMETER IR RADIOMETER (TARAYICILI) MICROWAVE RADIOMETER BİSTATİC RADAR IMAGING RADAR LUNAR SOUNDER S-BAND TRANSPONDER RADIO OCCULTATION ULTRAVIOLE. INFRARED GÖRÜNEN. FLUORESCENCE SPECTROMETRY ULTRAVIOLET SPECTROMETRY PHOTOMETRY ELEKTROMANYETİK TAYF BÖLGESİ GAMMA IŞINLARI X-IŞINLARI BİLGİLER Gama tayfı Dalga boylarının özelliği Güneş yansıması tayfı Kontrastlık derecesi DEĞERLENDİRME ALANLARI K. YAKIN IR. 7. Pioneer. 17 CLEMENTINE KAMERA TV KAMERA SENSÖR 2 x 70 mm KAMERA (S/B FİLM) TV KAMERA YUKARIDAKİ TABLODAKİ TÜM SENSÖRLER UV. terkipi Atmosfer / satıh sıcaklığı ve yapısı Satıh yükseklikleri Topografya Satıh profili ve görüntüleri. Th isotopları Satıhdaki mineraller / Kimyasal bileşikler Atmosferik terkip.

2 PATHFINDER JUPITER USA USA USA 1973-1997 1995 PIONEER 10. IR RADIOMETER. 10. RADAR ALTIMETER FOTOGRAFİK KAMERA.. 9. UV SPECTROMETER TV KAMERA LASER ALTIMETER. IR INTERFEROMETER SPECTROMETER. 9 SENSÖR TV VIDICON KAMERA UV SENSOR / KAMERA UV SPECTROMETERS. TERMAL EMISION SPECTROMETER. 11 VOYAGER 1. GAMMA RAY SPECTROMETER RADAR SENSÖRÜ MULTIMODE RADAR MAPPER (SAR) TV KAMERA. MAGNETOMETER / ELECTRON REFLECTOMETER TV KAMERA MARS USA USA USA 1976 1997 VIKING 1. 13 VENERA 15. 8. 16 MAGELLANS MARINER 4. 2 GALILEO VOYAGER 2 VOYAGER 2 VOYAGER 2 SATURN URANUS NEPTUNE USA USA USA SPACE TELESCOPE IMAGING SPECTROMETER HUBBLE SPACE TELESCOPE HUBBLE SPACE TELESCOPE Şekil-76 Dünya uydusu Ay yüzeyine ilişkin algılanan ilk görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 75 K ASIM 2001 .UZAKTAN ALGILAMA GEZEGEN MERCURY VENUS ÜLKE USA USA USA SSCB SSCB USA TARİH 1973-1975 1967-1974 1978 1975-1982 1983 1990 1965-1971 UYDU / UZAY ARACI MARINER 10 MARINER 5 PIONEER VENUS VENERA 7. IR RADIOMETER.

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-77 Apollo uzay araçları tarafından çekilen Ay yüzeyine ilişkin görüntüler Şekil-78 Mercury gezegenine ilişkin görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 76 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-79 Venus gezegenine ilişkin görüntüler Şekil-80 Venus gezegenine ilişkin topografik görüntü haritası İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 77 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-81 Mars gezegenine ilişkin görüntüler Şekil-82 Çok yakından algılanmış Mars gezegeni görüntüsü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 78 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-83 Jupiter gezegenine ilişkin görüntüler Şekil-84 Saturn gezegenine ilişkin görüntüler Şekil-85 Uranus gezegenine ilişkin görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 79 K ASIM 2001 .

Yer sathının mail görünüşünü sağlamak üzere dizayn edilmişlerdir. Bu kameralar ucuz olup. Bunların belli başlıları özet olarak aşağıdaki parağraflarda açıklanmıştır. çevresel hasarların kontrolunda ve polisin gözetim ve araştırmalarında kullanılmaktadır. (2) FLIR SENSÖRÜ: İleri bakışlı infrared (Forward Looking Infrared: FLIR) sensörler. zamanlı ve kayıt edilmiş görüntüleri içerirler. Video kameralar.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-86 Neptune gezegenine ilişkin görüntüler f. askeri açıdan düşman derinliklerindeki riskli İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 80 K ASIM 2001 . yangın ve sel baskını gibi tabii afetlerde. Bu özellikleri nedeniyle. DİĞER SENSÖRLER: Uzaktan algılamada yaygın olarak kullanılmayan muhtelif tipde sensörler mevcuttur. yakın ınfrared bazen orta infrared bölgelerinde kayıt yapmaktadırlar. across-track termal görüntüleme sensörleri gibi çalışmaktadır. FLIR sensörleri. Kasetlere kaydedilen görüntüler süratle ekranlarda tekrar gösterilebilmektedir. elektromanyetik tayfın görünen. oldukça yüksek mekansal çözümlemeli görüntü sağladıklarından. klasik hava fotoğraflarından veya sayısal görüntülerden daha kaba mekansal çözümleme sağlamaktadır. İnsanlı veya insansız uçak veya helikoptepterlerin ön ilerisindeki sahaları görüntülemek için genelde harici olarak payloadlar içine yerleştirilmiş olarak bu vasıtaların ön tarafına monte edilirler. (1) VİDEO KAMERALARI: Video kameraları. ürün değerlendirmesinde.

trafik ve suçluların takibi vb. radar sensörlerine benzer tarzda aktif görüntüleme teknolojisine göre çalışmaktadırlar. Klorofil taşıyan bitkileri haritalamada. Sensör. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 81 K ASIM 2001 . (4) LIDAR SENSÖRÜ: Lidar (Light Detection And Ranging) sensörleri. havanın yoğunluğunu ve cereyanlarını tesbit etmek için de kullanılmaktadır. polis gereksinimleri ve orman yangınları gibi olaylarda kullanılmaktadır. Keza Lidar sensörleri. dünya atmosferinin muhtelif katmanlarındaki partikülleri belirleme. Bu yayım basit bir yansıma değildir. Şekil-87 Insansız hava araçında kullanılan FLIR sensörü (3) LASER FLUORO SENSÖRÜ: Yeryüzündeki bazı maddeler. tabii kirlilik ile petrol sızıntıları gibi hususları içeren okyanus uygulamalarında kullanılmaktadır. su derinliklerini su sathına göre. Takiben birleşimindeki moleküllerin artan faaliyetleri sonuçunda çok uzun dalga boyunda yayım yaparlar.UZAKTAN ALGILAMA hedeflerin tesbitinde. hedefe çarparak yansır ve bu yansıma ise sensör tarafından algılanır ve kaydedilir. mesafesini ölçmektedir. örneğin ormandaki ağaçların tepe yüksekliklerini yer sathına göre. Bu özelliğe sahip maddeler başlangıçta kendilerine gelen enerjiyi emerler. üzerlerine gelen enerjiyi aldıklarında kendiliklerinden çeşitli renklerde ışık saçmaktadır (flüorişi). Sensörden gönderilen laser ışın palsleri. hedefe gönderilen ve kendisine dönen enerjinin mesafesini hesap ederek cismin yüksekliğini tesbit eder. Bu tip yayımı ölçmek için dizayn edilmiş Laser Fluoro sensörleri. arama ve kurtarma harekatlarında. Lidarların bir tipi olan “Laser Profilometer” sensörü.

UZAKTAN ALGILAMA 3. Hava fotoğrafları. ticari çok bandlı görüntüleme uydularının ve sensörlerinin ortaya çıkması. çok detaylı fotoğrafını temin etmek için ekseriyetle uçaklar kullanılmaktadır. fotoğrafik veya sayısal ortamlara kaydedilir. UZAKTAN ALGILANAN GÖRÜNTÜ TİPLERİ: Elektromanyetik tayfın UV. Çözümleme ve ölçek hava fotoğraflarının ana özelliklerindendir. uçağın yüksekliğine. tayfsal bilgiden çok daha kritik olduğu durumlarda. • • • Algılamada. görünen ve yakın ınfrared bölgelerinden. Fotoğrafın kaplama alanı. Hava fotoğrafları. fotoğraf tipine ve kullanılan fotoğrafik donanımın olanaklarına bağlıdır. elde edilecek fotoğrafın kapladığı saha büyük. HAVA FOTOĞRAFLARI: Hava fotoğraflarının özellikleri ve kıymetlendirilmesine ilişkin teknikler uzaktan algılanan görüntülerin temelini oluşturmaktadır. Çekilen hava fotoğrafının ölçeği ve kalitesi. kısa odak uzaklılar ise az detaylı geniş sahaların fotoğraflarını sağlarlar. Bu kayıt ortamlarına dayanarak görüntüler. istikrarlı sabit kanatlı uçaklara.9 µm dalga uzunluğu kullanılmaktadır. Dünyanın herhangi bir kısmının. muhtelif kameralar. “Hava Fotoğrafları” ve “Çok Bandlı Görüntüler olarak adlandırılan 2 tipe ayrılırlar. Uzun odak uzaklı kameralar detaylı küçük sahaları. filmler ve filitreler kullanılarak elde edilmektedir. filmin format ebadına bağlı olarak değişmektedir. kameranın odak uzaklığına. banyo/baskı işlemleri ve kıymetlendirme teknikleri güvenilir ve ekonomiktir. detaylar ise azdır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 82 K ASIM 2001 . bilgisayar teknolojisini etkilemiş ve kabiliyetlerinin artmasına neden olmuştur. elektromanyetik tayfın sadece 0. ışık şartları ve atmosferik olaylardan etkilenmektedir. uçuş platformunun yüksekliğine. Çok büyük imkan ve kabiliyete sahip. uzay vasıtalarına ve nadiren helikopterlere takılan kamaralar vasıtasıyla sağlanmaktadır. Hava durumu. Keza bilgisayar ortamına aktarmak için sayısallaştırma işlemine gereksinim bulunmaktadır. Hava fotoğraflarının elde edilmesinde ve kıymetlendirilmesinde klasik metodlar kullanılmaktadır. elektronik sensörler ile elde edilen verilere göre daha kabadır. Uzaktan algılanan hava fotoğraflarının aşağıda belirtilen 3 ana dejavantajı bulunmaktadır. Görüntü sayısal olmayan film ortamına kaydedildiği için fotoğraflar uzun sürede ve masraflı olarak elde edilmektedir. herhangi bir zamanda. Elektromanyetik enerjinin sayısal olarak toplanması ve kaydı oldukça yenidir. Kameralarda kullanılan filmler elektromanyetik tayfın 0. a.3-0. fiziki bir temas olmaksızın algılanan görüntüler.9 µm dalga uzunluklarına hassas olarak üretilmişlerdir. Keza hava fotoğraflarının mekansal çözümlemesi. hava fotoğraflarının kullanımı daha avantajlıdır. Uzaktanan algılanan görüntülerin başlangıçı olan hava fotoğraflarının temini için kullanılan kameralar. Mekansal detayların.3-0. Uçuş platformunun yüksekliği fazla ise.

cisimlerin ayırt edilebileceği hat çiftlerini. bu değerler merceğin azami detay ayırt etme güçünün ölçüsüdür. Yaygın olarak kullanılan kodak firmasının panchromatic X (siyah / beyaz) hava filminin detay ayırt etme güçü. gerek görüntünün kaydını. Büyük granüllere sahip filmler süratli. diğer bir deyişle ışığa daha hassastır. Granüllerin ebadı ve dağılımı. göz için kullanılan Şekil-45’deki hedef çözümleme ve tesbit panosunun fotoğraflanması ile belirlenmektedir. Dünya üzerindeki hedeflerin pek çoğu düşük kontrastlıktadır. Filmlerin detay ayırt etme güçü. merceğin kalitesine ve ebadına bağlı olarak değişmektedir. emülsiyon üzerindeki dağılımı. 6100 metre yükseklikten ve odak uzaklığı 152 mm olan ve 20 hat-çifti mm-1’lik sistem çözümlemesine sahip bir kameranın yer çözümleme ve yer asgari ayırım değerleri aşağıdaki eşitliklerin kullanımı ile hesaplanmaktadır. Merceğin bu güçü. Bu panonun üst tarafında bulunan “ 7 hat-çifti cm-1” ve “0. Üreticiler her iki kontrastlık değerine cevap verecek tarzda film üretmektedirler. Yer çözümlemesi.2 mm” değerleri fotoğraf üzerinde tesbit edilebiliyorsa. banyo işlemlerini ve baskı ile elde edilecek hava fotoğrafını etkilemektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 83 K ASIM 2001 . “yer çözümlemesi” (ground resolution) ve “yer asğari ayırımı” ( Minimum ground seperation) olarak ifade edilen iki unsur ile ilişkilidir. Yüksek kontrastlık oranına sahip hedeflere ilişkin detayların ayırt edilmesi düşük kontrastlı hedeflere göre daha iyidir. Bu granüllerin ebadı. yüksek kontrastlıktaki hedefler için “300 hat-çifti mm-1” düşük kontrastlıktaki hedefler için ise “80 hat-çifti mm-1” dir. yer asgari ayırımı ise cisimler arasındaki asgari ayırt edilebilme mesafesini ifade etmektedir. bunların en önemlisi emülsiyon tabakasında bulunan granüllerdir.UZAKTAN ALGILAMA Hava fotoğraflarının mekansal çözümlemesi veya detay ayırt etme güçü aşağıdaki faktörlerden etkilenmektedir. yüksek ve düşük kontrastlı hedef çözümleme ve tesbit panolarının (Şekil-45 ve 46) kullanımı ile belirlenmektedir. Filmin detay ayırt etme güçünü bir çok faktör etkilemekle beraber. Kamera sisteminin toplam çözümlemesi mercek ve filmin detay ayırt etme güçünün bileşiminden oluşmaktadır. film üreticileri tarafından düzenlenmekte olup filmin sürati olarak adlandırılmıştır. Bunun tipik değerleri 25100 hat-çifti mm-1’dir Hava fotoğrafları. • • • • Atmosferik dağılım Uçağın titreşimi ve hareketi (görüntü hareketinin senkronizesi (IMC) ve kamera sehbalarının 3 eksende sağladığı istikrar ile belirgin ölçüde giderilmektedir) Merceğin detay ayırt etme güçü Filmin detay ayırt etme güçü Merceğin detay ayırt etme güçü.

m) YER ÇÖZÜMLEMESİ -1 ( Rg .çifti Rg 2 1.çifti mm ) ODAK UZAKLIĞI ( f.25 m 2 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 84 K ASIM 2001 . mm 6100 = 2.0 hat-çifti m-1 20 x 152 SİSTEMİN ÇÖZÜMLEMESİ -1 ( RS.00 hat . hat-çifti mm H : Kameranın hedefden olan yüksekliği.çifti mm ) YER ASGARİ AYIRIMIİ (1 / Rg / 2 ) YER Şekil-88 Hava fotoğraflarını yer çözümlemesi ve yer asğari ayırımını ilişkin çizim Bu örnekte yerde çözümlenen hedefin aralığı çok yakın olarak bulunmuş olup fotoğraf üzerinde 2.UZAKTAN ALGILAMA Rg = H Rs x f Rg : Yer çözümlemesi.00 2 = 0. hat-çifti mm f : Kameranın odak uzaklığı. Yer Asgari Ayırımı = = 1. hat. mm ) Rg = FİLM MERCEK UÇUŞ YÜKSEKLİĞİ ( H. m Rs : Sistemin çözümlemesi.0 hat çifti m-1’ in ayırt edilebileceğini göstermektedir. hat. Fotoğraf üzerinde ayırt edilebilecek yerdeki iki cismin arasındaki asgari mesafe aşağıdaki eşitliğin kullanımı ile belirlenmektedir.

UV bölgesine yönelik olarak kullanılan siyah beyaz filmlerle birlikte. görünen bölgelerine hassas olup buradaki hedefleri kaydetmektedir. gerekse de infrared renkli filmlerin emülsiyonu. Siyah beyaz infrared filmler. fotoğrafın kenar kısımlarında daha iyi sonuçların alınmasına olanak vermektedir. elektromanyetik tayfın Ultraviole (UV). Şekil-89 Siyah beyaz filmlerden basılan kaydedilen hava fotoğrafları (b) NORMAL RENKLİ FİLMLER: Normal renkli filmler. Infrared yansımaya olan hassasiyetleri nedeniyle bu tip filmler. bitki örtüsünde meydana gelen farklılıkların tesbitinde fayda sağlamaktadır. Hava fotoğrafçılığında çok yaygın olarak kullanılan bu filmler. gözümüzün tabiatta gördüğü renkleri aynen gösterirler.UZAKTAN ALGILAMA (1) HAVA FOTOĞRAFÇILIĞINDA KULLANILAN FİLMLER: Hava fotoğrafçılığında. yeşil ve mavi renklere hassastır. (a) SİYAH BEYAZ FİLMLER: Siyah beyaz fotoğraflar. atmosferin dağıtma ve emme özelliği nedeniyle yaygın olarak kullanılmaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 85 K ASIM 2001 . normal renkli (normal color) ve Infrared renkli (false color ınfrared) olarak isimlendirilen 3 tip film kullanılmaktadır. Normal renkli filmler. elektromanyetik tayfın görünen bölgesindeki kırmızı. ayrıca UV ve görünen bölgelere de hassastır. UV fotoğrafları. Gerek normal renkli. görünen bölgeye ilişkin enerjiyi engellemek diğer bir değişle emmek için filitreler kullanılmaktadır. pankromatik veya ınfrared’e hassas filmler tarafından sağlanmaktadır. Diğer tarafdan bu filmlerin maliyeti ucuz ve banyo işlemleri kolaydır. özellikle yakın ınfrared (NIR) bölgeye. ışığın farklı aralıklarına hassas olan 3 katmanı içermektedir. siyah beyaz (Panchromatic). Çok iyi detay ayırt etme kabiliyetine sahip olan siyah beyaz filmler.

kırmızı nesneler yeşil.UZAKTAN ALGILAMA Bu özellikleri nedeniyle. ınfrared görüntülerin daha net görünmesini sağlamak için mavi ve UV dalga uzunluğuna yönelik filitreye sahiptir. diğer tarafdan düşük yakın infrared yansıma nedeniyle. cisimlerin daha kolay tanınmasına olanak vermektedir. istenen görev tipine bağlı olarak uçak platformlarına. (2) HAVA FOTOĞRAFLARININ TİPLERİ: Kameralar. aynı zamanda kamuflaj tesbit (CD) olarak da bilinirler. banyo işlemleri uzun ve depolanmaları limitli şartlara bağlıdır. gizleme veya aldatma için yapılan kamuflajı ortaya çıkarmak mümkündür. Renklerin bu değişikliğinden istifade ile. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 86 K ASIM 2001 . yeşil nesneler mavi ve mavi nesneler ise siyah renkte görünürler. Bu özelliğe dayanarak hava fotoğrafları genelde “Dikey” ve “Mail” olarak 2 tipe ayrılırlar. Banyo işlemleri uzun ve maliyetleri pahalı olup depolanmaları limitli şartlara bağlıdır. görünen bölgedeki kırmızı ve yeşil renkler ile yakın ınfrared dalga uzunluklarına hassastır. Bu özellik nedeniyle bu filmler. çok yüksek yakın infrared yansıma veren yeşil ve canlı bitkiler kırmızı renkte. Fotoğraf üzerinde. siyah beyaz filmlere nazaran foto kıymetlendirmeciye daha tabii bir ortam sağlarlar. Fotoğrafın kenar kısımları. Bu fotoğraflardaki aşırı gölgeler ve renkler. Bu filmler. siyah beyaz fotoğraflara göre daha zayıftır. Bu filmlerin maliyeti pahalı. Şekil-90 Normal renkli ve ınfrared renkli filmlere ilişkin fotoğraflar (c) INFRARED RENKLİ FİLMLER: Renkli ınfrared filmler. yer sathına muhtelif bakış açıları ile monte edilirler.

Şekil-91 Dikey ve mail hava fotoğrafları (b) MAİL FOTOĞRAFLAR: Mail kameralar. uçağın yunuslama. uçağa optik ekseni ufukla bir açı yapacak şekilde takılır. Stereoscope aleti ile hedeflerin 3 boyutlu incelenmesi ve mozaik görevindeki pozlar ve şeritler arasındaki kopmaları önlemek için. Mail fotoğraflar ufuk görüntüsünü içeriyorsa “Yüksek Mail”. arazi üzerinde yan yana birden fazla şerit halindeki. ardışık ve bindirmeli olarak kaydederler. optik ekseni yer sathı ile 900’ lik açı yapacak şekilde yerleştirilen kameralarla sağlanmaktadır. uçağın yer sürati ile film süratinin senkronizesi. Bu tip sorunlar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 87 K ASIM 2001 . uçağın yanındaki araziyi perspektif olarak görmektedir. sapma ve yatış hareketlerinden doğan hataların giderilmesi büyük önem taşımaktadır. Üzerlerinde ölü sahalar yoktur ve ölçüm işlemleri kolaydır.UZAKTAN ALGILAMA (a) DİKEY FOTOĞRAFLAR: Dikey fotoğraflar. mozaik olarak adlandırılan uçuş görevleri ile sağlanmaktadır. hesaplanması oldukça basit olan hemen hemen sabit ölçeğe sahiptir. Geniş arazi yüzeylerinin dikey fotoğraflar ile kaplanması gereksinimi. Belirli bir uçuş yüksekliğinden çekilen dikey fotoğrafların arazide kapladığı alan mail fotoğraflardan daha azdır. her bir poza ilişkin coğrafik koordinatın anında tesbiti. Bu kameralar geometrik bozulmayı asgariye indirmek için veriyi. yanca bindirme oranı ise % 10-30 limitleri içinde olmalıdır. uçağın seyrüsefer sisteminden istifade ve kameralara eklenen ilave teçhizatla belirli ölçüde giderilmektedir. Bu nedenle kamera. pozlar arasındaki boyca bindirme oranı % 51-60. yüksek süratte. Dikey fotoğraflarda. Bir haritaya benzemeleri nedeniyle birbirleri ile karşılaştırılabilirler. Dikey fotoğraf. içermiyorsa “Alçak Mail” olarak adlandırılırlar. uzaktan algılama ve haritacılık amaçları için kullanılmaktadır. Tek mercekli frame kameralarla algılanan dikey fotoğraflar.

Hyperspectral sensörler dar band aralığında yüzlük ve Ultraspectral sensörler ise çok dar band aralığında binlik bandları kapsamaktadır. Düşman derinliğine girmeden hedeflerin uzaktan algılanmasına olanak vermektedir. Tayfsal veri. Dalga uzunluğu (micrometers) MULTISPECTRAL Geniş band aralığında Tayfsal çözümleme orta Ağaçlar. “Multispectral”. Çok bandlı görüntüler. veya fotoğrafik işlemlere gereksinim bulunmamaktadır. Bu üretim için merceklere. Kameraya yakın sahadaki yüksek nesneler arkalarındaki alçak nesneleri örttüğünden fotoğrafda ölü alanlar bulunmaktadır. insan gözü gibi bu renkleri tesbit etmek için 3 farklı emülsiyon tabakasını içermektedir. mail fotoğrafın her pozu daha geniş sahayı kapsamaktadır. ÇOK BANDLI GÖRÜNTÜLER: Uzaktan algılama ile sayısal sayısal görüntü temin eden günümüzün uyduları. Sabit ve belirlenmesi kolay olmayan bir ölçek nedeniyle ölçümleri yapmak zordur. İnsan gözü gerçekten 3 bandlı bir sensöre benzemekte olup elektromanyetik enerji bölgesindeki kırmızı. çimenler ve yollar gibi ana özelliklerin tayfsal tanınmasını sağlar HYPERSPECTRAL Dar band aralığında Tayfsal çözümleme yüksek Materyal ve çevre koşullarının tayfsal ayırımınıı sağlar ULTRASPECTRAL Çok dar band aralığında Tayfsal çözümleme çok yüksek Materyalin detayları. iki veya daha fazla tayfsal bölgeden veya bandlardan aynı zamanda toplanan veri olarak tanımlanmaktadır. “Hyperspectral” ve “Ultraspectral” olarak 3 tipe ayrılmıştır. yeşil ve mavi ışığa karşı hassastır. b. birçok dalga uzunluğunda ve frekensta. Multispectral sensörler geniş band aralığında onluk.UZAKTAN ALGILAMA Dikey fotoğraf ile karşılaştırıldığında. su buharı ve aerolların tanınmasın ve ayırımını sağlar Şekil-92 Multispectral. opturatöre. Renkli filmlerde. çok bandlı görüntülerin ekonomik yönetimini ve süratli olarak üretimini desteklemektedir. Son yıllarda işlem kabiliyetleri geliştirilen bilgisayarlar. Hyperspectral ve Ultraspectral bandlar İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 88 K ASIM 2001 . Yer istasyonları kendilerine gelen bu veriden görüntüleri üretmektedir. çok geniş sahalardaki veriyi kaydetmekte ve bunları elektronik olarak yer istasyonlarına süratle aktarmaktadır.

01 micrometer aralığında ve 220 banddan birini temsil etmektedir. Bu özellik.9 ve 2. araştırma ve geliştirme maksatları için kullanılmaktadır. yakın infrared ve kısa infrared dalga uzunluklarındaki 1.6 µm dalga uzunluğunda algılama yapan hyperspectral görüntüde 220 veri noktasını kapsamaktadır. daha yüksek tayfsal çözümleme ve dar aralıklı sinyaller arsındaki farklılıklar nedeniyle.4-2. kamuflaj ağları. Landsat TM sensörü tarafından algılanan çimenin. Halihazırda bu sensörler on banddan biraz daha azına sahiptir. 0. 0. insan gözünün göremediği özellikleri içerirler ve onların ayırt edilmesine olanak sağlarlar. Sensör bandlarındaki bu artış.UZAKTAN ALGILAMA (1) MULTISPECTRAL GÖRÜNTÜLER: Multispectral sensörler 70’den biraz daha fazla bandı içerecek tarzda dizayn edilmişlerdir. Aşağıdaki şekil ve açıklamalar. Hedefin özelliğine göre bu bandların tamamı veya bazıları seçilerek algılama yapılır. Karışık toprak çeşitleri. Herbir hyperspectral bandın veri noktaları. türlerin ve materyalin tanınmasına olanak sağlamaktadır. multispectral görüntünün 6 veri noktası. Gerek Hyperspectral gerekse de Ultraspectral uzaktan algılama.6 µm noktalarında. orta ınfrared (MWIR) ve uzun ınfrared (LWIR) dalga uzunluklarında. Çok büyük seviyedeki bu tayfsal hassasiyet. kısa ınfrared (SWIR). gaz zerreleri ve akışkanların bileşiminin analiz edilmesini sağlamaktadır. uçak. tayfsal bandın yüzlercesinde veri toplamaktadır.3. bitkiler ve su gibi özellikler emme yaptıklarından. Örneğin Landsat Tematic Mapper (TM) sensörü 7 bandı içermektedir. (2) HYPERSPECTRAL VE ULTRASPECTRAL GÖRÜNTÜLER: Hyperspectral sensörler. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 89 K ASIM 2001 . Yapraklı bir bitkinin. multispectral görüntüleme ve spectroscopy tekniği birleştirilerek meydana gelmiştir. Araç. “imaging spectroscopy” (Işın analizi uygulanan görüntüleme) olarak çağırılmaktadır. ısınan baraka ve endüstriyel tesisler gibi ısı yayan hedefler uzun infrared bandda yapılacak bir algılama ile ortaya çıkarılabilir. üç görüntü tipindeki yansıması birbirinden farklıdır. özel materyalin tanınması ile aerosol. multispectral. nesneleri belirleme şansını arttırmıştır. Çok bandlı görüntüler. Spectroscopy. 1. 6 bandı içeren multispectral görüntüdeki yansıma sinyalleri 6 veri noktasını. ınfrared bandlarda kolayca tesbit edilirler. Uçağın veya uydunun yerden olan yükseklikleri bu algılamada sorun teşkil etmemektedir. Binlerce çok dar bandı içeren Ultraspectral görüntüler. Ultraspectral görüntü bandlarına ilişkin yansıma sinyalleri ile multispectral görüntüye ait yansıma sinyalleri karşılaştırıldığında. yakın ınfrared (NIR). boyaları içeren özel hedeflerin tesbiti daha doğru olarak yapılmaktadır. Son zamanlarda kanıtlanan bu teknik ile. suyun emmesine karşılık verememektedir. hyperspectral ve ultraspectral görüntülerin imkan ve kabiliyetlerin tam olarak anlaşılmasını içeren bir örnektir.

Tayfsal bölgede yansıyan. emilen. TAYFDA DEVAMLI SİNYALLER VERİR YANSIMA ATMOSFER DALGA UZUNLUĞU YANSIMA TOPRAK DALGA UZUNLUĞU YANSIMA SU DALGA UZUNLUĞU YANSIMA AYNI ANDA ALINAN 224 TAYFSAL GÖRÜNTÜ BİTKİ DALGA UZUNLUĞU Şekil-94 Hyperspectral görüntüleme konsepti İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 90 K ASIM 2001 . Hyperspectral ve Ultraspectral yansıma farklılıkları Hyperspectral görüntülerin kullanılma amaçı. elektromanyetik tayfdan ölçülen yeryüzü ve atmosfer hakkında doğru bilgileri elde etmektir. görünen / ınfrared görüntüleme spectrometer (AVIRIS) sistemi aynı anda 224 tayfsal görüntüyü kaydetmiştir. SATHIN VE ATMOSFERİN ANALİZİNDE KULLANILAN HERBİR MEKANSAL UNSUR. aktarılan ve dağılan enerjinin binlerce tipi bulunmaktadır. Herbir nesne kendine özgü yansıma ve aktarma kabiliyetine sahiptir.UZAKTAN ALGILAMA ULTRASPECTRAL SİNYALLER HÜCRE YAPISI SU İÇEREN BÖLGE YAPRAK PİGMENTLERİ YANSIMA (%) MULTISPECTRAL SİNYALLER DALGA UZUNLUĞU HYPERSPECTRAL SİNYALLER DALGA UZUNLUĞU GÖRÜNEN YAKIN IR KISA DALGA INFRARED Şekil-93 Multispectral. Bu konuda yapılan laboratuvar çalışmaları. NASA / JPL tarafından ER-2 ile uçurulan. algılanan görüntülerin doğruluğunu kanıtlamıştır. Bu tip görüntüleme konseptinin şematik görünüşü aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.

UZAKTAN ALGILAMA Hyperspectral ve ultraspectral kuralları termal bölgedeki (8-14 µm) yayılan ısının belirlenmesinde. termal ısı ve soğuk paternlere sahip olan materyalin tanınması ve haritalanması için gelecek vaad etmektedir. metalleri. boyaları. Buna rağmen bu konu. diğer kaynaklardan veya görüntülerin analizinden meydana getirilmektedir. kamuflaj. Hedef sahası içinde veya onun sathında ne yoktur tarzındaki bir sorunun cevabı. Boş tarla Arpa Çayır Patates Çayır Yonca Canola Arpa Patates Yulaf Ispanak Çayır Boş Dalga Uzunluğu (µm) Şekil-95 Bitki örtüsü ve mineral haritaları (Hyperspectral ve Ultraspectral) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 91 K ASIM 2001 . Bu dosyalar. ağlarını. Uzaktan algılamada paha biçilmez bilgiler sağlayan hyperspectral ve ultraspectral görüntüler ile arazideki bitki örtüsü ve mineral yapısı tesbit edilebilmektedir. yapılacak analizler ile ortaya çıkarılmaktadır. Henüz bu konudaki gelişmeler istenen seviyeye ulaşmamıştır. uygulanmaya konmuştur. su buharını ve diğer metaryallerin tanınmasında yaygın bir tarzda kullanılmaktadır. akışkanları. Bunlara ilişkin örnek görüntüler ve tayfsal yansıma grafiği aşağıdaki şekillerde gösterilmiştir. Mekansal sinyal dosyaları.

doğasından dolayı nicel ve ölçülen özellikleri içermektedir. görüntüyü oluşturan sınıfandırılmış pixelleri veya bunların atanma sonuçlarını verir. Devamlı tip veri. Şekil-96 Devamlı veri tipi 3 bantlı görüntü TEMATİK GÖRÜNTÜLER: Tematik veri. tematik veriye örnek olarak gösterilebilir. toprak tipleri. Bu veri hem tek bantlı hemde çok bantlı olabilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 92 K ASIM 2001 . Devamlı veride. Çok bantlı devamlı tip verideki her bir pixel. arazi örtüsü sınıfları. bir görüntüdeki sınıflandırma bilgilerini belirtir. veri tipine bağlı olarak “Devamlı Veri tipi” (Continuous) ve “Tematik” (Thematic veya Discrete) olarak 2 kısma ayrılırlar DEVAMLI VERİ TİPİ GÖRÜNTÜLER: Bu görüntüler. çoklu değere sahiptir. daha sonra arazi örtüsünün ne olduğunu belirten bir sınıf ismine atanır. arazi örtüsünün yansımayı temsil eden pixel değerleri ölçülebilmektedir. bir renk tonundan diğer renk tonuna kademeli olarak geçen görüntüyü temsil eder.UZAKTAN ALGILAMA Görüntüler. Bu veri. Bir görüntü sınıflandırıldığında. pixeller tayfsal benzerliğe dayalı olarak gruplanırlar. ısı. Yeni gruplar veya pixellerin sınıfları. bir bölge üzerinde devamlı tarzda değişen yükseklik. mahsülün durumu gibi belirgin karekteristikleri veya özellikleri ölçen veriyi içermektedir. Bu veri tipi. Farklı toprak veya arazi örtüsü tiplerini içeren sınıf bilgileri. sayım bilgileri ve değişikliklerin tesbiti gibi devamlı değişen özellikler için kullanılmaktadır. Tematik veri genel olarak.

1 bandlı) ve “Multispectral” ( iki veya daha fazla bandlı) 2 kısıma ayrılırlar. band veya katman miktarına bağlı olarak “Pankromatic” (Panchromatic.UZAKTAN ALGILAMA Devamlı verideki banda dayalı bir pixel. Pankromatik (1 band) Multispectral (2 veya daha fazla band) Şekil-98 Band veya katman miktarına göre veri sınıfları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 93 K ASIM 2001 . Şekil-97 Tematik görüntü Ayrıca görüntüler. Yapılan işlemler sonucunda elde edilen tematik verideki her bir pixel ise. çoklu değere sahiptir. Bu sebepten tematik veri sadece bir katmanı içerir. bir değeri içerir.

sadece bir katmana sahiptir. Yüksek ve düşük sayısal numaralar arasındaki değerler. Görüntüler gri tondadır. Elektromanyetik tayfın bir kısmını (genelde görünen) algılarlarlar. Bu görüntüler. kırmızı. elektromanyetik tayfdaki bandların 2 veya daha fazlasını algılayarak bu tip görüntüyü oluştururlar. Siyah beyaz fotoğraflar bunu açıklayan en iyi örnektir. Şekil-100 3 renk bandından oluşturulmuş multispectral görüntü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 94 K ASIM 2001 . Şekil-99 Pankoromatik (siyah beyaz) görüntü MULTISPECTRAL (2 veya daha fazla bandlı) GÖRÜNTÜLER: Tarayıcı sensörler. yeşil ve mavi renk bandlarını yani katmanlarını içermekte olup her bir katman bir renge tahsis edilmiştir. düşükse (DN=0) nesneler siyah renkte görünür. yüksekse (DN=255) nesneler beyaz. Şayet pixeldeki sayısal numara (DN) değeri.UZAKTAN ALGILAMA PANKROMATİK (1 Bandlı) GÖRÜNTÜLER: Pankromatik görüntüler. nesneleri grinin farklı tonlarında gösterir.

Klasik yöntemle yapılan kıymetlendirme ve analizin tarihi eski olup. kıymetlendirmecinin el ile müdahalesi olmaksızın bilgisayar kullanımı ile otomatik olarak yapılmaktadır. Genel olarak sayısal kıymetlendirmede özel ve ekseriya pahalı teçhizata gereksinim duyulurken. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 95 K ASIM 2001 . klasik yöntemle yapılan kıymetlendirmenin tamamiyle yerini alamamakta onun destek ve yardımına ihtiyaç duymaktadır. köprü veya demiryolu çizgi ve bir göl alansal nitelikteki hedeflerdir. analoğ formattaki hava fotoğraflarındaki hedefleri. uzaktan algılamaya sayısal kayıt tekniğinin girmesi ve bilgisayarlardaki gelişmeler sonuçunda ortaya çıkmıştır. Uzaktan algılanan görüntüler kapsamındaki hedefler. Sayısal işleme ve analiz ise oldukça yeni olup. bir kuyu nokta. ya siyah/beyaz veya renkli olarak elde edilmektedir. Bununla beraber sayısal yöntem. görüntülerden anlamlı bilgiler elde edilebilmektedir. sayısal işlemler ve analiz. Örneğin. çizgi veya alansal niteliktedir. kendilerine özgü avantaj ve dezavantajlara sahiptir. klasik yöntemle yani el ile veya sayısal numaralarla (DN) temsil edilen.UZAKTAN ALGILAMA BÖLÜM-3 GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME VE ANALİZ Uzaktan algılama verisinin çok iyi kullanımı. kıymetlendirme kriterlerinin bilinmesi ve unsurlarının uygulanması ile. Hedefler. bilgisayar kullanımı ile otomatik olarak değerlendirmektedir. uçak pisti. aşağıda belirtilen niteliklere sahip herhangibir özellik veya nesneden oluşmuştur. Klasik veya sayısal tekniklerle yapılan kıymetlendirmeler. klasik kıymetlendirmenin ihtiyaçı azdır ve birkaç ucuz teçchizata dayanmaktadır. • • Hedefler nokta. uzaktan algılanan hava fotoğrafları ile başlamıştır. Şekil-101 Analoğ formattaki Siyah beyaz hava fotoğrafı ve bilgisayar ekranındaki sayısal formattaki görüntü Analoğ veya sayısal formattaki görüntüler. Uzaktan algılamanın 7 unsurundan birini ve en önemlisini teşkil eden görüntünün kıymetlendirilmesi ve analizi sonuçunda muhtelif hedeflerin tanınması ve / veya onlara ilişkin ölçümler yapılabilmektedir. çevresindeki diğer özelliklere göre farklı kontrastlık meydana getirdiklerinden birbirinden ayırt edilebilirler. pixellerden oluşan sayısal formattaki görüntülerdeki hedefleri ise. Uzaktan algılama verisi sayısal formatta ise. Foto kıymetlendirmeci.

Her iki yöntemin kullanılması daha doğru sonuçların alınmasını sağlamaktadır. klasik analizlere göre daha hızlı ve gerçeğe yakın zamanlıdır. görüntü üzerinde kıymetlendirerek tanımak oldukça zordur. kıymetlendirmecinin bilgi. Hedefler enerjiyi yansıtma veya yayma tarzlarına göre de tanımlanırlar. “Görüntü Kıymetlendirmesi için Cisimlerin Asgari Ayırt Edilebilme Ölçüleri ve Ölçekleri” (STANAG 3769: Minunum Object Sizes and Scales for Imagery Interpretation) ve “Görüntülerin Kıymetlendirmesine Yönelik Sınıflandırma Seviyeleri (V NIIRS. IR NIIRS. 1. “Görüntü Kıymetlendirme Kriterleri” ve “Görüntü Kıymetlendirme Unsurları” na dayanarak ortaya çıkarmaktadır. Eğer bu görüntüler.UZAKTAN ALGILAMA Klasik kıymetlendirme ekseriya tek kanallı bir veri veya bir görüntünün analizi ile sınırlı iken. sayısal numaralara dayandığından çok daha gerçekci ve sonuçları ise çok daha doğrudur. Kıymetlendirmeciler görüntülerdeki hedefleri. Çevremizde her gün gördüğümüz ve tanıdığımız nesneleri. maharet ve tecrübesine bağlıdır. güçlükler bulunmaktadır. hedef tip ve sistemlerinin tüm fonksiyonları ve tanınmalarına yönelik anahtar niteliğindeki ip uçları hakkında da bilgi sahibi olması gerekmektedir. Klasik yöntemle yapılan kıymetlendirme kişisel bir işlem olup. R NIIRS. Yansıyan veya yayılan enerji ölçülür ve sensör tarafından kaydedilir ve sonuçda bir hava fotoğrafı veya uydu görüntüsü olarak ortaya çıkarlar. vidicon tipi TV kameraları ve sayısal sensörlerin detay ayırt etme gücüne diğer bir deyişle mekansal çözümlemesine ilişkin olarak kabul edilen ve uygulanan standartlar bulunmaktadır. 2 boyut veren görüntüler üzerinde aşina olmadığımız şekiller ve kaybolan bazı detaylar kıymetlendirmeyi güçleştirmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 96 K ASIM 2001 . birbirleri ile bindirmeli yani stereoskopik (3 boyutlu) tetkike imkan verecek tarzda ise. Bilgisayar ortamında muhtelif tarihlerde algılanmış kompleks veya birçok bandı içeren görüntülerin işlenmesi ve analizlerinin yapılması olanak dahilindedir. Sayısal analizler. nokta. dikey görüntü üzerinde yüksekliği içermeyecek tarzda 2 boyutlu olarak yer almalarıdır. elde edilen sonuçlar değişiktir. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME KRİTERLERİ VE UNSURLARI: Görüntülerdeki muhtelif hedefleri ortaya çıkarmak. a. çok bandlı görüntünün sayısal kıymetlendirmesinde. Bunların yanı sıra kıymetlendirmecilerin. MS IIRS) başlıklı standartlar bunların başlıcalarındandır. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRME KRİTERLERİ: Göz ile aynı benzerlikleri taşıyan hava kameraları. Bunun sebebi gerçekte 3 boyutlu olan nesnelerin. Hedef çözümleme konusu ile benzerlik gösteren “Hava Fotoğrafları için Yer Çözümleme Hedefleri” (STANAG 3704: Ground Resolution Targets for Aerial Photography). Bu hedefler. “Stereoscope” aleti ile hedeflere bakıldığında onların yüksekliklerini de görmek mümkündür. Bu özellik nedeniyle sayısal analizler. C NIIRS. Uzaktan algılanan görüntülerin analizinde kullanılan kıymetlendirme yöntemleri birbirlerinin karşıtı değildir. çizgi ve alan tarzındaki tabii veya suni özelliklerdir.

UZAKTAN ALGILAMA (1) HAVA FOTOĞRAFLARI İÇİN YER ÇÖZÜMLEME HEDEFLERİ: Hedef çözümleme panolarının kullanımı ile kameraların kalibresi. test edilecek sistemin gereksinimlerine cevap verecek miktardadır. • • İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 97 K ASIM 2001 . kullanılacak filmin içereceği hat çifti sayısı ve hangi ölçülerdeki hedeflerin ayırt edilebileceği tesbit edilir.6:1) oranında düzenlenir. 2G 2G G G 5G Sekil-102 Üç yatay ve üç dikey eleman grubu • • Bir dikdörtgen elemanın genişliği (G). Uçuş hattına . aşağıda belirtilen hususları içermektedir. Hedeflerin aydınlatılması. dikey olanlar ise yatay detay ayırt etme güçünü belirtir.1’den daha büyük olmamalıdır. yüksek (Asgari 9:1) veya düşük (Tercihen 1. • Dikdörtgen şeklindeki üç yatay ve üç dikey eleman grubundan oluşurlar. Gözün özelliklerinden yararlanılarak yapılmış olan hedef çözümleme panoları. yatay olan elemanlar dikey. Buradaki 1 değeri siyah zemine işaret etmekte olup yansıma değeri 0. Bir elemanın genişliği ile bir boşluğun toplam genişliği (2G). Eleman grubları. milimetreye düşen hat olarak ifade edilir. üst ve altındaki boşluğun genişliğine eşittir. Boyu ise genişliğinin 5 katıdır.

“Cisimlerin asğarı ayırt edilebilme ebatlarına” dayandırılmış ve laboratuvarlarda yapılan testler sonuçunda ortaya konulmuştur. “Tesbit” (Detection). 1 fit ebadındaki bir cismin (hedefin) net bir şekilde görülebilmesi için. “Teşhis” (Identification) ve “Teknik Analiz” (Technical Analysis) olarak adlandırılan 4 kıymetlendirme seviyesi oluşturulmuştur. odak uzaklığına ve hedefin ebadına bağlı olarak kullanılacak filmin 1 milimetresinin içereceği hat adedi tesbit edilir.000 x 304.000 fit) 1 fit = 304. 24 inç odak uzaklığına sahip bir hava kamerası ile çekilen hedef panosundaki.8) 20. film üzerinde incelenir ve gözün ayırt edebildiği grub belirlenir.8 mm 24 x ( 25. Bu amaçla.8 185806. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 98 K ASIM 2001 . X1 = U1 X U X1= Görüntünün ebadı (mm.4 6096000 X1 = = = 32. 1 inç = 25. filmin sahip olacağı mm/hat aşağıdaki eşitliğin kullanımı ile belirlenir.8) 1 x 304. 20.000 fit irtifadan.000 x (304. hava fotoğrafları üzerindeki hedeflerin asğari ayırtedilebilme ebatlarına bağlı olarak belirlenmesi için. Hat) X= Cismin ebadı ( 1 fit) U1= Görüntü mesafesi (Odak Uzaklığı) U= Cismin Mesafesi (20.8 = ∼ 33 hat milimetre 20. “Tanıma” (Recognation).08 (2) GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİ İÇİN CİSİMLERİN ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME ÖLÇÜLERİ VE ÖLÇEKLERİ: Görüntü kıymetlendirilmesi için cisimlerin asgari ayırt edilebilme ölçü ve ölçekleri isimli STANAG 3769’daki değerler.8 mm.4) X1 = 1 x (304. Örneğin.4 x 24 x 25.UZAKTAN ALGILAMA • Uçak kameraları tarafından çekilen aşağıdaki şekilde gösterilen hedef panosun görüntüsü. Şekil-103 Hedef Panosu • Kameranın yerden yüksekliğine.

000 1: 64.000 1: 4. köprü.UZAKTAN ALGILAMA Bu kıymetlendirme seviyeleri kapsamındaki herbir hedef tipinin ayırt edilebilmesi için konulmuş asgari ölçü ve ölçekler. uçak gibi.000 1: 9. Hedeflerin belirlenmesine yönelik 4 tip kıymetlendirme seviyesinin tanımları aşağıdaki parağraflarda açıklanmış olup.5 m 0. Foto kıymetlendirmeci.500 1: 400 1: 90. TANIMA: Görüntüdeki bir grubda bulunan bir özelliğin veya cismin kimliğinin belirlenmesidir.000 1: 400 1: 90.000 1: 90.000 1: 18.15 m 10 mm 3m 0.5 m 3m 150 mm FOTOĞRAFIN ASGARİ ÖLÇEĞİ (FAÖ) 1: 180.000 1: 140. TEKNİK ANALİZ: Görüntü üzerindeki bir özelliğin.5 m 1. Örneğin tank.000 1: 140.5 m 0.000 1: 18. foto kıymetlendirmecilerin yapacağı analizlerde baş vuracağı temel kaynaktır.000 1: 4.500 KÖPRÜLER TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT MUHABERE TECHİZATI (RADAR) MUHABERE TECHİZATI (RADYO) İKMAL DEPOLARI (POL VE ORDONATIM) TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT ASKERİ BİRLİKLER (BARAKALAR VE YOLLAR) TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT HAVA MEYDANLARI TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 99 K ASIM 2001 . hedef tiplerin ayırt edilebilmesine yönelik ölçü ve ölçek değerleri ve bazı uyduların sağladığı çözümlemelerle karşılaştırılması tablolarda gösterilmiştir.000 1: 50.3 m 3m 1m 0. bu temel kaynaktan istifade ederek.5 m 150 mm 6m 4.000 1: 27.000 1: 4. cismin veya hedefin ölçülerinide içerecek şekilde tam olarak açıklanmasıdır.000 1: 90. TESBİT: Bir cismin varlığının tanınmadan ortaya çıkarılmasıdır.15 m 25 mm 6m 2 m 0.500 1: 750 1: 180. görüntü üzerinde hangi tip hedefleri ve hangi seviyelede analiz edebileceğini kararlaştırabilmektedir.3 m 10 mm 3m 1m 0.000 1: 4.000 1: 27. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİ İÇİN CİSİMLERİN ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME ÖLÇÜ VE ÖLÇEKLERİ (STANAG 3769) HEDEF TİPİ KIYMETLENDİRME SEVİYESİ TESBİT ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME EBAD VE ÖLÇEKLERİ CİSMİN ASGARİ EBADI (CAE) 6m 4. kullanılacak görüntülerin çözümlemesini. Örneğin T-54 tankı. TEŞHİS: Görüntü üzerindeki bir özelliğin kesin olarak tipinin saptanmasıdır.500 1: 180.000 1: 9. MIG-21 uçağı gibi.

000 1: 50.000 1: 11.500 1: 500.500 1: 200 1: 500.5 m 0.5 m 0.000 1: 50.000 1: 4.000 1: 4.000 1: 50.000 1: 140.000 1: 140.5 m 0.15 m 40 mm 15 m 4.000 1: 9.000 1: 4.5 m 1.4 m 15 m 4.15 m 40 mm 3m 1.5 m 0.5 m 1.000 1: 180.500 1: 200 1: 75.5 m 1.000 1: 140.000 1: 2.500 1: 200 1: 140.500 1: 200 1: 90.000 1: 11.000 1: 18.5 m 0.5 m 1.000 1: 500.000 ROKETLER VE SAHRA TOPLARI UÇAKLAR KOMUTA VE KONTROL KARARĞAHLARI GÜDÜMLÜ MERMİLER (SSM / SAM) GEMİLER (SU YÜZEYİNDE) NÜKLEAR SİLAH KISIMLARI ASKERİ VASITALAR KARA MAYINLARI LİMANLAR (TESİSLİ VE TESİSSİZ) SAHİLLER VE PLAJLAR DEMİRYOLLARI VE TESİSLERİ KARA YOLLARI İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 100 K ASIM 2001 .000 1: 180.000 1: 4.500 1: 200 1: 90.5 m 0.5 m 0.000 1: 11.3 m 75 mm 30 m 6m 1.000 1: 50.4 m FOTOĞRAFIN ASGARİ ÖLÇEĞİ (FAÖ) (1) 1: 27. 5 m 0.5 m 0.5 m 0.000 1: 2.15 m 40 mm 2.000 1: 140.000 1: 18.UZAKTAN ALGILAMA GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİ İÇİN CİSİMLERİN ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME ÖLÇÜ VE ÖLÇEKLERİ (STANAG 3769) HEDEF TİPİ KIYMETLENDİRME SEVİYESİ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME EBAD VE ÖLÇEKLERİ CİSMİN ASGARİ EBADI (CAE) 1m 0.000 1: 9.000 1: 50.5 m 0.000 1: 4.000 1: 9.5 m 0.4 m 6m 4.15 m 40 mm 3m 1m 0.300 1: 90.000 1: 50.000 1: 400 1: 50.000 1: 50.3 m 10 mm 1.15 m 40 mm 4.3 m 75 mm 3m 1.000 1: 27. 5 m 150 mm 15 m 4.000 1: 90.000 1: 9.300 1: 900.

15 m 25 mm FOTOĞRAFIN ASGARİ ÖLÇEĞİ (FAÖ) (1) 1: 1.5 m 0.8 x Yedeki cismin ayırt edilebilme ölçüsü (fit) x Sensör sisteminin çözümlemesi (hat / mm) HEDEFLERİN KIYMETLENDİRME SEVİYELERİ İLE UYDU GÖRÜNTÜLERİNE İLİŞKİN ÇÖZÜMLEMELERİN KARŞILAŞTIRILMASI HEDEF TİPİ KIYM.75 m 7. Farklı ayırt etme sistemine sahip sensörler için bu gereksimler aşağıdaki eşitlikler vasıtasıyle hesaplanır: a.000 1: 90.3 m 3m 1m 0. Fotoğraf ölçek paydası = 304.000 1: 23. yerdeki cisimlerin asgari ayırt edilebilme ölçülerine.8 m MS 23 m IKONOS PAN 1m MS 4m TESBİT KÖPRÜLER TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ • • • • • • • MUHABERE TECHİZATI (RADAR) MUHABERE TECHİZATI (RADYO) • • • İKMAL DEPOLARI • • • • ASKERİ BİRLİKLER İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 101 K ASIM 2001 .000 1: 23.000 1: 4.5 m 0.000 1: 126.000 1: 200.5 m 150 mm UYDU GÖRÜNTÜLERİ ÇÖZÜMLEMELERİ LANDSAT PAN 15 m MS 30 m SPOT PAN 10 m MS 20 m IRS-1C / 1D PAN 5.15 m 25 mm 6m 2 m 0.800.3 m 10 mm 3m 1m 0.UZAKTAN ALGILAMA GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİ İÇİN CİSİMLERİN ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME ÖLÇÜ VE ÖLÇEKLERİ (STANAG 3769) HEDEF TİPİ KIYMETLENDİRME SEVİYESİ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ ASGARİ AYIRT EDİLEBİLME EBAD VE ÖLÇEKLERİ CİSMİN ASGARİ EBADI (CAE) 60 m 15 m 3m 0.700. sadece görüntü sisteminin toplam ayırt etme kabiliyeti 30-35 hat/mm arasında olduğunda yaklaşık ve eşit olur.5 m 1.000 Uygulanmamaktadır 1: 2.75 m Uygulanmamaktadır 91 m 3m 0.5 m 4m 0. FAÖ = 1 / Cismin asgari ayırt edilebilme ebadı x Sensör sisteminin çözümlemesi b. SEVİYESİ CİSMİN ASGARİ EBADI 6m 4.000 1: 90.500 1: 750 İSKAN SAHALARI ARAZİ DENİZALTILAR (SU YÜZEYİNDE) (1) Fotoğrafın Asgari ölçeği (FAÖ) gereksinimleri.000 1: 500.15 m 10 mm 3m 0.

5 m 0.15 m 40 mm 2.15 m 40 mm 4.3 m 10 mm 1.15 m 40 mm 3m 1.5 m 0.5 m 0.4 m 15 m 4.15 m 40 mm 15 m 4.5 m 0.15 m 40 mm 3m 1m 0.5 m 0.5 m 0.3 m 75 mm 3m 1.5 m 3m 150 mm 1m 0.5 m 1.5 m 0.5 m 1. SEVİYESİ CİSMİN ASGARİ EBADI 6m 4.4 m • • • UYDU GÖRÜNTÜLERİ ÇÖZÜMLEMELERİ LANDSAT PAN 15 m MS 30 m SPOT PAN 10 m MS 20 m IRS-1C / 1D PAN 5. 5 m 150 mm 15 m 4.8 m MS 23 m IKONOS PAN 1m MS 4m TESBİT HAVA MEYDANLARI TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT LİMANLAR TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT SAHİLLER VE PLAJLAR TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ • • • • • • • ROKETLER VE SAHRA TOPLARI • • • UÇAKLAR KOMUTA VE KONTROL KARARĞAHLARI • • GÜDÜMLÜ MERMİLER (SSM / SAM) • • • • • • • • • GEMİLER (SU YÜZEYİNDE) • • NÜKLEAR SİLAH KISIMLARI • ASKERİ VASITALAR • • KARA MAYINLARI • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • DEMİRYOLLARI VE TESİSLERİ İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 102 K ASIM 2001 .5 m 1. 5 m 0.5 m 0.5 m 0.UZAKTAN ALGILAMA HEDEFLERİN KIYMETLENDİRME SEVİYELERİ İLE UYDU GÖRÜNTÜLERİNE İLİŞKİN ÇÖZÜMLEMELERİN KARŞILAŞTIRILMASI HEDEF TİPİ KIYM.5 m 0.3 m 75 mm 30 m 6m 1.

5 m 1. “Imagery Resolution Assessment and Reporting Standards: IRARS” olarak isimlendirilen bir komite. görüntü analizcileri için bir görüntünün potansiyel kıymetlendirmesi hakkında nicel olarak karar verebileceği seviyeleri belirtmektedir. SINIFLANDIRMA TİPİ GÖRÜNEN (V) NIIRS SİVİL (C) NIIRS RADAR (R) NIIRS INFRARED (IR) NIIRS ÇOK BANDL (MS)I IIRS GÖRÜNTÜ TİPİ Görünen Band.UZAKTAN ALGILAMA HEDEFLERİN KIYMETLENDİRME SEVİYELERİ İLE UYDU GÖRÜNTÜLERİNE İLİŞKİN ÇÖZÜMLEMELERİN KARŞILAŞTIRILMASI HEDEF TİPİ KIYM. Halihazırda kullanılan 5 tip sınıflandırma ve bunlara ilişkin görüntü tipleri aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.5 m 4m 0.5 m 0. Gelişen teknoloji karşısında NIIRS standarları güncenleştirilmiş ve diğer alanlara ve farklı görüntü tiplerine yönelik standartlarda hazırlanarak uygulanmaya başlamıştır.75 m 91 m 3m 0. yakın IR ve kısa dalga IR bandları içeren Multispectral SEVİYE ADEDİ 9 (1-9) 10 (0-9) 10 (0-9) 9 (1-9) 7 (1-7) AÇIKLAMA VE YAYIN TARİHİ Askeri amaçlı / 1994 Sivil amaçlı / 1995 Radar amaçlı / 1992 Infrared amaçlı / 1996 NIIRS standartlarına dayandırılmıştır / 1995 Görüntü kıymetlendirmesine yönelik sınıflandırma seviyeleri.75 m 7.15 m 25 mm • • • • • • • • • • UYDU GÖRÜNTÜLERİ ÇÖZÜMLEMELERİ LANDSAT PAN 15 m MS 30 m SPOT PAN 10 m MS 20 m IRS-1C / 1D PAN 5. Pankromatik SAR Termal Infrared Görünen.4 m 60 m 15 m 3m 0.8 m MS 23 m IKONOS PAN 1m MS 4m TESBİT KARA YOLLARI TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT İSKAN SAHALARI TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ TESBİT DENİZALTILAR (SU YÜZEYİNDE) TANIMA TEŞHİS TEKNİK ANALİZ • • • • • • • • • • • ARAZİ • • • • • • • • • • • • • (3) GÖRÜNTÜLERİN KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SINIFLANDIRMA SEVİYELERİ: 25 yıl önce ABD’de bilim adamları ve ehil foto kıymetlendirmecilerden oluşan. Laboratuvarlarda binlerce görüntü üzerinde yapılan uzun incelemeler sonuçunda “National Imagery Interpretability Rating Scale: NIIRS” isimli ve temelde askeri hedeflere yönelik standartlar meydana getirilmiştir. SEVİYESİ CİSMİN ASGARİ EBADI 6m 4. Pankromatik Görünen Band. görüntü kıymetlendirilmesinin niceliğini veya uygun kullanımını standart hale getirmek için görevlendirilmiştir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 103 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Örneğin görüntü analizcisi.5 µm’lik bölgesine dayandırılmasıdır. 8 nci seviyede ki görüntüden ağır bombarduman uçağındaki percinleri teşhis edebilmektedir. Optik kalite ve odak düzlemi parametreleri gibi sisteme. NIIRS standartlarına göre hazırlanmasına karşın bazı farklılıkları içermektedir. üstteki iki resim. Bunun nedeni. görüntü kıymetlendirmesine tesir eden ana faktörler göz önüne alınarak hazırlanmıştır. alttaki iki resim ise Çok bandlı (Multispectral) olarak algılanmışlardır. yerdeki cismin örnek mesafesi (GSD) tek başına kullanılacak iyi bir ölçü değildir. sağ tarafdaki görüntüler ise düşük kontrastlık derecesine ve yüksek sinyal gürültü oranına sahiptir Bu özellikleri nedeniyle sağdaki görüntülerin soldaki görüntülere göre kıymetlendirme seviyeleri düşüktür. Mekansal çözümleme tek başına görüntünün sınıflandırma seviyesinin belirlenmesini sağlamamaktadır. NIIRS’in elektromanyetik tayfın 0. Diğer tarafdan. görüntünün keskinliği.4-0. NIIRS seviyeleri. kıymetlendirme seviyeleri farklı olan görüntüler Çok bandlı görüntülerin kıymetlendirilmesine yönelik sınıflandırma seviyeleri (MS IIRS). Görüntü kıymetlendirmesi için. Şekil-104 Mekansal çözümleri aynı. güneş açısı ve atmosferik pus gibi algılama şartları ve çoğaltmada kullanılan filmin kalitesi ve bilgisayar ekranındaki görüntü yönetiminin kalitesi de. bu etkenlerin belli başlılarındandır. Görüntünün çözümlemesi. Aşağıdaki şekildeki tüm görüntüler aynı mekansal çözümlemeye (GSD) sahip olmalarına karşın NIIRS kapsamındaki kıymetlendirilebilme ölçüleri farklıdır. pankoromatik (siyah / beyaz) band da. 2 nci seviyedeki bir görüntü üzerinden hava meydanındaki büyük bir hangarı tesbit edebilirken. MS IIRS’in ise 0. Aynı sahaya ve aynı Yer Örnek Mesafesi (GSD)’ne sahip olan 4 görüntüden. Soldaki pankromatik ve çok bantlı görüntüler iyi kontrastlık derecesine ve düşük sinyal gürültü oranına sahip iken. sinyal gürültü oranı ve kontrastlık NIIRS’ i etkileyen diğer unsurlardır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 104 K ASIM 2001 .4-2.7 µm’lik görünen bandına. “Yer Çözümleme Mesafesi (GRD)” veya “Yer Örnek Mesafesi (GSD)” olarak ölçülmektedir.

UZAKTAN ALGILAMA

NIIRS; askeri amaçlı ve muharebe düzeni kapsamındaki hava, elektronik, güdümlü mermi ve denizdeki hedeflere göre düzenlenmiştir. Bu askeri hedefleri içermeyen MS IIRS’e; askeri, iskan / endüstriyel / muhabere hatları, bitkiler / ziraat, arazi ve su kaynakları konularını kapsayan 5 kategori eklenmiştir. Elektromanyetik tayfın muhtelif bölgelerinin kombinasyonunu içeren çok bandlı görüntülerde, özelliklerin veya cisimlerin en iyi ayırımı bandların seçimi ile sağlanmaktadır. Bu seçimde bir kaç temel kural bulunmaktadır. Bandların seçimi materyalin ayırt edilebileceği özelliğe ve bulunduğu çevreye bağlıdır. Bu seçim cismin özelliğine, mevkiine, mevsimlere, algılama zamanına ve göreve göre değişmektedir. Geriye ise görüntü analizcisinin bilgi ve mahareti kalmaktadır. Azami mekansal kontrastık için seçilen bandların renkleri, kıymetlendirmeyi önemli derecede etkilemezler. Bu hususa ilişkin örnek 6 görüntü aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Kırmızı, yeşil ve mavi 3 bandın farklı kombinasyonlarından elde edilen 6 görüntünün renkleri birbirinden farklıdır. Bu görüntülerdeki büyük binalar, mekansal olarak ağaçlardan , su reservinden veya betondan ayırt edilebilmektedir. Beton ise, kurumuş çimenden çok farklı bir görünüş vermemektedir.

RGB: Kısa IR, Yakın IR, Kırmızı

RGB: Yakın IR, Kısa IR, Kırmızı

RGB: Yakın IR, Kırmızı, Kısa IR

RGB: , Kırmızı, Yakın IR, Kısa IR,

RGB: , Kırmızı, Kısa IR, Yakın IR

RGB: Kısa IR, Kırmızı ,Yakın IR

Şekil-105 3 tayfsal bandın farklı kombinasyonundan oluşan 6 seçenek Görüntü kıymetlendirmesine ilişkin 5 tip sınıflandırma seviyesinden, “Çok bandlı görüntülerin kıymetlendirilmesine yönelik sınıflandırma seviyelerine (MS IIRS)” ait detaylar ve örnek görüntüler aşağıdaki tabloda ve şekillerde gösterilmiştir. Diğer 4 tipe ilişkin detaylar ise EK-B’deki tablolarda sunulmuştur.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

105

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA
ÇOK BANDLI GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SINIF SEVİYELERİ
( Multispectral Imagery Interpretability Rating Scale (MS IIRS) SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 1 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • İskan sahaları ve kırsal alanları ayırt etmek 404700 metre kareden daha büyük sulak alanları teşhis Menderesleri tesbit Sahilleri tasvir etmek Sular üzerindeki büyük karayolu ve demiryolu köprülerini tesbit Kar veya buzla kaplı sahaları tasvir etmek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 2 Çok hatlı otoyolları tesbit Şeritler halinde döşenmiş mayınları tesbit Su akış istikametini tesbit Kesilen ağaç kerestelerini tesbit Ekili araziyi tasvir etmek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 3 Bitki / toprak arasındaki nem farkını tesbit İskan sahalarındaki büyük cadde paternlerini teşhis Golf sahalarını teşhis Sahillerdeki su ceryanlarını teşhis İskan sahalarındaki ikamet, ticari ve endüstriyel sahaları ayırt etmek Su reservlerindeki azalmayı tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 4 Tank, sahra topçusu ve kundağı motorlu topların mevzii durumunu tesbit 2 şeritli kaplanmış veya kaplanmamış yolları ayırt etmek Yol pistlerin bakım veya geliştirilebilme olanaklarını tesbit Toprak veya kaya kaymalarının tek şeritli yolları kapatma durumunu tesbit Açık sulardaki 15-20 fit uzunluğundaki küçük deniz vasıtalarını tesbit Cesna, piper Cub, Beechcraf tgibi hafif uçakların kullanabileleceği yol şeritlerini teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 5 Park sahasındaki otomobilleri tesbit Amfibik çıkarma harekatı için uygun plajları teşhis Pancar tarlarındaki sulama arklarını tesbit Askeri tesislerde aldatıcı boya ile kaplanmış bina ve yapıları tesbit Askeri birlikleri, kereste kum ve çakıl gibi kullandığı inşaat materyalini tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 6 Tanklarda kullanılan kamuflaj netlerini tesbit Uzun çimenler arasındaki ayak izlerini tesbit Seyrüsefer yapılan kanallardaki işaret ve dubaları tesbit Son zamanlarda yerleştirilmiş mayın tarlalarını tesbit Mülteci kampları veya iskan sahalarındaki münferit binaları saymak SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 7 Tanklar ve sahte olarak yapılmış 3 boyutlu tankları ayırt etmek 55 galonluk varilleri münferit olarak teşhis plajlardaki kumlar veya çakıllar üzerindeki fok gibi küçük memeli hayvanları tesbit Su altındaki iskele ayayaklarını tesbit Tarladaki ekili mahsul sıaralarını ayırt etmek

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

106

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA

Şekil-106 MS IIRS seviye 1 San Francisco, Amerika (10 Mayıs 1973), Landsat Multispectral Scanner (MSS) False color infrared kombinasyonu

Şekil-107 MS IIRS seviye 2 Bimini adası, Bahama (30 Ocak 1983), Landsat Tematic Mapper (TM)
Sol görüntü: tabii renk kombinasyonu, Sağ görüntü: kısa dalga ınfrared kombinasyonu

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

107

K ASIM 2001

Sağ görüntü: kısa dalga ınfrared kombinasyonu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 108 K ASIM 2001 . Amerika (3 Nisan 1986). Amerika (21 Agustos1991).UZAKTAN ALGILAMA Şekil-108 MS IIRS seviye 3 Phoenix. SPOT False color infrared kombinasyonu Şekil-109 MS IIRS seviye 4 Detroit. M7 Sol görüntü: tabii renk kombinasyonu.

Bragg. Sağ görüntü: kısa dalga ınfrared kombinasyonu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 109 K ASIM 2001 . M7 Sol görüntü: tabii renk kombinasyonu. Amerika (17 Şubat1992). Sağ görüntü: kısa dalga ınfrared kombinasyonu Şekil-111 MS IIRS seviye 6 NAS Mirimar. M7 Sol görüntü: tabii renk kombinasyonu.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-110 MS IIRS seviye 5 FT. Amerika (23 Kasım1991).

doku ve patern unsurları ile de ilişkilidir. hedeflerin tanımasına ve onlara ilişkin bilgilerin çıkarılmasına yardım eden anahtarlardır. (2) ŞEKİL: Şekil. “Ebat (Size)”. Hedefler ve onların bulundukdaki zemin ile meydana getirdikleri farkllığın belirlenmesine dayanan. “Patern (Pattern)”. Genel olarak hedefler veya özelliklerin ayırt edilmesinde kullanılan temel bir unsurdur. (1) TON: Ton.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-112 Seviye 7 Sayısallaştırılmış hava fotoğrafları (Nisan 1986. Eylül 1992) Sol görüntü: Red River Arsenal ABD Sağ görüntü: Massachusetts ABD False color infrared kombinasyonu b. Kıymetlendirmenin ayırt edici ip uçlarını veren bir unsurdur. “Şekil (Shape)”. ormanlık sahalarınki gayri muntazam ve yarış yapılan sahaların ki ise ovaldir. Günlük yaşantımızın bir parçası olan bu unsurların özellikleri ve her birine ilişkin örnek görüntüler aşağıda belirtilmiştir. “Gölge (Shadow)” ve “Etrafı ile münasebet (Association)” olarak adlandırılan 7 unsurdan istifade edilerek yapılmaktadır. GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMENİN UNSURLARI: Görüntü kıymetlendirme unsurları. İskan sahaları kapsamındaki hedeflerin dış hatları düzgün. Örneğin görüntü üzerindeki göller koyu tonda. cisimlerin kendine özgü yapısını veya dış hatlarının görünüşünü ifade etmektedir. görüntüdeki cismin parlaklık veya renğini ifade etmektedir. cisimlerin ayırt edilmesinde kullanılan şekil. “Doku (Texture)”. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 110 K ASIM 2001 . klasik yani görerek yapılan kıymetlendirme. yerleşim sahaları ise daha açık tonda görüntü verirler. “Ton (Tone)”. Tondaki değişiklikler.

UZAKTAN ALGILAMA

Şekil-113 Farklı tonları (sol) ve şekilleri (sağ) içeren görüntüler
(3) EBAT:

Ebat veya ölçü, görüntüdeki bir cismin ölçeğe bağlı bir fonksiyonudur. Hedefin belirlenen ebadları, görüntüdeki diğer hedeflerden ayırt edilmesini sağlayan önemli bir unsurdur. Bir iskan sahasında tesbit edilen büyük ebatlardaki yapılar, bir fabrika veya depolama tesisidir. Küçük binalar ise insanların barındığı evlerdir.

Şekil-114 İskan sahasındaki büyük ve küçük ebatlı yapıları (sol) ve bina, caddelerin paternini (sağ) içeren görüntüler
(4) PATERN:

Patern, cisimlerin görünebilen ayırt edilebilme düzenini belirtir. Tekrarlanmış benzer tonlar ve doku, cismin ayırtedilebilen paternine yardımcıdır. Muntazam aralıklarla ekilmiş meyve ağaçları, iskan sahalarındaki caddeler ve muntazam aralıklı binalar paterne ilşkin örneklerdir. Diğer tarafdan bir güdümlü mermi mevziinin arazideki yerleşim paterni, onun tipinin belirlenmesini sağlayan bir ip uçudur.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

111

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA (5) DOKU:

Doku, özel bir görüntü sahasındaki ton değişikliklerini ve tanzimi ifade eder. Kaba doku benekli tondadır ve küçük sahalarda gri tonların derecesi zıt tarzda değişir. Düzgün dokudaki ton değişikliği çok azdır. Tarlalar, asfalt ve çimenlik sahalar gibi özelliklerin dokusu, düzgün olup yeknesak bir görüntü sağlar. Ormanlık sahalar gibi kaba satıhlı hedefler veya gayri muntazam yapılar, kaba dokuda bir görüntü verirler. Radar görüntülerinin kıymetlendirilmesinde doku, özelliklerin ayırt edilmesinde önemli rol oynayan bir unsurdur

Şekil-115 Düzgün ve kaba dokudaki hedefleri (sol) ve cisimlerin gölgelerini (sağ) içeren görüntüler
(6) GÖLGE:

Özellikle dikey görüntüler üzerindeki cisimlerin gölgesi, onların nisbi yüksekliğini ve profil görüntüsünü sağladıkları için kıymetlendirmeye yardım eden bir unsurdur. Örneğin dikey bir görüntüdeki bir köprünün tipi, gölge yardımıyle kolayca tesbit edilebilmektedir. Bununla beraber gölge, bazı durumlarda cisimlerin görünüşünü kapattığı için kıymetlendirme olanağını azaltmakta veya yok etmektedir. Özellikle radar görüntülerinde topoğrafik yapının veya yeryüzü şekillerinin kıymetlendirilmesinde fayda sağlayan bir unsurdur.
(7) ETRAFI İLE MÜNASEBET:

Etrafı ile münasebet, ilgi sahasındaki hedefe yakın özellikleri veya tanınabilen diğer cisimler arasındaki ilişkinin göz önüne alınmasını ifade eden bir unsurdur. Okullar, oyun ve spor sahaları bir ulaşım şebekesi (karayolu, demiryolu vb.) ile münasebetlidir. Keza göller; sandallar, marina ve bitişiğindeki dinlenme yerleri ile ilişkilidir.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

112

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA

Şekil-116 Göl ve ilişkili olduğu cisim ve mahalleri içeren görüntü
2. SAYISAL GÖRÜNTÜLERİ İŞLEME:

Günümüzün gelişen teknolojisi, uzaktan algılanan verilerin pek çoğunun sayısal formatta kayıt edilmesini sağlamış, kıymetlendirme analizlerine ve sayısal işlemlerin bazı unsurlarına bağımlı hale getirmiştir. Klasik kıymetlendirmenin veya hedeflerin otomatik olarak sınıflandırılmasının daha iyi bir tarzda yapılması için; formatlama, verinin düzeltilmesi ve geliştirilmesini içeren sayısal görüntünün işlenmesi hususu tamamiyle bilgisayarlar vasıtasıyla yapılabilmektedir. Uzaktan algılanan sayısal görüntüleri işlemek için veri; kayıt edilmeli ve bilgisayarda kullanılabilecek bir formatta diskte veya CD’lerde depolanmalıdır. Görüntü verisinin işlenmesini sağlayan uygun donanım ve yazılımları içeren bilgisayarlar “ Görüntü Analiz Sistemleri” olarak anılmaktadır. Halihazırdaki görüntü işleme yazılımlarından “ERDAS Imagine” yazılımı bunların belli başlılarındandır.

Şekil-117 Görüntü analiz sistemi

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

113

K ASIM 2001

ekleme. Sayısal sınıflandırma için değişik metodlar mevcut olup “Supervised” ve “Unsupervised” olarak adlandırılan sınıflandırmalar yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu safha genel olarak “Radiometric düzeltme” veya “Geometric düzeltme” yi kapsamaktadır. Sınıflandırma çok bandlı veri setlerine (A) tatbik edilir ve bu işlemle görüntüdeki herbir pixel parlaklık değerlerinin istatistiki özelliklerine bağlı olarak özel bir sınıfa veya bir konuya (B) atanır. “Görüntüyü geliştirme (Enhancement)”. Şekil-118 Orijinal (sol) ve geliştirme işlemi uygulanmış (sağ) görüntüler Görüntünün dönüştürülmesi safhasındaki işlemler. orijinal bandlar çok daha iyi görünüş veren veya bazı özelliklerin ön plana çıktığı yeni bir görüntüye dönüşür. görüntünün dönüştürülmesi işlemleri çok banlı görüntülere tatbik edilmektedir. meydana gelen geometric bozulmaları giderme.UZAKTAN ALGILAMA Görüntü analiz sisteminde kullanılan sayısal görüntünün işlenmesi “Görüntü işlemenin ön hazırlıkları”. verinin gerçek dünya koordinat sistemine (meridyen ve paralel) dönüştürme işlemlerini kapsar. Görüntüyü geliştirme safhası. sensörün düzensiz algıladığı ve istenmiyenleri ayıklama veya atmosferik parazitleri azaltma işlemleridir. Radiometric düzeltme. değişik özelliklerin ayırt edilmesi için mevcut tonların arttırılması sağlayan “Contrast streching” ve özel mekansal paternleri geliştiren veya maskeleyen “Spatial filtering” işlemleri yapılır. Bu safhada. çarpma ve bölme gibi aritmetik işlemlerin icra edilmesi sonuçunda. görüntüyü geliştirme safhasındaki işlemlere benzemektedir. Bununla beraber. “Görüntüyü dönüştürme (Transformation)” ve “Görüntüyü sınıflandırma ve analiz” olarak ifade edilen 4 safhada yapılmaktadır. klasik kıymetlendirme ve analize yardım etmek için görüntünün görünüşünü daha iyi hale getirmeye yönelik işlemleri kapsar. Görüntüyü sınıflandırma ve analiz safhasında. Böylece sensör tarafından ölçülen yansıyan veya yayılan enerjinin doğru olarak temsil edilmesi sağlanır. görüntü geliştirme sadece bir kanallı (bandlı) veriye uygulanırken. sayısal tanıma ve verideki her bir pixeli sınıflandırma işlemleri yapılır. Görüntü işlemenin ön hazırlıkları safhası. Çıkarma. ana verinin analizi ve bilgi çıkarılması için başlangıçta yapılacak işlemleri içermektedir. Geometric düzeltme ise. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 114 K ASIM 2001 .

algılama esnasındaki şartlara bağlıdır. görünüş geometrisi.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-119 Veriyi sınıflandırma Yukarıda özet olarak ifade edilen 4 safhaya ilişkin detaylı bilgiler aşağıdaki parağlarda açıklanmıştır. Genellikle verinin sensör ve platformdan kaynaklanan radiometric ve geometric bozukluklarının düzeltilmesine gereksinim bulunmaktadır. Veriler arasındaki karşılaştırmayı kolayca yapabilmek için mutlak yayım veya yansıma birimleri olarak bilinen verinin değiştirilmesine ve/veya kalibre edilmesine gereksinim duyulmaktadır. güneş ve sensör arasındaki mesafelere dayanılarak düzeltilmektedir. Optik sensörler tarafından sağlanan görüntüler arasında aydınlatma ve geometrik farklılıklar. Radiometric düzeltme ihtiyaçları. Bu düzeltme için. GÖRÜNTÜ İŞLEMENİN ÖN HAZIRLIKLARI: Görüntü işlemenin ön hazırlıkları. Bu sorunların herbiri veriyi algılayan sensör ve platformun özelliklerine. görüntülenen dünya sathı. görüntü alanındaki aydınlatma farklılığı. geometrik model ilişkileri. atmosferik şartlar ve sensörün yarattığı parazit’ten (gürültü) kaynaklanmaktadır. a. Şekil-120 Bir sensör tarafından algılanmış mozaik tipi görüntü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 115 K ASIM 2001 . farklı tarih ve zamanlarda farklı sensörler tarafından algılanan görüntülerin karşılaştırılmasına veya tek düze aydınlatma şartlarını içeren bir sensörün sağladığı mozaik tarzındaki çoklu görüntülere ihtiyaç duyulmaktadır. bazen görüntünün restorasyonuna ve rektifiyesine işaret etmektedir.

Şekil-121 Gözlenen parlaklık değerleri Düzeltme işlemi. Şayet atmosfer açık ise dağılma sıfır olmayacak bir değerde çok küçüktür. örneğin gölgeli sahalar veya büyük göller (A) gibi çok koyu tondaki hedefler kullanılarak bunlara ilişkin asğari değerler (B) karşılaştırılabilir. Görüntüler üzerindeki bu parazitler. herbir banddaki tüm pixel değerlerinden. sorun atmosferik dağılmadan kaynaklanmıştır. görüntünün geliştirilmesi veya sınıflandırma safhalarına ilişkin işlemlere geçmeden önce giderilmelidir. Gözlenen parlaklık değerlerinin (sayısal numara) incelenmesini içeren metod vasıtasıyla. sensörün gayrimuntazam algılama veya cevap verme kabiliyeti ve/veya veri kaydı ve aktarımındaki hatalar nedeniyle meydana gelmektedir. Bu sorun. Atmosfer ayrıca.UZAKTAN ALGILAMA Daha önceki kısımlarda açıklandığı gibi dağılan enerji. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 116 K ASIM 2001 . Bu parazitler. Bu metod. Değişik metodlar kullanılarak atmosferin engellemesinden kaynaklanan yetersizlikleri ve bozukluklukları düzeltmek olanak dahilindedir. Görüntüler üzerindeki parazitler (gürültüler). yörüngedeki değişiklikler ve MSS sensörünün 6 dedektörünün cevap verme süresinin uygun olmayışından kaynaklanmaktaydı. hedefden yayılan sinyallerin sensöre ulaşmasını da engellemektedir. şeritler (bandlar) ve düşen hatlar şeklindedir. atmosferin engellemesi ile karşılaşmaktadır. Şekil-122 Şeritler ve düşen hatlar şeklindeki parazitleri içeren görüntüler Landsat MSS’in ilk görüntüleri üzerinde şerit halindeki parazitlere rastlamak olağan idi. özelliklerin yapacağı yansıma faraziyesine dayanmaktadır. belirlenen herbir bandın gözlenen asğari değerinin çıkarılması ile yapılmaktadır. Bu dağılmanın engellenmesi sonuçunda sathın aydınlanması azalır veya engellenir. Şayet gözlenen değerler sıfırdan çok büyükse.

bilinen yer koordinat sistemleri ile techiz edilir. görüntünün sıra ve sutünlarına ilişkin koordinatların. Geometric registration işlemleri. Geometrik bozukluklara. tarama hatları boyunca kaybolan veya eksilen veri nedeniyle meydana gelmektedir. satıhdan yansıyan ve yayılan gerçek enerjiyi temsil eden ve birimsel ölçümlerin yapılmasına olanak veren sayısal numaralara dönüştürülür. Bu yüzden görüntüler. bu noktaların (B1. Uzaktan algılama görüntülerinin nicel uygulamaları için veri. Bu dönüşüm. “Geometric Registration” diye tanımlanan işlemlerle. arazinin reliefi.Image Registration)” olarak adlandırılan. “Görüntü-Harita rektifikasyonu (Image-toMap Registration)” olarak adlandırılan bu işlemler sonuçunda görüntü. doğru ölçüm yapılabilen gerçek dünya koordinat sistemine sahip olur. “Sistematik olmayan” veya ”Rastgele” meydana gelen bozulmalar ise. bu sorun giderilmiştir. A3. platformun yüksekliği. Bu hatlar yerine pixel değerlerini içeren hatların girilmesi ile sorun çözümlenmektedir. Bir harita (B) üzerinde. Bu işlemler görüntü işleme yazılımına sahip bilgisayarlar vasıtasıyle süratle yapılabilmektedir. tarama sisteminin hareketi. coğrafik koordinatları kullanmaksızın veya kullanarak. sensörün ve platformun hareketini ve platform ile dünyanın geometrik ilişkini kapsayan doğru bir modelleme ile düzeltilebilmektedir. sebep olmaktadır. sensör optiklerinin perspektifi. platformun hareketi. Bu varyasyonların pek çoğu “Sistematik” veya ”tahmin edilebilen” bozulmalar.UZAKTAN ALGILAMA Dedektörler arasında yapılan nisbi düzeltme işlemleri sonucunda. görüntü (A) üzerinde kolayca ayırt edilebilecek özelliklere sahip (Yol kavşakları gibi) “Yer kontrol noktaları (GCP)” (A1. Harita üzerindeki bu noktaların koordinatları tesbit edilerek. “Geometric Registration” işlemleri. Bu işlemler için. modellenemez ve bu yöntem ile düzeltilemez. A4) tesbit edilir. görüntüdeki karşılıklarına ithal edilir. iki görüntü arasında da yapılabilmektedir. Düşen hatlar şeklindeki parazitler. B2. “Görüntügörüntü rektifikasyonu (Image-to. A2. Şekil-123 Geometric registration işlemleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 117 K ASIM 2001 . sensörün cevap verme kabiliyeti ve analog sinyal tarzına ilişkin detay bilgileri kullanılarak sağlanmaktadır. meridyen ve paralel tarzındaki yer koordinat sistemine adaptasyonunu içerir. B4) karşılıkları belirlenir. B3. dünyanın kavsi ve dönüşü. hızı.

Düzeltilmiş görüntü Orijinal görüntü Şekil-125 Bilinear Interpolation metodu örneklemesi İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 118 K ASIM 2001 . Örneklemede. orijinal görüntüden alınan 4 pixelin ağırlıklı ortalaması alınır ve yeni pixel mevkiilerine apadte edilir. “Nearest neighbour” metodu örneklemesinde. bir raster matrisden alınan pixellerin diğer bir matrise uydurulmasıdır. Bu metod genelde. “Bilinear interpolation” ve “Cubic convolution” olarak tanımlanmış örnekleme metodları kullanılmaktadır.UZAKTAN ALGILAMA Yer koordinat sistemini içermeyen orijinal görüntüler “Örnekleme (Resampling)” olarak adlandırılan geometrik düzeltme işlemleri ile düzeltilmektedir. hususları içeren tematik veride uygulanmaktadır. bazı pixellerin değerleri çift olarak ortaya çıkmakta bazıları ise kaybolmaktadır. Bununla birlikte sonuçda. Düzeltilmiş görüntü Orijinal görüntü Şekil-124 Nearest neighbour metodu örneklemesi “Bilinear ınterpolation” metodu örneklemesinde. orijinal görüntüden alınan pixeller sayısal olarak düzeltilmiş görüntüdeki en yakın pixel mevkiilerine apadte edilir. “Nearest neighbour”. Basit bir metod olup orijinal değerler değişmemektedir. Bu metodun dejavantajı ise. görüntülerin parçalı veya eşit dağılmamış ışığı ve gölgeleri kapsamasıdır. arazi örtüsü tipleri vb. Örnekleme işlemi. Bu husus arzu edilmemekle beraber. Bu işlemlerle. orjinal görüntüdeki sayısal pixel değerleri. Ortalama işlemleri sonuçunda orijinal pixeller değişir ve görüntü çıktısının tamamiyle yeni olan sayısal değerleri üretilir. coğrafik koordinat cinsinden hesaplanarak yeni pixel değerleri belirlenir. tayfsal tabana dayalı sınıflandırma gibi uygulama ve analizlerde en iyi sonuçu sağlar.

görüntü görerek yapılacak kıymetlendirmeye tam olarak hazır değildir. daha keskin bir görünüş verirler ve nearest neighbour metodunda meydana gelen parçalı ve eşit olarak dağılmamış ışık ve gölgeleri içermezler. Her nekadar aydınlatma ve atmosferin etkileri ve sensörün özellikleri radiometric düzeltme ile giderilse de. Bu iki metodun kullanımı ile elde edilen görüntüler. Kontrastlığı geliştirmek . Düzeltilmiş görüntü Orijinal görüntü Şekil-126 Cubic convulation metodu örneklemesi b. herbir görüntü için parlaklık değerleri aralığının ve dağılımının ayrı ayrı ayarlanması gerekmektedir. Bu sebepden tüm hedeflerin optimum parlaklığını ve kontrastlığını sağlayan generik radiometric düzeltme yoktur. görüntülere ait histogram konseptinin bilinmesidir. kar ve su gibi muhtelif aralıklardaki hedeflere. Böylece. Kontraslığın geliştirilmesi konusunun daha iyi anlaşılmasına ilişki anahtar. Uydu platformlarındaki uzaktan algılama sensörleri. hedef/zeminin yaydığı enerjiyi birleştirecek tarzda dizayn edilmişlerdir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 119 K ASIM 2001 . Daha uygun aralıkların kullanılması ile hedef ve onun bulunduğu zemin arasındaki kontrastlık farkı arttırılmaktadır. görüntünün daha anlaşılmasını ve klasik kıymetlendirmesini kolaylaştırmak için yapılmaktadır. Orman.UZAKTAN ALGILAMA “Cubic convolution” metodu örneklemesinde ise. Sayısal görüntülerin avantajı. görüntüdeki sayısal pixel değerlerinin ustalıkla yönetilmesine olanak sağlamasıdır. elektromanyetik tayfın verdiği cevaplar çok değişiktir. GÖRÜNTÜYÜ GELİŞTİRME: Geliştirme işlemleri. orijinal görüntüden alınan 16 pixel blokununun ağırlıklı ortalama mesafesi hesaplanır ve yeni çıktı pixel mevkiine apadte edilir. Ham görüntülerde. Bilinear ınterpolation ve Cubic convolution metodları tamamiyle yeni pixel değerlerini üretmektedir. orijinal değerlerin değiştirilmesini kapsamaktadır. sayısal değerlere (umumiyetle 8 bit veya 256 renk seviyeli) ilişkin uygun aralıkların küçük bir kısmını içeren faydalı bilgiler bulunmaktadır. çöl.

Linear contrast stretch metodu. Bunlardan en basiti “Linear contrast stretch” olarak bilinmektedir. bu değerlerin herbiri için oluşan frekanslar ise grafiğin y ekseni üzerinde gösterilmiştir. Parlaklık değerleri (0-255) grafiğin x ekseni. Linear stretch uygulaması ile. görüntü kapsamındaki parlaklık değerlerini belirten bir grafiktir. Görüntünün kontrastlığını ve detaylarını geliştirmek için bir çok farklı teknik ve metod mevcuttur.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-127 Görüntü ve histogramı Histogram. Yapılan uygulama sonuçunda görüntü tüm mesafeyi dolduracak tarzda esner. bu küçük seviye farkı doğrusal olarak 0-255 değerleri arasını tam dolduracak tarzda yayılır. görüntünün asgari ve azami parlaklık değerlerine ait alt ve üst sınırların bir histogram üzerinde gösterilmesini sağlamaktadır. Aşağıdaki örnek histogramda asgari değer 84 azami değer ise 153’dür. Orijinal Stretched Şekil-128 Linear contrast stretch İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 120 K ASIM 2001 . arzu edilen şekilde düzenlenerek. görüntünün kontraslık durumu geliştirilmektedir. İkisi arasındaki 69 seviyelik fark. Histogram üzerinde grafiksel olarak gösterilmiş görüntüye ait sayısal değerlerin aralıkları. 256 seviyelik tüm aralığın 1/3’ünden daha azdır.

suyu içeren sahanın detayları. Bu değer 0-255 aralığını tam dolduracak şekilde görüntü esnetilir. Bu uygulama ile. göze batacak veya gizlenecek tarzdaki görünümlerini sağlamak için mekansal filitreler (Spatial filtering) kullanılmaktadır. görüntünün dokusu konsepti ile ilişkilidir. Örneğin. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 121 K ASIM 2001 . Bu durumda “Histogram-equalized stretch” metodunun tatbiki ile daha iyi neticelere erişilir. görüntünün geliştirilmesi için kullanılan diğer bir metoddur. koyu sahalar ise daha koyu tonda görünecek duruma gelir. Sonuçda tüm sahaya ilişkin detaylar kaybolurken. şayet görüntü bir nehir ağızını içeriyor ve bu sulardaki birikinti veya tortuların incelenmesi isteniyorsa. Böylece meydana çıkan detaylar nedeniyle görüntünün kıymetlendirmesi de kolaylaşır.UZAKTAN ALGILAMA Bu kontraslık geliştirilmesi ile görüntüdeki açık tondaki sahalar daha açık tonda. Suyun histogramdaki değerleri 40-76 dır. Orijinal Stretched Şekil-130 Histogram-equalized stretch “Spatial filtering”. “Linear contrast stretch” metodu uygun bir gelişme sağlamayabilir. Histogram-equalized stretch metodu bu isteği karşılamaktadır. detaylar daha iyi gelişmekte ve histogramın sadece özel kısmındaki bir sahanın kontraslığıda geliştirilebilmektedir. birikinti veya tortuları belirtecek tarzda gelişir. Şekil-129 Aşırı kontrastlıktaki orijinal görüntü (sol) ve Linear contrast stretch uygulanarak kontraslık seviyesi geliştirilmiş görüntü (sağ) Şayet girdi aralıkları muntazam dağılmamış ise. Mekansal frekans . Görüntüdeki özelliklerin kendilerine özgü mekansal frekanslara dayalı olarak.

UZAKTAN ALGILAMA

Küçük alanlar üzerinde birbirini tutmayan ton değişikliklerini içeren kaba dokulu sahalar, yüksek mekansal frekansa sahiptir. Küçük ton değişikliklerini içeren düzgün dokudaki sahalar ise, düşük mekansal frekansa işaret etmektedir. Filitreleme işlemi, görüntünün geliştirilmesine yönelik olarak; görünüşü keskinleştirme veya yumuşatma ve özelliklerin kenarlarını keskin hale getirmek için yapılmaktadır. Matriks tarzındaki pixellerin merkezindeki pixele bir ağırlık değeri verilir ve otomatik hesaplamalar sonucunda bu değer azalarak veya artarak görüntününün gelişmesi sağlanır. Örneğin özelliklerin kenarlarını belirginleştirmek için kullanılan “Convulation kernel” tekniğinde kullanılan 5x5’lik matrisin merkezindeki değer 3 ise, uygulama sonucunda 2’ye düşer. Keza görüntünün görünüşünü keskinleştirmede bu değer 3’den 4’e yükselmektedir. Böylece görüntüdeki farklı özelliklerin geliştirilmesi veya gizlenmesi sağlanmaktadır.

Şekil-131 Filitreleme işlemi “Low-pass filter” tekniği, radar görüntüleri gibi benzer tondaki tek düze görüntü sahalarını geliştirmek ve görüntü üzerindeki parazit vb. küçük detayları azaltmak için kullanılmaktadır.

Şekil-132 Low-pass filter uygulanmış görüntü “High-pass filter” tekniği ise, “Low-pass filter” tekniğinin zıttına, görüntünün keskinleştirilmesini ve detayların daha iyi bir şekilde ortaya çıkmasını sağlamaktadır.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

122

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA

“Directional veya Edge detection filters” tekniği, yollar veya tarla sınırları gibi doğrusal özelliklerin daha belirgin olarak görünmesini sağlamak için kullanılmaktadır. Bir istikamete yönelmiş özelliklerin geliştirilmesi amacıyla düzenlenmiş bu filitreler, doğrusal jeolojik yapının tesbitinde faydalı olmaktadır.

Şekil-133 Directional veya Edge detection filter uygulanmış görüntü
c. GÖRÜNTÜYÜ DÖNÜŞTÜRME:

Görüntüyü dönüştürme (Image transformation); çok bandlı bir görüntünün veya farklı zamanlarda aynı bölgeyi içerecek şekilde algılanan 2 veya daha fazla görüntü bandlarının yönetimini kapsamaktadır. Her iki tarzda da, iki veya daha fazla kaynaktan alınan verilerden yeni bir görüntü üretilir. Böylece, muhtelif özelliklerin veya ilgi alanlarını kapsayan yeni görüntünün, orijinal görüntülerden daha iyi olarak görünmesi sağlanır. Temelde görüntünün dönüştürülmesi, aritmetik işlemlere dayanmakta olup, “Image subtraction” olarak adlandırılmış bir teknikle yapılmaktadır. Bu teknik, farklı tarihlerde algılanan görüntüler arasındaki meydana gelmiş değişiklerin ortaya çıkarılmasını sağlar. Geometrik olarak rektifiye edilmiş iki görüntüden birincisindeki pixelin parlaklık değeri, ikincisindeki aynı pixelin parlaklık değerinden çıkarılır. Takiben 0-255 renk seviyesinin ortalaması olan orta gri tondaki 127 sabit değeri eklenerek uygun farklıklıktaki yeni görüntü üretilir. Bu tip görüntü dönüşümü, yerleşim sahalarındaki değişikliklerin ve yok olan orman alanlarının belirlenmesinde kullanılmaktadır.

Şekil-134 Image subtraction

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

123

K ASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA

Görüntülere çok yaygın olarak uygulanan dönüştürme tekniklerinden biriside “Görüntünün bölünmesi veya tayfsal oranlama” (Image division or spectral raioning) olarak anılanıdır. Tayfsal oranlama uygulaması ile, değişik satıh örtülerinin tayfsal değerlerine dayanılarak, gizli kalmış özellikler, göze batacak tarzda ortaya çıkarılabilmektedir. İki farklı tayf bandından alınan verinin tayfsal oranlama ile görüntünün geliştirilmesine yönelik konsept aşağıdaki örnekde açıklanmıştır. Sağlıklı bitkiler; elektromanyetik tayfın yakın ınfrared bölgesinde güçlü bir yansıma yaparken, göünen kırmızı band da ise güçlü bir emme yapmaktadır. Toprak ve su gibi diğer satıh örtüsü özellikleri ; yakın infrared ve görünen kırmızı bandlarda hemen hemen birbirine yakın değerlerde yansıma yaparlar. 7 bandlı Landsat MSS görüntüsünde; yakın-infrared 0.8-1.1 µm, Band 5 deki kırmızı kısım ise 0.6-0.7 µm dalga uzunluklarına sahiptir. Yakın infrared band değerlerinin kırmızı band değerlerine bölünmesinden ortaya çıkan oran; bitkiler için 1.0 değerinden daha büyük, toprak ve su için ise takriben 1.0’dır. Bitkilerin diğer satıh örtüsünden olan bu oransal farklılığı, onların tanınmasında önem taşıyan bir özelliktir. Diğer tarafdan sağlıksız bitkilerin yakın infrared bölgedeki yansıması yeşil bitkilere göre daha düşüktür. Bu hususa dayanarak canlı (yeşil) bitkiler ile sağlıksız veya kamuflaj için kesilmiş bitkileri birbirinden ayırt etmek olanak dahilindedir. Bitkilerin durumlarına ilişkin analizlere yönelik olarak; muhtelif sensörlerin tayf bandları arasındaki farkları ve bunların tümünü göz önüne alarak daha kompleks tayfsal oran uygulamaları yapılmaktadır. Bunlardan yaygın olarak kullanılan ve gelişmiş olanı, “Normalized Difference Vegatation Index” (NDVI) isimli yöntemidir. AVHRR (Advanced Very High Resolution Radiometer) ve benzeri sensör görüntülerinin içerdiği, kıtalar ve küresel seviyedeki bitkilerin durumu, NDVI yönteminin uygulanması ile tesbit edilebilmektedir.

Şekil-135 Kanada (sol) ve Cebelitarık bölgesindeki (sağ) bitki örtüsü görüntüleri (Cebelitarık görüntüsündeki parlak sahalar, sağlıklı bitkileri göstermektedir)

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

124

K ASIM 2001

Bir DN değeri. Bu 3 bandın bilgileri kullanılarak dönüştürülen görüntü. GÖRÜNTÜYÜ SINIFLANDIRMA VE ANALİZ: Görüntüyü sınıflandırma. bir veya daha fazla tayf bandındaki sayısal numaralarla temsil edilen tayfsal bilgiler kullanılır. Şekil-136 Temel elemanların analizi (bandları indirgeme) d. Hesaplamalar sonuçunda bitkiler için 0. Hesaplama. Bu değer. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 125 K ASIM 2001 . Klasik anlamda görüntüyü sınıflandırmak ve analiz etmek için. yoğun bitki örtüsüne işaret etmektedir. Sınıflandırma sonuçunda elde edilen görüntü. NDVI = (IR . Burada IR infrared bandı R ise görünen kırmızı bandı belirtmektedir. Kayalar. Su. veri bandlarının azaltılmasını veya bandlar arasındaki ilişkiyi kullanan metodlarla sağlanır. bir görüntü veri setinden anlamlı sayısal konu haritalarını üretme işlemidir. Örneğin 7 bandlı Tematik Mapper (TM) veri setindeki ilk 3 band. kıymetlendirme unsurları kullanılmaktadır. tüm bilginin %90’nını içermektedir. hemen hemen birbirine eşit ve benzer görüntüdedir. Örneğin Landsat MSS’in 4 ve 5 nci bandlarında (yeşil ve kırmızı). Bu tipdeki sınıflandırma “Spectral pattern recognition” olarak bilinmektedir.1-0. Bu tarz dönüşümün amaçı veri setindeki bandları azaltmak ve böylece daha fazla bilgi sağlamaktır. Çok bandlı veri setlerinin istatistiki özelliklerine dayalı görüntü dönüşümü. daha kolay ve etkin kıymetlendirmeye olanak sağlar. Yüksek değer. Çok bandlı verinin farklı bandları. Bu dönüşüm metodlarından biriside “Temel elemenların analizi” (Principal component analysis) dır. Sayısal görüntünün sınıflandırılmasında ise. görüntüdeki pixel değerlerine atandırılarak istenen sınıflandırma yapılır. Bulutlar. çıplak arazi ve insan yapısı nesnelerin index değeri takriben sıfırdır. atmosferin ve yer sathının ne kadar enerji emdiğini ve sensöre ne miktar yansımayı gönderdiğine bağlı olarak değişmektedir.6 pixel değerleri elde edilmektedir. pixellerin oluşturduğu bir mozaik’i (B) içermekte ve “Thematic map” olarak anılmaktadır.UZAKTAN ALGILAMA NDVI değerlerini hesaplamada. veri bandındaki bir pixelin sayısal değeridir. mısır ve buğday gibi özel sınıflar veya konular. iğne veya yayvan yapraklı ağaçlar. birbiri ile oldukça ilişkili ve benzer bilgileri içerirler. farklı bandların sayısal numara (Digital Number: DN) değerleri kullanılır.R) / (IR + R) formülüne göre yapılmaktadır. aynı tipdeki satıh örtüsü tiplerine ilişkin yansımalar. kar ve su görünen tayfın kırmızı bandında çok kuvvetli yansıma yaparlar ve negatif (-) index değeri verirler.

Görüntüyü sınıflandırmada. analizci tarafından tanınan veya hava fotoğrafları. muhtelif zamanlarda algılanmış birçok görüntü veya yükseklik değerleri gibi ilave bilgilerden istifade edilir. Bu metodda. Sınıflandırma için yaygın olarak kullanılan “Supervised classification” ve “Unsupervised classification” olarak adlandırılmış 2 metod bulunmaktadır. Bilgi sınıfları. analizcinin kontrolunda uygulanan bir metoddur. yer bilgileri veya haritalar gibi diğer kaynaklardan sağlanan bilgilerin yardımı ile tesbit edilen paternleri veya arazi örtüsü özelliklerini temsil eden pixeller seçilir. tek bir görüntü veri seti. “bilgi sınıfları” ve “tayfsal sınıflar” arasındaki farkın bilinmesi gerekmektedir. verinin farklı tayfsal bandlardaki parlaklık değerlerini temsil eden pixel gruplarını içermektedir. Tesbit edilen paterne göre bilgisayar benzer özellikleri ortaya çıkararak sınıflandırmayı yapar. Sınıflandırma. orman tipleri ve kaya tipleri gibi jeolojik yapı bilgilerini kapsamaktadır. Supervised sınıflandırma. farklı ürün çeşitleri. Birkaç özelliğin sınıflandırması istendiğinde bu metod kullanılmalıdır. A= Su B= Ziraat C= Kaya Şekil-138 Supervised sınıflandırma İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 126 K ASIM 2001 . Tayfsal sınıflar ise.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-137 Sayısal görüntüyü sınıflandırma ve thematic map (B) Sınıflandırma ve analiz için. verideki tayfsal sınıflar ile ilgi duyulan özelliğe ait bilgi sınıfının karşılaştırılması ile yapılmaktadır.

Müşterek kullanımda unsupervised sınıflandırma ile temel sınıflar ortaya çıkarılırken. Düşünülenden daha fazla sınıf adedi verilmesi daha iyi bir sınıflandırma için uygun bir usuldur. veri bandlarındaki yansıma değerlerine bağlı olarak ve benzer pixellerin otomatik olarak tesbit edilmesi sonuçunda ortaya çıkmaktadır. Özellikle çok büyük veri setlerinin sınıflandırılmasında her iki sınıflandırma metodunun beraberce kullanılması en iyi neticeyi vermektedir. takiben yapılacak supervised sınıflandırma ile unsupervised sınıflandırma ile tesbit edilmiş sınıfların alt kısımları da belirlenmektedir. sınıf sayısının belirlenmesidir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 127 K ASIM 2001 . Takiben bu pixeller sembollere. Veri bütünlemede. Başlangıçta arazi örtüsü tipinin bilinmesi gerekmemektedir. “multiresolution” (farklı çözümlemedeki görüntüler). 3. Bu sınıflandırma. görüntüdeki veriye aşina olunmadığı zamanlarda kullanılan bir metoddur. “multisensör” (farklı sensör görüntüleri) ve “multi-data” (farklı veriler) bir araya getirilmektedir. unsupervised sınıflandırma sonucunda üretilen veri setlerini de kullanabilmektedir. daha iyi ve/veya daha fazla bilgi temin etmektedir. Yapılacak ilk iş. aynı tip sınıflar birleştiirilerek işlem tamamlanır. değerlere veya etiketlere atanır ve istendiği takdirde. Sayısal Numaralar (DN) Tanıma sınıfları A= Su B= Ziraat C= Kaya Algoritma Tayfsal Sınıflar Şekil-139 Unsupervised sınıflandırma Supervised sınıflandırma. birçok sensörden algılanan sayısal formattaki veriyi bütünleme. bunların muhtelif kaynaklardan sağlanan veriler ile bütünleştirilmesi sınırlıydı. “multitemporal” (farklı zamanlarda algılanan görüntüler).UZAKTAN ALGILAMA Unsupervised sınıflandırma. kıymetlendirme ve analiz için kullanılmakta ve fayda sağlamaktadır. VERİYİ BÜTÜNLEME VE ANALİZ: Hava fotoğraflarının uzaktan algılamanın analoğ veri kaynağı olduğu dönemlerde. Günümüzde. Veriyi bütünleme temelde.

herbir verinin aynı coğrafik koordinat sistemine göre rektifiye edilmesi gerekmektedir. çeşitli uygulamalara imkan sağlanmaktadır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 128 K ASIM 2001 . Muhtelif çözümlemelere sahip görüntülerin biraraya getirilmesi ile. uzaktan algılama verisine entegre edilmesine de imkan vermektedir. dönem içersinde meydana gelen değişiklikler tesbit edilmektedir. Örneğin SPOT görüntülerinden 10 metre çözümlemeli pankromatik bir görüntü ile 20 metre çözümlemeli çokbandlı bir görüntü bütünleştirildiğinde. elde edilen yeni görüntünün mekansal çözümlemesi 10 metre olmakta ve detaylar gelişmektedir. Şekil-141 Bütünleştirilmiş 10 ve 20 metre çözümlemeli SPOT görüntüsü Bütünleştirilmiş çok bandlı optik veri ve radar görüntüsü Farklı sensör verilerinin birleştirilmesi ile. görüntüdeki mekansal detaylar keskinleşmekte ve özelliklerin ayırımı kolaylaşmaktadır. Rektifikasyon aynı zamanda diğer yardımcı veri kaynaklarının.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-140 Veri entegrasyonu Farklı zamanlarda algılanan görüntülerin bütünleştirilmesi ile. ilave bilgiler. Çok bandlı optik veri ile radar sensörü görüntülerinin bütünleştirilmesi bu olanağı gösteren iyi bir örnektir. arazi örtüsü tiplerini daha kolay ayırt etme ve özelliklerin bünyesel detaylarının ön plana çıkması sağlanmaktadır. düşük mekansal çözümlemeli bir verinin bir araya getirilmesi sonuçunda. Birçok sensör verisinin birleştirilmesinde. Yüksek mekansal çözümlemeli bir veri ile.

münhanilere ilişkin sayısal yükseklik verisi ile uzaktan algılanan görüntüntünün bütünleştirilmesinden oluşmakta ve arazinin model tarzındaki gerçek durumunu ve eğim değişikliklerini yansıtması açısından büyük önem taşımaktadırlar. arazi örtüsü sınıfları. arazinin muhtelif yönlerden analiz edilmesini sağlamakta ve sivil / askeri amaçlı muhtelif uygulamalara temel teşkil etmektedir. Bu veriler sayısal ortamda rektifiye edilerek. sayısal toprak tipleri haritası. haritaları güncelleştirme. bir tarafdan sınıflandırmanın doğruluk seviyesini arttırırken.UZAKTAN ALGILAMA Sayısal Yükseklik Modeli (DEM) veya Sayısal Arazi Modeli (DTM). bundan istifade ile oluşturulan “3 boyutlu perspektif görünüş”. Şekil-143 Coğrafik Bilgi Sistemi (GIS) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 129 K ASIM 2001 . yol şebekesi gibi uygulamalar için Coğrafik Bilgi Sistemleri olarak adlandırılan veri tabanlarında depolanırlar. bütünleme ve analizin can alıçı noktasıdır. Şekil-142 3 boyutlu perspektif görünüş Yukarıda açıklanan farklı tiplerden ve farklı kaynaklardan sağlanan verilerin birleştirilmesi hususu. Bu modeller. orman türleri.

Uzaktan algılama verilerine dayalı muhtelif uygulamalar için genelde birden fazla sensörün algıladığı görüntüye ihtiyaç duyulmaktadır. gündüz ve gece görüntü sağlayan güvenilebilir bir veri sağlamaktadır. Örneğin bitkilere karşı. Diğer tarafdan. Ürünleri tanıma ve sulak alanların yönetimi gibi konuların uygulanması için mevsimsel görüntülere. 1. Optik sensörler.UZAKTAN ALGILAMA BÖLÜM – 4 UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI Uzaktan algılama sensörleri. radar sensörleri microwave band kapsamındaki verileri algılarlar. tayf bandlarındaki verileri algılarken. Sivil ve askeri kesimin gereksinimlerine yönelik uzaktan algılama uygulamaları birbirinden farklıdır. Infrared band hassastır. hedeflerin görünüşünü etkileyen bulutluluk şartları ile sınırlıdır. orman yangını ve denizdeki buz kütlelerinin hareketi. görüntüler arasındaki algılama fasılasını belirtmektedir. Sensörlerin dünya üzerindeki aynı noktayı tekrar algıladıkları zaman periyodu (revisit time) da uygulamaları etkileyen diğer bir faktördür. Tayfsal çözümleme. Muhtelif veri kaynaklarının kombinasyonundan oluşturulan yeni veri. a. tayfsal. ZİRAATE YÖNELİK UYGULAMALAR (1) Ürün tiplerini haritalama (2) Ürün yönetimi ve hasar değerlendirmesi İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 130 K ASIM 2001 . Herbir uygulamanın kendine özgü. göz önüne alınacak bir faktördür. Dünya üzerindeki tropik bölgeler için bulutluluk hemen hemen daimi bir etkendir. mekansal ve zamansal çözümleme gereksinimi bulunmaktadır. görüntüdeki detayların görünebilirliğini ifade etmektedir. fiziki coğrafyayı içeren bölgesel haritalardan daha hassas mekansal çözümlemeye ihtiyaç gösterirler. görüntünün işlenmesi ve süratle kullanıcıya ulaştırılmasında zaman önemli bir kriterdir. jeolojik yapıyı haritalama uygulamaları için ise sadece bir kere algılanan görüntülere ihtiyaç duyulmaktadır. uygulamanın daha başarılı olmasını sağlamaktadır. buluta ve sise nüfuz ettiğnden her hava şartında. Diğer tarafdan kutup bölgeleri için solar aydınlatmanın zamanı. Mekansal çözümleme. görünen dalga uzunluğundaki pankromatik band hassas değilken. Tekrarlanan ve sık sık meydana gelen petrol sızıntısı. SİVİL AMAÇLI UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI: Sivil disiplinlerin ihtiyaçlarına yönelik olarak aşağıda belitilen uygulamalar yapılmaktadır. Sulak alan haritaları. özel amaçlar için dizayn edilmiştir. Optik sensörler. elektromanyetik tayf üzerinde kaydedilen verinin band aralığına veya mesafesine işaret eder. Zamansal çözümleme ise. Bununla beraber askeri ihtiyaçlara ilişkin uygulamalar bazı sivil uygulama konularını da içermektedir. Bandların hassasiyeti hedeflere göre değişmektedir. Radar sensörü ise. zamansal veriye dayalı uygulamalarla belirlenmektedir.

UZAKTAN ALGILAMA b. HARİTACILIK UYGULAMALARI (1) Planimetry (2) Sayısal yükseklik modelleri (3) Topoğrafik ve tematik haritalama h. OKYANUS VE SAHİL YÖNETİMİNE YÖNELİK UYGULAMALAR (1) Okyanus özellikleri (2) Okyanusun rengi ve birikintilerin yoğunluğu (3) Petrol sızıntılarının tesbiti ZİRAATE YÖNELİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Şekil-144 Ürün tipleri haritaları (sol 2 şekil) fırtına nedeniyle hasara uğramış ürün bölgesi (Sağ) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 131 K ASIM 2001 . HİDROLOJİK UYGULAMALAR (1) Sel baskınlarını haritalama (2) Toprağın nemini belirleme e. ARAZİ ÖRTÜSÜ VE KULLANIMINA YÖNELİK UYGULAMALAR (1) Arazi kullanımındaki değişiklikler (2) Arazi örtüsü ve canlı bitkileri haritalama g. JEOLOJİK UYGULAMALAR (1) Jeolojik yapıyı haritalama ve arazi analizi (2) Jeolojik birimleri haritalama d. DENİZLERDEKİ BUZ KÜTLELERİNE YÖNELİK UYGULAMALAR (1) Buz tipi ve yoğunluğu (2) Buz kütlelerinin hareketi f. ORMANLARA YÖNELİK UYGULAMALAR (3) Kesilen ve tekrar ormanlaştırılan sahaları haritalama (4) Orman tiplerini belirleme (5) Orman yangınlarını haritalama c.

UZAKTAN ALGILAMA ORMANLARA YÖNELİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Şekil-145 Yol boyunca kesilen ağaçları gösteren radar ve optik sensör görüntüleri Şekil-146 Orman örtüsünü içeren radar görüntüsü ve orman tipleri haritası İğne yapraklı ağaçlar Çalılık Çakıl Yayvan yapraklı ağaçlar Kuru yer örtüsü Islak yer örtüsü Su Derin veya temiz su Şekil-147 Hyperspectral görüntü ve arazi örtüsü haritası İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 132 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-148 Devam eden yangın ve yanmış ormanlar JEOLOJİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Şekil-149 Radar görüntüsü üzerindeki taş tabakaları ve jeolojik yapı haritası HİDROLOJİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Hava Fotoğrafı NOAA Görüntüsü Radar Görüntüsü Şekil-150 Sel baskınına ilişkin muhtelif sensör görüntüleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 133 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA DENİZLERDEKİ BUZ KÜTLELERİNE YÖNELİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Şekil-151 Buz kütlelerini içeren görüntüler ARAZİ ÖRTÜSÜ VE KULLANIMINA YÖNELİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Sınıflandırılmış arazi kullanımı görüntüsü Arazi kullanımındaki değişiklikler Şekil-152 Arazi kullanımına ilişkin görüntüler TM ve radar görüntülerinden oluşturulmuş arazi örtüsü (ürün dağılımı) Radar görüntüsü üzerindeki Tropik arazi örtüsü Şekil-153 Arazi örtüsüne ilişkin görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 134 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Şekil-154 Kanadanın sınıflandırılmış arazi örtüsü haritası HARİTACILIK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Radar görüntüsü ve planimetrik veri (yol şebekesi) 3 boyutlu sayısal yükseklik modeli Radar görüntülerinden oluşturulmuş stereo çift Şekil-155 Muhtelif haritacılık uygulamaları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 135 K ASIM 2001 .

UZAKTAN ALGILAMA Radar görüntüsünden oluşturulmuş Topografik harita Topografik yapının perspektif görünüşü İskan sahası orthofoto haritası Şekil-156 Muhtelif haritacılık uygulamaları OKYANUS VE SAHİL YÖNETİMİNE YÖNELİK UYGULAMA ÖRNEKLERİ Deniz yüzeyindeki dalgalar Akdenize ilişkin rekli veri Radar görüntüsü üzerindeki sahile yayılmış petrol sızıntısı Şekil-157 Muhtelif okyanus ve sahil yönetimi uygulamaları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 136 K ASIM 2001 .

deniz haritacılığı ve geodesy Görev planlama ve tatbikat Stratejik endüstri ve tabii kaynakları izleme Hedefler Antlaşmaları izleme b. Kullanıcıların gözlemleri. Siyah/beyaz ve renkli görüntülerden elde edilemeyen bilgiler. EK-C’de sunulan “Genel bilgi tiplerine tatbik edilebilen uzaktan algılama uygulamaları” ve “Bilgi gereksinimlerine tatbik edilebilen genel bilgi tipleri” olarak isimlendirilen tabloları hazırlamış ve kullanıcıların istifadesine sunmuştur. Takiben bunları detaylandırarak. • • • • • • • • Bathymetry Kamuflaj.UZAKTAN ALGILAMA 2. Askeri olarak birçok uygulama örneği mevcut olup bunlardan başlıcaları aşağıda listelenmiş ve takip eden parağraflarda açıklanmıştır. gizleme ve aldatmayı tesbit Değişiklikleri tesbit Görüntü haritaları Görev planlama Perspektif görünüş Arazi sınıflandırması Afet değerlendirmesi ve kurtarma harekatı İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 137 K ASIM 2001 . HAREKAT VE İSTİHBARATA KATEGORİLERİ: YÖNELİK GENEL UYGULAMA • • • • • • • • • • • • • Geniş saha araştırması İhtimaliyet planlaması Uyuşturucuya karşı koyma Terörizme karşı koyma Cari harekat Felakete yardım Çevresel izleme Hidroloji Haritacılık. tatbikatlarda ve ve eğitimlerde kullanılmaktadır. 1992 yılında harekat ve istihbarat ihtiyaçlarına cevap verecek ugulamaları 13 ana kategoriye ayırmıştır. Gereksinimlerin artması nedeniyle uygulama tipleri ve miktarları günden güne artmıştır. çok bandlı görüntülerin tayfsal olanaklarının kullanımı ile sağlanmıştır. harekata yönelik olarak yapılan testler ve değerlendirmeler sonuçunda anılan kurum. a. ASKERİ AMAÇLI UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI: Uzaktan algılanan görüntülerin askeri amaçlara yönelik olarak uygulanması konusu üzerinde. ABD Savunma İstihbarat Kurumu (DIA) yıllarca araştırma yapmıştır. 1980 yılı ortalarından beri harekat ve istihbarata yönelik olarak muharebe şartlarında. ASKERİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ: Uzaktan algılanan çok bandlı görüntüler.

tabii renkli band (true color) kombinasyonlarının kullanılması faydalı olmaktadır. kayalık bölgeleri. Diğer tarafdan günümüzde gelişen ve oldukça mesafe kateden radar görüntüleri de bathmetry amaçları için kullanılmaktadır. gerçeği kesin olarak yansıtmamakla beraber.UZAKTAN ALGILAMA (1) BATHMETRY UYGULAMASI: Halihazırdaki bathmetry (deniz derinlikleri) verisi geniş alanlarda sık sık kullanılmamaktadır. su derinliğinin doğru olarak belirlenmesini engelleyen unsurlardır. Bathymetry haritaları. Suyun bulanık olması nedeniyle su derinlikleri belirlenemiyorsa. su derinliklerini farklı tonlarda ve birim değerleri ile gösteren kitabeleri içerecek tarzda düzenlenmektedir. su altı engellerini ve berrak sularda 40 metreye kadar olan derinlikleri içeren bathymetry haritaları hazırlanabilmektedir. TAHMİNİ DERİNLİKLER 0-1 m 1-2 m 2-4 m 4-6 m 6-9 m 9-12 m >12 m Şekil-158 İran’ın Bander Abbas bölgesine ilişkin olarak hazırlanmış bathmetry haritası İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 138 K ASIM 2001 . 2. Aşağıdaki örnek uygulamanın kitabesindeki renk kodlarına karşılık olarak gösterilen derinlik değerleri. Buna rağmen çok banlı görüntülerden elde edilen bathymetry verisi. 1) istifade edilerek oluşturulurlar. Sahillerdeki nisbi derinlikleri. Bulanık sular ve su altındaki bitkiler. harp planlamaları için ilave desteği sağlamaktadır. Genelde görünen bandlardan (örneğin Landsat 3. Su ve karanın birleştiği sahillerin tam olarak ortaya çıkarılması için yakın ınfrared (NIR) band tercih edilmelidir. Bunun nedeni mavi ve yeşil bandların ve azami bilgi içeren band kombinasyonlarının suya nüfuz etmesidir. deniz harekatını planlayanlar bu haritaları başlangıç ve destek amaçları için kullanmaktadırlar.

NIR ve SWIR band kombinasyonları kullanarak ortaya çıkarılır. 5 metre yer çözümlemesine sahip pankromatik. pankromatik ve tabii renkli görüntülerde ayırt edilemezken. görüntü kıymetlendirmecisi yanıltılmaya çalışılır. Kamuflaj ağları. Pankromatik Tabii renkli kombinasyon NIR kombinasyonu SWIR kombinasyonu Şekil-159 Ağlarla kamufle edilmiş cisimlerin muhtelif bandlar ve kombinasyonları üzerindeki görünüşleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 139 K ASIM 2001 . tabii renkli. kamuflaj ağları. elektromanyetik tayfın yakın ınfrared (NIR). NIR ve SWIR bandlı görüntülerde ise kolayca tesbit edilebilmektedir. Önemli askeri hedeflere. Bu cisimler. NIR ve SWIR band kombinasyonlarındaki görünüşlerini içermektedir. Aşağıdaki şekil. GİZLEME VE ALDATMAYI TESBİT UYGULAMASI: Bu uygulama için. Kısa dalga ınfrared (SWIR) bandları ve çoğu kez de görünen bölge bandlarının kombinasyonu kullanılır. Bunun nedeni kamuflaj ağlarının bu bandlarda farklı yansıma yapmalarıdır.UZAKTAN ALGILAMA (2) KAMUFLAJ. canlı ve kesilmiş bitkiler ve aldatıcı boya tatbik edilerek. ağlar ile kamufle edilmiş 5 cismin.

Pankromatik Tabii renkli kombinasyon NIR kombinasyonu SWIR kombinasyonu Termal kombinasyonu Şekil-160 Infrared yansıtıcı boya kullanılarak gizlenmiş bir tankı içeren muhtelif bandlardaki görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 140 K ASIM 2001 . bu fark ortaya çıkarılabilmekte ve gizlenen cisim belirlenmektedir. Toprak ile örtülmüş beton sığınaklar veya gömülü cisimlerin üzerinde yetişen bitkilerin içerdiği nem. ekseriya aldatıcı görünüş veren ve NIR band’daki bitkilerin yaydığı sinyalleri taklit eden ınfrared yansıtıcı boyalarla boyanır. cisim ve zemini arasındaki kontraslık farkı nedeniyle tesbitleri kolaydır. meydana getirdiği ısı nedeniyle oldukça kolaydır. Araçların motor kaputları gibi düz satıhların yaptığı yansımalar. SWIR ve termal görüntüler üzerindeki ınfrared yansıtıcı boya tatbik edilmiş bir tankı içermektedir. çevredeki bitkilere göre daha farklıdır. çalışan bir tankın tesbiti.UZAKTAN ALGILAMA Gizlemede kullanılan bitkilerin stres durumu. güneşin meydana getirliği parıltı nedeniyle tank ayırt edilse bile teşhis kesin değildir. Bu özellikteki boya tatbik edilmiş cisimleri. gizlenen cismin tesbit edilmesine olanak sağlamaktadır. Kıymetlendirmeciyi yanıltmak için askeri vasıtalar. Termal görüntüler üzerinde. tabii renkli. bulunduğu zemine göre farklı bir görünüş meydana getirirler. NIR kombinasyonu görüntüler üzerinde belirlemek çok zordur. Tabii renkli görüntüde. Aşağıdaki şekil. NIR. canlı bitkilerden farklı olup SWIR kombinasyonu görüntülerde. Bu tank. SWIR görüntüde ise kolayca tesbit edilebilmektedir. pankromatik. Bu bitkilerin içerdiği nem. SWIR band kombinasyonunu içeren görüntülerde ise. NIR görüntüde ayırt edilemezken. Kesilen veya kırılan çalı ve ağaç dalları ile cisimler gizlenmektedir.

pist sathının yeniden kaplandığını ifade etmektedir. 1 nolu görüntüde inşaa halinde iken. Farklı zamanlarda algılanan iki görüntünün birleştirilmesinden meydana gelen ve değişiklikleri içeren görüntüde. 1 nolu görüntüde mevcut iken. 2 nolu görüntüde yoktur.UZAKTAN ALGILAMA (3) DEĞİŞİKLİKLERİ TESBİT UYGULAMASI: Farklı zamanlarda algılanan iki veya daha fazla görüntünün kullanımı ile. Cyan renk ile temsil edilenler ise. 2 nolu görüntüde tamamlanmıştır. Düşük seviyeli renk tonları ise herhangibir değişikliğin olmadığına işaret etmektedir. 1 nolu görüntü 2 nolu görüntü Değişiklikleri içeren görüntü Şekil-161 Yol kavşağı ve Hava meydandaki değişiklikler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 141 K ASIM 2001 . Bu değişiklik görüntü işleme yazılımı (ERDAS İmagine) kapsamındaki bir aletin kullanımı ile otomatik olarak tesbit edilmektedir. yansıyan veriye dayanmakta ve farklılıklar otomatik olarak ortaya çıkarılmaktadır. arazi örtüsünde meydana gelen değişiklikler ortaya çıkarılabilir. Görüntülerin sağ üst köşesindeki küçük daire içindeki yol kavşağı. tesisleri. 2 nolu görüntüde mevcuttur. Geniş sahaların araştırılmasına yardım için kullanılan bu uygulama. 1 nolu görüntüde mevcut değilken. Değişikliklerin tesbit edildiği görüntüde genel olarak göze batan iki ayrı renk ve düşük tonlardaki renkler bulunur. Çok geniş sahalardaki en son faaliyetin araştırılması veya iki tarih arasında meydana gelen değişikliklerin belirlenmesi için kullanılan yararlı bir uygulamadır. ulaşım şebekesi üzerinde meydana gelen değişiklikleri ve hedeflerin izlenmesini içermektedir. Değişiklikleri tesbit uygulamasına ilişkin olarak hazırlanmış ve aşağıdaki şekilde gösterilen örnek. kara yollarını. kırmızı renk ile temsil edilen cisimler veya sahalar. Değişikliklerin tesbiti. Büyük daire içerisine alınmış olan hava meydanında (a) ile işaretlenmiş ve kırmızı renkte temsil edilmiş nesne bir binanın inşaa edildiğini. demir yollarını. (b) ile işaretlenmis ve cyan renk ile temsil edilen husus ise. köprü inşaatlarını ve arazi örtüsündeki değişiklikleri kapsamaktadır.

Takiben tüm kullanıcıların ihtiyaçını karşılaması için UTM grid ve coğrafik koordinatlarla teçhiz edilirler. ikaz edici notlar. NIR veya SWIR band kombinasyonları düzenlenir. yükseklik diagramı ve arazi örtüsünü belirten renk kodları ile de techiz edilirler. Örneğin 30 metre çözümlemeli çok bandlı Landsat görüntüsünden oluşturulan görüntü haritası 1: 100. görüntünün sahip olduğu çözümlemenin karşıtı olan ölçeğe göre belirlenmektedir. Görüntü haritalarının ölçeği. ilgi sahasına ilişkin muhtelif sembol ve işaretleri. görüntünün algılandığı tarih. ölçek. kitabe ve kuzey oku vb. platform. Şekil-162 Görüntü haritası Görüntü haritalarının hazırlanmasında ilk aşamada.000 ölçeklidir. Görüntü haritalarının kenar bilgileri genelde topografik haritalarla aynı olmakla beraber ilaveten sensör. Topografik haritaların olmadığı veya çok eski bigileri içerdiği durumlarda hazırlanır. Bu haritalar topoğrafik haritanın güncelleşmesini sağladığı gibi.000 veya 1: 25.UZAKTAN ALGILAMA (4) GÖRÜNTÜ HARİTALARI UYGULAMASI: Askeri amaçlı uzaktan algılama uygulamalarından çok yaygın olanlarından biriside.000 ölçekli olmaktadır. band kombinasyonu. grafiksel özellikleri de içermektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 142 K ASIM 2001 . koordinat sistemlerini. görüntü haritalarıdır. ham görüntü rektifiye edilerek dünyadaki gerçek konumuna getirilir ve vurgulanacak özelliklere bağlı olarak tabii renkli. Bu görüntü ile 10 metre çözümlemeli pankromatik SPOT görüntüsünün birleştirilmesinden meydana getirilen görüntü haritası 1: 50.

azimuth’unu ve taarruz istikametini içerecek tarzda düzenlenmiş bir perspektif görünüşü de kapsamaktadır. Görev planlama uygulaması. hedef bölgesinin gerçek durumunu yansıtan Siyah beyaz veya tabii renkli bir görüntüyü ve üzerine işaretlenmiş dönüş. nişan noktaları. tanımlanan bir yerden yapılacak hava taarruzunun irtifasını. Geçmişten günümüze kadar “Target Illustration Sheet (TIS)”. Bakış noktası Şekil-163 Perspektif görünüşü de içeren Görev planlama uygulaması İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 143 K ASIM 2001 . sayısal arazi yükseklik verisinden (DTED) istifade ile münhaniler ve mukayeseli bir kullanım için raster hale getirilmiş topografik haritalar eklenebilir. muhtelif kenar bilgileri. Başlangıçta görüntü çıktılarının üzerine el ile yapılan işaretlemelerle oluşturulan görev planlama materyalleri. Bunlar. (5) GÖREV PLANLAMA UYGULAMASI: Uzaktan algılanan çok bandlı görüntüler. Helikopterlere yönelik olarak hazırlananlar ise jet uçaklarına nazaran daha farklıdır. günümüzde “otomatik görev planlama sistemleri” vasıtasıyla yapılmaktadır. Perspektif görünüş uygulaması. Kara kuvvetleri piyade ve zırhlı birlikleri için bu uygulama yer seviyesinden itibaren 1-3 metrelik görüşe olanak sağlayacak tarzdadır. Bu uygulamaya ilişkin olarak hazırlanmış örnek görüntü aşağıdaki şekilde gösterilmiş olup bir nüklear takat kaynağı bölgesini ve bir bakış noktasından bu tesisin ve çevresinin perspektif görünüşünü kapsamaktadır. kontrol. “Air Target Mosaic (ATM)” ve “Automated Target Graphic material (ATGM)” olarak adlandırılmış görev planlama uygulamaları yapılmıştır. Keza bunlar kara harekatı için kara silahlarının direk atış yapacağı sahalar ve özel harekat amaçlarına göre de düzenlenmektedir.UZAKTAN ALGILAMA İstenmesi halinde görüntü haritasına. uçağın taktik ve kabiyetlerini yansıtacak bir kullanım için hazırlanır. kara ve hava harekatı görevlerini planlamak ve desteklemek amacıyla yıllardan beri kullanılmaktadır. Sahradaki birliklerin bu tarz uygulamayı içeren basılı materyale olan gereksinimleri halen devam etmektedir. hedefin tali kısımlarını ve kıymetlendirme bilgilerini içerecek şekilde düzenlenmiştir.

Arazi örtüsü özelliklerinin ortaya çıkarılması arzu ediliyorsa. Bu uygulama. azimuth. nadiren NIR bandlardan istifade edilir. Standart yer isimleri ve hedef tanıma bilgileri. Taarruz edilecek düşman füze mevkileri vb. gözlemcinin yerleştirildiği mevkii olup. muharebe düzeni kapsamındaki hedefler için. tüm koordinat bilgileri veya oluşturulan sahnenin merkez noktası koordinatı olarak sunulur. muhtelif kullanım amaçları için oluşturulmaktadır. tabii renkli bir görüntü kullanılmış ve gerekli bilgilerle donatılmıştır. Sahnenin orijin noktasının koordinatları. Perspektif görüşte istikamet ve mevkiye dayalı arazinin özellikleri vurgulanmak isteniyorsa. atış alanlarının tanımlanması. araziden olan yükseklik (AGL) ve uygulanan dikey abartı bilgilerinide kapsar. çok bandlı sayısal görüntü. Görüntü. Taktik uçakların ve helikopterlerin hava görev planlaması ve hedef gereksinimlerini destekleyen belirgin bir formata sahip hedef grafikleri tarzında üretilirler. Perspektir görünüş. uygulama için SWIR band kombinasyonu kullanılır. Birçok perspektif görüş materyali. sayısal arazi yükseklik verisi (DTED) ve sayısal yükseklik modeli (DEM) kullanılarak hazırlanmaktadır. kullanıcının istifadesine. keza kara kuvvetleri silahlarının yerleştirilmesi. Arazinin gerçek görünümü ve arazi örtüsü amaçları için ise. Perspektif görüş uygulanmasına ilişkin olarak hazırlanmış hava meydanı örneği aşağıda sunulmuş olup.UZAKTAN ALGILAMA (6) PERSPEKTİF GÖRÜNÜŞ UYGULAMASI: Perspektif görünüş. görüntünün dikey abartısında gerekli düzenlemeler yapılır. kullanıcının görmek istediği gerçeği yansıtacak tarzda tabii renkli olarak hazırlanmaktadır. perspektif görünüş uygulamasına. Şekil-164 Sayısal arazi yükseklik verisi (DTED) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 144 K ASIM 2001 . ayrıca hedefe olan mesafe. zırhlı ve tekerlekli askeri araçların harekatı ve pusu kurma amaçlarına da destek sağlamaktadır. arazi özelliklerinin ortaya çıkması arzu edildiğinden. askeri semboller ve diğer uygun bilgiler eklenir. arzu edilen bir yükseklik ve mesafeden sayısal arazi verisi ile çakıştırılır.

Sınıflandırma sonuçunda meydana getirilen oluşum.49-0. GSD: 5m Kırmızı : 0. hidrolojik yapı. görüntü verisindeki farklı arazi tiplerinin ve arazi örtüsünün gruplar halinde ve atanan renklerde sınıflandırılmasını içermektedir.UZAKTAN ALGILAMA Şekil-165 Çok bandlı görüntü ve DTED’den oluşturulan Perspektif görünüş Gözlemci irtifaı : AGL: 3600 fit Hedef mesafesi : 13. ulaşım şebekesi. harekat alanındaki gerçek arazi örtüsü.59-0. tematik görüntü olarak adlandırılmaktadır.0 x Tolicha Meydanı 370 21’ 762” N 116049’ 852” W GÖRÜNTÜ BİLGİLERİ M7 çok bandlı Mayıs 1993. Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları kapsamındaki bu uygulamadan istifade edilerek.53 micron YÜKSEKLİK BİLGİLERİ DTED.4 nm Dikey abartı : 2.02 micron Mavi : 0. yollar dışı hareket ve en uygun yaklaşma (taarruz) istikametine yönelik ilave katmanlar oluşturulabilir ve faydalı bilgiler ortaya çıkarılabir.63 micron Yeşili : 0. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 145 K ASIM 2001 .91-1. Seviye 1 Şekil-166 Bir meydana ilişkin olarak hazırlanmış perspektif görünüş (7) ARAZİ SINIFLANDIRMASI UYGULAMASI: Bu uygulama.

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 146 K ASIM 2001 . LEJAND Bulut Bulut Gölgesi Orman-düz arazi Orman-yüksek arazi Çıplak arazi Çayır / açık arazi SEYRÜSEFER AMAÇLARI İÇİN KULLANILAMAZ ÖLÇEK : 1:25. toprak tipleri. tayfunlar. tabii afetlerin değerlendirilmesine ve kurtarma / tahliye harekatına olanak sağlamaktadır. sel baskınları ve yanardağ patlamaları gibi tabii afetlerde. Her bir sınıf için kullanılacak renk kodu. Askeri teşkiller açısından bu uygulamanın amaçı.00 Su Şekil-167 Arazi sınıflandırması yapılmış görüntü (8) AFET DEĞERLENDİRMESİ VE KURTARMA HAREKATI UYGULAMASI: Çok bandlı görüntüler. petrol sızıntıları. görüntüye ve kullanılan diğer kaynaklara bağlıdır. kenar bilgileri esas olarak görüntü haritaları ile aynıdır. depremler. toprağın nemi ve bunlardan iki veya daha fazlasından oluşturulan kombinasyonları kapsar. orman yangınları. olayın boyutlarını değerlendirmek ve mahalli yönetimlere kurtarma ve rahliye konusunda destek sağlamaktır. Genelde arazi örtüsü 5-7 sınıfa ayrılır ve bitki sınıfları. hidroloji.UZAKTAN ALGILAMA Çok sayıdaki arazi örtüsü sınıfının ortaya çıkarılması. SWIR kombinasyonu görüntülerden meydana getirilen bu uygulamada. sınıflandırma işlemi esnasında uygulayıcı tarafından belirlenir.

üstteki tabii renkli görüntü üzerinden. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 147 K ASIM 2001 . canlı bitkiler ise yeşil renkte bariz olarak görülmektedir. açıklanmış ve şekillerde gösterilmiştir.UZAKTAN ALGILAMA Konuya ilişkin 3 örnek uygulama. yangın sahası kırmızı renkte. Yangının kapsamı ve yerleşim sahalarına yönelen tehdit. Landsat’ın 7-4-2 bandlarından meydana getirilen. Landsat’ın 3-2-1 bandlarından oluşan. Landsat band 6 (LWIR). band 5 (SWIR) ve band 4 (NIR) kombinasyonundan oluşan “c” işaretli görüntüde ise. yanan kuyular net bir şekilde görünmektedir. alttaki SWIR kombinasyonu görüntüde ise. Körfez harbi esnasındaki petrol kuyularındaki yangını göstermektedir. 1993 yılında California bölgesinde çıkan yangın bölgesini göstermektedir. görüntünün analizi sonuçunda ortaya çıkarılabilmektedir. Yangın Sahası Pasifik Yangın Sahası Pasifik Şekil-168 Yangın bölgesi hasar değerlendirmesi Aşağıdaki şekildeki 3 görüntü. yangın sahasını ve sınırlarını belirlemek zordur. aşağıdaki parağraflarda Aşağıdaki şekildeki 2 görüntü. yangından meydana gelen duman bir çok petrol kuyusunun üzerini kapatmış olup bunların adedi tesbit edilememektedir. “a” ve “b” ile belirtilmiş pankromatik ve tabii renkli band kombinasyonundaki görüntülerde.

TM ve radar görüntülerinin birleştirilmesinden meydana gelen ve “c” ile belirtilmiş görüntü ise arazi kullanımı verisi ve sel baskını sonuçlarını müştereken kapsamaktadır. Bu görüntü üzerinde sel kontrol bölgesi açık olarak görülmektedir. sel baskınını takiben çekilen ERS-1 radar görüntüsüdür. “b” ile işaretli olan görüntü ise. Landsat pasif. sel nedeniyle meydana gelen hasarı kapsamaktadır. “a” ile işaretli görüntü. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 148 K ASIM 2001 . Landsat TM görüntüsüdür. sel baskınından önce algılanmış. ERS-1 aktif sensörleri ve her ikisinin birleştirilmesinden oluşmuş yeni görüntü üzerinden sel’in yayıldığı alan ve meydana getirdiği hasar tesbit edilebilmektedir.UZAKTAN ALGILAMA a b c Şekil-169 Petrol kuyuları yangınını içeren görüntüler Aşağıdaki şekildeki 3 görüntü ise.

UZAKTAN ALGILAMA Vaca Dağları Sacramento Nehri Landsat TM görüntüsü 16 Ekim 1992 Sel kontrol Bölgesi ERS radar görüntüsü 16 Ocak 1995 TM / ERS görüntüleri kombinasyonu Şekil-170 Sel baskını değerlendirmesine ilişkin görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 149 K ASIM 2001 .

5 20.9 28.2 66.8 2.4 30.45 0.1 6.0 3.2 2.56 0.0 8.9 7.65 0.7 69.8 83.8 62.8 1.75 0.0 79.0 9.6 2.4 10.4 27.7 16.80 0.8 19.7 1.0 35.8 10.0 2.8 15. Kuru verimli Toprak Siyah Toprak Kumlu tın İĞNE YAPRAKLI ORMAN YAYVAN YAPRAKLI ORMAN Taze Kar İç Sular Dalga Uzunluğu (µm) 0.1 29.9 YAZ (1) KIŞ (2) YAZ (3) 15.0 5.0 9.7 9.55 0.5 75.4 17.2 5.1 2.1 0.5 68.0 18.84 Kalker.7 1.2 5.6 5.3 2.3 16.6 54.1 5.8 7.65 2.6 23.2 18.1 7.0 30. YERLEŞİM SAHASI VE SUYUN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ DALGA UZUNLUĞU (Micron) 0.9 3.50 0.6 73.8 7.6 3.4 17.5 63.0 54.2 27.2 8.8 6.5 3.1 8.0 68.6 39.9 0.5 46.4 6.4 24.40 0.45 YANSIMA DEĞERLERİ YERLEŞİM TOPRAK SAHASI 71 30 33 64 104 39 144 103 45 51 42 58 35 146 SU 67 22 17 10 4 3 128 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 1 KASIM 2001 .8 73.6 19.1 4. Kil KIŞ 1.4 6.3 31.0 13.0 2.1 3.0 56.3 28.6 31.4 75.7 51.7 1.485 0.83 1.7 14.9 4.6 4.70 0.4 (1) Kuru çimenli çayırı da içerir (2) Islak çimeni de içerir (3) Olgunlaşmış tarla mahsüllerini de içerir TOPRAK.3 4.2 74.1 6.UZAKTAN ALGILAMA EK-A TABİİ NESNELERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ YANSIMA YÜZDESİ Dağ tepeleri Kuru kum Yaş Kil.215 11.5 71.5 55.7 47.9 14.0 23.8 7.66 0.0 82.3 11.8 34.60 0.8 77.7 71.

65 86.65 23.4 25.55 27.50 1 1.09 79.36 46.67 88.5 82.05 86.92 84.40 0.47 5.22 76.33 35.6 7.46 9.16 82.45 0.57 66.36 75.38 84.95 81.71 82.14 90.45 18.54 64.18 90.4 93.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ ANHYRITE SO-1A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) APETITE P-1A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) AZURITE C-12A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.15 50.5 2 2.48 80.63 48.68 63.99 68.5 2 2.1 64.15 94.91 83.82 83.73 14.99 67.28 85.78 89.67 91.51 11.8 92.36 87.11 15.58 73.76 62.71 90.16 54.65 90.02 37.87 71.41 27.69 55.83 34.40 0.94 17.8 37.37 89.63 50.39 81.95 20.91 67.99 61.26 89.68 84.50 1 1.05 63.32 76.72 80.5 56 62.09 82.62 93.42 88.69 55.51 78.97 40.78 78.24 88.13 23.3 76.74 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 2 KASIM 2001 .18 87.73 44.74 89.66 85.9 90.66 69.31 75.75 8.66 63.91 29.6 20.6 62.78 91.9 BARITE SO-3A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) BORAX B-6A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) CALCITE C-3A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.68 66.49 84.58 64.4 64.76 10.13 18.44 91.92 57.95 73.7 4.55 88.78 46.4 81.08 78.11 51.46 45.86 87.94 88.78 83.45 0.96 73.38 67.36 48.99 80.27 91.29 35.05 56.72 84.5 44.59 81.81 90.19 87.59 70.8 93.22 28.

87 88.50 1 1.69 22.61 52.38 17.86 87.94 90.79 31.26 43.66 6.66 10.52 54.05 51.42 39.19 92.57 90.41 5.50 1 1.51 74.28 86.9 92.78 2.52 17.32 13.45 0.37 38.26 14.5 2 2.40 0.78 21.96 25.11 89.93 90.77 17.84 42.83 34.28 63.12 37.17 39.97 6.86 93.81 50.96 44.24 89.79 44.18 46.22 37.73 50.31 61.51 50.34 5.55 7.98 6.68 83.05 32.97 32.40 0.57 10.42 3.17 7 7.78 8.7 91.02 2.47 59.58 9.86 89.98 28.27 53.54 72.15 26.48 28.04 19.15 6.24 4.02 54.31 2.75 53.04 51.19 3.45 0.97 52.39 28.94 3.78 49.08 31.85 32.18 13.68 5.59 6.93 65.57 26.97 21.31 21.72 33.43 90.12 25.08 DIOPSIDE IN-9B DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) DOLOMITE C-5A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) EPIDOTE SS-1A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.99 85.43 45.67 5.28 44 44.76 85.63 69.39 91.68 12.53 7.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ CHALCOCITE S-8A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) CHLORITE PS-12C 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) CRYOLITE H-1A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.58 86.79 36.84 89.01 6.08 62.4 7.28 38.17 15.29 43.57 5.89 16.71 29.08 54.23 13.62 24.55 13.82 31.5 7.5 2 2.5 7.84 20.43 3.03 21.86 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 3 KASIM 2001 .26 64.49 86.83 74.72 55.

21 5.09 57.87 85.78 24.65 5.57 75.51 6.05 14 12.5 2 2.2 4.84 56.38 6.07 4.25 90.34 61.91 15.74 10.56 6.46 11.58 91.59 4.07 66.25 4.29 92.19 64.24 5.68 6.81 9.72 58.78 3.04 7.5 91.51 29.54 9.08 93.35 11.71 14.03 42.74 86.57 57.17 66.28 55.9 4.43 56.47 66.8 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 4 KASIM 2001 .55 28.1 4.9 55.91 3.74 4.02 11.50 1 1.93 12.3 88.57 90.12 70.3 8.16 92.04 93.12 59.7 87.65 9.04 17.81 87.37 3.71 92.54 56.43 4.62 37.98 93.47 86.57 4.85 6.36 17.95 91.94 85.85 90.73 91.50 1 1.75 8.28 57.45 86.5 25.58 3.5 2 2.38 65.54 69.7 3.45 0.03 85.14 88.6 36.66 10.40 0.54 4.11 4.75 12.23 3.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ FLUORITE H-2B DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) GALENA S-7A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) GRAPHITE E-1A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.85 16.37 83.62 89.05 13.32 4.71 59.5 56.09 92.7 9.40 0.78 10.35 88.43 60.52 87.95 26.76 5.96 90.22 GYPSUM SO-2B DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) HALITE HALITE 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) HEMATITE O-1A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.57 11.89 71.38 86.29 11.5 89.92 11.45 0.19 86.05 15.25 8.4 12.78 85.7 16.46 10.33 69.71 4.16 6.91 6.

34 92.50 1 1.28 70.25 78.78 71.5 59.88 80.06 62.52 59.25 28.33 42.36 84.14 36.35 91.40 0.67 87.76 91.43 - - 74.74 91.1 45.58 31.52 74.62 76.51 50.79 59.92 51.75 64.22 80.45 87.02 49.71 28.94 85.68 19.96 33.4 88.14 60.77 27.52 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 5 KASIM 2001 .55 80.06 76.24 70.77 60.85 78.72 75.46 68.24 75.02 88.31 63.71 77.5 - - 22.99 82.81 80.66 88.86 73. YELLOW 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) MAGNESITE C-6A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.95 70.56 73.82 77.17 43.88 77.53 74.34 69.3 67.45 0.82 78. WELL 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) KERNITE B-2A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.5 LABRADORITE TS-2A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) LEPIDOLITE.50 1 1.84 61.97 55.75 77.81 79.29 76.22 87.52 26.44 86.22 80.63 62.71 92.40 0.5 81.68 85.12 65.15 37.94 86.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ ILLITE PS-11A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) KAOLINITE.5 2 2.65 90.44 89.24 81.26 27.92 70.94 72.33 78.45 0.52 68.3 52.42 72.29 37.23 52.33 94.5 2 2.49 68.39 66.58 66.35 71.97 73.57 52.52 92.62 78.29 92.

24 7.05 72.66 6.01 79.26 14.42 13.42 9.32 77.52 82.72 85.96 77.31 81.72 82.49 65.40 0.61 5.22 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 6 KASIM 2001 .26 75.54 83.49 60.63 73.02 57.53 79.25 14.08 72.89 10.98 72.53 79.61 63.31 83.88 5.45 0.88 78.26 5.53 74.29 77.6 76.26 5.29 6.99 5.44 77.25 12.37 12.41 13.41 82 82.41 - - 48.38 86.25 12.54 80.51 7.06 84.62 78.48 61.21 80.32 76.07 10.7 79.07 80.6 8.59 83.65 73.5 2 2.81 72.99 70.83 10.48 79.63 69.7 4.21 62.54 68.97 81.84 82.25 54.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ MAGNETITE O-4A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) NEPHELINE TS-16A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) ORTHOCLASE TS-12A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.47 5.36 70.77 PYRITE S-2A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) QUARTZ.22 3.50 1 1. ROCK 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) SANIDINE TS-14A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.04 80.51 4.02 12.65 46.5 2 2.39 82.25 84.87 86.91 80.55 80.5 6.5 9.40 0.53 86.93 76.26 8.49 74.78 78.55 83.25 9.45 0.02 84.4 84.36 79.47 82.28 80.45 6.58 5.33 4.97 84.59 4.18 72.95 13.99 74.9 13.7 6.88 85.93 9.50 1 1.72 12.26 11.68 4.8 4.

09 79.79 49.34 90.5 93.03 78.36 70.41 12.98 79.27 88.91 25.66 49.47 71.58 89.8 58.35 14.5 34.77 51.93 22.81 61.69 92.76 21.85 90.76 82.2 77.5 75.27 54.1 56.5 6.88 85.13 86.46 23.89 71.68 85.34 76.87 38.68 93.72 64.40 0.21 43.64 45.95 SULFUR E-2A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) TALC PS-14A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) TITANITE NS-7A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.96 86 83.06 79.28 68.71 67.39 48.32 56.4 32.84 81.19 53.2 72.15 93.96 70.43 77.74 10.42 30.58 88.73 30.45 0.63 8.13 57.53 70.2 33.44 58.69 63.57 86.08 93.32 16.02 67.17 37.68 63.01 47.79 4.45 0.82 57.09 63.76 26.34 82.12 63.72 67.45 83.7 74.37 47.56 84.07 85.63 46.56 24.29 8.40 0.62 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 7 KASIM 2001 .84 92.5 2 2.5 2 2.52 33.4 83.03 94.04 82.24 16.17 50.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ SERPENTINE PS-20A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) SIDERITE C-9A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) SODALITE TS-10A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.19 52.65 63.31 61.54 54.88 53.48 67.34 49.74 86.79 31.6 71.38 64.11 67.71 95.51 33.32 86.50 1 1.52 81.14 59.61 33.08 67.76 19.34 64.52 75.14 43.71 88.63 74.1 50.93 89.45 3.69 11.06 87.76 51.50 1 1.49 9.17 88.64 87.

50 1 1.73 54.16 31.81 12.2 59.54 20.71 49.01 48.47 58.66 60.46 62.85 43.26 70.54 73.73 72.9 48.9 50.92 50.36 45.82 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 8 KASIM 2001 .86 60.8 53.57 38.56 65.40 0.67 57.92 56.52 49.37 69.39 65.13 33.12 72.86 58.12 25.56 39.29 21.16 19.4 45.19 50.8 49.19 50.5 49.11 49.04 26.12 66.5 2 2.46 55.3 57.63 42.85 76.1 58.95 48.46 68.88 51.UZAKTAN ALGILAMA EK-A MİNERALLERİN MUHTELİF DALGA UZUNLUKLARINA GÖRE TAYFSAL YANSIMA DEĞERLERİ VE PROFİLLERİ TOPAZ NS-6A DALGA UZUNLUĞU (mm) 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) VERMICULITE PS-18A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) ZIRCON NS-9A 125-500 (mm) 45-125 (mm) >45 (mm) 0.9 17.99 50.74 51.26 76.1 28.42 70.33 57.15 56.31 56.16 56.23 72.45 0.31 71.08 38.

CONCORD. münferit vasıtaları. F-14)) Büyük münferit radarları antenlerini tesbit (TALL KING) Paletli vasıtaları. SLAVA. düz kutu) ve/veya lokomotif tiplerini (buharlı. KARA VEYA KRESTA sınıfı harp gemilerindeki hava arama radarlarını (TOP STEER veyaTOP SAIL) teşhis Münferit demiryolu vasıtalarının tipini (Gondol. KIEV. MOSKVA. sahra topcusu büyük nehir geçme techitatı grup halindeki tekerlekli vasıtaların genel tiplerini teşhis Açık güdümlü mermi silo kapısını tesbit Orta büyüklükteki deniz altıların baş şeklini tesbit (ROMEO. Delta) (707. Type 209. F-15. köşeli) Orta ebatlardaki paletli vasıtaları teşhis SA-6. yardımcı ve ticari gemiler) Trenleri veya demiryolu üzerindeki katarları tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 4 Tüm büyük avcı uçak tiplerini teşhis (FENCER. SOVREMENNY. ECHOII) Demiryolu rayları. SA-11ve SA-17 güdümlü mermileri birbirinden ayırmak SA-N-6 ve SLAVA sınıfı harp gemilerindeki dikey lançerleri teşhis Otomobillerin sedan veya station wagon tiplerini teşhis • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 1 KASIM 2001 . PECHORA. BEAR) Radarları ve SAM mevzilerindeki güdüm sahalarını teşhis Helikopter iniş sahalarını tesbit Mobil güdümlü mermi üslerindeki destek vasıtaların varlığını/yokluğunu tesbit Limandaki büyük harp gmilerinin tipini teşhis (Kruvazör. HIND D/E. İmalat binaları) Büyük binaları tesbit (Hastahane Fabrika) SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 3 Tüm büyük uçakların kanat yapısını teşhis (Düz. FOXBAT. HAZE A/B/C) EW/GCA/ACQ Radarlarının anten şekillerini teşhis (parabolik. SS-21. HAN. HENHOSE) Askeri talim sahalarını tesbit Yol paternine dayalı SA-5 güdümlü mermi mevziini teşhiş ve tüm mevziin konfigurasyonunu belirlemek Deniz tesislerindeki büyük binaları tesbit (Atelyeler. dizel) teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 6 Küçük ve orta helikopter modellerini ayırmak (HELIX A/B/C. dikdörtgen.UZAKTAN ALGILAMA EK-B ASKERİ AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER ( Visible National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 1 Orta büyüklükteki liman tesisini tesbit ve/veya büyük bir hava meydanındaki pist ve taksirutları belirlemek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 2 Hava meydanındaki büyük bir hangarı tesbit Büyük sabit radarları tesbit (AN/FPS 85. SCUD) Kamufle edilmemiş SS-25 güdüm sistemlerindeki TEL ve ve güdüm destek venlerini ayırmak KIROV. Ok. kontrol kulesi. CUBRA. makas kontrol noktalarını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 5 Vasıtaya veya treylere monteli radarları teşhis radarları antenlerini tesbit (TALL KING) Taktik SSM sistemlerini tipini teşhis (FROG. DANE.

REDEYE. su ve çıplak arazi) Orta ebatlarladaki liman tesislerini tesbit Büyük meydanlardaki taksirut ve pisti ayırt etmek Büyük sahalardaki drenaj paternlerini teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 2 160 acre’den daha büyük sulama yapılan tarlaları teşhis Büyük binaları tesbit (Hastahane Fabrika) Büyük otoyol sistemleri üzerindeki yonca yaprağı gibi yol paternlerini teşhis Buz kırıcı deniz vasıtalarını tesbit 300 fitden daha büyük gemilerin dümen suyunu tesbit İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 2 KASIM 2001 . KARA. elektronik venlerdeki havalandırma bacalarını teşhis Vasıtalara monte edilmiş antitank güdümlü mermilerini tesbit ( BMP-1 üzerindeki SAGGER) Güdümlü mermi depo kapılarındaki menteşe mekanizmasını ve kontrol silolarının detaylarını tesbit KIROV. STINGER) Güverteye monteli vinçlerin kablolarını tesbit Vasıtaların ön çamındaki silecekleri teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 9 Uçak gövdesine bağlanmış slotları ayırtetmek Anten kanopileri hat bağlantısını sağlayan küçük seramik izalator fincanlarını teşhis Vasıtaların plakalarını teşhis Güdümlü mermi kısımları üzerindeki vida ve civataları teşhis 1-3 inç çapındaki halatların örgüsünü teşhis Demiryolu bağlantı materyalini tesbit SİVİL AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER (Civil National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 0 Engeller veya çok zayıf çözümleme nedeniyle görüntü kıymetlendirilememektedir SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 1 Arazi kullanımı sınıflarını birbirinden ayırt etmek (İskan. FOXHOUND) Limanları gemilerdeki bordo iskelesini.UZAKTAN ALGILAMA EK-B ASKERİ AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER ( Visible National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • • • • • • • • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 7 Av uçaklaarını teşhis (FULCRUM. orman. KRIOV tipi harp gemileri üzerindeki münferit torpito tüplerini teşhis Demiryolu bağlantılarını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 8 Bombarduman uçakları üzerindeki perçinleri teşhis Horn ve W tipi antenleri tesbit (BACKTRAP ve BACKNET) Elde taşınan SAM’ları teşhis ( SA-7/14. ziraii.

gergedan ve zürafa gibi büyük hayvanları tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 6 Narkotik madde içeren bitki örtüsünü tesbit Mısır.UZAKTAN ALGILAMA EK-B SİVİL AMAÇLI GÖRÜNEN BANDDAKİ MİLLİ GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER (Civil National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 3 160 acre’den daha büyük tarlalarda sürülme izlerini tesbit İskan bölgelerindeki münferit binaları tesbit Demiryolu hatları üzerindeki tren katar halindeki demiryolu araçlarını tesbit Seyrüsefer yapılabilen dahili su yolları üzerindeki mavunaları teşhis Tabii ormanları ve meyva bahcelerini birbirinden ayırt etmek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 4 Ambarlar. düz kutu) ve/veya lokomotif tiplerini (buharlı. makas kontrol noktalarını teşhis Çimenlik arazideki jip izlerini tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 5 Münferit demiryolu vasıtalarının tipini (Gondol. yulaf ve arpa gibi küçük ürünlerin başaklarını teşhis Tel örgü çitlerindeki münferit tel örğülerini teşhis Demiryolu bağlantı materyalini tesbit Çam ağaçlarındaki iğne yapraklı dalları münferiden teşhis İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 3 KASIM 2001 . yulaf gibi küçük taneli tahılları ayırt etmek Otomobillerin sedan veya station wagon tiplerini teşhis Yerleşim sahalarındaki münferit telefon / elektrik direklerini teşhis Çıplak arazi üzerindeki ayak izlerini tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 7 Pamuk tarlalarındaki yetişmiş pamuğu teşhis Münferit demiryolu bağlantılarını teşhis Merdivenlerdeki basamakları tesbit Orman kesimi sonuçundaki ortaya çıkan kütük ve kayaları tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 8 Domuz yavrularını saymak Asfalt kaplı satıhlar üzerine çizilmiş işaretleri teşhis Otobüs/kamyonların plakalarını teşhis Münferit çam fidanlarını teşhis Su reservelerindeki münferit zambakları teşhis Vasıtaların ön çamındaki silecekleri teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 9 Buğday. münferit vasıtaları. kontrol kulesi. silolar ve evleri gibi çiftlik binalarını teşhis Demiryolu tasnif sahalarındaki demiryolu hatlarını saymak Yerleşim sahalarındaki basketbol. soya fasulyası ürünleri ve buğday. dizel) teşhis Vasıta depolama binalarını tesbit Kamp ve eğlence mahallerindeki çadırları teşhis İğne yapraklı ve yayvan yapraklı ağaçları birbirinden ayırt etmek Otlaklardaki fil. tenis ve voleybol sahalarını tesbit Demiryolu rayları.

T-62 MBT) SS-25 RTP güdümlü mermi sistemindeki güdüm destek techizatını tesbit SSN tipi harp gemilerinin baş şekli. COKE. FLANKER. uzunluk / genişlik farkını ayırt etmek Demiryolu vagonları arasındaki mesafeyi tesbit ve vagon adedini belirlemek İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 4 KASIM 2001 . SSM veya ABM sabit güdümlü mermi mevzilerindeki araç ve techizatı tesbit Orta ebaddaki şileplerin güverte üstü yapısını tesbit Orta ebaddaki (6 hatlı) demiryolu tasnif sahasını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 4 Büyük ebatlı helikopter ve orta ebaddaki sabit kanatlı uçakları ayırt etmek HALO. F-15) Yuvarlak binaya monte edilmiş 12 metre capındaki çanak anteni içeren ORBITA mevziini teşhis Askeri tesislerdeki araç koruma duvarlarını tesbit SAM. COCK. HOUND. CRUSTY) Tesisler ve komuta postaları arasındaki kablo hatlarını tesbit Motor bakım tesislerindeki münferit vasıtaları tesbit Güdümlü mermi üstlerindeki yapılardaki kayar çatıların açık veya kapalı olduğunu ayırt etmek Kare tarzında başı bulunan ROPUCHA sınıfı çıkarma vasıtasını (LST) teşhis Demiryolu / karayolu ilişkin tüm köprüleri tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 5 Tüm orta sınıf helikopterleri ayırt etmek (HIND. HAZE. CURL. CAMBER. 747) Büyük array tipi antenlere sahip radarları teşhis (HEN. DOG HOUSE) Askeri tesislerdeki bina paternlerini ve mevzii konfigurasyonunu tesbit SSM lançer mevzilerini tesbit (ICBM) Şilep veya tanker gibi büyük ticari gemileri tesbit Atletizm stadyumlarını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 3 Orta büyüklükteki uçakları tesbit (FENCER. HIP. HOUSE. WASP) Gelişmiş TWIN EAR antenini tesbit Nehir gecme techizatını ve orta/ağır zırhlı araçları ayırt etmek (MTU-20. 707.UZAKTAN ALGILAMA EK-B RADAR GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SINIF SEVİYELERİ (Radar National Imagery Interpretability Rating Scale (IIRS) • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 0 Engeller veya çok zayıf çözümleme nedeniyle görüntü kıymetlendirilememektedir SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 1 Park sahalarındaki uçakları tesbit Sık ağaçlık sahalarda büyük seyreltmeyi tesbit Liman tesisindeki iskele ve atelyeleri tesbit Birbirinden ayırt edimeksizin karayolu veya demiryolu gibi ulaşım şebekesini tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 2 Büyük bombarduman ve nakliye uçaklarını tesbit (BLACKJACK. PUMA.

paletli Zırhlı personel taşıyıcı ve orta tankları ayırt etmek (BMP-1/2. T-80 tankları) • KRESTA II (CG). YANKEE I. KRESTA I (CG). FITTER. FLOGGER) Taretli. DELTA I. BMP-1/2. MT-LB. GCA ve ACQ radarlarındaki anten şekillerini teşhis Tekerlekli veya paletli zırhlı personel taşıyıcıları üzerindeki taret ve silahları teşhis (BTR-80. FLANKER) BAR LOCK / SIDE NET radar mevziilerindeki antenleri ayırt etmek Kücük askeri destek vasıtalarını ayırt etmek (UAZ-69.UZAKTAN ALGILAMA EK-B RADAR GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SINIF SEVİYELERİ (Radar National Imagery Interpretability Rating Scale (IIRS) • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 6 Sabit kanatlı av uçaklarını ayırt etmek (FENCER. pod) EW. M-113 SA-3 güdümlü mermisi üzerindeki ileri kanatçıkları teşhis • • • • • • • • • • • • • İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 5 KASIM 2001 . KIRAV II (FFG) sınıfı harp gemilerinden havalanan helikopterleri ayırt etmek • Düz veya gondol tipi vagonlar üzerindeki yükü tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 7 Küçük avcı uçak tiplerini teşhis (FISHBED. UAZ-469 araçları ve T-72. T-64) SA-2 mevzilerindeki lancer üzerindeki güdümlü mermiyi tesbit KRIVAK I/II tipi harp gemilerinin baş tarafına monteli güdüm sistemini ve KRIVAK III tipi harp gemilerini baş tarafına monte edilmiş silah taretlerini ayırt etmek Yerleşim sahaları veya askeri tesislerdeki sokak lambalarını tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 8 HIND ve HIP tipi helikopterleri ayırt etmek FAN SONG E güdümlü mermi kontrol radarı ve FAN SONG F radarındaki parabolik çanak antenleri ayırt etmek SA-6 güdümlü mermi mevziindeki techizatı teşhis Demiryolu tank tipi vagonları üzerindeki havalandırma kapaklarını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 9 Büyük uçaklara uygulanmış ana modifikasyonları tesbit ( Atış.

seyrek ağaçları ve açık alanları ayırt etmek SS-25 üslerindeki bina ve yolları teşhis Askeri ve ticari limanları ayırt etmek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 3 Büyük ve küçük tip uçakları ayırt etmek (C-141. FISHBED. L-39) Termik takat kaynaklarındaki kazan dairesi. oval) SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 6 Dizel lokomotiflerinin termik faaliyetini teşhis FIX FOUR ve FIX SIX mevzilerindeki anten şekillerini ayırt etmek Tank ve zırhlı personel taşıyıcılardaki termik faaliyeti ayırt etmek 2 raylı ve 4 raylı SA-3 lançerlerini ayırt etmek Denizaltılardaki güdümlü mermi tüpü kapaklarını teşhis İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 6 KASIM 2001 . BEAR. 707. F-16. CANDID. TORNADO / F-15. FOXBAT) Tenis kortlarını teşhis Büyük Radyo role metal kafes direklerini teşhis Koruma duvarları içindeki zırhlı vasıtaları tesbit SA-10 mevziindeki elektronik kuleyi tesbit 200 metreden daha büyük ticari gemilerin baca tipini teşhis (kare. F-16. FISHBED) İskan sahalarındaki 50 metre çapından daha küçük transformotorleri tesbit Elektronik tesislerdeki 10 metre çapından daha büyük dome’ları tesbit Askeri garnizonlardaki vasıtaların termik faaliyetini tesbit Askeri garnizonlardaki SS-25 MSV’nin termik faaliyetini tesbit Büyük ticari gemilerdeki kapalı ambar kapaklarını teşhis SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 5 Tek ve ikiz kuyruklu av uçaklarını ayırt etmek ( FLOGGER.UZAKTAN ALGILAMA EK-B INFRARED GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER (Infrared National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 1 Büyük meydanlardaki pist ve taksirutları ayırt etmek Sık ağaçlık sahalarda 1 kilometre kareden daha büyük seyreltmeyi tesbit Açık denizlerdeki uçak gemisi. super tanker ve KIROV tipi gemileri tesbit 1 kilometre kareden daha büyük bataklıkları tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 2 Büyük uçakları tesbit (C-141. FLANKER. CLASSIC) Yerleşim sahalarındaki hastahane ve fabrika gibi büyük binaları tesbit Sık. baca faaliyetlerini teşhis Büyük hava erken ihbar radarlarını tesbit Büyük askeri garnizonlardaki eğitim sahalarında kullanılan vasıtaların izlerini tesbit SA-5 lgüdümlü mermi kompleksindeki tesisleri teşhis 200 metreden daha büyük şilep ve tankerleri ayırt etmek SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 4 Küçük av uçaklarının kanat konfigurasyonunu teşhis (FROGFOOT. A300. 707. yuvarlak. BEAR. AIRBUS / A-4.

UZAKTAN ALGILAMA EK-B INFRARED GÖRÜNTÜ KIYMETLENDİRMESİNE YÖNELİK SEVİYELER (Infrared National Imagery Interpretability Rating Scale (NIIRS) • • • • • • • • • • • • SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 7 MIG-23 FLOGGER uçaklarının yer taarruz ve önleme tiplerini ayırt etmek Otomobillerin sedan veya station wagon tiplerini teşhis Radyo role kulelerindeki 3 metre çapından daha küçük çanak antenleri teşhis SA-6 mevzilerindeki güdümlü mermi aktarma vinçlerini teşhis 2 raylı ve 4 raylı SA-3 lançerlerini ayırt etmek İskelelerdeki bağlama techizatını (baba) tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 8 Radar antenlerinin dikey ve yatay desteklerini teşhis Tank taretleri kapalı kapılarını tesbit SINIFLANDIRMA SEVİYESİ 9 Av uçakları üzerindeki giriş panellerini teşhis BIRDS EYE ve BELL LACE antenlerini ayırt etmek Zırhlı vasıtalar üzerindeki taret kapaklarının menteşelerini teşhis SA-2/CSA-1 güdümlü mermileri sistemindeki komuta güdüm antenlerini teşhis İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 7 KASIM 2001 .

SİLAH ETKİNLİKLERİ • • • • GENEL BİLGİ TİPLERİ Kimyasl ve biolojik silah üretimi.UZAKTAN ALGILAMA EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI UYGULAMA 1. SİLAHLARIN KONTROLU • • • • • • • • • • 3. depolanması ve testi Klasik silah üretimi Klasik kuvvetler Güdümlü füzeler kolaylıkları Orta menzilli nüklear güdümlü mermiler Güdümlü mermi taşıyıcıları ve lançerler Nüklear denizaltılar Bombardıman üsleri nüklear başlık depoları Nüklear silah üretimi. depolama ve test Stratejik güdümlü mermi üretimi Kimyasal ve biolojik silahların üretimi. HEDEF TESBİT VE İSTİHBARAT İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 1 KASIM 2001 . ANTLAŞMALARI İZLEME • • • • • • • • • • 2. depolanması ve testi Klasik silahların üretimi Güdümlü füzeler Orta menzilli nüklear füzeler Güdümlü füze taşıyıcıları ve lançerleri Nüklear enerji üretim merkezleri Nüklear başlık depolama sahaları Nüklear silahların üretimi. BELİRTİ VE İKAZLAR • Askeri techizat • Askeri tatbikatlar ve intikaller • Askeri tesisler • • • • • • • • • • • • • • • • İniş pistleri ve yol şeritleri Meydanlar Helikopter iniş ve atma bölgeleri Endüstriyel tesisler Ulaşım hatları Askeri tesisler Oşinografik faktörler Denizaltı ve satıh gemileri dağılma yerleri Topoğrafik faktörler Meydanlar Endüstriyel tesisler Ulaşım hatları Askeri techizat Askeri tesisler Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler 5. depolanması ve testi Stratejik füze üretimi Silah sevkiyatı ve depolama Endüstriyel tesisler Askeri techizat Askeri tesisler Oşinografik faktörler 4. İHTİMALİYET PLANLAMASI 6.

HAVA ULAŞTIRMA GÖREV PLANLAMASI 15. UÇUŞ EĞİTİM YARDIMCILARI 16. MUHAREBE SAHASI İSTİHBARAT HAZIRLIKLARI • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • GENEL BİLGİ TİPLERİ İniş pistleri ve yol şeritleri Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Askeri techizat Askeri tesisler Oşinografik faktörler Demiryolu techizatı ve kolaylıkları Topoğrafik faktörler Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Meydanlar Endüstriyel tesisler Ulaşım hatları Askeri techizat Askeri tesisler Demiryolu techizatı ve depolama İniş pistleri ve yol şeritleri Meydanlar Helikopter iniş ve atma bölgeleri Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Helikopter iniş ve atma bölgeleri Topografik faktörler Askeri tesisler Oşinografik faktörler Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler 8. DENİZALTI VE SATIH MUHAREBE PLANLAMASI 18. ELEKTRONİK VE MUHABERE PLANLAMASI 17.UZAKTAN ALGILAMA EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI UYGULAMA 7. GÖRÜNTÜ HARİTALARI ÜRETİMİ 12. TATBİKAT DESTEĞİ 9. AMPİBİK TAARRUZ PLANLAMASI 13. DENİZ SİLAH ATIŞ DESTEĞİ İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 2 KASIM 2001 . HARİTALARI GÜNÇELLEŞTİRME 10. TAARRUZ VE DARBE GÖREV PLANLAMASI 14. HARİTA DESTEĞİ 11.

LOJİSTİK İSTİHBARATI • • • • • • • • • • • • • • • 24. NÜKLEAR. BİOLOJİK VE KİMYASAL SİLAH ANALİZLERİ 26.UZAKTAN ALGILAMA EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI UYGULAMA 19. ÖZEL HAREKATLAR VE ÖZEL HARP DESTEĞİ • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • GENEL BİLGİ TİPLERİ Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Oşinografik faktörler Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Maden çıkarma sahaları Kimyasl ve biolojik silah üretimi. depolanması ve testi Stratejik füze üretimi Güdümlü mermi üretimi ve test kolaylıkları Test kolaylıkları ve atış sahaları Ulaşım hatları Topoğrafik faktörler Bitki analizi Uçak pistleri ve yol şeritleri Meydanlar Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Askeri techizat Askeri tesisler Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler Topografik faktörler Helikopter iniş ve atma sahaları İniş pistleri ve yol şeritleri Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Koruyucu kamuflaj faaliyeti Topoğrafik faktörler Uçak pistleri ve yol şeritleri Meydanlar Helikopter iniş ve atma bölgeleri Ulaşım hatları Oşinografik faktörler Topoğrafik faktörler 23. LİMAN VE DEMİRLEME KAPASİTESİ ANALİZİ 22. BÜYÜKELÇİLİK TESİSLERİNİ KORUMA VE GİZLİLİK PLANLAMASI 28. MUHARİP OLMAYAN UNSURLARI TAHLİYE HAREKATI İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 3 KASIM 2001 . MOBİL GÜDÜMLÜ MERMİ SAHASI LİMİTLERİ 25. ARAŞTIRMA VE TAHLİYE GÖREVİ PLANLAMASI 27. BARINAK. DENİZ GÜDÜMLÜ FÜZE DESTEĞİ 20. OŞİNOGRAFİK ARAŞTIRMALAR 21. depolanması ve testi Nüklear silah üretimi.

FELAKETE YARDIM İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 4 KASIM 2001 . EMNİYETLİ SAHA ANALİZİ • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • GENEL BİLGİ TİPLERİ Uçak pistleri ve yol şeritleri Ulaşım hatları Nüfus dağılımı Topoğrafik faktörler Bitki analizi Endüstriyel tesisler Ulaşım hatları Askeri tesisler Bitki sulama Bitkisel üretim Ürün depolama Bitki stresi Hastalık ve zarar yönetimi Kenevir üretimi Yangın analizi Orman envanteri Bitki haritacılığı Hastalık ve zarar yönetimi Tekrar ormanlaştırma Toprak yönetimi Ulaşım hatları Yağmur gölleri Topoğrafik faktörler Su yönetimi Asit yağmuru Hava kirliliği Yağmur ormanları Yağmur gölleri Toprakları koruma Toprak harfiyatlı madencilik Termal kirlenme Toksit atıkları Su kirlenmesi Uyuşturucu hava koridorları Uyuşturucu ürün analizi Uyuşturucu ekim özellikleri Uyuşturucu üretim tesisleri Uyuşturucu nakli ve depolama tesisleri Tabii felaket hasar değerlendirmesi Ulaşım hatları 30.UZAKTAN ALGILAMA EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI UYGULAMA 29. ORMANCILIK 33. ZİRAAT ANALİZİ 32. ÇEVRESEL PLANLAMA 34. UYUŞTURUCUYA KARŞI KOYMA DESTEĞİ 36. ÖZEL FAALİYET BÜROLARI DESTEĞİ 31. ÇEVRESEL TAHRİP 35.

MÜHENDİSLİK ÇALIŞMALARI İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 5 KASIM 2001 . LASER.UZAKTAN ALGILAMA EK-C GENEL BİLGİ TİPLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN UZAKTAN ALGILAMA UYGULAMALARI UYGULAMA 37. MICROWAVE VE IŞIN HÜZMESİ ANAZİ 40. BÖLGESEL ETÜDLER 39. EKONOMİK ANALİZ • • • • • • • • • • • • • • • GENEL BİLGİ TİPLERİ Meydanlar Su baskınlarını kontrol projeleri Endüstriyel tesisler Maden çıkarma sahaları Stratejik kaynaklar Ulaşım Su kaynakları Endüstriyel tesisler Ulaşım hatları Maden sahaları Topoğrafik faktörler Bitki analizi Stratejik kaynaklar Test kolaylıkları ve menziller Sel baskınlarını kontrol projeleri 38.

DEPOLANMASI VE TESTİ Silahların kontrolu. gemi ve kara nakil vasıtalarını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ KİMYASAL VE BİOLOJİK SİLAH ÜRETİMİ. Antlaşmaları izleme • Kimyasal ve biolojik döküntüleri birimsel tayf sinyallerden tesbit • Kimyasal ve biolojik tesislerin hacimli depolama kolaylıklarını teşhis • Kimyasal ve biolojik harp materyani teşhis KLASİK SİLAH ÜRETİMİ Silahların kontrolu. vasıta) • İntikal sahaları ve bombarduman üslerindeki güdümlü füze faaliyetini tesbit İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 6 KASIM 2001 . cephane ve patlayıcı madde üreten tesisleri teşhis Askeri silah depolama kolaylıklarını teşhis Depolama seviyesini belirlemek için depolama kolaylıklarını analiz GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GÜDÜMLÜ FÜZELER Silahların kontrolu. uçaksavar. zırhlı araç . gemi.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ KLASİK KUVVETLER Antlaşmaları izleme • • • • • GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ Silahların kontrolu ve antlaşmaları izleme ile ilgili özel askeri tesisleri teşhis Stok seviyeleri ve seviyelerdeki değişiklikleri belrlemek için materyel ve techizat stoklarını analiz Depolanan silahlar ve hasarları ile ilgili faaliyeti analiz Birlik hareketleri ve tesislere yerleşim faaliyetini analiz Taktik birliklerin toplanma sahalarını tesbit NÜKLEAR DENİZALTILAR Antlaşmaları izleme • Denizaltı üslerinde ve inşaa tesislerindeki nüklear denizaltıların adedini ve tipini teşhis • Denizaltı inşaa ve tamir tesislerindeki termal sinyalleri analiz NÜKLEAR ÜRETİM Silahların kontrolu • Üçüncü Dünya ülkelerindeki Takat kaynakları dahil nüklear reaktörleri ve ilgili tesisleri teşhis • Nüklear tesisler ile ilgili yeni inşaatları tesbit • Mevcut nüklear tesislerdeki göze batan faaliyeti tesbit SİLAH SEVKİYATI VE DEPOLAMA Silahların kontrolu • • • • Klasik silah üretim tesislerini teşhis Silah üretim tesisleri ile ilişkili depolama sahaları ve ulaşım şebekesini teşhis Depolama sahalarının depolama seviyesini analiz Depolama sahaları ile ilişkili demiryolu. Antlaşmaları izleme • • • Tank. Antlaşmaları izleme • Füze üretim tesislerini teşhis • Üretim tesisleri ile ilgili depolama kolaylıklarını teşhis • Depolama kolaylıklarındaki depolama seviyesi analizi • Depolama sahası ile ilgili nakliye kolaylıklarını teşhis (Demiryolu.

UZAKTAN ALGILAMA

EK-C
BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR ORTA MENZİLLİ NÜKLEAR FÜZELER Silahların kontrolu, Antlaşmaları izleme • Gizlenmiş silah depolarının mevkiini tesbit • Kamuflaj, gizleme ve aldatma önlemlerini tesbit • Nüklear başlık depolarını tesbit • Güdümlü mermi üretim tesislerini teşhis GÜDÜMLÜ MERMİ TAŞIYICILARI VE LANÇERLERİ Silahların kontrolu, Antlaşmaları izleme • Güdümlü mermi taşıyıcıları ve lançerlerin mevkii ve üretim tesislerini teşhis NÜKLEAR BAŞLIK DEPOLAMA (BOMBARDUMAN ÜSLERİ) Silahların kontrolu, Antlaşmaları izleme • Ağır bombarduman üslerini teşhis • Ağır bombarduman üslerindeki nüklear başlık depolama sahalarını teşhis • Depolama sahalarındaki faaliyetin seviyesini analiz NÜKLEAR SİLAH ÜRETİMİ, DEPOLAMA VE TEST Silahların kontrolu, Antlaşmaları izleme • • • • • • GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ Nüklear silah üretim ve ilişkili depolama tesislerini teşhis Askeri garnizonlar, üsler ve intikal birlikleri ile ilişkili nüklear silah depolarını teşhis Nüklear ve nüklear ile ilişkili göze batan ve gizli faaliyetleri teşhis Test sahalarındaki yeni kraterleri teşhis Test hazırlıklarını tesbit Test alanlarındaki nüklear radyasyon kirliliğini tesbit

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ
GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

STRATEJİK GÜDÜMLÜ MERMİ ÜRETİMİ Silahların kontrolu, Antlaşmaları izleme • • • Özel sahalardaki roket motorları ve harp başlığı üretim tesislerini teşhis Üretim tesisleri ile ilişkili depolama sahalarını teşhis Özel sahalar dışındaki diğer üretim faaliyetlerini tesbit

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

ASKERİ TATBİKATLAR VE İNTİKAL Belirti ve ikazlar, Antlaşmaları izleme • • • Askeri tesislerde, demiryolu sahalarında ve meydanlarda artan kıta toplulukları ve faaliyeti tesbit Garnizonlardaki techizat hareketlerini tesbit Eğitim ve manevra sahalarında artan faaliyetin seviyesini tesbit

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

7

KASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA

EK-C
BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR ULAŞIM HATLARI Amfibik taarruz planlaması, Taarruz ve darbe görev planlaması, İhtimaliyet planlaması, Felakete yardım, Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması, Tatbikat desteği, Çevresel planlama, Görüntü haritaları üretimi, Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları, Lojistik istihbarat desteği, Haritaları günçelleştirme, Harita desteği, Mobil güdümlü mermi sahası limitleri, Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı, Barınak/liman/ ve demirleme kapasitesi analizi, Emniyetli saha analizi, Özel faaliyet büroları desteği, Deniz güdümlü füze desteği, Özel harekatlar ve özel harp desteği, Hedef tesbit istihbarat • • • • • • • • • Kamuflaj faaliyetleri analizi İnşaat faaliyetleri analizi Otoyol küprülerini teşhis Demiryolu köprülerini teşhis Sular üzerindeki geçiş yerlerini teşhis Asli ve tali karayollarını teşhis Yol satıh malzemesinin analizi Demiryollarını teşhis Dahili su yolları ve kanalları teşhis

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR

UÇAK PİSTLERİ VE YOL ŞERİTLERİ Hava ulaştırma görev planlaması, İhtimaliyet planlaması, Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması, Ulaşım sahası istihbarat hazırlığı, Uçuş eğitim yardımcıları, Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı, Emniyetli saha analizi, Özel harekatlar ve özel harp desteği • Sınırları ve ebatları teşhis • Değişimi analiz • Buz ve kar analizi • Toprağın içerdiği nem analizi • Yüzeydeki gayri muntazamlıkları tanıma • Satıh materyalini analiz • Bitki analizi • Giriş ve çıkış rotalarını tanıma MEYDANLAR Hava ulaştırma görev planlaması, Taarruz ve darbe görev planlaması, İhtimaliyet planlaması, Ekonomik analiz, Uçuş eğitim yardımcıları, Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı, Emniyetli saha analizi, Özel harekatlar ve özel harp desteği, Hedef tesbit ve istihbarat • Pistlerin, taksirutların ve park sahalarının adet, istikamet ve satıh materyalini tanımak • İnşaat faaliyetlerini tanıma • Uçaksavar (AAA) ve satıhtan havaya atılan güdümlü mermi (SAM) savunmasını tesbit • Hangarlar, tamir kolaylıkları ve diğer ana binaları teşhis • POL tanklarını ve yakıt kolaylıklarını teşhis • Güç kaynaklarını teşhis • Uçak dağılma sahaları ve sığınakları teşhis • Hava trafik kontrol harekat binaları / bunkerleri, radar ve muhabere elektroniğini de içeren komuta kontrol kolaylıklarını teşhis

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

8

KASIM 2001

UZAKTAN ALGILAMA EK-C
BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR
HELİKOPTER İNİŞ VE ATMA SAHALARI Hava ulaştırma görev planlaması, Ampibik taarruz planlaması, İhtimaliyet planlaması, Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması, Uçuş eğitim yardımcıları, Ulaşım sahası istihbarat hazırlığı, Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı, Araştırma ve kurtarma görev planlaması, Özel harekatlar ve özel harp desteği • Sınırları ve ebatları teşhis • Değişimi teşhis • Engelleri tesbit • Satıh yoğunluğu analizi • Yüzeydeki gayri muntazamlıkları tanıma • Satıh materyalini analiz • Bitki analizi • Giriş ve çıkış rotalarını tanıma ASKERİ TESİSLER Denizaltı ve satıh muharebe planlaması, Taarruz ve darbe görev planlaması, İhtimaliyet planlaması, Belirtiler ve ikazlar, Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları, Özet faaliyet büroları desteği, Özel harekatlar ve özel harp desteği, Hedef tesbit ve istihbarat, Silah etkinlikleri • • • • • • • • • • • Muharebe sahası analizi (patlama) Muharebe sahası analizi (termal ışın) Kamuflaj perdesini teşhis İnşaat faaliyeti analizi Aldatmayı teşhis Yanıltıcı boyayı teşhis Materyal tiplerini analiz Tabii bitki kamuflajını analiz Denizaltı inşaatı tamir alanlarına ilişkin termal sinyalleri teşhis Termal sinyalleri analiz Bitki analizi

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR

ASKERİ TECHİZAT Taarruz ve darbe görev planlaması, Belirti ve ikazlar, Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları, Özel harekatlar ve özel harp desteği, Hedef tesbit istihbarat, Silah etkinlikleri • • • • • • • • • • • • • Hava muharebe konuş ve kuruluşu tesbit Muharebe sahası analizi (patlama) Kamuflaj perdesini teşhis Sahte tesisleri teşhis Yanıltıcı boyayı teşhis Elektronik konuş ve kuruluşu tesbit Harekli techizatı teşhis Kara muharebe konuş ve kuruluşu tesbit Güdümlü mermi konuş ve kuruluşu tesbit Tabii bitki kamuflajını analiz Deniz muharebe konuş ve kuruluşu tesbit Satıhdan havaya güdümlü mermi (SAM) konuş ve kuruluşu tesbit Uzay sistemlerini teşhis

BİLGİ GEREKSİNİMLERİ

İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU

UZALG

9

KASIM 2001

Görüntü haritaları üretimi. Biolojik ve kimyasal silah analizi • • • • • • • Atmosferik hareketi tesbit İnşaat faaliyetini analiz Yakıt lekelerini analiz Saha kraterlerini analiz Materyal tiplerini analiz Termal sinyalleri analiz Bitki stresini analiz GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR DEMİRYOLU TECHİZATI VE KOLAYLIKLARI Taarruz ve darbe görev planlaması. Silahların etkinlikleri • • • • • • • • • Muharebe sahası analizi (patlama) Muharebe sahası analizi (termal ışın) Kamuflaj faaliyeti analizi Kamuflaj perdesini teşhis İnşaat faaliyeti analizi Aldatmayı teşhis Yanıltıcı boyayı teşhis Materyal tiplerini analiz Maden çıkarma ve üretim tesislerini teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GÜDÜMLÜ MERMİ ÜRETİM VE TEST TESİSLERİ Nüklear. Haritaları günçelleştirme. . Hedef tesbit istihbarat. İhtimaliyet planlaması. Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı. Bölgesel etüdler. Muharebe sahası istihbarat hazırlığı • • Tasnif sahaları. Harita desteği. Ekonomik analiz. Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması. Deniz güdümlü füze desteği. Özel harekatlar ve özel harp desteği. Denizaltı ve satıh muharebe planlaması. yapısı. kalınlığı ve sıcaklığını teşhis Su berraklığını tesbit Deniz suyu tuzluluğunu analiz BİLGİ GEREKSİNİMLERİ İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 10 KASIM 2001 . Barınak/liman ve açık deniz kapasitesi analizi. Lojistik istihbarat desteği. Hedef tesbit ve istihbarat. Tatbikat desteği. Silah etkinlikleri • • • • • • • • • • • • • • Bathymetry analizi Plaj sınırları ve ebatları analizi Plaj kompozisyonunun analizi Plaj uyumluluk analizi Plajlardaki dağılım ve depolama sahalarını tesbit Plaja çıkış rotalarını teşhis Denizlerde ışın saçan canlıları analiz Akıntı ve girdap analizi Tabii ve insan yapısı engelleri teşhis Sahillerdeki mayınları tesbit Petrol sızıntılarını analiz Buz kütlelerinin mevkii. Oşinografik araştırma. Özel faaliyet buro desteği. Deniz top atışı desteği.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ENDÜSTRİYEL TESİSLER Taarruz ve darbe görev planlaması. Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları. tamir kolaylıkları ve aktarma noktalarını teşhis Sahte ve kamufle edilmiş demiryolu vasıtalarını teşhis OSİNOGRAFİK FAKTÖRLER Amfibik taarruz planlaması.

Harita desteği. ATIŞ SAHALARI Laser. Tatbikat desteği. Özel harekatlar ve özel harp desteği. Bölgesel etüdler. Deniz top atışı desteği. Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması. Görüntü haritaları üretimi. Elektronik ve muhabere planlaması. NBC silah analizi • • • • • • • • • Tesisin sınırlarını teşhis Test hedeflerinin görüş hattını teşhis Test binaları ve bunkerlerini teşhis Elektriki takat hatları ve kapasitesini tesbit Yanık ve patlama izlerini analiz Test hazırlıklarını teşhis Test sahasındaki yeni kraterleri teşhis Test sahasındaki nüklear radyasyon kirliliğini tesbit Yeni inşaatları tesbit İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 11 KASIM 2001 . Emniyetli saha analizi.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR TOPOGRAFİK FAKTÖRLER Amfibik taarruz planlaması. Çevresel planlama. Hedef tesbit istihbarat • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Muharebe sahası analizi Bitki tiplerini teşhis Drenaj paternini teşhis İnsan yapısı toprak özelliklerini teşhis Yaprak tipi ve yoğunluğu analizi Yürüyerek geçilebilen yerleri tesbit Çimenleri teşhis Seviye ve Meyili teşhis Satıhdaki yer sularını teşhis Buz ve karı teşhis Giriş ve çıkış rotalarını teşhis Arazi şekillerini teşhis NBC kirliliğini tesbit Direk yangınları teşhis Meyvelik serbest aralıklı ağaçları teşhis Toprak kaymalarını tesbit Toprağın nemini analiz Toprak tiplerini analiz Stresli bitkileri analiz Ağaç tiplerini ve yoğunluğunu teşhis Su akışını ve gövdesini teşhis Sulak alanları teşhis Bitki analizi BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ KORUYUCU KAMUFLAJ FAALİYETİ Büyükelçilik tesislerini koruma ve gizlilik planlaması • • • Kamuflaj perdesinin etki analizi Bozucu boyanın etki analizi Kesilen tabii bitkilerin etki analizi GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ TEST KOLAYLIKLARI. microwave ve ışın analizi. Muharip olmayan unsurları tahliye harekatı. Haritaları günçelleştirme. Araştırma ve kurtarma görevi planlaması. Lojistik istihbarat desteği. Muharebe sahası istihbarat hazırlıkları. İhtimaliyet planlaması. Mobil güdümlü mermi sahası limitleri. Deniz güdümlü füze desteği.

Ormancılık • • Ağaç tipleri ve yoğunluğunu teşhis Bitki stresi ve stres paternlerini analiz HAŞHAS ÜRETİMİ Ormancılık • Yeni düzeltilmiş sahaları tesbit • Milli ormanlar içindekdeki küçük ürün sahalarını teşhis • Tabii bitki kamuflajını ve kamuflaj perdelerini tesbit • Bitki analizi İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 12 KASIM 2001 . açık saha) GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ÜRÜN STRESİ Ziraat analizi • • • • • Ürün tipini teşhis Toprak tipini teşhis Nemli toprağı teşhis Haşere istilasını teşhis Bitki stresi analizi GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ BİTKİ ZARARLILARI ANALİZİ Ziraat analizi. ambar. çalılık ve makileri teşhis Ürün tiplerini teşhis Meyvelik ve serbest aralıklı ağaçları teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ÜRÜN SULAMA Ziraat analizi • • • • Sulama metodlarını teşhis (sıralı veya merkezi gibi) Sulanan arazileri teşhis Su nakil sistemlerini teşhis (borular ve kanallar gibi) Sulama suyunun kaynağını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ÜRÜN İSTİHSALİ Ziraat analizi • • • • • Ürün tipi ve sahayı teşhis Toprak tipini teşhis Toprağın içerdiği nemi teşhis Meyvelikleri veya serbest aralıklarla dikilmiş bitkileri teşhis İstihsal analizi ve tahmini rekolte GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ÜRÜN DEPOLAMA Ziraat analizi • • Ürün tipi ve sahayı teşhis Ürün tipi ile ilgili depolama kolaylıklarını teşhis (silo. Bölgesel etüdler. Emniyetli saha analizi • • • • • Ağaçların tipi ve yoğunluğunu teşhis Yaprakların tipi ve yoğunluğunu teşhis Çimen.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ BİTKİ ANALİZİ Mobil güdümlü mermi sahası limitleri.

toksit madde vb su kirliliği kaynaklarını teşhis Su tasfiye kolaylıklarını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ YAĞMUR ORMANLARI Çevresel tahrip • Su ceryanını ve su gövdelerini teşhis • Suyun temizlik analizi • Bitki analizi • Kaynağın mevkii ve kirlenme tipini teşhis İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 13 KASIM 2001 . yoğunluğu ve sahayı teşhis • Stresli bitkileri teşhis TOPRAK YÖNETİMİ Çevresel planlama • Geniş alanlardaki arazi kullanımını teşhis • Su ceryanlarını ve gövdesini teşhis • Arazi formlarını teşhis • Sulak alanları teşhis • Ağaç tiplerini ve yoğunluğunu teşhis • Yaprak tiplerini ve yoğunluğunu teşhis SU YÖNETİMİ Çevresel planlama • Buzul. buz kitleri ve su havzalarını teşhis ASİT YAĞMURU Çevresel Tahrip • • Arazi örtüsü kapsamındaki bitki stresini tesbit ve tanıma Suyun akış yönünü ve suda yaşayan bitkilerin stresini ve ölümünü analiz GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ HAVA KİRLİLİĞİ Çevresel Tahrip • Atmosfere gönderilen endüstriyel atıkları tesbit. teşhis ve tipini analiz • Orman yangın ve volkanik püskürtmeler gibi tabii ve insanlardan kaynaklanan duman ve kirlenmeyi tesbit. teşhis ve tipini analiz SU KİRLİLİĞİ Çevresel tahrip • • • Kirlenmiş su akışı ve havzasını teşhis Endüstriyel atık.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ YANGIN ANALİZİ Ormancılık • Ağaç tiplerini. yoğunluğunu ve sahayı teşhis • Yangının sebep olduğu hasar sahasını teşhis ORMAN ENVANTERİ Ormancılık • Ağaç tiplerini.

UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ YAĞMUR ORMANLARININ TAHRİBATI Çevresel tahrip • • • Ağaçların tipi. yoğunluğu ve tropikal yağmur ormanlarını teşhis Arazi üzerindeki orman örtüsünü uzaklaştırmayı teşhis Arazi üzerindeki orman örtüsünü uzaklaştıran nedenleri analiz GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ TOPRAKLARI KORUMA Çevresel tahrip • Toprak tiplerini ve içerdiği nemi teşhis • Arazi şekillerini teşhis • Drenaj paternlerini teşhis • Sulama metodlarını teşhis • Ürünleri ve ürün ziraati metodlarını teşhis TERMAL KİRLİLİK Çevresel tahrip • • • • Su akışı ve gövdesini teşhis Suyun termal seviyesini teşhis Bitki streslerini analiz Termal kirliliğin kaynaklarını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ TOKSİT ATIKLAR Çevresel tahrip • • • • • Toksit madde atık sahalarını teşhis Su akışı ve gövdesini teşhis Toprak tipleri ve içerdiği nemi teşhis Bitki streslerini teşhis Toksit atıklarla ilişkili tayfsal sinyalleri analiz GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ UYUŞTURUCU DURUMU Uyuşturucuya karşı koyma desteği • • Kokainli bitki ekim sahalarının mevki ve üretim tesislerini teşhis Askeri ve askaeri olmayan faaliyet ve techizatı teşhis UYUŞTURUCU HAVA KORİDORU Uyuşturucuya karşı koyma desteği • • Sık ormanlık bölgelerdeki izole edilmiş hava koridorları ve iniş sahalarını tesbit Hava koridorları ve iniş sahalarındaki faaliyeti teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR UYUŞTURUCU ÜRETİM TESİSLERİ Uyuşturucuya karşı koyma desteği • • • Uyuşturucu bitki üretimi yapılan nehir ve dere kenarlarındaki kimyasal kirlenmeyi tesbit Bitki stres sahalarını teşhis Su ve hava kirliliğine maruz kalan kaynakları ve mevkiileri teşhis BİLGİ GEREKSİNİMLERİ İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 14 KASIM 2001 .

tasnif sahaları ve tamir kolaylıklarını içeren demiryolu tesislerini teşhis Su yolları teminalleri.UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ UYUŞTURUCU BİTKİ ANALİZİ Uyuşturucuya karşı koyma desteği • • • Haşhas. sundurma ve açık depolama sahalarını teşhis Hava koridorları ve nehir kolaylıkları ile ilişkili faaliyet seviyesini teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ TABİİ AFET HASAR DEĞERLENDİRMESİ Felakete yardım • • • • • Depremlerden kaynaklanan arazi çatlaklarını teşhis Sel sahalarını teşhis Yerleşim sahalarındaki hasarı teşhis Ulaşım şebekesindeki hasarı teşhis Su ve güç kaynaklarındaki hasarı teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ ULAŞIM Ekonomik analiz • • • Yolcu ve yük istasyonları. inşaa sahaları. toksit madde vb su kirliliği kaynaklarını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ YERLEŞİM PLANLAMASI Ekonomik analiz. kuru doklar. göl ve tuzlu su girişlerini içeren su ikmal kaynaklarını teşhis Endüstriyel atık. pınar. Çevresel planlama • • • • • • • Drenaj paternlerini teşhis Yabani hayatı teşhis Su akışı ve gövdesini teşhis Arıtma kolaylıklarını teşhis Arazi şekillerini teşhis Yaprak tiplerini ve yoğunluğunu teşhis Toprak tiplerini ve içerdiği nemi teşhis İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 15 KASIM 2001 . nehir yükleme kolaylıklarını teşhis Hava koridorları ve nehir kolaylıkları civarındaki bina. nehir. nehir ve okyanus feribotları ve dahili su yollarını teşhis Yük ve yolcu otobüs terminalleri. Marijuana ve kokain ekim sahalarını teşhis Uyuşturucu bitkilerin üretim seviyesini analiz Yokedilen uyuşturucu ürün sahasını teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ UYUŞTURUCU MADDE NAKLİ VE DEPOLAMA SAHALARI Uyuşturucuya karşı koyma desteği • • • • Uyuşturucu bitki ziraatinin yapıldığı sahalardaki hava koridoru ve iniş yerlerini teşhis Uyuşturucu bitki ziraatinin yapıldığı sahalardaki. ulaşım kolylıkları ve tamir tesislerini teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ SU KAYNAKLARI Ekonomik analiz • • Kuyu. dere.

banliyo ve kırsal alanlarını teşhis Yerleşim birimlerinin yoğunluk analizi İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU UZALG 16 KASIM 2001 .UZAKTAN ALGILAMA EK-C BİLGİ GEREKSİNİMLERİNE TATBİK EDİLEBİLEN GENEL BİLGİ TİPLERİ GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ MADENCİLİK Ekonomik analiz. lojistik istihbaratı • • • • GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ Demirli ve demirli olmayan cevheri çıkarma faaliyetlerini teşhis Kömür. linyit ve turba madencilik faaliyetlerini teşhis Metalik olmayan mineral cevheri. Bölgesel etüdler • • • • • Metalik ve metaelik olmayan minarellerin reservlerini ve gelişmeleri teşhis Demirli olmayan metal üretim tesislerini teşhis Petrol reservlerini ve gelişmeleri teşhis Petrol rafinerilerini ve depolama sahalarını teşhis Kömür reservlerini ve gelişmeleri teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ SEL BASKINLARINI KONTROL PROJELERİ Mühendislik çalışmaları • • • • • • • • Drenaj paternini teşhis İnsan yapısı toprak özelliklerini teşhis Yaprak tipleri ve yoğunluğunu teşhis Değişimi ve meyili teşhis Arazi şekilleri ve yerleşim sahalarını teşhis Ağaç tipleri ve yoğunluğu teşhis Topografik ve toprak tipi analizi Su cereyanını ve gövdeleri teşhis GENEL BİLGİ TİPİ İLGİLİ UYGULAMALAR BİLGİ GEREKSİNİMLERİ NÜFUS DAĞILIMI Emniyetli saha analizi • • • Geniş sahalardaki arazi kullanımı analizi Yerleşim. ve madencilik faaliyetini teşhis Taş. kum ve çakıl çıkarma galerini teşhis STRATEJİK KAYNAKLAR Ekonomik analiz.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful