KPSS KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI EĞİTİM BİLİMLERİ DERS NOTLARI

GELİŞİM PSİKOLOJİSİ ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME REHBERLİK

MEHMET TUNÇER

Gelişim Psikolojisİ

1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)

Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).

• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.

Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme

A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi

D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.

• • •

Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır

B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme

Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması

Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.

• Olgunlaşma,

kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme

• Hazırbulunuşluk,

3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte

GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem

B)

Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması

I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.

C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların

D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan

gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması

Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme

E)

6.

12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği

Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.

Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü

oynamaktadır. Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme

• Gelişim baştan ayağa. B. konuşmayı da öğrenirler. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . B) Büyüme 9. iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan. Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 ERİNLİK 18 24 Kalıtım I 4 8. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. içten dışa doğrudur. Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır. Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır.Gelişim Psikolojisİ 7. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta. göğsü yardımıyla topu tutarken. D. Olgunlaşma Çevre BEBEKLİK İLKÇOCUKLUK SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. • Gelişim bir bütündür. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir.5 yaşındadır. Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. ile E) Gelişim. çevre ürünüdür. Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun. C. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) 10. B) Gelişim bir bütündür. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. • Gelişim genelden özele doğrudur. Özden 1.tadır? (2003 KPSS-80) A) C) D) E) Olgunlaşma Tarihsel zaman Kritik dönem Hazırbulunuşluk ÇOCUKLUK ERGENLJK 1 GENÇLİK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür. • Gelişimde kritik dönemler vardır. konuşmayı öğrenmesine rağmen.

Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma. • Birçok reflex gelişir. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir. Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. Fetüs: 3. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. • 5. • Kalp atışı düzenlidir. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar. Duyu organları. Sindirim. • Endoderm: İç tabakadır. karaciğer. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. Bu dönemde. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. B. duyu organları. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. . Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. Cinsiyet belirlenebilir. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. saç. • Doğduğunda boyu 50 cm. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir. D. Fiziksel gelişim.5. solunum. iskelet sistemleri ile • • • • • • Duyusal bağımsızhk kazanma Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. Kas. dış deri. psiko-sosyal gelişim. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. Bunlar. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A. Bunları kısaca ele alırsak. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur.8. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. A.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir. bilişsel gelişim.(4. Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. C. • Bebek görünümü vardır. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. E. sinir sistemi. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. Bunlar fiziksel gelişim. ayda) • 4. aydan itibaren başlar. Bedensel Gelişim: Boy.

Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. B. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir. GEN. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. DÖLÜT. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. içten dışa doğru gelişir. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C.Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. 1 çifttir. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır. • O. EMBRİYO. Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer.5 yaşlarında tamamlanır. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. Özellikle annesinin sesini iyi tanır. büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. ZİGOT. Otozom: vücut kromozomlarıdır. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. • DNA. Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir. îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. KROMOZOM. . Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır.

Bu durumda. • C) Çocuğa. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar. sınıftaki bir öğrenci. "Dev adam. kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. 11. Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. doğum öncesi. Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik D) Özdeşim • 12. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. İlköğretim 1. 13. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. Kızlarda yağ dokusu. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek . müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. Bir öğretmen. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. Erkelerde ses tonu. ayak ve beden gelişir. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir. benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. A) Bireysel farklılığı. El. Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. Kızlar 1112. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir.Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet.

Gelişim Psikolojisİ 14. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et. 3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi .

baba. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. uyma ve organize etme şeklinde devam eder. uyum sağlama (özümleme. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. objelere. olaylara göre yeniden biçimlendirme. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler.. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir). Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar.. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir. abi. fikir. yapılarıdır. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. tutma. Bilişsel gelişim. çözme. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır. İki aşamalıdır. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. Biliş. Piaget'e göre gelişim. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. Böylece onu özümlemeye çalışır." şeklinde saymaya başlar. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır. Daha sonra görme. döndürür. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır. Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir. düşünme ve dil gelişimi kapsar. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. dünyayla baş etme yolları. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. şekillendirme sürecine düzenleme denir. Karşılaşılan yeni obje. Örgütleme. . Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir. Bireyin çevresindeki problerrileri anlama.. işitme. anlama çabası yeni şemalar oluşturma. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. Bilişsel gelişim akıl yürütme. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir. Zihinsel. dokuz aylık çocuk ise sallar. özümleme. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. Bireylerin dünyayı tanıma. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. Örnek.

bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. sentez. konumu değişse de miktarının. Örnek. . • Kolektif monolog. 3. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. İmgesel evre: bilgi. Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. 1.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. "2 kere 8 kaç eder?". Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. top oynama gibi. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. 2. • Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. tümevarım. değerlendirme) • İdeal. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. Bilim adamları. 1. Bisiklete binme. değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4. yaparak. Örnek. Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır. Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. (Korunum: objelerin şekli. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır. 3. düşünceler etkinliklere yansıtılır. > Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur.B\r işlemi tersinden düşünemezler. doktorlar vb. Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır. analiz. Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir. Dönem kuramcılarından olan piaget. • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. para deneyi. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. fikir. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur.) Örnek. yaşayarak öğrenir. hacminin. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik. sprey koltuk altına sıkılır.

işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir.diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. Buna göre. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için. 21. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. Paraları tanırken. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. öğrencilerden. E) "Toptaki kil çok" der. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. onun gözü önünde. İşbirliği. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. Piaget'ye göre. soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. Bu durum. kodlanması.10 Gelişim Psikolojisİ 23. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1. VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur. bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25. D) "Küplerdeki kil çok" der.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. A) B) C) "İkisinde de aynf'der.

Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. annesi oyuncağı arkasına sakladığında. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28. beşe mi böleyim?" diye sorar. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu. çok kek yemek istiyorum" der.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması . bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. ayakkabıları ken. Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl. Çocuğa "keki üçe mi böleyim. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir. annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında. Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. Ancak dokuz aylık olduğunda.Gelişim Psikolojisl 27.şurken. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir.

32. İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .

hangi dili öğreneceğini belirler. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar. akıl yürütme ile ilgilidir. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. Dil. öğrenme. 1. 2. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. Bu onları yalnızlığa iter. okuma sözcük dağarcığını geliştirir. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. Böylece dil gelişmeye devam eder. • Örnek: Anne su 5. . kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. 3. TV. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. bir tür toplumsal semboller bütünü olup. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. algı. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. Biyolojik yaklaşımdır. • Okul. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. 4. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. Dil kazanma mekanizması. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. Yanlışlar düzeltilir. Dil. ana babanın model olması. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir.

yüklem. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. • Davranışın iyi ya da kötü olması. A. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. Bunlar A. 5. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir. Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. • Dil gelişimi aile. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. çevre. 6. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia .10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. • Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33. altında yatan nedene bağlıdır. • Yabancı araştırmalar. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. Henüz gelişmemiştir. Üç ana düzeyden oluşur. • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur. Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. Gerektiğinde değişebilir. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. Sınıfta 20-24 bin kelime. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır. bağlaç. İyi kötü. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. C) Kurallart. ilköğretim I. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne.

bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. başkalarını memnun eden. • Bunlar. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. B. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. • Hak. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. evrensel adalet ilkelerini. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. İtaat ve Ceza Yönelimi C. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. adalet. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. 1. 5. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. 3. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir. Çünkü soyut düşünce. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. 2. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. sadakat. saygı. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4. bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. Evre. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler.

Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. Karısı için böyle yapmıştır. Toplumdaki ayıplartar. her söz şeyden konusu • • 34. Evre insanlar onu • • Hans suçludur. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz. istemektedir. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. Evre Hans suçludur. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir. Evre Hans suçludur. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar.Gelişim Psikolojisİ 15 35. Polisler onu yakalar cezalandırır. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Geleneksel IV. İnsan hayatı önemlidir. Evre ve Hans suçsuzdur. Evre Hans suçsuzdur. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. Kanunlara aykırı davranmıştır. Karısı da onun için böyle yapardı. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır. Gelenek Öncesi II. suçluysa neden suçludur?.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Gelenek Öncesi I. Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. Geleneksel III. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. Gelenek ötesi V. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar. Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler.

16

Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. Topografik, yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. A. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması)

KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. Duygularımız, yeteneklerimiz, huyumuz, değerlerimiz, inançlarımız, tutumlarımız, görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. Kişilik; • Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. Güven, sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik, toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. Bunlar; klasik, edimsel, model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. Birey, kendini, dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık, yapısal, psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir.

• • •

Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız, biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. Arzu, duygu, dürtü, yasaklanmış istek, duygu, düşünceler burada barınır.

B.

Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı)

İD : İlkel benlik olarak bilinir. Kişiliğin en ilkel boyutudur. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek, doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. Süper ego ise, bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister.

Gelişim Psikolojisİ C. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı

17

Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır; • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. Oral, anal, fallik, gizil, genital. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını, duygularını, insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. Ağız, dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. Erkek çocuğun cinsel

organı vücudun en önemli parçasıdır. Genital uyarımdan haz almaktadır. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası, kızlarda ise elektra karmaşası denir. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Çocuk okul çağındadır.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. 36. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması, aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları, çoğunlukla doyurulmamış temel

18

Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır.

ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır. Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir.

SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. 1. Engellenme 2. Çatışmalar 1. ENGELLENME Savunma mekanizmaları, psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. 1. BASTIRMA

Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. Bunun dışında, öfke ve kızgınlık, çevreden kaçma, aşırı duyarlılık, aşırı bağımlılık, bencilce tutumlar, yılgınlık, bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. 2. ÇATIŞMA

Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı, üzüntü ve kaygı veren duygu, düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz. B unlar, düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon, Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. Örnek, çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. 2. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme

Çatışma, Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar. Örnek, kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. A. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık, aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz, istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu, hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri).Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur.

B.

Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir, dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. 3. YADSIMA (İnkar-Denial)

C.

Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak, görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. Birçok özürlerimizi, utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına

itmekle kalmayız, bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz. Öfke, kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. 4. YANSITMA (Projection) Bazı duygu, dürtü, gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp, yansıtılıp, dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. Yansıtma mekanizmasında kişi, kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi, "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. Burada hem yadsıma (bende kızma yok), hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir. Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5. ÖDÜNLEME (Compensation)

19
Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder, sonra benimsemeye başlar. Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi.

8.

YER DEĞİŞTİRME (Displacement)

Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma).Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk, duyduğu kıskançlık ve husumeti, cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil, kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. 9. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation)

Kişinin herhangi bir eksikliğini, yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. 6. YÜCELTME (Sublimation)

Kişi, kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir. Örneğin, içindeki kin, nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi, aşırı derecede kibar ve nazik; pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı, bağnaz, ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. 10. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması, Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi, kızarması, Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. Fakir zengin olur, çirkin güzel olur. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir.

Yüceltme mekanizmasında, toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü, eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek, toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. 7. ÖZDEŞİM (İdentification)

Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması, onun gibi duyması, düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır.

aşırı koruyucu olunursa öfke. Anneye bağımlılık azalır. Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar.5 yaş dönemine dek sürer. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında.Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. Isırma ile zevk almaya başlar. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. 6. çocuk cezalandırılıp. çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. Çocuklukta gelişen. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak. . Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. Asal işlev anne memesini arayıp. uykunun düzenliliği. seçimler yapıp. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme. çocukta özgüven duygusu gelişerek. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. ağlayıp. Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. Bebek anne memesini ısırınca. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. tuvaletini yapmayı öğrenir. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. temizlik. yürüyebilme. çevresini de etkileyebildiğini görür. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. bir sonraki basamağa rahatça geçer. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. bulmak. kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu. uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır. Bu olmaz. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. korku duymadan. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı . Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. yeterli özgürlük ve desteği verirse. 2. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. yere sağlam basma.20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. Bu dönemde umut. tuvalet kontrolü oluşur. Daha önceki pasif dönem. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar. Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. ümitsizlik şeklinde tavırlar. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar. rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. tuvalete gitme. içekapanıklık (şizoid kişilik). Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. Erikson'un basamakları. aktif hale dönüşür. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse. Beslenme. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. emmek ve gıda almaktır. Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. 1. Doğumdan ilk 1. memenin ağzından çekildiğini fark eder. yürüme. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir.

7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. kıskançlık. Okul çağı dönemidir. İleri dönemde. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara. suçluluk duygularına yol açmaktadır. öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. Bu dönemde amaçlı olma. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. Bir şeyier yaparak. . Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. artık daha bir amaca yönelik. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. kendi insiyatifini ortaya koyarak. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. inisiyatif kullanmaya başlar. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak. Yeni beceriler kazanarak. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. el ve vücut becerisi geliştirir.Bu dönemde çocuk. uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. Bir işi planlama.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. yaşıtları ile ilişkileri artarak. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. 3. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. korkutarak öntemeye çalışırsa. cezalandırılma korkusu başlamakta. Çocukta aşırı bir merak. uyarılma sonucu ayıplanma. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. Ancak. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. Yaşıtlan ile oynayarak. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. Bir önceki donemde varolan özerklik. çocuk sınırlarını bilerek. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. daha mantıklı ve uyumludur. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken. Bu değişim ile birlikte. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar.baskın bir süper ego gelişebilir. ufak planlar yapmaya başlar. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . kişisel disiplin özellikleri gelişir. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. Sorumluluklar üstlenmeye. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. Vücut daha bir gelişmekte. konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar. Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. işbirliği yapma. 4.

alışkanlıklarda olanları kabul etmeme. Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin kimük geliştirmesine neden olan etmenler: • Düşünce sistemindeki değişiklikler • Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler • Meslek seçimi • Ana baba tutumları • Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. ilgili ana baba. Kişide cinsel. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. Özdeşim dönemidir. Çevrelerince nasıl görülüp. düşüncede. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. yanlış kişileri örnek alabilirler. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. Çocuğa ayrım uygulanması. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler. Daha önceki inanç. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. önemli kişilere benzemeye. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. öğretmen. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. Bu gruplarda suç işleme. kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . onların tarzlarını edinmeye başlarlar. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. patron. Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. sabırlı. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar. çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. hedeflerini. sosya!. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. Bu dönemde zihinsel. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler.) 6. mesleki vb. politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp. Eğer büyüyen çocuk hayatını. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. ayrılıklar ile kendini gösterir.

hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Aynı zamanda ev dışında olup. nefret ve ölüm korkusu içindedir. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek. Bu içe kapanma. daha küçükleri. kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. 8. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. Birey. pişmanlık duyguları taşımaz. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar. insanları bu alana sokmamak. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. gençlere karşı olumsuz. gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. kuşku. Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. sabırlı. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. 7. Ölüm korkusu belirgindir. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. kendisi ile barışıktır. Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır. çalışkan. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. Bu dönemde üretkenlik. Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek. kaynaşmaya başlar. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir. huzur içindedir. Bu kişiler evlenip. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. Ümitsizlik. Hayata keşke tekrar başlayıp. Yakın ilişki kurmamak. gerçek bir dostluk değildir.. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. hayata olumsuz bakışlar gibi. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. üstün. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. Bu döneme dek kişi ruhsal.. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. Bu durumda. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır. . bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. depresyon. Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir. sürdürülebilmesi.Birlikteliğin kurulup. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. eleştirel bakış açısına neden olabilir. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup. Hastalık hastalığı. Artık geçmişe tekrar dönmek. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. risk alamama. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. korku.

"Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum.bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38.24 Gelişim Psikolojisl 41.fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde. Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir. Bunu da yapabilirsin" demiştir. Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir. Anne ve babası. Matematik işlemlerinde çok başarılısın. Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre. sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında.biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. 43.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller . ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. Melis'in bu kararını onaylamaz. Aile içi eğitim. annesi gıda mühendisidir.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma . Erikson'un gelişim kuramına göre. Bir öğretmen. kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar. ergenlik 42. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre.sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. Melis'in babası doktor. 37.

Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. sözel ve sözsüz iletişim kurma. eleştirel düşünme. şekiller ve çizgilerle düşünme. Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. gramer bilgisi.Zeka Engelliler 2. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. düşünce ve davranışlarını anlama.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. mizah. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. sonuç çıkarma. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir. Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. 1. 2. benzetme. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Çok faktörlü zeka testleri. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma. 44. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. şiir okuma. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur. insanların duygu. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. ritimler üretme becerisidir. soyut ve simgesel düşünme. notalar. Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir. mantıksal ilişkiler kurma. 1. hipotezler üretme. Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. hikaye anlatma. mecazi anlatım.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. hesaplama. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. Bacanlı (2000). GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. ritimlerle düşünme.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. 3. sayılar.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. Resimler. imgeler. problem çözme. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller.

En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. İstanbul. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. 9. llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. 2002 Baymur. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler. T. F. Eskişehir. 2004 Selçuk. 6. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. Binnur. .C. No: 1027.). duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. 5. Ankara. Ş. Hakan. Öğretmen Adayları için KPSS. Nobel Yayın Dağıtım. A. 1995 Senemoğlu. 2004 Öğreti. 1.C. Remzi Kitabevi. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır. Akman. Davranış Bilimlerine Giriş. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Gelişim ve Öğrenme. isteklerini erteleyebilmesi. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler. 1987 Kaya. 5. (Ed. Ankara. H. ifade edebilme. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8. 3. Arkadaş Yayınevi. esnek ve saydam olabilmesidir. M. 3. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir. Ankara. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi. Ankara. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. Ankara. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. sevecen bir tavırla yaklaşması. Yargı Yayınevi. Pegem A yayıncılık. Özkatp. düşünme sürecini tanıma. H. Genel Psikoloji. C. Bireyin. kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. 2000 Bacanlı. Ziya. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Istanbul. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. Eğitim Psikolojisi. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Enver (Ed. 10. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. Z. Eğitim Psikolojisi. Ankara. duygusal tepki derecesini. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma. Tan. 2.).). (Ed. 1994 Erden.26 Gelişim Psikolojisİ 4. 2. Oktaylar. Empati yayınevi. Gelişim ve Öğrenme. 11. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler. Nobe! Yayın Dağıtım. (Ed). Y. kendi kendini güdülemesi. Anadolu Üniversitesi Yayınları. 1998 Yeşüyaprak. T. (Ed.

başka türlerde olmamalıdır. Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. ilaç. Eğitim öğrenmeyi kapsar. nefes alma. yutma. İçgüdünün 4 özelliği vardır. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. göz kırpma. • • • Doğuştan getirilmesi. Reflexler ertelenebilir. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. arıların ba! yapması. mutlu olmayı öğrenir. EğitimÖğrenme iüşkisi. tutum kazanmak. Belli bir uyarıcının bulunması. • A. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. emme. Kopya çekme. Reflex'in üç özelliği vardır. Örnek. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. İnsanlarda içgüdü yoktur. Reflex: Doğuştan getirilen. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. • • . İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. hepsi öğrenme ile kazanılır. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. Örnek. • B. Basit bir tepki olması. Öğrenilmiş davranışlardır. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir. içgüdü karmaşık bir davranıştır. Doğuştan gelmelidir. kişilik özellikleri kazanmak vb. içgüdüsel davranış vardır. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. Örnek. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. Öğrenmenin olabilmesi için. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur. Belli bir dilin öğrenilmesi. Kuşların göç etmesi. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. Eğitim.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir.

Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup. • öğrenme. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun. 47. fakat bunu başaramamaktadır.p. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49. 48. güdü. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip . Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir. Öğrenme ile performans arasındaki farklar. Tepkiler basit ya da karmaşık. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri.Hpsipn 46.I B) IV. B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin.28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV.III C) II. Aşağıdakilerden hangisi. öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta. açık ya da gizli olabilir. öğrenme. Performans organizmanın ne yaptığını. öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder.

E) öğretim materyali .

Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar. Benlik kavramı. 1. Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. bir şey yok. olabilir. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim. Güdü. davranış değişikliğini de denetler. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. hırs vb. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. güdü. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. Güdü. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. . yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. Güdü. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir. Örneğin. 3. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. 2. pekiştirme için de gereklidir. ihtiyaç. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. istek. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir.öğrenme Psikolojisl 50.

Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. s Eski Yaşantılar B. Dinlemede öğrenci pasiftir. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. tutum. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Sistematik çalışmadır. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir. Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır. Öğrenme zayıf olmaktadır. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. beklentilerine uygun olmalıdır. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. yetenek. ilgi. güven. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. birincil-ikincil. Güdülerin içsel-dışsal. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. . Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir. Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. C.

çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. 2000) Mineraller 54. çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52. inek. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. (Bacanlı. Süt. karvb. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. yumurta. evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz.Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir. Kavramlar gruplara. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. veriniz. bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. çay. Aşağıdakilerden hangisi. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. kahvaltı. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. pamuk. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. beyaz.

Aşağıdakilerden hangisi. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice.bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir. Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. halde. ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57. . bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba. yeteneğinden daha fazladır. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin. ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır. bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 60. hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. öğrenme Psikolojisl 59." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk 58. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır. diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir.32 56. "Bireyin. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat. 61. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı . sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür.

Köhler. araştırmalarla insan . 1. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır. yeniden koşullama. Thomdike. Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır. Pavlov. düşünce. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. 1. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir. Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. İçsel yaşantıları reddeder. 11.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. Duygu. Benlik Kuramı (Rogers) 3. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. A. sistematik duyarsızlaştırma. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır. sonuç odaklıdırlar.Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. 4. Bu amaçla karşıt koşullama. DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. 5. Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. 1. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar.Guthrie) 3. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. Geştalt kuram (VVertheimer. Öğrenmeyi gözlenebilen. 12. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. E. Klasik. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır. Iki temel öğesi vardır. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. 8. Karakutuya değil. 1. İnsan davranışını tamamen reflexler. 2. bilimsel bir yaklaşımdır. Kofka) 2. 7. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. 10. 1. İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler. 9. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. Bağ kuramı (Thorndike) 4. D. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. 13. B. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. Kurucusu VVatson'dur. Bitişik kuramlar (Vvatson. C. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar. işaret öğrenme (Tolman) 2. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. Ilk anahtar sözcük davranıştır. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. 6. 33 Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir.

limon suyu. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. . içecek. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. acı. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir. Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. limon resmi vb. Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. Örnek. Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir. Yiyecek. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır.Öğrenme Psikolojisl 62. Zil. ışık. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. iğnenin acısı vb. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). şok. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. Örnek: Etyenirse saly6a akar. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. iğne resmi. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır. Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. 3-5 sn. başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der. Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır.

Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . korku. Koşullu uyarıcının. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. Derece şartl + ı uyancıdır. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur. pasiflik. koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. Örnek: (Selçuk. 1. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir. a.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. Bazı öğrencilerin . Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir. Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir. elektrik şoku verildiğinde köpek. Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır. Sönmenin gerçekleşmesi için. Pavlov' un deneyinde. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır.Işık cSalya (Burada ışık II. Kutunun önünde bir bölme olup. Belirtileri. 2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. zıplamak.Zil (Burada zıl. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. koşullu uyarıcı olan ses. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır. dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir. Bu olaya gölgeleme denir. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. Bunlardan korku şartlanması klasik. Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır.

Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir. 65. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. kaygısının azaltılması. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte. aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. Sınav korkusunun. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir. oyuncak yerine. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. Öğretmenin Anne-babaya. örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. 36 64.öğrenme Psikolojisl okula. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk. Bir öğrencinin. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp. Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. bir süre sonucudur. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır.

Koşulsuz uyarıcı II. Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72.öğrenme Psikolojisl 37 70. Bir süre sonra. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66. Bir sure sonra bebek. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. Koşullu uyarıcı III. bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kavrayarak öğrenme Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. "Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67. bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile 68.

Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. ablasının artık durumdan sıkılıp. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) A) B) C) D) E) Duyarsızlaşma Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 77. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak. Ali'nin. üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. C) Islık sesi koşullu uyarıcı. Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir. birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. . Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma 75. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. Ancak.öğrenme Psikolojisl 73. Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) B) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Unutma Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. ıslık sesi koşullu tepkidir. B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. daha sonraki zayıf not almaz. tepki koşullu tepkidir. .

Öğrenme Psikolojisl 79. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza . bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. 81. Ancak. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. Gül. Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir. Tepkisel koşullama ilkelerine göre. B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80. saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84. işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. Ash'nın davranışında görülen bu değişme. Aşağıdaki durumların hangisinde. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır.

sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir. Bir köpek. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. Daha sonra.83.: . Denize düşen yılana sarılır. Fazla naz âşık usandırır. Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma . koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi. Ancak. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir.

Guthrie. Burada yapılan işlem genellemedir. İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. Genelleme. VVatson. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. pekiştirme ve etki yasasını reddeder. öğrenmeyi açıklamıştır. boğulma tehlikesi. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır. tv. Bitişikliği. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. tekrarlar beceriyi geliştirir. suçlu. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. 2. Yaptığımız şeyi öğreniriz. ressam haline getirile bilir. korkmama da öğrenilir. örnek. Yani insan. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir." Anlayışını getirmiştir. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. elektrik çarpması vb. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. • Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. • Koşullanmada pekiştirmeyi. VVatson. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. filmi izlettirilmiştir.GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. Korku öğrenilmişse. müzisyen. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. Ceza bitişikle ilgilidir. 1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır. Tekrar. Bebekler koşullanma yoluyla. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci.

" Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. İkisi birlikte sunulduğunda. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. eğlenceli okul öyküleri anlatılır. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar. Bu kez davranış düzelir. Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. Bıktırma yönteminde (doyurma. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. • Atı eğere alıştırmak için. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. Örneğin . İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. Aynı zamanda alıştırma önemlidir. Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. 3. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder . Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır. 2. Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. atın üstüne eğer yerleştirilir. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister. Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. • • . Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. Örnek.Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır. anneye karşı duyulan güven. • Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. kediye karşı da oluşacak. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir.

aym zamanda 3. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. büyük atlamalardan çok. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. çalışacaktır. Haz ile sonuçlanan. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 .Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. yavaş yavaş oluşur. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları. çocukta kızgınlık yapar. ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. Problem çözme süresi. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır.Çocuk. Thomdike. bazıları yaratır. gitmiştir. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur. öğrenme durumunda olan organizma. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. düzgün ulaşma. İnsan ya da hayvan olsun. kalem tutmaya hazır.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir. En sigaraları koyarak. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar. Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. Çocuk. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. Thorndike çağrışımı. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. başarmıştır. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. etkinlik göstermeye hazır ise. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. yanılma öğrenmesidir. Çocuk. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur. Kafesin içindeki her şeye artmaktadır.öğrenme Psikolojisl 86. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. kafesten kaçma. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. götürmeyen başarısız tepkileri eler. Kediyi bir kanunu" dur. haz duyar. bireyde kızgınlık yaratır. Thorndike. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir.

yapmayarak unuturuz. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. ■ Thorndike'in etki kanunu. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. diğer önemsiz ayrıntıları eler. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. Çünkü ceza.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. öğretme-öğrenme sürecinde. Diğer bir deyîşle. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) A) B) C) D) E) bu durumu en iyi Anlamlı öğrenme Sosyal öğrenme Kavrayarak öğrenme Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme Uyarıcı-tepki zincirleme . Öğretme. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. 3. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. Kolaydan zora doğru olmalıdır. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. 87. yani davranışın. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. tekrar etmediğimizde unuturuz. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi. Öğrenci. Buna kullanma yasası denir. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. öğrenme adım adım sağlanmahdır. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. Bu durumda.öğrenme ortamında öğretmen değil. transfer o kadar yüksek olur. öğrenci etkin olmalı. İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli.

Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. küsme. sorulara yanıt vermeme. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. Mobilyaların yerini değiştirme. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma . fakat başarılı olamaz. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür. gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde. Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91. Elifin. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra.44 89. yere yatıp tepinme. Sonunda Elif. dolaptan oyuncak almanın. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir.

okumak. Tenis oynamayı öğrenme. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel. fizyolojik değildir. Uyarıcı bellidir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. olumlu. Ders çalışmak. yazmak. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır. işe gitmek. Bunu yerine. Örnek. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar. o kazağı giyme davranışınız devam eder. ayırdetme ve sönme vardır. Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir. Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. Kafesteki her şey olabilir. konuşmak. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. Bunun sonucunda pekiştireç alır. ardından pekiştireç alır. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. problem çözmek. 92. Uyarıcı belli değildir. Skinner. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa. sana çok yakışmış" derse. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. Sonra verilir. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar. problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. birçok sosyal davranışlar. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. Dil öğrenme. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi .Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. fare manivelaya tesadüfen basar. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. o kazağı artık giymek istemezsiniz. Bunlar tepkiden farklıdır. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. Fizyolojiktir. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. Her ikisinde de genelleme. (ses. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır.

koşullanma ilkeleri çerçevesinde. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. 1. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir. Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. konuşma davranışında bir artma olur. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. Birincil olumsuz pekiştireçler b. Birincil olumlu pekiştireçler b. Olumlu Pekiştireçler a. su. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz. Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. Aşağıdakilerden hangisi.46 93. ilk başiarda. . aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. aferin vb. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. Yemek. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a.

Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .

.

Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. erkenden bitiren öğrencinin. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil. nen anış ldüğünde hemen ştirmek. nmeyen anışı mezlikten gelip. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. Ceza ğinde. Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci. öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. bu emi atlatmasını rla beklemek. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. 99. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde. Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen. aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı.

ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek . Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. Türkçe dersinde.Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r.b den hangisi 102. aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal .

önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir. 49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. öğrencilerin. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . Bir öğretmen kendisi ders anlatırken. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte. yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde. Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106.Öğrenme Psikolojisİ 104. eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken. konuşmadığı. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. İngilizce öğretmenine. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. derse katılmadığı. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. Tuba'nın öğretmeni küsüp. Tuba sevmez küsme okulu 107.

öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. ancak dört davranışını artırmak için. Bilgen'in. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . Bilgen. B) öğrencilere. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. olduğu anlatılmamaktadır. öğretmenin izleyeceği. gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir. onların. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111.öğrenme Psikolojisl 109. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. konuşma eğilimini pekiştirmek D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konuşması için güdülemek konularda Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) 50 E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112. pekiştiren verilmektedir. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş.

Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. çok yavaş yerleşir. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. Memur maaşları. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. puan. günlük yövmiyeler. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur. yıldız. sabit oranlı pekiştirmedir. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. ceza ise azaltır. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. Davranış çok yavaş kaybolur. doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. Çabuk kaybolur. bir program çerçevesinde düzenlenir. para vb. Çok yavaş kaybolur.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. Ççocuğa şeker. Örneğin. değişken oranlı pekiştirmedir. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır. tatlı yiyebilirsin" denebilir. çok yavaş yerleşir. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. Kumar alışkanlığı buna örnektir. Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. yavaş yerleşir. oyuncak. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. Davranış yavaş kayboîur. sonra çalışmamaları verilebilir.öğrenme Psikolojisİ 114. Davranış çabuk yerleşir. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. sınavlardan önce çalışıp. oyuncak. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. yavaş yerleşir. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. sebze yemeğini sevmeyen. Yavaş kaybolur. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. Simgesel ödülle pekiştirme. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır. "Şu kadar yazı yazarsanız. ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. öğrenciyle birlikte de . SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. Okulda öğretmenin. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. Simgesel ödülle pekiştirme. simgesel ödüller verilir.

bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. boncuk verme. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. Biçimlendirme. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir. Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir. Pekiştireçlerin bedeli. ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. Biçimlendirmenin temeli. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına. Simgesel ödül. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir. çocuk için çekiciliğine göre. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. İlköğretim 1. aşarılı bir öğrenci olması. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır. olabilir. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. çocukla birlikte belirlenmelidir. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. Batıl davranış. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi. böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması.

yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması . Bir öğretmenin. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. Anne. edimsel koşullanmaya göre. edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini. Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse. basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları. buna karşılık antrenman. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini. Aşağıdakilerden hangisi." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile.öğrenme Psikolojisİ 118. eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir.Şekil verme ya da biçimlendirme.

Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. Skinner'e göre güdeieme önemlidir."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. İşe arabayla gitme. Bu noktada Guthrie ile aynı. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir. Davranışı küçük parçalara. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. Özetle Davranışlar. örneğin. öğretim bireyselleştirilmelidir. çok güze! olmuş v. 4. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır. Bu nedenle planlama önemlidir. 6. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5.s) ona göre dışsal Ona göre davranış. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. basit bir U-T değil. 125. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. . okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Tolman'a göre davranış amaçlıdır. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. s Bütüncü davranış 2. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. yemek pişirme. çevreyi keşfetme sürecidir. Thorndike. Tolmana göre öğrenme. s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. ilk başlarda. taksi. (Afehn. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. 3. çamaşır yıkama. 124. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. amaca yöneliktir.54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir.

Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder. Uyarıcı. Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. Bunun için ödül gerekli değildir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. Kapı zili. niyetli ve planlı olarak katılır. işe gitmek. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir. ekmek almak. Böylece amaca ulaştırır. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. Amaca yönelik I. planlıdır. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. Böylece amaca ulaşılır. Örnek. 1. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. I. Gizli. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. Organizma bilgiyi. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. Davranış amaca yöneliktir. maymun deneyi. Ona göre her davranışın bir amacı vardır. Örnek. Kendi içinde ikiye ayrıhr. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. Tepki ve II. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. zil sesi. Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. su içmek. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir. ticaret yapmak. a. Gece saat 12. çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. 126. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. zile basma. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. bütüncüldür. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. Örnek. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir.

bireyin fiziksel gücü ve imkanları. Sosyologlar. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. oyun oynama gibi.. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1. giyim. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz.. birçok karmaşık davranışı. Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir. Bebekler konuşmayı. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. eğlence vb. Bandura'ya göre davranış bilişsel. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. 2. eğlence. Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. parmak kaldırarak söz isteme. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. 3. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. insanlardaki taklit etme güdüsüdür. moda. . Bandura'ya göre model alınan. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. Çocuklar. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler. duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. Davranış belleğe görsel. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. Yemek yeme. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur. taklit. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz. Kişi. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. köpek ve salıncaktan korkabilir. örneğin. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. Bandura. Giyimde. Gençler. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları. Insanlarm. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. Örneğin yemek yeme. Cinsiyet rolleri. halk oyunları. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. 4. Yemek. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz.

psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. Öğretmenin bu tutumu. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir. Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir. Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. Sınıf disiplinini sağlamada. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı. Trafik kazası.. 4. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. diğerlerini görmezlikten gelme 129.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. kaçınılan davranışlar 57 127. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. 1. kaygı gibi duygular geliştirebilir. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) B) C) D) E) Modelden öğrenme Kavrayarak öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Örtük öğrenme Klasik (tepkisei) koşullanma 3. .. Çevrenin Yeni değerler. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. Yeni bilişse! (problem çözme. dolaylı yaşantı. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan. sözel ikna. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin. Örnek.

İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. Edimsel koşullanma B. Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç. 131. onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. sigaraya başlamaktan vazgeçer. A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A. Sosyal öğrenme kuramı E.58 öğrenme Psikolojisl 130. evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz. Bilişsel öğrenme D. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. gitar dersi almaya başlar. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. Klasik koşullanma C. B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133." önerisinde bulunmuştur. Bilgiyi işleme kuramı . e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın. kendisi de sıraya girer. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır.

Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. yakınlık. Örneğin bir elemanın rengi. . dikkatini kontrol ederek. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. algılama. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. benzerlik. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. 9. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Davranışçı kuramlar. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. 3. 1. Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. 8. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. tamamlama. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. zihinsel 5. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir. kokusu tadı ve şekli algılanır. zihinsel yapıdaki değişmedir. Davranışçılar. basitlik'tir. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. Yalnızca öğrenme vardır. 2. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. Öğrenme ile ilgili görüşleri. uyarıcıları seçerek. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. Gestalt kuramcılara göre algı. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. 6. şekil-zemin. 7. 3. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. bir örgütlemedir. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. bütünlük içinde algılar. Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. 2. Pragnanz yasası. Koffka. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. 4.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. Bilişsel Süreçler. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. bilişsel kuramcılar. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler.

tamamlanmamış etkinlikleri. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır. şekilleri.. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır.. 3. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin.. şekile. Müzikteki ritm algılaması. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur. Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız. 5. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır. 2. Organizmanın iyi biçim.. okul-öğrenci vb. Dikkat ettiğimiz uyarandır.. Örnek:. İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir. Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. öğretmenin sesi şekildir. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. Bu yasa. aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır.. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır.. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. 5. . OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar.. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz.. düzenli. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. birey basit. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. 2. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır. 3. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır.. eğilimindedir. 4. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde. 6. Örnek: olarak algılanır. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. düzgün olan iyi bir biçime. algılamanın simetrik. 1. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir. renk. düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır. Okyanus-gemi.... sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir. doku. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. algılanmasına'algısal değişmezlik denir. Benzerlik Yasası Şekil.öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır. 4. örnek:. • Basit parçalar daha kolay algılanır. Tamamlama Yasası Organizma. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır.

yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. bunların nastl. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır. Öğrenci. Böyle bir öğrenme katıdır. c. kuralları. Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. Çözüm birey tarafından bulunur. Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil. Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. bezerlik. olguları. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme 136. "Kavrama. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. kolayca unutulur. Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar. yalınlık devamlılık. Kısaca. gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. URETICI DUŞUNME VVertheimer. Bu nedenle algıda basitlik. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. ve uzun süre hatırlanır. b. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk. İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. ilkeleri öğrenmelidir. 135. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) B) C) D) E) Tümevarım yoluyla Tümdengelim yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. 134. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. içgörüseldir. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. şekil zemin ilişkileri önemlidir. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. kolayca genellenebilir. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. olayları anlamadan ezberler." görüşünü. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir. orjinaldir. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. 61 geliştirtmelidir.

Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Bunlar. 5 duyu ile algılama durumudur. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. tat vb. 1. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. diğeri yanıtlayamıyor. ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. 3. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan. duyusal kayıttan kaybolur. Işığın parlaklığı. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. A. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. Kısa süreli bellek. bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir. . Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. B. Örneğin. Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. yüzyıl başında. örneğin. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. ses. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. 2. önceki bilgilerle karşılaştinlması. Sesi duyar. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . daha sonra Piaget. Duyusal kayıt. Süre 0. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. Birey öğrenme sürecinde aktiftir. Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz . Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor. XX. öğrenme işine etkin olarak katılması. Almanya'da bir grup bilim adamı. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler. öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme).5 /4 sn. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Uzun süreli bellek. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. vurmayı hemen duyumsanz. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. yeni bilgilerin oluşturulması. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. örgütleme. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. hem de kapasitesi sınırlıdır. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür.

tanımlama aynı anda gelir. Tekrar edilerek. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. problem çözmek için stratejiler. örneğin. olaylar. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. Düzenlenmiş bilgiler. (1) gruplama. şakalar. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. Örneğin. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. ancak bilgi. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. (2) zihinsel tekrar gerekir. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. Uzun süreli belleğin kurallar. dili anlamaya yarayan kurallar. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. Bireye gerekli değilse unutulur. Ancak. özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi. kokular. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. Bu nedenle. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . Görsel imgeler. Kısa süreli belleğe bilgi. biraz zaman ve güç gerekir. Kapasitesi sınırsızdır. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır . Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. yer ve olaylarla ilgilidir.Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. kavramlar. Kısaca. Uzun süreli bellek. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi. duygular. uzun süreli belleği. 2. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. sesler. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. birey bir kuş ile karşılaştığında. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. özetle. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. güç harcamadan. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. Belirli birzaman. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. yemekte yediklerimiz. özel bir günde giydiğimiz giysi. 2. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. Örneğin. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . Bu konudaki problem. 1. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. çünkü. örnek. genellemeler. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. özerk. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi. c. Matematikte temel işlemler. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir. sözcük dağarcığı. Olgu hafızası olarak da bilinir. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. . a. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. tutarlı. tatlar. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır.bazı kestirimlere göre. 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. b. Kısa süreli belleğe gelen bilgi. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. Genellikle her ikisi aynı anda olur. Otomatiklikle bireyler hızlı. yaptığımız gezi anısal beilektedir. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır.

doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. Örnek. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir. Tekrar iki biçimde. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. etkin olmalıdır. a. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir. ilişkiler ve işlemler setidir. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. Büyük. bireyin öznel bilgileri. gerçeğin aynısı değildir. ilişkiler setidir. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. Başka bir söylemle. Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup. Şema birbirine bağlı düşünceler. Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. örneğin. önerme. Seçici dikkat. geçmiş yaşantılan. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. Bir başka söylemle. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. dikkat. Başka bir söylemle.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Etkili öğrenme. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. Şöyle ki. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. Sürekli tekrar b.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil. kavramlar. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. örneğin. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. İşlemsel bellek girer.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Bireyler. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. yoğun. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. a. Gruplama ile olanaklıdır. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya. Örneğin. . Başka bir söylemle. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. birbirine bağlı düşünceler. herhangi bir değişikliğin farkına varmak. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. kendiliğinden aynmına varır. Tekrar. Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer. 3. sesli ve zihinde yapılır. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir.

Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. bilgi tek ya da yenidir. Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. özet çıkarma. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Etkinlik. Örneğin. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi. 4. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar. Bellek destekleyici ipuçları. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. bilişsel resimler içine kodlanır. Örgütleme. 3. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir. ipuçları iki biçimde 1. Bellek destekleyici ipuçları. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. Kodlama. bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. ilişkiler kurmakla gerçekleşir. 4. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. Eklemleme. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. Sözel sembollerdir. metni kendi cümleleriyle yorumlama. Örnek.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir. Birey. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar. Anlamlılık. Örgütleme. Bellek destekleyici sınıflandırılır. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır.Etkinlik. 2. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. Örgütleme. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. İmajlar kullanmak. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi. 3. Eklemleme. Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. B. böylece eklemleme yapılamayabilir. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. Bilgiyi işleme kuramına göre. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. . kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. 2. A. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez. Örnek. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi.

Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. örnek. A. Yerleşim. • Zincirleme. acı yaşantıların az hatırlandığı. Geri getirme uzun süreli bellekten. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir. Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen.Beni silin. Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir. Örnek. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. üç-uç Anahtar sözcük. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir. Penisilin. Örneğin. . askı sözcük. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. çok sayıda ilişki kurulması. Danimarka. Doğru kodlanmış bilgiler. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. bir-kir. Norveç. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır. anımsama daha kolay olmaktadır. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. Alışkanlık çatışması da denir. zincirleme. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. örnek.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir. ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. iki-içi. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır. Freud. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. Yani ileriye dönüktür. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir. sık sık unutturmasıdır. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. Niyagara. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir. Şöyle ki. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. Örnek.Ne yaygara. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma.

sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır.Öğrenme Psikolojisİ 137. onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. Yürütücü biliş. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. Bu durum. a. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir. 139. Güdüsel süreçlerle ilgilidir. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. Bir öğrenci. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. düzenleme gibi. 1. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir. şematize etme. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. Özetleme. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. Koşullu bilginin uygulanmasıdır. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. Yürütücü biliş. 140. düşünme biçiminin farkındadır. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. Yürütücü bilişli bir öğrenci. . 2. eklemleme. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır. Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. İki işlevi vardır. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. Yavuz. Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir. matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. Örneğin. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme .

5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. 1. depolama ve hatırlamadır. duyusal kayıt. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. objelerin büyüklüğü. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. Yürütücü biliş yetenekleri. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. 3. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi. Birey çevresindeki obje. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. anlık bellek olarak da isimlendirilir. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. örgütleme. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. kısa ve uzun süreli belleklerdir. 3 4. insanlar. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. 2. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. modeli.öğrenmenın 68 izler. Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. Ancak. renkler. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır. bilgiyi kodlama. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. Tüm duyu organlarının. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir. 4. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir. uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. Tanıma. 5. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. Algı görelidir. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. Sesler. örgütleme. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. onları örgütlerler. yaklaşık bir saniye içinde silinir. Bu nedenle duyusal kayıt. Özet Bilgiyi işleme kuramı. bireyin bilgiyi toplama. Buna algıda seçicilik denir. . Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. çalışan bellek olarak da adlandırılır. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2. Kısa süreli bellek. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. Uzun süreli bellek. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir. Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. algı ve dikkat. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Düzenleyici tekrarda ise. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır.

Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. Aşağıdakilerden hangisi. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır. sınıfında görev yapan bir öğretmen. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. Anısal bellek ise. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre. Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. Bir lise öğrencisi. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. İlköğretimin 4. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması.

örnekleri. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. 2. Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. Haftanın günleri. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. ilke öğrenme. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler. c. çarpım tablosu vb. bitki. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. sahip olduğu bilişsel yapılar. 1. Örnek. Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular. 3. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. bilinenden bilinmeyene. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. Anlamlı bilgilerin olmadığı. f. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. c. davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. d. a. a. Diğerleri söner. Sözel Zincirleri Öğrenme. zihinsel olarak problemi çözer. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. Gestalt) Birey. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. tanımı. Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. ırmak şehir isimleridir. örnek olmayanları. Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. sözel bilgiler. bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. kavram öğrenme. b. 4. Kavram analizi yapmak: Adı. Problem. bireyin karşılaştığı güçlüktür. Bilşsel öğrenme ürünleri. e. Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. Basit olguları öğrenme. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . hayvan. . gün. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. Aşağıdakilerden hangisi. dağ. böcek. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. Basitten karmaşığa. birdenbire. okul vb. trafik.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir. kritik özellikleri b. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay.

Ritm. uzaysal. 4. iradenin merkezidir. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. Sol beyin parça bilgileri. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. bilincin. . Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. müzik. 3. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. üsteleme. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. 4. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir. 7. 3. Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . 8. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. görüntüler. soluk alma. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür. sözel. Korteks (Beyin kabuğu. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. Algılama. düşünme. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. tehditle kilitlenir 12. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. dikkat çekici. şekiller. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. 9. analiz. algısal . bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. (Örgütleme. bütünü görme. düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür. matematik. matematiksel. bilinçli davranışlar. sayılar. b. Duyuları birleştirip. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. Bunlar. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır. konuşma. 1. sentez. renkler. Sözcükler. Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. a. üç boyutlu düşünme. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. 11. öğrenme. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. Oksipital lob merkezidir. bütünleştirme görevini üstlenir.Dikkat etkilidir. Nasıl ki yürüme. 10.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. öğrenme. yazma. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir. ardışıklık. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. sağ beyin bütün bilgileri organize eder. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. heyecan. Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. algının. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. hayal kurma. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb. 1. hatırlama. 5. Konuşma merkezidir. İşitmeyi sağlar. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. 2. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir. mantık . 2. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar.

Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir. Rogers.)b. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. Olumlu bir potansiyele sahiptir. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. empati ve dürüstlük olmalıdır. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. yaşam felsefesi v. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. dürüstlük. benlik. danışanın farkındalılığını artırmaktır.öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. öğrenciye saygı gösteren. empati. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. onu kendisi yapan şeydir. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. fenomenoloji (içe bakış). *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır. Akıl verme yoktur. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). Maslow. kişiliği. kötü sözler söylenilmemelidir. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. tutarlılık. Öğrenciyi merkeze alan. koşulsuz kabul. kendini gerçekleştirme. empati. göz önünde bulundurularak. güdü. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. ilişkinin şimdi ve buradalığı. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. düşünceleri yaygınlaşmıştır. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. güç olarak ortaya çıkmıştır. örneğin. bireye nasıl göründüğüdür. saygı. İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana. Değerlendirme çok önemlidir.b. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur. c. değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. saygı. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. insan olmanın değerine. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. hoşgörülü. bireyselliğe. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. kararlılık gibi kavramlardır. ideal benliktir. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. Benlik. 2. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. . 1. Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v.b. Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. değerleri. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. onun gelişimini öne alan. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. saydamlık. Özben bireyin gerçek benliğidir. "yansıtmacı". Amaç. İnsancıl kuramlar. a. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. saydamlık. Rogers'ın önemli kavramları. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur.

Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. 8. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. 5. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. Her düşünceye saygı göstermek esastır. Düşünce ve duygulara. Açık ve içten iletişim kurulur. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. 9. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. • 7. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. 4. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. Birlikte çalışmanın esası. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. 3. • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Bireysel sorumluluğa önem verilir. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur. oyunlara. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. 6. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • • • • • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. Açık ve içten iletişim önemli değildir. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. 2. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. bilgilerden daha çok önem verilir. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. sürdürmek. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Tam işlevli kişi anlamına gelir. d-öğrenciye saygı göstermek esastır. Değer ve ilgiler belirlenir. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. Öğretmen kolaylaştırıcıdır. rol oynamaya yer verilir. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. 2. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. Yüz yüze bir yöntemdir. dürüst kişiler arası iletişim. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. Okul. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. 3. Grup etkinliklerine. . geliştirmek.

4. 6. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. Aksine büyüme. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. örnek. sınıf Dürtü ortamıdır. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler.74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. . İçten gelen gerilimdir. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir. Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. Güdülenme Bireyin işinin yönünü. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır. 2. 1. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. karşı özgürlük) A. Kimse asla motivasyonsuz değildir. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Davranışlar. örnek." İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. öğretmek zordur. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. 5. 7. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. 3. Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. özyeterlik. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir.

başkalarınca Benimsenme. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi. d. Maslow. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. Örneğin. cinsellik .su. Güdülenme biliş. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek .Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b.düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır.susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir. e.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. baskı. b. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. somut. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma. Örneğin. içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi. Kişisel etkenler. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken. basit ya da karmaşık Olabilir) c. ihtiyaç) söz konusudur. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. f. a. klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur. yeterli olma. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre. ceza. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. a. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. • • Maslovv. başarı güdüsü. merak. Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun.inançlar d. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir.Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır. hiç geribildirim almamaya tercih ederler. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. g. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır.İhtiyaçlar (Soyut. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme . Örnek. davranışlar. oksijen uyku. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir. Organizmanın açlık.

sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma .sevme ve sevilme .sevme ve sevllme . Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a.güvenlikte olma . coşku. Iklim değişkenleri (sınıf düzenli. D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric.statü kazama . mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir.beslenme . anlaşılması kolay olmalı. içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır.öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen.beslenme . 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1. öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme. önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır.statü kazanma .kendini gerçekleştirir C) Beslenme .güvenlikte olma . Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152. (Bacanlı. sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2.güvenlikte olma .kendini gerçekleştirme beslenme .kendini gerçek 15O.statü kazanma sevme ve sevilme .sevme ve sevilme .statü kazanma . okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149. hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3. Bu öğretmenin.statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur.kendini gerçekleştirme D) Beslenme . güven verici. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder.öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151. kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması . Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma . Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı. öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme . öğretmen nitelikleri (iyi model. 1. Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir. olan 3 faktör vardır.

6. 1987 Kaya. 3. Benzetimler. bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. T. • 5. Şematize etme (haritalama). 9. Ankara. Bu amaçla şemalar kullanılabilir. Ankara. ilkelerin. Yayın No:69. 10. İstanbul. Z. Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. . olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. Remzi Kitabevi. Yargı Yayınevi. 3. Eğitim Psikolojisi.). Ş. b. 2004 Oktaylar. (Ed). organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. 1978 Morgan. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Remzi Kitabevi. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a. (Ed). anahtar sözcükleri. b. A. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma. H. C. Nobel Yayın Dağıtım. 1992 Geçtan. 4. Ankara. diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. istanbul. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. 8. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. İstanbul. Uyarıcıları sunma c. Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. 13. Yeşilyaprak. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. Eğitim Psikolojisi. Ankara 2004 Cüceloğlu. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. Öğretmen Adayları için KPSS. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a. Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. Empati yayınevi. Y. Şemalar. Ankara. Z. T. Yayın No:1. 7. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. • Ana hatları oluşturma. İnsan ve Davranışı.C. Akman. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. 2003 Hakan. Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. Eğitim Bilimleri KPSS. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. 2004 Tan. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. Arkadaş Yayınevi. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. Ankara. 11. 2000 Bacanlı. B. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. Genel Psikoloji. Öz et le me . C. Ankara. Pegem A Yayıncılık. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. Ankara. Ankara. Zihinsel tekrar. 1984 4. konunun ana hatlarını çıkarma. Gelişim ve Öğrenme. H. 5. Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. Öğreti. M. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. 2002 Baymur. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. önemli fıkirleri. 1994 Erden. Çevirenler. Öğretmen Adaylan için KPSS. Bölümün ünitenin. özetleme a. Pegem A yayıncılık.Hüsnü Arıcı ve Ark. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. E. Gelişim ve Öğrenme. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır). B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. N.). Örnek. 2004 Selçuk. 2. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. Not alma. (Ed). kitabın kenarına not almak gibi. Nobel Yayın Dağıtım. 1995 Senemoğlu. F. 12. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir. kavramları not alma. (Ed. Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır. Uzamsal temsilciler oluşturma. kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir.

Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği. planlıdır . kyliücel. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. programlıdır . öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği. Örneğin. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. Burada dersin akışını güzelleştirecek. Öğrenenler. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. olgularmdan etkilenir. Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. meslektaşlarıyla ilişkileri. öğretim materyallerini düzenlemede. destgkJidir. Öğretim güdümlüdür . o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. YÖNTEM. konular. sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir. Modeller eğitim programını şekillendirmede. yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. öğrencilerle iletişimi. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. Öğretim Modeli: öğretim modeli. öğretmenin. Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. öğretim stratejileri. • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . Öğretimin araçlarla desteklenmesine. öğretmenin niteliğine bağlıdır. politik ve ekonomik. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. Öğretim sürecine her boyutta yön verir. "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. öğretenler.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır.

araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ B) C) D) E) Hedeften haberdar etme Öğrenmeye güdüleme İlgi ve dikkat çekme Zamanı verimli ve etkili kullanma Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. Öğretmenin bu tutumu. materyallerini. Burada öğretmenin görevi. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir. onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) . 153. laboratuar. gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar. sonra yöntem seçilir. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. Bir öğretmen. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. Öğrenci. Bu şekilde yetişen öğrenciler. Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur. Bu stratejide örnek olay .öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir. Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. Yalnız. öğretme. bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. tanımlar. geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. çevredeki problemleri algılar. Bir başka öğretim stratejisi.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155. Öncelikle strateji belirlenir. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. verileri toplar. Öğretmen. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır.

Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti. Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler. Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161. Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157. rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok. 160.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına .) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı.80 öğretim llke ve Yöntemleri 156.

öğrenme stratejileri-sitilleri. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir. Duyuşsal giriş özellikleri okul.öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. iletişim becerisi. Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. duyuşsal giriş özellikleridir. problem çözme becerisi v. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. ilgisi. okuduğunu anlama gücü. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak. mantıksal düşünme becerisi. Özellikle matematik. 5. . sözel-işlemsel yetenekler. dinleme becerisi. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler. 2. Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. Öğrencinin konuya. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. Giriş davranışları. Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. Uygulamada. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. bilişsel giriş davranışları $.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. 3. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. gelişimini. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. 4. Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. ders. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. entelektüel yeteneğini. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. bir biünmeyenli denklemlerin. güdüsü.b gibi özelliklerdir. öğrencinin ön öğrenmelerini. Bunlar (a. armmnnınrln hı iH alınır. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir.

öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. Bunlar. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. 2. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. Dönütler. Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. Dönüt. Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. 6. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. . Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. öğrenme sürecine katılma derecesi. . öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. 2. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır. 3. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. organize etmesini gerektirir. Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. öğrenme hızı. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. 1. Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. 5. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. 2. 3. Örneğin: Öğretmenler. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. öğrencinin bilişsel başarısı. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. 4. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. Yapılan 3. s pekiştirme. 4. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. . Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. Dönüt.

Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz. düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. Verilen ek süre içinde. Öğretmen anlatım.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz. Beklenen 162. D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. Bu görüş. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. örnek sayısını artırma. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165. müzik vb. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek 7. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. Bir öğretim hizmeti. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6. 8. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. 163. soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız. En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. Tekrar konuyu anlatma. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun.

. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. B) öğrenciye. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. 6. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. cinsiyet. 3. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. 10. Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. ikinci turda oylamaya geçilir. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur. 9. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. 168. 8. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar. Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. ikili çalışmaya uygundur. "Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. Kümeye amblem yapılır. öğrencileri kaynaştırmak. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından.

geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. paylaşma. tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. soyut ve simgesel düşünme. eleştirel düşünme. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. imgeler. ifade edebilme. İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. sözel ve sözsüz iletişim kurma. hesaplama. hipotezler üretme. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir.öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. sayılar. mantıksal ilişkiler kurma. problem çözme. ritimler üretme becerisidir. eksik noktalar tamamlanır. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir. Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. ritimlerle düşünme. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. duygusal tepki derecesini. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171. Mantıksal-Matematiksel Zeka. gramer bilgisi.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. Müziksel . benzetme. 169. insanların duygu.Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. şekiller ve çizgilerle düşünme. şiir okuma. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. Resimler.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Sayılarla düşünme. Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir.Dilsel Zeka. düşünme sürecini tanıma. 170. Doğacı . BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. hikaye anlatma. mizah.Ritmik Zeka: Sesler. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur. mecazi anlatım. Kişiler Arası . alt konulan birbirlerine aktarırlar. notalar. sonuç çıkarma. Kelimelerle düşünme ve ifade etme. düşünce ve davranışlarını anlama. Bu sekiz zeka türü: Sözel. birbirlerine yardımcı olurlar.

okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. öğrencinin aktif katılımını gerektir. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir. bilimsel araştırma merkezi. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. açıklama yapar. dönüt. başarı. kütüphane. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173. etkin katılım. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji. spor.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır. dans. kalabalık sınıflar. bilgi işlem merkezi. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması. dinleme merkezi. yöntemiyle öğrenme örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme.Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. gerektiğinde ipucu. s Program. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) B) C) D) E) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme Soru-yanıt. anında düzeltme. müzik odası.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. müzik. güzel sanatlar merkezi. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere. gösteri merkezi. bireysel hız ilkeleri uygulanır. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı . yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174. Bir okulda. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19).Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil. Programlı öğretimin ilkeleri. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. spor salonu. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. kademeli ilerleme. işteknik merkezi. B) Ders işlerken. düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar. Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. bireysel farklılıklar.araç ve öğrenci üç temel öğedir. 1. 2. 6 Küçük adımlar.

Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır.eye yöneltme söz konusudur. Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. 177. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. Bu açıklamaya dayalı olarak. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır. Programlı öğretimin sınırlılıkları. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. Şilgiyi temelden kurmava davanı r. bütünleştirm. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. Programlı öğretimde. Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. Öâretmenin pörev '. s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur.Öğrencilerin. Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir. değil. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir. açtklamalar yaptıkları. .Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır.

üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180. Değertendirme. öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. 181. öğretmekle değil. Öğretmenin görevi. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. II. öğretmenler. öğretmenler. onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. Öarenciler aruDİar halinde çalışır. Değerlendirme. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. deneyimlerini düşünmesine dayanır. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. 179. öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek.. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. Verilenlerden hangisi. Öğrenciler bireysel olarak çalışır. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir. I. Program. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır. öğrendiklerini birleştirip yönetme . öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır.

Sözel örneklerin yanında resim. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. çeşitli görsel araçların. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. olgular. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. Öğrenmede bol örneklerin. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. Bu strateji ile bilgiler.Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. fıkirler bireye sunulur. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. konunun yaşatılarak. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. sonra ayrıntılar verilmelidir. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. birey bunları alır. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. ilkeler. s Kavramlar. şemalar. kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. bunların her biri örgütleyici olabilir. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. Konunun sunulmasına geçmeden önce. Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir. s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. sonra somut kavramlara geçilmelidir. pekiştirilmesinde etkili olur. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. . Bundan dolayı. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. şema. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. Bu nedenle geliştirdiği model. konu başlıklarının listesi. önce temel bilgiler. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. örgütleyici bir kavram ya da ilke. Kavram haritalannın kullanım amaçları. Ömekler önemlidir. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar.

Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8.öğretmenin ek örnek vermesi 4. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir. 3. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar. s öğretimi ses tonu.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir.öğrenciyi hedeften haberdar etme.Öğretmenin örnekler sunması 2.öğretmenin örnekleri açıklaması 3. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay.öğrenme rehberi sağlama ö. Örgütleyiciler. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir. örgütleyiciler. jest ve mimiklerle desteklemelidir. kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I. Öğretmen. bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö.Dönüt sağlama 8. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken. fıkirleri en somut yollarla.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5.Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184. hatırlamasını sağlama 183.özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek .ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4. öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır.Performansı değerlendirme 9. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen. örgütleyicilerin. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir. öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir. Bilgi örgütlenir. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7.

Belli bir alanla ilgili temel fikirler. 1. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. şema. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. 3. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. Bir tür problem çözmedir. Öğretmen bu önerisivle. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. ilkeler. yaşayarak öğrenir. Bir öğretmen öğrencilerine. Bruner. Birey semboller kullanarak. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. başarılı olma ve birlikte çalışmadır. yöntemler. kavramlar. Bruner'e göre. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. 2. Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. Bu açıdan problem çözmedir. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. duyu organlarının tümünü kullanarak. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. 9. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. 186. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. soruna çözüm önermeleri. . Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185. Bu dönemde çocuk. Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır.

92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında. Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir. öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar. fikirler arasındaki temel ilişkileri. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş. öğretmenin ek örnekler vermesi 4.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. • öğrenciler.öğrencilerin tanımlamaları. ilkeleri. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. çalışmalarını sürdürebilmesidir. • öğrencilerin sözel ipuçları." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir. sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir. özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. örnekleri sunar. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri. Öğrenci konunun yapısını. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. • öğrenciler. problem çözmeye uğraşıyorsa. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. resim ve şemalarla. ilkeyi bulmaya. . Dıştan verilen pekiştireçlerden çok. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır.öğretmenin örnekler sunması 2. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken. sentez yapmaya zorlanmaktadır. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. kavramları.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6.. Eğer öğrenci bir kavramı. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I. Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. soruna çözüm önermeleri. Ayrıca.

öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz. sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz.Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. Devvey tarafından geliştirilmiştir. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. Fakat. Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. (2001 KPSS57-59) 192. Problem çözme basamaklarıni kullanır. kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. ev ödevleri. D) Her öğrencinin. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar. Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. incelemeye yönlendirir. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri.

öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. Bu durumda. röportaj vb. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken. yazı. Etkili öğrenme. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. problemi belirleme. ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri. Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. sonuca varma. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. yaşı. Bir öğretmen. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. resim .öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. resim. alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. 4. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). sağlığı. gelişim düzeyi. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. 3. önceden Problem durumunu algılama. Verileri düzenleme ve yorumlama. 193. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler. toplamış. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler. içinde yaşadığı toplum. 3. onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. . Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. sorunu sezme. bunları öğrencilerine vermiş. 2. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi. öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen. Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur.vb. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. genel yeteneği.

Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. Thorndike'ın etki kanunu. 6. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Her öğrencinin öğrenme hızı. aynı yaş grubunda da olsalar. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. bilginin temel çerçevesini görmesine. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir. 8. öğrenimin gerçekleşmesi. Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. b) . öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. Seviyeye uygunluk ilkesi. 1. Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. a) 3. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. öğrenme. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir. 2. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. 2. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. 4. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir. Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. Ders.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. 7. Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. çeşit materyallerle desteklenmelidir. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. 4. Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. 9. özümsemesine ve ayırt etmesine. hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. 3. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. her öğrencinin 5. Çocuk bir yetişkin olarak. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. 10. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir.

algıladığı şeyleri. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. balıkları akvaryumda. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. 2. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir. Bu. hayata yakın. bazı olaylart fotoğraf. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek. 3. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. gözle görüp. ders konusu ile ilgili hayvan. Bu nedenle. örneklerini sınıfa getirerek. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli. gerçek hayata yakın olmalıdır. Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. ve hattâ . eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. kuşları kafeste veya dondurulmuş. ilgi ve eğilimlerinin. en az emek ve enerji sarf edilerek. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. Bunun için de. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır.s. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. bitkileri kurutulmuş olarak. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. grafık. 4. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. Sınıfta yapılan deneyler de. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. plân. örneklerin verilmesinde. 6. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. öğrenmenin düzeyini yükseltir. Açıklık ilkesi Öğrenci. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. ses kaydı vs. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. 5. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. bu mümkün olmuyorsa resmini. Yakın zamandan uzağa. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır. Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. öğrenciyi derse katmayan. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. zekalarının. öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka. yetenek. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. sesini. grafiği. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. 8. belki dersleri ve konuları gereği. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. insan her zaman somut olarak gördüğü. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. oluşturulan sosyal ortam vs.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. Ders konuları. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. yapay bir ortam olmamalı. harita. özellikle ilkokul öğrencilerinde. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. modelini v. bitki vs. film. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. oradaki gerçeklikten uzak olmayan. 7. girişimci kişüer olarak istenmesi. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli.

okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır. öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama Öğrendiklerini başkalarına anlatma Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı B) C) D) E) D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. O. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir. İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur. Aşağıdakilerden hangisi. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. . Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar. Aşağıdakilerden hangisi. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir. "İlkokul çağındaki çocuk." 196. duygu. teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197. 195. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194. varlıkları.

Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205.98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. . Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204. Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam .sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200. Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır. Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201.

örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. görüntü. ses vb. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) B) C) D) E) Eğitim sosyolojisi Gelişim psikolojisi öğrenme psikolojisi Psikolojik antropoloji Sosyal psikoloji 211. Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan. Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir. Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213. Öğretmenin bu davranışı. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208.Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. Aşağıdakilerden hangisi. Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212.

slayt vb. Radyo ve televizyon .C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film.

2. Resim. arasında ilişki kuramaz. 5. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir.Öğretmen. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. politik tip. Devam. Devam zorunluluğu vardır. yöntem seçiminde etkili olabilir. o yöntem kullanılmalıdır. öğrencinin olgun. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. dindar tip. TV-video. cinsiyet. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir. göre değişir. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için. laboratuar. Ayrıca öğretmenin yaşı. Eğitim. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. çeşitli kaynaklara başvurur.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10. Bilgi edinmede Özgür olarak. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. karanlığa atılan bir taş gibidir. Bilgisayar. Iyi yetişmiş bir öğretmen. 4. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. her konuya. motivasyonları. sınıf. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. 5. cinsiyeti. havaya anlatılan bir ders. nevin. . Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır. Öğretimde verilmez. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. Konu. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. mezun olduğu okul. v.s. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. 3. estetik tip v. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. ışık. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. kıdemi. müzik. 6. slayt projeksiyon. her öğrenci grubuna. Hattâ aletlerden başka bina. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. " Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. Eğer bunlar sağlanmazsa. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. 2. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. 9.s. tepegöz. bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. 3. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. Öğretmen Merkezti Öğretim 1. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip. 3. 2. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. yetenek ve ilgileri. 7. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. Eğitimi 8. ekonomik tip. 4. bireyi geleceğe görür. 5. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. Meselâ. için kolaydır. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. 6. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. 4. ne zaman 6. değişik yöntemleri olabilir.s. Öğrenci. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir.

Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. Çünkü.Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. 8.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır. ses tonu etkili kullanılmalıdır. 9. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. Öğretmen ve idareciler için . özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır. ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. öğrenci daha çok pasif durumdadır. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. 214. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. A. konuların açıklanmasında. s Öğretmen merkezli olduğu için. öğretilmesi şeklinde uygulanır. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1. Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit. Süre iyi ayarlanmalıdır. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak. öğrencileri güdülemek.3 . Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır. 3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. Beden dili. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. düzenli bir biçimde sunulabilir. Uygun örnekler verilmelidir. sentez s Konu. 1. Anlatım yöntemi kısa zamanda. 2. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır. ona göre eğitilmiştir. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir. öğrenci konular arasında yapmasını bilir. 7. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır.

nottutmaları önerilmelidir. 3 2. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. s Dersin giriş bölümünde. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur. Büyük Grup Tartışması B. aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa. s Bir çok konuyu. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi. kalabalık sınıflara vermede etkilidir. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. kendini ifade etme. Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. 217. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. dinleme. Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir.102 2. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. Öğretmen. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. Grup44. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. 1. örneğin Grup66'nın anlamı. 3.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir.2 Bu yöntemde soru sorma. Tartışmayı bir lider yönetir. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22. konu üzerinde düşünme. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir. soru sormak için hazırlık yapmaları. Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. kısa sürede.

izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. Bu gruplardan biri soru. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma. açıklamalar yapabilir. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar. cevap grubu da bunlar cevaplar. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. bir süre verilir. Lider. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. Süre tamamlanınca. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. ortada lider olacak biçimde oturur. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. Lider bir açış konuşması yapar. Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır. Her bir konuşmacı 10-20 dk. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar. Soru grubu soracağı sorulan. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Grup. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. 3 7. Lider zaman zaman ilave sorular sorup.3 218.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır. 6. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra. Başkan . ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar. içinde sunusunu yapar. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur.4 4. öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. Sonra grup ikiye bölünür. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır. Bir başkan sıra. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. Panelden farkı. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. Konuşmacılara sıra ile söz verir. Gruptan bir kişi lider olur. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır. soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. 5. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren. Ancak küçük notlar alabilirler. lidere verilip.

eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. iki panel grubu vardır. Birinci grup uzman kişiler. sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. Problem çözme. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. anılardan. 2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219.3 öğrenci merkezlidir. 10. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. olması. D.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. soru sormaya. olası olaylar yazılabilir. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır. S öğrencilere karşılıklı konuşma. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir. Problem çözme becerisi kazandırır. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) B) C) D) E) örnek olay yöntemi Gösteri yöntemi Proje yöntemi Soru-Yanıt yöntemi Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır. -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama. Toplantıya katılanlar.2 C. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek. Bir tartışma ortamı oluşturulur. anlayış. bilimsel yöntem. analiz. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. Analiz etme gücü kazandırır. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir. s Bilişsel alanın uygulama. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır. Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. . ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. eleştirisel düşünme. senaryo biçimindeki filmler. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi.2 9. Problem çözme. Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği. Bu yöntem. Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. karar verme. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. gazetelerden. Bazen de panelden sonra yapılır. bir problemin çözümünde. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır. ön hazırlık çok önemlidir. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur.

irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. s Araştırma. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. Aşağıdakilerden hangisi. E. yaratıcılık. 2. Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A. D. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. 5. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir.öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. 4. s Öğrenciyi hayata hazırlar. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama. estetik nitelikli projeler olabilir. 1. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. üst düzey düşünme. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. 222. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. sorgulama. 6. C. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. yaratıcılık. 3. 220. bilgiyi yeniden düzenleme. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. S Konular derinlemesine öğrenilir. sorumluluk. Araç-gereç yapımı. paylaşma gibi özellikler gelişir. çalışma. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır. öğrenme. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. problem çözme.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma . sorgulama. B.

drama. B. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama s s s . D. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır.106 öğretim Ilke ve Yöntemleri 223. analiz. C. bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. öğrenilecek bilginin belli olduğu. ve 226. sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde yürütülür E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi II. Uygulama. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak sorumluluklarmı yerine getirirler III. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı 225. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar öğrenme süreci de önemlidir. S öğrenci merkezlidir s Yaparak yaşayarak öğrenmeyi esas alır s kazandırır s Bağımsız çalışma alışkanlığı öğrenci kendi hızında ilerler S öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır. nelerden yararlanabileceğine ilişkin ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması 224. I. çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6 225. E. pano vb. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını. fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. özendirme gücü açısından en zavıftır? A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba bırakması B) Sunuşta. seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma 226. Gruplara. 6 Özellikleri IV. soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur F. gazete.

Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir. karar vermek. Fikirler ile ilgili yorum. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI 1. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. 229. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir. doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ Başlıca öğretim sınıflandırılabilir. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde A. Aşağıda verilen durumların hangisinde. hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir.1 GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri ■/ aşağıdaki SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev gibi D) öğrencilere E) Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği kazandırmada öğrencilerin yükseltmede s s • • Mikro öğretim Eğitsel oyunlar 228. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü. beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer B) Sıra C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse .öğretim İlke ve Yöntemleri 107 tekniklerini BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • • 227. eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. D) öğrencilere bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini kazandırmada E) Öğrencilerin yükseltmede s Süre sınırlaması vardır.

Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak C) Psiko-motor becerileri kazandırmak D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. Analiz. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25) A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim 231. Daha çok psiko-motor davranışların. fen. Bu teknik. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır. sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim 3. karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır. bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. Gösterip yaptırma Bir işlemin. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır. göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. biraz beklenmeli. s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Bilişsel alanın uygulama basamağının. . Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) B) C) D) E) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma Olgu ve olayları açıklama Kavram geliştirme Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma işbirliği ve paylaşımı artırma C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi. sentez. kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla. bırakılması değerlendirilmenin D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin sonraya E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. görüşlerin düzenlenmesi 232. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. 2. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. Amacr. orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap özellikle spor. bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak. bir deneyin nasıl yapıldığını. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir. Amaç beceri geliştirmektir.108 öğretim İlke ve Yöntemleri 230. 233.

Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir. gibi sözlerle pekiştirilmeli. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi B) Öğrencinin. Bunlar. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması.Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir.Problem çözme ile araştırma. yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması 236. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir.inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız 237. mekan. yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. Öğretim süreçlerinde. yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır. Giyim. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak. Örnek. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada. bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. insan ilişkileri. rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı. İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur. bir olayı. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular.İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel. Öğrenciler duygularını. durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi". 5. "güzel". Rol Oynama Rol yapma tekniği. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması 4. insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik. Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini 235. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma . üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada. fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Drama Doğaçlama. davranışlarım. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. ilişkisel-birleştirici sorular.öğretim llke ve Yöntemleri 109 öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. Genişletme. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi C) öğrenciye. bir fikir. genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. Dramanın genel olarak iki türü vardır.

Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. Kuklalar. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve . 238. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir.3 Dramanın. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir. Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. kayda alınır. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek.110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. hikayeleri sahneleme. provası yapılmıştır. Uçak eğitimi. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. 6. Her öğrenci konusunu sunar. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama. Dersler kısa tutulur. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. Bunlar arasında serbest oyunlar. oyuncular tarafından paylaşılmış. resimlerle hikaye sahneleme. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. araç gereç gerektirmez. analizci 8.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen. 6 239. teyp vb. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir.-. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. sunu video.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği.3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir. bilişsel. bir tekniktir. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı. 3 Kendilerini geliştirirler. Teknik. Rol oynamada birey. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir. kadavra üzerinde ameliyat vb. Oynanacak oyun ya da hikaye. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için.

bilmeceler. resim. Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. öğrencilere ilk elden 4. şiir. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1. fuarlar. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır. animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir. s öğrenciler için. 2 Kart oyunları. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1. Gözlem Bir nesneyi. hareketli. tarzı önemlidir. 2. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Özellikleri. sınıf) olayları. renkli. öğrenme stili.6 B. sınıf sergileri. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. üretkenlikleri. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. tanımak amacıyla yapılır. olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. 9. insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. Sergi öğrencilerin. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. Bilgisayar Destekli Öğretim 241. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. nesneleri. Eksikleri tamamlamak. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. 6 C. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. Hazırlanan ürünler. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir. kitap. öğretmene yardımcı olan. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. bulmacalar buna örnektir. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur. Belirli bir nesne. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak.2 Gezi iyi planianmalıdır. 6 .

Bir öğretmen ödev verirken. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir. 4. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. Örnek Çözümlü KPSS. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. Ankara. Şeref.2 242. Yargı Yayınevi. V. E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. s Ödev. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. 3. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir. 2001 Demirel. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. Ankara: Pegem Yayınları. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. 6. 2004 Sönmez. sağlamak. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak. 2004 Taşpınar. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. özcan. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak.2 5. 5.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. 243. Elazığ: Üniversite Kitabevi. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. Hasan Can. s ödev. 2003 Tan. M. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. 2. Ankara: Anı Yayıncılık. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) B) C) D) E) Eğitsel değer taşımasına Uzun zaman almamasına Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına Bilgi toplamayı gerektirmesine Bireysel olarak yapılabilmesine .

kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. çok boyutludur. onları gözleyip taklit ederek öğrenir. Öğrenen. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir. tarafından planlanır. Eğitim süreci. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. kuşkusuz. yaşantılarla kazanılır. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb.(1) Eğitim her yerde.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür. yaşam boyu devam eder. arkadaş grubu içinde.1 . elde bulunan imkanları düzenlemektir. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir. düzenli. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir.(1) 5.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil. I. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. gelişigüzeldir. Eğitimin başlangıcı. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir. yerlerde oluşur işyerinde. ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. bu davranışların nasıl kazandırılacağının. Bireysel. uğraş verir. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu. Bu anlamda birey.Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar. Bireyi geliştirici (Bireylere iş. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir. Planlı. okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. okulda.9 6. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek.

Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir.<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. Gerçeklerle ilgili olarak. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür. bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. görüşleri. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin . Hedef 2. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. Eğitim. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır. bir yargının doğruluğu. Bir başka deyişle. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. Bu program öğretim programını içine almakta. kim olduğumuzu. içerik. 1. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür. öğrenme-öğretme süreci 4. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır. Içerik 3. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. Bu dört Öğe. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize.(3) 1.(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. Gerek bireyi. Bir savın ya da inancın doğruluğu. iyi. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır.(2) 2. Felsefe. maddenin varlığına olan inanç temeldir. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır. Felsefe.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. Gerçekçiler. içerikleri. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan. bir okul için düşünce tarzını. Bu tanımda. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur.9 7 244. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması.(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür.

insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe. ona hazırlıktır. Esasicilik 3. yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Yararcılığın özü. bir düşüncenin. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir.grup etkileşimi. Bu nedenle. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. Bu nedenle. 1.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır.(Yeniden kurmacılık) . Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum. Eğitim. Esasicilik) 245. Yararcılık. Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur. Bir fikrin. eğitim süreci. Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. bilgi düzeyi. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi. Daimicilik 2. 19. Her bir öğrencinin. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar. Daimicilik-realizmden. birey. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır.idealizm ve realizmden. (Daimicilik. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. esasicilik. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir. W. 4. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. Varoluşçu öğretmen. İlerlemecilik 4. II. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. I.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. James'e göre yararcılık. 1.

. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir. eğitimin özü topluma uyum. endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar. 1. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. John Devvey. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. 3. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler. Isaac Bergson ve T. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak. Konu. Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2. insanı farkh kılan bir. 4. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. Fark. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. Bu akımın önemli özelliği. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı. Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. antropoloji. Burada amaç. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. Bu görüşe göre eğitim.3 Bunlar. 5 1. Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. Pragmatik felsefe. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar. tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. •/ Eğitim sürecinin özünü. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir. politika. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. • Konu Tasarımı: Aklın. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Program tasarımı. dış dünyaya uyum değil. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir. s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. bu öğelerin düzenlenişi. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. ekonomi.

politik. Bu tasanın. C. F. 2. öğrenmesi için yeterli görülmektedir. Yenilikçi durumsal model 7. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini. En yaygın olan program modelleri. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. Tasarımlar. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. Konular. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır.Program Geliştirme 117 konuların 3. Süreç yaklaşımı modeli 5. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. Eğitim programı. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. E. Taba modeli 2. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. bu yaklaşımın ana düşüncesidir. D. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar. Model aşağıdaki basamakları içerir. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. 3. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. Sistem yaklaşımı modeli 6. MEB modeli 8. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. Sadece etkin. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. B. Tyler modeli 3. 2. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. uygulama alanında vermelidir. Tyler modeli 4. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. Demirel modeli 1. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. G. A. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. 1. istenilen davranışlara dönüşebilir. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. öğrenci sisteme girmeden önce yapılır. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. ihtiyaçları. Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. Program tasarımı ile eğitimcilerin. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. 1. Taba.

taksonomik sınıflama Içerik seçimi. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. toplum. Hedefler C. Konu Alanı kaynaklık eder. B. 2 A. Komisyon üyelerinin seçimi B. hizmet içi eğitim. D. genel değerlendirmeden sonra tekrar 8.1 A. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. Durum Çözümlemesi B. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. Birey. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT. Toplum. Ana konu başlıkları D. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. uygun ders planlarının yazılması. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. uygulama D. Değerlendirme 7. 3 5. çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. öğretim stratejileri. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. C. Bunlar. özel. Model dört aşamadan oluşmaktadır. F. Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. A. ihtiyaçların belirlenmesi B. 1 A. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. ünite planları. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey.118 Program Geliştirme 2. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir. genel değerlendirme F. Dönüte özellikle yer verilmiştir. Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. A. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi. Alan testi. E. öğrenme-öğretme programı desenleme.1 A. Içerik Bağlam C. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. B. öğretim materyalleri E. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. Alan testinden sonra düzeltme. Amaçlar C. uzak. A. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi. Çerçeve-amaç-süreç. Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. komisyonların oluşturulması. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. Genel Amaçlar B. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. Program Geliştirmenin Planlanması . Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. öğrenme Durumlan D. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. genel. sonucun değerlendirilmesi. ders kitapları. konu alanı programın kaynağını oluşturur. C. öğrenme ortamının desenlenmesi C. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D. genel uygulama.

İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II.6 3. araç-gereç 7.6 5. bilinenden bilinmeyene. Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. Ihtiyaç saptama 4. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. Bunlar. Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2. Bunlar. yöntem-teknikler. Sınama durumları 1. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta. basitten karmaşığa. Sınama Durumları a. C. Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. süre. GRUP: Program çalışma grubu III. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4. proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. Eğitim durumlan hazırlama 7. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir. sarmal programlama. Içerik analizi yapma 6. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri. izleme Testi Yada Performans Testi b. zaman. Program geliştirme çalışma planı 3. D.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. piramitsel programlama. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. öğretim hizmetleri. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır. değerlendirilmesi. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir. çekirdek programlama. . 1. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6.3 I. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. yakın ders alanlarından^ ^" c. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. > Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. Doğrusal programlama. Hedefyazma 5. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur. modüler programlama. A. uygulanması. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır.

B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. Program Geliştirme 249. 2. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. ama. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider.3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma . kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar. Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) D) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi içeriğin organize edilmesi 247. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. Demokratik Yaklaşım İhtiyaç. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246.120 8." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. 3 1.

• Öğretim Programının Etkisini Artırmak • Standartlaşmayı Sağlama • Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. Raporları değerlendirme c. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. süre. 4. öğretimi yönlendirmek. Örneğin. Progel-Dacum Tekniği 3. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. etkinlikleri belirlenir. I. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. HEDEFLER I. Gözlem 4. B. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) IV. günde 3 defa dişlerini fırçalama. Bir nesnenin yokluğu. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. Meslek Analizi 5. Bunlar. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) B) C) D) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama • Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. Örneğin. • Eğitim Durumlannı Belirlemek. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. Görüşme-Grup toplantıları 7. uygulanacak öğretim stratejilerini. Ölçme araçlan-Testler 6. iyi öğretmen. Örneğin. içerik III. Hedef II. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. iyi insan. iyi vatandaş. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir. öğretimin nasıl yapılacağını. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri C) Analitik Yaklaşım D) Demokratik Yaklaşım E) Süreç Yaklaşımı 252. Delphi tekniği-Anket geliştirme 2. Kaynak tarama a. Literatür tarama b. Mevcut programı inceleme 251. iletişim becerilerine sahip olması. Eğitim durumları. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) B) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Bunlar. Sınama durumları (Değerlendirme) .Program Geliştirme 121 3. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. yöntem ve teknikleri.

Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) B) C) D) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256. 253. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) B) C) D) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258. 1.öğrenci .öğretmen -öğrenci E) Hedefler . ekonomik. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255. tutum vb) Toplumun sosyal. c. Toplumsal gerçek: a.içerik . aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar B) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri C) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri D) Toplumun insan . 3.yöntemler .122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır. B) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir. aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) B) C) D) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin 257. içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır.veli B) Hedef . ilgi. Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında. Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda. toplumsal. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b.eğitim durumları .öğretme faaliyetleri .teknikler 4.sınama durumları C) içerik . 254. d. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen . C) Eğitim durumları. felsefı. Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir. 2. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır. psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir.değerlendirme D) Okul yönetimi -veli . gücü gereksinmeleri . Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde. D) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir.

E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .

Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 2. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. tartışma" gibi ibareler konulur.Program Geliştirme 123 3. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. Duyuşsal Alan. Bu alanda beceriler ön plandadır. Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır. Bilişsel alan a. öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır. "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz. 1. Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. Bilgi b. Yaratma 259. tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. ilgi. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir. yeteneği. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. Uygulama d. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. Kavrama c. Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 Hedef öğretmenin ne yapacağını değil. Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır. gösterme. 3. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. işaret etme. Analiz e. Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) 2. davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. 5. Alma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme Kişilik haline getirme 3. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır. Ölçüt davanıklı hedefler yer. Uyarılma m. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. jk. Bilişsel Alan. korku. Beceri haline getirme o. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama. Duyuşsal Alan gh. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. ilgililik. gücü. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. söyleme. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. 7. Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi Hedef öğrenme ürününe dönüktür . örneğin. becerisi. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. Değerlendirme 2. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Kılavuz denetiminde yapma n. farkında olma. Örneğin. 6. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. Duruma uydurma p. Sevgi. bulma. . açıklama. nefret. Sentez f. 4. yazma. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir B) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır izlenebilir C) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar D) Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir 1. . i.

hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. 3. 8. Öğrenci yaşantısına dönüklük. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri önemli 1. 2. Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil. Konu alam ile ilişiklik.124 Program Geliştirme 261. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. Genellik ve sınırlılık. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. 11. Hedefler binişik olmamalı. Açık-seçiklik. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan bir program öğesidir. 10. 260. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma B) öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme C) Gözlenebilir ve ölçülebilir olma D) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. D) öğretmen etkinliklerini içermelidir. 12. Örneğin. 4. B) Çok boyutlu olmalıdır. E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. 9. C) Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır.

o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma . vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü.Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme. u y g u n nitelik. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma.paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar ./ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma. öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k. yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma. uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma. almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik.

yeni II. Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi öğrendiklerini kullanabilme. Kavrama. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek. İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili • durumlarda III. duygusal.Program Geliştirme 262. Uygulama. kavrama. Kılavuzla yapma . Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme. Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme B) Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme C) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme D) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Uygulama. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. C) Bilgi. Analiz. analiz. Analiz. Kavrama. devrimsel) temele alınmaktadır. Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış yaşamındaki Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. uygulama. Araba kullanmak için vücudunu hazır hale III. Değer verme. B) Değer verme. Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. • Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112) A) Kavrama. Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart). Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114) 265. Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. Sentez • • D) Amiliz. sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen. bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. Analiz. Sentez. I. Bilgi. Bilgi. Beceri haline getirme Kavrama • llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme getiriş A) öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma II. Kavrama. Bilgi. sentez değerlendirme yada bilişsel. Uygulama. A) Anlatım yöntemi B) Gösterip yaptırma E) Deneme yanılma C) Problem çözme D) Soru-cevap Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme. Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış. Uygulama E) Değerlendirme. örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra. 264. IV. I. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118) IV. ilköğretim okullarındaki. Örneğin. Değer verme.

ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama B) Olayı kendi ifadesiyle açıklama C) Olayın kitaptaki tanımını söyleme D) Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme E) Olayı resmederek ifade etme düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Beden Eğitimi dersi. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. matematik gib. . ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. içerik. • Anlamlı. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. hayat bilgisi. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Öğrenci. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı II. sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. 4. • Basitten karmaşığa. İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. yabancı dil. voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. gerektikçe tekrar edilebilir. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. • Görsel içeriği bol olmalıdır • Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir • Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. Program esnek değildir. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Örnek. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. • Somuttan soyuta. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. 2. tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. • Güncel olmalıdır. Örnek. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Bu yaklaşıma göre içerik. • öğrenci seviyesine uygun olmalı • Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı • Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır • Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı. 3. • Yakından uzağa. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir.Program Geliştirme 127 • Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz 266. önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Koşmalar. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Örnek. Fizik. Bu tekrarlar. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. • Program hedefleriyle tutarlı. yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. • Gerçekçi. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir. Türkçe. atlamalar. • Bilinenden bilinmeyene. Türkiye'de Okul öncesi. programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. • öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun. örnek ve çalışmalara yer vermelidir. sosyal bilgiler. • Genelden özele. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir. fen bilgisi gibi. Her modül kendi içinde doğrusal. futbol. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla. sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır • Bol uygulama.

Dikey boyuta içerik yazılır 3. Ders içeriğini belirleme. Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak özetleme B) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi C) öğretim planlarına temel oluşturması D) Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi 270. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) B) C) D) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene 269. program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. 6. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116) A) öğrencilerin seviyesine uygun mu? B) Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder mi? C) Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? D) içerik bilimsel açıdan geçerli mi? E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu? 271. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. 268. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Üst yatay bölüme yazılır 2. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı yer verilmeli B) öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere C) D) E) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli . Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. 1. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama. Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir. 5. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla.128 Program Geliştirme Kimya. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) B) C) D) E) Piramitsel Yaklaşım Sarmal Yaklaşım Modüler Yaklaşım Doğrusal Yaklaşım Çekirdek Yaklaşım 267. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir. Öğretim hedeflerini belirleme.

araç-gereç belirlenmesini sağlar. ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması.Program Geliştirme 129 272. uygulamanın tutarlılığını sağlar. strateji. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır. araç-gereç. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. Öğrenme. 3. . kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması sorularını içermesi B) Hazırlık çalışmaları. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır. yöntem. A) öğrenci düzeyine uygun soyutlukta.öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu • • • • • Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. alıştırmalar ve uygulama C) Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi D) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. Yıllık. ÖĞRETME YAŞANTILARI 273. öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. yöntem. belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. 1. 2. Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. öğretmen. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. Öğretim durumlarında öğrenci. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması B) İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması C) İşbirliği içinde çalışılması D) Materyallerin daha ekonomik kullanılması E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. teknik. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci. ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) B) C) D) E) Piramitsel Doğrusal Sarmal Modüler Çekirdek Bunlar. işlenecek konularm. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. Konuların zamanını ve süresini düzenler 274. içerik vb. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81) belirlenmelidir. A. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde. Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir.

Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 5. ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji. s Değerlendirme . s Konular ve alt bölümler. s Yaşamla ilişkisi. Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır.2000). S Şekil. Uygulama—proje tabanlı öğretim 4. Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. s Bir sonraki konunun açıklanması. araç-gereçler •/ Deney. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır. s Araç-gereç kullanımı. s örnekler. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz. gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. yöntem-teknik. Öğretimde yararlanılan. s özet ve tekrar. s Soru-cevap. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. tartışma. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. ses tonu. Yıllık plan 3. Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. V Günlük yaşamdan örnek. Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. S Gelecekte ne işe yarayacak. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 3. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak.130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. S Derse araç-gereçle girmek. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç. resim. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. grafik kullanmak. S Hedeften haberdar etme. 1. Ünite planı 2. S Beden dili. bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 • • • • • • • • öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş. Sunuş yoluyla öğretim 2.

milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı A) öğrencilere. öğrenci E) Yönetici. öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279. Öğretim planları (yıllık plan. öğretim program. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) B) C) D) E) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri Giriş bölümü Gözden geçirme 281. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) Öğrencilerin ilgileri B) Öğretim yöntem ve teknikleri C) Okul yönetiminin istekleri D) Öğretim programının amaçları E) Öğretim araç gereçleri 282. veli 278. aile. ders kitabı C) öğretmen. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. çevre B) öğretmen. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme B) C) Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi D) öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri E) Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu D) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek C) Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek D) Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 280. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) Okul. öğrenci. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. öğrenci. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) B) C) D) E) Öğrenciler Veliler Içerik Değerlendirme öğretmen 278. veli D) Öğretim hizmeti. ünite planı. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme pekiştirme tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi B) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını C) öğrencileri. öğretmenler. öğretmen.Program Geliştirme 131 276. Hayat bilgisi dersinde. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) B) C) D) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. net ve anlaşılır olması .

Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek düzenli olarak uyarak B) Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana C) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç. II ve III II. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme B) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma C) Ders saatlerine göre davranma D) Öğrenci özelliklerine göre hareket etme E) Farklı ders kitaplarını birleştirme A) B) C) D) E) I. III ve I III. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek D) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin 285. ihtiyaç ve beklentilerini C) D) E) öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama 284. Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme karşılama B) öğrencilerin ilgi. i ve III II. Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) B) C) D) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Derse karşı tutum II. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. ihtiyaç ve beklentileri C) Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı D) öğretim aracının temel özellikleri E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 287. III ve I II. I. l lv el . Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken davranışlar B) Öğrencilerin ilgi. Derse ilgi III. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) B) C) D) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri E) 289.132 Program Geliştirme 283.

Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar. öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması. öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır. 291.Sunuş yoluyla öğretim 292. 2. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması. Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak B) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak C) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek D) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1. bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir. öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama B) Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma C) Hedefle ilgili davranışı kazandırma D) Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma .Program Geliştirme 133 290. Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B. Bu modelde. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". Bu bağlamda. Aşağıdakilerden hangisi. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem. aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) B) C) D) E) Bilgi . öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım".Araştırma yoluyla öğretim Sentez . öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir. 3. Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme". yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa.Bilgisayar destekli öğretim Uygulama .Proje tabanlı öğretim Analiz . teknik ve stratejileri incelenecektir. 1.Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". 2.

okula karşı tutum. öğrenci nitelikleri. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. tutum. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) B) C) D) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. öğretim hizmetinin niteliği. sürdürülmesi. Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi. ilgi. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. nefret vb. . Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır.134 Program Geliştirme temeline dayanır. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) B) C) D) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları 5. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) b) c) öğrenci nitelikleri. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. Üçüncü aşamada. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. 293. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. öğretim hizmetinin niteliği. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. Aşağıdakilerden hangisi ilgi. güdülenmişlik. 4. Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. Kodlama. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir.

Örneğin İnsanın yavruları olur. Şartlı refleks. 5. . Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır. insan sınıflama yapabilme İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. 2. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. 8. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. ada. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. nesnelere karşı vaziyet alış. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. korkular. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. Gagne. Problem çözme. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler. öğrenme için gerekli süre denir. farklı trafik ışıkları. Buna. 6. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir. 7. araba kullanma.Yazın hava ısınır. anlatan kişiye. Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır. motor beceriler ve tutumlar. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. Öğrenci. Sözel bilgiler İsimler. Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. anlamaya mı çalışıyor. farklı öğretim tipleri gerektirir. Öğrenme işarete verilen tepkidir. ev aletlerini kullanma. bisiklete binme. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. sıcak. Operant koşullanma Basit zincirleme. Uyaran-davramm arasında bağ kurma.14 sayısını buldurur. Öğrenilecek konuya. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. farklı tepkiler Kavram öğrenme. 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. Bu öğrenme modelinde. Bu sure öğrenme için harcanan süredir. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. zihinsel beceriler. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. örneğin araba kullanmak. Ausebel tarafından geliştirilmiştir. 7. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür.İşaret öğrenme. kavanoz kapağı getihlir. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine. şiir ezberleme Ayırt etmeyi öğrenme. fonksiyonlar vs. örneğin soğuk. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. kavramlar. bazıları için ise çok uzun olabilir. yeni bilginin.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. özellikler.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi. çözüm geliştirme yolları vs. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme SÖzel bağ kurma. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi. 4. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. kişilere. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. hatırlarken. bilişsel stratejiler. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. Yazı yazma basketbol oynamak. içerik.

Bulus Yoluyla öğrenme . öğrencilerin küçük gruplar Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme . öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir. D) Tam Öğrenme . Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. yukarıdaki durumun aksine. giriş davranışları. öğrenme süreci. öğretim materyallerinin niteliğine. sıkıntı.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme C) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme . bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi. Öğrenme için gerekli olan süre. Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri. öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır.Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına. Bunlar: öğretme hedefleri. Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . öğrencilerin bireysel özellikleridir. öğrencinin. III. çalışma koşullarındaki zorluk. öğretme yolları ve değerlendirmedir. engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi. halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir. öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır. yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi.işbirliğine Dayalı öğrenme öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme 8. öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. öğretimin niteliği.Araştırma incelemeye Dayalı E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . 295.136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. öğrenciler arasında daha. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa. Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması. Ancak öğrenciler. II. öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir. aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. Öğrencilerin öğretim ortamına istekle. bellek ve özel yeteneğine. kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır.Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme B) Tam öğrenme . Bu nedenle. sözel. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır B) Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir C) Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır D) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır E) öğrenme olgunlaşmanın. tam öğrenme gerçekleşemez. öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur. Carroll'a göre.tam öğrenmede önemli rol oynar. güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. .

Yaşantı. Öğretimin niteliği 4. F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. Ekonomiklik. 6. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir. Hedefe Görelik. 3. grup projeleri verilmeli. 2. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) Temele alınan ölçüt uygun mu? B) Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir mi? C) Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür mi? D) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? C. 8. İçerik 3. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 3. duyuşsal. Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. 4. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME Sınama durumları. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. Ömeğin. 9. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. 10. Drama. Hedefler 2. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) B) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında C) İhtiyaç analizinde D) Hedeflerin belirlenmesinde E) Içeriğin belirlenmesinde 298. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir. ÖĞRETME MODELLERİ 1. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir . Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir.1 1. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama 5. 2. 1. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 2. 7. Eğitim durumu. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. Belirtke tablosu hazırlanmalıdır Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. 3. Programın değerlendirilmesi. doğaçlama. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. öğrenene Görelik.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel.

yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. Uygulama planının yapılması 2. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. c. Betimleme. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. uygulama süreci test edilmeli. Programın hedefler. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. 5. ÜÇ temel boyutu vardır. program standartları ve edinimini belirleme. yorumlama ve değerlendirmedir. 299. yapılaştırma. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir. sınıflama. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. g.1 1. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. bilgilerin analizi. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. d.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır. Ürün değerlendirmesi. veri toplama. e. Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. Tasarım. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. Program geliştirme modeline dayanır. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. b. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. oluşturma. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. . süreçler. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır. planlama. Girdi. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. farkhlığı belirlemedir. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. davranış olarak ifade etme. uygulama ve yeniden düzenlemedir. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. Deneme okulunun belirlenmesi 3. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 4. Uygulamanın değeriendirilmesi 7. f. a. 2. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. ölçme araçları geliştirilmeli. (geribildirim) mekanizmasıdır. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. Süreç değerlendirmesi. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. öğretmenler. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 5. geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. edimle standardı karşılaştırma. 3. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) Sürekli ve dirik olduğu B) Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu C) Nesnel ve bilimset olduğu D) Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı 6.1 1. Hedefleri belirleme. Programın uygulanması 6.

Taşpınar. Şeref. 2004 7 Sönmez. Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. II. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) B) C) D) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) III. İstanbul: Alkım Yayınevi. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı. II. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. Anı Yayıncılık. I. 1999 5 6 Oktaylar. I. III. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. Eğitimde Program Geliştirme. Ankara. Ankara. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 Demirel. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) B) C) D) E) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? Hedef ifadeleri yeterince açık mı? Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. Hasan Can. N. V. III. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. IV. Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi B) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi C) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması D) Programın uygulamasının planlanması E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi yayıncılık 2004 4 Şener. Ankara. Emine. Ankara.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie durumlan sapla 300. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. VI D) II. Fidan.Veysel. Pegem A 302. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. I. Örnek Çözümlü KPSS. Yargı Yayınevi. 2004 . öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla VI. Veysel. IV. Tezi Sönmez. Programın hedefierini belirle IV. Özcan. 1994 8 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek III. Pegem Yayınları. IV. Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et V. II. V. I. Okulda Öğrenme ve Öğretme. Mehmet. Öğretmen El Kitabı. V! E) V.

10 4 ______Program Geliştirme .

Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir. 3. örnek. standarttır.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip. Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. Dolaylı ölçme. Ölçme türleri: 1. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. 1. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir. 1. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. ölçme kuralının ölçme için. soruya tam olarak .Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. örnek. kg. Burada 60 puan ölçümdür.Standart olanlar: (m. 2. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir. Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. zaman. Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. araç-gereç. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. teknik. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. normdur. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. ölçme sonucudur. yetenek testleri vb.ölçülecek bir niteliğin olması. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir.Mutlak ölçüt 2. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır. Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları • Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler • Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir • Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir • Programın etkililiği hakkında bilgi verir • Öğrenciyi motive eder • öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur • Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir.Bağıl ölçüt Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir. gruba göre değişen kritere denir.Niteliğin gözlenebilmesi. yöntem. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. Ölçmenin üç aşaması vardır 1. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. Örnek. Ölçme araçları iki grupta incelenir. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır. Örnek.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir. Bunlar. I.

yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır. kilovat. Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. karış. yani hata sımrı belirlenebilmektedir. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir.Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. Doğa bilimlerindeki uzunluk. beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır. aynı kişi üzerinde. kilo. aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir. saat gibi.40 cm hata karışmıştır. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır.Standart olmayanlar: (adım. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0. Her bir öğrenci bir birimdir. Gerçek uzunluğu 105. bir başka deyişle kararın isabet derecesi. yaygın olmasıdır. saat.Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Burada doğallık yoktur. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır. lira. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. metre gibi. m. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. ll. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. kabul edilmesi. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği.Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır. Gerçek durumlarda. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir. Ömek. 1. Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır. öğrenci sayısı. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder. 2. Örneğin. ölçme hatası = Gerçek değer .ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir. Örneğin. Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. . Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir.142 ölçme ve Değerlendirme 2. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir. 3. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır.

ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 3.Ölçüt . Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır. örnek. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir. ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir. Masanın uzunluğu. Bu mümkün değildir. Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz.Ölçüm .ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar.Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. IV. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse. odanın sıcaklığı. Örnek. (özelliği tam olarak belirleyememe. 2. Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. Özellik . Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır.Mutlak değerlendirme 2. o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar. öğrenim.Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir. Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder. sağlık.Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını. ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır. Ölçmede sıfır noktası 1. V. Bu durumda araç 1 cm kısadır. Hata miktarı her ölçmede aynıdır." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 2. yorum yapılmasıdır. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır.Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir. . Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. Sonuç. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar. tesadüfi hata ortaya çıkar. Ölçmede Hata türleri 1. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. 1. 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış. Termometre için de aynı şey geçerlidir.Ölçme kuralı . eşyanın ağırlığı. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır. yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz.

Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır. aldıkları nota göre. Öğrenci 12. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1.6 cm 3. sınavlar. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır. ölçmelerin 4. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. Buna göre 1. Örnek. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. 3. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. Daha hassas bir ölçüm yapan 3.144 1. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir. Onun ölçmelerinde de hata vardır. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. Güvenirlik. 1. 1. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır.5 cm 12.1 mm 120. Fakat hataları aynı değildir. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim. Duyarlık. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler Ölçme ve Değerlendirme Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz.2 cm 2. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. 1. Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik.2 mm 120. Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. 4. Örnek: kız. zeka testleri.1 cm 12. Öğrenci 120. Örnek. 3.3 mm 120. 2. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır. Geçerlik 3. 2.3 cm' dir. Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir. Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere. 3. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu.1 cm 12.2 mm 120.2 cm. 3.0 cm 12. öğrencinin ortalaması 12. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir.3 cm 12. kararın dayandığı ölçümlerin . ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir.2 mm 1. 2. Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir. 2. hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. ve 2. boyu uzun olanlar. Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir. boyu kısa olanlar. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir. Öğrenci 12.2 cm 12. örneğin.2 cm 12.ÖğrenciIeri boy sırasına. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış. Tutarlılık.3 cm 12. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. takvim. öğrencinin ortalaması 12. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır. termometre. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir. erkek. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların doğruluğu ve yerindeliği. ve 2. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır. Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz.

. Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur.Test-tekrar test yöntemi 2. ölçme aracından kaynaklanan hatalar. Yukarıdaki ölçmelerin (0. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz. İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar.. Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3. IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur. ilgisizüği. İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması. öğrencilerin yaptıkları hatalar. Sınavların uygulama ortamları.81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz. ölçüme (Y) diyelim. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. • iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği • Çoğu durumda bu mümkün değildir. 2.Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. 1. yazıların okunamaması. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. gürültü vb. 5. ölçüme (X). anlaşılır sorular olmaması. 1. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. Isı. Bunu bir örnekle açıklarsak. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz. öğrencidir. ışık. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması.00 ile + 1. Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı .Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir. puanlama yaparken dikkatsiz olması. isteksizliği. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 2. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir. 3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 4.00 arasında değişir. Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak.81 olduğunu görürüz. N X Y 1. Tutariılık. yorgun ya da hasta olması. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. Ölçmecinin yanlı davranması. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir. Açık seçik. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar.1. ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir. Sevdiği öğrencilere fazla puan.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi 3. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu.ölçme ve Değerlendirme 145 geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0.

Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin .146 ölçme ve Değerlendirme 2. 71. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. Bu dağılımın ortalaması. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. 3. Tarih. 4. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. 5. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. ve niteliği bakımından denk olmalıdır. Seçmeli testlerde uygulanır. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur. Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer. Formülü ise şöyledir. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız. sözel gibi) düşük çıkabilir. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. 2. 7. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir. 3. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar. Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması. Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur. Fizik. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. 6. hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. buna karşın testin güvenirliğini azaltır. Iki testin maddelerinin kapsamı. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. 8. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu.

test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı rlanmı şsa. Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği.ölçme ve Değerlendirme 147 9. Kapsam geçerliği 2. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur.) hedef davranışlar denir. Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. o t est o programı n hedef davranışlarını yeterince temsil edebilmeli. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Yapı geçerliği 4. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. • • GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir. ölçebiliyorsa. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki. Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği. onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Yordama geçerliği 3. onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Bir testin kapsam geçerliği. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. B. A. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. Örn. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir. 10. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. (Turgut. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. Görünüş geçerliği 1. beceri. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. duyuşsal davranışlar vb. O halde bir Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır. sözlü sınavlar. Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir. tutum. . 1. Söz konusu davranışlara (bilgi. Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. Geçerlik. Bir anlamda testin uygunluğudur. Bir araç veya yöntem. 11.

Örneğin.148 Ölçme ve Değerlendirme Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol. Ölçüt (Yordama. aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Puanlar elimizde hazır durumdadır. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir. öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. 2. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir. Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. Birtahmin işidir. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. içe dönüklük. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. uygulanan testlerden elde edilen puanlar. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. Örneğin. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık. 2. ÖYS sınavları. 1. Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir. 2. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. kapağında "Fizik testi" yazılı olan . 4. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı. 1. onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. güvensizlik. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır. Söz konusu puanlar 3. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. dışa dönüklük. adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Bir testin görünüş geçerliği. geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır.

cevap kağıdmm düzeni. Puanları yorumlama kolaylıkları. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru. öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır. yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur. Sınavın amacının belirlenmesi. yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez. Örneğin. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır. puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır. Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Bir araç yorumlamaya yardımcı. Testlerde sayfa düzeni. o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır. matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği. beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır. Testlerde bu süre daha uzun. öğretmene. 1. SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır. Testlerde cevap kağıdının ayrı olması. 6. Ölçülecek Öğrencilerin davranışların belirlenmesi: hangi davranışlarının ölçüleceği .Ölçme ve Değerlendirme 149 bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. 6. Bir yöntemin kullanılışlığı. Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri. 1. 1. iyi düzenlenmesi. öğrenciye. Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse. 4. Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı. 5. yoklama. yazılı yoklamada daha kısadır. kullanışlığı da o oranda sınırlanır. Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. 8. Cevapların Nitelikleri. Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi. Hatada geçerli ölçü olamaz. Hazırlama süresi. 2. derslerde sınav sorularının çözülmesi. Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse. kopya. ölçmeden istediği beceriler. Ekonomi. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru. Puanlama kolaylıkları. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi. sözlü yoklama. beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır. gürültü. 3. soruları sınavdan önce açıklama. onun güvenirliğidir. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür. Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder. 2. o araç kullanışlıdır. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. 8. başka özellikleri ölçmemelidir. tanıma ve yerleştirmeye yönelik. baskı mükemmelliği. ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir. Uygulama kolaylıkları. öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması. 5. 2. verdiği puanın önemine oranla. o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi. sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma. 7. testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme. 4. etkili bir sınav planı geçerliği artırır. uygulama süresi. 3. Aynı sınavların her yıl kullanılması. Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. seçme yapma. 7. uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar. maliyet ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi. Uygulama süresi. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı. Hedeflere uygun soru hazırlamak. tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür.

150

ölçme ve Değerlendirme

belirlenmelidir. Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir.

Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları, test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. 1. Test dışı teknikler;
1. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları, kontrol listeleri, dereceleme ölçekleri) Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi)

3. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu
seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri, öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı, bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar.

II.

4. Soru

5.

sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır; Sınav süresi, soru tipi, soruların güçlük derecesi, smavın amacı. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel, duyuşsal, psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır.

III. Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını
istemek 2. Testler, Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak

Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. A. Tipik davranış testleri a. Kişilik testleri b. İlgi ölçekleri c. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. Yetenek testleri i. Genel yetenek testleri ii. Özel yetenek testleri b. Başarı testleri i. Standart testler ii. Öğretmen yapımı testler

6. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme
düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. Sonuç (0.50) civarında olmalıdır. Güçlük düzeyi (0.00) ile (1.00) arasında değişir.

B.

7. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz
önüne alınmalıdır. Smavın amacı, soru sayısı, sınavın zorluk düzeyi, soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır.

8. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken
yazım hataları yapmamaya, eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır.

Testierin sınıflandırılması 1. Öğretmen
Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir.

9. Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: Her
sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi, puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir.

2. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından
standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Örnek; ÖSS, Anadolu Lisesi Sınavlar, dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir.

VII. VIII. IX. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ

3. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. Yazlı yokîama buna ömektir. Bu tür testlerin geçerliği, güvenirliği düşük testlerdir.

Ölçme ve Değerlendirme

151
XI. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır.

4. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup
seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir.

5. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç
doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz.

6. Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli
güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir.

Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil, bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar, bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. Okullarımızda hala uygulanmakta olan, bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin, bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek, iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen, ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini, öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir.

7. Objektif Testler: Puanlamasının, puanlayıcıya
göre değişmediği, puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. Örnek; Çoktan seçmeli ve D-Y testleri

8. Subjektîf Testler: Puanlamasının, puanlamacıya
göre değiştiği, puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. örnek; Sözlü yoklama, yazılı yoklama X. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI

1. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere
sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir, yapılandırılmış (standart) testler kullanılır, değerlendirme objektiftir. Bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. Sonuçağırlıklıdır.

2. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere
sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. Kötü, orta, iyi, çok iyi gibi. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. Değerlendirme subjektiftir. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez, değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. Süreç ağırlıklıdır.

3. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme
değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir.

Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği, öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir.

Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri
? Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak, öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek

?

?

152
?

ölçme ve Değerlendirme

öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini

sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.

?
? ? ?

Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır.

?

Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 2. 3. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur. Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır. Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir. Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer. Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur. yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını katabilir)

?

?

?

4.

KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. • öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. • Ürün (sonuçodaklıdır). • Ezber ve bellemeye dayalıdır. • Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. • Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. • Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. • Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur.

5. 6.

7.

XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri



• •


• •

Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar

8.

9.

10. Yazılı

11. Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli
zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla

Ölçme ve Değerlendirme

153

kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.

diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.

12. Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini
objektif yöntemlerle kestirmek zordur.

13. Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli
Olduğu Durumlar

14. Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar,
mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.

15. Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve testin
ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,

16. Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı
yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.

1. 2.

Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür. Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer. Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür. Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür. Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı

17. Sentez ve değerlendirme düzeyindeki daha
karmaşık ve isteniyorsa, önemti davranışlar ölçülmek

3. 4.

18. Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak
için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,

19. İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada
becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.

5.

20. Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen
Etmenler

21. Sorulabilecek

soru güvenirliği sınırlar.

sayısının

sınırlı

oluşu

22. Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan
sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.

Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Yazı lı yoklamalar bilgi yoklamak amacı yla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.

23. Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış
yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan

Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Cevaplar sözlü olarak verilir. uygulama çok zaman alır. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. Genel izlenimle puanlama 2. Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. Önce tüm birinci sorular. Anahtar ile Puanlama 1. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir. Sorular. Sınıflama 3. 4. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile. 6. 3. 7. Bunlar. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. Sorular açık. genellikle sözlü sorulur. 4. Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. Cevap anahtarı kullanılmalıdır cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. 2. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir . Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür. Sıralama 4. 6. 1. yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. 2. Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. 5. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. 1. Bunun terside olabilir. Puanlayıcı. lyi bir sınav planı yapılmahdır Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 5. istenirse. 4. 3. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı. net ve anlaşılır olmalıdır. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. Sözlü Sınavların Özellikleri 2. Bunun nedeni. okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Bu nedenle. 3. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. 7. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. 5. Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. SÖZLÜ SINAVLAR Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. ifade düzgünlüğünün vb.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır.

.. Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır.. 1. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş.. B. soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür... ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. Eksik cümle yapısında madde. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir. konuşma etkililiği vb.... 2. Yazılı sınavlarda görüien kopya. 2. Sonuç olarak. Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği. istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir. kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir. 5. Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler... cevapları düşünüp bulmak ve yazmak zorundadır. Bu tür testlerle bilgi.. Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir... Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir. Puanlama işlemi nispeten kolaydır. diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır.. Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı.ile ilgilidir. cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır. öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır... ? ? ? Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından... etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. Cevaplar kısadır.. ? 3... cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır. Soru yapısından madde. C. Soru yapısına örnek.. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın . seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise. ? ? ? ? 4... Bir ölçme aracının.. Cevaplayıcı. bir sayı. Daha tam bir cevap almış olur. 1.. D. .. Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile.. Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması... Sözlü sınavda ayırtman.ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Cevaplayıcının bir kelime. Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler.... Sözlü sınavlar. sözlü ifade yeteneği. Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür. E.. Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar. A. yazılı yoklamalara yaklaşır. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner. Kısa olmakla birlikte her cevap... F. Puanlama objektifliği yüksektir. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur. nihayet. bir cevabın açıklanmasını.. Ingilizce. Eksik cümle yapısına örnek. genişletilmesini..

2. analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. 1. (bunun nedeni geçerliğin.156 Testin Düzenlenmesi Ölçme ve Değerlendirme Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. Şans başarısı yüksektir. ? B u y ap ıdak i te st le r. verilmelidir. Puanlaması kolay ve objektiftir 3. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin bulunmasıyla. Madde. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1. 4. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. Yönergede. Bu düzenlemede. 3. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. bir doğruyu götürür) Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. örnek. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. kolaylığı. 1. Her testte maddeler kullanışlı. cevaplamanın nasıl yapılacağı. kavrama. madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. Bir maddenin yanlışhğı. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır. ? . yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. 3. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 2. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı. uygulama. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. ? Bilgi. 2. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. Bu oran % 50 'dir. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. köşegenlerinin çarpımına eşittir. cevaplama süresi. Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. Anahtar. güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. cevapları kaydetme kolaylığı.

cevapları birden fazla olan maddeler. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. c) Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur. • • b) Anahtarlanmış. Çeldiriciler 7. Test formu 2. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler. Şans başarısı vardır. smıflar için 4 seçenek. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. yazıldığı zaman aldığı şekildir. Böylece doğru cevaba.3. Bileşik cevap gerektiren maddeler. Öğrenci.7.6. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir. 6. bir şekil. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası doğru cevap olarak verilen ifadelerdir. maddelerinin ifadesi 2. Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte. Anahtarlanmış. Seçenekler 6. 5. Madde Takımı: Bir paragraf. tablo. Hazırlanması uzun zaman alır. Hazırlanması ve test uzmanlık gerektirir. . daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır. cevabı en doğru olan maddeler. İlköğretim 1. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. puanlaması az zaman alır. 4. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri 3. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) b) Ortak köklü maddeler. Sol tarafta ifadeler. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. Kökü eksik cümle olan maddeler. 1. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır.2. Madde takımı 3. Madde kökü 5. sağ tarafta cevaplar bulunur. Ortak seçenekü maddeler. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır.8. 5.4. Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. smıflar için 3 seçenek. Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. "Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" • Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin. Doğru cevabı gizli maddeler. Test maddesi 4. yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir. d) e) 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) b) c) Kökü soru kipinde olan maddeler. Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir.ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır.

madde analizi ve madde seçimi. 4. Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. güçlüğü). Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. 8. Belirtke tablosunun hazırlanması Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. gözden geçirilmesi 3. Zayıf maddeler çıkartılır. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1. Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. Teste son şeklinin verilmesi İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür. ama özellikteki gruba uygulanır. değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. b. Çok sayıda soru yer alır. Seçenekler.158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. 7. Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. 5. Deneme uygulaması. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. cevaplar kısa olmalıdır. Süre. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. c. öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. 6. Testin amacının belirlenmesi Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. Gerekli düzeltmeier yapılır. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. 2. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. Model testin (deneme formunun) hazırlanması. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir. yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. Maddelerin (soruların) (redaksiyon).

Aşağıdakilerden hangisi . bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin. kullanılan soru tipine göre değişir soruların güçlüğünden etkilenir öznel puanlama güvenirliğini düşürür 310. testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) B) C) D) E) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması Cevaplama süresinin kısa olması Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) B) C) D) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü D) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan E) yöntemleri puanların .ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. 2. Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? A) B) C) D) E) geçerliliğini 1. dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) B) C) D) E) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri izleme testleri Başarı testleri 305. Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur. Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) B) C) D) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308. "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması Sınav sorularının güçlük indeksi Soruların tek bir üniteden hazırlaması Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar B) Puanlamanın nesnelliği ölçme sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır. C) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) B) C) D) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: 309. öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir.

Test V. öğretmen merkezli olduğunu B) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) B) C) D) E) C) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını etkilendiğini E) Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu D) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından 317. Test II. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? yetiştirmeye yöneltmesi A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle B) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek hataları artırması Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır. Öğretmenin. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314.Test A) öğretimin. öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) B) C) D) E) Testin kullanışlığını artırmak Puanların güvenirliğini yükseltmek Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak Puanlamayı kolaylaştırmak Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV . Bu durum.Test En Düşük IV. Test V.Test IV. öğrenci merkezli değil. aşağıdaki tabloya göre 31 2.Test III. Test II. soruları cevaplayınız. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir.Test III. Test I.Test II. öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313.Test IV.Test V.160 Ölçme ve Değerlendirme 311. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I. Testler I. Test II.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 C) Puanlamadan D) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315. iyi öğrenmeden çok. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? B) II C) D)IV E)V 316.

Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) B) C) D) E) Boy uzunluğu Akademik başarı Kitap sayısı Devam edilen ders sayısı Arkadaş sayısı 322. ders saatleri dışında kalan D) Bu etkinlikler. okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır Bu etkinlikler. öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır B) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır sürelerde düzenlenmelidir C) Bu etkinlikler. öğretici nitelikte olmalıdır E) . Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi anahtarının hazırlanması B) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama C) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin belirtilmesi bulunması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir C) Ağırlıklandırmada. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi B) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması C) Sıklıkla karşılaşılan belirlenmesi belirlenmesi yanlış öğrenmelerin D) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin E) Bir ünite işlendikten sonra. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması ağırlık verilmesi alınması alınması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. araçların güvenirliğin dikkate D) Ağırlıklandırmada. hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320.Ölçme ve Değerlendirme 161 321. Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) B) C) D) E) D-Ytestleri Çoktan seçmeli testler Yazılı yoklama Eşleştirmeli testler Kısa cevaplı testler 323. araçların geçerliğinin dikkate E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi bir puanla D) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp 319. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede.

Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak 325. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi kullanma 329. Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma A) Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu II) Ders B) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu olduğunu III) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten C) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli D) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması ayırabilmesi yazılması B) Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri C) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır D) Sınav ortamının öğrencileri etkilemeyecek şekilde düzenlemesi olumsuz D) Bilgisayarda "kelime işlem" programını E) Topluluk karşısında konuşma E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması . aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? I. Amaç II. Amaç III. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür.162 ölçmeve Değerlendirme 327. aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) B) C) D) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326.

. Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır olduğu halde programdaki kapsamamaktadır B) Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi uygun tüm konuları C) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır rağmen..aktadır 335... Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak B) Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine B) Öğrencinin sadece cevaplarının değil.. 1. sıraları E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak E) 334. aynı sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek üstünde öğrencileri başarılı saymak puan C) Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan D) Sınıf ortalamasının alan C) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması Çabuk cevaplanabilen türden. Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6. ve 5. Soruların yazılması B) 2.... III. sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam. 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı.... II. Belirtke tablosunun hazırlanması 4... çok sayıda soru sorulması D) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından...Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir.Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2. Test yönergesinin hazırlanması 5.. Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları A) 2.. Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2... Cevaplama süresinin saptanması 5. Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5...ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330. 331.. Sınavın amacının belirlenmesi 2... Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5.. D) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına E) 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332... IV.. Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi 333. I.. Puanlama kuralının belirlenmesi 2.. ölçülecek davranışlann belirlenmesi C) D) 2.. basamakları verilenler arasından seçiniz.. Soruların yazılması 5.. 3.. Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi E) .

I I. Biçimlendirme . uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) B) C) D) E) I. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. II." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) B) C) D) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) B) C) D) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak sağlamak 341. III. III III. I II. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343.yetiştirme Tanıma .164 Ölçme ve Değerlendirme 336. II.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II. II Testteki maddelerin ayırt edici oiması Soruların güçlük düzeyleri Sınav süresinin yetersizliği Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması Kopya yapılmış olması 339. l. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? A) B) C) D) E) geçerliğini Bir öğretim programının başında.yerleştirme Değer biçme 342. I. III. II. III. I. III II. Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) B) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma C) Puanlama güvenirliğini artırma D) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma B) Öğrenme eksiklerini belirlemek için bilgi C) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli duygusunu yaratmak kontrol edildikleri D) öğrencilerde E) «- Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Soru sayısını azaltmak Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak Puanlama güvenirliğini artırmak Daha ekonomik bir test formu oluşturmak Testin uygulanma süresini azaltmak 337.

Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar.27 0. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0. Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır.IV III. III. Zor ve ayırt edici bir maddedir.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349. III D) II. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar.85 Madde Ayırıcılığı 0. IV I. öğrenmelerini B) C) D) E) D) E) I=F M=B III=C IV=D yetenek ve II=E III=A IV=D Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir. aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l. Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark III. ifadeleri.18 0. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı. Özgün olarak öğrencilerin başanlannı yansıtır.56 0.33 0. III B) I. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) B) Kolay ve ayırt edici bir maddedir. IV IV. sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı. Başak. II. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 346. 347. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için sınavı kazandı.32 0. 346.62 0. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) Ranj B) Aritmetik C) Varyans D)Mod E) Medyan F) Standart 165 347. III. 345. IV. Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. ve tek tip hedeflere 345. IV . C) D) E) II.ölçme ve Değerlendirme 344. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir.55 -0.47 0. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir. II Değerlendirme II. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 C)ll. 4. I. Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti.

Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) B) C) D) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği C) Adlandırma D) Eşit aralıklı tür E) Eşit oranlı tür 350. İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir.80 olarak hesaplamıştır. Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0.80 öğrenme 351. diğeri 40'tır. VE 48. Buna göre. B) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. Bir öğretmen. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) Standartlaştırılmış bir testin normlannın C) Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin D) öntest ve sontest puanlan arasındaki farkın E) Sınav puanlarının dağılımının 353. Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması. Aşağıdaki sorulardan hangisinin. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352.166 Ölçme ve Değerlendirme 349. C) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) B) C) D) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı . E) E Bu testte 0. bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) B) C) D) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354. D) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) B) Sınıflama türü Sıralama türü 47.

IHveV D) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki E) E) Bir testi.60 0. öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması V.sorumluluk alma düzeylerini. II ve III D)ll. Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması IV. sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini. öğrencileri değerlendirirken. VE 54. nedenleriyle birlikte açıklama B) Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama 359. IVveV B) I. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV B) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği C) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama 359. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb. Aşağıdaki davranışlardan hangisi . ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357. Aşağıdakilerden hangisi.30 0. II. Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması Daha çok objektif puanlanması A) B) C) D) E) III. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini. geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama 358. ekiple çalışabilmelerini. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 355. gözlem. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) B) C) D) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar C) Bir bütünü oluşturan ilişkiyi belirtme çözme Öğeler arasındaki D) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi E) Olgu ve olayları.90 I.ölçme ve Değerlendirme 167 53. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde. öğretmen.50 0. IVveV C)ll. verilen bir ölçüte göre gruplama .80 0. diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) Görüşünü. Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? uygun olması. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir. II ve V E)lll. A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme puanlarla. bilimsel tutum ve davranışlarını. Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha 356. araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini.

sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar. tekrar öğretme. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362.2 11. • Öğretim sonuçlarını. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364. çalışma veya uygulama Bu açıklamalar. derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. • Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ.3 11. Ölçme ve Değerlendirme • öğrencilerin bazı becerileri. • Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne • özellikle eksiklikleri teşhis etme.2 39. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) B) C) D) E) 361.4 7.8 363.. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar. VE 364. 363. nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar. ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar. Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi B) Testteki C) maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması . (X) tabloda gösterilmiştir.168 360.

kredi. S. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir. eğitsel kollar. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi. barınma. sanat. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. kapasitelerini geliştirmesi. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir.Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. Amacı. 1. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. Bunları kısaca özetlersek. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir. rehberlik. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. Sosyal yardım hizmetleri (burs. Beslenme. . beslenme hizmetleri) 3. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir. Bunun için. sosyal etkinlikler.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. sağlık kontrolleri vb. gerçekçi kararlar alması. • • Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 4. sağlık vb hizmetleri içerir. bannma. kültürel etkinliler vb. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 5. 3. • • • • • • Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. . çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri.) 2. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır. kurslar. Bu hizmetlerin amacı. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. olumsuz yönlerini azaltmaktır.) l.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. A. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır.Rehberllk bir süreçtir. spor. problemlerini çözmesi. program ve sistem içinde sunulabilir. Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur. l.

170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II. kendine saygılı. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir. olanak vs ortamı seçebilir. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. Yeterli bir kişiliğe sahip. (Ayıp. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. ne yapması gerektiğini söylemek D) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I. Kendini gerceklestiren birevler. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak B) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek C) Bireye. kendini kabul eden. kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. geçmişten çok geieceğe yönelik.Toplumsal temeller • Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) • Yabancılaşma • Kuşak çatışması • İş yaşamındaki değişiklik III. duygularını açıklayan. yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ . insan değerlerine saygılı. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. gerçekçi bir ben kavramına sahip. verimli. zamanı iyi kullanıp. onları benimseyici ve geliştirici. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. yaratıcı. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına. Yetişme farklıdır günah. kim olacağı konusunda tutarlı. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. problemlerini çözebilmesi. kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. Özellikle bireyin kendini anlaması.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. Psikolojik temeller • bireysel aynlıklar • duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. kullanılan yöntemler.

demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir. Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması. değerli ve önemli . Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. Danışan ancak saygı gördüğü. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir.mektedir. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. buyurgan. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. 1908'de Boston'da F. İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter.

ilgileri. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. programı merkeze alan eğitim sistemleri. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. Rehberlik. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir. deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. Rehberlik yardımımn esası. 2.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin. bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. müdür yardımcılan. bireyin kendi ilgi. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. öncelikle rehberliğin ne olduğu. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. branş öğretmenleri. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir. 4. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. . bulunduğu. 3. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi. Rehberlik anlayışı. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak.

psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. ilgileri. sahip olduklan olanaklar. 5. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. tutumları. örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi. okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. değerleri. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. Öte yandan kişiliğin bedensel. onu yetenekleri. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. programlı. onun kendisini tanımasını sağlamak. bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. öğrencilerin nitelikleri. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir. amaçlan. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. zihinsel. Öğrenciyi tanıyarak. Okulların yapıları. zihinsel. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. Rehberlik bedensel. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli. 8. sosyal. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. Rehberlik hizmetleri plânlı. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur. 7. ögrencilerin her türden . ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. 173 6.

Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. rehberlik programında nelerin. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. bedensel. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir. Uygun bir okul rehberlik programı. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. 11. Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik. 12. . Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise. öğrencilerin zihinsel.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. Okulda etkili bir öğretim programı için. 9. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. etkili bir rehberlik programına gerek vardır. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. bunları dikkate almaksızın. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir.malıdır. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. 10. Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. 13. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir.

onu kayırmak. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu. sosyal.Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır. Bu bakımdan. Ancak. 3. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. 175 l. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir. Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren. Bunun için. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. e nva nt e rle r.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir. 4. kuşkusuz duygusal süreçler esastır. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) B) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi C) Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması D) Her bireyin değerli olduğuna inanılması E) Hizmetlerin bir bütün olması 366. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. hem de yardımı alan önemlidir. Buna göre. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır. duygusal.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez. 2. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. Bunlardan elde edilen bilgiler 365. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) B) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak C) Sosyal becerilerini geliştirmek D) Öğütler vermek E) Yalnızlığını teselliyle gidermek 367.91) A) B) C) D) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir. . Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır.

Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir. bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. Çünkü. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi.176 Rehberli k Buna göre. Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. 5. dosyalar dolusu kadar da çok olsa. Disiplinde irdeleme. gösterişin ötesine geçemezler. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . 2. Genel bir kural olarak. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. bu iki alandaki özellikler incelenir. 4. Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . B u ra d a sa d e ce . 1. 5. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler. 4. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır. Bu model rehberlik hizmetlerini. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. 2. Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. 6. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. Ancak.Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. eleştirme. 3. Ancak. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. 3. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model Gelişimsel rehberlik model Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir. 7. d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. 1. Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir.

• Bireysel psikolojik danışma. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a. Endüstri alanında rehberlik A. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. İlköğretimde rehberlik c. 1. Ayarlayıcı rehberlik d. Geliştirici rehberlik 4. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a. Uyum sağlayıcı rehberlik b. Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. Önleyici rehberlik e. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. Bireysel rehberlik. Kişisel rehberlik 5. Sınıflamalarda amaç. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. Sağlık alanında rehberlik c. Yüksek öğretimde rehberlik . Yöneltici rehberlik c. Orta öğretimde rehberlik d. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen. Eğitsel rehberlik b. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. Eğitim alanında rehberlik b. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. bir bütün olarak gelişmesi. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. • Bireysel rehberlik • Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3. Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. Mesleki rehberlik c. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir.grup rehberliği b. 2. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. • Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. 5. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir. Tamamlayıcı rehberlik f.

sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. seçilen teknikler. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. d. 1. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır. Sonuç. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. b. Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. çocuğun yaptıklarını izle me k. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar. c. dil. benlik kavramım oluşturma. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. oyun oynama. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar. yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. Bu dönemde çocuğun ilgilerini. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. B. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. çocuğun bilişsel. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. duyuşsal. hayal ve istekleri açığa vurma. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. bedenini kullanma. merakını giderme. Okul öncesi eğitim kurumları. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r.

ev ve aile ortamından ayrılmakta. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir. Bireye toplumda açık gelişme olanakları. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. Yüksek öğretimdeki öğrenciler. Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. Bu dönemde ergenlerin kişisel. Barınma. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır. mesleğe yönelmesi. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir.Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. 368. . Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. okula uyum. meslek seçimi. Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. beslenme. "bilgi verme. Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. Sonuç. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. Bu hizmetler. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları. eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. Bu yaşta öğrenci. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. . Bireylere bir meslek kazandırmayı. İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen B) Sınıf öğretmeni C) Müdür D) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. Sonuç. Orta öğretim. akademik . Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. sanat. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. yöneltme. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. 4. sağlıklı hedefler belirlemesi. mesleksel kararlaralma ve uygulama. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik D) Meslekler hakkında olumlu tutumlar yerine kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek 369. seçenekleri inceleme.92) A) Velilerle işbirliği yapmak B) Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek C) Grup rehberliğine öncelik vermek 179 kapsar. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. spor. Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. verimli çalışma yollarının tanıtılması. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. özel yeteneklerinin gelişimi. eğitim olanakları konusunda bilgilendirme.

Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. flört ve aile kurma. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. sağlık gibi birçok sorunu halletme. 6. 3. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. C. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. 2. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır. Sonuç. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. ders. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. 4. kendini. Ayarlayıcı rehberlik başarı. 5. . kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. Günümüzde okulların programları. Bu yüzden öğretimi planlayan. değerler. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. tavırlar. mali destek. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. 6. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. 2. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. 4. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. 5. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir. Örnek. müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. adet. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. Uyum sorunu gösteren öğrenciye. Geliştirici rehberlik 1. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler. zihinsel. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. 3. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar. Örf. Yurt. inançlar.

Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. Eğitsel rehberlik 2. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. . Sosyal yardım alanında rehberlik 4. Kişisel rehberlik 1.95) E. A) B) C) D) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. Okullarda öğrencilerin bedeni. Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. Eğitim alanında rehberlik 2. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma. işçi sendikaları. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. Eğitsel rehberlik. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. zihni. Bireylerin kendi yeteneklerini. bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. günlük yaşam becerilerini kazanması. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. bedensel. kendi problemlerini çözebilmeleri. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. Mesleki rehberlik 3. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS.Rehberli k D. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. yapıcı. öğrencilere okul seçme. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2. ilgi ve ihtiyaçlarını. 3. Sağlık alanında rehberlik 3.

Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. Sevk (yardım almaya yönlendirme) hizmetleri yönelik olmalıdır 9. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri C) Aynı ildeki tüm okullar aynı programı 11. Çevre ve aile ilişkiler uygulamalıdır 12. Plan-program hazırlama hizmetleri 2. 371. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. Okul rehberlik programları ile ilgili olarak 3. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. B) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li C) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır.1. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. • Öğrenci gelişimine yönelik olması • Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması • Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi • Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. Öğrenciyi tanıma hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS4. Grup rehberliği hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 7. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar. Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir. Program ve plan hazırlama. okulun türü. Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. Psikolojik danışma hizmetleri 6. okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. İzleme hizmetleri 10.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). Araştırma ve değerlendirme hizmetleri D) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. mesleğe yöneltme. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri 372. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri B) Programlar problemli ve engelli öğrencilere 8. Bilgi verme hizmetleri 103) 5. 2. D) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir.

sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. kimdir bu tekniği. Okul psikolojik danışmanı. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. Eğitsel bilgileri vermenin amacı. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. öğrencilerin kendi ilgi. otobiyografi. Kişisel. 373. yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. Bilgi verme hizmetleri A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' B) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. eğitsel. uygulanan programlar hakkında bilgi verme • Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme • Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme • Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme • Okul kuralan hakkında bilgi verme • Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme • Okul çevresi hakkında bilgi verme • • • • 183 İlgiler Kişilik özellikleri. C) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme D) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır. Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir. • Okulun tarihçesi. sosyometri. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. gözlem. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. öğretmen ve öğrenci durumu. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. • • • • Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu Yetenekler Mesleki bilgi.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. sosyal bilgi. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir. çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. arkadaş ve diğer sosyal . Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. Eğitsel bilgi.54) 4. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. dereceleme ölçekleri.

Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. özgürdür. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama B) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. Tedavi: Danışana saygı duyma. koşulsuz kabul. 5. yanhş. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. model alma (taklit) c. Bilişsel Yaklaşım değer • • • • • Bireyin gelişimi akılcı. Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. tutarlı. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. empati d. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) • • 374. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. yıkıcı düşüncelerini değiştirme. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. • • • • • • • Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir. yönlendirme. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme C) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma D) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini . Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım • Birey değerlidir. yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. verme.184 Rehberli k • • Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b. a. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir. İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. Bu nedenle kendini yönetme. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan". gerçekçi. yeniden biçimlendirme. teknik ve ilkeleri vardır. atılganlık eğitimi.

ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı Programı merkeze alan eğitim anlayışı Bilinçaltı Mantık dışı düşünceler Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 9. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) B) C) D) E) 6. Yalnızlık. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) B) C) D) E) Bireyi tanıma Psikolojik danışma Yöneltme izleme Bilgilendirme 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır. meslekleri tanıma. psikolojik danışman. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377. 376. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. 8. Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. Grup rehberliği hizmetleri Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist. Örneğin bir okuldaki 9. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378. sosyal ilişkiler. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır. etmedilerse iş durumlarına. ettilerse başarı durumlarına. psikolog. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla.Rehberli k 375. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar.93) A) B) C) D) E) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme Yöneltme Değerlendirme Öğretmen. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. 7. Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS.

okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) B) C) D) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. Kendine güvenen. kişiler arası ilişkilerde becerili. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. Bu olanaklar. duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir. gelişme süreci içinde. Aile ile ilişkileri geliştirmek. sosyal. öğrencilerin. anlaması. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. • Kişisel-sosyal • Eğitsel • Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır. program ve politikasını tanıtma • Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama • Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme • Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma • Okulda almacak kararlara katılımı sağlama • Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama • Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme • Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma • Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. • Velilere okulun amacını. gözlenen davranışların . üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. 379. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. öğretmenlerin ve velilerin özellik. Kişisel rehberlik. Bu çalışmaların amacı. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. Gelişimsel rehberlik anlayışı. kültürel ve sportif etkinliklerin 12. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir. öğrencini büyüme. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. öğrencinin kendini tanıması.

2) Davranış bozuklukları. 6) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. bazen saldırganlaşmakta. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür.Rehberli k kalıcı olmadığı. daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. içten ve dıştan gelen uyarıcılara. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. onun öznel gerçeği tayin eder. İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. Kişi herhangi bir durumda. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. (fenomenoloji) 5) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır. çaresiz kaldığı İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 2) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 3) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı. güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir. Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. oluşum halinde olan bir varlıktır. sosyal 187 durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. 4) İnsan davranışlarını. Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . benliği savunucu davranışlar ortaya çıkabilmekte. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa. yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır.

aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) B) C) D) E) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini Çocukların öz bakımını üstlenmelerini Çocukların sabırla dinlenmesini Çocuklarına. Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. 380. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) B) C) D) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma .188 • • • • Rehberli k Anlamlı öğrenme. Gelişimsel özellikleri. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. En küçük başarısızlıklar. çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. Anne babalara. kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli. > Benlik > Benlik tasarımı > İdeal benliktir. Bu kavramla ilişkili kavramlar. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış B) C) D) E) öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak İlkeli ve kararlı davranmak öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması. reddedilme. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. Olumlu ve olumsuz olabilir. Öğrenme. yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. > Saygı (koşulsuz kabul) > İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) > Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. Demokratik olmayan aile ortamlan. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. Kendine güveni eksik olan kişi. aile. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. akademik. çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir.

Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) B) C) D) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. iki 388. Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) B) C) D) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin. Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek öğrenciden onları barıştırmasını istemek kuruluna bildireceğini söylemek B) öğrencileri C) Bu öğrencilerin . kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek kabullenmek 387.Rehberli k 383. Aşağıdakilerden hangisi. nesnel bir biçimde ele alabilmek 385. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) B) C) D) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384. Saydamlık Saygı 189 386. barışmazlarsa bu durumu disiplin E) Durumu okul idaresine bildirmek .ikisine de yakın olan başka bir D) Öğrencilere. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) B) C) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir Kendisi ve başkaları düşünceleri vardır hakkında olumlu B) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi C) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak ortaya koymak D) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı D) E) Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder E) Sorunları kişiselleştirmeden.

"sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. C) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak davranışın sağlamak sonuçlannı yaşamasını B) Hiçbir zaman ehliyet sahibi olup araba C) Sınav sırasında hiç rahat beklediğimden çok heyecanlandım başarı sağlayamıyor değildim. düşük not verdi . D) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek D) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun". D) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması A) Annene karşı olan duygularını. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması öğrencinin yerine koyabilmesi dürüst davranması ve önem vermesi B) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini C) öğretmenin sınıf içinde her zaman içten ve. bütün olarak ele alıp D) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım. Aşağıdakilerden hangisi. bir dahaki sefere başarabilirim kullanamayacağım . Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak B) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek 394. ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın B) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin etraflıca değerlendirmelisin C) Annenle ilgili yaşantılarını. Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) B) C) D) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391.190 Rehberli k 392. Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389.

olduğu gibi görünmek . Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) B) C) D) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400.Rehberli k 395. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) B) C) D) E) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak Öğrencinin her tür davranışını onaylamak Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek Kendisinin de hataları olabileceğini kabul etmek Göründüğü gibi olmak. Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) B) C) D) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) Engelleme B) Fikir uyuşmazlığı C) Bağımlılık D) Uyum davranışları E) Mutsuzluk Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) B) C) D) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel 398. sorunu görmezden gelmeye yönelmek D) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak 396.94) A) B) C) D) E) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek Etkiü çalışma becerileri kazandırmak Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek Üst öğretim kurumlarını tanıtmak Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak etmek A) Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek B) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak B) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam C) Çocuklarına olan sevgilerinin azalmadığını göstermek çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek C) Problemlerin çözümünde. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak D) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399.

192
402.

Rehberli k
405. Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali, arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir. Ali'nin bu tür davranışları, arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. Bu duruma uygun düşen örnek, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) B) C) D) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği

Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde, aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak

A)

B) C) D)
E)

403. Karar verirken, karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) B) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme toplama

407. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri, aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) B) C) D) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme

C) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri D) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını
değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma

404. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) B) C) D) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan

408. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin, durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? B) Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. C) Başarınız beni çok mutlu etti. D) Ders bitti. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız?

Rehberli k
409. Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) B) C) D) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme, iyileşir Tıp her şeye çare bulur, korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun Eğitsel rehberliğin amacı;

193

>
>

>
>

> >

Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi, yetenek, eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak

410. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen, sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse, açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) B) C) D) E) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? Bu olay nasıl gerçekleşti? Veli, sen mi aldın? Saati alanı gören biri var mı Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz?

Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma, verimli ders çalışma yolları, plan yapma ve uygulama, öğrenmeye güdülenme, öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama, sınavlara hazırlanma, kaynaklardan yararlanma, yeteneklerini geliştirme, öğrenme engellerini aşma, eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur. Bu nedenle takım çalışması esastır. Okuldaki Yönetici, öğretmen, uzman, diğer personelin işbirliğini gerektirir. 412. Bir öğretmenin, okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) B) C) D) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması

411. Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120)

A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu
kabullenmek

B) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını
kontrol etmek

C) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için
çevreyi harekete geçirmek azaltmaya çalışmak

D) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi
E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma, başanyı artırma" konusunda yardımdır. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak, öğrenmesini kolaylaştırmak, karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik hizmetlerdir. davranışları

413. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS- 52) A) B) C) D) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik

194

Rehberli k
417. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden, buna karşın resim yapma, model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116)

414. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS- 60) A) Alana duyulan ilgi B) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları

A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini
sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek B) Okul idarecilerine başvurmak C) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek

D) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle
konuşmamalarını istemek 415. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) B) C) D) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek

MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir. Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir; 1. Bireyi (öğrenciyi) tanıma 2. Meslek alanlarını tanıma 3. Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar; • Gizil güçleri geliştirme >■. • Psikolojik doyum • Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar, bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı, mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul edilen bir anlayıştır. Mesleki gelişim oldukça

416. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak

B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda
çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek

C) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile
olanaklı olabileceğini dikkate almak D) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek

Rehberli k
karmaşık bir süreçtir. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi, ilişşki kurduğu kişiler, okul öncesi ve oku! içi eğitimi, bireyin ihtiyaçları, ilgileri, değerler sistemi, benlik kavramı, genel ve özel yetenekleri, diğer kişilik özellikleri, yaşadığı çevrenin özellikleri, toplumdaki mevcut iş alanları, istihdam koşulları, piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların, aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. Mesleki gelişim süreci aşamaları ; Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. 1. 2. 3. 4. 5. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne 1. Uyanış ve farkında olma

195

4. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. Bire y, seçt iğ i alan , oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye, bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. 5. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. Bu model üç boyuta sahiptir. a. Bireyin incelenmesi b.Mesleklerin incelenmesi c.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. Çocukluktan ergenliğe, genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını, meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. Bu kuram üç temel unsuru vurgular; • Meslek seçimi bir süreçtir • Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir • "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde

Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde, çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu, çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler, yetenekler, amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. 2. Meslekleri keşfetme ve araştırma

Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya, yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar. Meslekleri keşfetme, inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer. 3. Karar verme

Gencin lise yıllarını, 15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde, birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirerek, eşleştirmeye, birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. Genç böylece mesleki karannı oluşturur.

Mesleki gelişim incelemiştir;

dönemlerini

3

ö.Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş); Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer

196

Rehberli k
p.Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur. q.Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik, yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır.
Roe'nun Kuramı:

e.Geçici seçim dönemi (11-17 yaş); Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir. f. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri); Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer.
Holland'ın Kişilik Kuramı

Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür;

birine sahip

Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir.
418. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS- 69)

g.Gerçekçi Tip: Objeler, nesnelerle, makinalarla uğraşmayı severler. Tamirci, makine mühendisi vb h.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler. Araştırmacı, sorgulayıcıdırlar. Bilim adamları i. Sanatçı Tip: Heyecanlı, coşkulu, yaratıcıdır. Sanatsal düşünceler ağır basar. Yazar, ressam, dekoratör j. Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. Psikologlar, öğretmenler, halkta ilişkiler uzmanı k.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Satıcı, pazarlamacı, yönetici, avukat I. Geleneksel Tip: Dikkatli, titiz, esnek olmayan, sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Veznedar, sekreter
Süper'in Benlik Kuramı

A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin
gerekliliklerini yerine getirebilir

B) İyi bir meslek, kişiye yüksek mevki ve kazanç
sağlayan meslektir Birey, ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır D) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler C)

419. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS- 51)

A) Yetenekleri
B) C) D) E) İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları

^

Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir; m . B ü yü m e e vr e s i ( 0 - 1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. Özdeşleşme sonucu gelişir. n.Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. o.Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. Sosyal yaşamı düzenlidir.

420. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak

B) Öğrencinin kendisini her yönü ile
tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri

D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş

Rehberli k
421. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108)

197

Merkezleri " ile sağlanmıştır. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. • Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü aşağıda verilen Danışma

A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir
mesleğe yönelmek B) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek

C) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir
mesleğe yönelmek

İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir;

D) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun
olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) B) C) D) E) Bireyi kendisine tanıtmak Üst eğitim kurumlarını tanıtmak Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek

Milli Eğitim Müdürü

Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü

Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı

Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Okul Müdürtükleri

T

REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik 1. 2. 3. hizmetlerinin örgütlenmesi; Merkezi düzeyde, İl düzeyinde, Okul düzeyinde

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a. b. c. d. e. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü, metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur.

Olmak üzere 3 kademelidir. A. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. Bakanlık bünyesinde yer alan; Talim ve Terbiye Dairesi, İlköğretim, Ortaöğretim, Mesleki ve Teknik Öğretim, Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30.04.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. B. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesinde olan "Rehberlik ve Araştırma

f.

Bu Komisyonun Görevleri; • Eylül ayında yapılacak toplantıda, il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir.

Okul Müdürünün Görevleri • Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. Her iki toplantıda alınan kararların. diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. • Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu.198 Rehberli k Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. • Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır. öğrenci-öğretmen. Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir. Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. • Öğretim yılı içerisinde.aile birliğinde görevli bir öğretmen • Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri • Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir. 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur. • • Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü • • • • Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur Danışma Bölümü C. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder. Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur. • Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. bu kurula başkanlık eder. öğrenci. • Müdür yardımcıları • Rehber öğretmenler • Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni • Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci • Okul . Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur. OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . yönetici.

ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. • Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. okul ve meslek seçimi. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri • Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. Okulun öğretim programı. • Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. araç-gereç. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. • Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. ilgileri. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. araç-gereç vb. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri • Rehberlik hizmeti verir • Rehberlik bürosu ile okul idaresi arasındaki eşgüdümü sağlar. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. • Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. başansızlık. Okula yeni gelen öğrencilere. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. çalışmaları planlar. sonuçlannı toplu dosyalara işler. problemli çocukları. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. Öğretim programları. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur. öğrenme güçlükleri. • Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. • Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. • Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. . sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. • Okulda yapılacak her türlü test. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır.

ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak D) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek C) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli D) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından. Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) B) C) D) E) Rehberlik servisine göndermek Problemi. (örnek. seçmeli ders. • Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. gözlem kartları. • Rehberlik saatlerinde sınıfa girer • Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. 425. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) 424. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak B) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak B) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak hoşgörüyü göstermelerini istemek C) öğrencilerin.200 Rehberli k yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler. Kendisine başvuran bir öğrencide. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. gelişim dosyasının tutulması) • Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. 423. Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür B) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır C) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur D) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır öğrencilere de yer E) Rehberlik kurulunda verilmelidir . anket. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) B) C) D) E) öğrencinin devam durumunu izlemek öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek Sınavlarda gözetmenlik yapmak Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar. belirtileriyle saptamak Çözüm yollarını araştırmak Okul idaresine haber vermek Öğrenci velisini çağırmak 427. kendisinin 426. test ve benzerlerini uygular. öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri • Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar. bölüm. • Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. fiş. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. Kendisi genel bilgileri işler. okul.

Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) B) C) D) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ 429. Beden sağlığıdır. Beklenen. Algı. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) Bireyin tanınması gereken yönleri. 3. 7. "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) B) C) D) E) Okulmüdürü Koordinatördanışman Psikolojik danışman Milli eğitim müdürü Sınıf öğretmeni 201 432. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. karar verme gelişmesine yardım sağlama gelişmesinde yardım sağlama stratejilerinin B) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının C) öğrencilere meslek dallarını tanıtmak ve yönlendirmek için çalışmalar yapma yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef D) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine 431. 4. alışkanlıkları. Bazılan olumlu. bazılan olumsuz olabilir. yetenekleri. 5. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak. eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has 430. Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür. uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi A) öğrencilere tanıtmak yakın çevresindeki meslekleri s B) öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek C) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek D) öğrencilerin beiiriemek yetenekli oldukları alanları dersin E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek Yetenek. Başarı. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin. 6. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. 1. "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. Bireyin zihinsel. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür. Bireyin ilgileri. Örnek. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) B) C) D) E) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı Psikolojik özellikleriyle yasal durumu ilgi ve yetenekleri .Rehberli k 428. tavırları. mizacı duygusallığı. 2. Sağlık. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir.

arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. resim. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. Testlerde. mekanik. Derecelendirme ölçekleri 4. uygulanan tekniğin özellikleri. zayıf ve güçlü yönleri. kişisel ve sosyal uyum sorunları. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır. sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Olay kaydı (anekdot) 3. özelliklerini ortaya çıkararak.Gözleme dayalı teknikler 1. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1. Oyun terapisi 5. Otobiyografi 4. Vak'a incelemesi II. Yetenek testleri. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Sosyodrama TESTLER Testler. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Envanterler Bireyin kişilik.202 Rehberli k 2. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. Bireyin kişiliği.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. başarı ve başarısızlıkları. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. Gözlem . Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. Örnek. A. Problem tarama listeleri 5. Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. Sosyometri 2. tutumlan vb. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2. Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. değer yargılan. Kimdir bu? 3. Testler 1. • Stanford-Binet Zeka Testi • Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. İlgi Envanterleri. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. Psikodrama 6. Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır. Görüşme 3. Anket 2. Birey sürekli değişen bir varlıktır. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır.Kendini anlatma teknikleri 1. uyumları. çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür. yetenekleri. Yetenek testleri 2. Test dışı teknikler I. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. bireylerin ilgileri. Bireyin tanınması için. psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır. bireylerin ilgj ve yetenekleri. kişilik özellikleri. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır.

Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen . uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. fıziksel Özellikleri. Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. • • • • • 4. Öğretimin. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. envanterleri sayılabilir. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. ilgi. kişilik ve tutum 203 gösterdiği. • • Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz. 3. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. 2. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. Gözleme dayalı teknikler 1. Sistemli gözlemde kimin nerede. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) • • • Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. 5. Başarı testleri Kişinin sevdiği.Rehberli k Envanterler içinde ilgi. Kişilik testlerini uygulamak. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. duygusal. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. anne tutum. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama. Sınıf düzeyinde Yetenek. tutum. Olay Kaydı (Anekdot) Tutum Envanterleri Tutum. • • Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. İlköğretim 8. alışkanlık. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır.

öfkeleri. ev ve aile durumları. sağlık durumları. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi.Derecelendirme ölçekleri sayısal. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. Tekniğinin amacı. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. 5. Anket öğrencilerin duygu. tarih. B. Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. Kendini anlatma teknikleri 1. öğrencilerin kişisel nitelikleri. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. 5. Görüşme kişi ile yüz yüze. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. Derecelendirme ölçeği. Otobiyografi. kaygılarını. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir.204 Rehberli k özgeçmişlerini. aile içi ilişkilerini. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. 3. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. gözlenen davranış. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır. ilgileri. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. . Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı. 4. 4. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. Anekdotlarda gözlenen davranış. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. 2. Oyun Terapisi Oyun terapisi. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. 3. yer.

İleri Matbaası. 205 Bu teknikte amaç. 2. Ankara. Ankara 1992 7. Ankara. Nobel Yayın Dağıtım. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir. (editör). arzuları. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. Tan. ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. ifade etme. E. Kaya. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir. Yargı Yayınevi. 4. C. Ş. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. Kimdir-bu tekniğinde. (Ed. Baymur. Ankara. Yıldız.). Empati yayınevi. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. H. Yeşilyaprak. tekniğidir. 3. Pegem A yayıncılık. Ankara 2004 5. İ. Binnur. 1994 F. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar. Oktaylar. Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir. İstanbul. Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu.Öğretmen Adayları için KPSS. Sosyometrik teknikler 1. G.Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. Can. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. Öğreti. Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. 2004 . bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları. Örnek. Kuzgun .). Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. gerginlik. Ankara.). Pegem A Yayıncılık. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Z. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir. 2003 8. Remzi Kitabevi. (Ed. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. Öğretmen Adayları için KPSS. 2004 (Ed. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. Özgüven. Eğitim Bilimleri KPSS. Genel Psikoloji. 1980 6. Görüşme İlke ve teknikleri. 2. 2004 3. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri. 6. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful