Arap Dilinde

EDATLAR

Hazırlayan

Hasan Akdag

TEKİN KİTABEVÎ Uzun Bedesten KONYA

T ü r k o c a ğ ı Sofcak No 14

.

kullanılış örnekleriyle not ettim. Arap dilindeki edatların tam karşılığını. 3. isim olanların i'rapları belirtilmiş ve kullanılış şekilleri çeşitli misallerle gösterilmeye çalışılmıştır. Fakat. -Nakıs fiiller gibi. harf olduğuna dair gereken bilgi verilmiş. Bir ara bu işi üzerime almayı düşündüm. Arapça edatları işlerken takıldığım zaman. Ancak. ben de diğer arkadaşlarım gibi hissetmiş­ tim. Tabiidir ki. Bununla beraber her edat. İmam-Hatip Liseleri ve dini tedrisat yapan diğer okullar için hazırlanmıştır. Konuşmalarımız esnasında bu konuda bir kitabın hazırlanması.Aslında edatlardan olmadıkları halde fiillere. büyük ölçüde duyulan ihtiyacı gidereceği kanaatindeyim. bazı denemelere giriştiğim de olmadı değil. 2. Konya İmam-Hatip Lisesinde Arapça dersi öğretmenliğim sırasında böyle bir kitaba şiddette ihtiyaç olduğunu. arkadaşların teşvik ve israrlariyie. Bu kitabın. fiil harf olduğuna temas edilmiş. hepimiz tarafından arzu ediliyordu. Bu şekilde sürdürdüğüm bir senelik çalışma sonucu bu kitap ortaya çıkmış oldu. Burada da kendi dilini iyice bilmeyenin başkala­ rının dillerini kavrayamayacağı gerçeği açıkça kendini göstermiş oluyordu. Bu çalışmam esnasında Türkçede kullanılan edatları.Edatlar işlenirken isim. beni yeniden Türkçe dilbilgisi kitapla­ rını gözden geçirmeye şevketti. bu yükün altından kalkabilme cesaretini kendimde bulamıyordum.ÖNSÖZ «Arap dilinde EDATLAR» adı ile kaleme alınan bu eser. sonra Türkçe karşılıkları verilmeye çalışılmış. takdir hakkı okuyucuya aittir. kitabın sonunda ayrıca isim. bir köşeye atıyordum. kendi konusunda işlenirken. bu denemeleri herkesten önce kendim beğenmiyor. Kitabın Özellikleri: 1. gruplara ayrılarak gösterilmiştir. 1 . karşılığını bulma yoluna gittim.edatlara benzediklerinden dolayı bu kitapta yer verilmiştir. Türkçede bulma güçlüğü idi. Bununla bera­ ber. İşte bu durumdan dolayı. Türkçe dilbilgisi kitaplarını yeniden gözden geçirdim. isim fiil.Konular işlenirken önce edatların isim. fiil. harf ayrımı yapılmaksızın alfabetik sıraya göre düzenlenmiştir. Buna sebepte. Deneme/erimdeki bu başarısızlığım. not ettiğim Türkçede kullanılan edatlara bakarak. harf olanlar. fiil. konusunda duyulan ihtiyaca tam anlamıyla cevap verir mahi­ yette olduğunu iddia edemesem de.

bu bahiste ismin halleri Türkçe-Arapça olmak üzere karşılıklı bir şekilde izah edilmeye çalışılmıştır. Türkçe-Arapça fiiller zamanlara göre karşılıklı yazılmıştır. bir nevi edatlar kamusudur. bir kamusa bakarcasına bu kitabı açıp edatla ilgili bilgileri kolayca bulabilecektir. 4 .Bu kitap.Bu kitapta. 1981 Hasan Akdağ 2 . Arapça her hangi bir metni okurken takıldığı edatlarda.4. Tevfik ve hidayet Allah'tandır. Zira. 5. 6.Faydalı olacağı kanaatiyle kitabın sonuna ismin halleriyle ilgili bir bahis ilave edilmiş. Türkçede fiil zamanları daha çok ve daha çeşitlidir. anlaşılması güç ifadelerden kaçınılmış. 7.11 . Okuyucu. Edatlar işlenirken Arapçadan Türkçeye şeklinde işlendiği halde fiil çekimleri Türkçeden Arapçaya şeklinde yapılmıştır. herkesin kolayca anlayabileceği sade ve kolay bir üslûp kullanılmıştır.Kitabın sonunda fiillerin çekimlerinde görülen güçlükleri giderebilmek için.

yeni hazırladığımız «Arap Dilinde Fiiller» adlı kitabımıza -daha uygun düşeceği düşüncesiyle. Bunu.memleketimizde Arapça öğrenimi bir hayli hız kazandı. Bu münase­ betle onu da yakında okuyucularımıza sunmayı düşündüğümüzü hatırlatmak isterim. Eskiden «her dil bir insan sayılır» demişlerdir. Sözüme burada son verirken her kitapta bulunacağı gibi bu kitapta da elimizde olmayarak. 1984 Hasan Akdağ 3 . İmam-Hatip ve İlahiyat camiası dışında aldığımız talep­ lerden de anlamak mümkündür. Kitabımızı ikinci baskıya tekrar hazırlarken bazı ilaveler ve düzenlemeler yaptık. ikinci baskısının yapılmasını gerekli kılmıştır. Arap ülkelerinin açık pazar durumunda oluşu bu dili. hata bulunabileceği düşüncesiyle kitabımızın. dini bir dil olması yanı sıra. Biz bu kitabı ilk olarak okuyucularımıza sunduktan kısa bir zaman sonra -Devletlerimiz arası sıkı ilişkilerden olacak. okuyucuları­ mızın her hangi bir hususta yapabilecekleri tenkit ve uyarılara açık olduğunu bildirir ve faydalı olacağı kanaatıyla şimdiden teşekkür ederiz. ilk eserimiz olan bu kitabın kısa sürede bitmesi bize.oraya aktardık. ikinci kitabımız olan «Arap Dilinde Fiiller» adlı kitabımızın hazırlanmasında cesaret verdi. Bizde de getirmek üzeredir. B A S K I N I N Ö N S Ö Z Ü Kitabımızın birinci baskısının kısa denebilecek bir zamanda bitmesi ve oku­ yucularımızdan gördüğümüz teşvik. 9 .2. Bu cümleden olarak sonundaki Türkçe-Arapça fiil çekimlerine bazı ilave­ ler de yaparak. 12 . ticarî bir dil haline getirmiştir. zarar yoktur. Her ne için öğrenilirse öğrenilsin bizim için yarar vardır.

Elif. şeddeli te'kid <<j)ıu getirilmek istenirse.Jîj^ m i s â l l e r j n d e d e n â l b _ û f â j | d i r 2. Misâller: 10.Fiillerde cemi' ( kelimelerinin misâlinde gö­ ) lan ile. Arap alfabesinin ilk harfidir. u i j o» ^ j ^ ı . ikisi arasına elif yazılır. cemi' müennes (0)ı larından sonra. M> y ? L > VÎC E | j f b u r a d a m e ( j lîlslii *!>])b ' o i ^ i j h a r f j m a h i y e t n d e d J\ j r 7.-. fethanın yerine geçer. ( 6.isimlerde tesniyelik alâmeti olur. Misâl­ ler: o^t-jM ~ elif. Misâller: ) duğu için. \j . B u 3nasp hallerinde. 4. 9.Çw - fail. Misâller: \Jj& - JJ v e O y s a . Bu durumda görevi ya fail veya nâib-ü faildir. Misâller: {xr\ ] _ liUrül o)Nidâ konusu için bak (Ç) bahsi. isimleri tesniye yap­ mağa yaradığı gibi. jjû. bu isimlerin raf hallerinde de zammenin yerine geçer. y£.Şiirlerde ikinci mısraın son harfinin harekesi fetha olması halinde. v.Fiillerde tesniyelik alâmeti olur. harfin sonuna yazılır. Misâller: 8. Bu durumda elif. . . bunlardan sonra elif yazılmaz. Misâl: .Muzâri' ve emir fillerinde. oU&J £l£M misâllerinde l# £ ^ .i!.y ._ | »ljûr»1 IJ Nüdbe konusu için bak.İsimlerde olduğu gibi. Adına (Itlak elifi) denir. 1 . . . C'jJ> £&?J\ O .j i ] rüldüğü gibi. bu harflerin birbiri ardında gelmemesi için. Fakat okunmaz. nida (ünlem) edatı olarak kullanılır. bu harekeyi biraz uzatmak için.Uzaktakileri çağırmak için. Nüdbe ! »t benzerlerinde ( j ) lar kelimenin aslından ol­ için kullanılır. zamirlerde de tesniyelik alâmeti olur.j j * î 5bahsi. tesniye isimlerin nasp ve cer hallerinde ( ) ya dönüşür. L ç>%$ . .»»• . çeşitli görevleri vardır.. Diğer harflerle birlikte kelime yapılarında kullanılması dışında.[L»î-£İ . Misâller: j ü t k ) I JJ~ cJJu. fiillerin aslından olan (j) ların ayırdedilebilmesi f için.. Beş isimler t diye bilinen.Her hangi bir şeyin azlığından. hayret ve şaşkınlık 4 . imlâ yönünden bu harflerden sonra yazılır. çokluğundan vb.

Meselâ: Birincide. Misâl­ ler: ıl U Ç . Ancak.\yjb\ . ı Uİ£c U Bu konu için de ( L ) bahsine bak. 3. son harfin harekesi uzatılır. Ancak.J l i cJ) İ Sen okulda bir öğrenci misin? Bu tür soru­ (**> Evet. (evet-hayır) ile değil de.) U b a h s L 12. diye başlar. diğerleri ise. olumlu ise.Soru edatı. 2. denir. kelimenin sonuna elif yazılarak. ancak aranılan vasfın.bildirmek için. il-JJûJl j ÛÛ? cU .u-lliJI doğdu mu? 5İ«3JÛJI J t . 5 . 1 1 . N o t : Birinci gruptaki elifler zamîr. bu bir kitaptır.Eşitlik (tesviye).T . verilecek cevap. işte bu tür sorularda. öbürlerinin görevi birer alâ­ met (işaret) olmaktan öteye gitmez. b) Sorup öğrenilmek istenilen konu hakkında önceden bir bilgiye sahip olunması. doğrudan doğruya o söylenir. ikiden birinin hangisinde olduğunun kesin olarak bilinmemesi gibi hallerde ise. birinci cümlede iki şahıstan birinin öğrenci olduğunu biliyoruz. fakat okunmaz. harftir. imlâ yönünden zamîrin sonuna. şayet olumsuz ise.Vgibi. ( [•] ) şeklinde yazılır. 2. 1 . Misâller: liR KM lî •* B a k ( . soru cümleleri şu şekilde kurulur.Nida edatı. Ali bir öğrencidir. zamîr olan (jj)yi. soru cümleleri şu şekilde kurulur. kesin olarak hangisinin öğrenci olduğunu bilmiyoruz. 1 .Bir nasp edatı olan ( 'J\ ) ile. aranılan vasıf hangi­ sinde ise.Î l'ji v j l i f î = B u b i r k i t a P m ı yoksa bir defter midir? Bu misâllerde de görüldüğü gibi biz. Misâller: şjur-î '[] ÇJÜ? Ji-t = Ali mi yoksa Ahmet mi bir öğrencidir? ŞJj'I J. Misâller: ş^-UiJI c ü l s I G ü n e ş lara verilecek cevap. ikinci ve üçüncü gruptakilerin hareke görevleri olduğu halde. ibarede ayırdedebilmek için. Üç çeşit hemze vardır.Soru edatı olan hemze: Bu hemzenin iki türlü kullanılış tarzı vardır: a) Sorup öğrenilmek istenilen konu hakkında önceden her hangi bir bilgiye sahip olunmaması gitt hallerde. bilgimizde kesinlik yoktur. İkincide de. bir öncekinde olduğu gibi. V Hayır. İkinci cümlede de önümüzdeki şeyin kitap veya defter olduğunu bilmemizle beraber.I s t i ğ a s e ( i m d a t ) ç a ğ ı r ı ş ı için k u l l a n ı l ı r .

hemze kaldırılabilir. Görüldüğü gibi.Ş^~?l J\ <jû\ 'a*J ~ atıt edatları ile birlikte geldiği V*P LiiŞ^ zaman. bir işin yapılıp yapılmamasının eşit olduğunun belir­ tilmek istenişidir. Diğer bir ayrı yönü de. Genellikle birinci kısım olumlu. Misâller: ((jj-îi = E kardeşim! \ = Be adam! \ . 6 . j yerine.î <Ş* • Birinci şıktaki soru cümlelerinde hemzenin yerine ( (JI) ikinci y e r i n e T.Soruların bu türlerini..ha. 2. yukarıdaki soru türlerinin her ikisinden de. 3. bu hemzeye eşitlik hemzesi denmiştir. Mektubu ha yazmışsın ha yazmamışsın. ( ft ) den önce ve sonra. Mektubu ister yaz. j>uji H . ister yazma farkı yoktur. (hemze) bunlardan önce gelir. bununla kurulan cümle­ lerde. Misâl­ ler: P f' aİC-JJI c3"l liÛs. Misâller: { t cJ&İ kujlanılabileceği îy«'«JI >.ha . N o t : Diğer soru edatları. ister.<«. [ j _ o _ p ] Misâller: . Misâl: şjJU. soru cümlelerine benzer..f j Js. muadele (denklem) edatı da denir. Türkçeye tercemesinde. . 3-f - JBÎ .. hemzenin karşılığı olan (mi) ekinin tekrarlanmasına ve bir atıf edatı olan ( (J»1). inanmazlar.Eşitlik (tesviye) hemzesi: Bu tür (hemze) ile kurulan cümle. Bu durumdan dolayı bu edata. soru sorulmayıp.) in cümle ortasında bulunmasına dikkat etmek yetişir.î'y^ÜI c & türlerde ^f'f' v*^ * & . bu üç edattan^ sonra yer şldığı halde.de . . Ancak. Bazan bu tip soru cümlelerinden ( ( f ' ) ) ile birlikte. yalnız yakındakiler çağrılır. M )? denemez.. birinci şıktakilerden ayırdetmek için. denebildiği ^ ^* î ü jLÎ LÜ 'js. Mektubu yazmanla yazmaman arasında fark yoktur. Bundan dolayı da. Cümlede yalnız hemze ile birinci kısım kalır.. mastar anlamlı fiil cümlesi bulunur. 'fj j^oJwî İ ~ anları. Bir tarafı.. . şekil" ve "yapı yönünden ikinci İşıktaki. kullanılamaz. diğeri de.. ister.Nida edatı olan hemze: Bununla. ikinci kısım ise olumsuzdur. > uyarmanda bir uyarmaman da. ( (Ç) ) bahsine bak.de. bu tip cümlelerde. ( ( f i ) ) ile birleşerek.j <•*} ). ( ( f i ) ) den sonraki kısımdır.\'M Ijil Bazan da cümlenin durumundan soru cümlesi olduğu anlaşılacağı için. A's* Mektubu yazmanda bir yazmaman da. soru edatı olarak Meselâ: halde. şeklindedir.A Ahmet! Nida konusunda geniş bilgi için. hemze ile ( ( f i ) ) arasındaki kısım... ikinci kısım hazfedilir. burada hemzenin anlamı.. Bu durumda cümle bir (denklem) halindedir.Urİ halde.

tahmin etmek anlamı ifade edenler: - ^ v-«> _ [ L-* - _ Ji. temelli.'^J] çekimsiz. ( û > k ) ) ve benzerleri adı altında üç grup halinde Bu fiil.tfb 2. Misâller: j ^ B u günden sonra hiç yalan söylemeyeceğim. cer harfi i l e ._ . 1 . ( (Jj\) ) kelimesinin tam zıddıdır. bir hadisi şerifte Peygamber efendimiz: <>iJuVl jul i l l i öJ~J>\ J = Mü'minler. Bu fiiller. muzaf olarak kullanılır. Ancak. hiç gelmez» denir. Bu­ nunla b e r a b e r . geçmişte zama­ ( j j j ) ). diğerleri çekimlidir .Sanmak. cemisi mahiyetinde olan şu kelimelerle.Bilmek anlamı ifade edenler: [ p# .'^J . ifade edilebilir. Meselâ: «Asla gelir. Olumlularda da kullanıldığı olur.S** - . ( (Jb) ) ve benzerleri hakkında bilinmesi gereken kaideleri gözden geçirmemiz yerinde olur. etme. orada devamlı kalacaklar­ dır. (ebedi. nın başlangıçsız olduğunu ifade eder.L-» Jlî- 3. yalnız olumsuz cümlelerde kullanılmaz. ' ' Nitekim. Fiilin izahına geçmeden önce.Zaman zarfı olan bu kelime. yerine göre.îLgil jul.Jju* . ezeli) şeklinde geçmiştir. Edat. Çünkü bu iki kelime. jJ^VjlJjV'l^ gibi.J 7 lir* . Seninle IjJİ jûb asla konuşmam. ( (asla. buyurmuşlardır. edinme. ( İncelenir. «asla gelmez. (asla hiç) kelimeleriyle terceme edilmez. Misâller: . 4- I . devamlı ve sürekli) kelimeleri ile de. son harfinin harekesi mansûptur. olumlu cümlelerde geldiği zaman. Kelimelerin ikisi de dilimize.rJ* . Bazan bu kelimenin anlamındaki sürekliliği daha da artırmak için. mecrûr olarak geldiği d e olur. kılma ve çevirrne anlamına gelenler: Bu fiillerden yalnız JÛ*. '4 'j* Genellikle zaman zarfı olduğu için.Dönüşme. bu şekilde dilimizde kullanıldığı gibi.J^l : ) nin benzerlerindendir. Diğer karşılıklariyle terceme edilir. gelecekte zamanın sonsuzluğunu ifade etmeye yarar. Türkçede olumlu cümlelerde kullanılmaz. hiç gelir» denmez de. jÇVl Jul ju^I _ > J J I jJİ _ j # l lul _ ' j j j f t ' l X) . Çünkü bu kelime. '^ju^l Jul . Misâl: IjJİ I 4 J Onlar. hiç. Cennet'ten asla çık­ m a y a c a k l a r d ı r .

Misâl: denir. l ^ & ' J J . diğerleri ancak yukarıdaki anlamları ifade ettikleri zaman kalp fiilleridirler. demek'ölur. isim cümlesi olmadıklarından iki mefûl arasındaki bağ. [ Jl> —i-«*-> . kalp fiilleri denir. görüldüğü gibi. ( Öy**-'S> ) fiilinin iki mefûlü yerine geçtiği halde. ikinciler: sanmak tahmin etmek anlamlarına gelirler. jA misâlinde '&J&\. gerektiği zaman mefûi­ lerinin biri hazfedilebilir. 2. Yukarıda [ < ^ « J _ Lif _ adı _ £ u _ JL. Oysa. ( *UÜ^1 durumda ) denir. gerek­ birden hazf edilebilir. Çünkü. kalp fiilleri adı altında toplanmışlardır. sanmak. Misâller: (JU. konumuz olan fiillerin mefûlleri kadar kuvvetli değildir. i s i m cümlesi.c 3 '-^•fc = jfe dir. ( kelimelerinin biri cümleden atılamaz. isim cümlesinin harekesine.Kalp fiillerin önlerindeki. Kalp Fiillerinin Özellikleri: 1Bu fiillerden IİU. gibi. Ayet-i kerimeden hazf edilmiştir. Bu fiil zarf hükmündedir. ÛIS" Q t c 3 Fiillerin bu durumuna. ( ) ve benzerleri diye de tanıtılırlar. Son üçüncü gruptakiler. aslı.. hareke etkileri kalmaz. Bunlardan yalnız. Fakat. zihin işi olduğundan. l e s i n d Meselâ: e . tahmin etmek. bu fiillerde iki mefûl yerini tutar. bu fiillere.jfcjîı ) ile başlayan isim cümleleri. aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alırlar. ( ) zanımca dernektir. bunların mefûlleri. Değilse. konumuz olan kalp fiilleri dışında.Üutiği zaman 'jl mefûilerinin c de ^ 1 ] oy^'j ü biri m hazfedilemez.Fiillerin a n l a m l a r ı : Yukarıda da söylendiği gibi. bilmek. Bununla beraber. birinci gruptakiler. burada yer vermeyeceğiz. normal fiiller gibi bir mefûl alırlar. aynı anlamları ifade etmedikleri halde. etki edebilme ve etkisiz kalmaları konusunda üç halleri vardır: a) Mefûllerden önce geldikleri zaman. l i l i Oc. Bilmek. G ö r e v l e r i : Aslı mübtedâ-haber olan isim cümlelerini. mübtedâ-haber olmadığı için bunlara. bunların mefûilerinin. cl-»> ikisi [jfc'ji olduğu gibi.' « c 3 ^Jli 'Js. kalp yani. j = Bu duruma. onların harekelerine etki ederler.p i j ) devamlı kalp fiili olarak kullanılırsa da. görev yönünden yukarıdakilere benzedikleri için.) geçen fiiller dışında. Yani. Ancak. iki mefûl alan fiillerden. b) Fiillerin iki mefûl arasında veya onlardan sonra gelmeleri halinde. Yukarıdaki misâl: Zannımca Ali âlim­ 8 . iki mefûl alan bir grup fiil daha vardır. iki mefûl olarak nasbederler.

. £•] ^ ^ ÎL^AlcZj J ( = ^ . demektir.J * ) cer harflerinden Misâller: '^AJ = A r k a d a ş ı için şehir­ Halit. Bunlardan çekimi yapılamayan. şehire senin için geldi. demektir. başlangıç (ibtidâ). Misâller: dahdır. Yani. üçüncü gruptakilerin bu konu ile ilgisi yoktur. » eleriz.S. Misâller: mefûl durumunda olan bu çeşit isim cümlelerine. Meselâ: diyen birine. bunlarda konusu değildir."\ . Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. atıf yapılan yerin ma'nen mefûl olduğu göz önünde Ilu-Lî I j ^ j .. devamlı muzaf olarak kullanılır. m i kullanılır. . il. mecrûrdur. edindi. önle­ rindeki isim cümleleri ma'nen mefûlleri sayılır. mansûp olur.den. yalnız kalıp fiillerinin çekimli olanlariyle ilgilidir. atıf yapılan kelimenin harekesi. Asıl konumuz olan ( yapılabilir. Yerine göre Türkçede. U V Ji'j AMazisinin J&\ ) fiili.den dolayı) anlamlarına gelen bu kelime. (evet) anlamına gelir. soru veya olumsuzluk ifade eden bir edatın gelmesi halinde. bir atıfta bulunulmak istendiği zaman. u = Ondan dolayı 6.c. Bu duruma. O .»-AİJJI 4 İ j S I = U ibrahim A. Rab- _ jUUij (ilga ve ta'lik) ile söz ljj«î* CJŞ 'J= ş a y e t b ı m d a n b a ş k a bir dost e d i n s e y d i m .^ haberleri : doğrulamak OF jS*Ali E w e t Bir cevap edatı olan bu kelime.wU bulundurularak. dost . yapar.. «l> Jİ = 9 ? t i r 9 . Bununla beraber.c) Fiillerden sonra gelip mefûl olması gereken isim cümlelerinin başında. Çekimi yaptığı görevi . . Ebu Bekir'i dost e d i n i r d i m . jû j î cLJ* gibi.jll jilt AâiJİs» Ji-Î 'a/j. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız bu üç durum. fiillerin görünüşte mefûlleri üzerinde hareke etkisi yoktur.. okuldan ayrıldım. (için. Devamlı da ( biriyle den ayrıldı. gelmiştir. Genellikle verilen için köyden e . ( Fiillerin hareke etkisini askıya almak Ö***^ ) denir. Anlamı: Edindi. yukarıdaki kalp fiillerinin üçüncü grubundiğer çekimleri de Allah c.

tam olarak da kullanılır. ijİ ) almayanlar: Bunlar (başlama) fiilleridir.. Bunlar. O zaman bunların faili. ) alanlar: Bunlar 'j> . Bu fiiller.Genellikle haberlerine ( Itjr*. [ isl~jî . haberleri olan muzâri'de ( bulunmamasına göre. ) gelsin isterse gelmesin .Genellikle haberlerine ( [ âlİT _ L»JÎT.Başlama (şurû') fiilleri: Başlama fiillerinin sayısı. Türkçeye terce'J\ ) varmış gibi. mastar anlamı mesi yapılırken.Haberleri hiç ( ridir. Ancak.Ümit (recâ) fiilleri: Bu fiiller de.] Bu fiillerden. haberlerinin ifade ettiği anlamla. biz yukarıda çok kullanılanları vermiş bulunuyoruz. isim ve jl«f J4^* . bazılarında da daha çok gösterilmiştir. İşte bundan dolayı.. Nakıs olarak gelişine 10 . 1 . 1 .'jîji>J] dır. bunların dışında herhangi mâzî bir fiilden sonra muzâri' bir fiil gelirse. haberlerinin ifade ettiği anlamla. gruplara ayrılırlar. [âlff _ L»jST _ üLijl] fiilleridir. Benzerleri: •I . 3. [J**. Tam fj-ûJI jUÛII = M a r a n g o z k e s e r i a l d ı .'jîjİ>j] fiille­ 2-Haberleri devamlı ( j i 'jî ) bulunup bulun­ olarak da kullanılır. dört gruba ayrılırlar.^ . bazan gelenler: Bunlar da fiilleridir. (başladı) anlamı verilir.Mukarebe (yaklaşma) fiilleri: Bu fiiller. Tam oluşuna misâl: 'J\ J) 'J\ ) gelip. mukarebe (yaklaşma) fiilleri adını almışlardır. 2. ( haber alırlar. Asıl konumuz olan ( olduğu zaman anlamı: '&\ (Aldı) ) fiili. diğer iki grubun fiilleri gibi. bunlarda (recâ) fiilleri adını almış­ lardır. Bu fiillerin ( cümlesi olmasıdır.^sj> .3^. haberleri olan muzâri' fiillerin başlarında ( mamasına göre.'j£i>l] tam fiil fiilleridir. Nakıs olarak kullanıldığı gibi. Bu fiiller. isimlerinin vasıflanmasının yakın olduğunu bildirdikleri için. başlama (şurû') fiillerindendir. 3. isimlerinin vasıflanmasının umut edildiğini bildirdikleri için.ü & j l ] 4. Oysa. Bu fiillerin haberine ister ( verilir. bazan gelmeyenler: Bunlar da ) gelmeyip. bu fiillerin sayısı bazı kitaplarda az.fiilleridir.7- V - : Bu fiil. ( °j| ) li muzâri' bir fiildir. haberlerinin muzâri' fiil 'jî ) bulunup Li - Bu fiiller. bu fiilin kendi anlamı atılır.V!? - 'JiS^- - IJJ* ) ve benzerlerinden farkı. olîf) gibi. sınırlı değildir. ifade ettikleri anlamlara. Bu ve benzerleri. yukarıdaki fiillerin (başlama) ifade demektir.Ui'l - . haber olan bu muzâri'lere ( edenler grubundandır.

misâl: dı.

'-^M

^

- Çiftçi ekini b i ç m e y e başladı.

= İJlif İJL LJÛaJJ J»î Ö ğ r e n c i k i t a b ı n ı o k u m a y a b a ş l a ­ N o t : Başlama fiillerinin yalnız mazileri bu anlamda kullanılır. Mâzî dışındaki çekimleri, (başladı) anlamında nakıs fiil olmazlar. Kendi asıl anlamları ne ise, 9 şekilde kalırlar.

8

a -

ı.
) nin benzerlerinden olup (ümit) ifade edenler grubundandır. 'J\ ) li geldiğini bir önceki bahiste söylemiş­ (Yaklaştı) demektir. Misâl: yaklaştı.

Bu fiil, ( îlüf

Haberinin ifade ettiği anlamla, isminin vasıflanmasının umulduğunu ifade etmeye yarar. Bunun haberinin devamlı ( olduğu zaman jlil~pl
j4jj

tik. Genellikle nakıs olarak kullanıldığı gibi, tam olarak kullanıldığı da olur. Tam anlamı: 'jl öJj&j
=

Bahçenin

meyve vermesi

Nakıs oluşuna misâller: yağacak. meyve verecek.

Jas. 'jl \\^J>\ cjd^i»l = S e m a n ı n y a ğ m u r y ? Umarım = bahçe

yağdırması umulur. İnşallah yağmur yağacak. U m a r ı m yağmur

Yalnız mazisi vardır. Nakıs olarak kullanılışı, tam olarak kullanılışından daha çoktur.

Bu edatın cümle içinde çeşitli görevleri ve kullanılış şekilleri vardır. 1- Geçmiş zaman için kullanılan bir isim olarak, cümlelerde yer alır. Bu durumda dört türlü kullanılış tarzı vardır: a) Geçmiş zaman zarfı olur: Bu şekilde cümlelerde Bulunan ( M i s â . . . b ^ OI^l I 'il '<il l jjjj e VI r Eğer ij ) ler, ( 'oy> ) anlamındadır. (Zaman, vakit, ...de, ...ince) kelimeleriyle ifade edilir.

siz o n a y a r d ı m e t m e z s e n i z , i n a n m a y a n l a r o n u ( M e k k e ' d e n ) çıkardığı zaman, Allah c.ç. ona yardım etmişti... Bârî o n l a r , ...lyO-âî \slX ^JbtU- 'il YJJ kendilerine azabımız geldiği vakit yalvaraydılar... Bu şekilde kullanılan ( İl ) lerin anlamı, kendilerinden sonra gelen fiil mâzî ise, yukarıda gösterildiği şekildedir. Şayet kendilerinden sonraki fiil muzârî'

11

veya isim cümlesi ise, o zaman edat; (iken) anlamı ifade eder. Misâller:

J r&Aj bJij^k i&^ıil
vurduklarını bir görseydin!... . ULU*? J-**j U*>jÜ l j ü^aJ p-s-j j i c

'c?.Ş\ 6jî 'il tfj 'Jj =

Melekler, inanmayanların canlarını alırken, yüzlerine ve sırtlarına U * « ^ 0_»*/pil *J c î > .»i*

Suçlular başlarını önlerine eğip Rabbımız! gördük, işittik, artık d ü n y a y a b i z i g e r i ç e v i r d e , i y i i ş ( a m e l ) i ş l e y e l i m ( d e r l e r ) k e n bir göreydin! Bu tür ( il ) ler, kendilerinden önceki fiilin mefûlün fihidir. Kendileri de 'il ) lerle kurulan cümleler; daha sonraki fiile muzaftırlar. b) Cümlelerde mefûlün bin olur: Bu tür ( önce geçmiş olan bir olayı, muhataba (konuşanın karşısındaki kişiye) hatırlatmak için kurulur. Olay, muhatapla birlikte geçirileceği gibi, onunla ilgisi olmayan bir olayı da, bildiği, duyduğu ve başkasından öğrenmiş olduğu kabul edilerek, kuru­ lan cümleler, her iki durumda da aynı olur. Edattan önce gizli veya açık; (hatırlaan) anlamına gelen; ( Cümle, bu fiille ^"il Edat ) fiili bulunur. İşte edat, bu fiilin mefûlün bihidir. da bu fiilden sonra ^yer alır. *[} Misâller: il. başlar.

. . . i l i jûJ 'JA ;Uİ> J&U*..'il I j j ^ i l j - . . . İJ fiil gizli ise, cümle; ( i l ) veya ( . . / p i l i 'J J l î 'il - ... &FITII Kerimde bu şekilde bir çok ayet vardır.' 'idîj J l î 'il J

) şeklinde başlatılır. Misâller: Kur'an-ı

Bu tür cümlelerin tercemesine gelince; edattan sonra mazi fiil gelmişse, Türkçeye terceme edilirken; (-misli) geçmişin hikâye kipi, karşılık olarak kullanılır. Edattan önceki ( JF'I) ) yerine -ister açık, ister gizli olsun- bizde, karşılığı olan; (hani) kelimesi kullanılır. Misâller:

... 'iil CU^ 'üû; 1 J'J] <JI.jU*IJ5j J l î 'ij j = ı lî
İbrahim A.S. babası; Azere putları tanrı m ı ediniyorsun, demiş i d i ? . ...t^j^l j
'î£\Î>J ^ 'e?

Hani

•.*)

IJJ^G

(Rabbınız) sizi Ad k a v m i n i n y e r i n e g e t i r m i ş , y e r yüzünde yerleş­ t i r m i ş i d i d e . . . Görüldüğü gibi, edattan önceki fiil, ister gizli ister açık olsun biz, cümleyi terceme ederken, (hatırla) anlamına gelen (hani) kelimesini, fiile karşılık olarak kullanıyoruz. Edatın görevi de kendisinden sonraki fiilin zamanında deği­ şiklik yapıp onu, mâzîden -misli geçmişin hikâye kipine dönüştürmektir. Türkçede de buna benzer cümleler kurulur. Meselâ: Bir arkadaşımıza, geçen yıl aramızda geçen bir olayı hatırlatmak için, cümleyi şu şekilde kurarız. «Hani geçen yıl okulun bahçesinde oturup çay içmiştik de parasını vermeyi unutmuş­ tuk.» deriz. Aynı cümleyi, (hani) kelimesini kullanmaksızın: «Hatırındadır, geçen yıl şöyle, şöyle olmuştu» da, diyebiliriz. İşte yukarıdaki cümleler bu türdendir.

12

N o t : Bir soru edatı olan ve (nerede) anlamında kullanılan (hani) ile, yukarı­ dakileri karıştırmamak lâzımdır. Misâl: Hani kaleminiz? Kaleminiz nerede? Kale­ mim masanın üzerinde. Edattan sonra muzâri' fiil gelmesi halinde edat, fiili şimdiki zamanın hikâye kipine dönüştürür. Misâller: ^Lii jJLUİ j 4ıI 'P&TJT. i l = H a n i Allah c.c. onları, uykunda sana az gösteriyor idi. Hani iki yüzlüler v e kalplerinde hastalık olanlar; Allah c.c. v e pey­ gamberi, bize s a d e c e kuru vaadlerde bulunmuşlar, diyorlardı. Edattan sonra isim cümlesi gelmesi halinde ise edat, cümlede fiil olmadığı İçin, sadece (idi) kelimesiyle cümleye katkıda bulunur. Misâller: ^xL. JJLİ.LJT^IJ.^JLAIJL ijJj«3L jj>j Ç j J I î j j i 3 l Jjül 'il = H a n i siz v a d i y e e n y a k ı n , o n l a r d a e n u z a k y a m a ç t a , k e r v a n ı n süvarileri d e d a h a a ş a ğ ı d a idiler... ^

H a n i s i z y e r y ü z ü n d e a z , z a y ı f v e b i ç â r e i d i n i z d e . . . Bununla beraber, bu durumda bile edattan sonraki isim cümlelerinde gizli haber olan; ( *J>J* ) ker­ kelimesine karşılık, (bulunuyor) kelimesini getirerek, yukarıdaki misâlde; de bir önceki gibi düşünmek yerinde olur. c) Cümlede mefûlün bih olan kelimeden bedel olur: Bu durumda edat, bir önceki (b) şıkkındakinin aynısıdır. Ancak, i'rapları değişiktir. O, mefûlün bih ol­ duğu halde bu, mefûlün bih olan bir kelimeden bedel olur. Misâl: . lîi^i

vanın süvarileri de daha aşağıda bulunuyorlardı, diyebiliriz. Yani; isim cümlesini

I4IİÎ

<JA

oJuiJİ

ilpjjA

t-j.USJl. tj ^jitj

;

K i t a p t a M e r y e m ' i d e a n , hani o, a i l e s i n d e n ayrılıp doğu y ö n d e bir y e r e ç e k i l m i ş t i . Bu misâlde, Meryem kelimesi, önceki fiilin mefûlün bihidir. Edat da bu kelimeden bedel olur. d) Cümlelerde muzafün ileyh olarak gelir. Genellikle de şukelimelere muzafün ileyh olur: Misâller: zaman. j£L< = O sene. - Sr* = O — f - K - *-^~> jŞ?
=

- ^ O saat.

-

. O ^ O yıl.

Ondan sonra, Jcij

Ondan önce.

gpn. JiiiC =

O v a k i t . Bu misâllerde, edattan sonra gelen

tenvin; kendisinden sonra gelmesi gereken bir cümlenin hazfedilmesi halinde, edatın sonuna, cümlenin hazfolduğunu belirtmek için getirilir. Yani; edatın so­ nuna gelen bu tenvin, hazfolunan o cümlenin yerini tutar. Misâl:
<JS.

cJJl» i^~>j A l i l d i '(J\ jJl> < l Âİü- cJJL. «l> il CA>J =>

ü-jJİI

\J\

jJI> «li* *l> ),

Bu misâlde de görüldüğü gibi, birincide, edattan sonra gelen ( ikincide hazfedilmiş, hazfolan bu cümlenin yerine edat, tenvin almıştır.

Bu edattan sonra tenvin geldimi, mahzûf bir cümle var demektir. Daha önce

13

hazfedilir.. olayın olduğunu bildirmek için kullanılır.geçen bir cümlenin benzeri olduğundan. 14 . Bundan önce genellikle sâll©r* f a p m ı ş t = ı . miştir. ).. Bu da onun gibi kendisinden önceki fiilin mefûlün p^ilü-i j 3. O geçmiş.Gelecek zaman zarfı olur: Bu (' ( ij ) gibidir.ğı) eki alır. 2. dolayı. il û>U*i <-İ^J = Misâl: Onlar. ansızın. Geç kaldığın için. gelecek zaman ifade etmesinden anlaşılır.. ö ğ r e t m e n sınıfa g i r m e n e izin v e r m e d i . cümle muzâf ileyh olduğundan (. Misâl: 'Js. kötülük y 'fj r e t m e n sınıfa g i r m e n e m ü s a d e e t m e d i . bukağılar boyunlarına geçirildiği z a m a n bileceklerdir. 4. bir de gördük ki. bir d e b a k t ı k k i .) şeklindedir. .den. İkisi arasında sadece zaman farkı J l » *l> cümlesi.. birden.den. zira) kelimele­ ridir. birinci şıkkın (a) grubundaki ) anlamındadır. için. Bu ve bir önceki harf. Çünkü. İL> 'il . bir de baktım ki. Geç kaldığından öğ­ il ) lerin anlamı: (. bir d e n e g ö r s ü n p a r a l a r ı ç a l ı n m ı ş ! !L.Sebep bildirir: Bu ( bildirir.!|**ljö)l Aİa i) Ji. . Ancak anlamlarıyle cümleye katkıda bulunurlar. Bu tür ( edilir. N o t : ( *) ) ler kendilerinden sonraki cümleye muzâf oldukları zaman..A l i g e l d i ğ i z a m a n . k a r ş ı m ı z a bir k u r t ç ı k ı v e r ­ di! Bu tür ( •i' ) lerin anlamı: (Aniden.. Suçluyu kötülük yaptığından dolayı cezalandırdım.Müfacee (süpriz) edatı olur. cümledeki fiilin. birden bire. Söylenmesi bir tekrar mahiyetinde olduğu için hazfedil- vardır. diğerleri isimdir. bu karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerden biriyle terceme [lilj_£J] kelimeleri bulunur.. Yerine göre. 'j&L )£j = O .\i £ j £ ^ ü . gelecek zaman zarfıdır. tekrar edilmemesi için. . bir de ne görelim. 'il LU)l i öişS"' & B i z . çünkü. kendisinden önceki fiilin yapılış sebebini X . ( Oj* A! ). edattan sonra hazfe­ dilen cümlenin aynısıdır. o r m a n d a y ü r ü r k e n .İ ' i l Çj'ill cJİLc Suçluyu Kötülük yaptığı için cezalandırdım. . Suçluyu cezalandırdım. Mi- . bu ise. Dolayısıyle bu ikisinin bulundukları cümlede hareke etkileri (i'rabları) yoktur. İkisi arasındaki fark. Aniden bir işin. k a r d e ş i n i a r a r k e n . Misâller: il 'j^SM ( Hhidir. edattan önceki. Yuka­ rıdaki misâlde.

cJÛSJ ' . Bahar geldiği z a m a n çiçekler açar. Misâller: ^IU_ fi) J l Ü l j = A n d o l s u n g e c e n i n k a r a n ­ lığı b ü r ü d ü ğ ü z a m a n a . fiil gizlidir.. ikincisi de cevabıdır.( 'i) ) lar. Bahar geldi­ ğinde çiçekler açar.. Misâl: İkinci fiil. Misâller: ı o U l i l * l i p L>J> = Ç ı k t ı m . Daha sonra gelen bir fiil. g e l d i ğ i n d e . Zâid olduğu için. fiilleri cezmetmediklerinden.Müfacee (süpriz) edatı olur: Ansızın bir işin. bu edatın şartı. bunlara.. şart edatı da denir. Cevabı olan fiil de kendisini zaman zarfı.10- Y. g e l d i ğ i v a k i t .ince.. 3. kendisine gelecek zaman zarfı denmekten başka.cX£\ '«U-ll d k î l fil = ' ' Bazan edattan sonra zâid bir ( harfin cümleye etkisi yoktur. Sükûn üzere mebnî olduğundan. Yalnız bir tane fiil bulunur. yerinde nâib-ü fail bulunur.. bir önceki ( i) )in. . fy : Bu edatın üç türlü kullanılış tarzı vardır. .de. Şart edatı olmaktan çıktıkları için. kapıda bir yılan! 'oYs. edata muzaf ileyh olmasındandır. şekil yönünden mazi gelmesine ra'men anlam yönünden gelecek zaman ifade eder.Li^JI M\ . Bu tür ( li) ) lardan sonra devamlı fiil gelmesi gerektiği halde bazan. li) jLfülj = A n d o l ­ sun gündüzün aydınlandığı zamana. Misâller: i L İ l SIŞİ li^.mi. şartı olan bu fiile devamlı muzaftır.ise) şeklindedir. edattan sonraki şart fiili. Anlamı için oraya bak. bu gelmesi gereken fiil hazfedilebilir. 2.Gelecek zaman zarfı olur: Bu tür ( li) ) ların anlamında şart da bulun­ duğundan. ^ J l fil . mefûlün fihi olarak nasbeder. şayet meçhul ise. birincinin te'kididir. 15 . bu £ Ü ^ J l j Lyljll 'c^fjj LüU3l C lal = Edattan sonraki fiilin (-ği) eki alması. \YJ>^\\j£ SU 'j^AJ 'J\ c ö j l li) = Namaz k ı l m a k i s t e d i ğ i n v a k i t a b d e s t i u n u t m a . Misâl: f li) = G e l d i ğ i z a m a n . Bu da genellikle kasem (yemin) den sonra gelişindedir. . yani. 1 . Birincisi. bazan şart anlamı ifade etmeyip yalnız zaman anlamı ifade ederler.. bu ve benzerleri. Oysa. Ancak. Yerine göre bu kelimelerden biriyle ifade edilir. Fiil malûm ise. ) nın geldiği olur. Misâller: j l * j ^ l C^JÜ'^JS 2* İli = Bahar geldimi çiçekler açar. dördüncü kullanılış şekline benzer. Edat. . diğer şart edatları gibi. b i r de ne göreyim. mahallen mansûp denir. ['J _ Sfp _ lî _ C\ „ föyya. vakit. bu türlerden sonra iki fiil gelmez.. Anlamı: (Zaman. Görüldüğü gibi. yerinde fail. Kelimenin bu yönü. Cevap fiili mâzî de olsa muzâri' anlamı verilir.. . Bu durumda edatın isimlerden önce de gelebileceği zannedilir. cezmetmeyen şart edatları denir.. Bu edattan sonra devamlı iki fiil gelir.. . bu gizli olan fiili açıklar. Şart fiili genellikle mâzî olur. olayın olduğunu bildirir.

ö ğ r e t m e n ö n ü m d e duruyor! Yukarıdaki misâllerden de anlaşılacağı gibi. iddia edenler de vardır. Bu edat için bir önceki ( ) nın son kısımlarına bak. fiilleri doğ­ rudan doğruya nasbetmez. Misâl: ^Js£f. bu ikisi harftir.YJ: Muzâri' fiilleri nasbeden dört edattan. Anlamı: (ise) demektir. bir d e g ö r d ü m k i .Edatın cevap cümlesinin başında yer alması: g e l i y o r u m . ikisinden sonra devamlı fiil cümlesi geldiği halde.>£2LoJ S a y a r s a n s a y ı ­ l ı r s ı n . ansızın beklemediğimiz bir du­ rumla karşılaştığımız zaman edat. bir durumun tam tersi ile karşılaşırsak. anlamı ve kullanılışı itibariyle. Ancak bu.N Y .C o J : iki fiil cezmeden şart edatlarından olan bu kelime. harftir. îiUp \ 'j>\ = viLîl Ul = Sana O halde.<D 1 2 13. Diğer şart edatları isim oldukları halde. b i r d e b a k t ı m k i . sana i k r a m d a b u l u n a c a ğ ı m . bu ise. O. Şu şartların bulunması gerekir. . Bir de daha önce bildiğimiz yahut öyle olduğunu sandığımız. (meğer) anlamı ifade eder. Bak cevap (*J) si bölümü. diyen birine.!^i»tt£tal) fili c^>. M e ğ e r s e n d e fakirin biriymişsin! .Nr-. M e ğ e r o . bundan sonra devamlı isim cümlesi gelir. o zaman edat. 1.= Ç ı k t ı m .J*^ C'J^ llKsfy'STJJ* fiti 0? Ben ALI'yi c ö m e r t b i r a d a m s a n ı y o r d u m . Şart konusu için de ( 'j\) bahsini oku. bu anlamları ifade ediyor. c i m r i n i n b i r i y m i ş ! N o t : Birinci ve ikinci şıktaki ( Ut ) lar isim. cevap ( o ) si yerinde kullanıldığı olur. [ j î _ y _ 'JS _ oöl] biridir.Kendisinden sonraki fiilin gelecek zaman ifade etmesi: Yukarıdaki. Misâller: $>:j ^ fiti i l i c3 = B e n s e n i z e n g i n bir a d a m s a n ı y o r d u m . benzerleri gibi. 2. 16 . y a ğ m u r yağıyor! ^»G r j ^ lâtföUşWl j L»lî£3l ' 1 = r r r t t - h a n d a k i t a b ı a ç t ı m . Mifacee edatı ( 131 ) nın. ileride açıklaması gelecek olan ( ) e benzer. cevap olarak. misâlinde olduğu gibi. Bu edatın isim olduğunu. ( \l\ ) gibi. zaman ifade ettiğini.

zaman zarfıdır. hür yaşadım. . bu da ( cemisine. gibi. 3. geçmişte zamanın başlangıçsız olduğunu ifade etmeye yarar. . . kullanılarak. O.j] da gibi. muzâf olarak. jJ^ c^-Ai <J-c. . Bununla beraber. misâlinde. o halde. 14. fiili nasbetmediğini görüyoruz. Kelime zaman mecrûr olduğu zarfı. gelecek zaman ifade etmektedir. fiille arasında ) kelimesi olduğu için edatın. harfi olan ( -i ) 4IB JJ rak da Ö n ü n d e (karşısında) d u r d u . bir cer O »«|)J I » . o takdirde) şeklindedir. N o t : Edatın fiili nasbetmesiyle ilgili şartların bulunup bulunmamasının. misâ­ linde görüldüğü gibi.\ l . an­ lamıyla bir ilgisi yoktur. her halinde aynıdır. ( ) # t y nin bulunması ise.iiUJJİ 'jjl de olduğu gibi. onun gelmesinden sonra olacağı için. cevap. muzâri' fiilleri nasbettiği için. 12) Jjkjljl 'p* = 15-\0-'JJÎ Bu kelime de ( Jul ) gibi. . JljVl Jjj şeklinde kullanılır. Bu da onun gibi. ile kullanıldığı akran da olur. Ancak bu.yy»» ^ ^J&JlC-a-î ^ ^fc-v 'üij Bu edata.o*) = Ö y l e i s e . Çünkü. a k r a n ı d ı r . ( t. mekân (yer) zarfı olduğu için son harfinin harekesi üstündür. d i y e n b i r i n e . mefûlün fihi olduğu için mansûptur.m . kendisinin hem şart edatı hem şart fiili yerini tuttuğu ve yukarıda belirtilen şartlarla.( <<ilj ) hariç. o n l a r ı n a y a r ı d ı r . hür yaşarım.» mısraında görüldüğü gibi. ( ) fiili. şart ve nasp edatı. . . Anlamı: (Öyle ise. . Bu ise. edatla fiil arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması: L^ji! V lil = B e n ç a l ı ş m a m . Bununla beraber Uüj kullanılabilir. benim ikramda bulunmam. Anlamı. Bazen kelimenin ifade ettiği anlamı artırmak için. O n l a r . Türkçeye geçmiştir. daha önce geçen bir cümleye cevap verdiği. „ ' . vardır. karşı anlamına gelen bu kelime. gelecekte zamanın sonsuzluğunu ifade ediyor­ du. c e v a p o l a r a k .= cr K a r ş ı s ı n a o t u r d u . zarar vermez. denilmiştir. . demektir. g i b i . «Ben ezelden beridir.* Ö ! . cer harfleriyle ) gibi.: Ön. 17 . Bu kelime isim ola­ zaman anlamı ayar. . onun ifade ettiği anlamın tam tersini ifade eder. gibi. A l i ç a l ı ş ı r .

kullanılır. bazılarında zaman kaydiyle beraber. diğer tam fiiller gibi. nakıs (eksik) fiiller denir.1 ^jî««li {Çs = û-g . Nakıs fiillerin anlamı: Sırası geldikçe. Bunlardan yalnız.16- . ['^41 _ f ISU _ L» _ *J&>- 3ljU] dışında.L. Konumuz olan.f . anlamında kul­ Görüldüğü gibi. isim cümlesinden önce gelirler.£«-»1 . 3>jJI = A d a m s a b a h l a d ı . hasta mahkum Çocuk Misâller: oldu. (oldu. ( fiillerine. nakıs fiiller denir. isim-haber almışlardır. yalnız mâzî ve muzâri'leri vardır. kullanıldıkları halde. Bununla beraber. 18 .Jj**^ • • 'jlif ) ve benzerleri diye bilinen. camıd fiillerdir.t . döndü. bazılarını burada kaydetmekte varar vardır. Tam fiil olurlar.L»t'] tam çekimli. nakıs fiiller gibi.c>. Bu durumda olan fiillerin sayıları çok olmakla beraber.1 '£J\. bu fiillerin tam fiil olarak kullanıldığı da olur. ) fiili. dönüştü. haberinin ifade ettiği anlamla isminin = sabahleyin vasıflandığını ifade etmeye yarar. mansûp olur.L U î l U . Edatlardan bazıları gibi. isim-haber alırlar. diğerleri tam olarak da kullanılırlar. ayrı ayrı yerlerinde görülecek olan bu f i i l l e r . bir çok tam fiil. LOJJ* . bunlardan başka. bunların haberi olarak. Bunlar: IJJ. 3 U - û-yı devamlı nakıs. bunların ismi olarak merfû'. f j ^ . = Fiil.3^ . gibi. onun için de nakıs fiiller gibi. Nitekim. _ ^lîU] ise. bu ve benzerleri hakkında bijai ver­ memiz gerekir.lîsJ. nakıs fiil olmaktan çıkarlar. Asıl anlamı böyle olmakla beraber. o^-£r*l-j£* Bu fiilin açıklamasına geçmeden önce. Yalnız mâzîleri vardır. *<y^U] de eksik çekimli. Bu fiiller. Bundan dolayı bu fiillere. s a b a h a ç ı k t ı . ['jo u . bir manâda kullanılma­ ları halinde. bazan yukarıdaki anlamlarda kullanıla­ rak. fâil-mefûl almazlar. Bu fiillerden. Mübtedâ. (sabahladı) anlamında tam oîarak da. daha çok. 'iiLJül jU _ .ü f t u . olarak. s a b a h l e y i n u y u d u . oldu. çevrildi) anlamları ifade ederler. kullanılır. \ft> 3*H' jLs> = o l d U j _ anlamında = Çocuk Suçlu Sis yoğunlaştı. kendi öz anlamları dışında.'burada. idi. ( j«^İ lanılmış. Bu fiiller. ^ _ 'J<La l i 3 i * î i (N) fiilleridir. Misâller: oldu. haber de. dönüştü.Jjj. verilen anlamlar dışında. gibi. bu fiiller. [ . [ J l j U . [ ^JJ.

cansıkıntısı gibi duyguları ifade etmeve varayan bu kelime. (ten­ vin) cins isimleri belirsiz yapmak için. 'i^jl = B u y ı l . imlâ yönünden bitişik olarak yazılan bu kelime. Türkçede tam karşılığı olmadığı halde. ( 'Jİ ) takısı. G ö r i M i ğ ü gibi. Nakıs olarak. Yukarıda (tenvin) karşılığı olan (bir) ile sayı olan (bir)i karıştırmamak gerekir. 'Jİ tenvinin Türkçede karşılığı olduğu halde. tek kelime ile kullanıldığı zaman. J>JJI J>i^\ jlfT = ) nin benzerlerindendir. ( erişti) demektir. ( %j 'Jİ = Bir g ü l . bulundukları yer de aksi yöndedir.Harf-i ta'rif diye bilinen ve yalnız kelime türlerinden. tenvinin tam zıddıdır.. Görevleri L»ü£)l ) den­ ' ' Bir s a k s ı . isimlerin başında yer alan. ) takısına karşılık. öf. Bir isim aynı zamanda hem belirli hem belirsiz olamayacağı için. bu isimlerin son harfleri ne geldiği halde. isim-haber alır. başında bulunduğu kelime cümle içinde 19 . bazan işaret isimlerinin birini Bu gün. Meselâ: = = G ü l . biz. Misâller: ^ ıs*^»İ ? J^~ = Adam kuşluk vakti uyudu. Meselâ: ( mez. bizdeki. NA Usanç. Kelimenin kullanıldığı yerler ve görevleri: İki çeşit ( 'Jİ ) vardır: 1. deriz. ikisini birlikte incelememiz gerekecektir. H a v a kuşluk vakti yağışlı oldu. isminin kuşluk vakti vasıflandığını ifade etmeye yarar. ı s . ( kullandığımız olur. kullanılır. (zamanlar) şeklinde çoğul olmazdı. Türkçede (bir) kelimesinin karşılığı olan. *ij*>-~ '4>jl1 = Saksı. of) ünlemleri karşılığıdır. Tam olduğu zaman anlamı: (Kuşlukladı. «Bir zamanlar okulda bir öğrenciydik» misâlinde görüldüğü gibi. Lii *'J*LAJ\ = Sıkılı­ y o r u m . «Her şey zıddı ile bilinir» kaidesine göre. isim. kuşluk vaktine çıktı. olarak kullanıldığı zaman. cümle içinde olmaksızın. gibi. ( 'Jİ ) takısının. Faili. . isim-fiil muzâri' kabul edilir. Misâl: .. kendisinden sonraki. . bu isimleri belirli yapmak için. ) takısının tam karşılığı yoktur. Türk­ çede tam karşılığı olmadığı için.1 7 . Şayet bu da sayı (bir) olsaydı. Bununla beraber. Tam ve nakıs A d a m k u ş l u k v a k t i n e ç ı k t ı . ikisi bir isimde birleşmez. bezginlik. devamlı gizli zamir ((Jİ ) dir. (üf. Misâllerle izah etmeye çalışalım. Haberinin ifade ettiği anlamla..Lii }JL % = O n l a r a öf b i l e d e m e . > ^ : Bu fiil de bir önceki gibi.\ V . diğer benzerleri gibi. isimlerin başında yer alır. anlamında. .

fail veya nâibü-fâil ise. ismin hallerini belirtmeye yara­ yan harekeler olduğu halde. Yukarıdaki har-i ta'riften başka. B i r ç o k k a l e m c^Aj = B i r k a ç a ğ a ç g ö r d ü m . «Kalemi kırdım» veya «o.. harf-i ta'rif karşılığı olan (i) ekini karıştırmamak gerekir. Yani. bir de başında bulunduğu ismin anlattığı bütün kısım ve fertleri içine aldığını ifade etmeye yarayanı vardır. Iflj c / j » İ = den. Yani. Diğer tenvin türlerinin harf-i ta'rifle ilgisi olmadığı için onlara burada yer 20 . . demek isterim. geldiğini söylediğim adam öldü.geldiği zaman. bu görevden başka. özel isimleri doğrudan Türkçeye çevirir. N o t : özel isimlerin sonundaki tenvinler ile. deriz. verilmemiştir. demek isteriz. ikinci defa söz ederken. j L İ ^ I 'jl = Şüphesiz bütün in­ s a n l a r z a r a r d a d ı r . cins isimlerin sonundaki tenvin aynı şeyler değildir. «l» = B i r a d a m g e l d i . tenvinlerine karşılık göstermeyiz. (i) eki veya bununla birlikte (o) işaret sıfatını kullanmak yerinde olur. derim. söz etmek istediğimiz zaman. tenvinlerini kaldırarak. o. Jİ/. o. Meselâ: Karşılık gösteremeyiz. ismi belirsiz hale getirirler. Bununla beraber. cins isimlerin cemilerindeki tenvinlere de A d a m l a r g e l d i l e r . tüm kelimeleriyle ifade edilebilir. Şayet sayıları çoksa. belirli hale geldiğin­ ) takısıyla kullanırız. isimlerin (i) halinde aldığı (i) eki ile. Misâller: tenvinlere B i r şu şekilde karşılık 9 ' U P ö ğ r e n c i g e l d i . p d a m g e l d i . Misâl: bunlardaki L>bU» geldi deriz. yalnız (o) ile Türkçeleştirilir.. Halbuki. ( ( 'Jl B i r k a l e m a l d ı m . Fakat belirli isim. kalemi kırdım» gibi. Tenvinin karşılığı olan (bir) ile. ismin sonundaki tenvine karşılık. sayı olan (bir) in karıştırılmaması gerektiği gibi. Bu. Fakat ikinci defa sözünü ettiğimiz zaman. (alınan kalem) olarak. bizce. Bütün. Bir ç o k a ğ a ç satın aldım. Konuyu misâllerle izah etmeye çalışalım. Bu ( ) kelimesinden '$>J\ o U = O a d a m ö l d ü . isimlerin başına ( lıklarında da aynı şeyi yaptık. bir çok öğrenci übtirf \'J^\ J£il = B i r k a ç k a l e m s a t ı n a l d ı m . Yani. belirsiz isimler bu eki almazlar. kalem kelimesinden ikinci defa K a l e m i k ı r d ı m . bizdeki (i) ekiyle ifade edilebilir. g ö r d ü m . Türkçe karşı­ Jİ ) takılı = B i r '*K> = . özel isimler tenvinli de olsalar ( isimlere benzerler. Ancak. deriz. cins isimlerde. Onun için bu isimleri Türkçeye çevirirken. Yani bununla müfred isim cemi hale gelir. = ) takısı getirdik. JU-j <l> = Ali geldi. isimlerden ilk defa söz ederken. Yukarıdaki misâllerde. belirli hale geldiklerin­ den. ^ 1 'o'jJZ biraz önce aldığımı söylediğim kalemi kırdım. (bir) kelimesi kullanılırken. belirsiz olduklarından tenvinli söyledik. bunun zıddı olan tenvinli. 'Jİ ) takılı isimler mefûlün bih olduğu zaman. Özel isimlerin sonundakiler. gösterilebilir. takının karşılığı olarak.

ûVl L * l i tfl = Ben şimdi gidiyorum. bu ( vl ). ism-i fail ve ism-i mefullerin başında geldiği zaman. 1 .Başlangıç (istiftah). bu. Konuşmacı. onlan uyarmak ve konuşacağı sözün önemli olduğunu belirtmek için. Bu durumda kelime.0 V î : Zaman zarfı olan bu kelime. Onun için bu edata (istiftah) ve (tenbih) edatı denilmiştir. Sonu fetha üzere mebnî olduğu için. nef-i cins ( V ) sının bileşimi olan ( 't) ): n i n Şuradaki ( V ).2.Soru edat» hemze ile. Orada bu hususta gerekli açıklamalar yapılmıştır. harf-i ta'rif plmaktan çıkar mevsût edatı olur Misâl: | A ÜjSİ'j 3?l3t Öldürül©»! d e ö l d ü r e n i d e y o l d a g ö r d ü m .jM ) anlamı ifade eder. kelimeler kullanırız. ' 2.'4#l Ü\ VI = Bilmiş olun k i . Misâl: lara yardım eden yok mu? ^djitöl ^ j i S | ^Jtf Vi = 3. (şimdi) demektir. Kelimenin cümle içinde üç türüne raslanır. Türkçe'de tam karşı­ lığı olmadığı için biz. ( ol ) benzerlerinden olduğu için. (iyi bilin. önce Vakit Misâller: tövbe geçmeden î o ' j f l o l y 'JŞ OJTJS'İS e t m e z m i s i n i z ? \ L i ' j j Vİ = G i t m e z m i s i n ? 21-YN . Türkçedeki (-en -an) ekl&i karşılığıdır. Bazan soru edatı hemze ile birleşerek. devamlı isim Yoksul) dan cümlelerinden önce gelir. bu böyle biline) gibi. Burada kelime. dinleyenlerin dikkatin çekmek.Bir soru edatı olan hemze ile. tenbih edatı olur. bilmiş olun. mahallen mansûp sayılır. Bulunduğu cümlelerde başka bir görevi yoktur. Misâl: . nef-i cins ( V ) oluşan ( devamlı Sfl fiil cümlelerinden = dışında her hangi bir ( ^ gelir. Allah'ın velilerine n e bir k o r k u (vardır). ): Bir önceki devamlı isim cümlelerinden önce geldiği halde. aldığı olur. Konuşmasını bu edatla başlatır. IJI) Ş i m d i m i ? şeklini 21 . ileride İzahı gelecek olan ( . bu kelimeye karşılık olarak.HJYK h& ii> * <ii. ism-i mevsûller hakkında geniş bilgi için ( ^ jJi ) bahsine bak. Misâller: j V ) cû> = Simdi gel­ dim. dikkat edin.Harf-i ta'rif. n e d e onlar üzüntü çekeceklerdir.

< y û İ : Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu fiilin. S e n i n l e k e s i n l i k l e k o n u ş m a m . (hiç. bizde olumlu cümlelerde kullanılmaz. görüşün.Y i . o zaman kalp fiili olarak iki mefûl alır. . normal fiiller gibi kullanılarak. Şayet (bulma) işi Görüşünü hatalı Öğretmen buldum. doğru. elbette) anlamlarına gelir. 23. kesinlikle. elifsiz yazmayı uygun gördük. Çünkü. doğru veya yalan olduğu gözle bulunmaz.. Ancak zihinle bulunur. Bu konu ve benzeri fiiller hakkında geniş bilgi için. İkinci ( f^J ). zihinle ise. Yerinde görülecektir. Orada gerekli açıklamalar yapıldı. bu iki kelime. bu iki elifin karıştırılmaması için burada yazılmamış­ tır. (hiç.Bir cer harfi olan ( J j ) ile. Görüldüğü gibi. Kelime. Misâller: jUiLJİ JÜN = n i n s ö z ü n ü y a l a n b u l d u . Şayet kelimeden önceki cümle olumlu ise. Kalem ise.xr - . sözün. (Bulma) işi maddi olursa. yanlış olduğu. iki türlü kullanılışı vardır. öğrenci­ ma'nevi yani. Anla­ mı: (Buldu) demektir. daha önce geçen (elif) bahsinde söylemiştik. Misâl: ^ 1 j^öL' L i & l fî\ = Neye. y î c4*)İ = ÜLU> 'JÛ)J cJJÜl = ÇiS" <JÛAI\ 'JJI B i r k a l e m b u l d u m . maddi olduğundan gözle bulunur. bilinir. asla) kelimeleri dışındakilerle terceme edilir. j^l ) 22 . ( U )nın. son harfin harekesinin fetha olması halinde. (üJ) ) şeklinde olanı vardır. Misâl: * M duJS) V = Seninle asla ko­ n u ş m a m . Şiirlerin ikinci mısraında. Yani. a r a n ı z ­ daki bu anlaşmazlık neye? N o t : Soru edatı ( U ) nın sonundaki elif. bu harekeyi biraz uzatmak için. 24. cer harflerinden sonra gelmesi halinde düşer. Bu kelime. soru edatı ( U )nın bileşimi olan bu kelime. gibi. bir elif getirildiğini. Çünkü. Bunun bir de ( Bunun hemzesi katı'dır. Ancak. ikinci ve üçüncü misâllerde (bulma) işi zihinle olduğundan (bilmek) anlamında kullanılmış ve iki mefûl almıştır. meful-ü mutlak olduğu için mansûptur. (neye-niçin) demektir. olumsuz cümlelerde bulunduğu zaman. fiil birinci misâlde gerçek (bulma) anlamında kullanıldığı için bir mefûl.( USfl ) şeklinde yazılması gerektiği halde. bir mefûl alır. biz cer harflerinden sonra elifin düştüğünü belirtmek için. asla. daha önce geçen ( bahsine bak.

olumlu olumsuz diye ikiye ayrılırlar. Tam muttasıl olumlu. müstesna minhü -edat. müferrağ adı verilir.müstesna bulunur. olumsuz diye ikiye ayrılır. Yukarıda da işaret edildiği gibi. Cümlede müstesnâ-minhü varsa. olumlu. edatı VI . müstesna minhü de önce gelir.jÇJ . müstesnaya. V] dür. İstisna. müstesna 23 . ( CXt ) kelimeleridir. müstesna ne müstesna minhü ayrı cinslerden olduğu için. şayet ayrı iseler. L>bÛ*)l *l> Tam gibi. muttasıl. bunlarda.'öjfc. Bununla beraber biz. gruplara ayrılır. tam. Bu tür istisna cümlelerinde. ondan bedel de yapılabilir. müstesna minhünün harekesi verilerek. cU-U gibi. a) Tam muttasıl istisnalar: istisnanın bu türü kendi arasında. vı L&5aiı . müstesnanın harekesine gelince. öncekkilerin dışında bırakmaktır. müstesna minhü.25-T0. gibi. l'{< Vl Ic-iÜI ^»'^r^* olumsuzdur.Tek kelime olan ( VI ) : Bu bir istisna edatıdır. müstesnâ-minhü yoktur. müstesna muttasıl olumsuz. şayet yoksa. Tam istisnalar. bunlarda bedel olma durumu söz konusu değildir. İstisnanın bu türle­ rinde. Yukarıdaki cümlede. cümlede müstesna minhü bulunup bulunmayışına. Cümlede sırayla. İstisna: Bu edatlardan sonra gelen kelimeyi (müstesna). Bu türlerinde ise. Misâller: i'ju. ( istisna. boş anlamında.V I mansûptur. Edattan önceki kelimenin ihtiyacına göre. v. devamlı IjJU. Ç T VI iLiÜI cûl»Ü o l u m l u . Devamlı müstesna edattan sonra. konuyu misâllerle izah etmeye devam edelim. Bundan dolayı. Bu türlerinde. c) Müferrağ istisnalar: Bu türlerde cümlenin başında olumsuzluk ifade eden bir edat bulunur. istisna cümlesinin unsurlarını tek tek ele almamız gereklidir. bir şart edatı olan ( edatı ( V ) nın bileşimi olarak da bulunabilir.jjo- vı L>btaı .ı jii & ULu b) Tam munkatı' istisnalar: Bunlarda.ju. Bu konuyu daha iyi anlayabilmemiz için. müstesna ise. nefi 1 . müstesna ile müstesna minhü aynı cinsten iseler. Konunun sonunda bu durum şematik olarak gösterilecektir. olumlusu da olumsuzu da mansûp okunur. IİL& Vl L6âa)lU> = Ali'den başka bütün öğren­ c i l e r g e l d i l e r . munkatı' diye ikiye ayrılırlar. edat yok­ muş gibi hareket edilir. Bu edatlarla kurulan cümleye. müstesna ile müstesnâ-minhünün aynı cinsten olup olmayışına göre. istisna kanusu hakkında gerekli bilgileri gözden geçirmemiz yerinde olur. Edatın izahını yapmadan önce. Edatın benzerleri: _ _ _ I j * _. jj ) ile. istisna cümlesi denir.-S/I: Tek kelime halinde bulunabileceği gibi. yukarıdakine benzetilerek mansûp okunabileceği gibi.Uil> .

gördüm dı»da. U Sınıfsa y a l n ı z H a l i t ' i için için mansûp.1 erişemez. müs­ tesna) vb. Misâllerle izah ede(im. Kişi gayesine erişemez. j j & V) J\ için. . Ben ona gelip mazlık etme. olumlu manâ da verilebilir.. sin»de ( de. müstesna. İstisna edatlarının anlamı: (. belegât yönü göz önünde bulundurulmaksızın -iki olumsuz bir olumlu yapar kaidesine göre. merfû'. çVo V| cJİ U = S e n b i r ç i f ç i s i n . fail olduğu 'ci\'j IjJU-V. Hareke etkisi yoktur. sadece. Meğer ki gayret e d e . bana emretmiş söylemedim. bulunup de *&I o. ( Vl ).ı Allah'ın p e r i ş a n e t m e d i ğ i bir millet yoktur. Misâl­ lerde görelim: . 'XJ\ VI 4J) cU>»1 U = _ B e n o n a i y i l i k e d i p d e o . ettim o n a VI iiÇİP cJJJiİ = j £ J Vl Aİİt c i i î i U = yapma- Vl Ç U * # J . 'Jİ J U = 24 . kelimelerdir.cümleye. U = Okumadık kitap » etmez.l j^S Ü> £ = Cihadı bırakıp d a C e n a b . hariç. merfû' şayet mefûle ihtiyacı varsa. Meselâ: Edattan önceki kelimenin faile ihtiyacı varsa. yalnız.. n e var ki..1 LâLaJI j mefûlün fâii j»^lVJ. L i ^ U nâib-ü cjj yJÜ? VI cJl U =. ancak. k ö t ü l ü k etmemezlik etmez. ^y^sfJ <jî VI iiÜ £—İ V . bırakmadık. gibi.cümleler arasında (hasr) edatı olarak bulunabilir. B a k . mansûp okunur. *1\ V) = A n c a k . bu kelimelerden biriyle Türkçeleştirilebilir. Yerine göre.B a b a n ı r a z ı e t m e d i k ç e s a n a i z i n v e r ­ mem..hareke alır. merfû'. <ı Ji'y>\ U Vl jjb cJi U = olduğundan başkasını •ıJTÂ Vl «13 U = Onlara.den başka. V T= şuKretmemezlik Kişi gayret etmedikçe jçtf 'jl VI »lii y. bini olduğu olduğu «Yalnız suçlu cezalandırıl« S e n s a d e c e bir öğrenci- ) nin haberi olduğu için merfû'dur. bazan. f a k a t . Bu du­ rumda cümleye sadece anlamıyla katkıda bulunur. Müferrağ istisnalarda iki olumsuz bulunduğundan. ^ f _ _gelmemezlik Yemin B o n etmez. U = « S a d e c e H a l i t g e l d i » de...ü\ Vl i Q . ıjf^ X' * ^ Ben ona gelip d e o b a n a i k r a m d a b u l u n m a m a k t ı k e t m e z . hedefine da o'.

Bu bi­ leşik edat. edat. Bu fiiller muzârî' ise. teşvik anlamı ifade eder. Bununla beraber bunu. nefî veya nehî edatı olan ( V ) nın bileşimi olan( VI )=( V j î ) : Bu bileşik edat da. ona . kendisinden sonraki fiili nasbettiği gibi. mastara da ) in bileşimi olan ( n ) fiili cezmeder. Şayet ( V j> VI ) nın ise.ıİ '»JF^JSfl olLı j u j = etmemeni 'J>-\X.Bir şart edatı olan ( ö\ ) ile. Ders çalışsay­ nasp edatı olduğundan. birinciden kolayca suz olan bu fiili mastara da çevirir. g e ç k a l m a m a s ı n ı s ö y l e d i m . VI AJ c î î = Ona. yukarıdaki gibi. devamlı fiillerden önce jl ) bir gelir. 1.Tek kelime olan ( Kendisinden sonraki D^AZ VI = eder. kınama anlamı ifade Bâri ders çalışsaydın. ( çevirir.Şem'a (1) İstisna r ' T a m \ Muttasıl Munkatı' Müferrağ / X / \ Olumlu Olumsuz Olumlu Olumsuz 2. g e ç k a l m a d i y e s ö y l e d i m . c~*ji fiil muzâri' Haydi namaz kılsana. hareke etkisi yoktur. o zaman ( jî ) in hareke ) sadece bu fiilin anlamını mastara 'jl ) fiili nasbettiği gibi. 26n _ V I . 2. ( çevirir. Bu 25 .Bir nasp edatı olan ( j j ) ile. Ancak. V) = l a n s a n a . ( bj ) bir şart edatı olduğundan. O n a . j j û l j VI = Haydi hazır- Bu edat da ( da karşımıza çıkabilir. birinciden ayırmak kolaydır. Yukarıdaki ( ( y etkisi olmaz. s ı n ı f t a k a l ı r s ı n . Bu durumda ( bu. geç kalma dedim. gibi. Şayet edattan sonra mazi fiil gelmişse. V ) nehî içinse. d ı n y a ! gibi. ( V ) da cümleyi olumsuz yapar. O n a . Çünkü. ise. Sfl ) gibi. Misâl: LLŞj ! x f ^ VI = Ç a l ı ş m a z s a n . edat. tek kelime olarak bulunabileceği gibi. olum­ Misâller işinde yardım istiyorum. Bu durumlardan dolayı bunu. nefî edatı ( V ) nın bileşimi olan ( S f l ): Görünüşte bir önceki istisna edatı ( Sfl ) nın aynı ise de. ( ) ' bileşimi olan ( V ) nefî içinse. ondan ayırdetmek kolaydır. bundan sonra devamlı şart-cevap adı verilen iki fiil bulunur. ayrı ayrı yerlerinde görülecektir. Senden. fiili olumsuz yapar. fiil üzerinde hareke etkisi olmaz. İşte bu durumlar göz önünde bulundurularak ayırdedilebilir. bileşik olarak VI ): Edatın bu türü devamlı fiillerden önce gelir. sonlarını cezmeder.

.. Bu ekler de kendilerine dönen.. Ali. başlı başına bir anlamları yoktur.yjJl ~&J)\ [p. Bu cümlenin i'rabı yoktur. ^SfL ti>Jlj *J>Y> «üjJÛoJ *JBJ ^ j J l . Yani.... Misâller: ..ğı. birinci ve ikinci misâllerde fail. . Meselâ: Edata dönen zamir. Ancak.. ^ l jJl>'I/l»l bağışladığı kalemi geri aldı.. fiillerin haber kipleri dışında­ ki.an) ekleri verirler. Bu zamirler gizli veya açık olabilirler.{'J\'J-V) J Kırmızı bir a r a b a s ü r e n k a d ı n a b a k . Her yönüyle bu zamirler edatlara uyarlar. Diğer çekimleri konunun sonunda şematik olarak gösteril­ G ö r e v l e r i : İsm-i mevsûller. Şayet edatlara dönen zamirler fail veya nâib-ü fail mevkiinde iseler. müfret ise.^JJl L>tüf31 = S a t ı n a l a c a ğ ı m k i t a p ç a r ş ı d a v a r d ı r . V _ LJkjl ^ j j denmez. yani. Bunun için de (. (-ki) eki verirler.ğü. BIC INI R m'ısaıiBrue Edatlardan sonra şibih cümleler. : İsm-i mevsûldür. kendilerinden sonraki cümleyi (sıla) daha önce geçen bir cümleye veya kelimeya bağlar. A i d l e r : Sıla cümlelerinde edata dönen bir zamir bulunur. tesniye. istek (talep-inşâ) anlamı ifade eden fiillerden sıla cümlesi olmaz.lifJI o l j i = Çarşıdan satınaldığım ki­ tabı okudum. Mefûl mevkiinde bulunduklarından. A n l a m l a r ı : Mevsûllerin de diğer edatlar gibi. o da müfret..ği. = Halit. edatlar. Bu zamirlere (aid) denir. zamirler gizli. müzekker ise müzekker.. j j j İ J I '^. car-mecrûr ve zarflardan da olabilir. edat. . grup (a\a) zamırıer. dün arkadaşına Jİ LfcsS'. . Sıla cümlesi fiillerden olabileceği gibi. müennes ise onlar da müennes olurlar. . yazdığı mektubu İzmir'e gönderdi. edatlar işaret ettiğimiz (ekleri) vermektedirler.. şibih cümle denilen. car-mecrûrlar veya zarfların sıla cüm­ leciği olması halinde. tesniye ise. edat. o zaman edatlar. sıla cümlesi denir..«IJsliJ ^JÎI L».YY miştir.. L İ r i J\%$\ > Ü = İşte dalından koparılan gül. cemi ise cemi.konu için ( 2 7 .en. (. Misâller: 26 . ) • tefsîriye bölümüne bak.. Kendilerinden sonraki cümleye ek anlam verirler.en..an) ekleri vermektedirler. (aid) zamirlerin cümledeki yerlerine göre değişir. kendisinden sonraki fiilin sonuna (. '£J} = . Meselâ: VY-ii.. sıla cümlelerinin sonunda açık olarak görülüyor. .ğu) eklerinden birini verir. İkinci gruptakiler de ise. S ı l a c ü m l e s i v e a i d : Bu edatlardan sonra gelen cümleye. E w i n d e n k a c a n 'üf H A t f i î l '^Xı =• adamı gördüm. . Misaller: l\^ij\^'I ü^[iYJ. üçüncüde de nâib-ü faildir.. mefûl mevkiinde ise.

-an) fiilde zaman ayırımı gözetilmeksizin.y . (Kadar) kelimesinin yerine. asıl sıfâ cümlesi. İzahları yapılacaktır. Son harflerinin harekesini kesre yapar. devamlı isimlerden önce yer alır. Ş e m ' a (2) İSM-İ MEVSULLER Müzekkerler Müennesler. S ı l a c ü m l e l e r i n d e z a m a n : Edatlardan sonra sıla cümlesi olan fiil. Ism-i mevsûllerde üç şey aranır. ^ r . y . -ye. edatların karşılığı olarak gösterdiğimiz. bu cümlelerde (aid) olan J*> _ ) şeklinde gizlidir. Jill Jİ üli> = y e ' y e g e l d i k . Sıla cümleleri. -ye. (-ğı) ve benzeri eklerde zaman daha belirgindir. (yanına-yakınına) anlamları ifade ( Öğretmenin yanına (yakını­ 27 . Cümle içinde i'raptan yerleri. 28- Y . fiilin kök kısmına bitişirler. Fâii mevkiindedirler. ^ i î l j^i = Y a n ı n ı z d a k i k i m d i r ? ^15" _ J ^ l > takdir edilen ( ) şeklinde gizlidir. (dek-değin) kelimeleri de kullanılabilir. -a.Ü) « A Cer harflerinden olan bu kelime de diğer benzerleri gibi. BunuMa beraber. Türki­ Alkali J İ ü L _ = . -a kadar. (-en. İsm-i mevsûllerin tesniyeleri dışındakiler mebnîdirler. Bundan dolayı bu türleri de ikinci — J^»l> ) kelimelerinde ( ^y» Bu türlerde. . O k u l a v a r d ı k . (-e. Müzekker-müennes akıllılar Müzekker-müennes akılsızlar Yukarıdakilerin tümü için Harf olan mevsuller y . Evdeki kimdir? J^üJl li = Elindeki ş j ^ j i c . gibi. ifade ettiği anlam.şcJJl i (jJJl 'ü* nedir? ( zamirler. Kendilerine dönen (aid) zamirler. isim cümlesi olduğundan. ister mâzî ister muzâri' olsun. yerine göre. na) oturduk. bunlarda haberler grup misâllerden kabul etmek yerinde olur. Misâller: «Lil J İ i)U^oJİ = Seni a k ş a m a kadar LZ'J J İ üijt» = bekledik. i i Harf olanlar aynı zamanda mastar edatı da olurlar. J?j ettiği de olur. -ya. -e kadar. bu ekler. Çünkü. ya kadar) şeklindedir.

cümlelerde hemzesiz gelir. yalnız cümleleri cümlelere atfeder. ) ya Misâl: <ğ\ )dar^ tek farkı. bak. ister ikinci şekilde olsun. ^I ) Ancak. genellikle benzer. ( î ) ister birinci. Müfred kelimeleri atfetmez. devamlı gizli zamir ( lu£j ) dir. n - Uî. Eşitlik hemzesinden sonraki ( mastar anlamlı cümleleri birbirine bağlar.. munkatı' ( jLj ) denir. ister yakın (akraba). ): Edatın bu türü. . Soru veya eşitlik hemzesinden sonra bu adı-alır. atıf edatı olmaktan çıkmaz. 2. insanlardan i s t e m e k ( d i l e n m e k ) z i l l e t t i r . Kelimenin çekimli fiil karşılığı. soru edatı hemzeden sonra gelişinde. karanlıklarla aydınlıklar ) bahislerine 3i.. müfred kelimeleri bir birine atfettiği gibi. muttasıl. ): Edatın bu yönü daha önce geçen hemze bahsinde 1. ( bak. kendisinden Bu kelime de. bunların ifade ettiği durumda edat. ( ^ ise.V * * Daha önceki cümle ile. uzaklaş) demektir. (yoksa) anlamına geldiği halde.Munkatf ( fİ ) : Edatın bu türleri.. Yerine göre ( anlamda kullanılır. İstiftah ve tenbih edatı olur. Kendisinden önceki cümle ile bağlantısı olana.. ( İsim-fiil emir olan bu kelime. olmayana da.ha.. . Bu J-? ) atıf edatının ifade ettiği J ) da. 28 . Bu tip cümlelerde edatın diğer anlamları için daha önce geçen hemze bahsine bak. iki kullanılış tarzı vardır. ileride açıklaması gelecek olan ( anlama benzer bir manâ ifade eder. Bunun ( kasem IiL>) J>\ 4ilj U) = Bilmiş ol ki.(1) ) anlamında kullanılan ( 'S> -j = - Görenlerle görmeyenler bir midir? Oysa.n - Ü£\ : cJİ ) dir. Faili..ha.. cümlelerde bileşik veya tek kelime halinde bulunur. ister) şeklindedir.de. ister uzak olsun.de. (benden uzak ol. j»l ) de.29.. vallahi seni seviyorum.Muttasıl ( geçmişti. bağlantısı olup olmayışına göre. ister. ıJIII defter midir? Iluç fol l)j>~ll B u b i r k i t a P m ı y o k s a bîr Çjjî •j&Vefc* ÜJu ^üüljljl» istenilen (kişi). . daha önce geçen ( (yemin) gelmesidir.Tek kelime olan ( & \ sonra. eşitlik Hemzesinden sonra an­ lamı hemze ile karışarak. : 30. (.'Soru hemzesinden sonra gelişinde. 3* fl j ü ^ ' J c f * * ^ ' <J-?~*i 3* b i r o l u r m u ? Kelimenin bu tür kullanılışı için. 1 . cümleleri cümlelere de atfeder.

UÎ c l L » = IjUVlJjİ&IUliü 33.Daha geniş bilgi için ( 2.( ^ » ^ : ( jL? )nin benzerlerinden olan bu fiil.L.İ^Udl & ^} = Babam dün başkentten geldi. Nakıs olduğu zaman. haberinin ifade 29 . namaz Misâller: durdum. ( geldiği vakit. normal harekesini alır.(l) Misâller: . kendi anlamına (-de.r r de olur. Olumsuz soru tarzı olmakla. Daha dün k ü ç ü k bir ç o c u k t u n . geçen her hangi bir günden söz edecek olursak. başında ( -dal ekleri ilave edilir. £ j ): Bu edat. başka bir kelimeye muzaf olduğu zaman. da kullanıldığı olur.TO . Tam oluşuna misâl: Adam a k ş a m l a d ı . Misâller: LU. ' j ! ) takılı veya muzaf olarak H e r yarın bir dün olacaktır.ÜUUÎ Askerler ileri! . Evin j ) cer harfi varmış gibi. (ön-ileri) önünde Minberin önünde demektir. ÜLJ»! Ijçila U j C*£ Kelimenin cemisi. Dediğimi anlamadı­ çocukları görmüyor ) dan ibarettir.1 c i î j = . ı^~*' = olarak. ayırdedilebilir. şeklindedir. Çekimli fiil karşılığı. Görünüşte (önünde) demek olan bu kelime. içinde bulunduğumuz günden bir gün öncesi kastedilirse. 34- Zaman zarfı olan bu kelime (dün) anlamına gelir. bir soru edatı olan hemze ile. Bu şekilde kullanılışında başka bir cer harfi yoksa tercemesi yapılırken. nakıs olarak kullanıldığı gibi. sonu kesre üzerine mebnidir. (ilerle) anlamında isim-fiil emir F I I gizli zamir ( AL Ti • cJl ) dir. kelime. tek başına kullanıl­ dığı zaman sonu zamme olduğu halde. e r i ş t i . Misâller: mı? j Yi ) bahsine bak. Anlamı: ^IJJI j.] 'JLO Jkt = = Bunun dışında. mefûlün fihî olarak mansûptur.Bileşik olan ( edatı ( nız L. tam . kelime ( 'Jİ ) takısız. A k ş a m a g i r d i . ( ) fiilidir.pil J. mu'rap- Dünümüz geçti. . kıldım. Nekre (belirsiz) olduğu zaman tenvinli. yukarıdakinden kolayca musun? Cümlelerde mekân (yer) zarfı olarak kullanılan bu kelime. Dün hava yağışlı idi. cr*^4 = \'Ja£ j i l jlS" = tır. J ' ^ '^JJ\ J m 35. olumsuzluk U JUl^i Uİ = ^j Uİ = B a h ç e d e .

l e y i n s o l d u . şeklindedir. cezmetmeyen şart edatları adını almışlardır. Hava akşamleyin soğuk oldu. Çünkü. edattan sonra yalnız cevap cümlesi bulunmaktadır.& : Edatın görevleri. gerekirdi. B ü y ü ğ e g e l i n c e . Bak.. ( 3 6 . her ne ise. C\ > nın anlamı. için. Vi5 . Misâl: 'S*i o'ljl Ûî & j>\ UÛ" 'Uij O i k i s i .lal . ama. o l u r s a o l s u n . Bu edata. o. ( ifade ettiği anlam.ise. Ancak. genel kaideye göre. daha önce geçen ( Konumuz olan ( ( £j M ' ) bahsi. ben şehire gidiyorum. ü y t â CJ15NJ 'iLiÎJI Ûîj = N e olursa olsun. kullanılabilir. habere olduğu LAIJJ Lİ Ul gibi. yukarıdaki cümleyi. şart-cevap adı altında iki fiil alırlar. C\ ) nın ) hem şart fiili hem edatın yerini tuttuğundan. tafsil (genişletme) edatı da denir.Tek kelime halinde olan^ [J . bu ( o kaydırılmış = ) nin. diğer benzerleri. haberin başında bulunur. Yani. bu anlamlardan biriyle Türkçeleştirilebilir. 8u ve benzerleri için daha önce geçen. Bunlar da diğer şart edatları gibi. dü. Bulunduğu yere göre.gelince. kendi­ sinden sonra yalnız cevap cümlesi bulunur. (her hâl-ü kârda. yani. Bu misâlde de görüldüğü gibi.. 1 . Sibevyh. N e Edatın cevabı devamlı isim cümlesi olur.ettiği anlamla isminin akşamlayın vasıflandığını. anlam bakımından. ( >-i) mübtedâ olan Cj. Biz. anlatmak için. Misâl: lîjÇ ' »ÂA)\ 0 JJJ>\ = H a v a a k ş a m l e y i n s ö ğ ü ­ ? Çiçek akşam­ jv^î ) bahsine bak. isminin akşamlayin bir iş yaptığını ifade eder. ( û j ) ve benzerleri önlerindeki fiilleri cezmetmeksizin. bu fiillere şart anlamı verirler.. . mübtedânın başında bulunması gerekirken. çeşitleri ve kullanılış şekilleri: iki çeşit ( Ûj ) vardır.karşılığı olan cümle ile karşılıklı yazalım. V»fi*Ul Cİ = L»lâ UÜ *J. Edatın cümle içinde anlamları: Yerine göre edat.. gibi. ş e h i r d e iki y e t i m ç o c u ğ u n idi. Oysa.Y"\ . amma) anlamlarına gelir. şart edatı denmekten başka. cezmetmeyen şart edatları grubundandır.fi UU &\ şeklinde olması ( Uİ ) den önce gelerek. i k i k a r d e ş t i l e r . . ne ise.W 1 Lî ): Edatın bu türü. ( H e r h a l ü İcarda. her ne olursa olsun. bunlar bu fiilleri cezmetmedikleri için.OJ [&> - ) ile önündeki şart fiilinin anlamına eşittir demiştir. S 'üÇ+f&. bu durumu daha açıklığa kavuşturmamız için. Bunun için de cevabında devamlı ( o ) bulunur. bir yıl ö n c e ö l d ü . Ancak. daha önce geçen bir cümleyi genişleterek. Misâller: G e m i y e g e l i n c e . 30 .

Û ^üûl û» = J 1. Onun yerine zâid bir ( U ) getirilir. Peygamberine saîat v e selamdan s o n r a .ı i j İki çeşit ( Uİ : ) vardır: 1 . Çok az da olsa karşımıza çıkabilir. cümlede nakıs fiillerden ( ) ' > ( ^ ) den sonra gelmesine.mBulunduöu cümlede genellikle Bu aelen: ya Ali ya da Hatiftir. r y . Peygamberimize salat ve se­ lamdan sonra.Edatın bu yönüne en iyi misâl. Misâller: \ 'ç. Hutbelerde hatipler. O Ul J <jJ J I _T J 31 . J\ Ul. k o n u m u z a g e l i n c e . Bu misâlden ( ö& j hazfedilir. Bulundukları cümle. ( 'jİ ) ile ( U ) birleştirilerek ( Uİ ) olu­ şur. hutbelerdir. Bu gelen. Bulunduğu yerler sayılıdır. Ul UUfil l / l = Bu anlamlan dışında birde iki şeyden veya konudan birini seçmekte serbest­ lik ifade eder.zâidbir ( U ) dan ibarettir. y a z e k i d i r . ya Ali yahut Hatiftir. Bu işlemden sonra yukarıdaki cümle şu şekli alır. Uİ ): Buna tafsil (genişletme) edatı denir.Bileşik halde. cJ±£>\ İJ>prcJİ Uİ = Sen çalışkan olduğun için b e n d e çalıştım. Misâller: f Hatta atıf edatı olduğunu söyleyenler de vardır. Bundan dolayı da kolayca ayırdedilebilirler. . y a d a b u d a l a d ı r . ikisinden biriyle okumakta serbestsin. Bu durum. n n 37. Görüldüğü gibi. gibi. bu edatla konuya girerler. konunun izahına geçerken. ikincinin ifade ettiği anlam ( j mesinin kullanıldığı kelimesinin verdiği anlamı andırıyor. 2-Bileşik olan ( Uİ ): Bu edat. 2.Tek kelime halinde olan ( tekrarlanır. cümlenin başındaki ( J ) atılır: Bilinen tecvid kurallarına göre.. . ) ile birleşerek. ister Halit'le oku. bununla önceki edat arasında hiç bir ilişki yoktur. önce Cenab-ı Allah'a hamd ve sena. Fiilin ismi olan ( o ) ayrı yazılarak ( cJİ ) olur. Misâl: C'V|iVI \'x£*r c£ j V = S e n ç a l ı ş k a n o l d u ğ u n i ç i n b e n d e ç a l ı ş t ı m . Misâl: . Ulj ^Sİ Ul LJLklI \JA = B u ö ğ r e n c i . ( jÜT )nin isminin ( o ) olmasına bağlıdır.Tek kelime halinde. konuşmaya başlarken. Bu durumdan dolayı yerine. Bu edatın oluşması. ( JI) Yahut ) keliolur. bir mastariye edatı olan ( ^ )ile.ıöyjiil li ü U i = Yani. Ul. daha sonra izahı gelecek olan ( Ul j ^ bl-> Kitabı. ifade ettikleri anlam birbirinden çok farklıdır. Görüldüğü gibi. y%J\j \yLa)\j <i !ûil = u Cenab-ı Allah'a hamd-ü sena.. demektir. ister Ali. Daha sonra. ( JI jJU-JI ^ Ul joüül IU J» konusudur. J J Uİ <<ii J Û 'J*. JI ) de de söz ^jf.

. Çalışma olmazsa. cümlede yerini tutan bir kelime olması halinde. Bunlardan sonra devamlı iki fiil gelir. duaların bitiminde söyle­ nir. 14j> -J*£~Î ^ JI'J ç = iILP -il Rabbım! Onun sevgisini benden ebedi çekip a l m a . muzâri' veya biri mâzî biri muzâri' olabilir. f _ . Cevapta bu şartlar yoktur. 38. beytinde olduğu gibi. Kelimenin ç e k i m l i fiil k a r ş ı l ı ğ ı . ) nın atıf edatı olmadığı söyleyenler. dedik. Bazan ikinci ( dilir. Şart fiili. 39.U . Çekimi yapılabilen haber (bildirme) kiplerinden olur. Allah c.s. başar­ mada olmayacaktır. fethaya dönü­ ^ >.C> .. Çekimi yapılamayan tek şekilli (câmid) fiillerden gelmediği gibi. . tekrar etmez. hazfe­ . .C&) . . d e ğ i l s e . Bundan sonra devamlı sonu te'kitli muzâri' bir fiil gelir.Bileşik halde olan ( şart edatı ( jj ) : Bir şart edatı olan ( *jj ) ile. s u s . . . Bu durumlar göz önünde bulunduru­ larak yukarıdakinden kolayca ayırdedilebilir.Z U l k a r n e y n ! O n l a r h a k k ı n d a . ( şini gerekçe göstermişler. JJII İ n s a n l a r d a n birini g ö r e c e k olursan d e k i .. 2.f A . iki atıf edatı bir arada gelmez demişlerdir.u i . Misâller: 32 .X\-'ü\ . . İkincinin gerçekleşmesi.U'ij .< > ' . Türkçede de aynı anlamda kullanılır. dilek (talep) anlamı ifade eden fiillerden de gelmez. değilse. başarmamazı. 'jıi ci\ ) dir. devamlı cevaptan önce gelir..c. Birincisine şart. Bu fiil. G > î / ~ î l ÖF CRIJ = Bu bileşik edat yukarıdaki gibi. zâid bir ( U ) dan oluşur. Adı geçen edatlara şart edatı denir. ) in. jl = İyi k o n u ş m a k t a . VV >> ) şeklinde geli­ . Misâl: C\ ). .\I H\ j Not: ( Ûl s u s m a k t a s e r b e s t s i n .JI] da aynı görevleri yaptığından. (Bu duaya) a m i n diyen kulu. ( ) dir. t o ' d i p e t m e k t e v e y a iyi m u a m e l e y a p m a k t a da serbestsin. .^ \ 1 v t Bu ve b e n z e r l e r i . çalışmamıza bağlıdır. birincinin gerçekleşmesine bağlıdır. ikincisine cevap fiili denir. Her ikisi de mâzî. bu edatın açıklamasına geçmeden önce. ŞFE tâ Sonu sükûn üzere mebnîdir. Misâl: 'ğ^'xf>J 'jl Ç a l ı ş ı r s a k b a ş a r ı r ı z .C A ^ : İsim-fiil emir olan bu kelime. Y a iyi k o n u ş . 'cSL.]££ . bağışlasın. şart fiili olduğundan cümlede bir de cevap cümlesi bulunur. Bununla beraber şiirlerde bu sükûn. (kabul et) anlamında. Bu misalde de görüldüğü gibi. . Faili devamlı gizil zamir ( şebilir. Birincinin atıf edatı olmadığında aralarında ihtilaf yoktur. . şart konusuyla ilgili genel bir malûmat verilmesi yerinde olacaktır..

daha ö n c e o n u n b i r k a r d e ş i d e h ı r s ı z l ı k y a p m ı ş t ı . Cevabın hazfedilişine misâl: u' İUjî'U.Her ikisi de mâzî olduğu zaman. bazan da cevap hazfedilebi­ lir. ( bj ) den sonra şart fiili ister mâzî ister muzârî' olsun. Bunun için hazfedilmiştir.(. JSİLİ (jjoj ijl ^J^l** . ijfjj V.. başarına.Şartın muzâri* cevabın mâzî olması nadirdir. cevap muzârî' ise. cevap merfû' veya meczûm okunabilir. tercemesinde genellikle muzâri' anlamı verilir. seklinde idi. S^'ö* ^T}ö Y = 33 .SÛ Hazfedilmeden önce S j II&AJSJŞJJ J / LI&ffl jŞjj bj = Beni ziyaret edersen sana ikramda bulunacağım.İkisi de muzâri' olduğu zaman. Şart ve Cevabın Hazfi: Söz gelişinden anlaşılabileceği için. Misâl: s* Ov-î'j) Eğer çalmış ise. . Hazfedilmeden önce cümte.uİu!= Y ü r ü r s e k u l a ş ı r » . Bazan bu kaidenin dışına çıkılarak. İi*»*. hayır. 3.j j ) den sonra bazan şart fiili hazfedilebilir.. cümle^Jfl S Û J^Ş S bj j f bjşeklinde idi. cJ*t«J bj Şayet başarırsan okumaya d e v a m et. cevaba benzer bir cümle bulunduğundan. yerinde fail. Değilse bırakıver. İkisinin birden hazfedildiği de olur. J*i->li ci^J oj = j .Şart mâzî.= S a n a ikramda bulunacağım beni ziyaret edersen. = şeklinde idi.f j = ^ iJjAft ji = Başkasını sayarsan sayılırsın. şart fiilinin sonuna (ise) eki verir. Cevap cümlesine genellikle muzâ­ ri' anlamı verilir. Fiil malûm ise. 4. Değilse. cevabın cümlede bulunması. Hazfedilmeden önce cümle. Şart Edatlarının Anlamı: Konumuz olan ( bj ). 2. bazan şart. daha önceki cümlenin tekrarı sayılır. oj j <&F*\J>. sırası geldikçe yerlerinde görülecektir.. Her ikisinin birden hazfine misâl: . Diğer edatlar. O H T o) J Pİ U^J Çalışırsan . cümlenin başında (eğer-şâyet) kelimeleri de kullanılabilir. Şart edatından önce. başarırsın. Bununla beraber. Şartın hazfedilişine misâl: l^T/i* i 'DZ~XJS • J . meczûm olurlar. muzâri'ye mâzî manâsı verildiği de olur. ol = Ç » ' * " ' « » k Ü3u. Şart v e C e v a p Fiillerinin i'rabı: 1 . mebnî olduklarından mahallen meczûm sayılırlar.

. de­ 2. Cenab-ı Allah'ın k e l a m ı n ı i ş i t m e s i i ç i n . Bu konu cevap ( ) si bölümünde yeniden ele alınacak ve misâllerle izah edilecek­ tir.o»jl) Harflerinden biriyle başlayan cüm­ leler. Ancak.meçhul ise yerinde nâib-ü fâii kalır. . bak.Nefî (olumsuzluk) edatı olan ( j) ) devamlı fiillerden önce geldiği halde. ( o' ) in bazan ( Jt. Yani. okumaya devanı edip etmediğimi sordu. isimlerden önce hiç gelmez. ( '^Â ) gibi. bu. harekeye etki edebilmesi için şu şartların bulunması gerekir: a) İsmi ite haberinin yer değiştirmemesi. hem isim cümlesine etki hem ifade ettikleri anlam yönünden ( I r 4 î ) ye benzediklerinden. a) İsim cümleleri. şu şekilde idi. Daha önce geçen ( aynı konuya temas edilmişti. isminin önce haberinin sonra 34 .. devamlı isimlerden önce gelir. j\ Suic j\ = Ona. Bu ve benzerleri. bir harf getirilerek.. lil ) da da ^jJ'L UiaLsVI J& = hatırlayıp hatırlamadığını sordum..*>ür <j^> üjl>ûl»l ^ V ( i J j U i J ) jjjGörüldüğü gibi.o V ). daha sonra gelen fiil hazfolan fiilin tekrarıdır. Bu tür cümleler cevap cümlesi olmaya elverişli değildirler. bunun haberi olarak.. Bu durumu gören. Deyim: mektir. edatın isimlerden önce de gelebileceğini zanneder.«ûıl £*w '<>j>& ÜjlşûLl dn^^ill j-» öjj = M ü ş r i k l e r d e n biri s a n a sığınmak i s t e r s e .4Ûİ j. o n a s ı ğ ı n m a h a k k ı t a n ı .^ . mansûp olur. A n l a m l a r ı : (Değil) demektir. cevap ( o ) si adı verilen. fiillerden sonra gelişinde. Mübtedâ bunun ismi olarak merfû' kaldığı halde haber. bu cümle­ lerin başına.yik ) gibi.. bak. d) ( ' j j _ j î _ U . ( J * ) v e ( Üj £ ) nın ifade ettiği bir manâ ifade ettiği olur. c) Dilek (talep) anlamı ifade eden fiiller. ( o\ )in. arkadaşların beni Er g e ç .~ B a b a m bana. . bu harfle şart fiiline bağlamak suretiyle cevap cümlesi olabilirler. şart edatı olmaktan çıktığı. Konunun sonuna yaklaşırken. Aynı kelimeyi iki defa söylememek için. birincisi hazfedilmiştir. ( ^ J j ) ye benzeyen edatlar adını almışlar­ dır. b) Çekimi yapılamayan tek şekilli (câmid) fiiller. ( U _ V . Oysa bu edat. Onu te'kid eder. cevap olması uygun düşmeyen yerleri de gözden geçirelim. Misâller: ur-G? i ^ ö\ ^ JŞ~. Ancak. Devamlı fiillerden önce gelir. E n i n d e s o n u n d a . Hazfedilmeden önce Ayet. Bu durumu bir misâlle izah edelim. uygun olmayan bu cümleleri.

her halinde aynı kalır. VJ 0 Misallerinde görüldüğü gibi. y. Misâller: IJUU L>LÎT i-J'JLL J 'JJ = O k u l d a faydalı bir k i t a p yoktur. kendisinden sonra ister fiil ister isim cümlesi gelsin. c) Car-mecrûr veya zarf dışında ismi ile arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması. j j — . Bu şartların bulunup bulunmaması euatın. Bu ( u ).l of cLii 'jfJj cLi j l U Mastariye. hareke etkisi kalkacağı gibi. -ma. ısım cümlesine etki edebilmesi içindir.( j | ) nin hafifletilmiş şekli olan ( j l ): Bazan ( j j ) nin şeddesi kaldırılarak. yerine göre. 'jl = Olumsuzluğunun £S V I J i j j = -u A l i b i r ö ğ r e n c i d e ğ i l d i r . -me. İsim cümlesine misâl: *L'JA\ j LJLt Q i .pj # . 0 rf j i u ^ J j j&\ ' Uı. (-mi)) ekleriyle de terceme edilebilir.i*uî ^ Q * ^ j j Vi 1 ^ : 'jij. N o t : Şart edatı ( liCi 'JLi\ j£ uj ). Yalnız te'kid anlamı kalır. Kendisinden sonraki fiil cümlesi ya ( j l i f ) ve benzerlerinden. (değil) olmakla beraber. kendisinden sonrabü tür fiillerin gelmesine ve haberinde ( J ) bulunmasına dikkat etmek yeterlidir. v ı u jaı j£ jiıı ^ü. Bunun yukarıdakilere benzememesi ve kolayca ayırdedilebilmesi için. 3. veva ( j î » ) ve benzerlerinden. v g > . jv^Uj Bu edatı diğer ( 'j\ ) lerden ayırdedebiimek için.gelmesi. Değilse anlamı. haberinde bulunur. gibi. İsim cümlelerinden önce gelme özelliği de kalmaz. 35 . olur. mevsul ( U ) larından ve tenbih edatı ( VI) dan sonra da geldiği olur. Yolculuk zor da olsa. b) ÜÜ? 'j*. i l j j l l j Lülîıî J i j j 'fJ>j&\ lji*L UJ>j jjj '^I^Â* j i J J I J * Vl ÎJAJÜ CJIİT j l j F i i l cümlelerine misâller: ljil£ VJ j>jCaîl< UUjilÜ jp .( jjj ) şeklinde ( J ) ile birlikte geldiği zaman j l j jill-U. Şu kadar var ki. Fiil cümlelerinden önce de gelebilir. fiil cümlesinden önce geldiği zaman hareke etkisi tamamen kalkar. ıi>ilp. . sefere çıkacağım. bü tür kullanılışında cevap istemez.ıj. 4.uiî»îj sfc . görüldüğü gibi. (-yok. B u üJl C i l i '»'^\ jl 9 Ü " Ali bize gelmiyor. (Vasi) edatı olur. ( VI ) ile bozulmaması. etki de yaptırılabilir. misâlinde görüldüğü gibi.= şart edatı olmaktan çıkar. Anlamı genellikle. A l i s a d e c e b i r ç i f t ç i d i r . haberine ayırdedici (farika) bir ( J ) getirilir. ( j j ) haline getirilir. ( j j ) hafifle­ yerek ( j j ) şeklini aldığı zaman. Edat. Misâl: ÜUil U.Cümle içinde zâid (fazla) olarak gelen ( j l ) : genellikle nefî (olumsuzluk) ( U )sından sonar gelir.

zaman ifadesi taşımazlar. ( sonraki fiili mastara çevirdiğini. Benzerleri de aynı görevi yaparlar.Gelmeği. biraz önce gördük. araya kaynaştırma harfi dediğimiz. merfû' zamîr ise. Yani. -en. (S) yi getiririz. Mastarların bazı kullanılış şekillerinde. fiilin failine muzaf yapılır. (-ki. Dört çeşit ( y ) vardır: 1 . ism-i mevsûller. 'Jf _ U . cümleye ilave edilir. muzaf ileyh olacağından cer haline dönüştürülür. mevsûl harfleri de denir. bazan bu harfi kaldırır. mevsûl ekleri daha belirgindir.Gitmeği. Oysa bu yaptığımız ilave.Nasp ve mastar edatı olur. ı ) . «Olmam» yerine bazan 36 . E d a t t a n S o n r a k i Fiili M a s t a r a Ç e v i r m e U s û l ü : a) önce cümleden ( j i ) kaldırılır. -an) gibi ekler veriyorlardı. Gelmek . mastardan önce ve mastara muzaf olarak.Gelmesi. edat ve önündeki fiilin yerine. Cümlede anlam yönünden bir değişiklik olmadığını görürüz. Mastarlar da birer isim olduklarından. mastarı koymamız yetişir. Bilindiği gibi.Gitme gibi. bir ilave yapmak istediğimiz zaman.Gitmesi. L i u j v y ' . munfasıl şekliyle ayrı olarak yazılır. görevleri ve çeşitleri. (K) yi kaldırmadan önce olsaydı (K .Ğ) ye dönüşecek. Bilindiği gibi. önlerindeki fiillere verirler. fiili mastara çevirme anlamında. her mastar harfi aynı zamanda mevsûl harfidir de. j[te'vil-i mastar) denir. bunlar üzerinde hareke etkisi yoktur. Edattan sonra gelen fiilin zamanı ne olursa olsun onu mastara çevirir. Şayet fâii.'J ' harflerine mastar harfi denmekten başka. Gelme . ( ' j i ) ve benzerleri de aynı ekleri. Ancak biz. y«. # V^. Gitmek .Edatın kullanılışı. Kendisinden sonra gelen fiil muzâri' ise sonunu nasbeder. Mâzî veya emir fiillerin gelmesi hâlinde ise.AiJ Bu ve benzerleri. Bu durumu izah için. bulunan mastara intikal ettirmek için. Gitme . Gitmek . kendisinden sonra. Fiillerden önce gelir. mastarlan şu şekilde söyleriz. Misâllerle görelim.P ^ j ) »Cl rV 1 P ^ 'M y o^vt -JJ . isimlerde zaman anlamı yoktur. b) Fiilin mastarı bulunarak. gibi. -ğı. bu olumsuzluğu. şu şekli alacaktı. Türkçede mastarların sonu (K) ile biter. ister emir gelsin. bu fiillerin anlamını mastara çevirir. ( ^j * ) kelimesi. Yani. Gelmek . Yapılan bu işleme.-iûı J «ı — <1-JK> U li&ijLaTı. ister muzâri'. ister mâzî. c) Edattan sonraki fiil olumsuz ise.-P-ji Aiji ç>u?ı # j dj'jLaZ 'jl t$ p 'jı a. d) Mastara çevirmeden önce fiilin sonunda muttasıl mansûp bir zamîr bulu­ nuyorsa. ( ^ jM ) bahsinde de işaret 'J\ ) in kendisinden edildiği gibi. mebnî olduklarından.Gelme. Bu mastarların yeni şekline.» r J.

'^âİ\jgS 'x£>\ = D i p l o m a y ı e l d e e t m e k i ç i n ç o k ç a l ı ş . ifade ettikleri ek anlam ve önlerinde sıla cümlesi bulunması yönünden isimlere benzerler.lJ^ 'JjiiuTi P i ş m a n o l m a m a k ( o l m a m a n ) i ç i n y a p m a . dönmedikçe) ş e h i r d e n a y r ı l m a y a c a ğ ı m . nasp edatlarından bir ayrı yönü de onlar. Misâller: ^ _ ^'<&\'öy i ^ j l l _ 'Ş&i 'i^JİI c^S = JAUS. bu misâllerde hem anlam hem görev yönünden bu harflere. Diplomayı elde etmedikçe okuldan ay­ rılmayacağım. Harf olduklarından cümle içinde i'rapları da olmaz.OI j Bu misâllerde ( jü» ). ( " .JS»). Altı yerde fiilleri gizli olarak nasbettiği görülmüş ve tesbit edilmiştir. diğer benzerleri. bu da onlar gibi. E d a t ı n . d i p l o m a y ı e l d e e d e s i n . *i>3l Cı* Çr'jt İLjJll j i l t t y = Kardeşim köyden dönene kadar (dönünceye kadar. ( y ). ism-i mevsuller de bu ekleri veriyorlardı. Aşağıdaki edatlardan sonra ise. misâllerinde olduğu gibi. yukarıdaki izahlar ışığında naşp edatı olma yönünden ( jil ) e. Yazın çalış ki kışın dinlenesin. <) ) anlamında kullanılmıştır. Ancak. ö n c e s i n i n v e sonrasının olumsuz o l m a s ı h a l i n d e . mastar ve harf-i mevsûl olma yönünden de ( y _ ) ya benzemektedir. Sırayla görelim. başında bulundukları fiilleri yalnız açık olarak nasbettikleri halde. ( Misâller: •SiLfİJI J*. 1 .jaiı -jrjjjı = jl ). ( J _ J l ) benzer. ( '^SJi.Sebeb (için) anlamı ifade eden. «gelmem» yerine bazan gelmekliğim.C e r harfleri. ism-i Mevsuller İle Harf-i Mevsûllerin Farkı: Her iki grup da kendilerinden sonraki cümleye aynı anlamı verdikleri halde. jV ç-iiil J l J j î l O k u l a ö ğ r e n m e k ( ö ğ r e n m e m ) i ç i n g i r d i m . Y a p m a k i . 2 . ) anlamında kullanılan ( ) dan sonra. )in. Yine burada 37 . p i ş m a n o l m a y a s ı n . devamlı gizlidir. . şeklinde tercemesi yapılır. J ) den sonra gizli veya açık gelebiliyor.ithali Görüldüğü gibi ( . . harf olanların (aid) zamire ihtiyaçları yoktur.J^-. cer harfidir. dönmesine kadar. «. cer harfi ( J ) den sonra gelişinde. Edat. işte daha önce de görüldüğü gibi. dönene dek. Yani. cer harfi ( J-d! Güreşi seyretmek için sahaya in. Ç o k ç a l ı ş k i . bu misâllerde ( J] ) anlamına kullanılmıştır. t-âllaJI j Kışın dinlenmek için yazın çalış. i î l f J I J i 3^*>î -J* <u»>»il jjIJI 'J = D i p l o m a y ı e l d e e d i n c e y e k a d a r okuldan ayrılmayacağım. bu fiilleri hem gizli hem açık nasbeder. _ j î _ 'j£ ( y 'j£ _'J _ U.olmaklığım. YX^i.

Türkçedeki (diye) kelimesinin karşılığıdır.( J ) anlamında kullanılmıştır. I j j u a ^ ly-j. bir m e k t u p gönder diye y a z d ı m . Meselâ.«V — ^ / U l i l j â » 'üj J l =. bu ikisini bir arada yeme. Ekmediler ki biçsinler. demek. Misâller: '^JÜI L*JJJ> üi—JI J ^ İ İ V = H e m balık yeyip h e m süt içme./») d) kelimesidir. A c e l e e t m e ki pişman olmayasın. Hedefe erişinceye k a d a r z o r l u k l a n k o l a y s a y a c a ğ ı m . Tevbe e t m e m e s i halinde suçluyu cezalandır. = S u ç l u y u c e z a l a n d ı r .3i p 'Ç" meleri için ekmediler. 0^-4 j l L ç C L L T T J ^ i j Ç "V = H e m arabını kullanıp h e m sağa sola b a k m a . gemiyi yapmasını vahyettik. yukarıdaki misallere bu itibarla yeniden manâ verelim. söylemek. Savaştan k a ç m a k i s t e m i y o r d u . Yani. JL>Lâ. Misâller: 38 . Bundan dolayı da bu adı almıştır. hitabetmek. ( J ) bu fiilin olumsuzluğunu pekiştirmeye yarar. Ona.^ j ) anlamına gelen ( j i ) den sonra:( J j ) anlamına kullanılı­ şına misâl: ^ 1 î l j i l j i LJ>Lail.J ) gibi (için-ki) anlamları ifade eder. ( Sil ) anlamına gelişine misâl: V-**. Misâller: ÜÜJUI £İLs>l J\ *!J\ ül>jl j = Ona. Okulu bırakasım yoktu.Tefsîriye veya müfessire adı verilen ( Jİ ): Bu ( Ji ). l»JUI» ^_yw ı Pişman o l m a m a k için a c e l e e t m e .Beraberlik anlamı ifade eden ( J ) dan sonra. Misâller: Ju-jjil i £ V = Okulu bırakacak değil idim. çağırmak yazmak vs. 2. anlamı ifade eden bir kelimeden sonra gelir. Misâller: Çff^z» = Başarmak (ba­ şarman) için çalış.'. Bununla beraber. = B 8 6. 3-( J ) . tevbe e d e . Ona bir mektup göndermesini yazdım. ( ok ) şeklinde mastariye edatı olarak düşünmemiz mümkündür. 5. Arabanı kullanırken sağa sola b a k m a .Sebep anlamı ifade eden ( vJ ) den sonra: Bu ( ) de biraz önce izahı geçen ( t/> . D U tür ( J)) leri de. M e ğ e r k i . ( J l i ) ve çekimi dışında. Bundan dolayı da cümlede olumsuz istek anlamı vardır.Olumsuzluk (inkâr) ( J ) sinden sonra: Bu harften önce olumsuz bir ( J& ) geçmesi gerekir. Bu kelimenin söyleniş sebebini izah eder. Bu tür cümlelerde ( j \£ ) nin haberi devamlı gizli olan ( Ud. Edattan önceki kısım. v»*Le— 'J Vl ^jJll L i U . 4. AJUj J Ol c3" = O n a . Çalış ki başarasın. A c e l e e t m e ki pişman olursun. sonrasına sebeb teşkil eder. gemiyi yap diye vahyettik. Okulu bırakmak niyetinde değil idim. ! 3-Cümlelerde zâid (fazla) olarak bulunan ( J ): Bu da genellikle ( I İ )dan sonra ve Kasem (yemin) ifade eden bir kelimeyle ( J ) arasında gelir. ÂfTJkil J* Lt^J U = Savaştan k a ç a c a k değildi. kendilerinden önce bir cer harfi ( y ) takdir ederek.

misâllerinde olduğu gibi. erkek her iki cinsde. * i l k t £Û?J 'Jı y j U V I L~J>Çİ = i n s a n l a r . Ali'nin bir ç i f t ç i olduğunu b i l d i m . kadın.Sizden kiminizin hasta olacağını bildi. . devamlı gizli olan ve adına da zamir-i şe'n denen devamlı da ( ) şeklinde bulunduğu kabul edilen bir zamirdir. devamlı gizli olan şe'n zamiridir demiş­ tik. ( "jl) nin de aynı anlamı ifade ettiğini daha sonra göreceğiz. edatla arasında. durum. harekesine etki yapabilme yönünden bir değişiklik olmaz. diğer ( j l ) terden kolayca ayırdedilebilir. kendisi arasında. V j i jUllj 'çfTji V j l 'ö'/ji %\ ( P u t l a r ı n ) .. müenneslik farkı yoktur. Kendisinden sonraki cümleye dikkati çekmeğe yarar. k e ­ m i k l e r i n i bir a r a y a g e t i r i p o n l a r ı ( d i r i l t m e y e c e ğ i z ) ? Û'J£. vaziyet. bize doğru s ö y l e m i ş s i n . edatla arasında yabancı bir kelime bulunmaz. Bu cümle isim veya fiil cümlesi olabilir. Yukarıdaki izahlar ışığında. isim cümlesinin.K»H\ j U J ) Ü ^ . Misâller: Bize. İsmi.4-( jl jşjâ\ y »t . daha önce geçen bir ismin yerini tutmayışıdır. -ki) şeklini alır. Bil k i h e r t a k d i r o l u n a n b a ş a g e l e c e k t i r . Ancak. bol su (yağmur) verirdik. JL.. Türkçedeki. s i z d e n k i m i n i z h a s t a o l a c a k t ı r . ( "jl ) nin hafifletilmiş şekli olan ( 'jl ). ( j l ) in ismi olan şe'n zamiri devamlı ( J j | ) şeklinde rhefred-müzekker gaiptir. Ijjti l i [fi Jfc Lijl» y JJ&-I = Her takdir olunan (başa) gelecek olduğunu bil. Yani. çekimi yapı­ labilen fiillerden ise. 41. değişmez. jim j u^uiı y y i î ) nin hafifletilmiş şekli olan ( y ):( j l jnin bu hale gelmesiy­ le. ( &İjû<? Ji j l p&üj ^'JA pNİ» j j x l i " O' ^ ji ^ . kendilerin- 39 .İ V - t'î : Merfû' (yalın) munfasıl zamirdir. Bu zamirin diğer zamirlerden farkı. k e n d i l e r i n e bir söz söylemediğini görmezler mi? G ö r m e z l e r m i k i .j ) veya olumsuz­ luk ifade eden edatlardan biri bulunur. k o n u ş m a z l a r . zannederler mi ki. (-ğı. (ben) zamirinin karşılığı olan bu kelimenin. k e m i k l e r i n i bir a r a y a g e t i r i p (diriltmeyeceğimizi) mi sanırlar? insanlar. Bildi k i .J j l j = İnsana s a d e c e çalıştığının karşılığı vardır. Biliriz k i .l l i j ^ l i ^ ^ » İ«j Jtül J i lj-»LuLl y j = A m a doğru yola girmiş olsalardı onlara. (o putlar) k e n d i l e ­ r i n e bir s ö z s ö y l e m e z l e r . haber cümlesi. demektir. çbU Ü-U J\ c i £ Bildim k i Ali bir çiftçidir. isim veya çekimi yapılamayan (câmid) fiil cümlesi ise. Bir -de bunun haberi devamlı cümle olur. Şe'n: Hal. Şayet kendisinden sonraki. Edattan sonraki cümle. bunun ismi. doğru söylemiş olduğunu biliriz. İfade ettiği anlam ( j l ) ile karışarak.

= 42. Cümle­ lerde mübteda olur. • IjlS J i & Î V C-aîîsUİl&l Ali bir ev yaptı. Bununla beraber yerine göre. Görüldüğü gibi. bulunduğu isim cümlesine (şüphesiz.$ 1 . Mübtedâyı. Bizdeki (sen) zamirinin karşılığıdır. Devamlı isim cümlelerinden önce gelir. bak. Çekimi.'£S ) şeklindedir. Tam oluşuna misaller: oluşuna misâller: L3w t*iM = ÛJS \% Ç j l l ü l &5Î = Ö ğ r e n c i b i r k i t a p o k u m a y a b a ş l a d ı . Fiile bitişik olarak yazıldığı zaman ( 'jİ ) kısmı atılır. Misâl: LJÜ» Ül = B e n b i r ö ğ r e n c i y i m . Fiile bitiştiği zaman ( o ) şeklini alır. ( cJ'l _ $ 1 _ ). ( : c-M . cümle­ nin ifade ettiği anlamı da pekiştirir. Bu ve benzeri fiillerin yalnız mazilerinin (başladı) anlamında kullanıldığını daha önce geçen ( ) bahsinde söylemiştik. bak. Bu da yukarıdaki ( Uİ ) zamirinin kullanıldığı "yerlerde kullanılır. tam ve nakıs olarak kullanılabilir. 44. söylenmeden de Türkçeye terceme edilebilir. s e n d e ö l e c e k s i n . Te'kid bahsine ( u ) işlenirken daha geniş yer verilecektir.Mansûp-munfasıl şekli V D ( jüC I ) dir. Nasp ve cer hallerinde ( û ) ye dönüşür.<£Â iiÛI = D o ğ r u s u o n l a r d a ö l e c e k l e r d i r . K r a l b i r k ö ş k i n ş a e t t i .İ Y . müzekkerlerde. Misâl: il-jjil j du\ = S e n o k u l d a b i r ö ğ r e n c i s i n . doğrusu. Misâl: tfi £ ? & i B a ş a r a n b e n i m . 40 . .C J ! Merfû' (yalın) munfasıl zamirdir. Bu tür fiiller hakkında orada gerekli izahlar da yapılmıştır. . ••. edatın ifade ettiği bu anlamlar.ö\ : Buedatda. t . kendisine isim olarak mansûp.c. ger­ çekten ve hakikaten) gibi anlamlar verir. Başlama (şurû') fiillerinden olan bu kelime. '-4H> g i b i . yalnız ( İ > ) kısmı kalır.( ül-ü^-öfJ-^y-L^ gibi.den söz etmek istedikleri zaman kelimeyi değiştirmeksizin kullanırlar.. bak. haberi de kendisine haber olarak harekesini olduğu gibi bırakır. gibi. N a s p v e c e r h a l l e r i n d e ( <> ) y a d ö n ü ş ü r . fiile benzeyen edatlardandır.i i . Nakıs Öğretmen yazmaya başladı. ileride gelecektir. kuşkusuz. • ' vfc. her şeye kadirdir. Haber olur. İsim cümlesinin harekesine bu şekilde etki yaptığı gibi. öJÇ» 'f£\j.i t KTF : . Misâller: 'j>_ Ji" «il j j Şüphesiz Allah c. müenneslerde.( j J Î gibi ( Isfy ) bu zamirin munfasıl-mansûp şeklidir. Misâller: £-i'J~* . 'dû/S** 43.

Oaha geniş bilgi edinmek için ileride gelecek olan (lâm) bahsine bak. Misâl: ( ( jj jj ) nin hafifleyerek ( ) ve benzerlerinin. cümlenin başına ( geçtiği zaman adı (müzahlega) olur. cevap edatı olarak kullanmasına nadiren raslanır. ( jj ) nin. ben Allah'ın kuluyum. <Ş ) sı geldiği zaman fiillerde olduğu gibi. Misâllerle izah edelim. ( jj ). Misâl: gelmesi isimden önce ji Bu ( J ) nin. Bu edatlar.İ O — üî : ( jl )nin benzerlerinden olup devamlı isim cümlesinden önce gelir. İşittim k i . hem adı ham yeri değişir. başlangıç lamının. ifade ettikleri anlamların fiillere benzemesi. yer değiştirmediğini görürüz. harf sayılarının üç olması. Misâl: jj ) XJJA\ j cJlî» j J l i haberinden sonra iiUi j j l XJJA\ j LlLkî IjJU. Bununla beraber asıl haberlerin. o\ Dedi ki. Ali bu g ü n oruçludur. Yani. mübtedânın başında geldiği zaman ) geldikten sonra habere adı (ibtidâiye) olduğu halde. ( geldikten sonra habere geçer. yukarıda işaret edilen ) ve çekiminden sonra geldiği zaman ( . ) haline geldiğine. fiillere. Allah'ın kulu olduğunu söyledi. ( "jj ) nin ismi gelebilir. a) isimleri hiç bir zaman hazfedilmez. isimleri nasbetmesi ve sonlarına mütekellim (. ( j benzemektedir. b) Car-mecrûrlar ve zarflar dışında. kendi­ sinden sonraki cümleyi mastara çevirmesi yönünden mastar edatlarına. daha önce ( oj ) bah­ sinde işaret edilmişti. Ancak. ) ve benzerlerinin sonuna ( U ) i kâffe (engel) geldiği zaman bu edatların isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kalmaz. isim cümlelerinden önce geldiği zaman. . Bu durumun sonucu edat­ lar. ism-i mevsûller gibi ek anlam vermesindeı\ism-i mevsûllere. Bu ( de J ). benzediğini daha önce görmüştük.l ^ L * ) kelimeleri olduğunu düşünürsek. rdumuzun savaşta galip geldiğini işittim. ) u vikaye almasından 45. son harflerinin üstün olması.Bazan mübtedânın başında yer alan başlangıç (ibtidâiye) ( J )si. gizli olan ve bu car-mecrûrların."jl halinde. zarfların bağlı olduğu ( c) ( üj •. isimleriyle haberleri yer değiştirmezler. 41 S a n d ı m k i . ordumuz savaşta galip gelmiştir. Ha­ reke yönünden aynı etkiyi yapar... burada bile isimle haberin. 'pjLa jl c 3 = Bu gün Ali'nin oruçlu olduğunu sandım. ( $ ji )nin anlamına benzer bir mâna verir.<ü)l «4* J>\ = anlamları verdiği halde. fiil cümlesinden önce de gelebilirler. bunun hareke görevinden başka.

( j j ) ile ( U ) i kâffenin bileşimidir.j l ) şeklinde hemzelerinin harekesinin değiştiğini iddia etmişlerdir. Hem isim hem fiil cümlelerinden önce gelebilir. kelimelerdir. . Fakat cümle içinde yerine göre ( j j . yeni bulunan şekle aktarmak için. = L>Y-J>\\ bjJöpil JJIJ ûl =. b~»ü4 ^! A n c a k suçlular cezalandırılır. 46-N-I*. Aksine ( b*Û ) ve çekimlerinden sonra gelişinde ( j j ). Bu durumda ( j) ). bir önceki ( oj ) bahsinde de işaret edildiği gibi. haberinin. A n c a k s e n b i r ö ğ r e n c i s i n .*•'•" Bazıları bu edatla ( j l ) nin aynı şeyler olduğunu. (-ki -ğı) anlamı ifade etmesi yönünden de mevsûl edatlarına benzemektedir. Misallerde görelim. yerine göre: (Ancak. A n l a m ı . Bu durumun sonucu. ( Uj ) : ( Vl U)dır. ismine muzaf yapılır. sen çalışmazmışsın. yalnız) vb. LüÛ> V I cJÎ U = LJÜ* CJÎ lil ' demektir. bJLİ» cJİ lll = S e n s a d e c e b i r ö ğ r e n c i s i n .Haberinin mastarı bulunarak. bu iki edat arasında isim cümlesinin harekesine etki etmeleri dışında. kendisinden sonraki cümleyi mastara çevirme yönünden ( j l ) ve benzerlerine.( j l ) nin görevi bittiğinden. 3. ( jj . ikisinin de te'kid anlamı ifade ettiğini. ( j l ) ye benzemekte aynı anlamı ifade etmektedir. Bu Edattan Sonraki Cümleyi Mastara Çevirme Usûlü: 1 . Oysa görüldüğü gibi. 2-Haberinde ( "5l ) ve benzeri olumsuz bir edat varsa. İşittim ki. Yani. Hatta bu görüşün sonucu olarak kitapla­ rında ( j j . Hatta anlamı da değişerek.jİ ).jl ) okunan yerler diye bir bahis açmışlardır. 47-İV-Ul : 42 . fiil çekimleri yapılırken tekrar ele alınacaktır. bu yeni kelimenin ( OJ ) ile hiçbir ilgisi kalmaz.iifjall lL£j> jliaiİl CJul» f •** '*•. Bu edat. başka bir benzerlik yoktur. hareke etkisi yönünden ( j j ) ve benzerlerine. Bak ( ^ i 3 i ) bahsi. ( bj ) bu hâle geldikten sonra hareke yönünden isim cümlesine etki edemez olur. isim cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz.Senin çalışmadığını işittim. cümlenin yeni şeklinde. bulunan mastarına ( p ) kelimesi muzaf olarak ilave edilir. bu olumsuzluğu. Yukarıdaki cümleleri mastara çevirerek yeniden yazalım. sadece. Yalnız gayret edenler başarıya ulaşırlar. J* CÜ JK J c Bu iki edat. buna yer verilmez. l>*j öj^i^l l*j S a d e c e mü'minler kardeştirler.

jl ] benzerliği iddiasında bulunanlar. üi ûı = 48- İA - J> 1 Bu edatın soru ve şart edatı olarak iki türlü kullanılışı vardır: 1 . ..ı A l l a h ' a v e P e y g a m b e r i n e a i t t i r . Misâller: li» ^1 = Bu s a n a nereden? ^jJl ci> = B u g ü n n e z a m a n g e l d i n . 2. ( l i l sürmüşler. Şu ayette ikisi de bir arada gelmiştir.^ > .. ( hariç diğerlerinin. dünya h a y a t ı bir oyun v e Jj~-X> jU ^ 'j* \JSc\j = Ganimet olarak elde ettiğiniz şeylerden b e ş t e birinin Cenab-ı Allah'a v e P e y g a m b e r i n e a i d olduğunu bilin. îîiUi ^JS = O . demişlerdir. Bunun sonucu olarak.Bu edat.\ = Nereye gidersen ^idarim. n a s ı l olur? Bunun ve diğer soru edatlarının i'rabı için bak. ileride izahı gelecek olan. isim cümlesi üzerinde hareke etkisi yoktur. Bu ( U ) oJJ ) ) nin benzerlerinden ( V ) nın dışındakilerin tümüne gelebilir. v ij idi ^ i ı . şart edatı olarak kullanıldığı zaman. Misâller: LT** Nerede oturursan dinlenirsin. lil I j l i t l j = oyalanmadan ibarettir. Konumuz olan ( liî ) nın da. ( j) )( jl lil ) ya dönüştüğü zaman hem anlam hem isim cümlesinin lil ji ) şeklini alınca. Ayetin mealinden. ıii 31. ( ) bahsi.Şart edatı: Bu edat. bu ) nın da aynı şeyler olduğunu ileri harekesine etki etmesi yönünden değişik bir edatın ortaya çıktığını daha önce görmüştük. Oysa aşağıdaki misallerden de anlaşılacağı gibi. A n c a k b e n . isim cümleleri üzerinden hareke etkisini kaldırır. Fiil cümlelerinden önce de gelebilir. ( etkisi kalktığı halde anlamı ( bahsinde işaret ettiğimiz görüşlerinin sonucu olarak. kelimenin isim cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz. L»İİ Li'i. Bilin ki g a n i m e t o l a r a k e l d e ettiğiniz ş e y l e r d e n b e ş t e biri C e n a b . Bilin k i . ••• Dünya hayatının bir oyun 4 v e o y a l a n m a olduğunu bilin. ne zaman ve nasıl) demektir. bir önceki ( ( jj ) nin ( U )-i kâffe ile bileşimidir. anlamlar veren (hasr) edatıdır.Soru edatı: Bu edat soru edatı olduğu zaman anlamı: (Nereden. [£j _ _ \&Ş \ şart edatlarının verdiği anlamları verir. ( ) ise. isim cümlesi üzerinden hareke ) ile aynıdır. Onun için bu ( U ) ya kâffe (elgel) adı verilmiştir. sizin gibi bir i n s a n ı m N e v a r k i . R a b b ı n ı z ı n bir t e k T a n r ı o l d u ğ u b a n a v a h y o l u n u y o r . Daha önce ( ) ile ( lil ji ) [ j) . değişmez. j î j L*J LJjJI î U İ I . aralarında hiçbir benzerlik yoktur. farklı olduklarına dikkat et. J.. d e . 43 . ikisi de (ancak) vb. .

İJI '£ = = Y a balığı ye yahut sütü İç. boyun e ğ e c e k . j i l J i . meğerki itaat ede. Bir v e y a i k i g ü n k a l d ı k . jl 3. gibi.( ) daha önce geçen ( Lij> j l ^ii l jH-j Üi&i = Jl ^ iiüij) J = = K e l i m e .Bir şeyin müphem (kapalı) olduğunu ifadeye yarar. Paralar bitmek üzereydi. Düşmanla savaşacağım. Orada şart edatlarının i'rabı tüm olarak ele alınacaktır. Misâller: oJJI L £ s l j l 'a. müfred kelimeleri bir birine bağladığı gibi.Bazan .j I : Bir atıf edatı olan bu kelime.. Misâl: jîii£. Üj ) anlamında kullanılır. B e n k â h o r u ç t u t a r . Genel olarak (yahut) anlamı ifade edeıee de. Bu misâlde ( jt 4. Paralar 44 . Ul ) ya benzemektedir.. de. itaat etmemesi ha­ linde düşmanla savaşacağım. JJÜİ jl j ^ J = gibi. Y a d ü ş m a n l a s a v a ş a c a ğ ı m . Bu manâyı ) daha önce geçen ( daha çok emir fiillerinden sonra verir..lîÛjjLf L3W = S e n nasıl y a z a r s a n a r k a d a ş ı n da (öyle) yazar.j3V H a k k ı m ı verinceye kadar senden ayrılmayacağım. tükenesi oldu. y a o.1 1 . gibi. byj< j l û j î Y a b i r y a i k i g ü n k a l d ı k . Paralar tükendi tükeneyazdı.0 • - j ' : ) şeklinde muzâri'i mazi­ Mukarebe fiillerinden olan bu kelimenin. Nakıs olarak gelişine misâller: sinden daha çok kullanılır. 7. 50. 1>UL* üll>l j j = A r k a d a ş ı n ı i s t e r s a b a h i s t e r a k ş a m l e y i n z i y a r e t e t . y a f i i l .Taksimlerde kullanılır. I»jl Jlol c 3 * = Ben bazan oruç tutar. ( kullanıldığı da olur. Misâl: —J» jLJ&'d V] ) anlamında kullanılır. bunun dışında çeşitli manâlarda kullanıldığı da olur: 1 . « U jl L Bu durumda ( |£jş 'j\ Sj « |^Ll Ji fl o İster inanın ister inanmayın. k â h n a m a z k ı l a r d ı m . 2. 5. bazan anlamında kullanılır. Bunun ve diğer şart edatlarının i'rabı için. ileride açıklaması gelecek olan ( ) bahsine bak. y a i s i m . Biz m i y o k s a siz m i h a k üzeresiniz? ) e benzemektedir. bazan namaz kılardım. y a h a r f o l u r . gibi. tam olarak lüi. Genellikle nakıs olarak kullanılırsa da.İki şeyden birini seçmek için kullanılır. cümleleri cümlelere de atfeder.Bir şeyin şüpheli olduğunu ifade etmeye yarar. bİ a u iiUîjl = >l Paralar tükenesi oldu.( 6. 49.

hareke ile değildir. fiilin Türkçe karşılıkları verilmeye çalışıldı. Yani. (ah.»LI» Bu kelime de ( '»] ) gibi. anlam yönünden mâzî ile muzâri' arasında kayda değer bir fark yoktur. evvah) acınma ve şikâyet ünlemleri gibi. Görüldüğü gibi. iyû j l JiUJÜI'J^J>_= Nerde ise yolcu dönmek üzeredir. -li) şeklindedir. gibi. = Siz a z i m l i k i ş i l e r s i n i z . Tam olarak gelişinde yalnız faili bulunur. JIK Bir de bu fiilden ( i>l LSL-ij = Baharın gelmesi yakındır. İ'rabı harf iledir. (-li) ekiyle Türkçeleştirilebilir. l ^j'l = J»^\ JJ = Emir sahipleri. gibi. f > yy sahibi. tJ 52. Yerine göre de. Bilindiği gibi Türkçede. fethanın ve kesrenin yerini ( ^ ) tutar. cemisi anlamında kullanılan bu kelime. Anlamı: (Sahip. isimlerinin vasıflan­ masının yakın olduğunu ifade etmeye yararlar. devamlı muzaf olarak gelir. a c ı d u y u y o r u m . demektir. (Hemen yakında) demektir. Hareke yönünden cemi'-müzekker salimlere benzer. dL-tjM) veya ( Ji- ) kelimesi kullanılır ki bunun da anlamı: Ali y a k ı n d a ( h e m e n ) g i d e c e k .Nerde ise paralar t ü k e n m e k üzereydi.o \ . ^-UJI L*jâ ji İLijl = Tam oluşuna misaller: Güneşin batması yaklaştı. Çünkü. Misâller: J. Bu ve benzerleri 51. Faili devamlı gizli zamîr ( |/f ) dir. mazi de muzâri' de. Mallı : Mal sahibi. Emir sahiplerini gördüm. Elifsiz ( ' \ ) ş e k l i n d e s ö y l e n d i ğ i d e o l u r . muzâri'de (yakın)dır. haberlerinin ifade ettiği anlamla. Emir sahiplerine uğradım. uf.İ ' J U . devamlı ( jl ) li bir muzâ- ri'dir. Çekimli fiil karşılığı £>yl = A c ı n ı y o r u m . duyulan acılar. Yolcunun dönmesine az kaldı. Yukarıdaki misâllerde. Isim-fiil muzâri' kabul edilir. . bu kelimede de zammenin yerini ( J ). (li) ekiyle (sahip) kelimesi arasında fark azdır. Anlamı: Mâzîde (yaklaştı). of. Güçlü adamlar. Türkçedeki. a n l a m ı n a g e l e n m u z â r i ' fiilidir. çekilen sıkıntılar sonucu söylenen bir kelimedir. paralı : para 45 . ( o>î ) bahsi.ojji = JK. Misâller: .Ot ( Ji : ) kelimesinin. Jjl cJj = J*Sl) Jjl . H a t t a ( »jl ) şeklinde bile karşımıza çıkabilir. için bak. Faili.

~ ) E v e t . .Bu kelime ( j* ) kelimesinin müennesi ol n ( a oli ) kelimesinin cemisi anlamında kullanılır. veya tefsiriye açıklama edatı olarak. ( Faili devamlı gizli zamir ( Zamirleri açığa çıkmaz. Ancak bu. şikâyet. 5 4 .0"V . isim fiiller. bir kelimeden vallahi önce gelir. devamlı muzaf olarak gelir. ( devamlı yemirf ifadesi taşıyan Evet. ~ Evet. gibi. İkisinin irabı da _ J^L. Ancak bu. Anlamı.o i . hareke yönünden cemi'-müennes salimlere benzer. Rabbıma yemin ederim ki O. Türkçedeki.^Ul : j SUİ = H o ş g e l d i n . 1- Nida edatı olur: Misâl: ş jUkVl %>^a '£Ji j j j j [ £ j 'J\ = 46 .oV . özlem ve hasret hatta temenni gibi duyguları yansıtır. iVjSİl 'CJ%\ «Vj* = Bunlar çocuklu kadınlar­ iVjVl oSfji = Ç o c u k l u k a d ı n l a r ı g ö r d ü m . duyulan acıları. { 5 6 . « =Of d i ş i m ! Bunun da çekimli karşılığı daha 1 £>yl ) muzâri' fiilidir. cümlelerde yer alır.j \ : iki kullanılış tarzı olan bu kelime. ) kelimesiyle birlikte. İsim-fiil muzâri' kabul edilir.'Vi Türkçede de aynı şekilde ve aynı anlamda kullanılan bu kelime. s a f a g e l d i n . Yani. (hoş geldin) e karşılık olarak devamlı mefûl-ü mutlaktır.ö 0 ( kullanılır. Bu da onu^n gibi. (jj ) dir. Diğer halleri normaldir. bu kelimede fethanın yerini kesre tutar. gizlidir. üzüntüleri. Bununla beraber daha çok. Misâller: dır. bir önceki kelimenin aynıdır. ) şeklinde devamlı bCf-. anlamına gelir. dediğin JC>* c & \J> ^'J gerçektir. Fiilleri de. acınma ve yakınma için kullanılır. mefûllerinden sonra gelmezler. Misâller: ! ı^lj » U f b a ş ı m ! 1 önceki ( '»Ijl ) gibi.ıj\ : Cevap edatı olan bu kelime. (ey) ünlemi karşılığı nida edatı. Misâller: gibi. bir 57. Dolayısiyle bir önceki kelimenin de müennesidir. 55.

(de. öncekinden bedel veya atf-ı beyan olur. ~. 'Jj 'J\ 'ÜLTLOAKS^ Bu edat. yemin 47 . başka bir cümleyle de açıklayabilir. 58- ö . tefsiriye olduğundan yerinin i'rabı yoktur.L ) bahsinde geniş olarak ele alınacaktır. da) ve (yine) anlamlarında kullanılır. devamlı bu fiilden meful-ü y-lüf l i * = bir Bu bir yağdı. Cümlelerde (tekrar) anlamı ifade eder. 2. y a n i . Bu gün yine yağıyor. Bilindiği gibi. demekki) şeklindedir.. i'rabı olmayan cümlelerden biri de tefsiriye cümleleridir. . Türkçedeki. Misâl: Ey A l i ! ( B u r a y a ) g e l .ilâül j = demektir. Anlamı: Yerine göre. (yani. bak.Li . Bizdeki (ev) ünlemi karsılıüıdır. (Andolsun. CAA L>üf l'Jij = f Bu da yağmur kitaptır. Bir d e . demek.0^ Bu ^Lİİ da . bir a r s l a n g ö r d ü m . .* ^ J»il J> = \LAA'f'Y)\'jyjj .. Misâllerle görelim. cümleyi.. Nidâ-münâdâ konusu ( . fiilinin mastarı olan bu kelime. müfred kelimeyi başka müfred bir kelimeyle açıkladığı gibi. uzaktakileri çağırmak için kullanılan nida (ünlem) edatlarındandır. Misâl: \'£jj= Ey a d a m ! T e n b e l l i ğ i b ı r a k .Açıklama edatı oluşuna misâller: 11-1 'J Qj* d w b O r m a n d a b i r h i z e b r . bir Kur*an v a r . nida edatlarındandır. Cümleleri açıkladığı zaman ise. y a n i . li = 60.Câû\ 'JUj = V e yine buyurdu ki. bir önceki gibi.. . 59. kendisinden sonraki cümle. mutlak olarak mansûptur..*J\ A j-JOi 0 \ Bu kelimede ( C ) gibi. Nidâ-münâdâ konusu için bak ( Ç ) bahsi.. u * . 61-"^ . B e n d e bir Mushaf. . kendisin­ den sonraki kelime.B e a d a m ! Ç o c u k l a r ı n g ü r ü l t ü s ü n ü i ş i t m e d i n mtTYerine göre de. ."V— Û * J İ ( : ) : Döndü. Dün = Bu gün d e yağıyor.fi» : Devamlı kendisine yemin edilen bir isimden önce gelir. (ey) ünlemi ile terceme edilebilir. kitaptır. Müfred kelimeyi açıkladığı zaman..

Edatın bu tür kullanılışında yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilir. nereye) anlamlan ifade eder. bak. cümlelerde yer aldığı zaman. devamlı mübtedâdır. cümlede v~^V devamlı ((_*•»— ) ^ ' 5 gizli tj = olan ( ) kelimesidir. Misâller: U j j jjtf |£İ j vO-ai ui' = Y e r yüzünde n e r e y e gidersen (git) rızık bulursun. bu da diğer şart edatları gibi. edat yalnız şart edatı olduğu zaman gelir. 65-^Û - +i] : Yapılmakta olan bir işe ve konuşmaya devam edilmesini istediğimiz zaman (devam et) anlamında bu kelimeyi kullanırız. kelimeye benzer. ders çalışacağım. Soru edatı olduğu zaman gelmez. bazan ( lir.'£İ .olsun) anlamında kullanılır. şart edatlarının i'rabı ( Uf») bahsinde geniş olarak ele alınacak­ tır. Görüldüğü gibi. ( \ ^ ) bahsi. Çekimli karşılığı ( 'j*sL\) D e v a m e t . Faili şeklinde de karşımıza çıkabi­ . iki fiil cezmeder. Kelime. Bununla beraber. Bulunduğu cümlede yeri. Cenab-ı Allah'a yemin ederim ki. ö l ü m sizi b u l u r . Bunun ve diğer soru edatlarının i'rabı için bak. ojll Ç&SJJİ \Jj& £ l = N e r e d e o l u r s a n ı z ( o l u n ) . İ'rabı devamlı mekân zarfı. devamlı muzaftır. bu da devamlı cümlelerin başında yer alır.Soru edatı olur.Şart edatı olur: Şart edatı olarak. Misâller: ? JXJLJÛ [yj = | = Okulunuz nerededir? ?b_**JJ = • r^"^ ü i ' Nerede okudunuz? N e r e y e g i d i y o r s u n u z ? Diğer soru edatları gibi. onun başka bir şeklidir. 2. yani cevabının mefûlün fihidir. Bu kelime soru edatı olarak kullanıldığı zaman (nerede. yukarıdaki ( "JA ) nin ikinci şıkkına bak. 64-*U . emir fiilidir. Bu edat için. Yani. Ders çalışacağıma Cenab-ı Allah'a yemin e d e r i m . 62. Haberi de.1Y-oJİ 63- : Her yönüyle yukarıdaki. yemin edilen isme. Edatın sonuna gelen bu (U). o4l : Bu kelimenin iki türlü kullanılış tarzı vardır: 1 . Bazan bu edatın sonuna zaid bir ( U ) gelerek ( Misâl: ) şeklini aldığı olur. (1) 48 = Eee (anlat bakalım daha n e o l m u ş ) demektir.^! devamlı gizli zamîr ( c J j ) dir.

birinci misâlde olduğu gibi. 49 . başarırsın. b a ş a r ı r . Bazan edatın sonuna zâid bir ( U ) gelerek. demektir. = N e z a m a n çalışırsan. Meselâ: rf>k '•H^z Jİ = JA^W~ i>* >\yû = Kim çalışırsa.Q : Yukarıdaki kelimenin tenvinli şeklidir. £»ıl> ^r-> J j yJLt J i = H a n g i ö ğ r e n c i ç a l ı ş ı r s a . üçüncüde zaman anlamı ifade eden bir kelimeye muzaf olduğu için. muzaf olduğu kelimelerin deJe'siriyle. A n l a m ı : Genellikle ( & ) (Hangi . görevleri ve çeşitleri. Daha önce geçen ( öj ) bah­ sinde edatın bu yönüne işaret edilmişti. (Sus artık yetişir). t . Misâller: ^JLJ-İ «'iLStl *ts \jt-'x> U Ul = Hangisini derseniz (deyin). e n güzel isimler onundur.66- «H - <t\ : Yukarıdaki kelimenin tam zıddıdır. 1 . Konuşmasından veya her hangi bir hare­ ketinden usanıp bıktığımız birinin susmasını sağlamak için kullanırız. Hangi deri işlenmişse. İ ' r a b ı : Şart edatlarından yalnız ( J İ ) mu'raptır. Faili devamlı gizli zamîr ( c J İ ) dir. Her yönüyle ona benzer. edat ( Misâl: jfe j.ise) anlamına gelirse de. ikincide mübtedâ. Cümle içinde yerine göre. J İ = H a n g i işi y a p a r s a n . yerine göre. bazı şart edatlarının ifade ettiği anlamlara benzer manâlar verir. Çekimli fiil karşılığı ( ) S u s » e m i r f ül'd' - r 67- "W .^-^ 'j*Ul&2u*jJ J i i . zarf-ı zaman yani. 68- 1A - <JÎ : Kelimenin kullanıldığı yerler. J ' i^ J Ji ~ Hangi vakit çalışırsan. ö ğ r e t m e n i n t a r a f ı n d a n m ü k â f a t l a n d ı r ı l ı r s ı n . ondan yararlanırsın.. mefûlün fîhî. -u JJL^AJÛ '^i'-'f y U 5 J l =<cu L N okursan. mefûlün bihi.i Lçl = |j| ) şeklini alır. mefûl-ü mutlak olur. başarır. . temizlenmiştir.İki fiil cezmeden şart edatlarından olur.. Bu da isim-fiil emir olur. derslerinde başarılı olursun. dördüncüde şartının mastarına muzaf olduğu için. OE cjj J ) = -Vîjtf ^Jû .

atf-ı beyan. müzekkerlerde. (aman ne) de denebilir. kendilerinden sonraki isim câmid ise. 5. Edatın Burada 4. ) takısı varsa. ^ ^-b = Bir a d a m g ö r d ü m . müenneslerde. anlamlarına gelirler ( isimlere.İsm-i mevsûl olur. İki şeyden birinin ta'yini için kullanılır. c) Daha önce geçen bir fiilin mastarına muzaf olması halinde. Çekimi. Sırayla. ( sonundaki ( l * ) ya tenbih ( L» )sı denir. a m a n e içiş! B i r !. Orada mevsuller hakkında geniş bilgi verilmiştir. a m m a n e yeyiş! (Amma ne) yerine. c^JCi\ü^^yıj\ = H a n g i k a l e m i s a t ı n a l d ı n ? Soru edatlarının i'rabı için ( 'J* ) bahsine bak. a m m a nasıl bir a d a m ! H a l i f e u ğ r a d ı m . 3. müzekkerlerde. (hâl) olur. cJui öy>ü£}\ Jİ *\J) . a m m a n e kadın! a d a m a u ğ r a d ı m . .J^j î i ' 0? ^. Misâller: ^v* T . a) Kendisinden önceki isim belirsiz ise.Nida edatı ile münâdâ arasında aracı olur. edat. Daha önce geçen ( cjî ) zamirinin mansûp. doğrudan doğruya çağrılmayıp nida edatı ile \£A ) getirilir.j ^ Û ] [£p£j .ı MN = Onların hangisi M e r y e m ' e kefil olacaktır? <•. ) ve çekimi. '<^'jy !. ( l^j ).Soru edatı olur. kendisinden önceki ismin durumuna göre i'rabı vardır. a m m a n e a d a m ! Bir k a d ı n g ö r d ü m .J U _ \ £ £ I ] şeklindedir. a m m a n a s ı l b i r a d a m ! gibi. üstünlük.h J>j Jİ JUV o j j * olur. B tftl^alZA »\y>\ cJJj = ! J^j <J' S^y. Edatın bu tür kullanılışında. = Ali'yi g ö r d ü m .u O I l ^ j U _\' J&\ t j l C = U ( ''J\ _ '"ZŞ ) kelimeleri münâdâ. Bak ( ^JJI ) bahsi. f i ğ _ l^ÛJ . türemiş (müştak) ise. edat. hayret ve beğenme ifade eden bir kelime olur. seni-ikinizi-sizi.2. ! Jl «û c İri = 4 = ' r b) Kendisinden önceki isim ma'rife (belirli) ise. munfasıl şeklidir. Misâller: ! j U V l t j l Ü . sıfat olur. edatın sıfatı olur. Cl ) kısmı yerine göre de. mefûl-ü mutlak Soğuk bir s u içtim. Nida edatından sonra gelen münâdâda ( j j arasına. Misâller: ı i L>üif3l = Onların hangisinin imtihanda kitabı açtığını gördüm. müenneslerde. fiillere ve bazı harflere bitişik yazılmak istendiği zaman ( 50 . a m a n e a d a m ! gibi.LP' t i ' X£ ^ İ = kebap yedik.Cümlelerde. Bu durumda devamlı muzaf olur.i k i k i t a p t a n i s t e d i ğ i n i o k u . sana-ikinize-size.

Şart edatı olur.-^' •** Of o ji*? ÖÇİ = öC' = Kıyamet günü ne zaman? Kabirlerinizden n e z a m a n dirileceksiniz? Anlamında hem soru hem zaman bulunduğu için. geriye kalan kısım yazılır. Misâl­ ler: (jllii = S e n i n k a l e m i n . L i i İ L â j j jÜÎ = gibi. *J ) dan sonra mübtedâ sayıldığı için. diyebiliriz. Doğrudan doğruya ) ve çekimi bazı harflere bitiştiği ek almaksızın Türkçeleştirilir. gibi.. müzekkerlik farkı yoktur. Cer harflerinden sonra mecrûr. Misâller: bir k a l e m v e r d i m .Soru edatı olur. ( 'jl ) bahsine bak. Bununla beraber şart edatlarının i'rabı tüm olarak ( \&> ) bahsinde ele alınacaktır. edat devamlı cevabının mefûlün fihidir. 51 .ise) şeklini alır. muzaf ileyh olacağından (senin) anlamı verilir. ( 70-Y • Bu edat için daha önce geçen ( yapıldı. devamlı muzaf ileyhtir. isimlere bitişik olarak geldiği zaman ise. kalemin. N e zaman gidersen giderim. Zaman anlamı ifade ettiği için. ( mahallen merfû'dur. i'rabı için bak ( J i ) bahsi. r-*İ üQI = Ne zaman kalkarsan kalkarım. Misâller: 5 öi.' S e n o l m a s a y d ı n . (ne zaman) demektir. 1. yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilerek. Çekimlerinin tesniyelerinde müenneslik. Orada açıklaması Bu edatın şart ve soru edatı olarak. Genellikle insanlar üzerinde etkisi büyük olan olaylar hakkında soru edatı olarak kullanılır. Şart konusunda yeterli bilgi için. Mansûp halde olan bu zamir ( zaman. '&'y-'s S e n i ç a ğ ı r d ı m . Oraya bak. kardeşin de. Yukarıda da işaret edildiği gibi. Edatın bu yönüne daha önce geçen ( o] ) bahsinde işaret edilmişti. J*i ) ve benzerlerinde mansûp. \Jî l<£Ja&\ = S a n a S e n d e n . üÜ*J = B e l k i s e n . Bu şekilde fiillere bitiştiği zaman anlamında bir değişiklik olmaz. İsimlere bitiştiği zaman. dY'J . (ne zaman . 2.. Bu haliyle ileride açıklaması gelecek olan ( ^ ) ya benzer. i)j>İ = S e n i n k a r d e ş i n . bu edatların ismidir. iki türlü kullanılış tarzı vardır. munfasıl olduğu ve fiillere bitişik olarak geldiği zaman devamlı mefûl mevkiindedir.LIL : ) bahsine bak.kaldırılır. A« L merfû' (yalın) halde imiş gibi. Bu durumda anlamı. .

bu da yalnız ( L>j ) dir.0* . bu ( U ) nın sonun­ daki elif düşer. kelimesinin anlamı. Zâid olan cer harflerinde bu durum söz konusu değildir. her cer harfi önündeki isimle.(i) Cer harflerinden dokuz tanesi devamlı harf olarak kullanıldığı halde.J . . şeklinde söylendiği zaman tamlanır.J . beş tanesi isim olarak da.jlu ) harfleridir.jh gibi. |JÜİ)l 'CIJS = K a l e m l e y a z d ı m . Son üçünün.z>) IJ cer harfleridir.J i ] cer harfleridir.Bu harfin izahına geçmeden önce cer harfleriyle ilgili bazı bilgileri gözden geçirelim.CsU* . U^jj ) için. _ J .«>»•— .UiL>] dür. anlam yönünden o kelimeyle birlikte düşünülmeleri gerekir. 2.Açık isim ve zamirlerden önce gelebilenler. Bunlar: [ ^ . önlerindeki isimlerle. fiil veya fiile benzeyen bir keli­ meye bağlanması lâzımdır. fiil veya fiile benzeyen bir isme bağ­ lanmaları: Cer harfleri önlerindeki isimlerle beraber. oraya bak. yukarıda işaret edildiği şekilde. 3. Cer harflerinden sonra soru edatı ( U ) geldiği zaman. daha önce geçen ( j \ ) bahsine 73- Vr-H .v o . kullanılabilir. kullanılır. Diğer cer harfleri asıldır.j _ SU._ I j i ] za/d olmaya daha yakındır. Cer harflerinden ^ o/ara/c da.Yalnız açık isimlerden önce gelip zamirlerden önce gelemeyenler.İsimlerden yalnız belirsiz.° .72-VY-#: Bu kelime ve müennesi ( bak. Cer harflerinin. zamirlerden yalnız mûfred-müzekkergâib (şe'n zamiri) nden önce gelebilen. j j ' _ j ü . Buna (tealluk) denir. Harf olarak kullanılanlar: l j . ) Bunların. İsim olarak da kullanılabilenler: [ Jt. Meselâ: föh = K a l e m l e . ( ö ) vardır._ I j i . anlamları yönünden istisna edatları olduklarına. tam bir anlama sahip değil­ dirler. ( S/j bahsinde işaret edilmişti.. Bunlar: [ v _ .Açık isimlerden yalnız bir tanesinden önce gelebilen. 4.'TJF . yani. Cer harfleri önlerindeki isimlere göre beş kışıma ayrılırlar._ Jfc _ ü _ jJu _ Ju) [SU.J j . önlerindeki isimler üzerinde hareke etkileri. Asıl veya zâid durumunda olan cer harfleri: Cer harflerinden [ _ L>'j _ SU.Yalnız belirli zaman ifade eden isimlerden önce gelebilenler. 52 . Bu durumdan dolayı. diğerleri kadar kuvvetli değildir. Bunlar da: ( 'x» . 5.J ._ Ijİ .ö* . 1 . bir kelimeye bağlanmaları. Anlamlarının tam olması için. aynı durum mevcuttur.y I dir. Zarflarda da.

Misâl: . 6 —! cJ>^ kelimelerinin te'kid olarak kullanılması halinde. d) Kasem (yemin) için kullanılır. e) Zâid olarak geldiği olur..' ^ î . sonlarındaki ( <J ) elif şeklinde yazılır. Bin dinar karşılığında s a t t ı . son harflerinin harekesini kesre yapar. Misâller: [<-*> . fj&j — .) Beraber anlamında.a* babam sana Deyimlen^LJ I $ ~ A ^ = CJÎ Canım kurban. A l i ç ı k t ı . bu iki kelimeden önce de gelir. Misâl: c) (Sebep) ifade eder. canım feda. ( D Konumuz olan ( y ) de diğer benzerleriii gibi. diğer­ J | . veya müfacee edatı ( . devamlı isimlerden önce gelerek. ^ üj yf ^»21 _ JJu jkjTÎ.( haberlerinde.<>> . Ji. »lüj 'J>)\ b) (Karşılığında) anlamında. Genellikle (ile le) anlamına gel­ mekle beraber. ( - ) cer harflerinden sonra zâid bir ( U ) ) nin hareke etkisine mani olduğu halde. mübtedânın başında yer alır. şeklinde kullanılanı yalvarma. çeşitli anlamlar ifade ettiği de olur.( •ikincisinin failinde.' j * gelebilir.('^^İİJİ) ve ( Oy^l) ( L l . ali* *ûL . Misâller: JJ^ fiti y l 3 l i L jJI> «Umüteaddi yapar. . Çj» =Anam.Şu fiillerin mefûllerinde.Bazan ( L>j .')' ^Şc 4l = t f A l l a h a ş k ı n a f a k i r l e r e y a r d ı m e d i n . Misâller: Iju^-i liL. aiiî <İl = A l l a h a ş k ı n a .Mübtedânın ) dan sonra gelmesi veya­ 6. ( gibi. C^Ij fiilleri ( y ) lâzım • Ali geldi. ç ı k a r d ı .Sljİ _ J& _ 'j J 5. Yal- a^ *l> = A l i s e n i g e t i r d i . ^ ü > ) lerinin hareke etkisine mani olmaz. 1.| ^ s İ * <*^b.J i l « j . gibi. yakarma anlamı ifade eder.c £ ) sonuna bir ilave yapıl­ ^ f Sl _ .Teaccüp fiillerinden ^JŞ ) fiilinin failinde.Sfr hut da haberinin ( a^l^ Misaller: ^ " — X*. \Ji i.ı A l l a h ' a y e m i n e d e r i m . Ali seni fedadır. aj>. *LJU • * . aiü «ât = 53 .'_Ç<T ) olması halinde. j J ^ > ^ FÛL = Ç a l ı ş a c a ğ ı m a C e n a b . a) ( '{f . Misâl: İşlediği bir hata yüzünden uyardı. olumsuz edatların > J-^ 2.< İ I U j 3.> ) kelimesi olması. 4. . gibi. jlio »jli çbtsJI çjü = '^kk. ması halinde. Misâller: ^ r l * ) ve ( Ü ) gibi. A d a m çocuğunu işlediği bir h a t a d a n dolayı uyardı.. Bunun. Misâl: Jl?u jljJI cl>S ül> £ İ jllül cJ£o = Eve Halit'le beraber girdim. Bunlardan yalnız ( Cer harflerinden. Çiftçi evini bin dinara s a t t ı .

Faili devamlı gizli zamir ( cJÎ ) dir. Biz bu kelimeye karşılık olarak (oh) kelimesinden başka. Misâller: olf = A d a m geceyi yorgun geçirdi. Çekimli karşılığı.^ : ) nin belirsiz şeklidir. ( 75- Yo . Nakıs olduğu zaman fiil. ! JH = O h ! o h ! şek­ linde söylenir. tam oluşun­ vasıflandığını ifade ^ = dan daha çoktur. isim. Türkçedeki (oh)! ünlemi karşılığıdır. haberinin ifade ettiği anlamla. Allah aşkına 74( alır. A d a m geceleyin &>ij» Ç o c u k g e c e l e y i n h a s t a i d i . söylenen bir kelimedir. sevindirdiniz) deriz. Devamlı ( c J ) fiilinden mefûl-ü mutlak olan bu kelime. tam olarak gelişine de raslanabilir. aşkolsun. gibi. ( çX. bravo. başarısın­ dan dolayı memlunluğumuzu ifade etmek için. \J>j - Bize şeyhimizi geri verin. yeter. ) kelimesine bak. Bununla ' j ^ J l 'cX> = geceleyin ÇiU £')\ f A d a m g e c e l e d i . Daha önce geçti. 54 .varırım sana. (yetin) demektir. ) İkisi de (evet) demektir. Fiilleştirilerek ( ç £ J ) şeklinde söylendiği de vardır. bize yeter. daha önce geçen ( ii3İ Anlamı için. kullanılış ve manâ yönünden ( ) gibidir. (aferin. yorgun idi. başarınızla bizi şaşırttınız. isminin etmeye yarar. daha önce geçen ( 76-Yl-'j^H: Cevap edatı olan bu kelime. yetişir) anlamında isim-fiil muzâri' olduğuna da raslanabilir. memnun oldurn. Genellikle tekrarlanarak. 77- W Başarı ile bitirilen bir işten dolayı bir kimseyi övmek.£>^ : ol£ ) n i n benzerlerinden olan bu fiil de diğer benzerleri gibi. Nakıs olarak kullanılışı. sonra o. (Kâfi. Bu ) bahsine bak. Vi . isim-fiil muzâri' olduğu kabul edilir. takdir etmek.) _ 'JgjR ) fiilleridir. Faili devamlı gizil zamir ( \Î\ ) dir. ( LL> kelimesine benzer. Bu durumda daha sonra açıklaması gelecek olan. konuda yeterli bilgi için. ( tf£ 'Zû\ ) şeklinde söylendiğine de raslanır. Misâl: p ü k l l i UuÜ. 78- YA - Lri : Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelime. Çekimli karşılığı ( <J&\ ) fiilidir. haber beraber.

Çekimli fiil karşılığı. 80.Liij J i *l> sayıları belirtilen atıf edatlarından. Değilse. .o -'^ .İ Ü *: ) kelimesi­ Y) nin harekesi üç İsim-fiil mazi olan bu kelime. 'o? ) bulunsun ister bulunmasın = Sen­ Jl J i '^fu JJ = Bu kullanılışı dışında kendisinden önce.. Atıf: Bir kelimeyi. . olumsuzluk için 1 55 .V . birbirine bu şekilde atfedemezdik.lûu : Genellikle zaman zarfı olarak kullanılan bu kelime. A n l a m ı : (Ne kadar yavaş. iki keli­ meyi veya cümleyi.79. Misâller: Öğretmenden sonra geldim. Cümlelerde genellikle muzaf olur. gibi. Ali henüz okula u l a ş m a d ı . bu ikisi ayrı ayrı işler yapmış olsalardı. Halbuki. ağır. daha sonra gelecek olan. birbirine bağlamak mümkün olmuştur. r t r •>*'. Misâller: . atıf konusuyla ilgili bilgileri gözden geçirmemizde yarar vardır. Bucümlede Halit de Alide aynı işi yapmışlardır. ( gibi. Onun için bu iki kelimeyi. iİjjC '{y> £ jiil Jl 'cX*aj = K ö y e s e n d e n s o n r a u l a ş t ı m . 81- A N . ikisine de ayrı ayrı fiil kullanmamız gerekir. yukarıda S _ JJ _ JSO f ) gibi.j l . .ofJ . ileride izahı gelecek olan ( j ü j nin zıddıdır. daha önce geçen bir cümleye bağlamaktır. kısa da olsa. Bununla beraber. (. kendisinden sonra gelmesi gereken muzaf ileyhin bazan bulunmaması halinde. Meselâ: Bu iki şahıstan birinin geldiğini.A • . ( türlü de okunabilir. ( j U Y ^ . anla­ mına (ne)! ilave edilmiştir. Bununla beraber. ister ( d e n s o n r a . mefûlün fih olarak man­ sûp veya ( Of ) ile mecrûr olur. diğeri­ nin gittiğini söylemek istesek. Misâl: jJlij > = Ali i l e Halit geldi. Kullanılışı için.den sonra) anlamı ifade eder. Bu durumda. ( tk)î ) dir. daha önce geçen bir kelimeye veya bir cümleyi. birbirine atfetmek bir yarar sağlamaz.S*. geç) demektir. ) varmış gibi..er *"] atıf edatlarıyla gerçekleşir. Bu da. ) bahsine bak.W . Mazi-isim fiillerin anlamında (hayret) bulunduğundan. zamme üzere mebni olur. [j . ûŞjû S e n d e n s o n r a . J J ^ jûç genellikle ( öf 1 U = Yolcu henüz gelmedi.JJ : Atıf edatlarından olan bu kelimenin izahına geçmeden önce. jJU. „ . olumsuz mazi bir fiilden sonra gelirse (henüz) anlamı ifade eder. Birbirine atfedilen kelimelerin aynı konuda birleşmesi gerekir.

Kendisinden sonra cümle gelmesi halinde.«U. ( J j ) bu durmda. birbirine atfedilmişlerdir. dilek kipleri de. *l> de böyledir.= ) in öncesi olumsuz. belirtmeye yarıyor. edat. bu adı almıştır.'jfJ önceleriyle J i 1 jJU. diğerleri de hem şekil hem manâ yönünden. asıl ifade edilmek istenilenin sonraki oldu­ ğunu. Bu durumda. bulunduğu cümlede atıf görevi yapar. yanlış­ lık veya dalgınlık sonucu söylendiğini. ise yine iki şık arzeder: a) Kendisinden önceki cümlenin ifade ettiği anlamın doğru olmadığını. kip (sığa) yönünden birlik olması lâzım­ dır. sonrası olumsuzdur. bilakis) anlamları vermektedir. b i l a k i s bir d e n i z c i d i r . kendisinden önceki kelimenin bir hata. kendilerinden öncesi olumlu. vazgeçmek. olumsuz­ luk ifade ettiklerinden. bu görevi yapmaktadırlar. kendisinden önceki cümleye göre. Bu cümlede Hatifin geldiği. Görüldüğü gibi. aynı işte (fiilde) birleşme durumu yoktur. A l i bir ç i f t ç i d e ğ i l . kendisinden sonra müfred veya cümle gelmesi halinde. Çünkü. Misal: A l i d e ğ i l H a l i t g e l d i . Jj cJİ J i . ( olan J j . Meselâ: Ji v**! denemeyeceği gibi. b) Kendisinden önceki cümle. Maksadım şu idi. Önemli sonralarının farklı olmasıdır. bildirme kiplerine atfedilemez. Mesela: Bildirme (mâzi-muzâri') kipleri. (aksine. bu edatlar. Misâller = jÛw JJ A l i b i r ö ğ r e n c i d e ğ i l . demektir. iki şık arzeder: a) Kendisinden önceki cümle. y o k h a y ı r bir d e f t e r v e r . Idrap: Dönüş yapmak. sonrası olumlu da olabilir. bu tarz kullanılışında atıf edatı denmekten başka. Aynı işte birleşmedikleri halde bu iki ismi atfetmek nasıl mümkün olmuştur? Bu durumda olumsuz anlam taşıyan bu üç edat. bu iki kişi aynı işte birleşmedikleri halde. a k s i n e bir ö ğ r e t m e n d i r . Kendisinden önceki kelime­ den vazgeçildiği. (yok hayır) anlam­ larına gelir.olanlarda. edat bu misallerde. Edata. müfred kelime gelmesi halinde. Konumuz olan ( ) in. dilek (talep-inşâ) kiplerine atfedilemeyeceği gibi. iki kullanılış tarzı vardır: 1. doğ- 56 . 2. O n a bir k a l e m . dilek veya olumlu ise. olumsuzluk ifadesi taşıyorsa.J J = Bu durumda edat. yok hayır bir d e f t e r a l .Edattan sonra. Bunlar­ dan. yok hayır onu demek istemedim. u ~ - Ali. Ali'nin gelmediği bildirilmektedir. Misaller: J j y î jl 'Si 0^ Si *J = j= > B i r k a l e m . Yani. şeklinde. Verilen misallerden de anlaşılacağı gibi. bir manâ vermektedir. önceki cümleyi hâli üzere bırakıp sonrasına. yok hayır Halit geldi. şekil (hare­ ke) yönünden atıf görevinde bulunmakta. (ıdrap) edatı da denir. Jİ. önceki cümleye zıd bir anlam verdirir. Birbirine atıf yapılan fiiller arasında. sonrakine dönüş yapıldığı için.

1. öncesi ile sonrası arasında ilişki tamamen kesilmiş değildir. kendisinden sonraki cümleyi öncesine bağlamaz. Buna göre edat. Bu durumda. bilakis ve aksine) kelimeleri kullanılır. j i £ j j l£üf LaS'VI İİİ L St &f ) L^ULİ Ç>Li> ^ ' L İ I j£ Anlam yönünden. yukarıda olduğu gibi.Yani. bu üç itibardan dolayı aşağıdaki ( kelimesi. ise) anlamları ifade eder. s a a d e t e ermişlerdir. mefûlün bih olduğundan mansûptur. atıf edatı ( j ) a benzediğini ileri sürenler olmuş­ tur. 2. ikinci şıkta ise. bir iddiayı çürütmek ve doğrusunu belirtmek için değil de. H a ş a ! O y s a ( o n l a r ) ş e r e f l i k u l l a r d ı r . Misâl: Ç j j ı suiı Ö/J$ 'S> J . Bu iki durumda ( S )• b i r a t . anlamında soru edatı olduğu zaman. kendisi mukaddem haber. kendisi gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olarak mahallen mansûptur. bir konudan başka bir konuya intikal içindir. Kendisinden sonraki isim de. sonuncu ile birinci şıktaki kullanılışı arasında fazla fark yoktur. Bu tür cümlelerde edat. f e d a t l değildir. misâlinde olduğu gibi. b) Bir maksattan başka bir maksada veya bir konudan diğer bir konuya. devamlı gizli zamir ( cj'l ) olur. geçiş için kullanılır. halbuki. (bırak. edata karşılık olarak. dünya hayatını tercih ediyorsu­ n u z .( 'J'JC ) Nasıl.rusunun sonraki olduğunu ifade etmeye yarar. Faili. genellikle isim-fiil emir olarak kullanı­ lırsa da. (Bilakis ve aksine) kelimeleri bu türlerde uygun düşmez.İsim-fiil emir olduğu zaman. ( S) in bu tür kullanılışında. Yukarıda izaha çalışılan. 82- AY - : Üç türlü kullanılış tarzı olan bu kelime. oysaki. vazgeç) anlamlarına gelir. oysaki. Bu­ nunla beraber. Bak (j) bahsi. (oysa. soru edatı veya mastar kabul edilerek. bunun muzaf ileyhi olduğundan mecrûr olur. 57 . Sonraki cümle başlı başına bir cümle sayılır. Kendisin­ den sonra gelen isim. sadece (ıdrap) edatıdır. üç harekeyle de okunmuştur. kendisinden sonraki isim de mübtedâ olduğundan merfû' okunur. birinci şıkta. 3.^ j r* 1 J*-* S* ç& ^ = Arınmış olanlar. '^j İjJj X£\ I j J l î j R a h m a n ç o c u k e d i n d i . Rabbının adını anıp n a m a z kılanlar. OjrfjSL» ille. ( j ) un da bu anlamlarda kullanıldığını ileride göreceğiz. (oysa. Misâl: il* = Ali'yi bırak. (atıf) ve (ıdrap). müfûl-ü mutlak olduğu da vardır. halbuki.(Bırakmak) anlamında mastar kabul edildiği zaman. d e d i l e r . Halbuki siz. Burada. Ji= A l i n a s ı l d ı r ? gibi.

bu isim cümlesinin yeri de muzafün ileyhtir. Orada istisna konusunda yeterli bilgi verildi. ancak. j-j«J 'Jî jJJ Jlil jfl Ji = Ali'nin malı çoktur. F a k a t z e k i d i r . Yani. yalnız) kelimeleriyle de. Soru cümlesi olumsuz ise. edat. Bu durumu özetleyecek olursak. mekân (yer) an­ lamı ifade eden kelimelere muzaf oluşunda da. cimridir. olumlu ise cevap da olumlu olur. Ali'nin malı çoktur. 85- AO - iSu : Devamlı muzaf olarak cümlelerde. diğer cevap edatları. Ne var ki cimridir. ) diğer cevap edatlarının yerine kullanılabilir. bunun yerine kullanılmaz. kelimeleri de kullanılabilir. bir manâ çıkar. olumsuz cümlelere cevap teşkil ettiği zaman. olumlu cevap teşkil etmezler. Meselâ: Yukarıdaki Ayette ( J J cevap edatlarından ( . Bu a d a m cahildir. Bu edatın yerine aynı anlamda. Misâllerle görelim. son harfi devamlı istisna üzere mansûp olur. zaman anlamı ifade eden kelimelere muzaf oluşunda. bunun dışındaki cevap edatları. Zaman zarfı oluşuna misâl: 58 . Şu kadar var ki. cevap da olumsuz. Fakat cimridir. Şayet olumlu soru cümlelerine cevap edatı olarak gelmişse. amma.. cevap teşkil ettikleri soru cümlelerini hâli üzere bırakırlar. Edat muzaf. (ama. <oî Vl = i j j JI. İstisna konusu için ( S/l ) bahsine bak. Kendisinden sonra devamlı ( j\ ) ile başlayan bir isim cümlesi bulunur. olumsuz soru cümlelerine. bu edatın yerine başka bir cevap edatı kullanılamaz. zaman. o zaman diğerleri ( JJ ) nın yerine kullanılabilir. Türkçeleştirilebilir. ortaya (evet değilsin) ) nın dışındaki cevap edatları.83- Ar - <jw : Devamlı cevap edatı olarak kullanılan bu kelime. Bu tür olumsuz soru cümlelerinde. ( JJ ) nın yerine. Bu misâlden de anlaşılacağı gibi. ) kelimesini kullanmış olsak. Misâl: IjJÜ < 'pji v-^Jİ = B e n s i z i n R a b b ı m z d e ğ i l m i y i m ? E v e t d e d i l e r . 84- Aİ - JÛJ : ( Vl ) nın benzerlerinden istisna edatı olan bu kelimenin. olumsuz soru cümlelerine olumlu cevap veriyor. mekân zarfı olur. genellikle olumsuz soru cümlelerine cevap vermek için gelir. Bununla beraber ( J . J»* gibi. mekân veya zaman zarfı olan bu kelime. ( Jj ). Yerine göre. 4J1 jJJ JJ*1> jJrJJI Ij* = Ş u k a d a r v a r k i z e k i d i r . Çünkü.

mekân zarfı ( müennes yaparsa da. Bu harfleri şekil yönünden c^J _ i j j — cJ j _ cJii) _jjjj de l o ) sakin ) de ise. Misâller: Bunlardan veya fetha okunabilir.isimlerde. iiliJ j J^>.:= Akşamla yatsı arası sefere çıktım. ) kelimesiyle gelerek ). Mekan zarfı oluşuna misâl: v O ' i i'jiüJI £\J c~Jl> = Kapıyla pencere arasında oturdum. yukarıda belirtilen görevlerinden başka ( kasem (yemin) edatı olur.A A - A Bu harf.. 'Ç$^LO\ 'JxŞ i -üılij = < Allah'a ( y e m i n e d e r i m ki) putlarınıza bir oyun y a p a c a ğ ı m . ojil. gerçekte bu harflerde. Zamire muzaf olması halinde tekrarlanır. 87. Misâller: J^j Ulü J^o 'il 'j-jii.1 J» LiîU- £J = O. Misâl: . bu edat..l l J : Yukarıda açıklaması geçen ( içinde genellikle müfacee edatı ( anlamlarını ifade eder. = A y r ı l ı k . .A"\ . ( ^ cJlİ _ o y l l . 86.oıBu takdirde edat. isimlerde ve bazı harflerde müenneslik alâmeti olarak kullanılır. zâid bir elifin bileşimi olan bu kelime. y a ğ m u r d a n k o r k a r k e n . Edat. tetha okunur ve yuvarlak yazılır. 59 . (iken. bir d e doluya t u t u l d u . Sonundaki ( l i ) nın mastariye ( l i ) sı olduğunu söyleyenler de vardır. ' ^ il ) ile. arada. a n s ı z ı n y a n ı m ı z a kendisinden sonraki cümleye devamlı muzaf olur. her yönüyle yukarıdaki ( U1İ ) ya benzer. { — Ji OvJj ^ .1 'il jU. Misâller: 2. Misâller: 3.COAJIJ öy. ( ZC ) şeklinde. 1 . 88. değişiklik yapmaksızın. sırada) ' Biz o t u r u r k e n . sonundaki ( l i ) ile mastara çevrilen cümleye muzaf sayılır. Kendisinden sonraki cümle «'Jb.A Y & Bir önceki ( Jj ) ile zâid bir ( l i ) nın bileşimi olan bu kelime.Mazi fiillerde.'CJ>'AJ> ' i l i î l i _ 'iJ»Û _ p ). müenneslik müzekkerlik söz ko­ Edat. ) bulunur. mazi fiillerde. Yukarıdaki misallerde ( ül* ) nın yeri­ ne.Atıf edatı ( p benzeyen edatlardan ( nusu değildir. olduğu gibi kullanılabilir.'J»Î UL> bir a d a m g i r d i . demektir. cer harfi ( L J J ) ve fiile ) nin sonlarına gelir.

V I SA'j W J ' J » ü \ & . Peygamberimiz: — Vuûl.yılı 'J&î . İLJJİI \\f L i i = 'liUUtf ü~rt* p * a^Ull a « ULL» = b= Sana yapamadık. M e s c i d i n k a r ş ı s ı n a o t u r d u k . Devamlı mekân zarfı olduğundan son harfinin harekesi üstündür. Bu misâl­ lerde de görüldüğü gibi kelime.Daha önce ( _ c j j _ c J İ ) yalın zamirlerin fiillere ( o ) şeklinde bitiş^ $ . aşağılıklar. ^ cJİ .'£F ( *>j ) : ) kökünden türetilen bu kelime daha sonra gelecek olan («ufr benzer Qkul = kelimesine taraf. İ J L k ü ) TJ'jbS 'j* 'jjrj\ İİÂ = B u a d a m a ş a ğ ı k ö y d e n d i r . ( ÖJ* = ) (üst) kelimesinin tam zıddıdır. İnsan dilinin altındadır.A . Bazan izafetten kesildiğine yani muzaf ileyhinin hazfolduğuna raslanır. alçaklar. Bununla beraber ( ) kelimesi.\ \ . . Misaller: 4JLİ11? cjtf u^JJ 4JLJ cj£ j l U ^ = i j k l ^ l cJ£ '$~ÂL\ - At. Bu kelimenin cemisi.J ^ k£J» S^ f ss% T e r c e m e : «Varlığım kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki. Dinleyenlerden: — «Vuûl» ve «tuhût» nedir? denildi.XJ\J Cümlelerde genellikle belirsiz olarak kullanılan bu kelime. \ . düşük insanlar demek de olur. gitti. ( ^ ) şeklindedir. hain olanlar güvenilir sayılır. ağacın altındadır. . Kelime bazan ( J ' ) takısı alarak sıfat olur. insanların hatırlıları. karşı. fuhuş ve cimrilik ortaya çıkıp. zaman zarfıdır. 9 1 . onların ayakları altında olanlar ve tanınmayanlardır» buyurdular. elbisesinin altında değil. Misâller: 8 9 . gibi. güvenilir insanlar hain. yön. Nitekim Peygamber efendimiz bir hadis-i şeriflerinde: . 9 0 . Devamlı da muzaf olur. «vuûl» hlk ea olup «tuhût» ortaya çıkmadıkça kıyamet kopmaz. gibi. . <^ öf = Alttan (aşa­ ğ ı d a n ) g e l d i . anlamlarında tarafına karşı görevimizi kullanılır. O zaman kelime zamme üzere mebni olur. tuhût ise. : 60 . gibi.£>£ : (Alt) anlamına gelen bu kelime cihat-ı sitte (altı yön) den biridir. c& cJİ tiğini görmüştük. muzaf olarak kullanılıyor.

terketti) demektir.olan bu fiilin. yön. i 61 . Türkçedeki. b a z a n m e z . ~k>= 0 lır: Taraf.îjlî J * J = cümlede tekrarlanır. u m a r ı m ki Rabbim bana doğru yolu gösterir dedi. iki mefûl alabileceklerine. kâh .» 94\ I *ÜÜJ : ) den ( . Görünüşte (öğrendi) bu ise. M bulunduğu V î j U j JFC .. kılmak. öf ) dan türetilmiş bir mekân zarfıdır. onunla ilgisi yoktur. daha önce geçen ( lamda kullanıldığı zaman. Zarf olduğu için son harfinin harekesi üstün olduğu gibi. Bunun çekimli fiil karşılığı ( . jJcl ) bahsinde işaret edilmişti. Bilindiği gibi.Genellikle JK.. cr-*-^ ''-'i " Anlam bakımından daha önce geçen ( limelerine benzeyen bu kelime. (bil) demektir. Sırayla misâllerde görelim: Karşısına Musa A. diğerlerinin çekimli olduğuna ( mişti. Kalp fiillerinden yalnız bununla.. O . A * ' Nefsin tedavisinin düşmanını y e n m e k l e olduğunu bil. kalp fiillerinden olur. karşı. b a z a n gelir. dc£JI - Şehiri onun için t e r k e t t i m . k â h g e l i r . bir mefûl alır. Seni grubun başkanı yaptım (kıldım). (bazan . o LJ» ) fiilinin J5M ) bahsinde işaret edil­ JJ*J (•*** ~ . çevirmek. kalp fiillerinin üçüncü grubundandır. . Misâl: Kalp fiillerin birinci grubundan . »«Üi. 93( JJUJ \ \ .S. Cümle içinde şu anlamlarda kullanı­ cJ> 11 = Y o k s a K â z ı m a ( M e d i n e ' n i n b a ş k a b i r a d ı ) rüzgâr mı esti. • • • c * r ' ' ~ Of o' J Jj^î^J ~ (Kur'an-ı Kerim'i) kendiliğimden değiştirme yetkisine sahip deği­ lim. . yalnız emri vardır. gel­ O. Konumuz olan bu fiilin asıl anlamı: (Bıraktı. yapmak ve edinmek) anlamlarında kullanıldıkları zaman. Bu an­ < > f İLJJII dS Misâl: j-J.e doğru ve kendiliğinden. k â h g e l m e z . bir cer ) den sonra da gelebilir. iki mefûl alır.. Medyen'e doğru yönelince. etmek.jU*î ) fiilinin emr-i hazırı gibi ise de. bazan. " ) ke­ ) dir.kâh) kelimeleri karşılığıdır.. Yukarıdaki anlamlarda kullanıldığı zaman. Bu ve benzerlerinin. . 92- \ t - ip : Bu fiil. ( çekimsiz (câmid). ( harfi olan ( i l k l i " elit" 'j» tarafından oturdu. (dönüştür­ mek..

J il p Ul s o n r a d a ö ğ r e t m e n g i r d i . d i ş i ( y a r a t ı k l a r ) s a n d ı l a r . 'c^g p ^ J Û ? J l AJLwj edilmişti. yeterli bilgi için. sonra da.J lıJli «U. bir işi önce. hem ikinci hem üçüncü grup fiiller arasında ) bahsi işlenirken (başlama) fiilleri arasında da. işin yapılışında öncelik sonralık olduğu için. sonra da kadınlar geldiler. ( B u n d a n d o l a y ı a r k a d a ş ı m a bir m e k t u p y a z d ı m . Oysa. kıldı) anlamlarına geldiği için.(*J : Sırayla bir kimsenin. Ancak biz.. gibi. (için. (orada) demektir.= Halit geldi.. Misâller: «LJJI p Jt>j)l = ö n c e erkekler. kendisinden sonra muzâ­ ri' bir fiilin gelmesi gerekir.den.. bu edatın sonuna bazan bir ( o ) geldiğini görmüştük. . Müfred kelimeleri atfetmez olur. çıkıp gitti. (Başlama) anlamında kullanılmazlar. yalnız cümleyi cümleye atfeder hale gelir. ( 4^1 J l İJL. Görüldüğü gibi.j L 3 ü J i 'JJL> A l i b a b a s ı n a b i r m e k t u p y a z m a y a b a ş l a d ı .p-î : (yer) zarfı olan bu k e l i m e .\ O . ( ÛÜI öür-jJI j£4 ) bahsinde. = LJJü 'Jj p = O r a d a bir ç o c u k o y n u y o r . (sonra da) dır. 96- ^1 .. daha önce geçen ( yer almıştı. kelimenin Türkçe karşılığı. s e n i o r d u y a k o m u t a n y a p t ı ( k ı l d ı ) . %J _ c^J ) gibi. (Başlama) fiillerinin mazileri dışındaki çekimler normal fiiller gibidirler. Ijûû ' J)\ KR ΣÛA> = B a ş k a n . Edat.j = Rahman'ın kulları olan aldığını görmüştük. Bazan ( 'JA ) ile Mekân kullanılarak. ( o ) bahsinde.o ) bahsinde işaret 97- W - S * * :" Kalp fiillerinden olan bu kelime. (sandı.den dolayı) anlamları ifade eder. birinin de bir müddet sonra aynı işi yaptığını belirtmeye yarayan bir atıf edatıdır.9 5 . '&\ ) bahsine bak. bak daha önce geçen ( ^ ) bahsi. Orada atıf konusunda gerekli izahlar yapıldı. Bu konuda. hem cümleleri cümle­ lere atfedebiliyordu. = Salona. bu iki anlamda kullanıldığı zaman iki mefûl alır. Fiilin bu şekilde. Atıf konusu için. (Başladı) anlamına gelişine misâl: Görüldüğü gibi fiil. ( o ) gelmeden önce hem müfredleri müfredlere. . (Kıldı) anlamına gelişine misâl: u ii2-\'Js. (başladı) anlamı ifade etmesi için. önce öğrenciler. Misâl: j ÜJ» c . (Sandı) anlamında kullanılışına misâl: o m e l e k l e r i . sözü edilen bu harf ile birleşince. yer 'oi-tfl 'iS-'Vİl i j ı i i . cümleye (önce) kelimesini ilave etmeyi uygun bulduk. Bazan da sonuna bir ( o ) geldiğine daha önce geçen ( . Kendi anlamlarında kullanı- 62 .

bu fiilin değişmez failidir. Bunlardan.^ ) (övme).J*> : Şüj^' Ö l ü m e atılır mısınız (dediler)? (Onlara) e v e t . 98- U - Ji> : genellikle cevap edatı olarak kullanılan bu kelime. bu kelimenin olumsuzu olarak. büyük bağışta bulunacağım. Oysa. Cevap edatı oluşuna misâl: J i > c J i <. atıf edatı. kelimeleri. ( ü ) nın ayrı bir anlamı da yoktur. bir iş bir oluş. (Hoş. (değersiz. dedik. Misâller: 'V* ). 99-M . Oysa. fiil-fâil ( IJu> ) nın tek kelime kabul edilmesi daha uygun düşüyor. bazan da. . " Ç a l ı ş m a k iyidir! f !iCfr2>VI IJui. Görüldüğü gibi.lırlar. Fiilin tahlili yapılırken ( \l ) fail. ( v«» )fiil. olarak ayrı bir kelime kabul edilmiştir. ( . mazilerinin yaptığı görevi diğer çekimleri de yapar. 101- ^ • > . fiil-fâil. (Büyük) anlamında kullanılışına misâl: CJJİÎSŞayet bağışlarsam. bunun öne geçmiş haberidir.' . başlangıç (ibtidâ) edatı olarak üç türlü kullanılış tarzı vardır. güzel.IJu» V _ «L. ( Ç*iJ\ )mübtedâ. başlama fiilleri dışındakiler.'jji\ İJAC cJJaJ IjJU = İnci gerdanlıklarını dizdin mi d e d i l e r ? ( O n l a r a ) e v e t . Çünkü bu fiillerde teaccüp fiilleri gibi hayret anlamı vardır. d e d i m . ne güzel) de denebilir. (ne hoş. cer harfi. cevap edatıdır. kıymetsiz) anlamlarında kullanıldığı olur.\ * * IJu> : Bu kelime ve benzerleri. iyi) anlamlarında ~ Bahar güzeldir! Bahar hoştur. 63 . Yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelere (ne) eklenerek. . aynı işleme tabidir. Misâl: 100. bazan (büyük).= Kelimenin Tahlili: .• JI> I : Bu edatın.( IJu>V ). Sırası geldikçe açıklamaları yapılacaklardır. (Değersiz) anlamına gelişine misal: »IJ— J i Vİ = olduğu biline (bilinmiş ola). Onun dışında her şeyin-değersiz Bu da yukarıdaki gibi. Konumuz olan ( kullanılır. ( li ). bir (övme) fiilidir.o-î* . bir hareket bildirmedikleri halde. ister kalp. ister mukarebe. şekil yönünden fiillere benzediklerinden çekimsiz (câmid) fiil kabul edilmişlerdir. diğerleri (yerme) fiilleridir. ister diğer nakıs fiiller olsun.

Bu tür ( <_. Zamirlerden önce gel­ jl ) bulunan muzâri' fiillerin mastara dönüşen şekillerini de. bol olan (maldan) bağış­ lamak cömertlik sayılmaz. ( tedir. Bununla bera­ ) li muzâri'den önce gelen ( ) nın. Jl ) J j ) anlamında kullanılmıştır. b) ( J . Türkçedeki (için) keli­ JİŞ ^ \ IjL'Us = A l l a h ' ı n e m r i n e d ö n m e l e r i i ç i n . ( \J* < .1.i> ) lar. (medikçe) dışında aynıdır. başka bir kelimeye atfedebilmek için şu şartların ıJ^ ) bütün bu misallerde cer harfidir. Ancak. c LiLaJI J .birlikte bu fijller de isim sayılırlar. t a n yeri ağarıncaya kadar esenliktir. şu kadar var ki. jİ ) ile j\ ) ler. kendilerinden sonraki fiilleri mastara çevirdiklerinden. bu misallerde ( bahsi. hem açık isimlerden hem zamirlerden önce geldik­ J~> ). ( J>YIİ\ £Üa* J» £İLaJI J^> Â>jÜ) J i = Edat. ( mez. Dün sabaha kadar uyudum. Edat bu tür kullanılışında. Arkadaşım evden dönmedikçe sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m . Misâl: îi-j^ j . ( jl ) li muzârileri cer etmek­ 64 . anlamı. edattan sonra ister açık isim. kendisiyle arasında gizli ( ( # J . Diğer atıf edatlarına göre ( J~> ) atıf edatı olarak daha az kullanır. Misâl: JJ ^j^JlJ^ »bCaJt i £ l = Bana ölüm gelinceye kadar n a m a z ı b ı r a k m a y a c a ğ ı m . Diğer anlamları için yukarıdaki misallere bak. kendisinden sonra gelen açık isimleri cer ettiği gibi. a) Yukarıda görüldüğü gibi ( J j JULJI jl Jl ) li muzâri' gelsin. Ö ğ r e t m e n sınıfa g i r m e d i k ç e ye­ rimden kalkmayacağım. Arkadaşım evden dönene kadar sınıftan çıkma­ y a c a ğ ı m . cer eder.j r j » ) J J = Arkadaşım evden dönünceye kadar 4^' uf Lfh^ Cf sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m . sözü geçen bu cer harfleri. hem kullanılış hem anlam yönünden ( leri halde. Arkadaşım evden dönesiye sınıftan ç ı k m a y a c a ğ ı m . c) İstisna edatı ( VI J U Î âÇjJ Uj ''Jj> Yanındaki az (maldan) bağışlamadıkça. Misâl: 4II y>\ J l \Jş isyan edenlerle savaşın. Mastar anlamlı fiillerden önce gelişine misaller: LâlâJI JjıIl ji-JJ JJ> | ^y*** 'jf rji fj^İ JJ - Ö ğ r e t m e n sınıfa girinceye k a d a r yerimden k a l k m a y a c a ğ ı m . daha başka anlamları da ) anlamında. ) anlamında. Yukarıdaki misâllerden de anlaşılacağı gibi.^ ) anlamında.Atıf edatı olur. 2. ( vardır. Edat.Jj ) cer harflerine benzer.Cer harfi olarak kullanılışı. Açık isimlerden önce gelişine misaller: o g e c e . Bu edatla bir kelimeyi. ister ( ber. Anlamı için bak. yalnız açık isimlerden önce gelir.«ÜaiJI u4J = mesi karşılığıdır.

Û I 'etil = Bütün insanlar.^lill O j £ = B ü t ü n i n s a n l a r . . Yerine göre bu kelimeler.oj Misâller: 'cUJVI jj>. 3.inceye kadar) şeklinde manâ verilmektedir. Edat bu cümleleri başlatır. a) Edatla atfolan kelimenin açık isim olması.. sonunda.Başlangıç (ibtidâ) edatı olur. (Sonunda) kelimesine. b) Gelecek zaman ifade etmesi gerekir. Bu cümlelerde (nihayet. Nihayet.. Bundan dolayı edata.. Diclenin suyu kana boyandı. (üstelik . QCLA)I b . h a t t a P e y g a m b e r l e r bile ölürler. N i h a y e t s o n u n d a . h a t t a çocuklar b i l e s a n a g a l i p g e l d i l e r .. tek başlarına da kullanılabilirler. öncesinin gayesi. Bu ( ) darr sonra. Fiil cüm­ lesi gelişine misâl: \_J J v * ^ * " j .bulunması gerekir. (ta) da ilave edilebilir.k ~ Ö ğ r e n c i l e r zil ç a l ı n c a y a k a d a r s ı n ı f t a k a l d ı l a r .. Bundan dolayı da. cer ve atıf edatı denmesi yanında. devamlı cümle gelir... şeklinde kullanıldığı zaman (.bile. hedefi ve sonucudur. d) Atfolan kelimenin müfred olması.. hatta.. Bu anlamları dışında gelmesi halinde bile bir açıkça sezilir. kendisinden sonraki kısım. Edat bu tür kullanışında. bir atıf edatı değildir. Bu durumda edat. . cümle olmaması.. D i c l e n i n s u y u k a n a b o y a n d ı . gibi şartları vardır. affolunduğu şeyin bir parçası veya parçası durumunda olması. Bu cümleler isim veya fiil cümlesi olabilir.. . bile) anlamlarına gelir. (nihayet. Terim: ( ). Not: ( ) dan sonra fiilin nasbedilebilmesi için: a) Fiilin olumlu olması. edata karşılık olarak.inceye kadar) yerine (tâki) kelimesi de kullanılabilir. (ta sonunda şeklin­ de. gaye edatı da denir..(1) Bu itibardan dolayı edata (gaye) edatı olduğu yerine göre.ir. sonunda ta sonunda. b) Atfolan kelimenin. atfolunduğu şeyden daha üstün veya daha aşağı dere­ cede olması. Yani. olumsuz bir edattan sonra U . İsim cümlesine misâl: J> Sc f y ^ = Dicle'de öldürülenlerden kanlar fışkırmaya devam etti. p e y g a m b e r l e r bile ölürler. ibtida edatı adı verilmiştir. Fiilin olumsuz olması. ( <J** )> bütün bu misâllerde gaye (sonuç) ifadesi taşır. sonunda. c) Atfolan kelimenin. şimdiki zaman ifade etmesi halinde nasbedilmez.mez) şeklinde bir manâ ifade eder. Bütün insanlar. 65 . Dicle'de öldürülenlerden hâlâ k a n f ı ş k ı r ı y o r d u ..

^ j 'jl U = E v e v a r ı r v a r m a z b i r m e k t u p y a z d ı . Bazan da muzaf olmaksızın gelerek. Yolcunun dönmesi umulur. Cer harflerinden sonra gelişinde. yalnız. onların ümit ifade edenler grubuna ) gibi. devamlı ( 'J\ ) lidir. Yağmurun yağması umulur.V"\ . Bak ( • U ) bahsi. ( L ü 4 y o kadar) anlamları ifade eder. (ancak. ( )ve( ^'j> = ) bahisleri.V*-*> : 66 .j ilj^j>l c J 5 > Seni e r d e m bir a d a m s a n ı y o r d u m . jtlo Bazan kendisinden önce zâid bir ( olur. Yalnız mazisi kullanılır. Misâller: ÎJıL» 'JJÛ O £ İ ! ^il J. ) gelerek.\ L L > = A d e m o ğ l u n a b e l i n i d o ğ r u l t a c a k k a d a r bir k a ç l o k m a yeter. kâfi) anlamlarına gelir. Ne za­ £ ) nın Bu edat soru edatı ( mana kadar? demektir. y = S a n a bir dinar y e t e r . 105. (yeter. Bu ( U 102- N •T : ^ ) ile cer harfi ( J» ) nın bileşimidir. gibi.> *T . J | ) zaittir. soru edatı ( elifinin hazfedildiğine daha önce işaret edilmişti. 1 0 3 .J ü c J L j İ = S a n a y a l n ı z e l l i d i n a r g ö n d e r d i m . gibi.^> : Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu fiil. Misâl: S> uÛ %. Bak. : Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime.L l i . ü w .> * I -\SJ> ( : SliT ) nin benzerlerinden olan bu fiil.İÎCj A£J c l J I J l J . (sandı) anlamına gelir. işte 1 0 6 . Misaller: jJaİ£ 'J\ ji»ll \£J> IJJİ 'J\J'Lİ\ Bak. ) bahsine bak. Aslı mübteda-haber olan iki mefûl nasbeder. > 'JA J ^CLail jyVl ol ) lardan sonraki ( = S a b a h olur o l m a z e v i n d e n k a ç t ı . ( ^—^y ) şeklini aldığı ) bahsi. girer. Bunun haberi olan muzâri' fiil de ( Çekimi yoktur.V o . Bu ve benzerleri için daha önce geçen ( 1 0 4 .

devamlı kalp fiili ) bahsi. & « i i j .j*ll 'CU'JÂ = D i l e k ç e y i u s û l ü n e g ö r e s u n d u m . Bu itibardan dolayı yukarıdaki misâl: ljJl> UiU. devamlı iki mefûl alır.. Bak ( ler: *~jA\ J Qi oLi.Yerine göre. Misâller: Jj^»Vl y~~> J i £-a. anlamı yönünden istisna edatları arasında yer alır..\ »S - . devamlı gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olarak mansûptur. k e n d i n i z i ç i n bir ş e r s a n m a y ı n .ce. ) nın gelmesi halinde. Bazan da kendisinden sonraki isim mansûp okunarak fiil-i mazi kabul edildiği olur.LjbUaJI kendisinden önce mastariye adı verilen bir ( şeklinde de okunabilir. = Ali'yi okulda bir öğrenci sandım. Misâl­ olarak kullanılır.. hem cer harfi olarak. ( v ) '' e v . 107- W 'Jb ) nin benzerlerinden olan bu fiil. 108- N *A aynı yiU- : Tenzih için kullanılan bu kelime.' |*J. aslı mübtedâ- Kalp fiillerinden ( haber olan iki mefûl alır. Bütün çekimleri de aynı görevi yapar. fiil faili gizli zamir 67 ._^L> = a m a ) b u bir b e ş e r d e ğ i l d i r . Ancak. (üzere. Kelime bu yönüyle cer harfleri arasında yer alırsa da. jj* ^ JjL»Vl Lü> jJÜJI J i cJUir = Komutana usulünce selam verdim.P e r ş e m b e g ü n ü a d e t ü z r e . Cenab-ı Allah'ı tenzih 109. kendisinden sonraki ismi kesre yapıyor hem (başka) anlamı ifade ederek istisna edatı oluyor. Yani. göre) anlamları ifade eden bu kelime. t Görüldüğü gibi. Cer harfi olan bu kelime. cer harflerinden ( ( Ji ) ile kullanıldığı gibi. (ederiz £ i ' I i* U «i .~ ^ ) şeklinde veya cer harfi almaksızın kullanıldığı da olur. Ali'nin evinde toplandık. . Oysa. Görüldüğü gibi. Genellikle Cenab-ı Hakk'ı eksik sıfatlardan tenzih için kullanılır. gibi. Türkçede de anlamda değiştirilmeksizin kullanıldığı olur. kendisinden sonra gelen isimleri kesre yapar. Misâl: JJI> Q U » L-bdül > U = Halit'ten başka bütün öğrenciler kalktılar. genellikle muj'fjf^nlarak kullanılır. Bu da ( J^-p*-J ) gibi. bu üçü dışındakiler (sandı) anlamında kullanıldıkları zaman iki mefûl alıyorlardı. Bu durumda ( Y> ) dir. J iiUJI v_i»> J i c r r ^ .. . C.fiÜ tj^Jd V = O n u .

lili>> «_ h. >>> _ \A> . cer 110. Misâl: 1*ijAl u J > 1 = Dediğin doğru mudur? i 1 2 . kendisinden sonraki ismin harekesi yönündendir. Edat bu cümleye muzaf olur. her yönüyle buna benzerler. ( İ J İ _ V o . ı^U-İ % . ) da. Bu konuda i ti na için ( ss harfleri için ( y ) bahsine bak. m . Misâl: öf y*>(k)l J . Bununla beraber daha bir çok anlamlara gelebilir. Çünkü bu ( ). onlarla karıştırmamak lâzımdır. u J U cJİ ^jJ^l = Oturduğun yerde otur. t-JUa eUI û > = G e r ç e k t e n s e n gayretli bir öğrencisin.t ^ l > • (Ayırdı. Devamlı kendisinden sonra cümle gelir. Anlamı ve Şekil yönünden yukarıdaki ( JîU. Edattan sonraki bu cümle. uzaktan görülebilecek .IJ-*» aill Jû 68 Kral. (Gerçekten) anlamında kullanılan bu kelime.= Rahatça okuyabileceğim bir y e r e ( y e r d e ) o t u r d u m . son harflerine ve kullanılış şekillerine dikkat etmek yeter.Cîl> ) kelimeleriyle az-çok ilgisi olmakla beraber. Bununla beraber (haber) olarak geldiği de vardır. seçti istisna etti) anlamlarına gelen çekimli bir kelimedir. 1. geldiği zaman gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olur. değişmez. kendisinden önceki bir fiilin mekân zarfı yani. isim veya fiil cümlesi olabilir. gibi. Değilse anlamı. anlamı: (Yer) demektir. Misâller: JJ lj?*ij = İstediğiniz y e r e gidiniz. Bu kelimenin isim veya fiil kabul edilmesi. cj'iGaJI J i î w > J>al = Ö ğ r e n c i l e r i n g i r d i ğ i y e r d e n g i r . birbirinden ayırdetmek için. emfûlün tinidir.* l J l > '"-.'.Ö ğ r e n c i l e r d e n h i ç b i r i n i a y ı r ı p s e ç m e m ( i s t i s n a e t m e m ) . Görüldüğü gibi. Edat. fiil cümlesinin gelişi isim cümlesinden daha çoktur. NY N -A^ : Bu kelime mekân (yer) zarfıdır.JA._. Sonraki ismin mefûlün bihi olarak mansûp okunması gereklidir. Devamlı fiillerden önce gelir.olması kesinleşir.-. Benzerleri. Sil ). Ancak. Sonu zamme üzere mebnî olduğundan. harflerden önce gelmez. ( ) şeklinde mansûp olarak.(Şekilde) anlamında Misâller: f öf ıi ji £*s*i O)*. her halinde aynıdır. Sözü edilen bu üç kelimeyi. mahajlen mansûrj sayılır.

( Misâl: İJ^' A?> 'c?f '^>y-s<}^ - İ l k e y ö n ü n d e n d a v e t i n i k a b u l e t t i . ijlka o l ş r a k d a v e t i n i k a b u l e t t i . sayıları ç o k olması bakımından.^ <*~aJı> = K e n d i s i n i .(Dolayısiyle) anlamında. «ULJJI »jL. Misâl: ÇFRJ oUilrf TJÂJ) ^ G ö r ü ş m e l e r d e b u l u n d u ğ u A n k a r a ' d a n d ö n d ü .. 5. d ü ş m a n ı n d a n k u r t a r d ı ğ ı i ç i n o n a t e ş e k k ü r e t t i . sözünü duyacak şekilde yaklaştı. <Jjc Li'jl LaX" '^•jl = N e r e y e g i d e r s e n b e n d e s e n i n l e g i d e r i m .. 3. n e r e d e a r a r s a n b u l u r s u n . gibi. yalnız (-ğı) eki verir.vi«> . CJŞY ^ [_JQ }\ 2 (Jjj Öğrenci öğretmene. 2. 4. iVi *İJ - Q j b u 113. P i ş m a n l ı ğ ı n f a y d a v e r m e d i ğ i z a m a n d a p i ş m a n o l d u .. ÇA>Î ii» = Â~Lİ-i ) şeklinde kullanıldığı olur.(Yön) anlamında: Misâl: 10. Misâl: Nicelik itibariyle bu daha yararlıdır. d J l co> . İk JJ^ Lv.ş e k i l d e y ü k s e k bir k ö ş k i n ş a e t t i .*LİJ> &JAI\ j ^JÛ^ciiC? = Yolda geliyorken arkadaşıma rasladım.(Zaman veya yer) anlamında: jâ-i ^ f-^ ~ P i ş m a n l ı ğ ı n f a y d a v e r m e d i ğ i yerde* p i ş m a n o l d u . Ltl> = O n u . . 6. Türkçeleştirilirken yukarıdaki anlamına -bir şart edatı olduğundan. Misâl: »JÜLi*. 7._UV} = Ankara'ya varması dolayısiyle onu tutukladılar. ( ).(Kadar) anlamında.l £ > : iki fiil cezmeden şart edatları grubuna girer. = 9. ö&z«y\ j Ö-^OJ l$i>l = İ m t i h a n d a başarıyı garanti edebilecek kadar çok çalış. Misâl: j j û J I ^ T j ^ l bizden daha kuvvetlidirler. Misâller: '&'^J% LILİ£J < 4 V ly* L—iİTI = ^» ! Kendine ye ailene yetecek kadar yiyecek kazan. 8. itibarla ilim sayılır. SÛ = B u m e k t u b u s a n a g e t i r d i ğ i m d e n dolayı kusura b a k m a . I îyb) J l . ( L» ) sız şart edatı olarak kullanılmaz. . Zaman zarfı olarak 69 .Jİ>I$.>.(Bakımdan) anlamında.(İken) anlamında: Misâl: Colî cÜT . (ise) ilave edilir. »>lc.Kendisinden önce yer ismi varsa. gibi.\ \ T . ..(İtibarla) anlamında. den dolayı) anlamında: .»i* "J* y*...(için. Kendi cevabının mefûlün fihidir. *-»S*iT ^L.bir de. Kelime burada da mebnidir. ' j * Û» ^ y î eİJ*VÎ = Düşmanlar. Misâller: AL . Mebni olduğundan mahallen mansûp sayılır.= Nerede oturursan dinlenirsin.den.

*İL> i» = ^l~fv ^ ~ e 'ij ) kelimesi gibi mekân zarfıdır.c5> : J6 . Terimler J J ö)> . a r a sıra. 116- .\ W - Jl> : k ( Jt ) nin benzerlerinden olan bu fiil de p*i. jCJ-l ) Zil çaldığı z a m a n öğrenciler sınıfa girdiler. z a m a n z a m a n .. bulunduğu cümlede kendisinden önceki fiilin mefûlün fihi olur.^ dir. Aynı Ö n ü n d e ( k a r ş ı s ı n d a ) o t u r d u . gibi.ince) şeklindedir. U>= ÇV Bazan. (Haydi) anlamında isim-fiil emir olan bu kelime. Kelime ( dür ) b i r z a m a n . Misâl: U*l ıJI J\> JL J L b »l JİS i a I >U) üjf = Zil ç a l ı n c a öğrenciler sınıfa girdiler.\ \0 . Bu ve benzerleri için ( ) bahsine bak. J* Ji = Edattan sonraki cümle edata muzaf ileyh olduğundan sonuna (-ğı) eki al­ maktadır. 1 1 5 . . şeklinde söylendiği olur. ujf Jl çÇf J* =j»l Jj öf B a z a n . Cemisi ( - M i s â l : . 117. 114-m-'Jtf: Bu kelime de daha önce geçen ( şekilde ve aynı anlamda kullanılır.Ç a l d ı ğ ı z a m a n .de. Bazan = ( H a y d i n a m a z a ! Devamlı J* ) ile faili birleştirilerek. A n l a m ı : sandı.kullanıldığına raslanabilir.. Misâl: & î j û f » Of.rr*'*' gibi. Misâl: zamir ( cJİ ) [ kül»— J4î*-] ) gizli pCaJI Ji.>-JI 'öf Jlf Ji = Çaldı. vakit. gibi. devamlı kalp fiili olarak. 118->>A .ÛA> : Genellikle zaman zarfı olarak kullanılan bu kelime. c l > = Ali'yi arkadaşın s a n d ı m . 5 0 ... Bunun ve benzeri şart edatlarının i'rabı için bak ( l*» ) bahsi. zannetti) demektir. devamlı cer harfi ( ile kullanılır. . 70 . Kendisinden sonraki cümleye de de­ vamlı muzaftır. şeklinde de kullanılabilir. A n l a m ı : (Zaman. aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder.

120- \1 • . kıymetsiz. jjl J IJo* = B u benim. ( jJ?Ç «İÜ SO.y ) cer harfleriyle ÇjÜaJl JİO = Öğrenci imtihana kalemsiz girdi. alt. Kitap sandalyanın ilerisinde veya gerisinde. Orada bu . OJ* 'J* ü> = Bu değersiz Ujî ) b i r ş e y d i r . önce. I r m a ğ ı n b e r i s i n d e bir a r s l a n ( v a r ) . Bilmiş olun k i . (bildi) demektir. . Bu edat hakkında geniş bilgi için. Misâller: fJLi Ojju j U c û ^ l oji JÛ»İ = 'j* .. Görüldüğü gibi.sız) anlamları ifade eder. değersiz. başka. ileri.. Allah'tan b a ş k a dır. aşağı. beri. B a z a n d a s o n u n a z â i d bir ( ) gelerek ( 71 . daha önce geçen ( fiiller hakkında yeterli bilgi verilmiştir.Her yönü ile daha önce geçen ( Uili.. aşağılık) demektir. Bazan da. C .. ) kelimesine benzer. kelime. Bazan muzaf olmaksızın gelerek. Misâl: ş e k l i n i aldığı olur. Aynı zamanda iki zıd anlam ifade eden bu kelimenin. Yani. 119- - ^ j i Kalp fiillerinin birinci grubundan olanan bu. yerine göre de. (ön.VI _ bahislerini iyice oku. Bu durumda anlamı: (Değersiz. d u r u m bildirdiği z a m a n (hâl). kendisin­ d e n ö n c e b e l i r s i z bir i s i m g e ç m e s i h a l i n d e o i s m i n s ı f a t ı o l u r . Geniş bilgi için. ona yakındır.J J * Genellikle cümlelerde muzaf olarak bulunan bu kelime.. yerine göre zarf-ı mekân. mekân zarfı olur. . j ^ j i Jjjîl j l = Cenab-ı Allah'tan başka çağırdığınız (putlar) da sizin gibi kullardır.^î j i " VI = her şey batıl (asılsız) •Uil> . yakın. ÛcS LiİOl oljî = B i r kitaptan başka bütün kitapları okudum. Bu IJÛJ» = B u o n d a n a ş a ğ ı c a d ı r . e d a t . tenvin alır. * j£| ) bahsine bak. çeşitli manâları ve kullanılış şekilleri vardır. ( jUÎ ) Önce anlamında kullanıldığı zaman da. onun kadar değildir. ( mecrûr olur. geri. (hâl) olur. değil. Bulunduğu cümleye göre. # j ji cJ-i> öji = Pencerenin önünde oturdum.^x!li»l İÇ* «il j / j J . Misâl: £»j • * Ali'yi vefalı b ü d i m . Misâller: Bir k i t a p t a n b a ş k a b ü t ü n k i t a p l a r ı o k u d u m . Kelimenin Diğer Anlamları: î)l i *İji «o* l i * senin değildir. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. arka.

) ler ile Daha uzakları işaret edebilmek için. Yani. Jüi= O ( Ş u ) .ıi\'i . gibi. Ayrıca anlamı yoktur. 1 2 2 U Y . Misâller: Hitap zamiri konuştuğumuz i)fi . işaret ismi ( kelime kabul ederek. önünde) anlamlarında kullanıldığı da vardır. (haydi bakalım. bir tek verilen bir harf eklenir. (işte bu) yerine yalnız (bu) deriz. Bu bir Ancak biz bu kelimeyi Türkçeye çevirirken. Yani.IjSTi _ î ^ l i Yukarıda sözü geçen tenbih ( ler. 72 . (bu) anlamına gelir.^ ). Ancak. 123- - Uîji . (al) anlamına gelir. Daha önce geçen ( 'jjs ) ile zâid bir ( anlamı ve kullanılış şekilleri için bak ( j j i ) bahsi. Bazan bu isimlerin sonuna hitap ( kişinin tek olması halinde ( ^ . 124 _ l'i . denmez. buna göre manâ verilir. şekillerde isim-fiil emir olarak kullanılan Muhataba bu kelime. ) sı ile bu harfler bir işaret isminde birleşmez­ ) vs. Yerine göre. şeklini alır. bu isimlerin sonuna gelen ( isimler arasına uzaklık harfi denen bir ( îiUi ) vs. iki kişi olmaları halinde ( fazla olmaları halinde ( '^5 . Diğer çekimleri konunun sonunda şematik olarak gösterilecektir. U ) nın bileşimi olan bu kelimenin. Edatın diğer çekimlerine de. imlâ yönünden tesniyeler dışın­ ji ) si adı dakilerde yazılmaz.p T i . Bu isimlerden önce gelen ( U ) nın elifi. bu ( isimlerinin yapılan jii'i = Ş u . k i t a p t ı r . İşaret ismi olan bu kelime. konuştuğumuz ). Genellikle bu isimlerden önce (işte) anlamına gelen ve tenbih ( U ) sı adı verilen bir harf bulunur. Edat bu durumda ( Bu. ilavelerle fi* = işte bu. fakat okunur.b. ( \L LıtiS" \ jj> | j i ) gibi. işaret J J ) tesniyelerde gelmez. ( ilfii U \£ ) ile bu harfi.'j£ ) şeklini alır.121- NYN göre iiüji _ duj'i _ \^Ji : sonundaki zamir değiştirilarek ( ) v. üç ve daha kişiyi veya kişileri belirtmek ve tayin etmek için kullanılır. Faili devamlı gizli zamîr ( cJİ ) dir. anlamları şöyledir: fi = ) ilave edilir. Bu harf muhataba göre değişir.4 & J İ Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu bileşik kelimenin anlamı (Haydi onu al) demektir.

adam.İşaret isimlerinden sonra gelen ( ( 'Jİ ) takılı isimler. te'kidettiği isme müzekkerlik müennesiik vb. Halifenin h u z u r u n a f a k i r b i r a d a m ç ı k t ı . ^.Beş isimlerden olan ( hareke iledir. « 9 e c « evden çıktı. " Bu soylu bir kadındır. . Kelimenin bu tür kullanılışnda anlamı zarflarla karıştığından açık bir manâsı yoktur.Ü-JiO İ İ : f »i .Bazan bu kelime (zaman) anlamı ifade eden kelimelere muzaf olarak gelir. Yani. kendisinden sonraki isim.ıf> «5- >T0 - Bu kelimenin üç türlü kullanılışı vardır. . ti» = Bu isimlerin tesniyeleri dışındakiler mebnî. Buda onun gibi. Aynı anlama gelir. Âjli JJU. 73 .jl'i] \l S*J [ü* . Müzekkerler: . b i r = A . kendisi de devamlı müfred olur.OÜ] . O isme uyan ve ona göre değişen sonundaki zamirdir. Misâller: L . Görüldüğü gibi. bu tür kullanılışında da muzaftır. = kelime burada yalnız hareke yönünden te'kid ettiği isme uymakta ve bir hal üzere kalmaktadır. $ l-i* = B u bir k i t a p t ı r . Ş e m a (3) İşaret İsimlari . Muzaf ileyhi te'kid ettiği isme dönen zamirdir. = B u vAsfJI ti» = B u k i t a p .jiOİi j ^X öf = illi o l i ••• „<J^"-" öf fKj j .>. F a t m a k e n d i s i g e l d i .. 3.= «uJ?U OcL> = Halit kendisi geldi. T*?. . . J l ) takısız isimler de haberdir. Kelime bu tür kullanılışında. Jj o l i »İyi O J İ J = ç o c u k l u b i r k a d ı n g ö r d ü m .[ öll . 2. Misâllerde görelim. G e c e l e r d e n bir g e c e . kendisinde o isme dönen bir zamir bulunur. = Günlerden bir gün. Ancak. v_~~> o l i j j k t Jx. Müennesler: %\ . Bu durumda. bedel veya atf-ı beyan.«U.. tesniyeleri ise mu'raptır. Misâller: Ji ) nun müennesidir. onun i'rabı harf ile bunun ise .-.Kendisinden önceki bir ismi te'kid için kullanılır. / i l l J b l i o l p l öf J i 'JM 'Srj İUİI Jİ ç° _ o l i jj y y = G ü n l e r d e n bir g ü n . oUl» = Soylu ihtiyar bir kadına s e l a m verdim. Misâller: f^Jİİ JliJJI İL> = Adamlar kendileri geldiler. Kelime. devamlı muzaf olarak kullanılır. Zarflar da muzaf ileyh olacaklardından mecrûrdurlar. (muzaf ileyh) devamlı nekre (belirsiz). 1 .*?. »U " B u Ali'dir. hallerde uyma­ maktadır. Onların hareke ve görevlerini üslenir..

74 . Bak ( o V j i )• Yani. Misâller: bir Bir mal mal sahibini. devamlı muzaf olarak kullanılır. uzaklık harfi ( ) bahsi. cer hallerinde kesrenin yerine ( <$ ) alırlar. raf hallerinde zammenin yerine ( -> ). Misaller: j j . gönüldekil® r j-İİJI O İ İ = jjJİaJI O İ i = Bir d e f a s ı n d a . = jJU FJŞI djjA = ( JJ _ oli /•* IS* S>j J*. işaret ismi ( ( li li ). Ancak bunun i'rabı. 129->Y^-Oİjİ Daha önce geçen ( o l i ) kelimesinin cemisidir. O J ) ve hitap zamiri ( û ) nin bileşimidir. tesniyelere benzer. j U l i Caf.. Ancak bunun i'rabı. I j i *L> j Yukarıdaki kelimenin tesniyesidir. 128- >YA A'js. bunların i'rapları. cemi' müennes salimlerin i'rabı gibidir.jj-** ıJ-i^t ^'jj* Bu da. daha önce geçen. sahibine gördüm. 1 Müfredi ile aynı anlamdadır. O (şo) anlamında kullanılan bu kelime. Yani. L-lisOl ÛU'i O k i t a p .o i i L . a n l a ş t ı r m a k . Bu ve benzerleri. raf halinde elif. nasp ve cer hallerinde (<J) alır. Şöyleki. Müennesi ( . b a r ı ş t ı r m a k .K e l i m e y l e İlgili Bazı Deyimler: î j ü l o l i 'çyL>\ = A r a b u l m a k . ( <J\ _ ç) _ ~ji oli ) daha önce ) ( <£ ) -i mütekellim dışında bir kelimeye muzaf ve müfred olmaları tasgir yapılmamaları şartıyle. Hısım akraba Ij* o l i = = j. Anlamı için bak ) kelimeleri daha önce geçtiler. nasp halinde fethanın yerine kesre alır. = T a s a l ı b i r a d a m a s e l a m v e r d i m .. Bak iilb ) dir. Diğer halleri normaldir.* ı J J ^*ib . Misâller: Jl^l'aL'= demektir. Yani. nasp hallerinde fethanın yerine elif. 127- >YV - Ji : Beş isimlerden olan bu kelimenin müennesi ( geçti. hareke ile değil de harf iledir. *Jİ dUi = peygamberler.f>l o f i Gönüldeki. uğradım.

133- >rr . Bu da devamlı muzaf olarak kullanılır. (bilmek) anlamında kullanıldığından iki mefûl almıştır. ( ! TJJ = A c a b a ! demektir. e l i _ cJo JJU. bir mefûl alır. bir mefûl almış. Misâller: / Görüldüğü gibi. Misâl: J *^L^ culj = Ç a r ş ı d a bir y a n k e s i c i g ö r d ü m . bu da devamlı muzaf olarak kullanılır. (bilmek) anlamında kullanılmış olur. maddi olduğundan fiil. raf halinde zammenin yerine ( «TjA .c û i . devamlı muzaf olarak kullanılır.i%\ b l j ' i İ L J «Vj* * JÛltİ ol^'i lll-i c J î j = J l j i İ o l j ' i Anlamı için bak ( 0 *s £ ). 131.j j i Daha önce geçen ( cer hallerinde de ( JOfc j j i ji ) kelimesinin cemisidir. nasp ve Ojy salimlerin i'rabına benzer.t"lji Daha önce geçen ( o l a ) kelimesinin tesniyesidir. i2| ) bahsine bak. Son harfleri fetha üzere mebni olan bu iki kelime. Yani. Görüldüğü gibi. (Görme) işi gözle olursa. raf halinde zammenin yerine elif. Şayet (görme) işi zihinle olursa o takdirde kalp fiili olur. 130->r« . 132Misâl: >TY . Misaller: ^ ji hj+Z JjLt ^ j j Bu kelime de.j j e = Halit şöyle şöyle yapmış. Anlamı için daha önce geçen. Anlamı için bak ( y bahsi. Yani. 75 . İki mefûl nasbeder. Bu konuda fazla bilgi edinmek için. (şöyle-şöyle) demektir. nasp ve cer hallerinde de ( ) alır.^îj : Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu kelime.JJ* ) alır. Misâl: ÎJR ' JŞ) «il = Cenab-ı Allah'ı her şeyden büyük gördüm. (gördü) anlamına gelir. fiil normal fiiller gibi. Bu durumda fiil. İ'rabı tesniyelerin i'rabına benzer. ( bli ) kelimesinin birinci şıkkına bak. birinci misâlde görme işi gözle yani.c ü i . İ'rabı cemi'-müzekker j ). ikincide ise zihinle yani.N V Y .

bak. .J ) ve ( _ | j * _ Cil> ) cer harfleri­ nin. Misâl: ç~e\y> »JU.Görünüşte ( L>j ) ile mecrûr. ( ) mübtedâ ( i»J»X» ) da onun haberidir.\r0 : Yukarıdaki ( L>j ) ile ( U ) i kâffenin bileşimi olan bu kelimenin. 136. bir ç o k k o n u o k u d u ğ u m o l m u ş t u r . ( V J ) nin hareke etkisi yalnız görünüşte geçerlidir. ( Jf-Li ) kelimesi görünüşte edatın mecrûru. Daha önce geçen ( V ) bahsinde.VJ: (Belki. Bazan da.. izahı orada geçti bak. Misâller: . bazan. Edat. nice. isim ve fiil gözet­ meksizin her ikisinden önce de gelebilir. Görüldüğü gibi. . zâid olmaya daha yakın olduğuna işaret edilmişti. mübtedâdır. Belirli isim veya zamir gelmez. kendisinden sonraki isim. 2. ( ûj ) şeklini aldığı olur. ( e k i » ) fiilinin öne alınmış mefûlün bihidir. ona mukaddem mefûl olur. Bundan dolayı.1 3 4 .. ( L. Çünkü. bir değişiklik olmaz. aynı görevde bulunan bir ( j ) veya ( ui ) bulunur.\n-ij: 76 . ü s t ü m ü b ü r ü d ü ğ ü olur.\Yl .miş olabilir) anlamlarında kullanı­ lan bir cer harfidir.Bazan da.. \J\Z 'J S/jS JJJJI 'îji r JJ gibi. şe'n zamirleri müphemdir. J ^ l i L/> = B a z a n h a y ı r i ş l e y e n k i ş i n i n y e r i l d i ğ i olur. t Bazan ( L/. J*Jl çj»£ J J j = B a z a n bir g e c e n i n d e n i z d a l g a l a r ı g i b i . Edatın sonuna ( c J j ) şeklinde bir ( o ) geldiğini daha önce geçen ( o ) bahsinde görmüştük.. olur ki.. L j = ç B a z a n bir g e c e d e . Cu l . iJ>lj i D j 'cJS'j. Bu misâlde ( ' y ) kelimesi. 1 3 5 .. 1. ) nin ( i û j ) şeklinde şe'n zamiri ile geldiği olur. ( I ) nini gelişi ( sj ) den daha çoktur. edat hazfedilerek yerinde aynı anlamı veren. Kelimenin bu hâle dönüşmesi hareke etkisine mâni olduğu halde. j£. Bununla beraber manâsı aynı kalır. Kendisinden sonraki ismin (mecrûrun) iki hâli vardır. bu durumda hareke etkisini kaybeder. Misâl: fj^'jj. Misâl: cJtai> ^'j'i L>j = N i c e zor dersleri ezberlemişimdir. B a z a n h a y ı r y a p a n k i ş i y e r i l e b i l i r . Bu kelimenin ( li J ) şeklinde şeddesi kaldırılabilir. JjJu. bir değişiklik olmaz. olur. gerçekte ise. Bu edattan sonra devamlı nekre (belirsiz) isim gelir. daha sonra gelen fiilin mefûlü yoksa. Sonuç olarak da..o) Edatın sonuna bazan ( £ )-i kâffe gelerek. belirli (ma'rife) sayılmazlar. gerçekte ise. manâsı aynı kalır.ebilir.

c ^ J l 'Ji*y-j ij> = Beyaz yüzlerini siyaha çevirdi. *Ls. ( ) bahsine bak. Misâller: lîJL. Muzaf veya muzaf olmaksızın tenvinli gelebilir. kalp fiillerinin üçüncü grubundandır... A r k a d a ş ı m ! Ağır ol. âJU-j [JJJ AJJOİJI = O n u . Misâller: . i ş i n d e n d ö n e n e k a d a r b e k l e d i k . bulunsun ister bulunmasın. Fiil bunun dışında başka bir mânâda kullanıldığı zaman.. A '• .(Çevirdi. Kelimenin anlamı: (. Edat. Onu..ene kadar) şeklindedir. Anlamı: (Yavaş.>VA .J» cZ öl^kiîl = O n u . Genellikle fiil ile ara­ sında.. Yani.\T\ .&J^ _ .XKJ : Yukarıdaki kelimenin mastariye ( U )sı ile bileşik şeklidir. kendisinden son­ raki fiilin mastara dönüşen şekli ile birleşerek belirtmeye yarar. (dönüştürdü). her halinde mastar anlamı verilmesi gerekir.(1) Edatın anlamı için yukarıdaki ( '&İJ ) ye bak. 1 3 9 .-> " : b J Dersi y a z m a k t a a c e l e e t m e . kendisinden sonraki fiilin mastara dönüşmüş şekline devamlı muzaftır. bir m e k t u p y a z a c a k k a d a r b e k l e d i m . A k ş a m namazını kılana kadar beni bekle. . Daha önce geçti. mastariye edatlarından ( U ( U ) veya ( j l ) ' s t e r ) veya ( 'J\ ) bulunur. Bu ( ^ ) nın zâid olduğunu iddia edenler de vardır. kalp fiili olmaktan çıkar. Bununla beraber. I^JL^ L Î)XJJ = 77 . fiile mastar anlamı verdiren. zaman zarfı veya mefûl-ü mutlaktır.inceye kadar. işinden dönmesine kadar bekledik. 137( WV J : o l j _ <z^j>_ ) fiilinin mastarı olan bu kelime.ecek kadar.. Kelimenin asıl anlamı: (Gecikmek) demektir. Bununla beraber cümlelerde kendisinden önceki fiilin işlenişinde geçen zamanı. J 1 3 8 . fiilin bu edatlar olmaksızın geldiği de olur. .IX J j : Cümlelerde devamlı gizli bir fiilden mefûl-ü mutlaktır. Misâllerde görelim: Vv**-^ JJ\ j l j ^yjjjauil = A k ş a m n a m a z ı n ı k ı l ı n c a y a k a d a r beni bekle. I İ A ^ î j İ J I 'Jı*jJ»il IJJSiyah saçlarını da beyaza dönüştürdü. iki mefûl almaz. acele etme. ağır ol) demektir. dönüştürdü) anlamına gelen bu fiil. Ancak. Bu konuda yeterli bilgi için.

beğeni­ rim) demektir. diğer benzerleri. Bu fiilden mefûl-ü mutlak olarak devamlı mansûp olur.U f .140'JU. B u k o n u d a y e t e r l i bilgi i ç i n . her hangi bir işte gösteri­ len gayretleri ve başarıları takdir etmek için kullanılır. aferin... 78 . maşallah iyi yapmışsın. Türkçede (. IJJJ « ü Jt ijlîj = R a h m a n çocuk edindi. yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerin de. Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu kelime de. bazan (küçümseme) için de kullanılır. Cenab-ı H a k k ' ı n şanı yücedir. şanı yüce) anlamlarında Cenab-ıAllah'ı eksik sıfat­ lardan tenzih için kullanılan bir kelimedir. öne sürdü) anlamlarına gelir. devamlı aslı mübtedâ-haber olan. Yazar Misâller: '•_•'<"••• jfc = Gelir ^Vs*= Gelecek. AJÜHİİ. Nitekim.O : Devamlı isim-fiil muzâri' olarak kullanılan bu kelime.ecek.. böyle olmalı. Biz Türkçede bu kelimeye karşılık olarak.İ)l*4l» : (Tenzih (ederim).- U •- j^J : ) gibi. ha şöyle. Mesela: Yaptığı işi beğenmediğimiz birine. Bununla beraber kelime. ismi v e h a b e r i iki mefûl yerini tutar. bazan (küçümseme) için kullanıldığı olur.acak) ek­ leri karşılığıdır. dediler. İmlâ yönünden fiile bitişik yazılır. iki mefûl alır. hâşa.. kendisinden sonra değiştiğimi j £ l ) bahsine bak. bazan kendisinden sonraki isimle birlikte (hayret) anlamı ifade eder. ( i d d i a e t t i . muzâri' fiillerin başında bulunur. Misâl: UJJU bjjvii jŞ IJ^-j benzeri fiillerde. Y a z a c a k . Faili de devamlı gizli zamîr ( U\ ) olur. ( 141- UN . işte böyle olmalı) kelimelerini kullanırız. = jl Benim. . işte böyle olacak.aşkolsun. deriz. Genellikle tenzih edilen isme veya zamirine muzaf olur. bravo. ( (İddia etti. = Seni tenzih (ederim). <il j ü * l ~ = Cenab-ı Allah'ı tenzih (ederim).(2) (Takdir ederim. Kelime. Kelimenin çekimli karşılığı ( fiilidir. Haşa! Kulunu bir g e c e g ö t ü r e n . ( jv) fiilinin mastarıdır. geniş zamandan gelecek çevirir. 143. -alay yollu. Bu v e ). Bu fiilleri. (aşkolsun. '^Ja<LS ) 142zamana İJ&J = UY - o" : Bu harf. Misâller: İJÜUIİ.

'^J[ L.h y . daha önce izahı geçen ( o" ) gibi. Bunun yerine '^3 demelidir. J i » U Jfr j.»») = 147- S İV - ^'J? istisna edatlarından olan bu kelime devamlı muzaf olarak kullanıldığından.(ne kadarhızlı.Misâl: C £2Â>1 ı -ûıl = Hayret! Ç o c u k babasına karşı m ı gelir? 144. hareke etkileri de yoktur. f l Ş Uj~< = Uyuyacak. ağır) demekti. LijL = G i d e c e k .SLO . H e m e n gerçeği anladı. 145.= Yaptığına hemen pişman oldu. Kendi fiillerinden mefûl-ü mutlak oldukları için devamlı mansûpturlar. Çok geçmeden gerçeği anladı. O.L*->-Bu kelime. aynı anlamda kullanılır. Bu ise.'J\ U jU-^w = G e r ç e ğ i a n l a t m a k t a ç o k g e c i k m e d i . Li'Ju. ( İtli? ) kelimesiyle birlikte ( icûs> t i l l . Edatın sonu elif-i maksure ile bittiğinden hareke alamaz. 146. isim-fiil mazilerde teaccüp (hayret) anlamı da olduğundan ı *s. İkisinin de bu görevleri dışında başka görevleri olmadığı gibi. = ı j l * j r * = N e k a d a r hızlı demek olur. Onların zamanını geniş zamandan geleceğe çevirir.-ü j l U jlfr^*. (ne kadar yavaş. süratli) demektir.L & L I Bu harf de. İkisi de isim-fiil mazidir. Buna göre. fiile bitişik olarak yazılmazsa da fiil ile arasında yabancı bir kelime bulunmaz. Kelimenin çekimli karşılığı ( £yî ) fiilidir. Çabucak gerçeği anladı.Ü>l*vDaha önce geçen ( ÜQ*J ) kelimesinin tam zıddıdır. Misâller: Lijf.M i . Bu. Çok geçmeden yaptığına pişman oldu. devamlı muzâri' fiillerden önce gelir. [<*\J>j de bunlar gibi. emret) anlamlarında kullanılır. Bu. kendisinden sonraki isim (müstesna) de devamlı muzaf ileyh olarak mecrûr olur. ( i r ) den daha uzak bir gelecek ifade eder. Ancak takdir edilir. L-İJJ= Gider. Yaptığına pişman olmakta ç o k g e c i k m e d i . 79 . ) şeklinde (baş üstüne. [)*iî Y Ü j L yanlıştır. <i) Misâller: j*w Uyur.

alması gerektiği harekeyi ( ıSJY ) ya verir. Misâl: J i (ji) % Bu ( l i ) ( ) anlamında ism-i mevsûl veya ( \ s _ ) Bir ş e y . Bu durumda. Yani. oraya bak. Kendisinden önce. alması gereken hareke. Bütün bu hallerde ( ij>y> ) kelimesidir.Edatın. . a m a Ali gibi değil. Ali'yi onlardan daha çok severiz. temyizlerin nekre (belirsiz) ) nın ismi ( 80 .. Daha önce geçti. _ J i j olması gerekir. H e l e A l i ' y i . anlamında belirsiz bir kelime kabul edilir. İstisna hakkında daha yeterli bilgi için ( H\ ) bahsine bak.den başka) demektir. göz önünde bulundurarak manâ verelim. kesre verilebileceği gibi. Bunda hareke belli olmadığından.. Misâl: J i if— % İ l k ! ! J i J = Bütün öğrencileri özellikle de A l i ' y i s e v e r i z . yukarıdaki söz konusu durumlar göz önünde bulundurularak. misâllerle konunun izahı yapıla­ caktır. ( Jl ) nin benzerlerinden sayılan ( V ) bulunur. istisna kaidelerine göre müstesnanın harekesidir. jVl ju J üLUT Ş i m d i s e n i n k i t a p t a n b a ş k a bir k i t a p i s t i y o r u m . Misâller: % _ jjLj Ir-V. bu edattan sonraki kelime muzaf ileyh olunca. Yani.Edattan sonraki isim nekre (belirsiz) ise. ) muzaf. B ü t ü n ö ğ r e n c i l e r i s e v e r i z . merfû' okunur. Ali'yi onlardan daha çok severiz. z Ö ğ r e n c i l e r i severiz. gizli ( (belirli) olması halinde mansûp okunamaz. Misâller: JL> ^yy. . zamme. Hatta (gibi) kelimesinin yerine (kadar) J. ( l i ) nın temyizi kabul edilerek mansûp da okunur. tesniyesi ( li ) eklenir. 2.( l i ) âid kabui edilerek. Edattan Sonraki İsmin Harekesi: 1. ( olacağı için mecrûr okunur. kelimenin sonuna bir de ( ) şeklini alır. 148( MA ~ & ) Gibi. YKS tjj** J i \J l i = A l i b u g ü n b i r k i t a p d a n b a ş k a o k u m a d ı . üLai\ J İ S l i = H a t i f t e n b a ş k a sınıfa giren olmadı. istisna edatı olması yanında sıfat da olabilir. geniş olarak ele alınacak. Bunun anlamı: (. haberi de. bu husus bir benzeri olan ( ) bahsinde. Çünkü. yukarıda karşılık olarak gösterdiğimiz (gibi) kelimesini. Edat ( ol~» ) Jİ» dir. anlamına gelen bu kelimenin. Yani. % = H Edattan sonraki ismin ma'rife & ). sonundaki isim muzaf ileyh 3. J i !<-< % İ l i k l i J**J = kelimesini de kullanabiliriz.Gizli bir mübtedânın haberi kabul edilerek. Bir de. Edat. Anlamı bu bileşim sonucu: (Hele özellikle) demek olur. o) Kelimenin bazan şeddesi kaldırılarak ( W ) şeklini aldığı olur.

_ ' jliJS . Bu fiillerin de sonlarına gelerek fâii almalarına engel olur. ^ 1 » İ ) bahsine bak.^ OT — : Kalp fiillerinin üçüncü grubundan olan bu kelime. Misâller: ûy«*i3l jU> hakkında geniş bilgi için. Genellikle faili ile kendi arasında ( l i ) veya ( l i ) ile birlikte ( ÖÇ. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için.NOT -iIÛ? [ : Bu fiil de. çevirdi. (oldu. 153. Bu ve benzerleri 151zamîr ( >oY - : ' c&J ) fiilidir.^» Misâl: ijLfş>VI j ÖOÛaJl öv l i oüüi = Ç a l ı ş m a k t a iki öğrenci arasında n e kadar fark var! 150( \0 • — j l ? ) nin benzerlerinden olan bu fiil. failinin tesniye anlamı ifade etmesi gerekir.1 4 9 . IjaJ -uil l i mı: (Ne kadar fark var!) demektir. fiil-fâil yerine. Daha önce geçti. isim-haber alır. Anla­ İsim-fiil mâzî olan bu kelimenin çekimli karşılığı ( bulunduğundan. diğer benzerleri: . sonuna ( U )-i kâffe geldiğinden fail almaz. Hamur e k m e k oldu. hareke etkilerine mâni olduğunu görmüştük. . İsim-fiil emir olan bu kelime.lijîs" _ lijt _ lijjJ] gibi. l i şeklinde ( ) bulunur. isim-fiil mazilerde teaccüp (hayret) anlamı s öbui = Ui demek olur. sus (konuşma) demektir. Bu da diğer benzerleri gibi. Daha önce bu ( li ) nın ( j \ ) ve benzerlerinin sonlarına gelerek. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. Faili devamlı gizli cJİ ). Diğer çekimleri de aynı görevi yapar. ü j j JJaJI 'jLa = Çamur ç a n a k (saksı) oldu. çekimli karşılığı ( 1 5 2 . dönüştü) anlamında kullanılır. Misâller: 81 . bu edatların isim cümleleri üzerinde. Bu kelime. (yaptı. <i^j ) fiilidir. daha önce geçen ( Tam çekimli bir fiildir. Misâl: Ijl» ü y r o J l j U İ I J w = F ı r ı n c ı h a m u r u e k m e ğ e d ö n ü ş t ü r d ü . iki şey ) arasında farkın çokluğunu bildirdiği için. oluşturdu) anlamlarında kullanılır. ( j£l ) bahsine bak.

NOÛ . (oldu. çoktandır. çoktan beri. (geçti). geçti) demektir. f l j i ^ l IJJ> lil^L» = »loksîl Ü Ü> . !|** J>. 82 . daha önce izahı geçen ( bununla beraber. 1 5 5 . onların (başlama) ifade edenler gruilli bundandır. Misâl: LiLaJI J bbÛaJI Ji? = Z i l ç a l ı n c a y a k a d a r ö ğ r e n c i l e r s ı n ı f t a k a l d ı l a r .^*4=r u^J^' J*_^Ji-U c^r lili? '=. ( U ) geldikten sonra anlamı değişerek. uzun süre) anlamları ifade eder. Yer yüzünde cehalet v e sefalet olduğu sürece. 156-Nûl ( jljf : ) nin benzerlerinden olan bu f iil. Bu fiil ve benzerlerindeki ( l i ) nın kâffedir.. mastar anlamı verilen muzâri' fiil cümleleridir. Zaten anlamlarından da faile ihtiyaçları olmadığı anlaşılır. Ö y l e y s e o n a b u ilgi n e y e ? Bu kelimenin asıl anlamı: (Uzadı) olmakla beraber. Kelimenin Anlamı: M a d e m o . ( G e l m i ş k e n otur. Hatta (iken) karşılığında kullanıldığı da olur. Misâl: m u t l u o n l a r a ! Kelime mübtedâ. Tam veya ljl> Âi-Pl Jk J-k = B u nakıs olarak a w a kullanılabilir. Misâl: öjj'jf ö^*^z &&>j = jj ) siz gelen. M a d e m geldin otur. Cennet yapraklarından örtmeye başladılar. Bir nevi edat hükmündedirler. Ji Ali gündüzün çalıştı. .. 154( ilî" \ 0 İ . Bu fiiller hakkında ) bahsine bak. Suti Tam olduğu zaman anlamı: (Kaldı) demektir. fail değil fail almasına engel olmuştur. devamlı ( daha geniş bilgi için. Bu fiillerin fail olduğu iddia edilirse de.. (madem. ili = = Yer yüzünde cehalet v e sefalet oldukça. U>.çe. Misâller: { 9 u n ( n ) g ü n d ü z ü n s ı c a k o l d u . gündüzün (öğleyin) bir işin yapıldığını ifade etmek için kullanılır.J> = Ne ) kelimesi haberidir. yerine göre.•J İ İ : )nin benzerlerinden olan bu fiil.I J I J * Bizdeki (ne mutlu) kelimesinin Karşılığıdır. Nakıs olduğu zaman anlamı yukarıdaki zaman kaydıyla birlikte. gizli olan ( Takdir.. Bu ve benzerleri diğer (başlama) fiillerinin haberleri. ÜÛ? Ly. göre.£> (j-oli şeklindedir. Ali gündüz vaktini ç a l ı ş m a k l a geçirdi.. k e n d i s i n i b ı r a k m ı ş t ı . mademki. Çoktan beri beklediğimiz gün geldi. ^ i l Ls • J*^* Uzun bir zamandır beklediğimiz gün geldi..

zannetti) demektir. Mastariye edatı olan bu ( ( i ). Misâller: faili. mefûlün bih nasbetmesi yönünden fiillere benzeyen bu edat hakkında daha fazla bilgi için. Bak ( j£\ ) bahsi. Fiil kabul edildiği zaman gizli zamir ( y> ) dir. dost a n c a k . ( benzeyen bu kelime de o ikisi gibi. (saymak) anlamına gelir. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. 158- >0A - İJ* : V> _ Cil> ) kelimelerine Her yönüyle daha önce izahları geçen. Kelimenin isim veya fiil kabul edilmesi. sonundaki ismin harekesi yönündendir. diğer normal fiiller gibi. fiil-i mazi kabul edildiği zaman da mansûp okunur. (sandı. (Sayma) işi maddi olduğu zaman fiil. Kendisinden önce ( £ ) gelmesi halinde ise. ( J_> ) nin benzerleri denir. j _ j | j J j l l Sjfij jA\ j J^l % = f Zenginlikte seninle ortak olanı dost sayma (sanma). Birinden başka bütün öğrencileri severiz. Tam çekimli bir fiildir. ( t->-Sfl_. fiil olması kesinleşir. Kalp fiilleri daha çok bununla tanıtılır. Şayet manevi olursa (sandı) anlamında kullanılmıştır demektir. Çünkü. cer harfi kabul edildiği zaman. Diğer çekimleri de aynı görevi yapar.157->oV-y*: Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu kelime. bu ( t i ) mastariye edatıdır. Burada (sayma) işi manevi olduğundan iki mefûl almıştır. Misâl: _JÜL jJ_> CJi __-_» A l i ' y i a r k a d a ş ı n s a n d ı m . anlamı yönünden istisna edatlarına. bir mefûl alır. isimlerden önce gelmez. Değilse. Burada (sayma) işi maddi olduğu için bir mefûl. 83 . j>lj lü Jj»lj lü l i i-DaJI L_«j = ili__! L*J . O takdirde iki mefûl alır. 1 5 9 . Hareke etkisi yönünden cer harflerine. yoklukta (fakirlikte) s e n i n l e d o s t ( o r t a k ) o l a n d ı r . kalp fiilleri dediğimiz ve ( JJ^J ) bahsinde izahları geçen fiiller topluluğuna (kalp fiilleri) yerine.\0\ : Kalp fiillerinin ikinci grubundan olan bu fiil. kendisinden sonraki isim (müstesna) mecrûr.üıl>_Vv> ) bahislerini oku.IJL>IJ Iji İJİLJI L^J = Birinden başka bütün öğrencileri severiz. Yani. anlamı her halinde aynıdır. Misâller: L_£JI J i "ji = A l i k i t a p l a r ı s a y d ı .

j o i . 'J\ ) • lj Muzâri' bir fiil olan haberi. Misâller: Sıkıntının dağılması umulur. sıkıntı dağılır.l £ : ( Yani. i 6 3 . devamlı ( j j ) siz gelir. Umarım Anlamı: (Umulur. inşallah) şeklindedir. diğer çe­ 161-. yukarı) demektir. Bak ( İ » İ ) bahsi. Geniş bilgi için bak. ( jİ ) li bir muzâri'dir. ( ı $ .>1\ Devamlı mekân (yer) zarfı olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Üst.n r . Misâl: JAJ ) »Jj 'je. ( £>Js i l L i kimleri yoktur. ( lASj ) ^'j> _ jJ^İM ) fiilleri gibidir. ) ile kullanılır. B e l k i b a ş a r ı r s ı n . Bak ( 164-N"\İ -r^ ı: 84 . Devamlı cer harfi ( dan indim. işaret edilmişti. " ' F D u yönüyle. beklenir. bahsi.160( il? • : ) nin benzerlerinden olan bu fiil. k a r a r ı n d a n d ö n e r . Bu ve benzerlerinin yalnız mazilerinin bu görevi yaptıklarına ve (başlama) anlamında kullanıldıklarına daha önce benzeri fiillerde. laştı. Bununla beraber mastar anlamı verilir. Misâl: ^ '^jVj j ) Ali'nin gelmesi yak­ 'jjj ) gibi işler görür. belki.N*\Y : ( SÜT ) nin benzerlerinden olan bu fiil. (Yaklaştı) anlamında tam fiil olarak. Bunun haberi olan muzâri' fiil de. (ümit) ifade edenler grubuna girer. '«dfc = B e l k i o . ö\ ( ) nin benzerlerinden olan ( İ P ) bu şekilde de ) nın başka bir kullanılış şeklidir. Misâl: J i 'j* c-üji Yukarı­ 1 6 2 . gibi. Anlamı yönüyle de. ( o' vJ^J' iS-^ = 9elir. Bu fiilin yalnız mâzisî var. ( İî-İ ) bahsi. kullanıldığı olur. kullanılabilir. ümit edilir. ^ i p l j . Bu durumda faili. (başlama) anlamı ifade edenler grubuna girer. İnşallah sıkıntı dağılır.* ) dan sonra zamir gelmesi halinde. genellikle ( ye benzer.plî^ j ^ Jll j i i = H a s t a a ğ r ı d a n a c ı d u y m a y a b a ş l a d ı .

' 'l'jJîi cJ-1» = İ j a I Ji J J O »Jİ İİ J) L>L_x!İ = Ji C\î£cZ_JJZ\ = ) anlamında.. aynı kullanılır.. İnkarcı cehennemliktir. ' . SIZ 15. Edat.. ( IJI_. 45- ( j ( Jp ) anlamında.e. . Fatih M e h m e t devrinde fethedildi. isim-fiil emir Filân Ji = olarak şu şekillerde p ^ . Yani. bir nevi şart anlamı ifade eder. dikkat acele Sen kendine bak. - ( Ji ^iji ili Jj-^l J ciîh» j Ji J ~ * j jJjLİ\ 'Ja£\ = = A n n e m benden razı oldumu işler b e n i m için kolaylaşır. şu anlamlarda da kullanıldığı olmuştur.Halde (ra'men) anlamında. . Misâl: ) anlamında.> ÇJi J J J i = j£l ) bahsine bak. üzre. üzerinde. Onu bana getir. bak. . üstünde. > • . Bu misâlde de görüldüğü gibi. cümlenin anlamı: Başka bir iş bulursam okulu bırakmak istiyorum. devamlı isimlerden önce gelerek. Ali'yi c ö m e r t b i l d i m . . de - ) lardan sonra ( ) den önce geldikleri vakit. et. Misâl­ ler: ~ Kitabı sandalyanın üstüne koy.Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu fiil. . . Bu durumda edat. . bu tür ( Ji ( VI _ J J _ jr£ ) kelimeleri de ( J\ S anlama geliyorlardı.. Ji jUi» ^ UI = Sİ ) gelir. Bu 165- no : Cer harflerinden olan bu harf de diğer benzerleri gibi. = *ı Ji kimseye Yavaş. üstüne. Kitap m a s a n ı n üzerindedir. 6. Aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl alır. Misal: ) anlamında. .(Üzre) anlamında. demektir. i j j l i l Ji . (bildi) anlamına gelir. 85 kendi­ etme. Misâl: Yukarıdaki anlamları dışında.ya) şeklindedir. . Fakat Allah'ın rahmetinden umut kesil­ m e z . Misâl: Ji 1£'JA\ Müslümanlar. sayıları az olmalarına r a ' m e n savaşta galip geldiler. üzerine.. sayıları az olduğu halde savaşta galip geldiler. Tam çekimli bir fiildir. . . > • .ye. 1 . 3. Müslümanlar. Misal: ve benzerleri hakkında daha fazla bilgi için.. O k u m a k ü z e r e bir k i t a p satın a l d ı m . diğer çekimleri de aynı görevi yapar. son harflerinin harekesini kesre yapar. Misâlden de anlaşılacağı gibi.i î l ^ILTağır ol. ... Anlamı yerine göre: (Üzere.(•* Jl 2Aile sofraya oturdu. Misâl: ju-JI J+£ -4i Ji J^JlUl «il J* iaJL H <J '«İ cJçi = İstanbul.J J İ I iljJİ J ju Ji = B a ş k a bir y e r d e iş b u l m a k ü z e r e ( ş a r t ı y l a ) o k u l u b ı r a k m a k i s t i y o ­ r u m .a. Misâl: ü J * ' J Ji Ü . şart edatlarının verdiği anlamı verir.JLİi = _J_Jl' Jliii = nize bakın.

J*J = B u n a g ö r e . Misâller: 86 . ).. gibi. p i « i 1 ^ jjJLJL. şekillerde isim-fiil emir olur. (Uzaklaşma. ) nın bileşimidir. •^M* .. bunun elifi ) şeklinde yazılır. Bazan ( ( \s. ) ile birleşir. Jvlisâl: Soru Anlamı: î j / L i ^ işaret edilmişti. hangi şeyden) Hangi şeyden U ) nın bileşimi bir » d e m e k t i r . = Y a p t ı k l a r ı n ı z d a n s o r u l a c a k s ı n ı z . ayrılma.dan) ekleri verirse de.) kullanılır. anlamlar ifade eden fiillerden sonra. » ) sı ile. ) ın biraz önce yukarıdaki C ) sının da. aktarma. bu şekilde birleştiğine ve onun ( 169Bir cer harfi olan ( ö* )genellikle( 'öf ) gibi (. aÇJLc _ j ^ l i i î j ^ i i kısımlarına bak. = L. Misâl: şr^ öf c ^ ^ Minberin üstünden indim. U zaman anlamı ifade eden bir kelimeden önce geldiği vakit. = Yakında. Ancak. . Birazdan (biraz sonra. düşmez. o * ) dan sonra mevsûl ( U ) sı gelebilir. soruşturuyorlar? edatı ( U ) nın cer harflerinden sonra gelişinde. hikâye etme) vb.. ( U j i . : sonundaki zamir değiştirilerek. ) ile. Bu edat da. riva­ yet etme. gibi. bak. mevsûl ( elifinin hazfedilmediğine işaret edilmişti. nakletme.Kendisinden önce cer harfi gelmesi halinde hart olmaktan çıkar. Cer harfi ( bahiste.<S&- vb. ( 'öf ) değil ( ö*.İillJk göre. cer harfi ( ^j'^s. Yukarıdaki ( J * ) bahsinin son i i L İ . 166Muhataba .^ : Cer harfi ( kelimedir..^ V . elifinin düştüğüne daha önce de 168- MA - : j i ) ile zâid bir ( jUa^\s. bu ( 'jA\ y a k ı n d a ) y a ğ m u r y a ğ a c a k . Orada izahı geçti. elifi hazfedilmiş soru edatı ( (Neden. demektir. gibi. isim olur. 1 6 7 .den. kullanılış yerleri aynı değildir.

gibi. Onun mahiyetini keşfetti. Hacılar M e k k e ' d e n memleketlerine döndüler. yön) anlamında isim olur. = 'çSjit . okula istemeyerek girdi..'ö* — •••• u*. midir? nez- ı«ilLaJI JLİC.Bazı fiillerin mefûlü durumunda olduğu zaman. malı fayda vermedi. harf S a ğ t a r a f ı n d a n .L * f * aşağıdaki anlamlarda da kullanılır. Mekân zarfı olması halinde de. -e. Kendisinden önce cer harfi gelmemesi halinde._^lîf j i = Yazın.J&-\ l i % V » j ^ .Zaman anlamı ifade eden bir kelimeden önce gelişinde ( verir.. j>-£ j i j-» = Ona. Edat.. Kitabım tül X£. zaman Misâller: çLaJI xs.'Ö* 'j ji» jlyûl Kur'an-ı K e r i m . Bunlarda da. vakit) şeklindedir. 170- W'v- : Devamlı muzaf olarak cümlelerde yer alan bu kelime. Anlamı: Zaman zarfı olması halinde. 1-(Yerine) anlamında. harf-i çerden sonra geldiği zaman (taraf.- Sabahleyin.ü i i j l i l j j = Senden asla ayrılmayacağım. 87 . * ) l i * ü . Sonu zamme üzere mebnî olduğundan mahallen mansûp sayılır. -i) ekleri verir. sizde *£jJI jic = misâllerde (yanınızda) Kışın.. 171- WN - : Devamlı gelecek zaman zarfı olarak.iken.. kullanılan bu kelimenin anlamı: (Hiç. £>s_ = Y o l c u y a k ı n d a d ö n e r .i-jJll'J_pl j i î j i (. J-s^ 3 ^ iîaiAl ^Üaİll J Ü Ş İ = T r e n b i r a z ö n c e i s t a s y o n d a n u z a k l a ş t ı . v s j ^ . . Misâl: s e n oruç tut. '^C. 3. zaman. Kelime. j Misâl: ) anlamı = Çocuk. gibi..... mekân bu zarfı olur. JiJ .erek) - B u n u n ' a beraber edat. (-a. (hiç. 2£ Hal. asla) kelimeleri gibi devamlı kendisinden önce olumsuz bir cümle geçer. asla) demektir. Karşılık olarak gösterdiğimiz.in. zarfıdır. zarf (mefûlün fih) olarak mansûptur. (yanında. Misâl: '^Jf'Js. ULZZ olmaktan çıkar.çlkll J\ ji = iîi^il j * o / l i . (. = Şehirden çıkıp gittim. mekân (yer) anlamı ifade eden kelime­ lere muzaf olması halinde de. p<?= eki Babanın yerine verir. nezdinde) şeklindedir. mekân (yer) zarfıdır. Misâller: v i v * j*- 4. durum bildiren. Cenab-ı Allah'ın d i n d e n i n d i r i l m i ş t i r . zaman ifade eden kelimelere muzaf olması halinde zaman.

Nekre (belirsiz) bir isimden sonra gelişinde sıfat. ( İjJli VI L>!A-ÜI * l i = nın yerine ( nan ( İjJli JI) yı örnek olarak. U** p*Lp İLr-i b a ş k a y o k . 3. Misâllerle görelim. Böylece ikinci cümledeki is­ tisna şekli ortaya çıkmış oldu. JJU* VI JI\ l i — j J l i JI> li ıc l li _ J i i J I . 173- NVr - : Kelimenin kullanıldığı yerler ve kullanılış şekilleri. ( olacağından. Öğrenciler öğretmenin sözünü ö n e m vermeksizin dinlediler. Kendisi bir hal üzere kaldığı halde. Sıfat olarak gelişine misâl: j j t i JI. bahsini işlerken onun da. ( ^ ) ve ( ) ile kullanılış şekli vardır. belirli bir isimden sonra gelişinde de hâl olur. alması gereken harekeyi-müstesna muzaf ileyh olacağından-( verir. Halit'ten başka bütün öğrenciler geldi. PJÎ Hâl olarak gelişine misâl: J\jj>\'jyuJ J İ I J J_J JbCkJI j i . 1 .IS J & . Bu tür kullanılışında. hareke durumunu burada göreceğimizi söylemiştik. İstisna kaidelerine göre. te'kid ettiği isme dönen bir zamir bulu­ nur. <*~J. bu ikisinin hareke durumunu misâllerle izah etmeye çalışalım. İstisna kaidelerine göre ( "JI. Misâller: . IJÜU> ) mansûptur. te'kid ettiği isme göre değişir.J l » «li = Halit'in kendisi geldi. rrjuzaf ilevh olan müstesna. Devamlı bu zamire muzaftır. Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime.Kelimenin bir de. J-İJ ) nin ismi kabul edilerek merfû' 88 .L. Bundan sonraki isim (müstesna) devamlı muzaf ileyh olduğundan mecrûrdur. diğer istisna şekillerinde de durum böyledir.) den sonraki müstesnânın. son harfinin harekesini kesre yaptık.ii li b^il V I Ujl f \l J5Ü _ o ^ l » .J L li ^ Vı çbdziı A> u _ J i i"JI.) arasında fark yoktur. J l » J i 2.İstisna edatı olur. sonundaki zamir. Jlijr^ç^UaJliliinci cümlede mansûp oku­ ) ye verdik. devamlı mahzûftur. gibi. kendisinden önce geçen bir kelimeyi te'kid için kullanılır. ( V I ) nın benzerlerindendir. Bu bakımdan ( ) ile ( ^ J . j \ L İS'Jiil J i J i i = Ali s a v a ş a silahsız girmiş. Kendisinde. i l i İJJUU = Halit'in kendisini gördüm. .172- WY - : Daha önce geçen ( o l i ) kelimesi gibi.J l = > A l i m o l m a y a n bir a d a m g e l d i . r-*4i J^jJI «l> = Adamlar kendileri geldiler. Burada ( J*){ = Bende on dirhem var. ( Vl )ye )nın sonu elif-i maksûra olduğu için.S-_ıı . Aynı misâlde ( V l ) jjli ) de muzaf ileyh Bu istisna cümlesinde müstesna ( ) nin harekesini ( ) yü kullanalım. j i C .

Bu durumdan dolayı ( ( . akibinde yaptığını belirtmeye yarar. daha önce geçen ( ( ^ Ji-î ) fiilini işletmele­ rindeki geçen zaman farkını ve öncelik sonralık sırasını belirtmek için getirilmiştir. öncekilerden aynı işi. bu iki edatın karşılığı.i _ p ) nin anlamı (biraz sonra da) veya (bir müddet sonra da) şeklinde gösterilmişti. kebabı yedik. *I F*î>VIJZ£. ^JLT.okunabileceği gibi. sonradan ( j£Ş. başka yok. daha önce izahı geçen ( etmeye yarar. bu anlamı verir. aynı işi öncekinden biraz veya bir zaman sonra yaptığını ifade etmeye yarıyordu. şeklinde bir cemi oluşturulmuştur. ö n c e öğrenciler bir m ü d d e t s o n r a d a ö ğ r e t m e n g i r d i . öncekinden hemen sonra aynı işi yaptığını ifade ) kendisinden sonraki kelimenin. 174->Vİ-^: Atıf edatlarından olan bu harf de. f a > o n c e ö ğ r e n c j. (hemen) kelimesini de cümlede kullanmak yerinde olur. birincisine benzer. haberi kabul edilerek mansûp da okunabilir. <-i ) müfred bir kelimeyi. > Jîo = = S ı n (JÜÛ Li^JI Jy&\ p i l i p LöLaJI L>bUaJI . manâ verilebilir.ip) eki verir.içip h e m e n sonra d a . Kalktık hemen sonra da namaz kıldık.= Bende on kalem var. ( ( c4 rJ ^ ( ) nin ismi ( JI. ( p p ) gibi. bir nevi istisnadır. edatlardan sonraki kelimelerin. bu cümle de. Ancak.. Misâller: ülJLai l-Ui = K a l k ı p h e m e n n a m a z k ı l d ı k . yukarda da işaret edildiği gibi kendisinden sonraki kelimenin aynı işi. (-de -da) ekleridir. ) e ( jjt ) ye karşılık olan (yok) kelimesi yerine. Bu misâlden de anlaşılacağı gibi. ) bahsine bak. yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi. ( Atıf konusu için. 89 . kendisinden önceki fiile (. h e m e n sonra da kebabı yedik. ( Vl ) bahsine bak. daha önce geçen müfred bir kelimeye atfettiği zaman. Bu türlerde de. ) nin karşılığı ise. Çorbayı içtik. Edatın bu görevi dışında daha bir çok görevleri vardır.Avnı misâli ( p ) ile tekrar yazalım. (değil) kelimesi de ) nün tesniyesi ve cemisi yoktur. (Biraz sonra) ve (hemen sonra) kelimeleri ise.\ ) kullanılabilir. Bu durumda. Bu ise.er h e m e n s o n r a d a ö ğ r e t m e n şirdi. Yerine göre. Bu iki cümle tarzı da. (hemen sonra da) şeklindedir. öncekinden hemen sonra yani. Yukarıda edatın asli görevi belirtilmeye çalışıldı. Sınıfa. İstisna konusunda daha geniş bilgi için. Misâllerle izah etmeye f t çalışalım. Cümleyi cümleye atfettiği zaman ise. ÜJİTU j j i l lilU>l = Çorbayı. ^J^F ) takdirinde gizlidir. Hem manâ hem hareke yönünden. Bununla beraber. gibi. kendisinden sonraki kelimenin. birinci fiilden sonra ikincinin ara verilmeden yapıldığını ifade etmek için.

ben söz veriyorum geleceğim. ( o ) getirilebilir. Derslerini ihmal edersen. ben de sana söz veriyorum geleceğim. cevap cümlelerinin. Eğer çalmış ise. sen d e sınıfta kalmazsın. edatlarından biri ile başlaması \'JJL> ^ > Ü(I Yukarıda belirtilen yerler dışında. Misâller: £u*U cJti ^jjj L*Jj jl = j[ = ÎTT-U ) lere.Cevap ( <J ) si olur. göstermeden de bulunduğu cümleyi Çalışırsan. Misâller: & . zeyen kısmına da ( ri'ler ( k_i ı_i ''^J*^ jl jjûb jl (ât ^ i L İ Bazan anlam yönünden şart ve cevaba benzeyen cümlelerin. cevaba ben­ ) getirilebileceği gibi. N o t : Cevap cümlesi isim cümlesi olur. J I Î 'öf J £ İ J j ~ *JUc i LJ İ Î j l = o 'ş->_ j j = o n u n bir k a r d e ş i d e hırsızlık y a p m ı ş t ı . şu olabilirler. daha ö n c e ö*& b U U b e n de sana ikramda kusur e t m e y e c e ğ i m . cevap cümlesinin [ j l _ Lct _ liüf _ Lî j ] halinde de.1 . % CLSJ Lilîç * e** 1>* '*ü ( j ^ i ^ . ( jj ) veya ( fil ) olursa cevap ( o ) sinin yerine ( ) kullanılabilir. sen de başarırsın. bazan (de) ekini karşılık olarak gösterebileceğimiz gibi. ÂiTJÂİl V j* <^*j> li) = öf <r>J& j j = Derslerini ezberlersen. J ^bJİ J U ^ JJ j l = Eğer beni ziyaret edersen.*V ' ^ i U Buraya kadar yapılan izahlardan da anlaşılacağı gibi. Bizdeki bu »» _ ) ler. cevap olmaya uygun değildir. ( ) getirilebilir. dt) jUi-U 'jLjji'^y^f bil ki s e n d e sınıfta kalırsın. isim cümlesi. bu tür cümleler cevap ( ı-J ) si adı verilen bir harf ile. istek (talep-inşâ) fiillerinden biri ile başlaması veya câmid (çekimsiz) fiillerden oluşması veyahut da cevap cümlesi­ nin başında [ j i _ j 3 _ ^ _ L £ ~ _ C] harflerinden birinin bulunması gibi durumlarda cümle. Daha önce geçen ( jl ) bahsinde de işaret edildiği gibi. Söz konusu bu ( cümledeki (-de) ekine benzerler: «Sen beni davet edersen. şart fiiline bağlandıkları takdirde cevap cümlesi ) ler Türkçedeki (de-da) ekleri karşılığıdır. İşte bu ( ^ Türkçeleştirebiliriz. olumlu veya ( *-i S ) ile olumsuz muzâri' fiillerin.» Biz bu cümleyi (de) siz de söyleyebiliriz: «Sen beni davet edersen. Misâl: 90 . sen de mü'min değilsin. cümleden önce nefî edatı veya ( jl ) bulunmaz. S a v a ş t a n k a ç a r s a n . Bu muzâ- ) geldikten sonra merfû' okunurlar. edatın uygun olmayan cevap cümlelerini şart fiiline bağlamaktan başka gcrsvi yoktur. Bu tür ( eklerin bir çok görevi ve kullanılış şekilleri vardır. şart edatı da. Ancak. cevap cümlesi olması halinde de. £>-jli İÎİL» £f'j^-j j U i b j j j l l o j j j l misâllerinde görüldüğü gibi.» gibi. Günah işlersen cezasını da göreceksin.

. nefî (olumsuzluk) veya dilek (talep) ifade eden bir cümlenin geçmesi gerekir._r^J —• • b J . . o ediyordu.İ n s a n l a r a bir r a h m e t t a t t ı r d ı k m ı . Bu tür ( _i ) lerin en çok kullanılanı. (sebebiye) adını almıştı. Ç o c u k . temenni.S. Kovulduğun için oradan çık. (zira) s e n k o v u l m u ş s u n . yapılan bir işi bildiren bir fiil bulunur. dersi ezberledi k i .Tafsîl (genişletme) ( _j ) si. Ç o c u k . Misâller: °çj>\ = O r a d a n ç ı k .. sonrasına sebep teşkil _i ) vardır ki.. dersi e z b e r l e m e s i y l e sınıfı g e ç t i . Ç o c u k . Sınıfı g e ç m e s i i ç i n ç a l ı ş m a d ı . (tafsîl) edatı denir. sonrasına sebep teşkil ettiğini anlatmaya yarar. h e m e n (bir d e ) onlar umutlarını keserler. Bundan dolayı bu harfe. başarasın. S~** Ji. Efendim! Yedi çocuk babası olduğum için bana merhamet et.. Ç ü n k ü . Bu konuda. A m a k e n d i l e ­ r i n e y a p t ı k l a r ı n d a n d o l a y ı bir k ö t ü l ü k g e l d i m i d e . ) si denen bir ( sine sebep teşkil eder. yorulursun. bunun sonraki kısmı önce­ 1 i . o n a s e v i n i r l e r . Bu türlerden önce. Misâller: *İJ. Misâl: Yukarıda izahına çalışılan ( adına ta'liliye ( ı_» jU>j _JÜU U>u JÜJVİ ) nin bazan hazfedilmesi halinde kendisinden sonraki fiil. Başarman için çalış.. Yorulmamak çok Çalıştın mı ki başarasın? Başarman için bu ç a l ı ş t ı n mı? Çalıştın m ı d a sınıfı g e ç e c e k s i n ? Yukarıda sayılan yerlerden nefî (olumsuzluk) dışındaki durumlarda ( _i olarak.KJ>'JL = yüzünü ve ayaklarını yıkadı. Bu ( _i _ i ) lerden önce özet olarak. . _ f j j j ) lerin önceki kısmı. Ali a b d e s t aldı. Misâllerle görelim. Bundan dolayı da. -*fz£ pJ = Ç a l ı ş m a d ı k i sınıfı ->-pr) Çalış ki g e ç s i n . 3.. Türkçedeki (çünkü-zîra) kelimeleri karşılığıdır. dilek sayılır. dersi ezberlediği için sınıfı g e ç t i . soru.den dolayı.. Nuh A.ki) anlamları ifade eder. b-ZjjJI JjJI J_i» = Çocuk...Sebep (.için. dersi e z b e r l e d i ğ i n d e n dolayı sınıfı g e ç t i . Bir de bu türden sayılan. nida vb.den. umma (terecci). ikllj L>l ÜİÎ I ^ J Û L Q J-jl = (jr Efendim bana acıyın! Zira ben yedi çocuk babasıyım. kendilerinden sonra gizli bir ( 'jî ) ile muzâri' fiillerin nasbedilenidir. talebin cevabı ^ J J J . bl>4->l J> = LJc-j için Jiii V = Çok ç a l ı ş m a ki çalışma. sınıfı g e ç t i . Jİ1 'j* ^ 1 ~ö\ ç j JU» *jj ç > Jsti'j - 91 . Bu tür ( «_i ) ler kendilerinden öncesinin. ellerini. .. Rabbına nida etti. meczûm okunabilir. ) lerden sonra bu işin bölümleri. ( genişletilerek anlatılır. 2..

92 kelimelerindeki ( o ) ler bu türdendir. Nihayet (sonunda) sene sonu sınıfta kaldı. bu adı almıştır. bazı gayret göstermedi. «»i ) Konumuzun sonuna yaklaşırken.L J I J I JJLS\ B ü t ü n i n s a n l a r g i t m i ş l e r . Bu edat. birinci ve ikinci misâllerde edattan önceki kısım haber. P o l i s e h a b e r v e r . Daha önce geçen ( ^ ) bahsinde de işaret edildiği gibi. şart fiili hazfedilir. Açık bir anlamları olmadığı için zait oldu­ yapamadıklarından kendilerinden sonraki cümle öncesi ile ilgisi olmayan bağlan­ ) ler. bu kelimeleri şekil yönünden güzelleştirir. müstakil bir cümle kabul edilir. Misâller: 'jiLL ^Ull j î l L = Öğretmen gitti. cevap cümlesinin başında bulunan bu edattan önce. Görüldüğü gibi.IİU-UAİ] lerin diğer anlamlarını görelim.Rabbım! Oğlum benim ailemdendir. yapılan işlerin sonunun ne olduğunu. aşağıdaki metni terceme ederek ( . cümlenin. ^ Ü J I j i u . sonrası haberdir. edatın sonrasının dilek (talep-inşâ). neye vardığını ve nasıl sonuçlandığını özet olarak. Yani.Jüi J J . atıf görevi yönünden birbirine uyması gerekir. gayret etti. Misâl: İJ^LJ 'Sö\ İJİ — '»Lu-UJ oUl'iS" öLS" fil j^T 'S>J\ IOABU a d a m f a k i r d i r .Sahile gitmek istermisin? ^ ^ l v < l i j * > l ~ J I J i s ^ c J J İ . başlatmaktan başka görevleri yoktur. cümle başlarında bulunur. 5. emir de temenni de (dilek) sayılır. birinci şıktaki cevap ( «J ) sinin aynıdır. 4-Fasîha (açıklama) ( o ) si. hazfolan bu cümleyi hissettirdiği. Keşke gitmeseydi. Üçüncü misâlde edattan önceki kısım soru. öncesinin (dilek) kipi olması halinde ortaya çıkar. Bu tür cümlelerde. öncesine atfetme imkanı yoktur. ikincide de emirdir. Bilin­ diği gibi. öncesinin haber (bildirme) kipi veya sonrasının haber. zaittir. Bu ( o ). açıkla­ dığı için. şansı da ona yardım etti. anlatan cümlenin Lwji jç£ J_ J> o LJLkJI 3*^1 Ö ğ r e n c i d e r s l e r i n i i h m a l e t t i .Netice (sonuç) ( başında gelir. Atıf konusunda geniş bilgi için ( 6. Edat.S a h a d a bir g ü r ü l t ü o l d u . birbirine atfedilen cümlelerin. Ancak. Bu durum. Sonunda (nihayet) gördüğünü o ) si: Bu ( o o jJ ) lerin cümleleri ) bahsine bak. Soru da dilekten sayılır. J>) j F a k a t o.S U L İ . ileride açıklaması gelecek olan. [!taîi . birincide edattan sonrası temenni. .İsti'nâfiye (başlangıç) ( o ) si. Bu edattan sonra da. Misâller: U ' J ü l Ü l a j i C j J 4 Î I I J J i '<cfJj = elde etti. Bu tür ( ğunu söyleyenler de vardır. cevap cümlesi olmaya uygun olmayan cümlelerden olduğuna dikkat etmek lazımdır. ) si: İsminden de anlaşılacağı gibi bu ( «-i ) ler. dedi. Başka bir görevi yoktur. Kendisinden sonraki cümleyi. ç a l ı ş t ı .Tezyiniye ( kelimelerden önce gelerek. şart edatıyla birlikte. ( tısız. 7. siğa (kip) ti ) ler. O h a l d e s e n d e o n a y a r d ı m e t .

ava çıkmış ve biraz gider gitmez bir geyik vurmuş. Diğerlerini de yarına ve öbür günler için saklarım demiş. zîra.. . ama. Aslı ( IJL&L? ) 93 . A n l a m ı : (Daha az. yerine göre. kopunca da yay fırlamış kurdun boğazına çarpma­ sıyla ölmüş. Bunun ve bir sonraki kelimenin ( o ) lerineatifedatidirdiyenlerdeolmustur.« <ui oiij iJC—L »GJi 4 ji^» *--' ~t'Û . bizdeki (ya) kelimesinin yerinde de kullanılır. *Jj~« ÛU? ^>jj AJLİÖ I ÇIi» v pVjJc.. işte. bir kurt gelmiş bunları görerek: Bu adam. gelmek istemezse. bu geyik ve domuz. fakat.> ~ l l û> *->jli» Avcının biri yanına okunu yayını alarak. »cljj LÎ Jİ. Misâl: I = Kitapları elliye. buraya alınmıştır.oLs < ~ ç _ t . İ _ IJU . demek..y^-\ *-jİÜ> 'V*? »—jj^l» !&Xi. . Fakat ben (önce) şu kirişe başlayıp yerim ve günlük (günümü) onunla idare ederim. çünkü. domuz avcıya yetişip dişleriyle ona bir darbe vurmuş ki. yayı elinden düşürmüş. .den dolayı. yukaıdaki izahlardan da anlaşılacağı gibi.. 1 7 5 ._JI j^UI j»iî j (> ) . A*Wj £_ I JJ* gJuc» . Özet olarak ( o ). artık) anlamları ifade eder.. beni uzun bir müddet beslemeye yeter.fi) 176-\Y1 - : Bu da yukarıdaki kelime gibi. Hatta yerine göre.>Y0 —bULJ» : Cümlelerde devamlı (hâl) olarak gelen bu kelimenin aslı. Bunun üzerine kirişi koparıncaya kadar kemirmiş.. ok hayvana isabet etmişse de.. ö ~.^ l i .ki.den. o takdirde.. Misâller: 'JA\ JjJ liÛ = o-^ öl V. Fakat yoluna yabani bir domuz dikilmiş.için. ( ^Ül_ ) şeklindedir. hemen sonra da geyiği yüklenip geriye dönmek üzere evinin yolunu tutmuş. demekki. sonunda.. öyle ise.ip.. devamlı (hâl) olarak gelir.jf \ lif. işte bak..y^\i u?^"-> .V*îjJ ' t r ^ ' } î« t y öf CjÜsî ij^r-» -«JLJL j>. o halde.. . Bunun üzerine avcı. daha aşağıya) demektir. bunun üzerine.P 1 » ^ = Y a Y a yağmur yağarsa. ikisi de ölü düşmüşler. j>.. (hemen sonra da. hemen. Kendisinden önce devamlı zâid bir ( _ i ) bulundu­ ğundan. İ Ç J£jj .. . Derken. nihayet. ona bir ok atmış. »ji p^üfî 11 . daha aşağıya satın aldım.

iJlîyjJI Z'jûS ÖF J>jJI B u a d a m y u k a r ı k ö y d e n d i r . Askerler düşmanlara h e m e n ateş ettiler. Görüldüğü gibi harf-i tarifli kullanıldığı zaman kendisinden önce cer harflerinden u^^*«aiSiwbÜI ÖF fS^.den üstün) anlamları ifade etmektedir. Sıfat olması dışında genellikle muzaf olduğu için harf-i tarif ve tenvin almaz. Bak ) si bölümü. daha fazlaya satın aldım. Muzaf olarak kullanılışında muzaf ileyhi zamir olur. buraya alınmıştır.WA . gibi. Yerine göre (artık) kelimesiyle de Türkçeleştirilebilir. . A n l a m ı : (İtibaren. 177-\VV-^: Daha önce geçen ( cJ2 mekân zarfı olarak kullanılır.J Jt^î^li* 'PFJJ* ÖF. devamlı zâidbir ( SJ ^) ile kullanıldığından.. Zarf olduğu için de son harfinin harekesi üstündür. j Û I îj2Ll JÛ?İ ( Ji*) bulunuyor. daha fazlaya. Bu durumda kendisinden önce cer harflerinden (ÖF ) bulunur. dokuzdan daha fazladır. gibi. gibi. Bu şekilde belirsiz olarak kullanıldığı gibi.şeklinde olmakla beraber. gibi. ) kelimesinin tam zıddıdır. itli j ^ i ljjb= B u o n d a n d a h a ü s t ü n d ü r . dil = Bir a y d a n f a z l a i k a m e t e t t i m . (üst. Bununla beraber zaman ismine muzaf olması halinde.J İ«l»y.den fazla ve . daha yukarıya) şeklindedir. gibi. Şu halde bu kelime (üst. Nadiren isim olarak kullanıldığına da raslanabilir. Lu-Lai tezyiniye ( .J ^ j ^ J İ y & j l j j r * ' *J! ST E v e t . - s'y^ ^ jl ^ = H e m e n Ali evine döndü. kelime.. ikLDl 1 7 8 . Bu kelime de daha önce geçen ( ) gibi sıfat da olabilir.\j'J> : (Hemen. harf-i tarifli veya muzaf olarak da kullanılabilir. ^ji J > J = H e r ü s t ü n b i r a l t ı v a r d ı r . Bu da onun gibi ö'j* v^P' ~ K i t a p s a n d a l y a n ı n ü z e r i n d e d i r . H e r ü ş ü n bir a s ı v a r d ı r . Misâller: Ji> = jjjıJI Ji. şu anda) anlamlarına gelen bir zaman zarfıdır.. JJI. IJ'JI On. Bu misâlden de anlaşılacağı gibi. üzeri) anlamları yanı sıra yerine göre ism-i tafdîl gibi manâ ifade etmektedir.wjs-Jj = On beşe. yukarı. e ğ e r siz s a b r e d e r . Misâller: 1-itLai j * Üjjjî = Bu günden itibaren seni ziyaret e d e c e ğ i m . muzaf ileyhin görevini alacağından zaman zarfı da olur. bundan böyle. P e y g a m b e r e d e i t a a t s ı z l ı k t a n s a k ı n ı r 94 .. üzeri.

sanız, onlar da h e m e n sizin üzerinize g e l e c e k olurlarsa, Rabbiniz size nişanlı nişanlı beş bin M e l e k yardım olarak gönderecektir.

179- W \

-İt-İ


|y ) şeklinde _i ) ile kullanıldığından, bu bölümde yer

İsim-fiil muzâri' olan bu kelime, (yeter) demektir. Aslı ( olmakla beraber, devamlı zâid bir ( Jaîi ^Vul XJt- j » = kullanıldığı olur. Misâl: almıştır. Sonu sükûn üzere mebnîdir. Misâller:

B e ş k a l e m a l y e t e r . (Yalnız) anlamında da Jai- yÜÜ-M jûy =

Y a l n ı z i k i ö ğ r e n c i g e ç t i . Kelimenin çekimli karşılığı ( lışı ve anlamı yönünden, daha önce geçen (

<j&i

) fiilidir. Kullanı­

) kelimesine benzer.

1 8 0 - ^A• - ı i : Bir cer harfi olan bu edat, diğer benzerleri gibi, kendisinden sonraki ismin son harfinin harekesini kesre yapar. Genellikle Türkçe karşılığı (-de, -da) ekleridir. Misâller: _ . ^ . „ İ » U I j Î>JL j Û i ^ J l ç^J = j y adı.
; W t a | t | m s a h a d a t o p 0 n

İ/UJI j Ç'j \Z_\j = 1- (

O r m a n d a bir k u r t g ö r d ü k . Bununla beraber edat,

şu anlamlarda da kullanılır. ) anlamında MisâHer: XA\

j ö j l l Jl clufj
j ^JJÜ I

= -

Şehire akşamleyin ulaştım. Kar kışın yağar.

2- (İçin) anlamında. Misâl: ijld Î*S" 4- ( Çf A "-^ ~ *
L J a â =

j jJL> i_J»â = H a l i t t i c a r e t i ç i n g i t t i . Eli h ı r s ı z l ı k t a n d o l a y ı k e s i l d i . İnsanlarla b e r a b e r giriniz.

3- (...den, ...den dolayı) anlamında. Misâl: ) anlamında. Misâl: u-ÛI »jukj Vl o l j > U I j . J IjJİ-İU = U =

5- (Karşı, göre) anlamında. Misâl: Onun serveti diğer servetlere göre, ( k a r ş ı ) p e k a z d ı r . Cer harfleri hakkında geniş bilgi için, bak (-<) bahsi.

181->A>-J^

:

Daha önce geçen ( j i j ) kelimesinin tam zıddıdır. Genellikle zaman zarfı ve muzaf olarak kullanılır. Son harfinin harekesi zarf olduğu için mansûp veya ( öf ) ile mecrûr olur. A n l a m ı : (Önce) demektir. Misâller: i L j l d l öf c^J= Okuldan senden önce çıktım.

95

f^Jl

l'ji j l j

JI'J jj =

.Bu g ü n d e n ö n c e s e n i g ö r m e d i m .

Bazan kendisinden sonra gelmesi gereken muzaf ileyhin gelmemesi halinde edat, zamme üzere mebnî olur. Misâl: OFJ Allah'a aittir. ( ÜF Y'J
=

(Ondan) önce de sonra da, emir "iCÎ ) Ö n c e d e n demektir.

) şeklinde geldiği de olur. Bu durumda kendisinden 'J* ) bulunsun ister bulunmasın Türkçeye mekân zarfı olduğu görülür.

sonra muzaf ileyh tamamen yok edemektir. ( Görüldüğü gibi, edattan önce, ister ( çevrilirken, ( Bazan, 'JF mekân ismine muzaf

) varmış gibi (-den) eki almaktadır. olarak O k u l d a n ö n c e , gibi.

ÂLjjlI j l s =

182-

Ut .

:

Bu kelimenin üç türlü kullanılışı vardır. 1 - Devamlı fiillerden önce gelir. Kendisinden sonraki fiiller haber (bildirme) kiplerinden olur. Yani; bu edattan sonra dilek (talep) ifade eden fiiller gelmez. Fiil ile arasında yabancı bir kelime bulunmaması gerekir. a) Mazilerden önce gelişinde, fiile kesinlik kazandırır, (-di) li geçmişi, (-misli) geçmişin kesinlik ifade eden şekline dönüştürür. Misâller: jÜT U j l i f 1 5 = x LÜT j j j Mxf Bu tür (1x5 il» 1 5 = x Olan olmuştur. j l J - i U J - J Ji D o ğ r u d a y a l a n d a o l s a ; d e n e n d e n m i ş t i r . ) lı fiillere (-misli) geçmişin hikâyesi şeklinde de manâ verilebilir, G e l m i ş t i , gibi. Fiil çekimi bölümüne bak. ifade eder. Misâller: Ljji^JI J j - i i 1 5 = x Yalancı doğru söyleyebilir. Bazan y a l a n c ı d o ğ r u söyler. B a z a n y a l a n c ı n ı n d o ğ r u söylediği olur. F'jJ\ 'J»Lİ\ \y\U 1 5 B e l k i b u g ü n y o l c u d ö n e r . B u g ü n y o l c u d ö n e b i l i r . x Edat, bu tür kullanılışında ( 2( LL> j l l o lülx5 vardır.(1) bj ) ye benzer. Bak, daha önce geçti. anlamında isim olarak kullanılır. Misâl: ) gibi (yeter)

b) Muzâri' fiillerden önce gelişinde; (bazan, ...ebilir, belki, olur ki) anlamları

S a n a bir d i n a r y e t e r . Sonu sükûn üzere mebnîdir. Cüm­ ve anlamı yönünden daha önce geçen *-* (

lede bulunuşuna göre; son harekesini değiştirerek mu'rap kabul edenler de Kullanılışı { L-L> _ liaîi] ) kelimelerine benzer. Ancak, bundan önce ( ) gelmez.

3- Kendisinden sonra mansûp bir isim gelmesi halinde, isim-fiil muzâri' kabul edilir. Anlamı, bir önceki gibi; (yeter) demektir. Anlamları aynı olduğu halde, bu, isim-fiil olarak kendisinden sonraki ismi nasbeder. O ise; kendisinden sonraki isme muzaftır. Misâl: çekimli karşılığı ( failidir. jlijj Ü i A l i ' y e bir d i r h e m y e t e r . Kelimenin jlLi ), kelimenin ^J&^ ) fiilidir. Cümlenin sonundaki (

96

183-

>At - ^ İ ;

Bu kelime, daha önce geçen ( '^Jc) kelimesiyle aynı anlamda kullandığı halde, zamanları ayrıdır. O, gelecek zaman için kullanılıyordu. Bu ise, geçmiş zaman zarfıdır. Misâller: laî üilii- bJjîTU = Sana asla yalan söylemedim. Sana hiç yalan söylemedim. ^ 'JJ.\ ^ ^ i î *J = A s l a r a k ı i ç m e d i m . Karşılık olarak gösterilen (asla - hiç) kelimeleri gibi, ( ^ ) dan önce de, (olumsuzluk) geçmesi gerekir. Sonu zamme üzere mebnidir. Bir zarf olduğu için mahallen mansûp sayılır. Bak ( '^'j*- ) bahsi, daha önce geçmişti.

184-

NA£ -

$5

: ) fiilleri gibi, kâffe ( öj U ) sı gelip fail ) ve benzerlerine gelerek bu edatların isim

Bu fiil de (

illi _

alması engellenen fiillerdendir. ( mâni olur. ( U ) nın, bu fiillerin =

cümlesi üzerinden hareke etkilerini kaldırdığı gibi, bu fiillerin de,

fail

almalarına

faili

olduğunu söyleyenler de vardır.o) Misâl: U - u-J ) gibi olumsuz bir

üSCJOl 'JJIU Ijıi
manâ ifade ettiği olur.

T e n b e l (kişi) nadiren başarıya ulaşır.

A n l a m ı : (Nadiren) demektir. Bazan da, (

185-

>A 0

- ^

:

Kullanılış şekilleri ve görevleri: 1- Benzetme (gibi) anlamı ifade eden bir cer harfidir. Misâli: ^aJÜIİ" c J J l İİA Bu ev k ö ş k gibidir. Bu ev k ö ş k e benzer. Çoğu kez, kendisinden sonra mastariye ( U ) sı gelir. Bu durumda, ( U ) dan sonra fiil cümlesi gelir. ( J ), fiilin mastara dönüşmüş şeklini cer eder. ^ l
\J> ÎJJIÎLÎ'{j~>\=

Babanı saydığın gibi, öğretmenini de say. ) anlamında isim kabul

Edatın bu şekilde kullanılışında, (

e t m e k d e mümkündür. Bu t a k d i r d e , kendisinden sonraki cümlenin mastara dönüşen şeklini, muzaf ileyh olarak cer eder. Bununla beraber, ( C ) nın kâffe olduğunu, ( J ) nin bundan dolayı cer edemediğini, ancak kendisinden sonraki cümlenin tümünü, daha önceki cümleye benzetme.görevinde bulunduğunu söyleyenler de v a r d ı r . ( U ) y ı , m e v s û l ( U ) sı k a b u l e d e n l e r d e y o k d e ğ i l d i r . <i) ... l«J = 2- ( N a s ı l k i , n i t e k i m , demektir. ) zamirinin, fiillere, isimlere ve bazı harflere bitişik şeklidir. ^lej

97

Misâl: ü_iy İl—il ö-T LL» A k ş a m olunca durduk. Daha önce geçti. ( jlif ) nin diğer çekimlerine karşılık gösteririz. fiillerine benzer. Bak. onların mukarebe (yaklaşma) grubundandır. ( [ Is&j! _ L»jîT] Nerde ise._JÇL-F . ( _ Ü ) ve benzerleri) diye bununla tanıtı­ »T lırlar.İ > £ : Kullanılış şekilleri ve çeşitleri: 1 . 187-NAV . (idi) demektir.oldu) vs. Orada geçti. Bak ( ^ Û J ) bahsi. 3. Yani. A d a m b u n u n l a z e n g i n o l u r . Misâller: ÜÜİ ai'i _ vb. Misâller: JJ_~ül C O L ? = Güneş battı batası oldu. Bu ve benzerleri N e r d e i s e . Diğer anlamları için ( (az kaldı. biz ( jÜT ) nin diğer çekimlerine karşılık. ( \\ ) bahsi.İşaret isimlerinin sonunda hitap zamiri olarak. i l l i j î ) bahsine bak. Eksik çekimlidir. (bulundu . haberini de kendisine haber olarak nasbeden. Yalnız mazi ve muzâri'i vardır. Bazan (idi) <> jl5" JI Cenab-ı Allah çok Wj 2. Haberi olan muzâri' fiil. isim-haber alırlar. Türkçede başka çekimi olmadığı için. C ^ İ _ İ ^ J l Sliü = ) anlam yönünden._&J » _JL vb.Misâller: -IJlls» . Nakıs fiillerden olan bu kelime. Misâller: llic. 3. Yani. mütbedâyı kendisine isim olarak hareke­ sini olduğu gibi bırakan. aynı görevi yapar. nakıs fiillerin başlıcalarındandır.Slff . fâii alır.İsim cümlesinden önce gelerek.J>^l j-»" = A d a m z e n g i n i d i . Diğer çekimleri de. Bu da genellikle teaccûp ( U ) sı ile fiili arasında bulunur. az kalsın) kelimeleriyle de Türkçeleştirilebilir. Nakıs fiiller. = yerine (dir) kullanılır. (olmak) mastarından (olur . anlamlarda kullanılması halinde tam fiil olur. isim-haber yerine. Yukarıda işaret edilen anlamlar dışında. tam olarak da kullanılabilir.Fiil. 186- \A"\ . Misâl: !£so" L K ' «iöli = Bahar n e güzel idi! 98 . genellikle ( j î ) siz gelir. (İdi) fiilinin.ol) şeklinde. ÛÜ? Js = LI£ G a y r e t l i bir ö ğ r e n c i o l . Türkçe karşılığı. yer alır. s u s u z l u k b e n i ö l d ü r m e k ü z e r e . Tam çekimli bir fiildir. L-H- J=rjJ' oj^-i. Misâl: merhametlidir. güneş batmak üzereydi.Bazan cümlelerde zâid olarak gelir.

( şeklinde kalır. bu iki misâlde ( jl£ gelişinde mümkündür. (güya. i j b ^ LrS [ r . ( j j j ) hazfedilir. Bak ('^15" ) bahsi. türemiş (müştak) isimlerden olursa. Misâl: iiÇ JJ jj& Jj _ j & ) da hazfedilerek JJ _ JJ f şakin bir Daha araya geldiği için. ( jl? ( Ûj ( sonra. ( 'J ) peşinde geldiği zaman ismi ile D e m i r d e n d e o l s a bir y ü z ü k a r a y ı p b u l . şart edatı ( birlikte hazfolur.Bu fiil. 1 8 8 . haberini raf'eder. ) ile. ) iki Jj daha sonra ( jÛT j ) bahsinin ikinci şıkkında bu konu işlenmişti. k ö t ü l ü ğ ü ( f a z i a l ı ğ ı . O y s a . ayrı yazılarak ( cJÎ jj ) ile ( li ) hazfedilerek. ismi haberi kalır. durumlarda hazf söz konusu olamaz. edatın haberi. sanki).\ K \ . b e n d e ç a l ı ş t ı m . şer ise Görüldüğü gibi. benzer) kelimeleriyle Türkçeleştir- 99 .«J S u s k u n l a r d a n n i c e l e r i n i g ö r ü p h o ş u n a g i t t i ğ i olur. Bazan jj ) inden sonra da kendisi hazfedilir. ismi ile birlikte hazfedilmiştir. ( ) şekline dönüştürülmüş. ( jiüf ) kelimesinin hafifletilmiş şeklidir. Ö£ L-ÛI _ ^ J * £ s j£ 1 C i j j J U l ^ l oy. (gibi. ismini nasp. Bu da benzerleri gibi. Misâl: (JLÎKİJI j *Laiİ jl Â5ilî j vjC 'viÜ *^»li» cSy û. Bak. benzer) anlamlarına gelir. câmid (türememiş) isimlerden olursa.4. Genellikle şiirlerde bulunur.* JL»] j j J Jj> İnsanlar işİedikleriyle cezalandırılır. jl ___ şerle.* . kendi­ sinin peşinde bitişik bir zamir veya sakin bir kelime gelmediği zaman geçerlidir. Bu da mastariye ( b â ^ > l İJlfiaf c3" j V gibi. (güya. şayet. isim-haber alır. = 189. Hayır ise hayır. İkinci durum.4*** ( . { j V tir. o n u n i y i ­ l i ğ i . Misâlden de anlaşılacağı ) den sonra gelen ( j l ? ) hazfedilmiş. gibi. ) nin muzâri'nin meczûm olduğu hallerde. ) birleştirilrniştir.£ û- 'cr^l = [1. sanki. Misâl: ).\AA : Bu kelime. gibi. yerine bir ( ) nin ismi olan ( J b ).*jl!f : ( jj ) nin benzerlerinden olan bu kelime.e k s i k l i ğ i ) k o n u ş m a d a b e l l i o l u r . Misâller: 'jj. ( oJtfîil İJLfiİŞ cJJ UJ = C ) getirilmiş­ S e n ç a l ı ş k a n o l d u ğ u n i ç i n . Orada geniş açıklaması yapılacaktır.

Bu edat da diğer benzerleri gibi.. Her yönüyle ona 100 .jÜT G ü y a Ali c a h i l m i ş . ) şeklinde gizlidir. Şe'n zamiri için ( J\ ) bahsinin sonlarına bak. Hafifle­ ) de olduğu gibi şe'n zamiridir.mek yerinde olur. Kendisinden sonra fiil cümlesi gelmesi Bu edatın anlamında yerine göre (gûya-sanki) yerine (. ( 21? öl? 'JZ de isim veya fiil cümlesi olarak haberi olur. Bunun sonucu olarak da isim cümlesinden önce gelme özelliği kalkar.İJl? J İ N L J = C a h i l m i ş c e s i n e susuyor! 190- S\ • . üt? = G ü y a A l i bir ş a i r m i ş ! ı 1 9 1 . Misâl: ı jjbU. A l i b i r a r s l a n g i b i d i r . Ancak. misâller: ! £>jl\ J l Ö j î _ J lil? = /jcd Sanki ölüme götürülüyorlar! *Js. Sanki Ali cahildir. mişcesine) de kulla­ nılabilir. Anlamında ise bir değişiklik olmaz.Ji ) harflerinden biri bulunur.. U Ü & 'jl? = ) şeklini alır. Misâller: > U Üs. ( _ts' ) ' cümlesi üzerinde hareke etkisi aynı kalır. A l i bir a r s i a n a b e n z e r . Edat bu durumuyla ( Zaten ( jüT ) nin ( J\ ) ile ( J) diği zaman bunun da ismi ( ). İster fiil ister isim cümlesinden önce gelsin ismi devamlı ( __ JÛ-İ J J gibi ismi ( Anlamı. Bununla beraber ( ' j l ? ) şeklini aldığı zaman isim cümlesinden önce gelme özelliği ) şeklinde şe'n zamiridir. isim J\ ) ye benzer. Fiil cümlesinden önce de gelebilir. hafifletilir.^ N . Güya Ali cahildir.i V U Ö * J J J 'JZ halinde cümle ile edat arasında ( ) den farksızdır. Edatın bu ( U > ) Bir önceki ( geldikten sonra cümle üzerinde hareke etkisi kalmaz.U f ö : 'JjS ) nin kâffe ( U > ) sı ile bileşimidir. fiil cümlesinden önce de gelebilir. Orada açıklaması yapıldı. kalmaz. İsim cümlesi gelişine misâl: < i ^ . Kendisinden sonraki cümle Fiil cümlesi gelişine misâller: !^>jJl Jt. cJtj j i öl? Bu misâllerden de anlaşılacağı J J .^ : Bu edat bir sonraki ( benzer bak. JJIL? ) in bir başka yazılış şeklidir. ( J& âJ ) nin bileşimi olması uzak değildir.

l j £ : Cer harfi ( i) ) ile. Misâl: fi ) nın bileşimi olan bu kelimenin <Ş&'JJI'^= Niçin böyle yürü- 101 .Türkçedeki (nice-çok) kelimesine karşılık olarak kullanılan bu kelimenin anlamında kapalılık olduğu için kendisinden sonra (beyaniye) adı altında bir ( öf ) gelir.o) ) ler.~>y> Edattan sonraki ( 'öf ( 'öf ileride de işaret edileceği gibi ( Ö* öy* ~ Nice defalar sefere çıkmışımdır! ) e zaid diyenler olmuşsa da temyizden önce öf ) in beyaniye olması daha uygundur.\SX : Bu fiil de daha önce geçen ( ( U defa. ) nın bu fiillerde fail durumunda olduğunu iddia edenler de vardır. A n l a m ı : (Çoğu kez. Edattan sonraki fiil mefûlünü almamış müteaddi bir fiilse o takdirde edat. Misâl: ! oyll. car-mecrûr) olur.^ i . çok öy>}\\ ( U U J& = Suçlular çoğu k e z p i ş m a n olurlar. Bu ( önce zaid olarak gelir. Edat mübtedâ olunca haberi de ya cümle veya şibih cümle (zarf.<2) 1 9 3 . faillerden. çokça) şeklindedir. mübtedâlardan ) zaid değil öf ) zaid olarak gelmez. bu fiilin öne alınmış mefûlüdür. Temyizleri cer eden ( 'öf beyaniyedir. Misâller: ıLilaJI j v—j ^-JÛ? öf ö$ ~ !4?IJ* yliS 'öf 'Ö>S£ = - Nice öğrenciler sınıfta kalmıştır! Nice kitapları okumuşumdur! Bu misâllere sırayla: Öğrencilerden niceleri sınıfta kalmıştır! Kitaplardan nicelerini okumuşumdur! şeklinde de rrianâ verilebilir. işaret ismi ( anlamı (böyle) demektir. mefûlü mutlak olur. mefûllerden. kendisinden önce gizli olan bir (hâl) e müteallaktır.p) 1 9 4 . Bu ( öf 1 ) edatın temyizi (açıklayıcı) olan kelimeyi cer eder. Jjsj J 'LT? öf 'öi^J = 9' b L Edatın i'rabı: Edattan sonra gelen fiil lâzım (geçişsiz) veya müteaddi (geçişli) olur. Misâl: ı c ı j j Jo 'öf ö$ ~ Nice ülkeleri ziyaret etmişimdir! Ülkelerden nicelerini ziyaret etmişimdir! Edattan sonraki fiilin bir kaç defa tekrarlandığı ifade ediliyorsa o takdirde edat. Car-mecrûr. mefûlünü alırsa edat mübtedâdır. Kendisinden önce olumsuzluk (neti) veya soru edatların­ dan birinin geçmesi şartı da vardır. Misâl: IİQ? _ \JÂ ) gibi sonuna kaffe ) sı gelmesi sonucu fail alamayan fiillerdendir.

oralarda Bu kelime için daha önce geçen. Ancak. ( ) ye de (öylece) anlamları verilebilir. Bazan da ) şeklini aldığı olur. Diğer çekimleri yoktur. ( IÜT _ ljjT ). Yalnız mazisi kullanılır. ( liij . Bazan kelime temyizsiz olarak gelir.I ) şeklinde de söylenebilir.J=~l = Çl-? İ İ ? I İ ? _4 J ^ j = Bunca bunca kitap satın aldım.V ! ? :• Kullanılış ve anlamı yönünden daha önce geçen. Tek olarak söylenebileceği gibi tekrarlanarak. bunun mansûp olarak gelir. Onun temyizi. fakat varmış gibi okunur. « B u n c a p a r a e l d e e t t i m .  IJİT iLjj. ( _ Jr Jj ) de ( ti nın elifleri yazılmaz.J li ) getirilir. 197- \ W . atfedi­ lerek. Bu durumda muzaf ileyh olarak belirsiz yer bildirir. [ i & j j _ il?] fiillerine benzeyen bu fiil nakıs fiillerin mukarebe (yaklaşma) ifade edenler grubuna girer. kelime bu şekli alınca tenbih (l>) sı alamaz. ( geçti.y o r s u n ? Bazan daha önce geçen ( önüne bir ( sonuna ( i . Edatın i'rabı: İjjTCvrt/ = ^ j l c C_? lİ-" = de mefûlü mutlaktır. Bununla beraber ( ( oUJİ" ) ya (öyle). müfred olduğu halde. Bu edat da daha önce geçen ( \jv$ ) gibi anlam yönünden kapalı (müphem) olduğu için. kendisinden sonra temyiz (açıklayıcı) bulunur. Misâller: ÛJS l'j?j İ İ ? cJ. » de mefûlün bihi. b u n c a ö ğ r e n c i g e l d i » de fâii. Daha önce geçen ( ) bahsine bak. « B a n a . Misâl: 102 . Misâl: l i ? j l i U j c l l > =. bunun müfred veya cemi' olabilir. IjJ^ ) da cvUJ_T Bu durumda anlamı: (Böylece) dernek olur. İmla yönünden ( ( ıi ) nın. » da mübtedâ. 195- \ \ 0 _ Û £ : Görünüşte bir öncekine benzeyen bu kelime. F i l a n ( f i l a n c a ) y e r d e o t u r d u m .' IJ_S ) ya (işte öyle). bu kadar) anlamlarına gelir. « B e n d e b u n c a k i t a p v a r . (bunca. ( ) ile mecrur olduğu halde. ( öî« ) in temyizi. Misâl: ) harfleri getirilerek ( Ijjf \L ) ti İjSti = ) da olduğu gibi bunun da İ ş t e b ö y l e .1 'J\ c 4 * i = B u n c a d e f a l a r ş e h i r e g i t t i m » 196- jt-<_/ fi _ l i ? ) bahislerine bak.

kitabın bütün sayfalarını okudum. kendisinden sonraki muzaf ileyhin durumuna göre anlamında değişiklik olur. . Anlamı: (Her ikisi) demektir. Yani. nasp ve cer hallerinde fethanın ve kesrenin yerine ( \I ) alırlar. Kendisinden sonraki ismin belirli müfred olması halinde ise kelimenin bütün kısımlarını kapsamına alır. bu muzaf ileyhlerin tüm fertlerini kapsamına alır. tesniye anlamı verirler. olduğu gibi kalır değişikliğe uğramaz. (her). belirli cemi* olması halinde. öJ*>Ü çjbUaJI [ji" = b ü t ü n öğrenciler sınıfı g e ç e c e k l e r d i r .. Yani. raf hallerinde zammenin yerine elif. Bilindiği gibi sonları elifle biten kelimelerde bu elifler üzerine hareke koyma imkânı olmadığından. . ister zamir ister açık isim olsun tesniyedir. Bu iki Bu kelimenin müennesi ( kelime. bunlara 199- W -lâf: ) ya bak. Misâller: öjiijJI yS 'J>\* _ j û i j l \⣠b*. İ ) . Misâller: '\£)S j ^ j H ili.J5 : Genellikle muzaf olarak kullanılan bu kelime. Her nefis (can) ölümü tadacaktır.bjji Görüldüğü gibi bu iki kelimede tesniye anlamı bulunduğundan. Edatın anlamı: Yukarıdaki misallerden de anlaşılacağı gibi edatın Türkçeye tercemesinde kendisinden sonraki ismin nekre (belirsiz) olması halinde. Cümlelerde bulun­ duğu yere göre harekeler. Zamir gelmesi veya edatın ( 'Jİ ) takılı ( JiOI ) şek= Kitabın tümünü 103 . (bütün). . Bu kelimenin izahı için bir önceki ( 200- Y . Kendisinden sonraki ismin nekre veya belirli cemi' olması halinde edat.'o$>)\ c J l j \QS 'ü&j\ bj Açık isimlere muzaf olmaları halinde ise. belirli müfred olması halinde de. 198- WA - yş laf ) dır. Orada geçti.İj _ j J > j ) l muzaf ileyh olan kelime. Devamlı da muzaf olarak kullanılırlar. İ ' r a p l a r ı : Bu iki kelime zamire muzaf oldukları zaman tesniyeler gibi. (tüm) kelimeleri karşılık olarak gösterilmiştir. bu elifler üzerine takdir edilir. anlamı için de ı ^ & j j ı bahsine bak. takdir etme yoluna gidilir.. sonlarındaki elif. maksûr isimler gibi işlem görürler.'öf VJJU L İ Î J I Lj " >S = Nerede ise kalp tasasından eriyeyazdı. Misâl: okudum. Bu ve benzerleri hakkında yeterli bilgi için ( j £ . Misâller: 'JL&l .ojll üîli < t r i î [p = Tenbel öğrenciler dışında.

*JJ§A\ J5" «l> de mutlak.Önünde muzaf ileyh olmaması halinde yukarıdaki izahlar göz önünde 104 . siz müennes ise.... Tesniye müzekker bir keli­ J? gibi.uU*~-' ö^rj JP 4 müfred müzekker. j l i j l l Jİ" p İ da da ha­ Edat. lafzı nazar-ı dikkate alınarak edat. Edatın İ'rabı: 1 .»j»lj j £ J % = jjf .. lafzına bakılmaz. bazan ( lir. *_f Sui? H'J> üÜÎ fâii.. . Takdiri. Misâller. . edat da müennes sayılır. sıfatında tam bir üstünlüğe erdiğini ifade etmek için kullanılır. ma'nen müfred müennes sayılır. ^5" ) şeklinde muzaf olmaksızın gelebi­ Edat. h e p s i h i ç b i r i n i d e i s t i s n a e t m e . )veya( ÖJ*>\J ( ) veya j » l j &)\ JP = şeklindedir. ikinciye ise muzaf olur. Misâl: çJÜaJI Jİ" LJLkJI bJİ Misâller: =' Sen öğrenci t a m (bütünüyle) öğrencisin. ^l_U^_l^. Misâller: »ir ' JP . Müfred müzekker bir kelimeye muzaf olduğu zaman jlj gibi lafzan.linde gelmesi halinde (hepsi) kelimesini kullanmak yerinde olur. müfred müzekker sayılır. Misâller: biai» 'jİ" 'c_Uir tt ^ de mübtedâ. de mefûlün"fjihi.Herkes.Her yönüyle aynı olan iki kelime arasında gelerek. Misâller: 'ç$S = Onların hepsi. lafzı mı yoksa sınırsız manâsı mı nazar-ı dikkate alınarak işlem yapılması gerekir? Bu durumu izah için: X. lafzan müfred müzekker. JiO'l = H e p s i .Edat nekre (belirsiz) bir kelimeye muzaf olduğu zaman manâsı dikkate alınır.. Acaba cümle içinde bu edatın.U-î)l_p' v. şeklindedir.>»>. İX/>\ j j f gibi lafzan Müfred müennes bir kelimeye muzaf olduğu zaman meye muzaf olduğu zaman ma'nen tesniye müzekker sayılır vs.. Bu durumda görünüşte muzaf olmasa bile ma'nen muzaf sayılır. 2. 3. şayet belifj. . '^JJJI Bu iki ye/ dışında i'rabı normal şekilde yapılır. H e p s i . çbUaJI J ? cZYj ^jjJI berdir. Vasfettiği kelimenin. 2.Marife (belirli) bir kelimeye muzaf olduğu zaman ise.. çbüaJI de mefûl-ü . Muzaf ileyhi belirsiz müzekker ise müzekker.s. Takdiri.. ma'nen müfred müzekker sayılır. anlamı da sınırsızdır. görünüş itibariyle müfred müzekker. daha önce geçen bir isme dönen zamir varsa o ismin te'kidir. T a m bir s e n e n i n h e p s i n i i k a m e t e t t i k . Misâller: H e p s i b i z e d ö n e c e k l e r d i r . b j J _ de mecrûr. ..jHp i & b u l = = Meleklerin hepsi s e c d e ettiler. Muzaf ol­ duğu kelimeye göre anlamı belirlenir.. birincinin sıfatı.Edatta.

genellikle temyiz (açıklayıcı) gelir.Y -lc& : ı t Yukarıda izahı geçen ( j i ) ile mastariye ( C ) sının bileşimi olan bu kelime. ( C ) ile mastara dönüşen şart fiilinin mastara dönüşmüş şekline muzaf olarak onu cer eder. Kendisinden önce geçen cümlenin ifade ettiği fikrin. Edat bu fiillerin tekrarlandığını ifade etmeye yarar.'fS : ) vardır. Bunun da diğer benzerlerinde olduğu gibi kendisinden sonra şart-cevap adı altında iki fiil bulunur. deriz. K ö y ü m e g i t t i k ç e ç o c u k l u k ç a ğ ı m ı hatırlarım. deriz.S. Misâller: l î j j UJâc. ' j * ) l US J u Düşmanın bize ulaşmasından korkuyoruz. Misâller: O j ^ Ü J 5 — o^y-U FÂJI JS . düşüncenin doğru olmadığını sert jİ bir şekilde ifade vr'j oy: $ '{&\ ^ etmeye yarar. Meselâ: Nekre takdir edersek edatın manâsını. onu perçeminden yakalarız. cezmetmeyen şart edatlarındandır. Misâl: 4İu?li)L üuü. 202-Y. Cevabı da. haberiye adı altında iki çeşit ( 1 . )ve(û£ İstifhamiye (soru).bÜf : Bir cevap edatı olan bu kelime genellikle tekdir ve azarlama için kullanılır. J 203- Y • T .S. jûjb 1 & c/^JJ 4 J) >^4*i IfJi" = Köyüme her gidişimde ç o c u k l u k ç a ğ ı m a k l ı m a gelir. Bunun temyizi devamlı 105 . Meselâ: Çalışmayıp da ç\3<âi\j>J\ S ı n ı f ı g e ç m e y i u m a r ı m diyen bir kimseye. . Şayet yukarıdaki gibi kendisinden önce geçen bir cümleye cevap olmaksızın gelmişse o zaman anlamı: (Gerçekten) demek olur. ^ . kendisini zaman zarfı yerini tutan bir kelime olarak nasbeder. onun ya­ nına her girmesinde yanında yiyecekler bulurdu. LiUJ Ül - ^ = H a y ı r s e n s ı n ı f t a k a l a c a k s ı n . â > j V'JH*' ^-Ş* 3* ~ Z e k e ı i y y a A. v a z g e ç m e y e c e k olursa. edata yön veririz.d) 201- Y .1 <ûı> p ji3 - G e r ç e k t e n o. şayet ma'rife takdir edersek lafzını nazar-ı dikkate alırız.H a y ı r s i z m u t l a k a k u r t u l a c a k s ı n ı z .İstifhamiye edatı olan ( j ^ " • ) : Bu edattan sonra da ( ) da olduğu gibi. Zekeriyya A. diyenlere cevap olarak. onun yanına her girişinde yanında yiyecekler bulurdu. j?-U — ybÛtl! ^ takdirindedir.bulundurularak muzaf ileyhi kendimiz takdir eder. Bu fiiller devamlı mazi olur.

İkisine de haberiye denir. İşte bu şekilde ) in cümle içinde i'rabı bulunabilir. Genel­ likle temyizine muzaf olarak gelir.Haberiye (nice) anlamına gelen ( benzer. Aşağıda konuya yine y ) cer harfi gelerek edat ( ş L>. Cevap cümlesinde mefûlün bihtir.üf3l ) şeklini alır.b'ljâ Bu cümleye yukarıda olduğu gibi cevap verelim. Cümlede yeri mefûlün bihtir. Bazan muzaf olmaksızın geldiği de olur. Anlamı: (Nice 'çok') demektir. . Misâl: îL»ls^l. Öyle ) de mefûlün bihtir. haber verme. soru cümlesindeki ( ) in karşılığıdır.c4jslll (lUi) c4 Jslil J3y pf ): Bu ( = Kitabı k a ç a aldın? ^ ). cümlele­ rinin kuruluşu. Temyizi müfred veya cemi' olabilir. Bunlara haberiye denmesinin sebebi. (kaç tane). ( öy^ ) bahsinde bu ( lfj> o U i b l j â Jz£ 'ö?'pZ= öf > L r ) ile ilgili açıklama geçti. 106 . Oilr * 5 \A£ cy. Bu cümlede ( ve mübtedâdır. Sözümüzü misâllerle ı£~*ji 'J* t P S sorusuna cevap verelim.-rf p" |Jf Bu cümlede ( ) kelimesi. soru cümlesinde ( TSF^F hareket edilerek ( dönülecektir.( o* o ) e 2. 'ÖI'JZS. Bunun bulunduğu cümleyi ( metodu uygularız. Edatın i'rabı: Soru edatı olan ( ( izah etmeye çalışalım. Misâller: j Ç 'pS N i c e sefiller a ç l ı k t a n ölmüştür! Nice kitapları okumuşumdur. Misâllerle izah edelim. Edatın Anlamı: Temyizi sayılabilenlerden ise. \û'xspf Jjj" sorusuna cevap verelim ) in cevabı ( ) d i r ise. f3" ) de mefûlün bihtir. Kitaplardan nicelerini okumuşumdur! Edatın İ'rabı: Bu ( pT ) in i'rabını bulabilmek için yukarıda sözü edilen metoda baş "Jf ) li soru cümlesine çevirerek aynı y l i S ' pf — ş o l j s ÇUJ5" Bu cümlede ( Oilr-Sf ) kelimesi soru cümlesindeki ( ^ ) in karşılığı ve cevabıdır. ) in i'rabını bulabilmek için soruya verilen cevapta pS" ) in karşılığı olan kelimenin i'rabını bilmek yetişir. Bu durumda temyizi (öf) ile mecrûrdur. bak. Temyizi de genellikle gizli olur.müfred ve mansûp olur. t şayet sayılmayanlardan olursa. Aynı sonuca vararak öbür Öyle ise soru cümlesindeki ( vurulur. Herhangi bir mübtedânın haberi olduklarından değildir. Bu Bazan edattan önce ( durumda anlamı: (Kaça) demektir. hikâye etme şeklinde olmasındandır. (ne kadar) anlamlarına gelir. Öyle ise soru cümlesinde ( ) de mübtedâdır.

Orada soru edatlarının i'raplarını bulma konusu genişçe ele alınacaktır. Edatların izahı ayrı ayrı yerlerinde » Görüldüğü gibi kelime... 1 . i î Y • "\ .Kendisinden önce cer edatı ( J ) gelmişse. Misâl: 107 . ( £ dedir. Misâller: r*^ J^. nasp ve mastar edatı olarak görev yapar... ) in cevabı ve ) lerin ikisi de mefûlün bihtir.. Misâl: k ö y d e n seni ziyaret e t m e k için geldim. Bu durumuyla daha önce izahı geçen ( J İ ) e benzer. mefûlün bihtir. ( J ) sonra gelişlerinde nasıl mastara çevrilirler. mastariye ise. Anlam: İsm-ü mevsûl ile (. 204- Y•İ -\£ : _l ) ile bir U ) in bileşimidir. Bak ( 2. bu durumda kendisi. Öyle ise ( etraflı bilgi için soru edatı ( r '}) kelimesi ( Cevap verelim. J i pJ — ş o J J T I j i ^jf 'LÜ h**>.dığı gibi). f^J^ Jj J*_) . bir cer ve benzetme edatı olan ( mevsûl edatı olan ( yapılmıştır.Okula öğrenmek (öğrenmem) için geldim. .ması gibi) şeklin­ 205- Y •0 - £Y£ Yukarıdaki edata benzer. bu ( jİ - (için) anlamında cer harfidir.'j'cJj-S . Bu durum cümlede söz gelişinden X? Durum olduğu (olması) gibi. Bu şekilde gelişinde. Anlamı: (İçin) demektir. ( kelimelerine benzer. V jtfr jjr ıi£ jıîr j .\ £ : Nasp edatı ve cer harfi olarak iki çeşit kullanılışı vardır.) bahsine bak. Fiiller mastariye edatlarından ) yoksa. iLjJİI J l «_i> J gibi. jî ) bahsi. anlaşılır. Ancak ( J » • 206jjjLi ) mastariye olmaz. Misâl: M ü ' m i n olan kafir olan gibi midir? Eşit değildirler. deriz. Edatla birlikte fiilin^mastara dönüşen şekli ( tJ. Anlamı: (Şöyle şöyle) demektir. kendisi ile fiil arasında gizli ) ile mansûptur. J l l l mastariye de olabilir. ^ j j j ' J£ * î j ^ l J f 207- Y *V - ^4^* : ) Kullanılış ve anlam yönünden daha önce geçen. Fiil.. J ) ile mecrûrdur.n) Bu konuda daha J . (.Kendisinden önce cer harfi ( ( Jl ) bulunur.( f> ) e de mefûlün bihtir.

daha sonra ) in sonuna kâffe ( ) nın elifi düşmez. U mümkündür. Orada izahı geçti. Anlamı: Bir şart edatı olduğundan yukarıdaki anlamına (ise) ilâve edilerek. U ) sı ilâve ) de olduğu gibi. Misâl: %X~jA\c%y *<wl? izahı gelecek olan ( Bazan ( j£ olur. Bu ( 'J> ) e.. Anlamı: (Niçin. sonuna bir sekt (duraklama) ( ) şeklini aldığı olur. Misâl: uLS = LSI Nasıl yürürsen seninle ben de yürürüm.X .{cZ\ljLŞ= n a s ı l s ı n ? Edatın i'rabı için. mastar ( *r X» ) şeklini aldığı ) sı kabul etmek Okulu niçin bıraktın? O k u l u n e d e n b ı r a k t ı n ? Hem anlam hem kullanılış yönünden. muzârileri nasbedemez hâle gelir.Soru edatı oluşunda (nasıl) anlamına gelir. (nasıl . daha sonra izahı gelecek olan ( 2. İ'rabı için daha sonra izahı gelecek olan ( bak.c*lS" c3 J i JÜ = Ali şöyle ş ö y l e y a p m ı ş . ne için -ne diye) şeklindedir. soru edatı ( Bazan (' edilerek ( '<ûLjT U kelimedir.. ) geldikten sonra. Orada şart edatları tüm olarak ele alınacaktır.ise) şeklini alır. bu ( U ) ile. son harfinin harekesi fetha üzere mebnîdir. A- LAŞ : Soru ve şart edatı olarak iki çeşit kullanılışı vardır. İkisinin de. gibi. sonuna zâid bir ( U ) gelir. Bak 108 . 211-YN> . Yukarıdaki ( 210- YV - : ) ile. kâffe ( U ) sının bileşimidir.Şart edatı olarak iki fiil cezmeder. Sen J * ) bahsine bak. bu ( U gibi.(2) Bak ( 'j£ ) geldikten sonra muzâri' fiili nasbedemez ) bahsi daha önce geçti. U > U ) sı gelerek ( )yı. Bu ( olur.Ö " : Bu edat daha önce izahı geçen ( 'JZ ( ). <i) ( X$ |J ) ye benzer. soru edatı ( U ) nın bileşimi olan bir Daha önce izahı geçen ( gelişinde. 1. Cer harflerinden sonra ) nın elifinin düştüğüne daha önce işaret edilmişti. ) bahsine Bu tür kullanılışında genellikle. 208. W = N a s ı l y a z a r s a n y a z a r ı m . Misâl: . 209- Y •^ *-«l? : ) nin ikinci şıkkına bak.

e) ( J l ) anlamında. . bu olumsuzluğu pekiştirmek için gelir. »jlîjJ ŞîiJİI Jj ^4** a) İyelik için kullanılır. Misâl: Hakim suçsuzun lehinde. . 1. kiü i-A-SÜl l i * „. cer edenler ve etmeyenler diye ikiye ayrılır. Bunları sırayla yerlerine göre izah etmeye çalışalım. suçlunun da aleyhinde. Misâller: K a l e m Ali'nindir. açık isimden önce gelişinde ise. 4 = B u jjjigi. ) aleyhte b) ( J i . bu tür kullanılışında edata. Misâl­ ler: . Misâl: Okulu bırakmak istemezdim. 2-Cuhûd (inkâr (olumsuzluk) lâmı: Bundan önce olumsuz bir ( gizli bir ( Jl ) bulunur. Daha önce geçen ( 109 . şehirden çıkmamıza sebep gezintidir.= »JiuJJ ÂLJİI J * l i > > = J Şehirden gezinti y a p m a k için çıktık. arasında i i j j i l 'DÎJHL c J ^ l i = geçti. karar verdi. Misâl: Ü>»j I j j i jj» ö j ? J üj^-y J İ '*İWJL»= F i r a v u n ' u n a d a m l a r ı o n u . ( J i anlamları ifade ederler.Cer harfi olan lâm: Bu (lâm) zamirlerden önce gelişinde meftûh. Orada j« ) geçer. Misâl: ° j&f ~ O n l a r ı n h e p s i b e l i r l i bir z a m a n a k a d a r d ö n e r l e r . bu tür kullanılışında. Çünkü.TU-'J: Onbir çeşit (Lâm) vardır. Orada geçti. Genellikle anlamı: (İçin) demektir.( Jf ) v e ( ) bahisleri. 3. iiUiJI p j J ( j ialüll ^ijlA' £-*y - Kıyamet gününde adil ölçüler koyacağız. Şehire Ali'yi ziyaret için g i t t i m . s o n u n d a k e n d i l e r i n e bir d ü ş m a n v e k e d e r k a y n a ğ ı o l m a s ı i ç i n ( n e h i r d e n ) aldılar. BU misallerden de anlaşılacağı gibi.. Yukarıda edatın. Misâller: sjiU ÂLJİI J» ü i > .Zâid olarak gelen lâm: Bu da. açık isimlerden ve zamirlerden önce kullanıldığını gördük. O k u l u b ı r a k a c a k d e ğ i l d i m . s e n j n içi n aldım. sonrası öncesine sebep teşkil etmektedir. Kendisinden sonraki fiil ile. 212.) i'e karşılıklı kullanıldıkları zaman (Lâm) lehte. 'J ) bahsine bak. ^ J*} J J I = Bunun dışında daha çeşitli anlamlarda kullanıldığı olur: _ ' JLJ jJÎJI İ İ İ = Bu k a l e m senindir. Edat. cer harfi denmekten başka ta'lil (sebep) edatı da denir. d) Akibet (sonuç) ifade eder. meksürdur. Misâller: <^»lîl !•(*£> = fşy^ c) J i (*£ij ) anlamında. Edatın. bir de mastarlardan veya mastar anlamlı fiillerden önce gelişi vardır ki. .

haberinden sonra gelmesi halinde bu ( l â m ) .Müzehlega Lâmı: Bir önceki (lâm) ın aynısıdır. yukarıdaki ibtidâ (lâm)ı ( alır.Uİ&» l*j?i ^ Y . ) nin ismi.Cer Edenler: a) Fiille mefûlü arasında Misâl: Bundan sonra da ( j j . Misâller: c) istiğâse (imdat] ifade eden cümlelerde imdada çağrılandan önce.İbtidâ (başlangıç) Lâmı: Bu (lâm) isim cümlesinin anlamını pekiştirmek için mübtedâlardan önce gelir.. isme jj jj jl ) bahsinde. Bu zayıflık ya fiilin mefuiünden sonra gelmesinden veya ism-i fail. W . fiile benzeyen türemiş (müştak) isim olmasından. Misâl: d) Hareke etkisi zayıf olan fiillerin mefûllerinden önce. ondan önce gelmiştir. ( jl ) nin 6. Misâl: ( jl ^Jit ^jil J j J Utfl = Ş ü p h e s i z s e n . ( lîjjJI ).Yazsın. ileri gelmektedir. Misâller: j j ' J I * Î U_JJ jj Görüldüğü gibi. M i s â l : »j^l iiUi j buna işaret edilmişti. ) geldiğinden. Misâl: ) nin haberinden önce. burada ( j j ^ Ü J ) fiilinin mefûlü olduğu halde. ) vardır.Emir Lâmı: Bu (Lâm) devamlı muzâri' fiillerden önce gelir. 5.Farika (ayırdedici) L â m : D a h a ö n c e g e ç e n ( ) lere benzememesi 110 . cümlenin başına ( j l ga) denir. Son harflerinin harekesini de cezmeder. jw J>_ l i j û î Bu misâlde ( jû* ) mübaleğalı ism-i faildir.k j » b) Muzaf. ) in. Yani. ) den hafifletilen ( için. Misâl: ) nin haberinden önce. ism-i mefûl gibi. Cer Etmeyenler: a) Mübtedânın haberinden önce. Misâl: b) ( c) ( d) ( e) ( jl OF) Jlj ı^b ) nin haberinden önce. liLİ Ul *tf — i ) Ü *5İ Bu lâma. (müzehle­ ) cümleye geldikten sonra bu adı 7. Misâl: v^Nt ~ Yazar. (mukhame lâmı) denir. Misâl: ) nin ikinci mefûlünden önce. ( ( jl Misâl: 'jXA ^ JJ jl jj haberine geçer. Bundan dolayı yerinden kaydırılmış anlamında buna. Mefûlü üzerinde hareke etkisi zayıf olduğun­ dan lâm almıştır. diğer getiriliyordu. İsim cümlesinin başında gelmesi gereken bu (lâm). b ü y ü k bir a h l â k ü z e r e s i n . Misâl: jLİÖs. Misâl: ÖJJ^JR *-J^ÛS = G e r ç e k t e n siz ç a l ı ş k a n ö ğ r e n c i l e r s i n i z . muzaf ileyhi arasında. — L 3 Ü = . j£Jj ^ O l iJljl J i jlj U V^ 0 0 4. bunun haberine d e g e ç e b i l i r .. Bu fiillerin anlamını geniş zamandan emire çevirir.

Atıf edatı olan ( V O l m a s ı n . bu '4i"î^H Allah etmesin. Halit b a ş a r a m a z d ı . Misâller: JC = İ Gelir . Zâid olanlar cümlenin anlamını kuvvetlendirirler. 9. -me) ekleri verir. Zâid olanların.ı A l l a h ' t a n b a ş k a ilahlar olsaydı. 111 . mâzî fiillerden önce gelerek. _ Lı?1 V Y a z m a m . Bunun da. fiillere emir anlamı verdirir. Bundan dola­ yı. zamirlerden önce meftûhtur. Emir (lâm)ı meksûr.Bir şart edatı olan ( j\ ) den önce gelir. bir yemin cümlesinin bulunduğunu bildirmektir. hareke etkisi de yoktur. cer edenleri. önce gelene verilir. cevap ister. daha sonrakiler de meftûhtur. N o t : Cer harfi olan (lâm)lar isimlerden önce meksûr. U İ İ . Bu (lâm)ın görevi. ikisinin d e düzenleri bozulurdu. şart cümlesinden önce. O l m a z o l s u n . d a . Bu fiillerin sonuna (-mez. = jU-i'İ ) şeklinde kalır. Hazfedilmeden ö n c e cümle. Misâl^ 11işaret isimlerinde Bak( \l uzaklık bildirmek için gelir. 1 . Cer etmeyenlerin tümü meftûhtur. Cümlede yalnız bir cevap bulunduğundan. Edatın bunun dı­ şında başka görevi olmadığı gibi. h e m fiil ( isim hazfedilerek cümle. l'jiJÜ ' İ l VI U l U J j l ? jî Y e r d e g ö k t e C e n a b . Misâller: jJU. şarttan sonra gelen cevap. Bu­ nunla beraber. muzâri' fiilleri olumsuz yapmak İJ için kullanılır. şart da. istiğâse ve zamirlerden öncekiler meftûh. Misâl: îtâ-âUİ» ) bahsi. ö?*^^ £ ^ 1 «l* şeklinde idi. Bazan ) h e m yemin edatıyla birlikte. j-J JJI *l> j î j <ût< . geniş zaman. S-TJ) ) şart edatlarının cevaplarının başında gelir. Misâller: 3. JC V = G e l m e z . (yemin ederim) anlamındaki ( fiili h a z f e d i l e r e k c ü m l e . kasemin cevabı sayılır. 10. görevleri ve kullanıldığı yerler. Bu tip cümlelerden bazan. yemin edilen şeklinde kalır. kaldırıldıkları zaman manâ bozulmaz. diğerleri meksûrdur.8-( Bak { Ö J ) bahsi. ): Bunun. L i T İ = Y a z a r ı m . Bilindiği gibi kasem de. atıf edatı olabilmesi için: a) Kendisinden önceki cümlenin olumlu olması.Nefî edatı olur: Bu ( V ). bu cevap.Kasemin cevabından önce.çijJll J i y y Ali olmasaydı. 2-Dua veya beddua ( jl? V ^ )sı:Bu( V ). 213- Y W - V : Edatın çeşitleri. hareke etkisi yoktur. Misâl: ü?*^ pr^ Mutlaka gideceğime Cenab-ı Allah'a yemin ederim.

cümleleri de atfeder. ) dan öncesi ile. olumsuz olduğu ve kendisinden önceki cümlenin de olumlu olması gerektiği için. 5. kitabı oku. daha önce geçen bir soruya olumsuz ş J i «li j i = A l i g e l d i m i ? Diyen cevap vermek için kullanılır: Genellikle kendisinden sonraki cümle hazfedilir. Anlamı. 4. (-me. Misâl: ( j J ) ve benzeri atıf edatlarından birinin bulunma­ { J l i X> J * ) gelmiş. son S f Yazma. sonrasının birbirine zıd olması. Çünkü. fiilin sonuna. ( [ J i <liU] = ) H a y ı r (Ali g e l m e d i ) şeklindedir. -ma). A n l a m ı : (Değil) demektir. Atıf konusu için daha önce geçen ( bak. (-me. kelimeleri görünüşte birbirine atfeder. Edattan sonraki cümle. ( c) ( ^ ^ ^ Bu misâlde. yalnız cins de. a n l a m ı . edattan önce ) ya da sadece olumsuzluk kalmıştır. yerine göre: (Değilyok) kelimeleridir. Âli de adam. L3w = Yazar harflerinin harekesini cezmettiği gibi. Misâl: birine.( jj Y a z m a s ı n . atıf görevini üslenmiş. Fakat. c) Olumsuzluğunun ( Vl ) ile bozulmaması. Soru cümlesinin tekrarı olduğu için. J i Sl 34j <jj«£ da Ali'dir. Bu da ( j £ J . hiç bir sığınak yoktur. e) Kendisinden sonra zâid bir ( ler: lijls* i^-> * İ = L i l j «Jül^pJ j j j % =Cenab-ı A l l a h ' ı n t a k d i r e t t i ğ i ş e y d e n k o r u y a c a k . gâib olması halinde ise. misâlinde ise. ( Ji ) ile ( 3ij ) arasında zıdlık olmadığından. LJ&jSl = 7. isminden y e kendisinden önce gelmemesi. -ma) ekleri de verir. doğru değildir. (-meşin.Jj ) gibi. Misâl: Dergiyi değil. bu misâl. adam ( ^ ). Misâl­ H i ç bir basit öğülmüş değildir. genellikle hazfedilir. muzâri'fiillerden önce gelerek. Orada izahı geçti. Kendisinden sonraki fiilin muhatap olması halin­ ) nin benzerlerinden olan ( Sî ) : Bu ( H ).b) Kendisinden önce ( ması. öncesi ile sonrası aynı işi yazmazlar. 112 . d) İsmi ile arasında yabancı bir kelimenin bulunmaması. Yalnız hareke yönünden birbirine uyarlar. b) Haberinin.Cevap edatı olan ( ^ ): Bu edat. jj ) gelmemesi gibi şartlar vardır. 6-Nehî edatı olan ( misâller: ıJ&3 V ):Bu( V ). Yazarsın.( J«Ü ) ye benzeyen ( ^ ): Bunun da görev yapabilmesi için: a) İsminin ve haberinin nekre (belirsiz) olması. Görüldüğü gibi. b i r e r k e k g e l d i . Misâl: B a n a b i r k a d ı n d e ğ i l . ( Jj ) bahsine "i ) H a y ı r . müfred kelimeleri birbirine atfettiği gibi. Anlamı: (Hayır) demektir. -masın) ekleri veriyor. deriz.

yok. y a d ı r g a n m a z . değil). müfred veya cemi' mükesser olması halinde. çâre Zararı. yabancı bir kelimenin bulunmaması. ) nın ismi. haberinin isminden önce gelmemesi.Jl>jV H' gibi. devamlı habersiz kullanılır. j ^ İ ^ 4»^ IjJÜ — J i J j i j ^ ' İ ^ " ( V ) Bu ( Y ) lar. olmasıhalinde. Çünkü. Ş a ş ı l m a z . E v d e h i ç a d a m y o k t u r ._^lif] ' gibi. j V= S e f e r e a r k a d a ş s ı z ç ı k t ı m . pji V = Kurtuluş yok. Misâller: LiLdl j yJÜ* V = j'jJI j J l j V = olur. ^ 113 . yok. Atıf halinde. görev yapamaz belirtilen şartların birinin bulunmaması halinde. Not: ( V ) bazan. zâid olarak gelebileceği gibi. ne) cer harfi ( i sonra (sız) şeklindedir.J . Misâller: j j j j V . ) den çare Zararı yok. gerektir. ( V mebnidir. ( ^ ) üzere mebnidir. Jübj V . Çaresiz. Haberi de. olmamaya JU V = JÇJ> V = Gerçekten.isimleri olumsuz yaptığından.j JIJJI j V = jJl» % li Xf Evde a d a m yoktur. kurtuluş yok. Tesniye veya cemi'-müzekker salim ) dır. Çünkü. ( j j ) gibi. Misâller: o & "t = w J V ^ v** \ ~ ^ ^ İ)U* y u^i ^ çare J*üuV J = gibi.|Uİ1 . bunlarda nasp alâmeti ( dir. A n l a m ı : (Yok. tekrarlandığı zaman. birinci şıktaki nefî ( V ) sına benzer. (ne. kuşkusuz. şüphe yok. Elbette. mu'raptır. Sınıfta hiç öğrenci yoktur. gibi. fetha üzere J > j V . ( Evde Ali yoktur. e) İsminin cins isimlerden olması gibi. gizli olarak bulunduğu da vardır. şartlar vardır. Özel olduğu zaman açıkça görülür. genellikle gizli olur. bunlarda fethanın yerini kesre alır. n e Zeyd n e d e Halit vardır. Kendisi ile ismi arasında.edat. Başında cer harfi gelmemesi. Muzaf İD veya şibih muzaf olması halinde ise.jjİI JllcCSlj sj* J J * U > Y 9 ' - Aşağıdaki terimlerde -belli olduğu için. ş a ş ı l a c a k bir ş e y y o k . ziyanı yok. jij^> % b j i C = edatın tekrarlanması gerekir. şu şartların bulun­ ması lâzımdır: a) b) c) d) isminin ve haberinin devamlı belirsiz (nekre) olması. Cemi'-müennes olması halinde. Yukarıda jj ) gibi. hareke yönünden isim cümlesine etkide bulunabilmesi için. nef-i cins ( Sf ) sı adını almıştır. Misâller: JIJJI J J i V = j J . Bizde. olmamaya yok. Car-mecrûr veya zart da olsa. kesre üzere mebni­ oljiüf-V [ji^. Şüphesiz. ( V ) nın haberi özel olmadıkça şeklinde gizlidir.

kurtuluş z a m a n ı değildir.. . Bu edat. anlamında kullanılır olmuştur. benzeri olan ( V ) a bulunan şartların. . 114 . Bunlardan biri genel­ likle hazfedilir._. Bununla beraber. - ) nın. Z a m a n . daha önce geçen ) bahsine bak.. Anlamı için. sonradan ( U> ) Ger­ Aslında ( ( Sl ç e k t e n . Misâl: : Kendisinden sonra devamlı ( 'öf ) veya ( f j ) harflerinden biri gelir. Anlamı: (. Anlamı için ( Sl ) bahsinin sonlarına bak.. ( J«*J ) ye benzeyen dört edattan biridir. . üç harfin bileşimidir. . hazfedilerek. . • * *. 218- Y >A jft f : ) gibi. 2 1 5 . ' J J > J I J . ûîf ü A . bu tür kullanılışında. ( J J j ) gibi görev yapabilmesi için. haberinden daha çoktur. J»U. pişmanlık z a m a n ı değildir. V CL.. mamak için) şeklin­ dedir. jî ) ile ( S ) birleştirilerek ( % ) şeklini almıştır. haberi gizlidir. öl> ^ geçen ( H ) bahsinin sonlarına bak.IbSt verildi. Kurtuluş z a m a n ı değildir.' »XW Cij CJ"İJ J>XJ> C J J C Î J CJIJ - Pişmanlık z a m a n ı değildir. ( v^Oî S J ÇJÜbdl İfi* = U Öğrenci sınıfta k a l m a m a s ı için gayret eder.Yv\-jftf. Şartlar için bak ( V ) bahsi. bunun isminin ve haberinin (zaman) anlamı ifade etmesi lâzımdır.. Misâl: 2ie.' :. görüldüğü gibi.( Sî 'jSl ) şeklinde idi. Orada geçti.Y>0 - LYFCY : Daha önce geçen ( ( ^ V ) bahsinde. haberiyle kalır. bazan ismi a J c v _ iiÇii.214-YU-bÜ. Harfler ayrı ayrı yerlerinde görüldü. Orada belirtilen şartlara ilâve olarak. Misâller: ^. Z a m a n . İsminin hazfi. . bu ve benzerlerine işaret edilmişti. Bu ve benzerleri için. Misâl: Edat. daha önce O J İ I . . Bu ve benzerleri hakkında orada yeterli bilgi 217- YW -oSf d . bunda da bulunması gerekir. . kullanılan bu kelime. .

Bu durumda. kendilerinden sonraki kelime ile. önlemek için kullanılır.'. Bazanda diğerlerinde olduğu gibi. i ç i n ç a l ı ş ı y o r u m . daha önce geçen ( jJ. 222- T t X . ama. Orada atıf konusunda gerekli bilgi verildi. ne varki. şeddesi kaldırılarak. Meselâ: J* geleceğinden i*j£J = Bazan. Sonuç olarak da. denir. ( J ) gelir. şu kadar var ki) şeklindedir. Aksine bu edatların sonrası. hareke etkisi kalmaz. fiil cümlesinden önce de gelebilir. Orada açıklaması yapıldı. isim j } j i j k l JÛJ İJŞÜj = F a k a t b e n a s a l e t l i bir ş e r e f cümlesinden önce gelme özelliği kalmaz. Anlamı. Anlamı: (Fakat. cümlesinde. Bu durumda.$ : jU-V ) atıf edatları gibi. Ali'nin cömert olabileceği de akla bu ihtimali önlemek için. atıf görevini ( J ) üslenir. amma j l . ) bahsine bak. öncesinin aksini ifade eder. sonuna kâffe ( L. & ) bahsine bak. Bu edat için yukarıdaki ( 2 2 3 . yalnız olumsuzluk görevi kalır. 221( jl Y T N CRF^ — : ) nin benzerlerinden olan bu kelime. Bu üçü olumsuz anlam ifade ettiklerin­ den.Y Y f .öj&I ^ : Kelime. Bazan. önceki aynı işi yapmaz. hemen ilâve edilerek F a k a t c i m r i d i r . nakıs fiillerden olduğun- 115 . Fakat Ali gelmedi. her halinde aynıdır.endisinden önceki cümleden A l i z e n g i n d i r . ( ) e de. bu şekliyle istisna edatı olarak kullanılır. Atıf edatı olan bu kelime.219Bu kelimenin izahı için. daha önce geçen ( geniş olarak izahı yapıldı. Orada 220- Y Y• . jl? ) de olduğu gibi. j l . Atıf konusu için. daha önce geçen ( yalnız hareke yönünden atıf görevi yapar. çıkabilecek muhtemel yanlış bir anlamı. isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kalmaz. ( JSU ) şeklini aldığı olur. ) sı gelerek ( \IFJ misâl: ) şeklini alır. Bu durumda da. ( ancak.Ic^J : ) ye bak. Misâl: ot JJ J\i Jf^ J£J JJIİ = Halit geldi. kendisinden önce atıf edatlarından. değişmez. Fiil.

İ İ J İ . daha önce geçen ( 224-m-'^: Devamlı cümlelerde mefûi-ü mutlak olan bu kelime. muzaf olmadan önce ( eCJ 1<LUJ = u>l) ) A l l a h ' ı m ! D a v e t i n e bir d e ğ i l . bunun sonu elif-i 227. (yanında. ) düşmüştür. . e G ü n e ş d o ğ d u ğ u z a m a n g e l d i m . Zaman zarfı oluşuna misâl: j J L ü l cJtD? j l ü c i > = misâl: c Güneş doğarken geldim.^^IL . ( of ) ile kullanıldığı da vardır.. mekân zarfı olduğu zaman ise. haberi olarak mansûp okunur. ) kelimesine benzer.^ şeklinde idi. bir çok defalar yerine getiririm) demektir. 225- TT0 - i Zaman ve mekân zarfı olarak kullanılan bu kelime. Her yönüyle bir önceki ( j j j maksuredir. İsmi de.dan. Ancak.YTV - & : ) nın bileşimi olan bu kelimenin Bir cer harfi olan ( J ) ile. vakit. Devamlı mahzûf olan fiili. nezdinde) şeklindedir. Hem mekân zarfı hem ( Of ) >' gelişine 'of V ^ f c * i ^ ^ A r k a d a ş ı m ı n n e z d i n d e n b a n a bir m e k t u p g e l d i . Anlamı: (Çağırma icabet ettim. bir ç o k d e f a i c a b e t e d e r i m . bir değil... devamlı gizli bir zamîrdir. İstisna konusunda geniş bilgi için. tesniye olduğu için fethanın yerine ( ^ ( j ) almıştır.. Devamlı muzaf olur. Kelime. Bununla beraber.de. ( sine bak. kendisinden sonraki müstesna. anlamı cemidir. zaman. her yönüyle daha önce geçen ( xs-) kelimesine benzer. iken). Misâl: şeklindedir. Misâl: İjJlîgeldiler. Anlamı: Zaman zarfı olduğu zaman: (. diğer çekimleri istisna edatı olarak kullanılmaz. Sonundaki ( i) ) ye muzaf olduğu için de. Yaptığın daveti canla başla Bu kelimenin görünüşü tesniye de olsa. S L>bu»JI cl> f 'jg = Halit'ten başka bütün öğrenciler VI ) bah­ ) nin bu şeklinden başka. Sonu sükûn üzere mebni olduğu için mahallen mansûp sayılır.da. işaret ismi ( fi 116 .

p 228-T Y A : Bir önceki bileşik edata uzaklık bildiren ( J ) ile. İsmini nasp haberini raf'eder. ondan dolayı) şeklindedir. hitap zamiri ( ^ ) nin de ilavesiyle ortaya çıkan bir kelimedir. Bak ( |j ) bahsi. Bazan anlamına (işte) kelimesini. Misâllerle anlamını görelim. Umarım yazmışsındır. Fiil c ü m l e s i n d e n ö n c e d e gelebilir. Misâl: ÂİTJÂİI J * \JıJ> LÜIJIJ Onun için savaştan kaçtılar. (için. U^: 231- YT> - : Başlangıç (ibtidâ) lâmı ile ( ^ j * * ) kelimesinden meydana gelen bu kelime. haberi de devamlı gizli olan ( <J?~* ) kelimesidir. O t JJJ Ali b a ş a r m ı ş o l a c a k . Ali g e l m i ş o l a c a k . B u d u r u m d a . isimhaber alır. Kelimenin kendisi muzaf. A n l a m ı n d a i s e . i s i m c ü m ­ l e s i n d e n ö n c e g e l m e ö z e l l i ğ i k a l m a z . bunun da sonuna kâffe ( U ) sı g e l e r e k .m j j ^ f ' j j 'PJ& H a t ı r l a y a s ı n ı z d i y e . 'clşS iilİ*) = Belki yazmışsındır. 2 2 9 . Yazmış olabilirsin.J ^ ( jl ) nin benzerlerinden olan bu kelime de. sonundaki ( <J ) muzaf ileyhtir. Misâl: •jjjll J l J&ÂL^ l-^J Bunun için istifamı müdüre sundum. H a t ı r l a m a n ı z i ç i n . ( y*j ) ş e k l i n i a l d ı ğ ı olur. (ömrüme yemin ederim) demektir. Kelime devamlı mübtedâ. ilâve etmek yerinde olur.anlamı: (Bunun içiriş bundan dolayı) demektir. Edatın b a z a n . bundan dolayı. diğer benzerleri gibi.t r » Bu edat için bir önceki ( JJ«J ) bahsinin son kısımlarına bak.JJI) = Ali g e l m i ş o l m a l ı . diye) a n l a m l a r ı ifade e t t i ğ i olur. Yerine göre anlamı: (Bunun için. gibi. 232- TTT . Jî\ ji Ot.*^i>^ : 117 . 230.m . Kendisinden sonraki c ü m l e üzerinde h a r e k e etkisi kal­ m a z . Diğer benzerlerinde olduğu gibi. bir d e ğ i ş i k l i k o l m a z . Bak ( |'j ) bahsi. onun için.

b) Kendisinden sonraki bu fiilleri olumsuz yapar. henüz kaydı olduğundan. *i ) ) nın elifinin düştüğüne daha önce işaret edilmişti. ' J J Jj v& jjc Ji* li = ) ile kullanıldığı zaman ( ) anlamı gibi. Cer harflerinden sonra gelişinde soru edatı ( ( ) de olduğu gibi. L3W jj — H e n ü z y a z m a d ı . denmiştir. muzâri' fiillerden önce gilişinde ise. kayıtsız olumsuzluk ifade ettiği için. daha önce geçen ( ) nın aynıdır. c JÂ - Sabah namazını kıldın mı? H e n ü z k ı l m a d ı m . b) Bu fiillerin son harflerinin harekesini cezmeder. harftir. soru edatı ( d ) nın bileşimi olan bu edatın anlamı: (Niçin. daha önce geçen ( Jj a) Fiilin anlamını. sekt (duraklama) ( ) bahsi. Meselâ: Kuşluk vakti biri bana ıçLa}\' ^f. ( ) e. ne diye) şeklindedir. kendisinden sonraki muzâri' a) Anlamını. 1-Muzâri'fiillerden önce gelişinde. (cahd-i müstağrak) Sürekli olumsuz. Bak ( 235- Yîö - : ) gibi: Bu edat. edat. U ) sı gelerek. 18 1 . ( harekesini oezmeder. bak. derim. (cahd-i mutlak) Mutlak olumsuz. denir. 234. manâ ifade eder. Edatın ifade ettiği diye sorsa. geniş zamandan geçmiş zamana çevirir. geniş zamandan geçmiş zamana çevirir. c) Son = harflerinin Yazmadı. Bazan bu kelimenin sonuna şeklini alır. sözü edilen geçmiş zamandan. mâzî fiillerden önce gelişinde isim. Bak ( J J Yukarıdaki misâllerden de anlaşılabileceği gibi. ( JJ ) İle ( (İ = Yazar Jj LJ&İ Iİ = Henüz yaz­ ) nın Farkı: ( )in ifade ettiği olumsuzluk mutlak olduğu halde. ( & ) ya ise. nefî edatı ( V ) dan meydana gelen bu bileşik edat. bunun olumsuzluğu.tri-eJ: Cer harfi ( J ) ile. konuşulan zamana kadar devam eder. şayet kılmadı isem ben ona. bir & ) bahsi. Misâl li ^-^i Yazar. c) Olumsuz yapar. Misâl: madı. ( L. nasp edatı ( Jf ). 233fiilin: YYT - J : J Devamlı muzâri' fiillerden önce gelen bu edat.Cer harfi ( J ).

l'Mİ : Daha önce geçen ( |J ) gibi. fiil hazfedilebilir. ( ıİ ) n ı n ( Sil ) anlamında kullanıldığı olmuş­ tur. Şart fiili.da ince) şeklindedir. demektir. iO J J i l aI <jj> J»il 6J> = LL J JU*ll Jiî Iİ = i aI Görüldüğü gibi edat burada. ( O y ) anlamında isim olur. (henüz. Kendisi devamlı önündeki şart fiiline muzaf. . Misâl: ^ i U . L > j l Iİ •= H e n ü z g i t m e d i m . cezmetmeyen şart edatları grubuna girer. Bu tür kullanılışında. daha. Sükûn üzere mebnî olduğu için mahallen mansûp denir.olumsuzluk. Türkçede de ( I İ ) ya karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerden sonra. mazilerden önce gelişinde. . söylediğim zamana kadar mektubun yazılmadığını. iki fiil bulunur. ( • <^îf ) gibi zaman zarfıdır. hâlâ) kelimelerini kulla­ nırız.. fakat yazılmak üzere olduğunu belirtmek isterim. nasbeder. ûj> ) bahislerine bak. 2. şeklinde­ dir. Ö ğ r e t m e n sınıfa girince. (henüz) demekle yetinebilir. Misâl: '«li u = G e l d i ğ i z a m a n . .t t " \ . yazmam gerektiği zamandan bu sözü. Misâl: J 5 J i *l> 14 = ^ izahı gelecek olan.Edat. 1*LyA\ J l c4>i J i = O k u l a g i t t i n m i ? diyen birine... cer harfi ( « ) ile soru edatı ( l'jU ) nın bileşimidir. (niçin) anlamında soru edatı olan bu kelime. Misâller: Yağmur yağınca.. g e l d i ğ i n d e . İJCjlI <yJS\ li D a h a m e k t u b u y a z m a d ı m derken. ( | f o ) soru edatına bak. Türkçeye tercemesinde (. Lfcii Iİ J& 'fi bj t 236. kuşluk vaktine kadar devam ediyor.. (girmedik) fiilini söylemeyebiliriz. sel aktı. yerine göre fiilin hazfedilebilmesidir. u = H e n ü z derim. Daha önce geçen ( lal..de. cevabı da kendisini zaman zarfı olarak. Ö ğ r e t m e n sınıfa girdiği z a m a n .y : Devamlı muzâri' fiillerden önce gelen bu edat: a) önündeki fiilin son harfini nasbeder. Kendisinden sonra şart-cevap adı altında. öğrenci­ lere selam verdi. ikisi de mâzî olur. Takdiri. edata muzaf ileyh olduğundan.. öğrencilere s e l a m verdi. 119 . vakit. # Bu edatın ( Meselâ: Bana. ) den bir ayrı yönü de. sabah namazının vaktinden. Bu durumu ifade edebilmek için. t A l i n i ç i n g e l d i ? Daha sonra 237- rrv .ğı) eki alır. JJ E d a t ı n A n l a m ı : (Zaman. Meselâ: Tatile girdiniz mi? sorusuna.

mâzî de olsa. Bizimle o t u r m a k için geliniz. Bu fiiller muzâri' de olsalar mâzî anlamı verilir.Cezmetmeyen şart edatlarından olur: Bu kullanışında kendisinden sonra. ) de faraziye (tasarı) ifadesi olduğu halde ( C w 'J gibi. Şayet kendisinden sonra fiil yerine isim geldiği görülürse. Bu takdirde Türkçeye tercemesinde fiilin sonuna bir (dir) eki ilave edilir. bizimle konuşsan. ( yoktur. Misâl: (*vO J i -Hz>\ş Şayet Ali çalışsaydı. kendisinden o\ ) de sonra gelen şart fiili.misli) geçmişin şartı.uuİJ \i\fi Q i Üjj w1 J . gizli olan ( J l ) fiilinin failidir. nasıl mastara çevrilir. bu edatın şart fiili. Keşke bize geleydin d e b i z i m l e k o n u ş s a y d ı n . £3>Ü Jüî C^J'J = B a ş a r m a n b e l l i o l s a y d ı . Misâl: ^Jb^İJ ÜJÛ£'J Lütfen bize gelseniz d e bizimle ötursânız. Bu edattan sonra devamlı fiil gelir. daha önce geçen şart edatı ( mâzîye çevirir. Ali'yi ziyaret e t m i ş olsak. Bu edatın. görevleri ve çeşitleri. şart fiilinin hikâyesi. 1 . Adına. cevap ( J ) si denen bir (lâm) bulunur.. cevap ( j ) si denir. elimize n e geçer. muzâriî'ye çeviriyordu. Ş a y e t A l i ç a l ı ş m ı ş o l s a y d ı . İsim cümlesi. şart cevap adı altında iki fiil bulunur.b) Geniş zamandan gelecek zamana çevirir. K e ş k e b i z i m l e k o n u ş m a k i ç i n g e l s e n i z . Bak ( jl ). 238- YfA . Görüldüğü gibi.. Bu edatın kesinlik ifade ettiğini de iddia edenler vardır.. Bu ise. s e n i 'dSû ISÜ ile. 'J jl ) den farkı: O. muzâri' de olsa. Genellikle ceva­ bında. Diyelim k i . Misâller: = Gelir _ J>C JJ Gelme­ y e c e k . Lütfen bize geliniz d e bizimle oturunuz. geniş zamanın hikâyesi veya şartı.. b a ş a r ı r d ı . nasp ve mastar edatı ( J l ) in gizli olarak geldiği yerler. Misâl: ' J j J LSÜ bül Jj —. 2. 3. başarırdı.Arz edatı olur: Arız: Bir şeyin yapılmasını başkasından kibarca istemektir. cevabı da. < .jJ : Edatın kullanılışı. c) Olumsuz yapar. elimize n e geçer. cevabı da geniş zamanın hikâyesi şeklindedir. 120 . Bak. Buna (lütfen) kelimesini karşılık gösterebiliriz. (. *]J>\ JXJ_ JJ = K a r d e ş i n g e l m e y e c e k t i r veya kardeşin hiç gelmeyecektir. gibi.Temenni edatı olur: Misâl: ÜJJİO» IİJİJ J K e ş k e bize gelsen de. isimle edat arasında. fiil gizli demektir. isim cümlesi m ü k â f a t l a n d ı r ı r d ı m . Ali'yi ziyaret ettik. Bu iki misâlde de. şeklinde (hiç) ilave edilir.

jüVy 'tfi'J gibi. Misâl: 'A±£. Misâl. *fy ) 9'bi diller geçer. A l i o l m a m ı ş o l s a y d ı . daha önce geçen ( 'jl ) bahsine bak. olumsuz şartın hikâyesi cevabı da. Bu ikisi cümlede söz gelişinden veya söyleniş tarzından ayırdedilebilir.Kendisinden önce ( -> ) gelmesi halinde. 241- U\ - : 121 . = Bâri (hiç olmasza) ona dört şahit getirseydiler y a ! 240- Ti • - : Her yönüyle bir önceki ( H'J ) ya benzer bak. (vasi) edatı olur. 5. 239Edatın görevleri. Birinciye misâl: ]&~'j'J İkinciye misâl: ÖJ-H^ H'J '^M^j Lütfen derslerinize çalışsanız. = Uzakda olsa.Cezmetmeyen şart edatlarından olur. olumsuz geçmişin şartı. A İ ü I j j l i 'FJJ ij. olumsuz geniş zamanın hikâyesi veya şartı. Misâl: 'p^y 'J LJÛtlI Ö ğ r e n c i sınıfı g e ç m e y i a r z u e d e r . haberi de olumsuz geniş zamanın hikâyesi şeklindedir.H'j) = Ali o l m a s a y d ı . bunun şartı.( ) gibi mastariye edatı olur: Bu durumda kendisinden önce. m - V>' : (. 2. cevabından önce genellikle ( J ) gelir. Görüldüğü gibi edat. H a l i t s ı n ı f ı g e ç e m e z d i .Arz ve tahzîd edatı olur: Arz: Bir şeyin yapılmasını başkasından kibarca istemektir. bunun şart cümlesi isim cümlesidir.Mazilerden önce gelişinde kınama edatı olur. Tahzîd: Bir şeyin yapılmasını sertçe istemektir. cevap istemez. şart-cevap adı altında iki cümle bulunur. 1 . Medine'ye ÎJUJU cJl? 'Jj İ L J İ I J l g i d e c e ğ i m . Bu tip cümlelerde edat. kullanıldığı yerler ve çeşitleri. Mastariye ve mastar edatları için. H a l i t sınıfı g e ç e m e z d i . Genellikle haber ( sj-y> ) şeklinde gizlidir. Ancak. öjr& Yj = Ö d e v l e r i n i z i y a z s a n ı z a Ö d e v l e r i n i z i y a z a c a k s ı n ı z . kendisinden sonra. i l . 4. cevap almamaktadır. Misâl: jJU.jw«J & 'Js. 3. Bunun da.( L i ) den sonra ( 'J\ ) gizlidir.m i s ) ifaiSÎI cii> ll. şart anlamı ifade etmediği diğer yerlerde de. Bu durum. daha önce izahı geçen ( üj ) de de mevcuttu. Bir önceki ( J ) de olduğu gibi. ( î j . Görüldüğü gibi.

^ j j j j l 'JA _ Q. 1 242- t İ t .( üj ) nin benzerlerinden olan bu edat. Misâller: C j i IJIÛ IJI1I\ cJ = K e ş k e g e n ç l i k bir g ü n d ö n e y d i ( d ö n s e ) . ( 'S?"^* ) şeklinde devamlı gizlidir. . iki hâl de geçerlidir. bunda mâni olmaz. temennide kullanılır.^-JJ : n n 1 . ) sı gelerek. L > o& Bazan. j # l 2. Misâl: (OJSJU C bl) = T e k b a b a m s a ğ olaydı* ) gelerek. diğer benzerlerinde olduğu gibi. devamlı gizli bir zamirdir. (bilgi. İsmi de. diğer çekimleri yoktur. istisna edatı olarak da kullanılabilir. devamlı mansûptur. > .Kelime. sonuna kâffe ( L. muhatap ve gaip zamirlerde. 243- tir . isim-haber alır. Temenni: Elde edilmesi imkansız veya zor olan şeyleri istemektir. cemilik alâmeti olur.. ( öJ^ ) kelimesi olması halinde. Vj ^ = Başka değil. bütün öğrenciler geldiler. haberini raf'edebiiir. üzüntü. ( cJJ ). notaydı. Yalnız mazisi var. sezgi) ifade eden. Edatın Türkçe karşılığı: (Keşke. Misâl' ' e r . ) da olduğu gibi. esef A n cJ^î = köşke milletim bilseydi! Bazan da. bunun da. ismini nasp.Daha önce izahı geçen ( ) ' benzerlerinden olan bu kelime. haberini nasbeder. bunun da haberine zâid bir ( V ) gelir.f : Bu harf. tek) şeklindedir. Misâl: . Bazan. misâl: j y İ JJ> ^J*-^ cJJ = Acaba başarabilecek miyim. Kelimenin. İstisna konusu için de ( H\ ) bahsini oku. Kendisinden sonraki (müs­ tesna) fiilin haberi olduğundan. pişmanlık. anlamına. k e ş k e bir biteydim? B a ş a r ı p b a ş a r a m a y a c a ğ ı m ı k e ş k e bir b i l s e m . diğer benzerleri gibi. ( U ) ile birleştikten sonra da. Yani. bâri.. İsmini raf.. > *. Misâl: benzeri olan ( Misâl: U ı^jj^l D e r s z o r d e ğ i l d i r . Misâl: Ali'den b a ş k a . haberi. şeklinde bir kullanışılı olduğuna daha önce geçen ( Sil ) bahsinde işaret edilmişti. t t Edatın ismi.. müzekker. Bunda. diğerlerinde isim cümlesinin üzerinde hareke etkilerine mâni olduğu halde. bu edattan önce ( katar. ( l £ j ) şeklini alır. j^iiJÛs» çA 122 . ( U ).

Şart konusu için bak ( j l ) bahsi..Mastariye adatı olur: Bu ( l u t U 4 & JIJ. Edatın bu tür kullanışında. zâid olarak cümlelerde bulunur.. Orada. Misâller: şüiU = Bu nedir? ş ıiUİ"! U = alınacaktır. ismi ile haberi­ nin yer değiştirmemesi. Misâl: j j U j » . yerine göre harf. bunun haberinden önce de zâid bir ( y ) gelebilir. akılsızlar için ^-ÂJÎ ) bahsinde işaret edilmişti. yerine göre de.İki .fiil cezmeden şart edatlarından olur: Bu durumda da. Yalnız olumsuzluğu kalır. yalnız olumsuzluk ifade ettiği halde. I l p f yJÜaJI U = Öğrenci ç a l ı ş k a n değildir. Orada soru edatlarının i'rabı tüm olarak ele ) bahsine bak. b a k i d i r .Soru edatı olur: Akılsızlar hakkında soru sormaya yarar. 6. 3. ( ~ l î ) gibi görev yapabilmesi için. bu edatlardan sonra fiillerin mastara nasıl dönüştü­ 123 . geniş zamandan şimdiki zamana dönüştürür. daha sonra izahı gelecek olan ( 'J» ) bahsine bak. Misâl: *i» '.i \YS U = N e okursan. .ı A l l a h ' ı n n e z d i n d e k i l e r i s e . Misâl: Sizin sıkıntıya düşmeniz o n a ağır gelir.. kendisinden sonraki fiilin anlamını mastara çevirir. ondan faydalanırsın. 2.244- UX : ) anlamında ism-i mevsûl olur: Ancak bunun.ü£'. b) İsimlerden önce: İsimlerden önce gelişinde ( ^-11 ) gibi.ise) demektir. ^ JiUL-âl U j Cenab-ı Allah yaptıklarınızdan gafil değildir. mastar IV ). akılsızlar için kullanılır. Bazan ( ^ ) de olduğu gibi.= jLVcü. fiilin zamanını. İsmini raf haberini nasbeder. Misâller: %• = Geldi <ü»L Gelmedi.. 1" ( kullanıldığına daha önce geçen ( . Her halinde anlamı: (Değil) demektir. Anlamı: (Ne) demektir. (jW «İti X £ U j Ju& J > Jit U = L bahsine bak. muzâri' fiillerden önce gelişinde buna ek olarak. Misâl: Sizin yanınızdakiler tükenir.j ) Çeşitli görevleri olan bu edat. ( 'jj rüldüğü gösterilmiştir.. olumsuzluğunun ( Sfl ) ile bozulmaması gerekir. Bu şartlardan birinin bulunmaması halinde isim cümlesi üzerinde hareke etkisi kal­ maz. = G e l i r J^ U = G e l m i y o r .Mastariye-zamaniye edatı olur: Edatın bu türleri yukarıdaki gibi.. diğer benzerleri gibi.Nefî (olumsuzluk) edatı olur: a) Fiillerden önce: Mazî fiillerden önce gelişinde. hareke etkisi yoktur. u C e n a b . 5. Mevsûller için ( 4-. Anlamı: (Ne . Mastar konusu için daha önce geçen A d ı n n e d i r ? Soru edatlarının i'rabı için. isim-haber alır. yerine göre isim.

kendisinde zaman anlamı da ) kelimesini muzaf yapmak gerekir. Bu iki tür ( "L*jj olialdJI IJJÛJ j l = U ) gibi. U şeklinde yazdığımız zaman.İM ) Bu( U b) Harflerden sonra: [ j l . Misâl: . > M i s â l : . (nekre-i nakısa) denir. U ). j l = ). U ). 9.Teaccüp (hayret) anlamı ifade eden ('. sonuna geldiği kelimenin görev 124 . fiilin mefûlün bihidir. a) Tam ma'rife özel: Bu ( sıfatı mahiyetindedir. bu ( Ü ) ya. (birşey) anlamında nekre olduğu için.v o ] — ^! . L>ji)l ) = »Ijil cJli. (tam ma'rife genel) denmiştir. Dünya durduğu sürece (müddetçe) seni u n u t m a m . ( j ) l ) ise. C onların görev yapmasına mâni olduğu için. 'cj!b\ ) sı: Bu ( [ £ .Nekre (belirsiz) (birşey) anlamına gelen ( U ): Bundan sonra devamlı bir sıfat gelir. Misâl: » Sadakalarınızı a ç ı k ç a verirseniz. Devamlı bir sifata muhtaç olduğu için. ( dan dolayı yukarıdaki cümleyi. Bak ( '^MJ ) bahsi. bulunan mastara ( îji Dünya durdukça seni unutmam. ( JJM ) ( birlikte haberi. S e n d e f a y d a s ı u z a k o l a n bir şey için çalışıcı olma (çalışma). tam ma'rife genel diye ikiye ayrılır.j î _ JİS" o f i -'S**. j ı % f LJ\ jl± & a . Bu ( b) Tam ma'rife genel: Bu ( sebebi de.Kâffe (engel) ( a) Fiillerden sonra: 11 . Bundan sonraki fiilin mastarı bulunduktan sonra. Lı'Jii) »îjll cJLt = ^ ). vs. sıfatı da nekre olur. sıfata muhtaç olmamalarındandır.au->jjt JU*. önce geçen ( j ü ) kelimesiyle takdir edildiği. bazı kelimelerin sonuna gelerek — .^ gibi. A k ı l l ı ( k i ş i ) f a y d a l ı b i r ş e y i ç i n ç a l ı ş ı r . (şey) kelimesiyle takdir edildiği ve ma'rife » U ) ya (tam) denmesinin olduğu için.Genellikle övgü ve yergi fiillerinden sonra gelen bir ( tam ma'rife özel. teaccüp fiillerinden » önce gelir. Misâl: güzeldir! İ ' r a b ı : Edat mübtedâ. > \*1 %J. 8. I İ Î J İ a U l Sf = bulunduğundan. Bun­ ( SCt ) kelimesinin sıfatı mahiyetindedir. Edat. Bak( y ) bahsi. J Ü J I'PJU*>Ci. Durada ( ^ n e iyi y ı k a y ı ş ! ( failidir. .Î U Bahar n e 7. fiil ile birlikte daha önce geçen bir ismin K a d ı n ç a m a ş ı r l a r ı bir y ı k a d ı k i . oliJuaJI Ijjü. Misâl: LJjJI 'C~İJ U JJUJİ S( = Ç j J I . L ): Bu edat.Zâid olarak gelen ( U ) ya. ı ^' r» ) ya dönen ( j i j ) zamiriyle j)l J İ . Jpu adı almıştır.anlamı ile zaman anlamı da ifade ederler. yukarıdaki ( ^ n e g ü z e l ş e y d i r o! 10. demektir. Kendi fiili ile birlikte. (özel) denmiştir. Orada daha geniş açıklama yapılacaktır. manâda bir değişiklik olmaz. (şey) kelimesiyle takdir edilmediği için. Anlamı: (Ne)! demektir. ) fiilinin U C ) daha vardır ki.& - ).

N o t : ( Li ) ( j » ) ile. devamlılığı (hâlâ) kelimesiyle ifade edebiliriz. Musa A.S. isim cümlesi 125 . gibi. j » .4»l j * ÎJ-J \ . [ jj_Li^_(^4». nakıs fiillerdendir. Misâller: CâuJ Ji J û j | l i = A l i h a s t a l ı k t a n a y r ı l m a d ı .. 246- T İ * \ . j l l i = S a b a h olur o l m a z i s l a m i y e t i k a b u l e t t i .Nekre isimleri daha belirsiz yapmak için gelen ( Li ): l i C a k l i = H e r hangi bir kişi. gibi. A l i h â l â h a s t a d ı r .YİV . l i şeklinde geldiği zaman (. Aynı şartların bunda da. J -Y-TJ b) ( 't-. L?Ü JJJİ li = Çocuk hâlâ ağlıyor. Biz. gibi.f l i U ( jljf : ) nin benzerlerinden olan bu fiil. bir önceki gibi. ona. Bunların da. 245-XI 0 & : v e Bu ve benzerleri. ( j l ? ) benzerleri gibi.. | Juj| U = H a s t a hâlâ yaşıyor (hayatta­ dır).. \c*gibi.. Misâl: c v s JIJ> JJ£. bize dönmedikçe. a) Cer harflerinden. ibadet e t m e y e d e v a m edeceğiz.. bulun­ ması gerekir. . l i J* = H e r h a n g i b i r g ü n . ( ) bahsi. Bu üçünün yalnız mâzî ve muzâri'leri vardır. b i p l j»İ • j j U = E w e 9' r e r g i ' m e z o t u r d u .<-<J? ^ ) eksik çekimli nakıs fiil­ lerdir. ( y .Ö*- ) dan sonra: .. A n l a m l a r ı : Bu fiillerin anlamları: (Ayrıldı) demektir.T\j>Y** : Bu fiil de.S. bize dönünceye kadar ona. . nakıs fiiller olarak isim-haber alabilmeleri için.. bu fiillerdeki ayrılmazlığı yani. kendilerinden önce devamlı nefi veya nehî edatlarından birinin bulunması gerekir. J . Misâller: Ji Işiİ! = Ali ayrıldı. 1 1 1 247.'dUîl l i = Ali ayrıl­ m a d ı . Ji .er ..yapmasına mâni olmaz.Sf ) dan sonra: Bu kelimeden sonraki isim muzaf ileyh olarak mecrûr olduğu takdirde ( U ) zaittir. ( ÇJ. Misâl: u»* -** ^ ! TZ'j J^f * TJJ* J yJl* = Musa A.^<'-üi^-J'l c) Şart edatlarının bazılarından sonra: l i l _ L/l? « L i l i 12.mez) anlamı verir. [ J . Bak. diğer benzerleri gibi.. ibadet etmekten ayrılmayacağız.

( ) nın zâid olduğunu söyleyenler de olmuştur. ( ) den sonra gelişinde ism-i mevsûl olarak daha sonra izahı gelecek olan ( kullanıldığına raslanılabilir. Ancak bu takdirde. sözü edilen Öğrenci oldukça çalış. Fiil. haberi değil (hâl) olur. ( ji fi ) nın bileşimi olduğunu söyleyenler de yok değildir. Misâl: ÜiL» j ^ J l j l > . Edatın bazan.' : Bu fiil de daha önceki.Liili Î>yLa}\ Jİy \ j î = ll* ^VJS »İU 'ljCai\ JİJi) j j jj ) bahsi. H = A d a n hâlâ endişelidir. ( V j J . Bu fiilin mâzîsi. Bunun yalnız mâzî ve muzâri kullanılır. tam fiil olur. değişmez. ( Li ) sız gelebilir. akılsızlar için kullanılan bir soru edatıdır. bulunan mastara ( . ( fili ) nın tek kelime veya ( \l ) nın zâid kabul edilmesi halinde.jlj ) şeklindedir. Bununla bera­ )nın. Bak ( Uujl U ) bahsi. Edat. ( Bazan bu fiil. Misâl: lili = N e y a p t ı n ? ( fi ) nın işaret ismi oluşuna misâl. lili <_^L = S a n a n e s a t ı n a l d ı ğ ı m ı b a n a s o r d u . Misâl: anlamı bulunduğundan. bu tür raber tek kelime olarak kullanılışı daha çoktur. bir manâ verir". manâsı (ne) demektir. j J--LSKJJI lili = B u t e n b e l l i k n e d i r ? İsm-i mevsûl t oluşuna misâl: -r^f ' »= jl İL Y a n ı n ı z d a k i n e d i r ? Bununla be­ ) gibi bir kullanılış tarzı vardır. Kendisin­ den sonraki mansûp kelime. Misâl: ÛQ> J x ^li = A l i bir ö ğ r e n c i o l a r a k d e v a m e t t i . Öğrenci li ) da. 248- YİA - : Li ) gibi. [ £ ^ li _ l i & l li _ gibi.. Bu ve benzeri soru edatlarının i'raplarını bulabilmek için bak ( j i 249-YİV-'Jlj£. ( j j t ) ve ( iil) c^j^\ kullanılışında. j u ) keli­ Çi. Konumuz olan bu fiilin çekimi. tam olarak kullanılır. Fiilden önceki ( mesini ilave etmek gerekir. ) bahsi. Fiillerin mastara çevrilişi konusu için bak. hem soru edatı hem ism-i mevsûl gibi.J'ji . fiil mastara çevrilirken.üzerinde etkide bulunabilmesi için. bu durumuyla tam çekimlidir. 126 . Bunun bir de ( Vljj _ j _ Jlj ) şeklinde olana vardır ki. Misâl: ÛÛF L o U 'JF±>\ = o l d u ğ u n s ü r e c e ç a l ı ş . kendisinden önce mastar ve zaman anlamı ifade eden bir ( ( U li ) nın bulunması gerekir. gibi. hem mastar hem zaman ) i'e nakıs fiil olarak kullanılır. devamlı olumsuz kullanılır. (Ne) fi ) ile soru li ) v e Daha önce geçen ( edatı ( li ber^ li anlamında tek kelime olduğunu kabul edenler var olduğu gibi.

Y OV - : İsim ve harf olarak iki türlü kullanılışı vardır.dir.. Şart edatlarının i'rabı için ( \&» ) bahsine bak.. .İki fiil cezmeden şart edatı oluşuna misâller: l i U i j i C l 'jfJi J* alır.. Nakıs fiillerin tümü için.li) şeklindedir. ben de seninle giderim. 1 . £ ) gelerek.Cer harfi oluşuna misâller: İZ* 'X> îiUîU S e n i bir s e n e d e n b e r i g ö r m e d i m . ( U J* ) şeklini Bu tür kullanılışında.. N e ataman g i d e c e k s i n ? ( 'J* ) bahsi. iki çeşit kullanışı vardır.den beri. £ ). =i Sen ne zaman gidersen. zaman zarfı olarak bu cümleye muzaf olduğu gibi. . ı^İJÜl £jîi> JU cJ?î U = G ü n e ş d o ğ a l ı d a n b e r i y e m e k y e m e d i m . Soru edatı olduğu zaman gelmez. 2 5 1 .250- Y0 • - : ( j l ? ) nin benzerlerinden olan bu fiilyukarıda geçen benzerleri gibi. 1 . G e l e l i b e n i z i y a r e t e t m e d i m . 127 . Bu ( ) bahsine bak. de­ vamlı olumsuz kullanılır.. cer harfidir. zaman zarfı.. daha önce geçen ( ) bahsine bak.ToN Soru ve iki fiil cezmeden edat olark.Kendisinden sonra cümle gelmesi halinde. bazan sonuna zâid bir ( î J^> \û'Ja£> JC» 'Jl = S e n i n e z a m a n a k a d a r b e k l e y e c e ğ i z ? Soru edatlarının i'rabı için bak 2. Anlamı: (. Edat. harf olarak kullanıldığı zaman ise. Edattan sonraki kelimenin şimdiki zaman anlamı ifade etmesi halinde. 252- YûY - (JZ* . İsim olduğu zaman.Soru edatı oluşuna misâller:. Misâl: 'üLJ J>'Â'£îi H Hâlâ Yusuf'u anıyorsun. edat. daha önceki fiilin de mefûlün fihi olur. ben de çalışırım. 2. Misâl: c4> JU JH'Jj U = Geleliden beri beni ziyaret etmedin. S e n i bir s e n e d i r g ö r m e d i m . Bir önceki ( ) ile zâid bir ( \^ üj ) nın bileşimidir.. ( J£» ) şart edatı olduğu zaman edatın sonuna gelir. Güneş doğalı y e m e k y e m e d i m . > er* ~ N e z a m a n ders çalışırsan. isimdir. Şart konusu için daha önce geçen ( 253. Bak ( UÛÎI L* ) bahsi.

akıllılar için kullanılır. yukarıdaki anlamına bir de (ise) ilave edilir.le. Bu durumda (hâl) f& .. Bu durumda yine akıllar içindir.. Allah'a sığınırım. c e z a l a n d ı r ı l ı r .Y0"V 1dün? Terimler: garantiler. ( olur. zaman veya mekân zarfı olan bu kelimenin anlamı: (ile .. birlikte beraber) demektir. Misâl: Onun (dünyanın) üzerindekilerin 128 .de . Akıllılar ö* = olur.ism-i mevsûl olur. bana k i m garantiler? 2. Zaman zarfı oluşuna bL2Qİ1 ' j j j î l » = Anarşi zamanla kaybolacaktır. ( jÛ j i 'Js = 3. B e n i m y a n ı m d a bir k i t a p (var). . ( 254- YOİ - : Genellikle muzaf olarak kullanılan ve muzaf olduğu kelimeyi göre de... o n d a n dolayı jl ) bahsi. Misâl: <&! i U * Allah korusun.iki fiil cezmeden şart edatlarından olur. (. (. Beraber geldik.da) eki verir.^ 'ü* Onu.. Kelimenin bazan. Şart konusu için bak. Bu durumda da. Mekân misâl: zarfı oluşuna misâller: 'dlü c i > = Seninle geldim.. Misâller: K«mi gör­ K i m geldi? j»\ J - Bu a d a m ı n işini b a n a k i m = JijJI <sS*\ A 'ö* * '"^ . iv» ) şeklinde muzaf olmaksızın kullanılır. Misâl: ıJP'JT-'* x» c i > = Beni çağırdığında geldim. Misaller: V ^ f U?* ~ T B e n d e bir k i t a p (var). Edat bazan.da. 2 5 6 . ^ ) bahsine bak. görevleri ve çeşitleri. yanında) anlamlarına geldiği olur. FT^Â* o j s U = (JTYÇ* O n l a r l a b e r a b e r g i t t i m . Cer harfleri için. Allah etmesin.de. genellikle de lafza-i celâle muzaf olarak kullanılan bu kelime. Misâl: TJ j i j ü .harf-i cer ( j ) gibi.'Ö* = K i m bir k ö t ü l ü k y a p a r s a .. £* ~ £j) = Ali'de bir k a l e m (var).. Bu tür kullanılışında bir şart edatı olduğundan. Misâl: 255- Y00 - : = Devamlı muzaf. 5 t>» : hakkında soru edatı {^Sj ]Y = Kelimenin kullanılışı. fiili devamlı hazfolan mefûl-ü mutlaklardandır.

b) Soruya fazla veya eksik olmaksızın cevap verilir. ICJ\ 'cy> — jJli tfî Cevap cümlesinde soru edatı ( Ji ) nin cevabı. Edatın bu yönü için. ( İILİ ) kelimesidir ve mefûlün fihidir. Misâllerle görelim. J\ -JC*. soru cümle­ sindeki soru edatının i'rabı demektir. Orada da. (J e K i 257- TûV - 'JF : 129 . ( li* ) nın öne geçmiş haberidir. Cevap cümlesinde. Öyle ise. U . soru edatı ( lili ) nın cevabıdır ve ( Li? ) nün haberidir. ^ . î ^ l i l J cû? lili — Ljii lil J Ji? Cevap cümlesinde ( Lİ** ). diğerleri isimdir. Öyle ise. bu konuyla ilgili bir izah geçmişti. şLJJ. Öyle ise ( Ji ) de soru cümlesinde ( \JC\) fiilinin haberidir. {IIİLJLO jj?y j> — Ot uk}-" üj?J cevap cümlesinde soru edatı ( ü* ) in cevabı ( ü i ) kelimesidir ve ( J j£J ) fiilinin haberidir. Bilindiği gibi. soru cümlesinde ( li ) da. Öyle ise. ( ) dışında tümü mebnîdir.t ü m ü fânidir. ( lili ) da soru cümlesinde ( Ji? ) nin haberidir. Bu edatlardan isim olanların i'rabını bulabilmek için: a) Soru cümlesine bakılır.> . Bak ( JjT ) bahsi.J* ) harf. Öyle ise ( I / ^ ) da. tbjilL ^A LLİ oj»CGörüldüğü gibi. ( [A] ) de mübtedâdır. üCI _ y ] dür. cevap cümlesinde soru edatı ( ) nın cevabı. Soru edatları: [ 1 .li? IJÂ cevap cümlesinde soru edatı ( li ) nın cevabı ( blî?) kelimesidir ve haberdir. Soru Edatlarının Cümle İçinde İ'rablarını Bulma M e t o d u . bak ( ) bahsi. deriz. ( J i ) de ( ı ) nin haberidir. 1ft»li _ J>. soru cümlesindeki ( * \ ) nün cevabıdır ve nriübtedâdır. \ r. ) kelimesidir ve ( Üİ ) nin haberidir. Nakıs fiillerden örneklerle konuya devam edelim. ( JJU.Lil? — Çiti DS. 1? .o) İşte bu şekilde hareket edilerek soru edatla­ rının i'rapları bulunabilir. ( Lil? ) de (hâl) dir. İki _ . Devam edelim. Öyle ise. ( I . Öyle ise.jJ\j* (t>^j — Jjjll j i Jl» Cevap cümlesinde ( ). c) Cevap cümlesi gözden geçirilerek. d) Cevap cümlesindeki soru edatına cevap olan kelimenin i'rabı. bu cümlede soruya cevap olan kelime­ nin i'rabı bulunur. soru edatı ( Lil? ) nin cevabı ( Çi li) dir ve (hâl) dir. önündeki ( bjİC ) fiilin mefûlün fihidir. harflerin cümle içinde i'rapları olmaz. sonucuna varırız.

Bu da.Cümlelerde zâid olarak bulunur. soru. Cümleye (hiç) anlamı karşılığı kesinlik kazandırır. ş ı*»ljJJI 'ÖF ^At. Bu kapalı kelime­ ler genellikle. kurtulmuş değildir. (sendeki) kelimesinin ne olduğu ( yr^>JI ÖF ~ ) i ' açıklığa kavuşuyor. açıklığa kavuşturmak için kullanılır. Misâller: Jji y 3 Ü I 'ÖF ^JU» d j j = e Sendeki. bunun dışında başka anlamlarda da kullanıldığı olur: 1-( JJ ) nın aksi yönde bir kullanılışı vardır: ( J) ). Misâl: Ahiret hayatının yerine. ism-i mevsuller ve şart edatlarıdır. Misâl: <ukj J £>j JjJl = Ç o c u k k a r n ı n d a k i bir a ğ r ı d a n (ağrıdan dolayı.Sebep anlamına gelir.U — J > 1 ÖF JT^^ = JJ^iS J^)'ÖF£.Yerine (karşılık) anlamında kullanılır. .J U * S ! I ÖF ^ ^J&L ( y OF v f ^ ^ = ^ U .Bir kısım (bazı) anlamında kullanılır. ( ÖF ) ona karşılık başlangıcını bildirir. nefî (olumsuzluk) nehî geçmesi ve kendisinden sonraki ismin nekre (belirsiz) olması şartıyla. 3. Misâl: Jl İİ3? LijJiî = Sizden öğrencilerin bir k ı s m ı (bazıları) ö ğ r e t m e n l e r o d a s ı n a gitsin.Beyaniye edatı olur. Görüldüğü gibi. JjT = Paralardan s e n â e ne kadar var? ^ J * " ^ ' OF Y~-*-J>J = Yanında ne kadar para var? 5. fail. y a l a n l a ÇÛÛ_ jkiî U _ C J J Î O I ) bahsine bak. K i t a p l a r d a n s e n d e k i l e r a z d ı r . ağrı yüzünden) ağladı. bu durumda (den-dan) anlamı dll> cJc = Sana sattım. Kendisinden önce geçen ve anlam yönünden kapalı (müphem) olan bir kelimeyi. = ÖF İJ»I L>Lai V Kötülerden hiç biriyle arkadaşlık e t m e . bir şeyin bitişini rfade ettiği halde. Edat. H i ç bir k i m s e .Genellikle (den-dan) ekleri karşılığı kullanılan bu harf. Misâller : y U l ÖF <~JJ = ÖF ) ile alırlar. genellikle kendisinden önce. dünya hayatına razı mı oldunuz? Ahiret hayatına karşılık.T O A : Her yönüyle daha önce geçen ( ) kelimesine benzer bak. Bu v e benzeri cer harfleri için d a h a ö n c e g e ç e n Bazı fiiller mefûllerini ( ifade etmez. kitaplar azdır. Kapıya yaklaştı. ağrı sebebiyle. 4. 258. soru edatları. mefûl ve mübtedâdan önce gelir. Misâller: B a n a h i ç bir k i m s e g e l m e d i . 130 . dünya h a y a t ı n a razı mı oldunuz? 6. • C j j l l J l c i p i ÖF b İ J u = Ü> 2. Misâl: Evden okula kadar yürüdüm.

vazgeç..259işaret ismi ( Y 6\ l'j . Kullanılış ve anlam yönünden. Faili devamlı gizli zamir ( ( LMJTİ 261- H> : Devamlı mefûl-ü mutlak olan bu kelimenin anlamı: (Yavaş.. c£\- J ^ - W. İsm-i mevsûl B u k i m d i r ? Zâid kabul edilmesiyle tek kelime kabul edilmesinin. ( O i J-» = ) nın ism-i mevsûl geldi? misâl: olarak kullanıldığı yerlere de raslanır. tek kelime olduğunu söyleyenler olduğu gibi. Şart konusunda yeterli bilgi için daha önce geçen ( [jj .. daha önce geçen ( kelimesine benzer. ( £ Kim |'j ) nın zâid olduğu da iddia edilir.İİ 'D* : Daha önce geçen ( |'iU ) gibi. Yalnız ( ^| ) Gruplara ayırarak i'raplarına geçelim.u'ii J J . Şart Edatlarının i'rapları: Toplu olarak şart edatları şunlardır: b i ç e r s i n . bak.ise) şeklindedir. Bununla beraber. Çekimli fiil karşılığı Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Bırak. soru edat ( 'J» ) nin bileşimi diyenler de vardır. ( 260- T"\ • ) fiilidir. ağır ol. diğerleri isimdir.( 'J _ U « harf. ) ile. oluşuna Yanınızdaki kimdir? ) şeklinde yazılması ye­ ^ J U C ta & rinde olur. Misâl: k Ijû j j ) =Arkadaşım yavaş! 262- nt - : ' ^ j > ' U* = H e r n e e k e r s e n (onu) 'j\ ) bahsine iki fiil cezmeden şart edatlarından olan bu kelimenin anlamı: (Her ne . yapma) şeklindedir. Bunlardan sonraki şart fiili müteaddi olur. mefûlünü de almış olursa. ) nın i'rabı: Bu edatları üçü de sükûn üzere meb­ nldir. diğerleri mebnldir. edatlar 131 . Tek kelime kabul edilmesi halinde. Misâller: şil» li 'J> = manâsına bir tesiri yoktur. 1. Misâl: bak.J) . acele etme) demektir. : LJj ) dir.'j - - - J\] Bunlardan [b|_U'il] mu'rap.

• s JjjL» Jl 'L'--'\ cevabına müteallaktır. J l . öne geçmiş mefûlün bihtirler. jsfûd J ^ i ^ durum böyledir. bu edat. uı..^ . Misâl: şJî 23\Ç$A 'J* jL."-'A ' '. *^ -T* U da zaman zarfı. İAŞ ( [c/') i'rabı: Fetha üzere mabnî olan ( ) nün i'rabı: Mu'rap Û^'-Û'] şeklinde hareke alır.V > 4] akıllılar için kullanılır. cevaplarının mefûlün fihidirler. m ]y> . Misâl: ^ |j£ j £ t . . gibidir. Bu durum yalnız [ W* . şart-cevap cümlesi. Diğerleri İÜ ) sız gelmişse. üçüncüsü ) (nasıl) anlamında kullanıldığı zaman ( JT'< olan ) devamlı hâlidir. ikincisi fetha üzere mebnın i'rabı: Birincisi fetha. de öne geçmiş mefûlün bihidir. gibidir. Mastar anlamı ifade etmez. Misâl: lelerinin tümüdür. c) Mekân isimlerine muzaf olduğu zaman. u o}. ikincisi sükûn. e) Mastara muzaf olduğu zaman ise.W*l . .. haberi. Misâl: j j l i > cJti ÜÜti j & '\^A Mastar anlamı taşıyorlarsa mefûl-ü mutlak olurlar. nin i'rabı: Birincisi sükûn. de mefûl-ü mutlaktır. b) Zaman isimlerine muzaf olduğu zaman. Yani.J>\ . Bunlardan yalnız ( c l > ) ( ) sız da kullanılabilirler. UiŞ ) gibi (hâl) olur. Taşıdığı anlama göre i'rabı [ o* . de zamme üzere mebnidir. şart ve cevap cüm­ Bunlardan sonraki şart fiilinin müteaddi olup mefûlünü almamış olması ha­ linde edatlar.( 5yapılır. Çünkü [c5^*-bQl] [Ö>\ . doğru- ) veya müfacee edatı ( 132 . ( l» Ü £ _ ur ^ SJ -l£> t* . mefûl-ü mutlak olur. Misâl: ^ j j \ î ' -i'^î v Şart fiilinin nâj<ıs fiillerden olup haberini almamış olması halinde ise edatlar. Bu ikisi zaman zarfıdır. nîdir.d ] için geçerlidir. j _ ~ Bu edatların bazılarının sonlarına zâid bir ( ) geldiğine daha önce işaret . Kendi cevaplarının mefûlün fihi olurlar. j c gibidir. mefûlün fihi. Bunların üçü de mekân zarfıdır. Cevap cümlesi.öQ1] [ ^ İ _ 'JA _ j î l i . bu fiillerin öne geçmiş haberi olurlar. d) Durum anlamı ifade ettiği zaman ( j^ti lı^îsÇ yJÜ» ^ \ = «u Jj\i L-»Lıa5 ) gjbi kabul edilmesi gerekir.mübtedâdır. Ancak ( ^yİ oili" 4. ( ) sız şart edatı olarak kullanılmaz. Şart fiilinin lâzım olması halinde de. >.-' gibi. Sırayla misâller: da mübtedâ. Haberleri ise. . edilmişti.© •^ - u u£ • ^ . a) Şahıs isimlerine muzaf olduğu zaman.

263- 'tSjâ bp L>. Muzâri'lerde ise. )-i mütekellim Fiillerin son harfi kesre kabul etmediğinden. Mâzî fiillerde.: Soru edatı olarak kullanılan bu kelime. fille bu harf arasında bulunarak filleri. umma (terecci). mazi fiillere hiç gelmez. Bundan dolayı da kendilerinden önce. anlamlarını geniş zaman­ dan gelecek zamana çevirecek. 264-Hi . Gerçekte burada ^ git>i. dUlVl "ÖJIEU îiüjj = Keşke isteklerini elde edebilecek olaydın.U&3t "ijsl -jy&j '^j-i * 4 J ^ ' S fj/^ UT - jU*. temenni. Şayet cevap cümlesinde bu iki harften biri varsa. ( kesreden korur. bu ikisi de cevap istediğinden. Takdir: il» juiil. önde gelenindir. mevcut olan cevaba benzer bir cevap takdir edilir. 1 . Misâller: 2. nehl. Bir cümlede şart ve kasem bir arada gelmiş.Vikaye (koruyuculuk) görevinde bulunur. Sırayla misâller: loc. Çocuklar haydi uyuyacaksınız. görevleri ve çeşitleri. yemin. ( gelmesi halinde. o J * L J J > = \JL Ö Y L ~ J elU) = v>>-j-^ Sil = C '/Jü. şeddeli veya şeddesiz olarak gelir. bu fiillerin anlamının gelecek zaman için olması gerekir. Y muzâri'yi cezmeden gizli bir şart edatıdır. ( ve benzerlerinde de. Misâl: JL». arz. (ne var. ne oldu) anlamına gelir. Öğrenciler! Lütfen ders çalışacaksınız. aynı görevi yapabilir. Derslerinizi ihmal etmeyesiniz. Sonrakine de.Muzâri' ve emir fillerinin sonuna. j j «ilj j ^ J j IISJ 'O\ gibi. Ji'j <J?$ Fiile benzeyen. Bu fiillerin ifade ettiği anlamları pekiştirir. soru. FTS^JJ* bU = ™~ Yarın mutlaka gidecek misin? U m a r ı m yarın mutlaka gideceksin. Kayıtsız şartsız emir fiillerin sonuna gelebil­ diği halde. Buna. ifade eden edatlardan birinin bulunması gerekir. Misâl: jiü LA> Ü J > İ JJUJ ÖJ . Misâl: ü ^ ) -u vikaye denir. cevap cümlesi mahallen meczûm sayılır. teşvik. 133 . ( ) ın bu görevi yaptığını daha önce görmüştük. JJuli L»ls£ll p) = ^IKI U\ji\ J '<J/jj. fiillerin sonuna ( <Ş ) nin gereği olan o| ) .dan doğruya fiil cezmolur. cümlede de yalnız bir cevap varsa. Dilek (taleo) fiillennden sonra muzâri' cezmolur. bulunan cevap.j : Kullanılışı.

öt Bir sonraki ( üUü = ) zamirinin bitişik şeklidir. elbette. Misâller: _ ^ J*A>_ — ey. ve üslûp) anlamlarına gelir. (mutlaka. cümlenin kesinlik ifade ettiği anlaşır. Bununla beraber. Kendisi de fetha üzere mebnî olduğun­ dan mahallen merfû' bu fiillerin failidir. O k u l u m u z g e n i ş t i r de muzaf ileyh. Bu. 266- rn . U» -J*± . muzâri' ve emir fiillerinin tesniyeleri dışındaki çekimle­ rine gelebildikleri halde. Ancak. Sırayla misâllerde görelim. isim olduğu halde yukarıdakiler harftir.c. Misal: Turistler müzeyi ziyaret etmişler­ dir. Te'kid ( ü ) l a r ı n ı n A n l a m ı : Bu ( O ) lar yerine göre. UuJ = JL 4 I lilij = & biz» de «Allah c. Türkçede daha çok cümlenin söylenişteki ses tonundan.|>»u* iL. ) anlamında kullanılmaktadır. Misâl: 134 .jr\İl ji-iSf «İlj = Vallahi iyilik y a p a c a ğ ı m . sonlarına bu ( ü ) lar geldiği zaman sükûn üzere mebnî olurlar. kesinlikle. UJ = <i « A l i b i z e u ğ r a d ı » da mecrûrdur. Meselâ: Yüksek ve öfkeli bir sesle.. yukarıda ( lara karşılık olarak gösterdiğimiz kelimelerin. de mefûlün bih.uj kökünden türetilen bu kelime.e doğru. Belki turistler müzeyi ziyaret etmişlerdir. Ketime burada ( .. minval. ihtimal ifade etmesi kesinleşir. isimlere. mutlaka bu ( J ü ) ) lara karşılık kullanılması gerekmez. . şeddeliler. (kadar. zinhar) ve cümlelerin sonuna gelen (dir) ekleri karşılığı manâlar ifade ederler. gramer. Şeddesiz ( ö )lar.0 » w : Bir önceki zamirin munfasıl şeklidir. fiillere ve bazı harflere bitiştiği zaman yukarıdaki şekli ( alır. bu fiillerin çekimlerinin tümüne gelirler. Jilt . Anlamı ve i'rabı: ' L L \LSJJ = Biz i l i m l e r ı z ı k \)F Biz ö ğ r e n d i k » d e f a i l . Bilindiği gibi Türkçedeki (dir) eki aynı zamanda hem ihtimal hem kesinlik ifade eder. ~ Elli sene kadar yaşadı. bize ilim bahşetti» bu edatın ismi. Devamlı raf halinde bulunur. ' ü u J j U-LjLû = «Belki l a n d ı r ı l d ı k » da nâib-ü fail. tf ) 267-nV-^î. gideceksin. (Biz) demektir. dediğimiz gibi. gibi. gelecek­ sin. bulunduğu cümleye (belki) kelimesi ilavesiyle. 3-Fiillerde cemi'müenneslik alâmeti olur: Fiiller. muhakkak.

Cemisi ÖYIJFCI) g e l i r . Misâl: (belirsiz) ' j | ) takısı olan bir kelimeye muzaf olur. fiil ile önündeki failin mukaddem haber. peki. (iyi. güzel) kelimeleridir. Y>CS\ = G r a m e r . Fatih Sultan M e h m e t | j i J i 'jJ-l J i *liJi»J. Durum bu minval üzere devam etti.CfJS gUİI 'JJt otUİJI J i l i = elli s e n e k a d a r yaşamıştır. Türkçe karşılığı. diğerlerinde isimdir. o 268- T"\A - : Övgü fiillerinden olan bu kelime de diğer benzerleri gibi. B u r a d a k e l i m e ( j j u ) a n l a m ı n d a k u l l a n ı l m a k t a d ı r . (ne iyi! ne hoş! ne güzel!) denir. Kelime. J i *l» g i b i . Çünkü bu f i i l l e r d e . £\>v 3*9^ ^ J~ c?*"^ = Eve doğru yürüdü. birinci ve üçüncü misallerde zarf. ) bahsi orada bununla ilgili bir izah geçmişti. ) sı olabilir. Misâl: 1 IfJıIl JJÛaJI l i u = Bu fiilin a) ( b) ( Jİ Ç a l ı ş k a n ö ğ r e n c i n e iyidir! !JA~Aİ)I İ«JJ J j i l ji* l ö ü ^ l L>lî olabilir. fiil kabul edilmiştir. Fiilin Bulunduğu C ü m l e n i n İ ' r a b ı : Bu cümlenin bir kaç türlü i'rabı varsa da. ..J Y a p t ı ğ ı g i b i y a p t ı . . ^* \ * ^ * * l » ^ faili: ) takılı olur. izinden gitti. Yerinde unutulmuştur. tabi ve olur) kelimeleri de edata karşılık olarak kullanılır. Bazan edatın anlamını kuvvetlendirmek için kendisinden önce ( 135 . (hayret) anlamı da vardır. gibi. şekil yönünden mazi fiillere benzediği için. hoş. !£si'J\ J-*»JI p*i = _ tr*< Bahar ne güzel mevsimdir! ) de buna benzer. Karşılık olarak gösterdi­ ğimiz bu kelimelere (ne!) kelimesi de ilave edilerek. Misâj. sonraki ismin de mübtedâ kabul edilme­ sidir. (hay hay. (_ J . Türkçe tercemesine en yakın olanı. Misâl: l * î öl*JwaJl «« jl L. açıklanan gizli bir zamir . J_JJ)I = Gramerci. üslûbunu kullandı. fâii merfû'dur. Bir (yerme) fiili olan ( 269- .f»* : Cevap edatlarının en çok kullanılanı bu edattır. Misâl: CJ Nekre ^-J d) ism-i mevsûl ( U Bak ( e) (Şey) anlamında bir ( ü ) olabilir. Bununla beraber yerine göre. Misâl: bir kelimeyle gibi. bir oluş bir iş bir hareket bildirmediği halde. Anlamı: (Evet) demektir.

Diğerlerinin yerine virgül kullanılır. Ali v e Halit geldiler. iyiliklerin yayılmasına çalışmayan. Jij CJVF = S e n t e n b e l l i k e d i y o r s u n . j . .'A> Halit gelip sınıfa girdi. Edat. Ali. b) (ise) anlamında. k ü ç ü k l e r e a c ı m a y a n v e b ü y ü k l e r i s a y m a y a n b i z d e n d e ğ i l d i r . (bırak arama vaz geç anlamlarına gelir. b e n d e s e v m e m . Ali bir yazar olarak yeter. pt'l deriz. ile) dışında aynıdır. başkasını a r a m a y a g e r e k y o k . ^ ^ c) (de) anlamında Misâl: ^ Sen çayı seviyorsun. Hitap zamiri ( J ) ile birleşerek bir şeyi nehyetmek yasaklamak Bu kelime ( ^ yeni bir kelime şeklini almıştır. Kelimenin bu şekli ise. demek isteriz. LiLaJI > ^ JJU. cümlede bir kaç defa tekrarlandığı zaman Türkçeye tercemesinde yalnız bir tanesi söylenir. yazarlık işinde kemale ermiştir. Halit geldi. söyleyen için faydalıdır. Sen kâtip (yazar) arıyorsan aradığını buldun. Bunun dışında cevap edatından önce kullanı­ lan bu kelimenin manâsı ve görevi yoktur. Daha önce geçen ( böyle bir kullanılışı vardı. Görüldüğü gibi edat.j : Edatın kullanılışı. Atıf edatlarının en çok kullanılanı bu edattır. sınıfa g i r d i . Ö*^*? U-*^ O ) = o > «Kötülüklere mani o l m a y a n .o) 2 7 1 . Halit geldi v e sınıfa girdi.ip. >.Atıf edatı olur. 136 . gibi. a) (Fakat) anlamında. cümleler arasında da aynı görevi yapar. / ^ f i . 270- W• - : ) fiilinden ism-i faildir. Misâl: Ç a y s ı c a k . Misâller: [p. j JJli -L> = Ali ile Halit geldiler. Kelimenin asıl anlamı bu olmakla beraber sonradan (hayret) anlamında da kullanılır olmuştur. ister müfretler ister cümleler arasında gelsin anlamı: (. Bilindiği gibi ^ Misâl: ÛLS" J*J îsA-*tf = anlamı ifade eder. j ü l a J I F>JIJ _ -*~F^\'J£Y. evet bu sözü söyle­ Sf I ) dan önce de diyen birinin sözünü tasdik için yen doğru söylemiş. Ali d e Halit d e geldiler. j j j j i l l 'JX>_j. .. lîjC U i l j LU-C ^ Û J I V . Müfred kelime­ leri birbirine atfettiği gibi. Yani. şu anlamlarda da kullanılır. 1. » Bu­ nunla beraber edat. s u i s e soğuk içilir. Misâl: JNJİ! <y. görevleri ve çeşitleri. demektir.pLl ) kelimesinin kullanıldığı olur: Meselâ: «JJÛJ 'jJiaJİ = Doğruluk..T V N . f a k a t A l i ç a l ı ş ı y o r .

sonrakinin de aynı işi. Kendisinden sonraki cümlenin öncesiyle irtibatı yoktur. sonraki muzâri'dir. »ıJJ j JJı> cl> = jfa j ö j jJl> il> = Halit. ikisi de beraber hemen sonra yaptığını anlatmaya yarıyordu.İsti'nafiye edatı olur. . Fiil cümlesine misâl: o l d u ğ u h a l d e g e l d i .İbtidâiye (başlangıç) edatı olur. Misâl: j xs. 2. biri önce biri sonra da gelebilir. elleri cebinde olduğu halde Halit..d i derken. Anlamı: (Halde ve. Hal cümlelerinden önce gelir. gelebilecekleri gibi. ( ( <J <-» ) ile ( J ) un farkı: ) kendisinden önceki kelimenin işi önce. Bu durumda edattan öncesinin (dilek) (talep-inşâ) sonrasının haber (bildirme) kipi veya öncesinin haber. Bundan sonraki kelime mefûlü meah olduğu 137 . B U a d a m -Allah bilir a m a . Allah size ( b i l m e d i k l e r i n i z i ) ö ğ r e t e c e k t i r . bak. Bunda ise bu tertip ve öncelik sonralık söz konusu değildir. Cümleleri başlatmaya yarar.k i B e n k l A l | h l^jî^. bu anlamları öncesi ile sonrası arasında zıdlık olduğu zaman vermektedir._ = " a ' a şükür.^l^. yalnız cümleleri başlatmaktır.Görüldüğü gibi edat. ^ " 7 _ ^Jiil J l j .Maiyet (beraberlik) edatı olur. edattan önceki kısım ) fiili emir. (onların) hepsi Rabbı'mızın nezdindendir.. Biz T ü r k l e r . b u n u a l e m bilir.v a t a n ı m ı z ı s e v e r i z . Atfedilen cümlelerin birbirine sığa(kip) yönünden uygun olması gerektiğine daha Önce geçen ( Misâl: «il ( \YÜ\ J ) bahsinde işaret etmiştik. İ'tiraziye cümlelerini (parantez içi cümleleri) başlatır.» Edatın bu türlerinin görevi. J 4i> X «_ <ûl ly£L> = «Allah'tan korkunuz.ai^ll^^ demektir. sonrasının dilek olması halinde ortaya çıkar. Bundan dolayı da tılmış bir cümle kabul edilir. Tercemesinde karşılık gösterilmez. 3.iyiyim. Bu cümleler isim veya fiil cümlesi olabilir. » Görüldüğü gibi. ondan lüU-j 'Js. bu iki fiili birbirine «İl'qS&UY cümlesi yeni başla­ atfetme imkanı yoktur. yüzünde gülümseme belirmiş g e l d i .fakirdir.İ'tiraziye edatı olur. Bu tür kullanılışında anlamı: (Ki-ama) 5. ona i m a n e t t i k .'jf 'JS *J (Jul öjyî j j>-)lj= «İlimde söz sahibi olanlar. Kipleri ayrı olduğu için. e l l e r i c e b i n d e o l a r a k g e l d i . Birbirine atfetme imkânı olmayan iki cümle arasında geldiği zaman bu adı alır. erek) ekidir. Misâller: 'jyai . H a l i t . İsim cümlesine misâl: AJJ» j *4>'j 'J*.Haliye edatı olur. 6. 4. . Daha önce geçen (vjı de yerine göre bu anlamları veriyordu bak. 'J>'J\ . Bu durumda atıf edatı değildir. derler.

hem cer harfi hem yemin edatıdır. ia Nûdbe: Felâket.le. Türkçe karşılığı: (Vah vah. mazi.. bunlarda zammenin yerini tutar. hazfedilerek onun yerine geçer ve anlamını alır. . Daha sonra izahı gelecek olan ( U ) bahsine bak. gibi. bu ismin sonunu cer eder. >jî *Jj Sfl j i . Bu fiiller ile 272- YVY - lj : Bir nd edatı olan bu kelime. 8. ölüm. ( SfJ ) dan sonra zâid olarak gelir. |^>j>l _ (i^»i>j>l ( j ) getirilir. nidanın yalnız (nüdbe) kısmında kullanılır. bazan ( N i c e g e c e l e r .Zâid olarak gelir. Misâl ^1»>Î A p-**^ . bir -. duyulan acılardan dolayı kişiler. ) u denir.Daha önce geçen ( L / . Münâdâ için geçerli kaideler bunun için de geçerlidir.r^v* ' ) gibi. Orada bununla ilgili izah geçti. jtiüit — TJJUIE. . yazık vay) şeklindedir.l l j ojw = D a ğ ile birlikte yürüdüm.İ 'o* £ gibi. Bak ( ) VJ ) şekilde ve aynı anlamda kullanılır. acınma ve döğünme nidâsıdır.Kasem (yemin) edatı olur. Bu nida. Edat bu kullanılışında. Adına işba' ( J 12. Misâl: <ü>lj = C e n a b . Kendisine yemin edilen isimden önce gelerek. yazık ıülL»^ = Misâller: Hüseyin'e! bazan da bir ( U ) ilave­ V a h d i ş i m ! Bazan. 138 . Edatın bu tür kullanılışında anlamı: (ile . (mendûba) bir elif ilave edilerek. acı duyulmaz. Çünkü.. j j L / > j _ JA'J bahsi. facia.Cemi' müzekker salimler ve beş isimlerde raf alâmeti olarak. Ancak. içinde bulunduğu felâketten dolayı başkasına yapılacağı gibi. J^.Cemi edatı olur. beraber. l üy->lj = !i£V«»lj= siyle ı «Ull^lj kendileri Vah. Türkçede de aynı ) den önce geldiği zaman. Cemi müzekker. ( sözü edilen zamirler arasına. bilinmeyen bir şey için. cemi'-müzekker muha­ tap mazi fiillere mansûp muttasıl zamirler doğrudan doğruya gelmez. 9. edattan sonraki isme yani.ı A l l a h ' a ( y e m i n e d e r i m ) .(işba') edatı olur. acıma ve ağrıma gibi hallerde acıma.için devamlı mansûptur. . bu edattan sonraki isim (mendûp) belirli isimlerden olur. Misâller: 10. Misâl: Dağ boyunca yürüdüm. Misâller: 11. şeklinde söylenir. birlikte) şeklindedir. için de söyleyebilirler. \\ L Lİ> x - J .. muzâri' ve emir fiillerinin sonlarına gelerek onları cemi yapar. 7. İşba: Doyurma demektir.

Misâl: \'*JlA U '«d lÂlj > n e k a d a r h o ş ! Bununla beraber. vaybe. Misâl: lü?t» LÜlj olv>j = Görüşünü hatalı buldum. 277- YVV - ^ J : (Hayret) anlamı ifade eden bu kelime. Misâl: bilgi için bak ( İ l j i <İl ~*ı {J = A l l a h . Türkçedeki (oh!) ünlemi karşılığıdır. Anlamı: (Hayret. Kalem gözle bulunduğu halde.lilj : Tenvinli veya tenvinsiz kullanılan bu kelime. her yönüyle daha önce geçen ( bak.^ j : 2 7 5 . görüşün doğru veya hatalı oluşu zihinle bulunur yani.YYO : Bu kelime. Çekimli fiil karşılığı ( devamlı gizli zamir ( JÇ j ) dir.. Misâl: ! f l i ^ l o. aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. Misâl: \jj CJ'J>J Bir k a l e m b u l ­ d u m .m Oh 274Kalp fiillerinin birinci grubundan olan bu kelime. YVİ . Kelime.273. ( tfî ). sevinme. o^-s* ) kelimesine benzer. Diğer benzerleri gibi. isim-fiil muzâri' kabul edilir. (bilmek) anlamında gelirse. vay canına) şeklindedir. 278- TVA . normal fiiller gibi. b e n ^ s a n a f e d a k ı l s ı n . bu durumda kalp fiili olur ve iki mefûl alır. bilinir. Ancak (bulma) işi gözle yani. bir mefûl alır.YVT . Şayet (bulma) işi zihinle yani. 276- YV"\ - y*J : Kalp fiillerinin üçüncü grubundan olan bu fiil. (bağışladı. vay. maddi ise. ) şeklinde söylendiği de vardır. aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. Yeterli 3*^! )bahsi. Anlamı: (Buldu) demektir. hasret ve özlem duygularını dile getirmek için de kullanılabilir. faili ) şeklinde de kullanılabilir.o l i U ( Ulj _ »lj _ l\j IAIJ = H e y g i d i e s k i g ü n i e r h e y ! Kelimenin. Bu ve benzerleri hakkında daha geniş bilgi için.£d J 139 . Bu ve benzerleri hakkında geniş bilgi orada geçti. etti) anlamla­ rına gelir. hoşlanma duygularını dile getirir. kıldı. Orada yeterli izah yapılmıştır. bak ( i£\ ) bahsi.

Her yönüyle aşağıdaki ( S--> ) kelimesine benzer. (Acımak, acınmak) mev­ kiinde kullanıldığı gibi, (tekdir, kınama ve azarlama) için kullanıldığı da olur. Anlamı: (vah, yazık, vay haline, bak hele, şuna bak) şeklindedir. Misâller: ı Qiü . £ j = Yazık Ali'ye! cû., = Y a z ı k s a n a ! irabı: Kelime muzaf olarak gizli bir fiilden mefûl-ü mutlak olur. Muzaf olmaksızın geli­ şinde mefûl-ü mutlak olabileceği gibi, mübtedâ kabul edilerek, merfû' da okunabilir. Misâller: .! &^zj ı'di L İ \ - ! istf rûj = Vay haline! Ş u n a b a k ! baksana! bak hele!

279- T -

'SIJ

Yukarıdaki kelimenin aynıdır. Ancak bu, genellikle (tekdir, azarlama ve kı­ nama) için kullanılır. Misâller: sana! ( j4j ı J-> j£ - J » & i A ) bahsi. = i di J j j= Vay haline! Yazıklar olsun V a y b a ş ı m a g e l e n l e r ! İ'rabı için bak

280-

T • - **L A

J

Yukarıdaki ( j j j

) kelimesiyle (

*fi

'S--»

) şeklinde ( ^

) ke­

limesinin bileşimi olan bu kelime, aslında beddua için kullanıldığı halde, sonradan hayret ve beğenme anlamında kullanılır olmuştur. Anlamı: (Vay anasına!) demek­ tir. Kelimelerin ikisi bir kelime haline getirilerek, ( ^ tir. ) den cer harfi hazfedilmiş-

281-

TA \ - 4*J :

(Haydi, tez ol, acele et, çabuk) anlamlarında kullanılan bu kelime, isim-fiil emir kabul edilir. Teşvik mevkiinde kullanılır. Çekimli fiil karşılığı ( ' ^ j J ) fiili, faili de gizli zamir ( cJİ ) dir. Devamlı da gizli olur. ZJ-AJ şeklinde söylendiği olur.o»

2821- ( tim,

TAT - - * :
ji ) nin muttasıl şeklidir. Fiillere muttasıl olarak geldiği zaman, de­ «JÛTC = geldiği zaman, devamlı Ona geometri öğret­ muzaf jl ileyhtir. Misâl: ) den ) ve benzerlerinde sonuna

Görevleri, kullanıldığı yerler ve kullanılış şekilleri. vamlı mefûlün bihtir. Misâl: isimlerin

'jJÛ> iAîŞ =

Onun kitabı faydalıdır. ( \>yn

bu edatların ismi olur. Misâl:

Keşke o dönse! (

140

sonra mübtedâ olur.

Ow1 l i

»Vjî =

O o l s a y d ı g e l m e z d i m . Cer harfle­ *!• o i > İ = O n d a n a l d ı m . Zamir

rinden sonra mecrûr olur. Misâl:
2

bütün bu hallerinde mebni olduğu için, mahallen i'rap edilir. " ( L5? ) ' ' (
n n

^

) şeklinde fiillere, isimlere ve bazı harflere muttasıl

şeklidir. Kullanılışı ve anlamı yukarıdaki ( i _ ) ye benzer. Ancak o, müzekkerler bu ise, müennesler içindir. 3- Tenbih edatı olur. Daha önce geçen ( fi ) bahsinde buna işaret edil­ mişti. Anlamı: (işte) demektir. Misâller: I_J1Ü£JI j * l i = işte o kitap. w~Aİi Ul li = İşte ben gidiyorum. 4- Sekt (durma-duraklama) edatı olur. Kelimeler söylenirken, herhangi bir kelimede duraklamak istendiği zaman kelimenin, son harfinin harekesini belirt­ mek için, sonuna getirilir. Misâller: J _ Ü . hitap zamiri ( lerde, JU _ L?U _ ^ U i) ) veya ( < = _ '«ul? . İ - * l i illjiî l i j ) getirilerek, çekimi yapılır. Çekimi: MüzekkerMüenneslerde, 5- fiil emir olur. Bu fiil dışında çekimi yoktur. Anlamı: (AL) demektir. Sonuna '«U - l i j U - f j U şeklindedir.o)

283Yalnız

YAT - ü U
emr-i o U - LJU _

:

hazırı

olan

bu

fiil,

(getir, gibi.

ver)

anlamına

gelir.

J V U lyU = LJ^
^"U.LJU-JJU

Delilinizi

getirin,

Çekimi

müzekkerlerde:

IjSU

m ü e n n e s l e r d e , şeklindedir.

284-

TAİ— İJ&> :
li _ 2) _ U ) bileşimidir. Bu harflerin ayrı jjSw İjSjtî = Dostluk böyle m i olur? i ş t e b ö y l e c e bizi ç ö l d e bıraktılar.

Görüldüğü gibi üç harfin; ( böyle) şeklindedir. Misâller: j \5JZj\'&j>j = LÜlji =

ayrı açıklamaları yerlerinde yapılmıştır. Bu bileşik kelimenin anlamı: (Böylece, işte

B u n u n g i b i , b u n a b e n z e r , (v.s. - v.b.) demektir.

285-

YAû -

:

Yalnız emr-i hazırı olan bu fiil, kalp fiillerinin ikinci grubundandır. Bu da diğer benzerleri gibi aslı mübtedâ-haber olan iki mefûl nasbeder. Anlamı: (farzet, tut ki, diyelim ki) şeklindedir.

141

-fdUi JJÛ 'gLaJ liLâ ( ji

c&l Li

=

T u t ki (diyelim ki) sınıfı g e ç t i n , jî ) den gelmektedir.

Y a o n d a n s o n r a n e y a p a c a k s ı n ? gibi. Genellikle kendisinden sonra ) gelir. Anlamındaki (ki) eki de, bu ( ( LJbj ) den gelen ( L i ) ile bunu karıştırmamak gerekir. Onun anlamı: (Bağışla, hiba et) şeklindedir. Bununla şekil bakımından başka bir ilgisi yoktur. Yukarda da belirtildiği gibi bunun, yalnız emr-i hazırı vardır, mazisi ve muzârisi yoktur.

Nakıs fiillerin (başlama) grubundan olan bu fiilin anlamı: (Başladı) demektir. Misâl:

'öyf&k v U J Li = b aI '

Öğrenciler y a z m a y a başladılar.

Fiilin asıl anlamı: (Esti) demektir. (Başladı) anlamında kullanılması için, mazi olması ve kendisinden sonra muzâri' gelmesi gerekir. Değilse, asıl» anlamında kullanılır. "J\ Bak ( L^f Misâller: =

'ç£_'J\'c~*=

Rüzgârlar

esti.

R ü z g â r l a r e s i y o r . Bu ve benzerlerinin yalnız mazile­

rinin (başlama) anlamında kullanıldığına daha önceki bahislerde işaret edilmişti. '&.) ) bahsi.

287ni n harf

MV olduğuna,

:
geçen bahislerde işaret edilmişti. Misâl:

Daha önce geçen (hemze) gibi soru edatıdır. Soru edatlarından yalnız ikisi­ J i «U J i = A l i g e l d i m i ? Türkçedeki (mi) soru eki karşılığıdır. = B e n d e n yarın Ali'nin gidip

Bununla beraber bazan ism-i mevsuller gibi bir manâ verir. Misâl: Sl Y\ linç j i l l i J i J i g i t m e y e c e ğ i n i s o r d u . Bak (hemze) bahsi orada bunun izahı yapıldı.

288-

MA _ bU
) gibi, muzâri' fiillerden önce gelişinde

Bu edat da daha önce geçen ( V)
Öj-HZ*

(teşvik) mazilerden önce gelişinde de (kınama) anlamı ifade eder. Misâller:

bU =
Ji

Haydi çalışsanıza. ) ile ( S f

LLjji c k > bU = %ö

Bari derslerini ezberleyeydin. Derslerini ezberleseydin y a . Bu edata ( ) nın bileşimi diyenler de vardır.(1) O takdirde olumsuz soru şeklinde aynen (teşvik) ve (kınama) anlamları ifade eder. {JL^JJİ C & A İ bU = {jj'^fj? bU = Çalışmaz mısınız? Derslerini ezberlemedin mi? Derslerini

142

nida edatlarındandır. ( li demek olur. ve saire (v. \J3i> = Şahitlerinizi getirin & j tjLU = Bize (doğru) gelin.OI4S> : İsim-fiil mazi olan bu kelimenin anlamı: (Ne kadar uzak) demektir.s. (sana söylüyorum. c4> P c4* v. Misâller: 'P\>\+i. bazan 4Ş ÂÎVjJI iiUlü = üi Burada otururlar.4* : Yalnız emr-i hazırı olan bir fiildir. v. Buradan şuraya. şeklini alır. genellikle cümlelerde mekân zarfı olarak yer alır. 290Misâller: X\. Misâl: olarak l i * _ J l ü _ iiUli* = zarfı işte o zaman hakimiyet Allah'ındır. ( İAJ ) dir.b. (İşte burası.Y^Y . ( fi ) bahsi. beri gel. olduğu gibi kaldığı halde sonundaki zamir.. Bak 291( C bahsine bak. Çekimi: Kelime. Çekimli fiil karşılığı. fji = Bunun gibi. Ui J l JU* J * s Şura­ J j & öf ~ Buradan oraya. hitap edilen şahıslara göre değişir. Anlamı: (Gel.) demektir. buna benzer. jjliiç Jü* J l üi J> = dan buraya. ~— Çalışkan öğrencinin sınıfta kalması 143 . - Ü* : İşaret ismi olan bu kelime.^ : Ç ) ) gibi. Daha sonra izahı gelecek olana ( 292. gelsene) anlamları ifade eder. işte burada) şeklindedir. Kelime. Misâl: jl o < * Lf . Bazan tenbih : ) sı ile birleştirilerek.ezberlemeli değil miydin? gibi. 293- Y^f . 289- YM . ( zaman U4* ) şeklini alır.s.. getir) demektir. . kullanılabilir.VIÜ c L J* : isim fiil emir kabul edilen bu kelime.

fiillerin sonunda geldiği zaman devamlı ö\ ) ve benzerlerinde bu edatla­ ) dan sonra mübtedâ olur. münâdâ (çağrılan) denir.Beş isimler. . Görevleri ve kullanılış şekilleri: 1 . nida edatı. ıj <J ) si: Bu ( B e n d e n . nida cümlesi. çekimli fiil karşılığı ( \\r^ ) Devamlı isim-fiil emir olarak kullanılan bu kelimenin anlamı: (Haydi. ( Misâller: ^jte Jfc = gelerek. .Muhataba ( ) muzâri' ve emir fiillerinin sonlarına fail veya nâib-ü fail olur. Fâıli devamlı gizli zamir ( fiilidir.Mütekellim ( mefûlün bih..n e k a d a r u z a k t ı r . 4.^ : î _ Jl _ Ül _ L* ) nida edatları bahislerinde Nida edatlarının en çok kullanılanı bu harftir.ti* : ^j) ).. Misâl: ^y5 V ^f-f^r} ~ Çalış ki k ı n a n m a y a s ı n . çabuk) demektir. isimlerde devamlı muzaf ileyh. Si'J 2. bulundukları cümleye. . 294- TU . Belki ben. . Bundan dolayı nida konusu daha önce geçen. Bundan dolayı münâdâlar mebni olanları dışında mansûp- 144 . Misâl: ) fiilinin < I jli ^iül _ İ > «Sı! Xi-C Görüldüğü gibi. bir kitap ver. Misâl: îruJillJ Lu lk I O^Vj rJJ İ . cümlede devamlı gizli olarak bulunan. ( yerini tutarlar. cer harflerinden sonra mecrûr. Misâl: . bu fiilin mefûlün bihidir. Misâl: öj-ily ti o L $ l * o L j l i ( \ ) (DGörüldüğü gibi bazan ( o L $ l i 0I4L» ) şeklinde tekrarlanarak kullanılır. K ı n a n m a m a k için çalış.Tesniye ve cemi'-müzekker salimlerde nasp alâmeti olur. işlenmemiş buraya bırakılmıştır. 3. tesniye ve cemi'-müzekker salimlerde cer alâmeti olur. Kes­ renin yerini tutar. ( Yukarıdaki edatlara. Bu kelimeden sonra (Lâm) zâid olarak gelebilir. ^iUÎ bu edatlarla çağrılan ve devamlı bunlardan sonra gelen kelimeye. Wjl ÇL*= Haydi (çabuk) çocuklar! 295- 1\0 -ıj: <Ş ) si: Bu kelime. ( rın ismi. Bu edatlar.. fethanın yerini tutar. münâdâ.. £..&? \Sı» = Bana B u b e n i m k i t a b ı m d ı r . Misâl: 296- T<H . 'J*l = Ben olmasaydım.

(lâm) yerine J) nılır. Misâl: JJJ Ü Ey A l i . şibih muzaf ve nekre-i gayri maksûdelerdir. duyulan hayret sonucu yapılan nidadır. yerine (elif) getirile­ 4. yerine kelimenin sonuna bir (elif) getirildiği olur. Bundan da (lâm) kaldırılarak.Teaccüp (hayret) nidası: Her hangi bir şeyin büyüklüğünden. daha önce (lâm) bahsinde işaret edilmişti. ağıt ve döğünme nidâsıdır. Misâller: </$ Ü = Aman ne su! A m a n n e d e n i z ! İmdat nidasında olduğu gibi bundan ılUÜ-ıÇitÜ ) bahsine bak. acınma. zâid bir (lâm) bulunur. 3. ikincide ise. Halit'in imdadına çağırılı­ yor. Misâl: \'J^l 2. (müstegâslehü) denir. imdat (istigâse) nidası denmiştir. \ J J J Vljüt» C f kulla­ şeklinde eliften şeklinde ) getirilir. (müstegâs). bu bakımdan muzaflara benzedikleri ancak. Mu'rap olanlar: Bunlar. birincide meftûh. çokluğundan de genellikle ( jJxJD Ü = bilir. H a l i t ' i n i m d a d ı n a y e t i ş ! Ey A l i . Her ikisinden öncede (lâm) gelmiştir. muzafa benzer anlamında şibih-muzaflar denilmiştir. manâlarının kendilerinden sonraki bir kelimeyle tamamlandığı. önce de. iJdLkJI 4Ü C = Ey A l l a h ' ı m z a l i m l e r i n e l i n d e n i m d a t ! Bazan da imdada çağırılan (müstegâs) ismin başından (lâm) kaldırılarak. araların­ daki ilişkinin muzaf muzaf-ileyh kadar kuvvetli olmadığı için. Misâl: . meksûrdur. Bu ni a şeklinde. muzaf. Bundan dolayı bu tür nidalara.Davet nida vardır. felâket içinde bulunan ve yardıma muhtaç !Jli olana da. bu cümlede Ali. Bu ni a şeklinde d ) kullanılır.Nübde nidası: Bir çeşit acıma. çağırılana. küçüklüğün­ den. Nida (çağırma işi). b) Şibih muzaflar: Şibih muzaflar.â l JJ~<J C .turlar. Misâller: önce geçen ( lj ü v. (çağın) nidası: Bu ni a d şekliyle her hangi bir şahsın yanımıza = Ey Ali! gelmesini sağlamak için yukarıdaki edatlardan biriyle gelmesi istenilen şahıs çağrılır. a) Muzaflar: !«il Jüt C _ . gibi. Misâller: \A> SJi Cf\j Ü = Ey b i s i k l e t e b i n e n ! 145 . Daha M ü n â d a n ı n i'rabı: Münâdâlar mebni ve mu'rap olmak üzere ikiye ayrılırlar.s. müstegâs-lehünün aleyhinde ise. Nidanın Çeşitleri: Dört çeşit 1. d çağıran kişiye (müsteğis). Bununla beraber j JJJ jJl> Ü söz konusu harflersiz de söylenebilir. imdat (yardım) istemek için yapılır. ~J*) IJJI> Ü sonra bir de ( <gibi. Ancak (bu (lâm). H a ­ l i t ' i n i m d a d ı n a g e l ! Görüldüğü gibi. Bu nidanın normal şeklidir. Birinci (lâm)ın zaid olduğuna.İstigâse (imdat) nidası: Nidanın bu türü.

Kelimenin tahlili yapılırken eski şekline kelimeleri münâdâ olduğu zaman sonlarındaki ) ye dönüştürülebilir. Burada müfredden maksat.uJÜ? Ü = Ey d a ğ a ç ı k a n ! ı'jâ. . JA .I O L J İ İ I L ^ İ Ü .\. gibi.I çU^» durum söz konusu değildir. .L> . İstigâse ve nübde nidalarında bu de ( f Li ) kaldırılarak onun yerine. . ( y j kaldığı olur. T'JS-U A l i ! gibi. ister müfred ister tesniye ister cemi olsun müfred kabul edilir. Bununla beraber yerine göre.c-1 L (elif) ve (• * nebilir.E. mütekellim ( lerek. Daha önce geçen ( ( \^L\ ( doğruya çağrılanîadığı müzekkerlerde edatla arasına ( ) getirildiği görülmüştü. r jj .\ j Ç i C U = Ey h a y ı r l a r d a k o ş a n ! c) Nekre-i gayri maksûdeler: Görülmeyen. d) Müfred alemler:(1) Bu konuda münâdâ.1 î j l c J . 146 .T •. -. Bu durumda sonuna (elif) ve ( ) getirilerek.^ Bir âmânın. tanınmayan bir kimse demektir. Bu durumda sonlarına şeklinde de söyle­ t? ) hazfedi­ ) ) sine muzaf olduğu zaman bu ( *- bazan da edat hazfedilerek.<^1 ( <J ). S4UIÜ—ıjj»l sonuna şeddeli bir ( dönüştürülerek yapılır. rasgele. hû. Misâller: j * . Buna ( i iU?Ü U _ ı |J?U ü . i ı^ff^ ı ç\~o U . rasgele yapılan nidalardır. kelimenin düşüncesiyle son harfi düşürülür. fâii olmaları halinde alacakları hareke ne ise.ı V ' R •V ' R Nida edatlarının Türkçe karşılıkları: (A. Yukarıdaki nekre-i gayrı maksûdelerin aksine bu türler mebni olurlar. görmediği tanımadığı birine. Misâller: i O j l L İ l Içİ Ü . be. şeklinde j J j Ü — y j C ^ ) getirilerek. yakınımızdaki kişi demektir. veya şibih muzaf olmayan demektir.ç. kelimenin sonuna konan bir ünlem (!) işareti ile de yetinilebilir.Ey. Nidanın bu türü. jüü»)i u» ı t . ı e) Nekre-i maksûdeler: Tanınmayan fakat görülebilen. ı ^ o ^ j > %rj U = Ey a d a m e l i m d e n t u t ! demesi. Münâdâ. bre. Misâller: *. gelişi güzel. hey) ünlemleri­ dir. c . ) bahsinde ( J İ ) takılı münâdâların doğrudan ). Ay. Mebni olanlar: Bunlar müfred alemler ve nekre-i maksûdelerdir. muzaf. Münâdâların bu türleri. gibi. 1 ! JA\ Ü — ı cU) Ç 1 ^ 1 L . ( o ) getirilmiştir. Misâller: li — ! • Z^-o C Bazan da nida edatı hazfedilebilir. münâdâ oldukları zaman bu harekeyle mebni olurlar. p-sf-j^f : ) Bazan münâdâların söylenmesinde kolaylık olsun |*sf-j^ ) denir. 'JS. müenneslerde Bak ( ^1 ) bahsi. i'elLİ U gibi. muayyen bir hedef olmaksızın.

A)1 . İsmin Halleri._o-j---A( .j J .j .bu konuya temas etmekte yarar görülmüştür. ^ .L * .j r > ..j J . .İ j i . U i . 147 .J İ .U .j i ü .. U'il _Vl VI _ Ul . Bu hallerin Türkçede çok Arapça'da daha az olması -e -de halinde olan isimlerin Arapçada yerine göre nasp. UiU _ uı (Elif) YS_ j f j .ı »lî^-i.J l j U U Edatlardan Harf Olanlar ^'-«J. j i _ bV (Hemze) Bununla beraber fil . '^c _ LİÎ_İJJ7_ 1İİJ_ J J I İ _ L o . jlS" _ Jl . ^'JFC = şeklinde söylendiği olur." \ ."'"* ' a böyledir. U İ ..UiU lır. _ L > . cer harfiyle birlikte mefûlün bih-gayri sarih denildiği gibi. . ^ ^ • k a h r a m a n ! demektir... Bilindiği gibi Türkçede ismin.A m a n ne kahraman! A m m a ne E d a t l a r d a n Fiil O l a n l a r - _ ij _ j î l _ i>l _ Jîjli-I _ jtl^î _ ^Li\ .o U C5 _ J l i .j J .Lij-.j»U .J * . JJÜ _ ü . b u . Arapçada ise. Konumuz edatlar olmasına rağmen öteden beri terim olarak ezberlenen fakat.^ U o l * _ LU _ JU_jj _ pı» _ jlS" _ _T _ UJ_S" _ ^j^S" _ 'ÜLÜI U _ j ^ j U _ f l S U . bU _ LU .'il _ ll _ JJUda fiil olarak kullanı­ nın isim olarak da kullanıldığı gibi. ^ .i-^-^-^-y-o_ l x c r -->-i-J_J_ . raf nasp ve cer adı altında üç hal vardır. yerine göre de cer halinde olmasından ileri gelmektedir. _Hn jjtt = Ancak.bU» .ı_»j . Bu iki grup dışındakiler de isimdir.u . ne demek olduğu pek bilinmeyen ismin halleriyle ilgili terimlere de açıklık getirmek maksadiyle -kısa da olsa.Çİ . i . yalın -i -e -de -den şeklinde beş hali vardır.C meğer ki.J î - - . Arapçada ismin bu hallerini Türkçedekilerle karşılaştırarak izah etmeye çalı­ şalım. y y .. . mefûlün fihler de Türkçeye tercemelerinde -de halindedirler.iCjÜ ve !»^jli . Bunlara -in halini de katarsak altı olur. B e a d a m ! Y a h û ! !<Jv*r ^ Acaba! \ J İ A d !İÖ* Ü = hileydim! ^ = K e ş k e bir = Vay başıma gelenler! j C . -u^-u -.c J _ j o > . Meselâ: Cer halinde olan isme.^»iî _ Lwî _ LUijl .

1- Raf hali: Arapçada ismin raf hali Türkçede yalın halin karşılığıdır. Türkçede ismin yalın hali; ismin çekim eki almamış şeklidir. Yalın haldeki isimler; özne belirtisiz nesne, yüklem olarak kullanılabilirler. Aynı şekilde Arapçada raf halinde bulunan isimleri Türkçeye çevirdiğimiz zaman, çekim eki almadığını, yalın halde bulunduğunu görürüz. Misâller: J^^J jJl> = Halit cimridir. üj ) ve benzerlerinin haber­ Sjl> «l> = Halit geldi.

Arapçada raf halinde olan isimler «merfûat» adı altında beş grupta toplanır­ lar. Bunlar; failler, nâib-ü failler, mübtedâ-haber, ( leri, ( j l ? harekesi ) ve benzerlerinin isimleridir. zamme olur. Bu hareke de açık açık Jj* veya *l> gizli olabilir. Meselâ: ve

Raf halinin harekesi zammedir. Bu halde bulunan isimlerin son harflerinin ÛJI «l*

benzerlerinde de takdir edilir. Bununla beraber, cemi-müzekker salimlerde, beş isimlerde zammenin yerine ( j), tesniyelerde ise, elif geçer. Şu halde raf halinin harekesi; zamme, vav ve eliftir. Raf halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme, -bu harekeyi almış anlamında- merfû' denir. Bu harekeyi alma imkanı olmayan mebni isimlere -raf halinde de olsalar- raf halinin harekesini alamadıkları için bunlara merfû' diye­ meyiz. Meselâ: J^Y> «L> = B u n l a r g e l d i l e r , misâlinde ( CVJA ) kelimesinin i'rabını yaparken; ism-i işaret mebni alelkesir fi mahalli rafın faildir, deriz. Bu halin harekesini alamadığı için merfû' diyemeyiz. Yukarıdaki izahlar ışığında, raf; ismin yalın hali, merfû'; raf halinde bulunan ismin, bu halin harekesini almış olması şekli, zamme, vav, elif bu halin harekesidir. . 2- Nasp hali: Arapçada isimlerin nasp hali, Türkçede ismin -i veya -e halleri­ nin karşılığıdır. Türkçede -i halinde isimler cümlede belirtili nesne, -e halindeki isimler ise yaklaşma, girme, fiilin bildirdiği eylemin kendinde sona ereceğini bildirme vardır. Bu ek ya bazı edatların kullanılmasını veya dolaylı tümleç, zarf tümleci yapmayı sağlar.o) Arapçada nasp halinde olan isimleri Türkçeye çevirdi­ ğimiz zaman genellikle bu ekleri aldığını görürüz. Misâller:

oTi = Kitabı okudum.

L>.&3l

'Jîûû-Î =

Kitabı sana verdim.

Nasp halinde bulunan isimler «mansûbat» adı altında onbir grupta toplanır­ lar. Bunlar; mefûlün bihler, mefûl-ü mutlaklar, mefûl-ü fihler, mefûl-ü meahlar, mefûl-ü lehler, hâller, temyizler, münâdâların bir kısmı, istisnalar, ( benzerlerinin ismi, ( j l ? jj ) ve ) ve benzerlerinin haberidir. Bu grubun harekesi fetha-

dır. Nasp halinde olup da fetha alan isme, bu halin harekesi olan fethayı almış anlamında «mansûp» denir. Bununla beraber, cemi'-müzekkeri salimlerde, tes­ niyelerde fethanın yerine ( u» ), beş isimlerde de elif geçer. Cemi-müennesi salimler ise fethanın yerine kesre alırlar.

148

3- Cer hali: Arapçada isimlerin cer hali Türkçede -de -den -in halinin karşılı­ ğıdır. Bununla beraber -e halinin de bazan cer halinden olduğuna raslanır. Türk­ çede -de halini almış isimler durma, kalma hallerini bildirir ve cümlede dolaylı tümleç ve yüklem olurlar, -den halinde olan isimler de bir yerden çıkma uzak­ laşma bildirirler. Bu haldeki isimler ya bazı edatların kullanılmasını sağlarlar veya dolaylı tümleç, yüklem olarak kullanılırlar.(2) Cer halinde olan isimleri Türkçeye çevirdiğimiz zaman aenellik|e aynı ekleri aldığını görürüz. Misâller:

İL A\

<j*i^ f

=

,

Arkadaşım şehirden geldi. Ali sınıfta oturdu, Okulun kapısı.

LiloJI J 'Js. 'u&r = yJLklI c >U5' =
R

î i i L& C J J L = A l i ' y e s e l a m v e r d i m . Öğrencinin kitabı. XJJJL\ L>L' = Cer halinde olan isimler, «mecrûrat» adı altında iki grupta toplanırlar. Bunlar; muzaf ileyhler ve cer harflerinden sonra gelen isimlerdir. Bu grubun harekesi kesredir. Cer halinde olup da bu harekeyi alan isme «mecrûr» denir. Bununla beraber cemi'-müzekker salimlerde, tesniyelerde ve beş isimlerde kesrerin ye­ rine ( ti ) geçer. Gayr-i münsarifler de kesrenin yerine fetha alırlar, -de -den -e halleri, cer harflerinden sonraki isimler, -in hali de daha çok muzaf ileyhler için geçerlidir. . Arapçada bir de cezm hali vardır. Bu hal Türkçe'de yoktur. Cezm hali yalnız fiillere mahsustur. Nitekim cer hali de yalnız isimlere mahsustur. Emir, neni fiilleri ve şart edatlarından sonra gelen muzâri' fiiller bu halde bulunurlar. Bu halin harekesi «sükûn» dur. Bununla beraber efal-i hamsede ( j ) ların düşmesi, sonu harf-i illetli olan fiillerde bu harflerin düşmesi sükûn almış olan fiile «meczûm» denir. Konunun özeti: Arapçada ismin raf nasp ve cer olmak üzere üç hali vardır. Raf halinin harekesi; zamme, ( ( IJ J ) ve eliftir. Raf halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme «merfû'» denir. Nasp halinin harekesi, fetha, elif ve ) dır. Nasp halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme «mansûp» t? ) dır. Cer halinde bulunup da bu harekelerden birini alan isme denir. Meftûh: Bu harekelerden yalnız fethayı almış demektir. Cer halinin hareke­ si; kesre ve ( «mecrûr» denir! Meksûr: Bunlardan yalnız kesreyi almış demektir. Bu durumda, mazmûm, meftûh ve meksûr sırayla zamme, fetha ve kesreye hastır. Merfû', mansûp ve mecrûr bu harekelerle beraber. Bunların yerine geçen harflere de şamildir. Bu konuda her dilin kendine has bir özelliğe sahip olduğu göz önünde bulundurulursa, bizim genel anlamda bir karşılaştırma yaptığımız ortaya çıkar. Öğrencilerin bir başka dili kendi dilleriyle karşılaştırarak öğrenebilecekleri gerçeği bizi bu konuda bu kısa açıklamayı yapmaya zorlamıştır. Zaten maksadımız iki dilde ismin hallerini karşılaştırmak değil, öğrencilerimizin -her hangi bir cümleyi tahlil yaparken- karşılaştıkları i'rapla ilgili bu terimlere açıklık getirmektir.

149

FAYDALANDIĞIMIZ ESERLER Eserin adı 123456789101112-Ana Hatlariyle Türk Grameri 13-Türk Dilbilgisi 14-Türkçe Dilbilgisi 15-Dilbilgisi 16-Türkçede Yeni Gelişmeler 17-Temel Dilbilgisi Prof.Dr. Tahsin Banguoğlu Prof.Dr. Muharrem Ergin Dr.M.Kaya Bilgegil Tahir Nejat Gencan Sabri Akdeniz Kemal Demiray Yazarı Basıldığı yer Beyrut Mısır Mısır Mısır Mısır Beyrut istanbul
LI>J JL

Şam Beyrut Beyrut Beyrut İstanbul istanbul İstanbul İstanbul istanbul istanbul

150

İÇİNDEKİLER 12345678- ciJVI 2324- 4546VI A 5» uı * '4 ' ' 6 252627282930- 474849- uı e* VI t ur* Ji 505152- « 910111213141516171819202122- il T 313233343536- ut 5354- OVjl lil » «I Ulil I. • İUUİ o* 555657- ıiı lil 5859604 JJİ 373839- ûi •* 616263646566«ul ."t Jl . 4041- üı VI ûVİ 424344151 ciî .

67686970717273747576777879808182838485868788.* ** * • ' 113114115116117118119120121- OL. 102103104105106107108109110- 124125126- li » 127128129130131132••T . e . 96979899- « * îu ti- 100101- ı • * ** • 122123- s „ .1 * •OJUI 89- 1111120 j\â L U & 909192939495.

133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154• ^ A—» İH. j • « 155- 177178179180181*^ .' 156157158159160161162- s. *J 182183184JL» Ui S *-> 163164165166167168169170- > 185186187188189190191- S\5 uı Ts JUC- 192193- 'S * 171> 172173174175176153 <J 194195196197198- Û5 US .

v 241242- 154 .199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220- . 221222223224225- & U1CJ 243244245- r U İÜ 246247248249- ÜS • 226227228229230231232233vüllJJ 250251252.» 253254- J 234235236237238- ? ?. ul 255« 256-» 257258259260261262263264j *• öl* ov 239240- üL.

155 .— ı.265* U 287288289290291292-İU .Jtl ı vl t * 266267268269270271272 273274275276277278 279280281282283284285286i »i 293294295296- Jj Edatlardan fiil olanlar Edatlardan harf olanlar İsmin halleri Faydalandığımız eserler.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful