You are on page 1of 46

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო

უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და
ეთნოლოგიის ინსტიტუტი

ISSN 1987-6564

ისტორიისა და ეთნოლოგიის
ინსტიტუტის შრომები

ტ. XIV-XV, 2016-2017

თბილისი

2018

გიორგი ქავთარაძე
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის
„ბუნ-თურქთა” და „ჰონთა” ვინაობის საკითხისათვის* /გვ. 19:/

უძველესი ქართული მატიანეების – „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს1 და
„ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს2 ტექსტში დადასტურებული ტერმინი –
„ბუნ-თურქები” უკვე საკმაო ხანია სამეცნიერო წრეების კვლევის საგანს
წარმოადგენს. ამ ეთნონიმის ეტიმოლოგიისა და ინტერპრეტაციის
საკითხებთან დაკავშირებით გამოთქმულია არა ერთი გონებამახვილური თუ
არასათანადოდ დასაბუთებული აზრი3, რომელთა მიმოხილვა ჩვენი

* წინამდებარე სტატიის ძირითადი დებულებები 2014 წლის 10 ივნისს, მოხსენების სახით
(„ბუნ-თურქები” – ვინ იყვნენ და სად სახლობდნენ?”) წარდგენილი იყო გიორგი ბოჭორიძის
დაბადების 140 წლისთავისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო-სამეცნიერო კონფერენციაზე ივანე
ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში.
1 „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს მიხედვით: „პირველ ოდეს ალექსანდრე მეფემან ნათესავნი იგი

ლოთის შვილთანი წარიქცინა და შეჴადნა იგინი კედარსა მას ქუეყანასა, იხილნა ნათესავნი
სასტიკნი ბუნ-თურქნი, მსხდომარენი მდინარესა ზედა მტკუარსა მიხუევით, ოთხ ქალაქად,
და დაბნები მათი: სარკინე-ქალაქი, კასპი, ურბნისი და ოძრაჴე, და ციხენი მათნი: ციხჱ დიდი
სარკინისაჲ, უფლის-ციხჱ კასპისა, ურბნისსა და ოძრაჴისაჲ. დაუკჳრდა ალექსანდრეს და ცნა,
რამეთუ იებოსელთა ნათესავნი იყვნეს ყოველსა ჴორციელსა ჭამდეს და სამარე მათი არა იყო,
მკუდარსა შეშჭამდეს. და ვერ ეძლო ბრძოლაჲ მათი მეფესა და წარვიდა...” (ბ. გიგინეიშვილი,
ელ. გიუნაშვილი, მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა. გამოსაცემად
მოამზადეს ბ. გიგინეიშვილმა და ელ. გიუნაშვილმა (თბილისი, 1979), გვ. 320: 2-9).
2 „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს მიხედვით: „ამან ალექსანდრე დაიპყრნა ყოველნი კიდენი

ქუეყანისანი. ესე გამოვიდა დასავლით, და შევიდა სამჴრით, შემოვიდა ჩრდილოთ,
გარდამოვლნა კავკასნი და მოვიდა ქართლად. და პოვნა ყოველნი ქართველნი უბოროტეს
ყოველთა ნათესავთა სჯულითა. რამეთუ ცოლ-ქმრობისა და სიძვისათჳს არა უჩნდა
ნათესაობა, ყოველსა სულიერსა ჭამდეს, მკუდარსა შესჭამდეს, ვითარცა მჴეცნი და
პირუტყუნი, რომელთა ქცევისა წარმოთქმა უჴმ არს. და იხილნა რა ესე ნათესავნი სასტიკნი
წარმართნი, რომელთა-იგი ჩუენ ბუნთურქად და ყივჩაყად უწოდთ, მსხდომარენი მდინარესა
მას მტკურისასა მიხვევით, დაუკჳრდა ესე ალექსანდრეს, რამეთუ არა რომელნი ნათესავნი
იქმოდეს მას. და ენება რათამცა აღმოფხურნა იგინი ქალაქებისა მისგან, არამედ მას ჟამსა ვერ
უძლო, რამეთუ პოვნა ციხენი მაგარნი და ქალაქნი ძლიერნი...” (ს. ყაუხჩიშვილი, ლეონტი
მროველი, ცხოვრება ქართველთა მეფეთა, ქართლის ცხოვრება, ტომი I. ტექსტი დადგენილი
ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი, 1955), გვ. 17: 6-
15).
3 ამ საკითხით დაინტერესებული მკითხველისათვის სათანადო ინფორმაცია
ხელმისაწვდომია; იხ., მაგ., გ. ყორანაშვილი, „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-სა და „მეფეთა
ცხოვრების” ერთი ადგილის გაგებისათვის, გ. ყორანაშვილი, საქართველოს ისტორიის
საკითხები, ნაწილი I (თბილისი, 1994), გვ. 204-216; გ. ალასანია. ქართული წერილობითი

შეზღუდული მოცულობის სტატიის ფარგლებს სცილდება. აქვე შევნიშნავდი,
რომ, ჩემი აზრით, სავსებით გამართლებული სკეპტიკური დამოკიდებულება
„ბუნ-თურქთა” რეალური, ისტორიული არსებობის თაობაზე, გვაქვს მხოლოდ
ცალკეული ისტორიკოსების ნაშრომებში4. ალბათ ისიც საჭიროა განვმარტო,
რომ არ მიმაჩნია გამართლებულად ბოლო ხანებში გავრცელებული
მცდელობები, ქართულ მატიანეებში დაინახონ ის ინფორმაცია, რომელიც,
შესაძლოა სავსებით შეესაბამება ბევრად უფრო ადრეული ხანების
ამიერკავკასიაში ისტორიულად დადასტურებულ რომელიმე მოვლენას თუ
რეალურად არსებულ ვითარებას, მაგრამ მისი კვალი, სამწუხაროდ, ამ
მატიანეებში არ ჩანს და ვერც იქნებოდა იქ ასახული, ვინაიდან, მათი
შეთხზვის ხანასთან შედარებით, ათასი და მეტი წლით უფრო ადრეულ
ეპოქებს ეხება.
ზემოაღნიშნული ტენდენციის ზეგავლენით, „ბუნ-თურქებში” არ
გამორიცხავენ ხოლმე „სკვითების” დანახვის შესაძლებლობას5. ცნობილია, რომ
სკვითები ძვ. წ. I ათასწლეულში მარ/გვ. 20:/თლაც იყვნენ ამიერკავკასიაში
შემოჭრილნი, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, თითქოს ქართული
მატიანეები შეიცავენ ინფორმაციას ცენტრალურ ამიერკავკასიაში მათი
განსახლების შესახებ „ბუნ-თურქებზე” შემონახული ცნობის სახით, არამედ
განპირობებულია მხოლოდ და მხოლოდ იმ მარტივი მიზეზით, რომ
ქართული მატიანეების „ბუნ-თურქებში” არეკლილია ბიბლიური
წარმომავლობის ინფორმაცია „გოგისა და მაგოგის ავზნიან ტომებზე”,
რომელიც, თავის მხრივ, ეფუძნებოდა ისტორიულ ფაქტს ძვ. წ. I
ათასწლეულის პირველ ნახევარში მომთაბარე კიმერიელებისა და სკვითების
ჩრდილოეთიდან (კავკასიონის გადალახვით) ახლო აღმოსავლეთში შეჭრისა

წყაროების ბუნ-თურქები (საკითხის ისტორიოგრაფია), ქართული წყაროთმცოდნეობა, IX
(თბილისი, 2000), გვ. 19-29; C. Lerner, The Wellspring of Georgian Historiography: The Early
Medieval Historical Chronicle. The Conversion of K’art’li and The Life of St. Nino. Translated with
introduction, commentary and indices by Constantine B. Lerner (London: Bennett & Bloom, 2004), p.
224f.; ტ. ფუტკარაძე, ქართველები, ისტორიული საცხოვრისი, დედაენა, დიალექტები. ნაწილი
I: ქრისტიანობამდელი ეპოქა (ქუთაისი, 2005), გვ. 211-219.
4 იხ. გ. მამულია, კლასობრივი საზოგადებისა და სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ძველ ქართლში

(თბილისი, 1979), გვ. 149-155; გ. ყორანაშვილი, დასახ. ნაშრ., გვ. 216; ვ. გოილაძე, ჰუნ-თურქები
კავკასიაში (თბილისი, 2008), გვ. 11, 20; J. Gippert, The “Bun-Turks” in Ancient Georgia, Studies on
Iran and the Caucasus. Presented to Prof. Garnik S. Asatrian on the Occasion of his 60th birthday. Uwe
Bläsing, Victoria Arekelova, Matthias Weinreich (eds) (Leiden/Boston, 2015), p. 41.
5 თუმცა, ისიც სათქმელია, რომ ზოგიერთ ასეთ ავტორს იმავდროულად კარგად აქვს

გაცნობიერებული „ველური ტომების“ შესახებ ქართული მატიანეების ცნობების
წარმომავლობა შესაბამისი შინაარსის შემცველი სირიული /გვ. 20:/ ტექსტებიდან; იხ., მაგ., S. H.
Rapp, Jr, The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late
Antique Georgian Literature (Farnham, Surrey, England; Burlington, VT, USA: Ashgate, 2014), p. 133.

და მათ მიერ იქ გამოწვეული ნგრევისა და ხოცვა-ჟლეტის შესახებ (იხ.
ქვემოთ)6.
ეჭვს არ უნდა იწვევდეს ის გარემოება, რომ უძველეს ხანებთან
დაკავშირებით ქართველი მემატიანეების მიერ გამოყენებული ცნობები
ძირითადად ეყრდნობა მათი მოღვაწეობის ხანაში გავრცელებულ
ლიტერატურას (როგორც დასავლურს, ასევე აღმოსავლურს), და მეტ-
ნაკლებად თანხვედრაშია მათში ასახულ ინფორმაციებთან.
საგანგებო მსჯელობის საკითხს წარმოადგენს ეთნონიმ „ბუნ-თურქის”
წაკითხვის სისწორე. თუმცა, ალბათ, არსებითი მნიშვნელობა არც უნდა
ჰქონდეს იმას, თავდაპირველად „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს დედანში სიტყვა
„ბუნ-თურქის” პირველი ასო „ბანი” იყო თუ „ჰაე”, და, შესაბამისად, ეს სიტყვა
წაკითხული უნდა ყოფილიყო თუ არა, როგორც „ჰუნ-თურქი”7. იმის
დასადგენად, თუ ვინ უნდა ყოფილიყო ნაგულისხმევი ამ ხალხში, ჩემი აზრით,
მნიშვნელობა აქვს იმ კონტექსტს, რომელშიც გვხვდება ეს სახელწოდება,
კერძოდ, იმ ფაქტს, რომ როგორც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს, ასევე „ცხოვრება
ქართველთა მეფეთა”-ს ტექსტში, „ბუნ-თურქები” მოხსენიებულნი არიან
მხოლოდ და მხოლოდ ალექსანდრე მაკედონელთან და ქართლში მის
ლეგენდარულ ლაშქრობასთან დაკავშირებით.
ვინაიდან, ალექსანდრე მაკედონელს კავკასიაში არასოდეს ულაშქრია
და ადრეულ თხზულებათა მთელი ციკლი აქ მისი ლაშქრობის შესახებ
ლეგენდებისა და მითოლოგიის სფეროს განეკუთვნება, ბუნებრივი იქნებოდა,
თუ ასეთი სახის თხზულებათა შორის (და არა კონკრეტულ ისტორიულ
მოვლენებთან პარალელების ძიებით), შევეცდებოდით ქართულ მატიანეებში
დაცული ცნობების პირველწყაროს დადგენას და არც „ბუნ-თურქების”
ვინაობისა და წარმომავლობის საკითხს არ განვიხილავდით ალექსანდრე
დიდთან დაკავშირებული თხზულებებისგან მოწყვეტით.
ქართულ მატიანეებში წარმოდგენილი ალექსანდრეს მითოლოგიური
სახის გათვალისწინებით, საფიქრებელი ხდება, რომ ის პირველწყარო,
საიდანაც იყო ნასესხები „ბუნ-თურქების” თემა ქართულ წყაროებში, უნდა
მომდინარეობდეს დიდი მეფის სახელთან დაკავშირებული საგმირო,
ლეგენდარული ისტორიებიდან. ასეთი ნაწარმოები კლასიკური და მომდევნო
ხანების მწერლობაში არაერთია, სადაც საუბარია ალექსანდრეს ბრძოლაზე
ბიბლიურ „გოგისა და მაგოგის” ველურ ტომებთან.

6 კიმერიელთა და სკვითების ვინაობასა და წარმომავლობაზე სრულიად განსხვავებული
მოსაზრება, იხ. A. K. G. Kristensen, Who Were the Cimmerians, and Where Did They Come From?
Sargon II, the Cimmerians, and Rusa I. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters
(Copenhagen, 1988).
7 სხვებისაგან განსხვავებით, მ. ანდრონიკაშვილი „ბუნ“-ში ხედავს „ბუნების“, „თვისების“,

„ხასიათის“, „ნამდვილის“, „ძირითადის“ მნიშვნელობის მქონე სპარსულ ძირს (მ.
ანდრონიკაშვილი, ნარკვევები ირანულ-ქართული ენობრივი ურთიერთობიდან, I (თბილისი,
1966), გვ. 296-298).

ფსევდო-კალისთენეს „ალექსანდრეს რომანი”8 . Greek. განსაკუთრებით ახლოს დგას „უწმინდური ტომების“ შესახებ ქართული მატიანეების ცნობებთან12. დასახ. წ. ყურადღებას იპყრობს ახ. 5. 6. 11 S. რომლის ძირითად მიზანს ჰერაკლეს მიერ წარმოებული საეკლესიო პოლიტიკის გამართლება წარმოადგენდა და. მიუხედავად იმ გარემოებისა. V ს. Reinink. ფილიპე მაკედონელის ძის შესახებ. რომ „ალექსანდრეს რომანი” ქართულ ენაზე გვიან შუა საუკუნეებამდე არ თარგმნილა (განსხვავებით სომხურისაგან. ხელი უნდა შეეწყო სირიელი ქრისტიანების დაბრუნებისათვის კონსტანტინეპოლის ეკლესიის წიაღში11. Roman. გვ. ნაშრ. 4. G. იგივე „ქრისტიანული ლეგენდა ალექსანდრეს შესახებ”. /გვ. ამ მხრივ. Ciancaglini. . 2001. მის დამატებად არის მიჩნეული სირიული თხზულება: „ლეგენდა ალექსანდრეს. ი. 21:/ 10 S. დასახ. მისგან მრავალი ვერსიაა ნათარგმნი სხვადასხვა ენაზე. რომ იგი გამომდინარეობს „ალექსანდრეს რომანის” სირიული ვერსიიდან. Berg. 14. 1973. Bulletin of the John Rylands Library. Orientalia Lovaniensia Analecta. and Byzantine Studies. no. J. p. pp. 114. Gero. როგორ გაემართა იგი სამყაროს ბოლოსკენ და რკინის კარი აღმართა ჩრდილოეთის ქარის წინააღმდეგ. Gero. გიპერტის აზრით. 12 J. XVIII. იგი უნდა შექმნილიყო როგორც პოლიტიკურ-რელიგიური პროპაგანდისტული ნაწარმოები. აღმოსავლეთის ქვეყნებში განსაკუთრებით ფართოდ იყო გავრცელებული ფალაურენოვანი (შუასპარსული) ტექსტიდან გვიან VI თუ ადრეულ VII საუკუნეში სირიულად ნათარგმნი ვერსია9. 7. III საუკუნის ალექსანდრიის ბერძნულ-ეგვიპტურ წრეში შექმნილი კომპილაცია. Gero. უკანასკნელ ხანებში გამოითქვა ვარაუდი ზემოაღნიშნული სირიული ვერსიის უშუალოდ ბერძნული ენიდან თარგმნის თაობაზე (C.. რომელიც ახ. წ. SS. წ. ე. vol. vol. რათა იქითა მხრიდან ჰუნები არ გამოსულიყვნენ და არ ეძარცვათ ქვეყნები”. The Legend of Alexander the Great in the Christian Orient. რომელიც არ იყო ნათარ/გვ. pp. 1993.. მიუხედავად იმისა. სირიული „ალექსანდრეს რომანის“ პროზაული დამატება. გვ. ამ თხზულების ყველა ხელნაწერი. გვ. Le Muséon. შესაბამისად. 1985. ზოგიერთი მკვლევრის აზრით. 263-281. vol. შემდეგ შექმნილ სირიულ პოემას10. ნაშრ. An Early Source of the Alexander Romance. 75. რომანის თავდაპირველი ვერსია ბერძნულენოვანი იყო.. 9 S. 7. 121-140). დასახ. 21:/გმნი ბერძნული ენიდან და რომელიც თავის მხრივ საფუძვლად დაედო სირიულ ენაზე 629 წ. სწორედ ეს. 381-387. ნაშრ. The Syriac Version of The Alexander Romance. 30. პირველ ყოვლისა. მუსლიმთა მიერ შუამდინარეთისა და პალესტინის დაპყრობის წინა ხანით დათარიღებული ეს თხზულება შთაგონებულია ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს ომით ხაზართა წინააღმდეგ და მისი გამარჯვებით სასანიან ხოსრო ფარვეზზე. არ არის უშუალოდ მასზე დამოკიდებული და წარმოადგენს სირიულ ენაზე შექმნილ ორიგინალურ ნაწარმოებს. Die Entstehung der syrischen Alexanderlegende als politisch-religiose Propagandaschrift fur Herakleios' Kirchenpolitik. გვიან ხანებშია 8 B. Gippert. A.

1969). სადაც ასახულია ალექსანდრეს ომები ქართლში მცხოვრებ „ბუნ-თურქთა” წინააღმდეგ15. ქართველთა ავტოქთონობის ლეონტი მროველისეული კონცეფციიდან გამომდინარე. van Donzel. ძველი ქართველი მწერლები „უწმინდურ ტომებთან” ალექსანდრე დიდის ბრძოლის თემას. The Romance of Alexander the Great by Pseudo-Callisthenes. 39. რომლის თანახმად. 151. ქართლის ცხოვრების პირველი მატიანის წყაროთმცოდნეობითი და ისტორიოგრაფიული შესწავლის საკითხები . დასაბამი მისცა არაუადრეს VI საუკუნისა კავკასიაში ალექსანდრეს ლაშქრობის იმ „ქართული ვერსიის” ჩამოყალიბებას. მხედველობაშია მისაღები.. გიპერტი გარკვეულ მსგავსებას ხედავს „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს მიხედვით ქართლში (მცხეთა-სარკინეში) თურქთა პირველ გამოჩენისა და „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონებისა” და „ბუნ-თურქების” ქართლში დასახლების სიუჟეტებს შორის (J. სადაც საუბარია ალექსანდრეს მიერ „ბუნ-თურქთა” აღქმაზე: 13 A. გ. Ott. სადოქტორო დისერტაცია. A. ფირდოუსის შაჰნამესეული თურანელთა მეფის აფრასიაბის ბარდავში მდებარე თავშესაფარი გამოქვაბულის მცხეთის დასავლეთით მდებარე (და რაც მთავარია. არახამია.ბერძნულიდან ნათარგმნი)13. J. რომ მოხდა არა „გოგისა და მაგოგის” ლეგენდების ციკლთან „აფრასიაბის გამოქვაბულის ლეგენდის” შერწყმა. გვ. p. დასახ. რომ ზემოაღნიშნული თემის პირველწყაროს – ფსევდო-კალისთენეს „ალექსანდრეს რომანის” ისტორიული ფასეულობა მეტად უმნიშვნელოა. უფრო საფიქრებელია. B. შდრ. 14 E. 40). 16 ი. . მასში ისტორიული პიროვნება. 155. pp. თუმცა. მამულიას მოსაზრება.. ჯერ კიდევ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს მატიანეში მოხსენიებულ) სარკინეს მღვიმეებში „გადმოტანით”16. 15 გ. „გოგისა და მაგოგის” ლეგენდების ციკლის სახელით ცნობილი „უწმინდურ ტომთა” წინააღმდეგ კავკასიაში ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობის ლეგენდების შერწყმამ ლეონტი მროველის „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ტექსტში შემონახულ „აფრასიაბის გამოქვაბულის ლეგენდის” ქართულ ვერსიასთან „მკვიდრ თურქებად ანუ ბუნ-თურქებად” მიჩნეულ თურანელთა (თურქების) შესახებ. Translated from the Armenian Version with an Introduction by Albert Mugrdich Wolohojian (New York and London: Columbia University. ნაშრ. როგორც ჩანს. შდრ. 154. კარგად იცნობდნენ და წარმატებითაც იყენებდნენ ქართლის უძველესი ისტორიის თხრობისას. არამედ. C. I. Wolohojian.. 16. დასახ. მამულია. 188. თუმცა. „ბუნ- თურქთა” ქართლში ვითომდა მოსვლის დასაბუთება. Gog and Magog in Early Eastern Christian and Islamic Sources: Sallam's Quest for Alexander's Wall (Leiden & Boston: Brill. 4-7. Worthington. New York: Routledge. ფანტასტურ ზეადამიანად არის წარმოჩენილი14. გარდა ყოველივე ზემოთქმულისა.. 2014). M. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტისგან განსხვავებით. Alexander the Great: Man and God (London. გვ. გვ. Schmidt. 1994 წ. დიდი დამპყრობელი. საყურადღებოა გ. წმინდა მწიგნობრული გზით ნასესხობაზე უნდა მიგვანიშნებდეს „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის ერთი პასაჟიც. Gippert. 2010). ნაშრ.

ძველი მწერლობა. გარდამოვლნა კავკასნი და მოვიდა ქართლად”20. . ს. ბაქტრიისაკენ. წ. შემდეგ სამხრეთ- აღმოსავლეთითა და იქიდან ჩრდილოეთით. კავკასიონის ქედის გადმოლახვის შედეგად შემოდის: „ამან ალექსანდრე დაიპყრნა ყოველნი კიდენი ქუეყანისანი. ხრონოღრაფი გიორგი მონაზონისაჲ. ტ. კ. რედ. ესე გამოვიდა დასავლით. p. 133). და შევიდა სამჴრით. ებრაული წარმოშობის რომაელი ისტორიკოსი. იმავდროულად ზემომოყვანილ პასაჟში არც ალექსანდრეს ტიტულის. თფილისი. 270). და ეს მაშინ. გ. 1960). დამპყრობელობისათჳს იუდაჲს ტომისა და მემკჳდრეობისა ქალაქისა იერუსალჱმისა იგინი უკუე იუდეანად იწოდნეს. რომელიც მას კონსტანტინოპოლში. რაც ლაშქრობის მსვლელობისას ამიერკავკასიაში მისი შემოსვლისათვის ადგილს აღარ ტოვებდა. 1. წ. რომ ქართველი ავტორისათვის კარგად იყო ცნობილი ალექსანდრე დიდის ლაშქრის მსვლელობა დასავლეთიდან აღმოსავლეთით. რუსთაველის სახ. 17: 6-8. გვ. 20 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. შესაძლოა. ქართული ლიტერატურის ისტორია 6 ტომად. თუ არა ცენტრალური აზიიდან ჩრდილოეთ კასპიისპირეთის შემოვლითა და კავკასიონის ჩრდილოეთის მხრიდან გადმოლახვით. 22:/ლაქი სიონად იუდეაჲსა.). აქ გამოყენებული სიტყვა „იებოსელთა”. სადაც აღინიშნება. რეპის მიხედვით კი. გვ. არ უკავშირდება ადგილობრივ გარემოში შემონახულ გადმოცემებს. თუმცა. რა თქმა უნდა. ყაუხჩიშვილი. სავარაუდოა. კეკელიძე.. ქართული ლიტერატურის. „მსოფლიოს ოთხივე მხარის მეფის”. 320: 7. როდესაც. H. 18 იგულისხმება იოსებ ფლავიუსი. ბერძნულენოვანი. Rapp. ეს ფანტასტიური მინიშნება „იებოსელებზე” ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს „წმიდა მიწასთან” ჯერ კიდევ წინაქრისტიანული ქართლის კავშირზე (S. მწიგნობრული გზით ნასესხობაზე შესაძლოა მიგვანიშნებდეს „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ტექსტის ის პასაჟიც. ახ. ალ.„დაუკჳრდა ალექსანდრე და ცნა. 22:/ 19 ს. გვ. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის ავტორს ბერძნული ორიგინალი გამოყენებინა იმ შემთხვევაში თუ არ მოიპოვებოდა გიორგი ჰამარტოლის ნაწარმოების არსენ იყალთოელისეულზე უფრო ადრეული თარგმანი. /გვ. რომ ალექსანდრე ქართლში ჩრდილოეთიდან. 117: 11-14. ხოლო ქა/გვ. 1920. ბარამიძე (რედ.).. იგი გვხვდება IX საუკუნის მემატიანის – გიორგი ჰამარტოლის ნაწარმოების არსენ იყალთოელისეულ თარგმანში („ხრონოღრაფი გიორგი მონაზონისაჲ”): „ისრაიტელნი ვითარცა იტყჳს იოსიპოს18. ლეონიძე (მთ. გვ. რომელსა ძუელ სადმე იებოსელ სახელ ედებოდა. შემოვიდა ჩრდილოთ. 331 წლის სექტემბერში გავგამელის ბრძოლაში დარიოს III-ის 17 მოქცევაჲ ქართლისაჲ. ვინაჲთგან იებოსელნი მკჳდრ იყვნეს ადგილსა მას”19. ზეგავლენაა გამოსარიცხი რომელიც მან ძვ. I ს. რამეთუ იებოსელთა ნათესავნი იყვნეს”17. Jr. მანგანას წმიდა გიორგის მონასტრის აკადემიაში 1114 წლამდე უნდა ეთარგმნა (იხ. ინსტიტუტი (თბილისი. The Sasanian. ჰაგიოგრაფი და პოლიტიკური მოღვაწე.

25 შდრ. New York: Oxford University Press. დასახ. 1. p. რომლის გადაქცევაც სურდა თავისი აზიური სამფლობელოების დედაქალაქად და მანვე კიროსის მსგავსადვე მიიღო ძველი ბაბილონური ოფიციალური ტიტულატურა: მეფისა ბაბილონისა და მეუფისა მთელი ქვეყნიერებისა24. 23. ნაშრ. 331 წ. მიუხედავად ყველაფრისა. Briant. ხოლო ბაბილონისა და ლარსას 330 წ. 31-33).500-year Struggle between East and West (Oxford. ადმინისტრაციული ტექსტების თანახმად. 3. დასახ. Stolper. რომ იგი მხოლოდ მშვიდობის დასამყარებლად იყო მოვლენილი ქალაქში. წ. J. ხოლო ძვ.. წარწერის მიხედვით. M. გვ. მითვისებული ჰქონია ბაბილონის მეფეების ტიტულატურა (იხ. the Murasu Firm. p. ნაშრ. Mellink. 16. 26 შდრ. 2. თავის მხრივ. 862. იხ.. and Persian Rule in Babylonia. Arrian III. ეს ის ტიტულია. LIV (Leiden: Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te Istanbul. იხ. ქვემოთ). გარშემო მიმობნეული ყვავილებითა და დანთებული საკმეველით. Massachusetts: Harvard University Press. გავგამელაში გამარჯვების შემდეგ ალექსანდრე აზიის მეფედ იყო გამოცხადებული (ცხოვრება ალექსანდრესი.დამარცხების შემდეგ. როგორც თავის დროზე კიროსს ხვდებოდა. ნაშრ. აღსანიშნავია. van Donzel. მანვე25 მსხვერპლი შესწირა ბაბილონის უზენაეს ღვთაებას მარდუკს და ამ ღვთაების შესახებ ხანგრძლივად ესაუბრებოდა ხოლმე ქალდეველებს26. C. ალექსანდრემ კიროსის მსგავსად გამოაცხადა. Roodenberg. ალექსანდრე დიდის დაპყრობების ხასიათი ძირითადად მაინც შემოიფარგლებოდა ერთი ქვეყნის. Publications de l’institut historique et archéologique néerlandais de Stamboul sous la direction de E. p. გვ. Daniels (Winona Lake. 5. იმეორებდა გამარჯვებული კიროსის 539 წლის ოფიციალურ შებრძანებას იმავე ქალაქში23. Arrian III. Worlds at War: the 2. Machteld J. ბაბილონი ალექსანდრეს ბრძოლის გარეშე დანებდა და ხალხი ისეთივე დიდი ზარ-ზეიმით ესალმებოდა მას. შდრ. 726). რომ აქემენიდები იწოდებოდნენ „ქვეყნების მეფედ”. გვ. P.The Murasu Archive. Briant. Pagden. 23 იხ.. 43. დამორჩილებულ ბაბილონში ეტლზე ამხედრებული ალექსანდრეს ტრიუმფალური შესვლა22. 862. Todd. J. M. 16. 2002). From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire. ბაბილონში მიიღო და რომელიც იმეორებდა დიდი აქემენიანი მეფეების ტიტულატურას21. Entrepreneurs and Empire. 2008). P. P. ასეთი პოლიტიკით ალექსანდრემ მნიშვნელოვნად შეასუსტა ადგილობრივთა შორის მისთვის წინააღმდეგობის გაწევის მოსალოდნელი მისწრაფება. თებერვალ-მარტში) ატარებდა დარიოსი (P. p. კიროსსაც. Darius in the Shadow of Alexander (Cambridge. . „მსოფლიოს მეფედ” (P. Nijland et J. Indiana: Eisenbrauns. 862. Briant. Translated by P. იგი „ქვეყანათა მეფეა”. კიროსის მსგავსად დაიახლოვა მთავარი სამლოცველოების ქურუმები და ადგილობრივი ელიტა და მათ ყოველგვარი დახმარება აღუთქვა . Briant. W. 22 Quintus Curtius V. 24 A. დასახ. 63). Briant. ბაბილონში შესულმა ალექსანდრემ გააგრძელა დიდი აქემენიანი მეფეების პოლიტიკა დაპყრობილი ბაბილონის მიმართ. აქემენიანთა იმპერიის 21 პლუტარქეს ცნობით. 2015). T. რომელსაც სულ რამდენიმე თვით ადრე (331 წ. 1985).

16: 22. 65: 13. 471. 63: 17. van der Spek. 21. 22. ოღონდ არა როგორც სპარსეთის ახალი მეფე. 16. რომ სწორედ ალექსანდრე დიდის მიჩნევას ქვეყნიერების მეფედ და თვით ღვთაებადაც კი. სავარაუდოა. 22. 66: 9. Political Memory In and After the Persian Empire.. ზემოთ). 2015). სამეცნიერო ლიტერატურაში გვხვდება საინტერესო აზრი.დაპყრობით27. no. მიგვანიშნებდეს ტექსტის ამ ფრაგმენტის შექმნის მოახლოებულ ხანაზეც. van der Spek. 15. გვ. მაგრამ მაინც გაახანგრძლივეს აქემენიანთა იმპერიის არსებობა. ნაშრ. გვ. მაკედონელებმა. ახლოაღმოსავლური იმპერიული გეოპოლიტიკის თვალთახედვიდან გამომდინარე. 19.. Society of Biblical Literature. გვ. გვ. /გვ. გვ. გვ. 13 (Atlanta: SBL Press. 17. რაც შეეხება. 23:/ დროით. მსგავსად აქემენიანი მეფეებისა29. ვინაიდან ამ უზარმაზარმა იმპერიამ მხოლოდ მის სიკვდილთან ერთად შეწყვიტა თავისი ორსაუკუნენახევრიანი არსებობა28. რომელიღაც ჩვენთვის ჯერ კიდევ უცნობი 27 R. რომ თვით ეს თხზულება. გვ. J. ეს გარემოება დამატებით საბუთს უნდა წარმოადგენდეს „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს სწორედ ამ ნაწილის „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტიდან (ანდა. გვ. უნდა განეპირობებინა. 67: 11. თავად ალექსანდრე თავის თავს აქემენიანთა შემცვლელად თვლიდა. 12-14. Ancient Near East Monographs. გვ. მართალია ხანმოკლე /გვ. 12: 3-4. Jason M. Briant. ჩრდილოელი მოლაშქრეების ხაზარებად მოხსენიებით: „და ისწავეს ხაზართა ორნივე ესე გზანი. 6. არამედ როგორც აზიისა და ქვეყნიერების (ანუ მთელი სამყაროს) მეფე. .). 470.. 15. გვ. რომლის თანახმად. ჩრდილოეთიდან ამიერკავკასიაში შემოსაჭრელ ორ გზაზე ამახვილებს ყურადღებას და შესაძლოა. 7. ხოლო ამავე ტექსტში უფრო ადრეულ და გვიანდელ ჩრდილოელ მომთაბარეებზე საუბრისას ძირითადად ხაზართა სახელი იჩენს თავს31. 29 R. 68: 4. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds. 11. 11: 10. 23:/ 28 P. „მსოფლიოს ოთხივე მხარის მეფის” ჩრდილოეთიდან შემოსვლას. 12: 3. დარუბანდი და არაგჳს-კარები. 10. უკანასკნელ აქემენიან მეფედაც კი არის მიჩნეული. ხოლო თვით ალექსანდრე. 876. p. 4. რომელ არს დარიალა“30. Coming to Terms with the Persian Empire: Some Concluding Remarks and Responses. 6. რასაც „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა” გვამცნობს (იხ. რომელ არს ზღჳს-კარები. გვ. 13: 8. დასახ. გვ. გვიან VII – ადრე VIII სს. მისი დაკავშირება „გოგისა და მაგოგის” ტომების ირგვლივ არსებულ ესქატოლოგიური ხასიათის თემატიკასთან. უპირველეს ყოვლისა. სადაც საუბარია კავკასიაში ალექსანდრეს ლაშქრობაზე. დასახ. 18. გვ. იმავდროულად. მისი ჩართვა ბიბლიური ხასიათის სიუჟეტებში და კერძოდ. 31 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. გვ. 30 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ნაშრ. J. ქართლში კავკასიონის გადმოლახვით. 27: 6. გვ. 12. 19: 10. რამაც თავისი გამოხატულება ჰპოვა კიდეც უძველეს ქართულ მატიანეებში.. 59: 14. 14. საყურადღებოა. ვინაიდან „ბუნ-თურქები” მოხსენიებულნი არიან მხოლოდ „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს იმ ნაწილში.

Schmidt. რომ ეს ეთნონიმი. კერძოდ. გვ. 37. Gippert. F. ნაშრ. Dowsett. 8 (London. Oriental Series. სომეხი ავტორი მოვსეს დასხურანცი. რომლებიც არცთუ იშვიათად მოიხსენიებენ ხოლმე თავის ნაწარმოებებში როგორც ალექსანდრე მაკედონელს. გვ. 24:/ 35 შდრ. მან ჰუნებიც კი მოაქცია. ეს 32 შდრ. თუმცა. რომ როგორც „ალექსანდრეს რომანის” სომხურ ვერსიაში. და ბუნებრივია. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ში ალექსანდრე დიდის წინადროინდელი მოვლენების აღწერისას ხაზარების მოხსენიება. ნაშრ. C. J. A. Ott. დასახ. 38. .. ისევე როგორც ალექსანდრესთან მებრძოლი „ბუნ-თურქებისა”. The History of the Caucasian Albanians. მათ წინააღმდეგ წინაღობების აგებისა და დაბრკოლებების შექმნის საჭიროების შესახებ მხოლოდ შედარებით გვიანდელ სომხურ წყაროებში გვხვდება და უნდა მომდინარეობდეს არაბთა შემოსევის ესქატოლოგიური ინტერპრეტაციისადმი მიძღვნილ ფსევდო-მეთოდიუსის აპოკალიფსის სირიული ტექსტიდან. ხაზგასასმელია ის გარემოება. რომლებიც ალექსანდრე დიდის მიერ ყოფილან დატყვევებულნი და კავკასიის მთებში განსახლებულნი33. I961). მისი ცნობით. vol. გვ. Ott. აქ პირობითი მნიშვნელობით არის ნახმარი იმიერკავკასიაში მოსახლე მომთაბარე ტომების აღსანიშნავად. იუწყება ალექსანდრე დიდის მიერ არა „ბუნ- თურქების”. J. J. მოვსეს დასხურანცისგან განსხვავებით. ცხადია მოწმობს. ისე მის უძველეს ბერძნულ პირველწყაროში (recensio vetusta α) არსად არ არის ნახსენები ალექსანდრეს მიერ „გოგისა და მაგოგის უწმიდური ტომების” შემაკავებელი წინაღობის. რომლის ციტირებასაც გვიანდელი სომეხი ავტორები ხშირად ახდენენ35. 33 C. C. ასევე კავკასიონის უღელტეხილებს. J. p.მესამე წყაროდან ორივე ამ მატიანეში) სესხების სავარაუდებლად32. 34 E. რკინის კარისა თუ გალავნის აგება. 54f. E. van Donzel. Dowsett. B. 40. მათ არასოდეს არ აკავშირებენ ერთმანეთთან. ქართული მატიანეებისაგან განსხვავებით. 24:/ ცოდნა ამ ტომების ესქატოლოგიური მნიშვნელობის. ნაშრ. van Donzel. გასათვალისწინებელია ისიც. მოვსეს დასხურანცის მიერ ალექსანდრეს რკინის კარის მოუხსენიებლობის (რაც ქართული მატიანეებისათვისაც არის დამახასიათებელი) ერთადერთი მიზეზი უნდა ყოფილიყო ის გარემოება. Translated by C. რომ მათთვის სრულიად უცნობია „უწმიდური ტომების” წინააღმდეგ ალექსანდრეს მიერ აგებული „რკინის კარის” მოტივიც34. დასახ. New York. დასახ. J. Schmidt. Toronto: Oxford University Press. /გვ.. X ს. როდესაც მესროპ მაშტოცმა ქრისტეს რჯულის ქადაგებით დერბენტის გადასასვლელს მიაღწია. B. F. არამედ „ჰუნების” დალაშქვრის თაობაზე და ამით გარკვეულად გვეხმარება კიდევაც ჩვენი საკვლევი ეთნონიმის პირველი შემადგენელი კომპონენტის – „ბუნ” ჰუნებად განმარტების ვარაუდის სასარგებლოდ. რომ ზოგჯერ შედარებით გვიანდელ თხზულებებშიც გვხვდება ხოლმე უფრო ადრეული ვითარების ასახვა.. School of Oriental and African Studies University of London. Movses Dasxuranci. რომ შედარებით ადრეული ხანის სომეხი ავტორები. A. /გვ. 38.

შესაბამისად. Jr. რომ ქართული მატიანეებისათვის უცნობია „გოგისა და მაგოგის ტომების” არსებობა და მათ წინააღმდეგ აგებული ჩრდილოეთის კარის თემა. წ.თხზულება VII საუკუნის გვიან ხანაში უნდა იყოს შექმნილი და თავის მხრივ ეყრდნობა სირიულ „ალექსანდრეს ლეგენდას”36. დოჩანაშვილი.. . ასირიელების. 15. სხვადასხვა ეპოქაში „გოგთან და მაგოგთან” ხდებოდა ჯერ ებრაელთა მიმართ მტრულად განწყობილი ხალხებისა და ქვეყნების. 1985). სწორედ ეს თემაა მნიშვნელოვანი პიროვნულად მისთვის ქრისტიანულ-აპოკალიფსური მნიშნელობის მინიჭების თვალთახედვით. 6. 11. უფრო ადრეულ ლეგენდებში. „გოგი და მაგოგი” ღვთის მოწინააღმდგე მტრული ტომებია. თავს იჩენს ჯერ კიდევ ალექსანდრეს შესახებ შეთხზულ სხვა. რომ ეს თხზულებები შექმნილი უნდა იყოს უფრო ადრე. „მთავარი გოგი და მისი ქვეყანა მაგოგი“ დასახელებულია ჯერ კიდევ ძველი აღთქმის „ეზეკიელის წინასწარმეტყველებაში“: „ძეო კაცისაო. 36 სწორედ ის გარემოება. თუმცა იმავდროულად ისინი წარმოადგენენ ღვთის რისხვის სიმბოლურ გამოხატულებასაც. ანუ ადრეულ VIII საუკუნემდე (S. შდრ. იუდეური ესქატოლოგიური ტრადიციის თანახმად. აგრეთვე. გვ. 18.. 37 წინასწარმეტყველება ეზეკიელისი. საშუალებას აძლევს ს.”37. The Sasanian. 38: 2. როგორც ირკვევა. უნდა თარიღდებოდეს. ამ თხზულებაში შთამბეჭდავად არის წარმოჩენილი „გოგისა და მაგოგის” უწმიდური ტომების კანიბალური ბუნება. პოლიტიკური კონიუნქტურის მიხედვით. ხოლო უფრო გვიან რომის იმპერიისა და საზოგადოდ ახლოაღმოსავლურ-ხმელთაშუაზღვისპირული ოიკუმენისადმი საფრთხის შემცველი ძალების გაიგივება: გარდა ზემოჩამოთვლილი კიმერიელების და სკვითებისა. p. VI ს. გამოსაცემად მოამზადა ე. ვიდრე ფსევდო-მეთოდიუსის ნაწარმოები შეიძენდა ფართო პოპულარობას. ანუ ახლო აღმოსავლეთში კიმერიელთა და სკვითების ლაშქრობების მომდევნო ხანით. ალექსანდრეს მიერ აგებული „რკინის კარის” თემა. თუ VII ს. 14. მოსოხს და თობელსა. რეპს იფიქროს. H. როგორც ვხედავთ. ბიბლიის ეს ნაწილი სავარაუდოდ ძვ. მაგრამ. მკვლევართა აზრით. Rapp. 136).. ე. ბარუქი. 38: 3. მცხეთური ხელნაწერი (ეკლესიასტე.. 350. შუა საუკუნეების ბიზანტიურ ვერსიებში ჩნდება. რომელიც მხოლოდ „ალექსანდრეს რომანის” გვიანდელ.. სიბრძნე სოლომონისა. 39: 1. ეზეკიელი).. განიმტკიცე პირი შენი გოგსა ზედა და ქუეყანასა ზედა მაგოგოთასა მთავარსა როსს. დოჩანაშვილმა (თბილისი: „მეცნიერება“. ზემოხსენებული მცირე ზომის სირიული თხზულება „ქრისტიანული ლეგენდა ალექსანდრეს შესახებ”. ადრეულ ხანებში ალექსანდრესთან მებრძოლ „უწმინდურ ხალხად“ ხაზარები მიიჩნეოდნენ. წინასწარმეტყველთა წიგნები – ესაია. 17. ამ მხრივ ყურადღებას იპყრობს. ყველაფრის წამლეკავი შემოსევების შესახებ. იხ. როდესაც ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო გადმოცემები მათი დამანგრეველი. იმავე საუკუნის დამლევს ასეთებად უკვე არაბები გვევლინებიან. იერემია. სათანადოდ ასახული ქართული მატიანეების „ბუნ- თურქთა” დახასიათებისას.

11.). ნაშრ. შესაბამისად. უფრო ახლო ხანებში „გოგისა და მაგოგის” პერსონიფიკაცია ხდებოდა ბონაპარტისტულ საფრანგეთთან. I ს. 4. 156. გვ. J. მთლიანობაში. extensively revised edition (Leiden. 536. 535-537). უკავშირდება ტოპონიმს – „კასპიის კარი”. van der Horst (eds. გვ. აღსანიშნავია. 7: 7. Magog. რომ ეს ჩამონათვალი არცთუ ისე შორეულ მომავალში კიდევ უფრო გაიზარდოს. რომ „რკინის კარის” ცნება. Köln: Brill. Second.. Schmidt.ბაბილონელების. იოსებ ფლავიუსისათვის „ალექსანდრეს კარიბჭეს” წმინდა სამხედრო-სტრატეგიული დანიშნულება აქვს. van der Horst (eds. მკვლევართა აზრით. მიდიელების. წ. Boston. იოსებ ფლავიუსის ხანიდან. extensively revised edition (Leiden. ყოველთვის ღვთისა და მისი რჩეული ერის ზებუნებრივი მოწინააღმდეგების აღმნიშვნელ სახელწოდებებს – „გოგი” და „მაგოგი”. p. Ott. 351. ნაცისტურ გერმანიასთან. Pieter W. 39 წინასწარმეტყველება ეზეკიელისი. ნაშრ. Lust. ე. იხ.. „გოგი და მაგოგი” ბერძნულ-რომაულ წერილობით წყაროებში ჩვეულებრივ იდენტიფიცირებულია შავი ზღვის ჩრდილოეთით მცხოვრებ სკვითებთან და მათ მონათესავე ალანებთან და. კომუნისტებთან. ანუ ახ. ხანაც ქვეყნების და. B. Ott. ე. 1999). გვ. J. van Donzel. 12. A. Boston. ალანების.. მასონებთან. 1. იხ.. Lust. გოთების. Bob Becking. 374. Köln: Brill. მიუხედავად იმისა. p. Karel van der Toorn. ნაშრ. დასახ. გვ. Dictionary of Deities and Demons in the Bible. B. Second. დასახ. მათი ადგილმდებარეო/გვ. 25:/ბა განისაზღვრებოდა ხოლმე კავკასიონის ჩრდილოეთით მდებარე ტანაისისა (მდ. Dictionary of Deities and Demons in the Bible. ასე რომ. დასახ. მონღოლების. სადაც არის მისი სამკვიდრებელი („დასასრულისაგან ჩრდილოჲსა”)39 და რომლის შესახებაც მინიშნებები უფრო ადრეული ხანების წინასწარმეტყველებთანაც არის მოცემული40: „პირისაგან ჩრდილოსა აღეგზნნენ ბოროტნი ყოველთა ზედა დამკჳდრებელთა ქუეყანისათა”41. Lust. Magog. რომ იოსებ ფლავიუსი იუწყებოდა კავკასიონის მთებში ალექსანდრეს მიერ „ველური ტომების ჩამკეტი რკინის კარიბჭის” აგებას. სულაც არ არის გამორიცხული. . A. როგორც წესი. ამ კარიბჭეს ჯერ კიდევ არ ენიჭებოდა მომავალში შეძენილი ის აპოკალიფსური მნიშვნელობა. ალ-ყაიდასთან38. /გვ.). დონის) და მეოტიის ტბის (აზოვის ზღვა) სანაპიროებით42 . რაც შედარებით უფრო გვიანდელი ხანის ავტორებთან უკვე მკაფიოდ არის გამოკვეთილი. ვინც ბიბლიური „გოგისა და მაგოგის” ლეგენდა დაუკავშირა ისტორიულად არსებულ ტომთა შემაკავებლად ალექსანდრეს მიერ ვითომდა აგებულ მითიურ „რკინის კარიბჭეს”43. van Donzel. Gog. 4. I. Bob Becking. Pieter W.. შდრ. ხან ხალხების. თურქების. C. ხაზარების. ამასთანავე. 1: 14. ძირითადად მაინც ურთიერთშენაცვლებადი ხასიათი აქვთ (J. რომელშიც განსახიერებულია კაცობრიობის ესქატოლოგიური მტერი და იმ ჩრდილოეთის წყვდიადი. 41 წინასწარმეტყველება იერემიასი. 43 E. ჰუნების. Schmidt. ნაშრ. J. 1999). როგორც მითოლოგიური არსება. იუდეის სიძველენი. ეზეკიელისეული „გოგი” წარმოჩენილია. 38: 15. დოჩანაშვილი. 40 J. 25:/ 42 იუდეველთა ომი. Karel van der Toorn. vi. რომელიც სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში 38 E. p. დაწყებული. არაბების. ამ მხრივ იგი გამონაკლისია იმ ძველ მწერალთა შორის. დასახ. დოჩანაშვილი. C.

39. წ. 257-262. p. რომ დერბენდის კარის გამოყენების შესაძლებლობა ვერ იქნებოდა მაინცადამაინც ეფექტური ახ. ხომ არ არის ორონიმი „ყაზბეგი“ (მყინვარწვერი) ამ ძველი სახელწოდების კონტამინაციის შედეგად მიღებული. H. თუმცა. Riley (eds. გასათვალისწინებელია. რომ „კავკასიის კარს”.. Н. 261. მისი თანამედროვენი შეცდომით უწოდებდნენ „კასპიის კარს”. ვინაიდან იგი მხოლოდ ზამთრობით იყო ღია. ახ. 1. Bostock. რომ „კასპიის კარი” ძველთაგანვე განიხილებოდა ყველა თანადროული უმნიშვნელოვანესი მოვლენების ეპიცენტრად. 262. . Птoлeмeeвa карта кaвкaзскoй Aлбaнии и уровень Kaспия. საინტერესოა. რომელმაც ალბათ განაპირობა ზემოაღნიშნული ფაქტი ტერმინ „კასპიის კარის” გამოყენებისა დარიალის უღელტეხილის მნიშვნელობით. ახ. რომ ვიწრობები კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე.T. Муравьев. ზღვასა და მთებს შუა. Walckenaer. no. და მასთან ერთად „რკინის კარის” ცნება თავდაპირველად ჩრდილოეთ ირანში.). I ს. გვ. როგორც ჩანს.. თუ ეს ტერმინი – „კასპიის კარი”. XIV. სადაც ალექსანდრეს ლაშქარს ნამდვილად გაუვლია.h. საკომუნიკაციოდ მაინცდამაინც გამოსადეგარი არ იყო. ხოლო უფრო გვიან ეს სახელწოდება დაუმკვიდრდა კასპიის ზღვის დასავლეთ ნაპირზე მდებარე დარუბანდის კარს (დერბენდს)45. 49 44 M. ის გარემოებაც. ამავე დროს. 1983. ტაციტუსი 109 წ. წ. 117-147. ალბანეთის საზღვართან. On Ancient Geography. 33. ჯერ კიდევ პლინიუს უფროსი აღნიშნავდა. 1855). რომელიც სინამდვილეში კასპიის ზღვის სამხრეთით.. დასახ. Taylor and Francis.. 47 Tac.. 15. J. 32-37 წწ. I ს.კასპიის ზღვის მახლობლად მდებარე სხვადასხვა უღელტეხილთან არის გაიგივებული. მდებარეობდა48. დაწერილ ანალებში შენიშნავს. cc. M. 193. VI: 12. შენიშნულია. Pliny the Elder. ნაშრ. V საუკუნემდე. 46 იხ. 45 შდრ. 48 Plin. დასახ. Walckenaer. შესაძლოა ეს იყო მიზეზი. 21. XXXII. The Classical Journal. The Natural History (London. გვ. უფრო ადრეულ ხანებში კასპიის ზღვის ბევრად უფრო მაღალი ზღვის დონის გამო (მაგ. სიდარის ხეობაში (ფირუზკუხი) მდებარე უღელტეხილს უკავშირდებოდა. 1817. n. ირანში. M. როდესაც ქარი ნაპირიდან ერეკებოდა ტალღებს და აშიშვლებდა მეჩეჩებს ამ ნაპირის გასწვრივ47.. წ. იგი უკვე დარიალს („კავკასიის კარს”) აღნიშნავდა. დაკავშირებული მოვლენების აღწერისას. С. n. for September and December 1817. ძვ. წ.)46. 17. 6. 259. რომელიც იბერიული ქალაქის ჰარმასტისის (არმაზის) პირდაპირ მდებარეობს და სამყაროს ორ ნაწილად განყოფს (იხ. ნაშრ. ქვემოთ). Ann.. vol. 23. Walckenaer. Вестник древней истории. კავკასიონის ცენტრალური ნაწილის აღმნიშვნელად იმთავითვე გამოიყენებოდა „კასპ”-ძირის მქონე თუ მასთან მიმსგავსებული სახელწოდება . იხ. 49 შდრ. საიდანაც ხდებოდა ხოლმე ჩრდილოელი ნომადების შესევა სამხრეთით მდებარე მხარეების ცივილიზებული მოსახლეობის გასანადგურებლად და საიდანაც იცვლებოდა სხვადასხვა ეპოქებში მსოფლიოს სახე44.

Gog and Magog. B. შეიძლება ითქვას.) „გოგსა და მაგოგს” უკვე ჰუნებთან აიგივებდა. 13. წ. erupisse Hunnorum examina. რ. C. 26:/ გაიგივებულნი. არანაკლებ ორი-სამი საუკუნის მანძილზე „გოგი და მაგოგი” პერსონიფიცირებული იყო ჰუნებთან და შესაბამისად ყველაზე უფრო „ეკონომიური ვარაუდი” იქნებოდა ქართული წყაროების „ბუნ-თურქების” 50 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. R. რომ ახ. რომლის მიხედვითაც „გოგი და მაგოგი” ზოგადად ისევ სკვითურ ტომებთან. ჰუნების შემოსევების მომდევნო ხანებში. 6-8: ”Ecce subito discurrentibus nuntiis oriens totus intremuit. წ. V საუკუნიდან მკვიდრად იკიდებს ფეხს თვალსაზრისი. იოსებ ფლავიუსის მსგავსად. 10. IV ს. გვ. როდესაც იგი გამაგრებული იქნა სპარსეთის შაჰის ხოსრო ანუშირვანის მიერ (531-579 წწ. 52 A. 17-19. აღსანიშნავია. E. Anderson. გვ.). ახ. ab ultima Maeotide inter glacialem Tanain et Massagetarum inmanes populos. როგორც ჩანს. დასახ. Mass. ubi Caucasi rupibus feras gentes Alexandri claustra cohibent. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა” დერბენდის კარის გამაგრებას მიაწერს ალექსანდრეს წინა ხანის ლეგენდარულ სპარსელ სარდალს – არდამს: „ამან არდამ ერისთავმან აღაშენა ქალაქი ზღჳს-კარს. და უწოდა სახელი დარუბანდი. VI საუკუნემდე. რომ ჰუნთა ორდები „გამოსხმულნი” იყვნენ მეოტიიდან. A. ნაშრ. შესაბამისად საჭირო გახდა სანაპირო საფორტიფიკაციო ნაგებობების აღმართვა. დერბენდის კარიბჭის (არაბული ბაბ- ალ-აბვაბი ანუ „კართა კარი”) დანიშნულება – ჩაეკეტა კასპიის ზღვის სანაპირო გასასვლელი ჩრდილოელი მომთაბარე დამპყრობლებისათვის – არ უნდა ყოფილიყო რამდენადმე აქტუალური ახ. pp. 26:/ 51 იხ. 1932). Epistula 77. წმიდა იერონიმე სტრიდონელი (347–420 წწ. van Donzel. სადაც ისინი ბინადრობდნენ ყინულოვან ტანაისსა და მასაგეტთა შორის და სადაც ალექსანდრეს მიერ აგებული კარიბჭე აკავებდა სისხლისმღვრელ და შიშისმთესველ კავკასიონის იქითა მხარეს მცხოვრებ. ხოლო თავის 77-ე ეპისტოლეში განმარტავს. „ალექსანდრეს რომანში” „გოგისა და მაგოგის ლეგენდის” ჩართვა სწორედ ჰუნების ზემოდასახელებულ შემოსევას უნდა განეპირობებინა52. დამლევს კავკასიონის გადალახვის შედეგად ქედის სამხრეთით ჰუნების შემოსევის თანამედროვე და მომსწრე. „წინასწარმეტყველება ეზეკიელისას“ კომენტარებში იგი „გოგისა და მაგოგის” საუფლოს. რომ გვიანი IV ს. 13: 9. /გვ. quae pernicibus equis hue illucque olitantia caedis pariter ac terroris cuncta conplerent”. კავკასიონის გადაღმა და მეოტიის ტბასთან ათავსებს. წ. სწრაფ ცხენებზე ამხედრებულ ველურ ტომებს51. ანდერსონის ვარაუდით. რომელი ითარგმანების „დაჴშა კარი”50. შენ. Ott. Alexander's Gate. ხოლო უფრო კონკრეტულად – ჰუნებთან არიან /გვ. 16. .. J. ა. and the Inclosed Nations (Cambridge. Schmidt. ამ დროისათვის კასპიის ზღვის ერთ დროს მაღალი დონე შედარებით დაეცა და გზა მისცა სანაპირო გასასვლელს.: The Mediaeval Academy of America.

ავი ზნის ხალხის ვინაობის შესახებ. სპეციფიკური სომხური მასალა იყო ჩართული. მაგოგი და ნავალი. ნაშრ. ს. H. Thomson. 31-32. დასახ. სადაც ვრცელი ამონარიდია მოთავსებული ფსევდო-მეთოდიუსის „აპოკალიფსისიდან“. 54 აქედან გამომდინარე. Thomson (Oxford: Clarendon Press. Gippert.. 55 E. ნაშრ. ადაპტაციას. Rapp. . მოგვითხრობს. Schmidt. მათ შორის უპირატესობას ქართული-ასომთავრული დამწერლობის „ჰაე” ასო-ნიშნის „ბანით” ჩანაცვლებას ანიჭებს (J. p. I. C. რომელთაც ადგილი უნდა ჰქონოდათ არაუადრეს ახ. ერთი საუკუნით უფრო გვიან. გვ. საუბარია 53 ამის საპირისპიროდ. როგორც ზემოთ ითქვა. 40. რომ ისინი ჰუნები არიანო. გვ. თურქ- სელჯუკების. A. 1996). შესაძლოა. იგი ნათარგმნია XII საუკუნის პირველ ნახევარში (იხ. რომელშიც ზოგიერთი ახალი. R.. ისევ ჰუნებთან აკავშირებს ალექსანდრეს მოწინააღმდეგე „უწმინდურ ხალხს“55. Gippert. The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation. განსაკუთრებით ახლოს დგას „ველური ტომების“ შესახებ ქართული მატიანეების მონაცემებთან. რეპის დაკვირვებით. 39. გიპერტი მიდის იმ დასკვნამდე. The Georgian Royal Annals and their Medieval Armenian Adaptation. ძენი იაფეტისაო54.. ეს მოვლენები მემატიანეების მიერ გადატანილი იყო წინაისტორიულ ხანაში (J. B. დამატებით. ი. 515 წ. Ott. ხოლო მათი მეფეებია გოგი. 56 უცნობი სასულიერო პირის მიერ ჯერ კიდევ XII საუკუნეში კლასიკურ სომხურ ენაზე ნათარგმნი „ქართლის ცხოვრების“ (ორიგინალის შემოკლებული ვარიანტი – "Patmut'iwn Vrac'") ტექსტი. რომ ბევრად უფრო გვიან (ხაზარების. არაბების. რომ ტერმინი „ბუნი“ „ჰუნების” სახელწოდების დამახინჯების შედეგად უნდა ყოფილიყო აღმოცენებული და ცდილობს ეს ქართული-ასომთავრული და სირიული დამწერლობების პალეოგრაფიული მონაცემებისა და ბერძნული ენისათვის დამახასიათებელი თავისებურებებით ახსნას. აღნიშნული სომხური ვერსია ერთდროულად წარმოადგენს ამჟამად დაკარგული ქართული ეკზემპლიარის თარგმანს. რომ კავკასიაში მოსული ალექსანდრეს მიერ დასმულ კითხვაზე აქ მობინადრე ველური. რომელიც. ანდა. Jr (ed. 628 წ. რომ საქართველოში „ბუნ-თურქების“ ბინადრობის თაობაზე მოსაზრების აღმოცენებისათვის ისტორიულ საფუძველს იძლეოდა VI- VII საუკუნეების „ჰუნების“ ანუ სინამდვილეში ხაზართა შემოსევები. აღსანიშნავია. ისიც საგულისხმოა. არაპირდაპირ მინიშნებას „ბუნ-თურქების“ სახელწოდების ჰუნებისა და თურქების სახელწოდებათა კონტამინაციის შედეგად მიღების სასარგებლოდ.. ი. J. Anatolian and Caucasian Studies (Delmar. შემოკლებას და. 37). New York: Caravan Books. ხვარაზმელების შემოსევების შემდეგაც კი) XII საუკუნის სომხურენოვანი თხზულება „შეკითხვა” (harc’umn). გიპერტი მიიჩნევს. სადაც.). წ. 40-41). 1998. ადგილობრივები პასუხობდნენ. რომ ქართლის ცხოვრების XII საუკუნის სომხურ ვერსიაში56 იქ. Vol. თუმცა. ნაშრ. Rewriting Caucasian History: The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles. ამ უკანასკნელის არაზუსტ გადმოცემასაც (S. ამ მხრივ. 37.. სავარაუდოდ.სახელწოდების სწორედ მათთან დაკავშირება53. გვ. თუ გავითვალისწინებთ სირიული „ქრისტიანული ლეგენდის“ შექმნის ხანას. 31). რომ სირიული „ალექსანდრეს რომანის“ დამატება – „ქრისტიანული ლეგენდა ალექსანდრეს შესახებ”. დასახ. წარმოადგენს ის გარემოება. Translated with Introduction and Commentary by Robert W. ამასთანავე. van Donzel. ცნობილია XIII საუკუნის მანუსკრიპტის საშუალებით. სომხური ვერსია უცილობლად უნდა დათარიღდეს 1125 წლიდან 1270 წლამდე. W. K'art'lis c'xovreba. დასახ. გიპერტის აზრით. ი.

J. ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი. 60 დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი. Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts. რის შედეგადაც მის ტექსტში შეინიშნება სტრუქტურული სიჭრელე და ერთმანეთისაგან ქრონოლოგიურად საკმაოდ დაშორებული მოვლენების თანაარსებობა (გ. 1955). 27:/ბულნი არიან. n. 2003). „ბუნ-თურქების” სახელწოდების ჰუნებისა თუ „ჰუნ-თურქების” სახელწოდებებთან გაიგივების შემთხვევაში. რომ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტში. ძველ ქართულ ლიტერატურაში შენიშნული ის გარემოება. კ. of the Huns. გვ. 36. ნაშრ. ნაკლებად ეკლეკტიკური ხასიათისაა და არც სპარსული წარმომავლობის ლეგენდებისა და თხზულებების რამდენადმე საგრძნობ კვალს ატარებს61. that is. p. გიპერტი თვლის. რომ ქართული წერილობითი წყაროების „ქალდეველებით” სპარსელები მოიხსენიებოდნენ ხოლმე. Thomson. 17: 11–13. ქართული ორიგინალის მსგავსად. vol. chief of the Kipchaks. გვ. With their assistance he subjected the king of Ossetia. დასახ. 35. Jr. xlvi). არახამია. გვ. . რ. რომელიც „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-საგან განსხვავებით. აქ გასარკვევია. „ბუნ-თურქები” და ყივჩაღები გვერდი-გვერდ არიან მოხსენიებულნი59. Gippert. თუ როდის. 335: 16-20. რომ „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-მ ფაქტობრივად მთლიანად მოიცვა XI საუკუნისათვის არსებული მთელი ქართული ისტორიოგრაფიული მემკვიდრეობა. დასახ. 336: 1-23. როგორ და რა მიზეზების გამო. მაგ. სადაც საუბარია ალექსანდრე დიდზე. ტომი I. ბოლო ხანების ქართულ ისტორიოგრაფიაში ფეხი მოიკიდა აზრმა. ნაშრ.. 150. რომ ირანს ხშირად ეწოდება ქალდეველთა ან ბაბილონელთა ქვეყანა. „ჰუნებად”58.ყივჩაღებთან დავით აღმაშენებლის დამოყვრებაზე. მაგ. /გვ. ი. Gippert. შდრ. არც ის გვგონია. გვ. განსაკუთრებით მის საწყის ნაწილში.. თომსონისეული თარგმანის მიხედვით: „His wife Guranduxt was the daughter of At’rak. Thomson. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. 325. He took hostages from them and made peace between the Ossetes and Huns” (იხ. თუმცა. განმარტე/გვ. იქ. ქართული ორიგინალისაგან განსხვავებით. ვინაიდან. 61 გ.188). ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. 601 (Louvain: Peeters. კეკელიძის შეხედულებით.. ქართლის ცხოვრება. J. დასახ. რომ ძველი სომეხი ავტორები ხშირად იყენებენ ამ ტერმინს. მოვსეს დასხურანცი II. 36. ნაშრ. რომ ეს ორი ფრაგმენტი ერთმანეთთან უნდა იყოს კავშირში. დასახ. 325. როგორც მეორე ალექსანდრესი60. ყივჩაღებთან დამოყვრების შესახებ ფრაგმენტს უშუალოდ წინ უსწრებდა დავით მეფის დახასიათება. შდრ.. ხოლო ბაბილონი სპარსეთის ქვეყნად 57 ს. გვ. შენ. 29). 181). დასახ. ნაშრ. 11 (იხ. 27:/ 58 რ. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი. Corpus scriptorum christianorum orientalium. R. გვ. გვ. W. აგრეთვე. 326. W. H. ყაუხჩიშვილი. თომსონი შენიშნავს. ძველ სომხურ ლიტერატურაში გვხვდება ჰუნებთან ხაზარების გაიგივებაც. ეღიშე ქუშანებსაც „ჰუნებს“ უწოდებდა (R. ნაშრ. ნაგულისხმევი ყოფილიყვნენ „სპარსელთაგან” გამოქცეული და ქართლში დამკვიდრებული ჰუნები. Rapp. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდევალთაგან გამოსხმულ ჰონებში” ჰუნების დანახვა უკვე რთული გახდება. 59 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. დასახელებული ყივჩაღები57. გვ. არახამია მართებულად შენიშნავს. ხოლო ლეონტი მროველთან. გვ. S..

.. გვ. Briant. გვ. Cahill. ტ. 564. შ. სპარსელებსა და ქალდეველ/ბაბილონელებს შორის განსაკუთრებული ურთიერთობა დამყარდა. ძველი მწერლობა. ვითარ აქუს ჩუეულება სოფლის მპყრობელთა. სწორედ ასეთი აღრევის შედეგი უნდა იყოს ქართული წყაროს („ცხორებაჲ წმიდისა ნინოჲსი“) ცნობა. ყაუხჩიშვილი. გასათვალისწინებელია. 1. 269. გვ.. კ. დასახ. რომ „ითრუშანა/ითრუჯანი“ „ქალდეველთა” ღმერთი იყო: „ეგე არმაზ და ქალდეველთა ღმერთი ითრუშანა ყოვლად-ვე მტერ არიან. 123.არის მიჩნეული. 2. Diodorus XVII. რომ აქემენიანთა სპარსული იმპერიის ხანიდან დაწყებული. სათანადო განათლების მქონე სასულიერო პირები. 854. 65 იხ. რომლის მიხედვითაც ბაბილონის ქვეყანას ქალდეველთა ქვეყანაც ეწოდება. კიროს დიდს მითვისებული ჰქონდა ბაბილონის მეფეების ტიტულატურა. 1955). I (თბილისი. ს. ამან მას ზედა ზღუა შემოადგინა. 106: 21-107: 1. ბაბილონელების გარდა.64. ვითარცა აქუს ჩუეულებაჲ სოფლის მპყრობელთა“66. წინასწარმეტყველნი63. ცნობილი ფაქტია. ვარსკვლავმრიცხველები. გვ.. საზოგადოდ. ისიც. კ. 1956).. ლეონტი მროველი. მაგ. რომ აქემენიანთა ხანიდან მოყოლებული. დასახ. 66 მოქცევაჲ ქართლისაჲ. გვ. 16. გვ. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. 2. ნინოს მიერ ქართლის მოქცევა. საზოგადოდ. 13. 725.. 2012). Pliny. P. /გვ. და მან ამას ზედა ესევითარი ურვა მოაწია. ნაშრ. ხდებოდა აღრევა მითრისა შამაშთან. შდრ. 28:/ბამისად საკუთარი 62 იხ. კერძოდ.. ითრუჯანი (ცდა მისი ეტიმოლოგიის გარკვევისა). 91: 18-92: 1. 862. 726. ხშირი იყო მოგვების აღრევაც ქალდეველებთან65. 64 A. გვ. Arrian III.. p. n. იხ. Qld.. აგრეთვე. როგორც ზემოთაც აღვნიშნავდით. 2 (Brisbane: Carindale. კეკელიძე. კლასიკური ხანის მწერლობაში „ქალდეველთა” სახელით ცნობილი არიან შუამდინარეთის რელიგიური განათლების მქონე ხალხი. ანაჰიტისა იშთართან და ა. ნაშრ. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. 112.“. 63 შდრ. შდრ. შუამდინარეთში ადგილი ჰქონდა მაზდეანურ/ზოროასტრიულ და ქალდეველთა რელიგიური მრწამსისა და წარმოდგენების შერწყმა- შედუღაბებას. P.h. განპირობებული უნდა ყოფილიყო იმ ბიბლიური ტრადიციით. კეკელიძე. ლეონტი მროველის „ნინოს მიერ ქართლის მოქცევის” მიხედვით: „ესე არმაზ ქართველთა და ქალდეველთა ღმერთი ითრუჯან ყოვლადვე მტერ არიან. 5. 341: 3-5. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. ხოლო ორივენი გაიგივებულნი არიან სპარსეთთან. „ქალდეველთა” სახელით მოიხსენიებოდნენ აგრეთვე. იხ... ვინაიდან იგი ქალდეველთა ან ბაბილონელთა ქვეყანასაც შეიცავდა ერთ დროს62 . ქართლის ცხოვრება. 3-5. 504. VI. მაგ. Justin XII. ამან მის ზედა ზღუაჲ მოადგინის და მან ამის ზედა ერთი ნუ რაჲმე მოაწიის. 28:/ . ტომი I. 722. 6. Briant. სპარსელი მეფეების მიერ ბაბილონური სამეფო ტიტულატურის გამოყენება გამომხატველი უნდა ყოფილიყო მათი სურვილისა – დაეკმაყოფილებინათ ბაბილონელთა მოლოდინი და ამის შესა/გვ. Paradise Rediscovered: The Roots of Civilisation . vol. 505. Strabo XVI. 725. 2.

დასახ. მოდგმით მიდიელი. van der Spek. 68 G. 67 J... ქალდეველთა სამეფოზე გამეფდა”70. 458. 451-453. van der Spek. ეს ტერმინი . ვფიქრობ. რომ ტერმინ „ქალდეველით” ძველ ქართულ ლიტერატურაში. „ქალდეველთა” ღვთაების სახელწოდება – „ითრუშანა/ითრუჯანი” უნდა მომდინარეობდეს მაზდეანთა ცეცხლის დასანთები სამლოცველოს. Ancient Near East Monographs. გვ. ითრუჯანი..). 95. გვ. კ. 269.. როგორც წესი. Jason M. ხოლო თავისი ძე ბაბილონის მეფედ აკურთხა69. კეკელიძე. 539 წლის 12 ოქტომბერს დანებებულ ბაბილონში 9 ნოემბერს დიდი ზარ-ზეიმით შესულმა კიროსმა დაიმსახურა ბაბილონელების მხარდაჭერა. ჯერ კიდევ ძვ. Heroes and Sinners: Babylonian Kings in Cuneiform Historiography of the Persian and Hellenistic Periods. p. Feuerpriester in Kleinasien und Iran (Lund. მ. „ათეშგას”. გვ. შდრ. Ancient Near East Monographs. ამ მხრივ განსაკუთრებით დამახასიათებელია თვით კ. vol. 2015). კ. როგორც ძველი რელიგიური წესების აღმდგენელმა და საკულტო ტრადიციების უწყვეტობის მომხრემ. შესაბამისად ამისა. no. 9: 1. დასახ. მან აღიარა მარდუკი ბაბილონელებისა და. ნაშრ. 460). no. ითრუჯანი. კეკელიძე. აღუდგინა მოსახლეობას მანამდე ათი წლის განმავლობაში აკრძალული საახალწლო დღესასწაულები. რომელმაც სომხურ ენაში თავი შემოინახა „ატრუშან/ატროშან”-ის ფორმით72. წ. Pax Cyriaca). J. On the Zoroastrian Temple Cult of Fire. Political Memory In and After the Persian Empire. 225. Society of Biblical Literature. 98. 1946). 3. “I Overwhelmed the King of Elam”: Remembering Nebuchadnezzar I in Persian Babylonia. 1975. no. საბოლოო ჯამში კი ბაბილონი მან აქემენიანთა იმპერიის ერთ-ერთ რიგით პროვინციად გადააქცია. S. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds. ძველი მწერლობა. კ. 65. 505. კიროსი განიხილებოდა ღვთაება მარდუკის მიერ ქვეყნის სამართავად დადგენილ ბაბილონის მეფედ68. აგრეთვე. უზენაეს ღვთაებად. კეკელიძე. S. კიროსმა მშვიდობა დაამყარა ბაბილონში. Society of Biblical Literature... Boyce. კ. ოღონდ საკუთარი ინტერესებიდან და პირობებიდან გამომდინარე (ე. კერძოდ. გვ. Political Memory In and After the Persian Empire.. მართალია. 70 წინასწარმტყველება დანიელისა. 456. „სპარსელები“ აღინიშნებოდნენ. გვ. 13 (Atlanta: SBL Press.). წ. 451. კეკელიძის მიერ გამოყენებული ტერმინით „საცეცხლოს”71 . რომ ღვთაება „ითრუშანას“ „ქალდეველობაც” არ უნდა სცდებოდეს რელიგიურ-პოლიტიკურ სფეროს და არ უნდა გვაძლევდეს იმის თქმის საშუალებას. Journal of the American Oriental Society. ნაშრ. ცხადი უნდა იყოს. 13 (Atlanta: SBL Press. კეკელიძის მიერ მითითებული „დანიელის წინასწარმტყველების” ტექსტისეული: „დარიოს ქსერქსეს ძე. 460. იხ. არა მხოლოდ მათ. ანუ „დანთებული ცეცხლის ადგილის” პართული სახელწოდებიდან *atarōšan. P.. 88. კეკელიძის აზრით. ნაშრ. Wikander. ანდრონიკაშვილი. 69 R.ძალაუფლებისათვის მეტი ლეგიტიმაცია შეეძინათ67.. ე. M. მას არასოდეს უფიქრია ბაბილონის გამოცხადება თავის ახალ დედაქალაქად (R. Jason M. 72 იხ. გვ. ალექსანდრესგან განსხვავებით. დასახ. 269. ქალდეველებისა და სპარსელების გაიგივება თითქმის უკლებლივ რელიგიურ და პოლიტიკურ სფეროებს მოიცავს და არ ეხება მათ ტომობრივსა თუ ეთნიკურ კუთვნილებას. როგორც ჩანს. p.. p. Nielsen. როგორც ვხედავთ. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds. J. წ. 71 კ. 2015). de Breucker.

კ. 131-143). კეკელიძე შენიშნავდა. იქვე. იხ. ამ გარემოების გათვალისწინებით უფრო ადვილად გასაგები ხდება. და მუნით ოტებულნი ჰურიანი მოვიდეს ქართლს და მოითხოვეს მცხეთელთა მამასახლისისაგან ქუეყანა ხარკითა. იგი უკვე გვხვდება იაკობ ხუცესის V ს. რომ „ითრუჯანი” უნდა მივიჩნიოთ ისეთი სტიქიონის ღვთაებად. 320: 10-13). ვფიქრობ. რაზედაც უნდა მიგვანიშნებდეს ფორმა „ბუნ-თურქი” (და არა – „ბონ-თურქი”. ი. ჯანაშიას ეს მოსაზრება მისაღებად მიაჩნდა იმის გამო.. შესაბამისად ამისა. 74 ე. 73 კ. გვ..შესაბამისად. ლ.. და ითხოვეს ბუნ-თურქთა უფლისაგან ქვეყანაჲ ხარკითა და დასხდეს იგინი ზანავს და ეპყრა იგი. კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები (თბილისი. თუ რატომ არის. . ძალაში უნდა დარჩეს ე. რომ ორივე ნაწარმოები უნდა იყოს ქართულ ნიადაგზე ფონეტიკურად სახეშეცვლილი და ცეცხლის მნიშვნელობის მქონე ფალაური „ატრუშან/ატროშან”-იდან. ნაშრ. 137-138). რომ „ჰონები/ჰურიანი” ქალდეველებთან. ბაბილონელებთან დაკავშირებით არიან მოხსენიებულნი (ლ. თხზულებაში „შუშანიკის წამება”: „საწყალობელ იქმნა უბადრუკი ვარსქენ. ამასთან დაკავშირებით. საკუთრივ ქართულში ალბათ „ჰონის” პარალელურად უნდა გვქონოდა „ჰუნიც”. რომელ ხარკითა აქუნდა. რომ „ქალდევალთაგან გამოსხმულ ჰონებში” ნაგულისხმევი ყოფილიყვნენ თითქოს „სპარსელთაგან” გამოქცეული და ქართლში დამკვიდრებული ჰუნები. კეკელიძე. ქალდეველთაგან გამოსხმულნი. გვ. ჯანაშია. ვინაიდან. 29:/ 76 „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს შატბერდისეული ტექსტის მიხედვით: „. სამი ისტორიული ხრონიკა (ტფილისი. გვ. ყუ/გვ. რომელიც წყლით შეიძლება მოსპობილ იქნეს73. რომელსაც მივიღებდით ზემოაღნიშნული პალეოგრაფიული ხასიათის ცდომილების შედეგად). გვ. ნაშრ.. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს დედანში ქალდეველთაგან „გამოსხმულ/გამოყრილი” „ჰურიანნი” დაქარგმებული უნდა ყოფილიყო როგორც „ჰო ̅ნი” . რამეთუ უვარყო ჭეშმარიტი ღმერთი და აღიარა ატროშანი” (კ.. ეს დასტურდება იაკობ ხუცესის შუშანიკის ტექსტის მეშვეობით და განპირობებული უნდა ყოფილიყო სომხურ ისტორიოგრაფიულ ტექსტებში გავრცელებული ანალოგიური სახელწოდების ზეგავლენით (J. ითრუჯანი. გვ....მოვიდეს ნათესავნი მბრძოლნი. 1966). Gippert. ხოლო „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს თანახმად: „მაშინ ნაბუქოდონოსორ მეფემან წარმოტყუენა იერუსალემი. 1890). „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ტექსტის დამოკიდებულების შესახებ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტზე (ლ. მითუმეტეს. რომ ქარაგმის მოხსნა (ჯერ კიდევ შატბერდული ხელნაწერის შექმნამდე) უნდა გამოეწვია იმ ფაქტს. კეკელიძე. 268-270. 34). გვ. ითრუჯანი. რომლის თანახმადაც. ჰონნი. დასახ. ე. 75 ფიქრობენ. მეტად რთული სავარაუდო ხდება.. CI. /გვ. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე. თაყაიშვილის კონიექტურა. რომ არმაზმა „მის ზედა ზღუაჲ მოადგინის”. 268- 270). 29:/რადღებას იპყრობს „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველი ჰონების” მიერ დაკავებული მიწების ადგილმდებარეობისა და მათი აქ დამკვიდრების ხასიათისა და პირობების თითქმის სრული თანხვედრა „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს „ურიათა” მცხეთაში დასახლების ამბავთან76. დასახ. გვ. ლ. ჰრქჳან მას ხერკი” (მოქცევაჲ ქართლისაჲ. აშკარაა. ჯანაშიას მოსაზრება... ჯანაშია. რომ ძველ ქართულ ლიტერატურაში „ჰონი”-ს სახელწოდებით ცნობილი იყვნენ ჰუნები. რომ 74 „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა” „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ჰონთა” ნაცვლად მათ შესატყვის ადგილას „ურიებს” ასახელებს75. თაყაიშვილი. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს წყაროებისათვის.

CI. 34. არაერთხელ იყო მინიშნებული სამეცნიერო ლიტერატურაში. 81 „ამას ღამესა შინა მოიკლა ვალტასარ.გვ. არახამია. თაყაიშვილი. ბაბილონური წარმომავლობის მქონედ არიან მისცა და დასხნა არაგუსა ზედა. ალბათ. და სხვ. გვ.) (Wiesbaden: 1990). გვ.) მიერ იერუსალიმის აღების შემდეგ „ოტებული” ებრაელების ქართლში დამკვიდრების შესახებ („მაშინ ნაბუქოდონოსორ მეფემან წარმოსტყუენა იერუსალემი. Bielmeier. ანატოლიაში ქართველურ ტომთა განსახლების საკითხისათვის (თბილისი. გასათვალისწინებელია ალბათ ისიც. სავარაუდოა. რომ ლეონტი მროველის ეპოქაში ჩვენზე უფრო უკეთ უნდა სცოდნოდათ.. იქვე. გვ. დასახ. გვ. მეფე ქალდეველთა” (წინასწარმტყველება დანიელისა. მხედველობაშია მისაღებია. და სიდიდე და პატივი. გვ. წყაროსა. ქავთარაძე. და მუნით ოტებულნი ურიანი მოვიდეს ქართლს”)79 „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტს უნდა იყოს დასესხებული და „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონების” განმარტებაა. Schulz. უფრო ზუსტად. SS. ნაშრ. გ. დასახ. ძვ. Sprachkontakt in der Bekehrung Kartlis. 30–44. „ხერკად” არის ცნობილი დღევანდელი საგურამო-თეზმის ხევი. IX (თბილისი. 46. ზოგიერთი მკვლევარი სახელწოდება „ზანავში” ხედავს ძველაღთქმისეულ ებრაულ ტოპონიმს „ზანუხს” („ზანოახს”). ე. Gorg (Hrsg. 78 გ. ვალტასარის მისამართით: „მეფე. Lingua Restituta Orientalis: Festgabe fur Julius Assfalg. 15: 23. 5: 30). 186-189. შდრ. საქართველოს ისტორიის უძველესი პერიოდი „ქართლის ცხოვრებისა” და „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს მიხედვით.. და რომელი ქუეყანა აქუნდა მათ ხარკითა. წიგნი ნეემიასი. თუ ვინ იგულისხმებოდა „ქალდეველთაგან გამოსხმულ ჰონებში” და ვინ არა. წ. რომ ქართველი ებრაელები. რომ „დანიელის წინასწარმეტყველებაში” ნაბუქოდონოსორის ძე „ქალდეველთა მეფედ” არის მოხსენიებული81. გვ.ძეგლში ერთი და იგივე ამბავია აღწერილი. რომ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ჰონებს” „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა” ერთმნიშვნელოვნად „ურიებად” მიიჩნევს. M. და დიდება მისცა ნაბუქოდონოსორს. ჯერ დაქარაგმებული და შემდეგ ქარაგმა დაკარგული „ჰონები”. 24. 15: 34.. სიტყვები თქმული. აწ ჰქჳან ხერკ ხარკისა მისთჳს” (ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. 605-562 წწ. სანაძე. 2000). 77 გ. ნაშრ. ადრე მიმაჩნდა. ქავთარაძე. მათ შესახებ არსებული ტრადიციული წარმოდგენის მიხედვით. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-სათვის დამახასიათებელი ქართველთა ავტოქტონობის კონცეფციის ზეგავლენით უნდა აიხსნას77. გვ. 1985). იხ. შდრ. 79 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ცნობა ახალბაბილონური ხანის დიდი მეფის ნაბუქოდონოსორ II-ის (ზეობის წლები დაახლ. რომ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმულ ჰონებში” ებრაელები არ იგულისხმებოდნენ78. ოღონდ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტში ნახსენები და ჩვენთვის უკვე გაუგებარი. Gippert. მაგ. მ.. 3: 13 (R. 31-33. ნაშრ. J. რომელსა ჰქჳან ზანავი. რაც. მამასა შენსა” (5: 18) .. 19. ღმერთმან მაღალმან მეფობა. ანატოლიაში. იესო ნავეს ძე.. თუმცა. R. 16: 1-3). სავსებით მართებულად „ურიებად” არიან წაკითხული80. გვ. თუმცა „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ბუნ-თურქთა უფალი” „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ში „მამასახლისით” არის შეცვლილი. 46. იხ. ქართული წყაროთმცოდნეობა. დასახ... შენ. 80 ის გარემოება. 56. 15: 23 .

აგრეთვე [ი]ვერიელთა ქვეყნებს. მათი ერთი ნაწილი წამოასხა იქიდან და პონტოს ზღვის მარჯვენა მხარეს დაასახლა” [ი]ვერია ქვეყნიერების დასავლეთ საზღვარზე მდებარეობს”86. რომ ივერია (ვერია) ქვეყნიერების დასავლეთ საზღვარზე მდებარეობს. ვინაიდან. ნაშრ. დასახ. 30:/ 86 მოვსეს ხორენაცი. p. ზოგიერთთა აზრით. Nebuchadrezzar and Babylon (London: Published for the British Academy by Oxford University Press. რომ ივერიაში იგი პირენეს ნახევარკუნძულს გულისხმობდა. დარეჰის (იგულისხმება დარიოს III) ნახარარი მიჰრდატი წამოიყვანა ალექსანდრე 82 იხ. ხელოსნები. I ათასწლეულის შუა ხანების ბაბილონში მცხოვრები ებრაელები უკვე სანახევროდ გაქალდეველებულები იყვნენ85. იუდეის სიძველენი. The Classical Journal. /გვ. აბდალაძემ (თბილისი. for September and December 1817. გვ. . როგორც ჩანს. „გამოსხმულ/გამოყრილ” მებროლ ხალხად მათი დახასიათების გამო. 84 D. J. /გვ. pp. 107. როგორც ცნობილია. XXXII. იერუსალიმი (რომელიც მან ძვ წ. 586 წელს. 8. მან. იხ. სწავლულნი) იუდეის სამეფოდან (”სახლი სადავითო”) ბაბილონში გადაასახლა83. წ. 83 იოსებ ფლავიუსი. J. 1991). გვ. XIV. ანუ არაქალდეველ. ქართლში მოსახლეობის გადმონაცვლების დაკავშირება ნაბუქოდონოსორ II-ის სახელთან არ არის მხოლოდ ”მეფეთა ცხოვრებისათვის” ცნობილი. მათთვის უცხოტომელ „ჰონებში”.. 38. როგორც ცნობილია. ალბათ. vol. შემუსრა და დაიმორჩილა ისინი. ძველი სომხურიდან თარგმნა. 8: 6-8. რათა იუდეიდან ლტოლვილი ებრაელები დაეტყვევებინა84. Wiseman. no. ნაბუქოდონოსორმა. Gippert. აიღო) მიწასთან გაასწორა. Drummond. წ. მაგ. 1984). მოვსეს ხორენაცი შენიშნავს. 33. აშკარა ხდება.. 1817. II. რომელიც ჰერაკლეზე უფრო ღონიერი იყო. შესავალი და შენიშვნები დაურთო ა. 39. პირენეს იბერია) ტყვედ წამოყვანილი და პონტოს ზღვის მარჯვენა მხარეს დასახლებული „ივერიელების მოდგმის” შესახებ. ხოლო ადგილობრივი მოსახლეობის რჩეული ნაწილი (მეომრები. მის წინააღმდეგ აჯანყების შემდეგ. part II. ეს გარემოებაც ხელს უნდა უწყობდეს „ქალდეველთაგან გამოსხმულ ჰონებში” „ურიების” დანახვის შესაძლებლობას. 85 იხ. მოვსეს ხორენაცი ახ. W. ეგვიპტეშიც იმიტომ გაილაშქრა. 30:/ ცენტრალურ ამიერკავკასიაში. On the Science of the Egyptians and the Chaldeans. 597 წ. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-სეულ ქალდეველთაგან „გამოსხმულ”. ამ საკითხთან მიმართებაში. უნდა იგულისხმებოდნენ ქალდეველებთან დაპირისპირებული და იმავდროულად მათთან ერთად მცხოვრები მოსახლეობა. ძვ.. ა. გასახსენებელია მოვსეს ხორენაცის ლეგენდარული ცნობაც ნაბუქოდონოსორის მიერ „შორეული დასავლეთის” ქვეყნებიდან (ლიბია. II საუკუნის ბერძენი მწერლის აბიდენოსის სიტყვებზე დაყრდნობით აცხადებს: „ამის შესახებ აბიდენოსი ამბობს: „ძლევამოსილმა ნაბუქოდონოსორმა. წ. 271. აბდალაძე.მიჩნეულნი82. ძვ. მოვსეს ხორენაცის გადმოცემითვე. შეჰყარა ჯარი და მიაღწია ლიბიელთა. სომხეთის ისტორია. მოვსეს ხორენაცი.

გვ. 308-311 წწ. გვ. სოკრატე სქოლასტიკოსისა და სხვათა მსგავსად და აბიდენოსის. – „უნივერსალური ისტორია”) პირველ წიგნში – „ქრონოგრაფია” (Χρονογραφία) ევსები კესარიელი ასევე გადმოგვცემს. რომელიც სტრაბონის. 89 მოვსეს ხორენაცი. დიონისიოს პერიეგეტის. როგორც ითქვა. მისივე ცნობით. II. ამასთან შედარებით თითქოს უფრო ლოგიკური ჩანს ქართული ტრადიცია. 87 მოვსეს ხორენაცი.. LXVII (Leiden/Boston. Texts and Studies of Early Christian Life and Language. 107. ასევე მიჰრდატს სომეხთა მეფემ არტაშესმა ჩრდილოეთის მთებისა და პონტოს გამგებლობა მიანდო87. ცნობა შავიზღვისპირეთში შორეული დასავლეთიდან იბერების გადმოსახლების თაობაზე შემონახულია ევსები კესარიელის (დაახლ.) თხზულებებში. ევსები კესარიელის.დიდმა და მთავრად დაუსვა სწორედ ნაბუქოდონოსორის მიერ ლიბიელთა და ივერთა ქვეყნებიდან ტყვედ მოყვანილ და. გ. The Library of Eusebius of Caesarea . ცნობილია. მართებულად მიიჩნევს. 2009. ნაშრ. 111. „არიან-ქართლის” საკითხისათვის. დაწერილ ნაწარმოებს „სახარებისადმი წინამომზადებას” (Praeparatio Evangelica)90. გვ. vol. 106. I. პირველ რიგში უთითებენ ხოლმე მის მიერ 314-318 წწ. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების მოამბე. დასახ. არამედ იერუსალიმი უნდა დაელაშქრა (იხ. სახელად შამბათი მის ქვეყანაში დაესახლებინა და რომ თითქოს მისგან მომდინარეობს ბაგრატუნთა გვარი89. 231. ნაშრ. დაწერილ „ქრონიკების” (Παντοδαπή Ίστορία. ქავთარაძე. აბდალაძე. 8. ლიბიასა და იბერიაზე გაილაშქრა. 22. ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შრომები. ქვემოთ)88. IX. 263-339 წწ. გარდა ამისა. 86-87 შენ. რომ „აბიდენოსი ნაბუქოდონოსორს ჰერაკლეზე ძლევამოსილად მიიჩნევს. Carriker. Evangelicae praeparationis. თუმცა. 41. 91 Eusebii Pamphili. მოვსეს ხორენაცისა და სხვათა მონაცემებისაგან განსხვავებით. დასახ. ამასთან დაკავშირებით. პირენეებიდან იბერიელთა ლეგენდარულ გადმოსახლებას ნაბუქოდონოსორის ლაშქრობას არ უკავშირებს და. იხ. 11. იხ. 1-3. 90 A.. 39. 1962. რამდენიმე წლით უფრო ადრე. ა. დაეუფლა და მათი ნაწილი პონტოს მარჯვნივ დაასახლა”91. 36. რომ მოვსეს ხორენაცისათვისაც. მელიქიშვილი. თითქოსდა ნაბუქოდონოსორის თანამედროვე სომეხთა მეფემ ჰრაჩიამ ნაბუქოდონოსორს სთხოვა დატყვევებულ ებრაელთა ერთი მეთაურთაგანი. 2003). გ. p. იხ. რომ ნაბუქოდონოსორი ებრაელთა დამტყვევებელიცაა. № 2. რომ ბაბილონის მეფეს არა „შორეული დასავლეთი”. ამავე დროს. 88 შდრ. რომ ნაბუკოდროსორი ჰერაკლეზე უფრო ძლევამოსილი იყო. ხოლო მის ნაშიერს. სომხური და ბერძნული საისტორიო ტრადიცია და ქართლის (იბერიის) სამეფოს წარმოქმნის საკითხი. აბდალაძე. პონტოს ზღვის მარჯვენა მხარეს დასახლებულ ივერიელთა მოდგმას. ა. სადაც ნათქვამია: „ვპოვე მე აგრეთვე აბიდენოსის თხზულებაში „ასურელთა შესახებ” ნაბუქოდონოსორზე შემდეგი: „მეგასთენე ამბობს. ძველი ქართული. მხედველობაშია მისაღები. IX. გვ. .

როდესაც წერს შემდეგს: მეგასთენე ამბობს. 1959). /გვ. მეგასთენეს ცნობა იბერთა შესახებ მეტად პოპულარული იყო არა მხოლოდ ძველბერძნულ და რომაულ ლიტერატურაში. 1993). თუ იბერიის ნახევარკუნძული ვერ იქნებოდა ნაბუქოდონოსორის ლაშქრობის ობიექტი და ამ ცნობაში ასახულია ნაბუქოდონოსორის მიერ იერუსალიმის აღება. I. კერძოდ სირიულ და. Меликишвили. რომ მოვსეს ხორენაცის მიერ მოტანილი აბიდენოსის ცნობა აღებული უნდა იყოს ევსები კესარიელის „ქრონიკების” სომხური თარგმანიდან. ტერმინები „იბერია” და „იბერები” ანტიკურ წყაროებში. 350-290 წწ. 95 R. რომ მეგასთენეს ცნობაში ნაბუქოდონოსორის მიერ ლიბიისა და იბერიის დალაშქვრისა და იქიდან წამოყვანილი ტყვე-იბერების პონტოს მარჯვნივ მდებარე მხარეში დასახლების თაობაზე. შესაბამისად. А. 281. Principally with a View to . The Connection Between the Sacred Writings and the Literature of Ancient Jewish and Heathen Authors. ითვლება. მელიქიშვილის მოსაზრება. ამ საკითხთან მიმართებაში გასათვალისწინებელია გ. რომ ნაბუქოდონოსორი ჰერაკლეზე ძლევამოსილი იყო. საქართველოსა და ქართველების აღმნიშვნელი უცხოური და ქართული ტერმინოლოგია. К истории древней Грузии (Тбилиси. იუწყებოდა ნაბუქოდონოსორის მიერ მხოლოდ იუდეის დაპყრობის.) მცირეაზიელი ბერძენი ისტორიკოსი. პაიჭაძე (თბილისი. ვაშაკიძე. მეგასთენეს „ინდიკის” მსგავსად.). ძვ. დაიპყრო ეს ქვეყნები და მათი მოსახლეობის ნაწილი ევქსინის ზღვის მარჯვენა ნაპირზე დაასახლა”92. რედ. 41. შესაძლოა ასახული იყოს რეალური ინფორმაცია ნაბუქოდონოსორის მიერ ებრაელთა სამშობლოდან აყრის შესახებ94. მკვლევართა შორის უკვე დიდი ხანია სრული თანხმობაა. 40. გვ. სომხურ ლიტერატურაში. წ. მან თავისი ჯარები შორს ლიბიამდე და იბერიამდე მიუშვა. 67. /გვ. როგორც ვნახეთ. იგი გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც. როგორც ვხედავთ. ლეგენდარულია. დამთხვევა მოვსეს ხორენაცისა და ევსები კესარიელის ტექსტებს შორის ძალზე დიდია. რა თქმა უნდა. 94 Г. c. როგორც ირკვევა. 31:/ 93 ვ. გასარკვევი ხდება. Gray. „იბერიით” იუდეის ჩანაცვლება უკვე მეგასთენეს ტექსტში გვხვდება თუ პირველად უფრო გვიანდელი ხანის ავტორთა თხზულებებში ჩნდება. ეს ცნობა. რომლის სამტომეულის – „ბაბილონიკის” (Βαβυλῶνίκά) ფრაგმენტები. გეოგრაფი და დიპლომატი. რომ მეგასთენესთან გვხვდება ყველაზე ადრეული ცნობა კავკასიელი იბერების შესახებ93. წ. 340-270 წწ. 31:/ ზემოხსენებული მეგასთენე (დაახლ. Particularly that of the Classical Ages. „ინდოეთის ისტორიის” (΄Ίνδική) ავტორია. Illustrated. სხვადასხვა ძველ ავტორთა თხზულებებშია შემონახული.: გ. მეგასთენესა და ალექსანდრე მაკედონელის თანამედროვე ბაბილონელი ისტორიკოსი ბეროსი (Βήρωσσος) (დაახლ. ყოველ შემთხვევაში. Chronographie. ძვ. იერუსალიმის ტაძრის დანგრევისა და ებრაელთა ტყვედ წაყვანის შესახებ95. 92 Des Eusebios.

ხოლო მეორე მხრივ. 1960). 101. გვ. ინფორმირებულია დასავლეთის იბერთა გადმოსახლების შესახებ პონტოსა და კოლხეთის გადაღმა მდებარე მხარეში97. კ. რომ ქალდეველებს (ანუ ბაბილონელებს) იგი უფრო ძლევამოსილად მიაჩნდათ. and Waterloo-Place. ამ ორ მოვლენას. 40. რომ „იბერთა აღმოსავლური ტომი. 1886). 99 Appian's History of Rome. სწორედ მეგასთენეზე დაყრდნობით გვამცნობს ნაბუქოდონოსორის ლაშქრობის თაობაზე „ჰერკულესის სვეტებამდე”. ვიდრე ბერძნებს ჰერკულესი96. მაგრამ არ იზიარებს ამ მოსაზრებას და თვლის. 32:/ . ასევე. რომ კავკასიის იბერები ესპანეთის იბერთაგან არიან გამოსულნიო100. იხ. რადგან არც ენა აქვთ მსგავსი და არც ზნე-ჩვეულებები”99. რომ „ევროპისა და აზიის იბერები მხოლოდ თანამოსახელე ტომები არიან. p. 1. 25. დაახლ. როდესაც გვამცნობს. როგორც ჩანს. 12: „იბერები ცხოვრობენ ევქსინის პონტოს სანაპიროებზე” (I. ერთი მხრივ. რომელიც იზიარებს შეხედულებას კავკასიის იბერთა დასავლეთიდან გადმოსახლების თაობაზე და გვამცნობს. კ. vol. ძვ. 340 წ. წ.).). 3. I (Pall-Mall: St Paul’s Church-Yard. არაფერს ამბობენ ნაბუქოდონოსორთან ამ მოვლენის კავშირის შესახებ.. 20). მეგასთენესთვის მიწერილი ტექსტისგან განსხვავებით. ანუ პირენეს იბერიიიდან და ლიბიიდან. რომ აღმოსავლელი იბერები პირენეს იბერიიდან ნაბოქოდონოსორის მიერ არიან ტყვედ წამოყვანილი კავკასიაში. 100 Socrates Scholasticus. VI (თბილისი. რომელიც ძირითადად ორი იბერიის სახელწოდებების იდენტურობის საფუძველზე იყო აღმოცენებული. კეკელიძე. 98 Dionysios. 97 Strabo. II ს. 96 Strabo. Evidence in Confirmation of the Truth of Revealed Religion . Ph. არც სოკრატე სქოლასტიკოსი მოიხსენიებს ნაბუქოდონოსორს. დასავლეთის იბერების აღმოსავლეთში გადმოსახლების თაობაზე არსებულმა შეხედულებამ. წ. 24 წწ. მეოთხე საუკუნის საზღვარგარეთელი ქართველი მოაზროვნე და მოღვაწე. იგივე გიბრალტარის სრუტემდე. ოდესღაც პირენედან მოვიდა აღმოსავლეთში”98 და არც ბერძნული წარმომავლობის რომაელი ისტორიკოსი აპიანე ალექსანდრიელი (დაახლ. ერთმანეთს არ უკავშირებს და შესაბამისად არ თვლის. აღსანიშნავია. 696-699. რომელიც. 21. 95-165 წწ. Historia Ecclesiastica. 1819).). რომ სტრაბონი (დაახლ. I. ანუ პირენეს იბერიაში და დასძენს. I. 64-ახ. /გვ. შემდეგ დასრულებულ „ეკლესიის ისტორიაში” (Historia Ecclesiastica). პირველი ნახევარი). ტ. შდრ. უაღრესად მნიშვნელოვნად მიგვაჩნია ის გარემოება. XV. კეკელიძე. რომელიც იცნობს. თავის მხრივ განაპირობა ნაბუქოდონოსორის მიერ ვითომდა დალაშქრული „ჰერკულესის სვეტების” მხარიდან. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. წ. 6.. Schaff (ed. რომ არც დიონისიოს პერიეგეტი (ახ. Socrates and Sozomenus Ecclesiastical Histories (New York.

Dionysios. Schwanbeck. 114. Schwanbeck. წ. როგორც ანატოლიელსა და მითრიდატე პონტოელის მიერ წარმოებული ომების მონაწილეს. 102 იმასაც ფიქრობენ.შ. მითრიდატესთან ომების დროს ტყვედ ჩავარდნილა და რომში წაუყვანიათ. Carriker. . 101 და ა.დატყვევებული მოსახლეობის პონტოს აღმოსავლეთით გადმოსახლების თაობაზე ლეგენდის ჩამოყალიბება. გვ. არ არის გამორიცხული.) სწორედ მისგან იღებდეს სათავეს. A. რომ სტრაბონისა და დიონისიოს პერიეგეტს გარდა. Being a translation of the fragments of the Indika of Megasthenês collected by Dr. რომ ალექსანდრე პოლიჰისტორი აბიდენოსთან შედარებით უფრო ადრეული ხანის – ძვ. J. რომელსაც იგი აუღია აბიდენოსის თხზულებიდან „ასურელთა შესახებ” (Περὶ τῶν Άσσυρίων)101. ნაშრ.. Ancient India as Described by Megasthenês and Arrian. /გვ. დასახ.. კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის უძველესი მოსახლეობის საკითხისათვის (თბილისი. 113). რომ მეგასთენე „ინდიკის” IV წიგნში ცდილობს ყველასათვის თვალსაჩინო გახადოს ჰერაკლესთან შედარებით ნაბუქოდონოსორის მეტი გამბედაობა და მიღწევათა სიდიადე. დასახ. რომ ცნობა ნაბუქოდონოსორის მიერ მოსახლეობის პონტოს გადმოღმა გადმოსახლების შესახებ აბიდენოსს არა უშუალოდ მეგასთენესგან უნდა ჰქონოდა აღებული. მას მიეკუთვნება მთელი რიგი ისტორიული და გეოგრაფიული შინაარსის თხზულებებისა (A. 32:/ ვინაიდან მეგასთენეს ზემომოყვანილი ციტატა ნაბუქოდონოსორის მიერ დასავლეთის იბერიიდან და ლიბიიდან წამოყვანილი მოსახლეობის პონტოს მარჯვნივ დასახლების თაობაზე მხოლოდ ევსები კესარიელის თხზულებებში გვხვდება. 697-699. J. W. 9).. გვ. გვ. მხედველობაში ვიღებთ იმ გარემოებას. Carriker. არამედ ალექსანდრე პოლიჰისტორის თხზულებიდან (გ. pp. McCrindle (Calcutta. 101 E. ლიბიის დიდი ნაწილისა და იბერიის დაპყრობაზე საუბარი (E. I საუკუნის პირველი ნახევრის მოღვაწე იყო. 1965). წ. დასახ. 1877). შდრ. I. 3. W.) – ებრაული წარმომავლობის რომაელ ისტორიკოსთან (რომლის თხზულებაშიც „იუდეის სიძველენი” (Antiquitates Judaicae) ასევე გვხვდება მეგასთენეს ცნობა ნაბუქოდონოსორის შორეულ დასავლეთში ლაშქრობის თაობაზე) არაფერია თქმული ამ უკანასკნელის მიერ დასავლეთის იბერებისა და ლიბიელების პონტოს მარჯვნივ ანუ აღმოსავლეთით გადმოსახლების თაობაზე. McCrindle. McCrindle. 139) და სავსებით შესაძლებელია. II საუკუნიდან) ხდებოდეს102. 21. არც იოსებ ფლავიუსთან (დაახლ. ვინაიდან მან ლიბია და თვით იბერია დაიპყრო103. W. 103 იუდეის სიძველენი. საქართველოს. Appian's History of Rome. მელიქიშვილი. რომ მომდევნო ხანის მწერალთა ინფორმაცია პირენესა და კავკასიის იბერების ურთიერთმიმართების თაობაზე (Strabo. 113. გვ. შავიზღვისპირეთიც უნდა სცოდნოდა და გარკვეული წარმოდგენაც ჰქონოდა კავკასიელ იბერებზე. and of the first part of the Indika of Arrian by J. 37-95 წწ. რომ ამ ცნობის ფართოდ გავრცელება აბიდენოსის ხანიდან (ანუ ახ. A. ნაშრ. Schwanbeck. ii. X. გასათვალისწინებელია. ნაშრ. 1. იგი წარმომავლობით მილეტიდან იყო. VIII საუკუნის მეორე ნახევრისა და IX საუკუნის დასაწყისის ბიზანტიელი მემატიანე გეორგიოს სინკელოსთანაც შემონახულ მეგასთენეს ფრაგმენტშიც მხოლოდ ჰერაკლესთან მიმართებით არის ნაბუქოდონოსორის მეტ ღირსებებზე. 53. ნათქვამია მხოლოდ ის. A. 112.

ეს სახელი გვხვდება „დაბადების” ტექსტში: „ძეთა ებერისთასა” სახით105. ლიბიის დიდი ნაწილისა და აგრეთვე დასავლეთის იბერიის დაპყრობის მიწერისას. D. მეგასთენეს ხანისათვის არსებული გეოპოლიტიკური ვითარებიდან და საზოგადოდ ელინისტური ხანისათვის დამახასიათებელი სამყაროს უფრო ფართო.. Text. 2005).. Flavius Josephus.” . რუთი). იოსებ ფლავიუსი. kritischer Apparat. /გვ. 10: 21: „. დოჩანაშვილმა . ბეროსის ცნობის მოხმობისას. იხ. 33:/ მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც. 33:/ 105 დაბადება. ებრაელებთან ֞֞֞ დაკავშირებული ძველი სახელწოდება eber-ი გააზრებული იქნა „იბერიად” ანუ პირენეს იბერიის აღმნიშვნელად და შესაბამისად ამისა. ქვემოთ). Contra Apionem. ნაბუქოდონოსორ II-ის მიერ გადმოსახლებული „ტყვე იბერების” გაიგივებაც „ურიებთან” სულაც არ უნდა ჩანდეს საფუძველს მოკლებული. როდესაც ლიბიისა და იბერიის დაპყრობის შესახებ საუბრისას ავტორი. ამჯერად უკვე „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს მონაცემებზე დაყრდნობის გარეშეც (უფრო ვრცლად იხ. იმავე ფორმით – 104 Flavius Josephus. იუდეის ქვეყნისა და ეგვიპტეს ნაცვლად. ბაბილონელებმა იერუსალიმი აიღეს და მისი ტაძარი გადაწვეს. მაგრამ რას უნდა გამოეწვია ნაბუქოდონოსორის ლაშქრობის შესახებ გადმოცემის ფიქსირება პირენეს ანუ დასავლეთის იბერიისა და ლიბიის მიმართ? როგორც ჩანს. საყურადღებოა. დოჩანაშვილი. გლობალური ხედვიდან გამომდინარე. იხ. თითქოს გარკვეულ ეჭვსაც კი გამოთქვამს მეგასთენეს ცნობის სანდოობის მიმართ. Übersetzung und Kommentar von Dagmar Labow (Stuttgart. ყოველგვარი განმარტების გარეშე. შენიშნავს. I. რომ თავისი სხვა თხზულების – „აპიონის წინააღმდეგ” (Contra Apionem) პირველ წიგნში104.. დამაფიქრებელია და. უკვე პირენეს იბერიისა და მისი მომიჯნავე აფრიკის ანუ ლიბიის მიმართ დაფიქსირდა. ისო ნავე. Buch I.. Einleitung. მცხეთური ხელნაწერი (მოსეს ხუთწიგნეული. რომ ბეროსი იუწყებოდა ნაბუქოდონოსორის მიერ მთელი სირიისა და ფინიკიის დაპყრობას. როგორც მას (იოსებს) ადრეც აღუნიშნავს. ელ. ხოლო მეგასთენეს მიერ ნაბუქოდონოსორისათვის ჰერაკლესთან შედარებით უფრო მეტი ძლევამოსილებისა და სიდიადის საჩვენებლად. რომ ევროპის უკიდურეს დასავლეთში ნაბუქოდონოსორის ლაშქრობის ამბის შეთხზვით მომხდარიყო ალექსანდრე მაკედონელის მიერ ახლო და შუა აღმოსავლეთის დაპყრობის გამართლებაც და გარკვეული ლეგიტიმაციაც. მსაჯულთა. შესაბამისად. იოსებ ფლავიუსისეულ ტექსტში თავჩენილი ეს თითქოსდა შეუსაბამობა. არ არის გამორიცხული. ბაბილონის მეფის მიერ „ებერთა ქვეყნიდან” დატყვევებული მოსახლეობის წამოყვანის შესახებ გადმოცემა.და სემისსა იშუნეს მისდაცა მამისა ყოველთა. ჩემი აზრით. ტექსტი გამოსაცემად მოამზადა და გამოკვლევა დაურთო ელ. რომ. Labow. 20. ძეთა ებერისთასა. რომ ფართოდ გამოყენებული ეთნონიმი „ებრაელი” მიღებულია ბიბლიის თარგმანთან ერთად ბერძნულში შესული ებრაელთა აღმნიშვნელი ტერმინებისაგან: Εβερ და Εβραιος. უეცრად ბაბილონელთა მიერ იერუსალიმის აღებაზე გადადის. /გვ. იგი ჯერ გვამცნობს. Contra Apionem.

171. 111 გავიხსენოთ ებრაელთა გადასვლა იორდანეზე. 1979. ისევე. როგორც სახელისათვის – ჸევერი. გვ. 106 ლუკას სახარება.. შესაძლოა. წყალი იორდანისა წინაშე . კ. 1903). მისი აზრით. А. 1: 18. რიცხუთა. აღმოსავლეთმცოდნეობა. სარჯველაძე. ხოლო ა. გ. რომლისაგან [არიან] ებრაელნი”107. Различные наименования грузинов (Тифлис. 62. 12: 20. შდრ. ანატოლიაში. იგი გვხვდება ახ. cc.. როგორც ვხედავთ. გვ. 25. Древнейшие пределы расселения грузин по Малой Азии (Тифлис. გვ. დაბადება.. 107 კ. ძველ ფინიკიელებს შეეძლოთ ეწოდებინათ როგორც ზღვის გადაღმა – ესპანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსათვის. 3-4: „და აღიმსთო ისო განთიად. 118-123. გვ. c. № 3. მეექუსე ებერ. 25. ტ. იოსელიანი.სახელები ნათესავთა მათ ესე არს. „რამეთუ განაჴმო უფალმან. რომ ძველებრაულში სიტყვა – ēber ეწოდებოდა ადგილს. Иосселиани. საკათალიკოსო საბჭოს გამოცემა (თბილისი. 10: 24. წ. ასევე მცირე კავკასიონის ქედის გადაღმა ( ֞eber) მდებარე მხარისათვის – „იბერია”110. ქავთარაძე. ღმერთმან ჩუენმან. 149. წერეთლის მიხედვით.. დაიბეჭდა ბრძანებითა და ლოცვა-კურთხევითა უწმიდესისა და უნეტარესისა სრულიად საქართველოჲს კათალიკოს-პატრიარქის ეფრემ II-საჲთა. საკუთრივ ებრაელთა დასახელებაც მდინარე ევფრატს თუ იორდანეს გაღმა გადასულს ნიშნავდეს111. `ებრაელის~ აღმნიშვნელი ეთნიკური ტერმინები ქართულში. 22. прим. 24. კეკელიძე. 1989. 110 ა. თბილისის უნივერსიტეტის შრომები. 24: 24. შდრ. ძისა ნავესი. ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია. რომელიც უნდა აღნიშნავდეს ცნებას – „იქითა მხარე” (მთის იქითა მხარე – კავკასიის იბერია. აღსანიშნავია. Хаханов. მაცნე. ალ. 109 კ. 108 იხ.. არც ის არის (თბილისი: „მეცნიერება“. და წარმოიძრნეს სატიმით და მოვიდეს იორდანედ ოდენ. 206. რომელიც მდებარეობდა მდინარის ან ზღვის გაღმა. გარდა ამისა. კეკელიძე. იხ. და დადგეს მუნ წიაღსვლამდე“ (3: 1). ისტორიის. „ლუკას სახარების” ტექსტში106. არქეოლოგიის. რომ სახელწოდება „იბერიას” ზოგიერთი მეცნიერი (პლ. VII საუკუნის ავტორის. მაქსიმე აღმსარებლის თხზულების „ნეტარისა თალასეს მიმართ” ექვთიმე მთაწმინდელისეულ ქართულ თარგმანში: „. ამოსავალია თვით ტერმინისათვის ibri – „ებრაელი”. 19. Пл. 44. 23. 128. კავკასიის იბერიის სახელწოდების შესახებ. წერეთელი. 3: 35. ეთნონიმ „იბერთან” მიმსგავსებული სახელწოდება „ებერი” (Ever/Eḇer) ებრაელთა წინაპრისა და ეპონიმის აღმნიშვნელია. 45. გვ. ხახანაშვილი) იმ ებრაული სიტყვიდან წარმომდგარად მიიჩნევდა. 1963). აგრეთვე. 31. 1981). 1846).. ებრაული ზოგადი ֞֞֞ სახელი eber – „იქითა მხარე”. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან.„ებერი” – წარმოდგენილია „ახალ აღთქმაშიც”.. წიგნი ნეემიასი. სარჯველაძე ყურადღებას ამახვილებს „ძველ აღთქმაში” მოყვანილ ქანაანელთა მიერ გამოყენებულ ებრაელთა სახელწოდებაზე – ibri და შენიშნავს. პირველი ნეშტთა. წიგნი ისო. ახალი აღთქუმაჲ უფლისა ჩუენისა იესო ქრისტესი. 22. С. გვ. კ. 8: 12. 1956). ხალხთა კლასიფიკაციისა და გეოგრაფიული განრიგების საკითხები ძველს ქართულ მწერლობაში (Liber Generationis-ის ქართული ვერსია). 11: 14-17. I (თბილისი. რომელიც ებრაულში ტერმინ „ებრაელის” ამოსავალ – „იქითა მხარეს” აღნიშნავს (მსგავსად ქართული „იმერი” > „იმერელისა”)109 . ზღვის იქითა – პირენეებისა)108.

Religion and Politics in Russia: A Reader (Abingdon. 112 პალესტინის არქეოლოგიურ მასალებში ძველთაგანვე შეინიშნება ზაგროსული და აღმოსავლეთანატოლიურ-ამიერკავკასიური წარმომავლობის მოსახლეობის კვალი. რომ ისინი წამოვიდნენ იერუსალიმიდან ღვთის ბრძანების მომასწავებელი სიზმრების ჩვენებით და დაესახლნენ სპარსეთის მხარეებთან. ამავე საკითხთან დაკავშირებით ალბათ მხედველობაშია მისაღები ჯერ კიდევ ჰეროდოტეს მიერ ნახსენები ეთნონიმი „სასპერიც”114.. 40. რა თქმა უნდა. ნაშრ. 34:/ მხარის დასახელებისა – „სპერი”113. p. ამოსავალი ფუძე უნდა იყოს *ჰპერ- /სპერ. 2010).. გავიხსენოთ. ტატების ენაზე ლინგვონიმი „ჯუხური” გამოიყენებოდა „ებრაულის” აღსანიშნავად (შდრ. გვ. შორის) შემონახული ცნობა. იხ. 114 Hdt. შთამომავლობით იერუსალიმიდან არიან. საგანგებო კვლევის საგანს წარმოადგენს. 4: 37. 248). რომელიც ადგილობრივი ინფორმატორების ცნობით უნდა ყოფილიყო „ტურის საკლავი” (ნ. Oxon: Routledge. რომლებსაც. 2000).ი.ალბათ გამოსარიცხი. ახლომდგომი თუ ანალოგიური ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთი საქართველოს /გვ. M.. რომ თითქოს X საუკუნის შუა ხანების კავკასიელ იბერებს (ანუ ქართველებს) თავი იერუსალიმიდან წამოსული ხალხის შთამომავლებად მიაჩნდათ და შესაბამისად გამოდის. თუმცა. თითქოს ებრაულ სამყაროში ეძებნებათ პარალელები. ამის გამო მათ აქვთ დიდი სიყვარული მისი და უფლისა იესო ქრისტეს საფლავისა და მათსა. რომ ამ იბერებს არაფერი სცოდნიათ პირენეს ნახევარკუნძულის იბერიიდან მათი წინაპრების ვითომდა გადმოსახლების თაობაზე. ე. მცხეთური ხელნაწერი (მოსეს ხუთწიგნეული. რაც შეეხება კავკასიის იბერთა სახელწოდებას. ამ ტოპონიმში იმალებოდეს „ხურის საკლავი” ანუ „ხურიტების სამსხვერპლო ალაგი”.. ფუტკარაძე. /გვ. ვიდრე წიაღსვლამდე მათა“ (4: 23). 110. ვინაიდან.. არამედ ველარულისაც. I: 104. უფრო აღმოსავლეთით დადასტურებული ტოპონიმი „არტაანის ური”. დასახ. ცეცხლაძე. . რომ მათი ტომი იერუსალიმიდან არის წარმოშობილი და. სადაც ამჟამად მკვიდრობენ. ეს საკითხები. გვ. ამავე დროს. როგორც თვითვე ამბობენ. ქვეყანაში. რომ ხურიტული ძირი იყოს საძიებელი ებრაელთა აღმნიშვნელ სახელწოდებებში ibri და uriah112. ურუახო/ურვახო (გურიაში). საინტერესოა ქართულ მისამღერებში შემონახული ურარტულ-ხურიტული გამოთქმები: ივრი ალალე (აღმოსავლეთ საქართველოში). ენათმეცნიერთა აზრით. არ არის გამორიცხული. ყურადღებას იპყრობს იმერხევში საძოვრების სახელად დადასტურებული ტოპონიმიც – „ურისაკლავი”.. 422. – დაწერილია 948-952 წწ. 185. აგრეთვე. შავშეთ-იმერხევის ტოპონიმია (ბათუმი. რომელიც დიდი ალბათობით უმთავრესად ხურიტებსა და მათ წინაპრებს უნდა უკავშირდებოდეს. ამ ცნობის თანახმად: „იბერიელები მოგვითხრობენ. 216.. სახელწოდებების „ებერისა” და „იბერიის” შესაძლო ურთიერთმიმართების საკითხთან დაკავშირებით ამასთანავე ყურადღებას იპყრობს ბიზანტიის იმპერატორის – კონსტანტინე VII პორფიროგენეტის თხზულებაში „იმპერიის მმართველობის შესახებ” (De Administrando Imperio. M. 3: 94. გვ. ელ. 425. ვინაიდან იბერიელები. 159). თუ „ხუროხე/ხურვოხე” ხურიტულად ნიშნავდა „ხურიტულ ენას”. ამ რეგიონში დასტურდება ანლაუტში არა მხოლოდ დენტალური ფონემების მონაცვლეობა ნულთან. დოჩანაშვილი. აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მთის ებრაელთა. Balzer. 34:/ 113 ტ.

გვ. თავად მოდიან ქართლში116. რომელიც. ისევე. R. J. Constantine Porphyrogenitus.. pp. . კულტურის დასახელმწიფოებრივი ცხოვრების ისტორიიდან (თბილისი. რომ კონსტანტინე პორფიროგენეტის ინფორმაციას ეხმიანება „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ცნობა. §45. J. 24. „მაშინ ნაბუქოდონოსორ მეფემან წარმოსტყუენა იერუსალემი. რომ ისინი „უწოდებდნენ თავის- თავს დავით მეფისა და წინასწარმეტყველის ნათესავს და აქედან ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ნათესავსაც. დამახასიათებელია აგრეთვე მისი შემდეგი სიტყვებიც იბერიელთა შესახებ. მასში შეინიშნება განზრახვა. Washington. მართალია. 15: 23. ნარკვევი ძველი საქართველოს ლიტერატურის. H. მოყვანილ ამონარიდში. 83). New Revised Edition (Dumbarton Oaks: Center for Byzantine Studies. Porphyr. D. მეფე სოლომონის დედის. არამედ ებრაელთა ქართლში გამოჩენას უკავშირებს ნაბუქოდონოსორის მიერ იერუსალიმის აღებას. გიორგი მერჩულე. English Translation by R. როგორც კონსტანტინე პორფიროგენეტის თხზულებაში „იბერიელნი”. გარდა ქრისტიანული იდეოლოგიის აშკარა ზეგავლენისა. 205. Imp. ქართული მატიანის ცნობა მიგვანიშნებს. რადგან ისიც დავითისაგან არის წარმოშობილი” 115. 45. რომ „ღვთის ბრძანების მომასწავებელი სიზმრების ჩვენებით” იერუსალიმიდან თავისი ნებით წამოსულ კონსტანტინე პორფიროგენეტის „იბერიელებში” იერუსალიმიდან წამოსული ებრაელების შთამომავლები იგულისხმებიან.. De Administrando Imperio. იბერიელები შთამომავლები არიან ჰური ხეთელის მეუღლის ბერსავიასი. ქართველი მწერალი მეათე საუკუნისა. რომელიც შეირთო მეფემ და წინასწარმეტყველმა დავითმა (Const. ნაბუქოდონოსორს კი არ გამოჰყავს იერუსალიმიდან. გასათვალისწინებელია ისიც. არამედ ქალაქის მოსახლეობის დატყვევების შემდეგ იქიდანვე (და არა პირენეს იბერიიდან) ლტოლვილნი. H. იხ. რომ ქართული მატიანის მონაცემების თანახმად. არა იბერიელთა. 1967). პ. წარმოჩენილი ყოფილიყო იბერიელთა წარმომავლობა იერუსალიმიდან. „ურიანი”. C. Jenkins. 1954). 81. 206. იხ. რაც შეეხება კონსტანტინე პორფიროგენეტის ზემომოყვანილ ტექსტს. რომ „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ცნობა იერუსალიმიდან „ოტებულ ურიათა” ნაბუქოდონოსორის მიერ ამ ქალაქის აღების შემდეგ ქართლში დამკვიდრების თაობაზე ქართველი მემატიანის მწიგნობრობაში ფართო განსწავლულობის შედეგად იყოს შეთხზული და რეალურად მომხდარ ამბებს არ უკავშირდებოდეს. შდრ. შეინიშნება მცხეთის ებრაულ თემში შემონახული გადმოცემების ანარეკლიც. De adm. სავარაუდოა. რასაც კიდევ უფრო უნდა გაეზარდა იუდეის მეფის დავითისა და მისი ძის 115 კონსტანტინე პორფიროგენეტის მიხედვით. და მუნით ოტებულნი 116 ურიანი მოვიდეს ქართლს”. ცხოვრება ქართველთა მეფეთა.. გვ.განსაზღვრულ დროებში უხვად უგზავნიან ფულს წმინდა ქალაქის პატრიარქსა და იქაურ ქრისტიანებს”. Jenkins. ინგოროყვა. აქ ყურადღებას იპყრობს ის გარემოება.

მელიქიშვილის აზრით. კონსტანტინე პორფიროგენეტის თხზულებაში „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის „არიან-ქართლის” იერუსალიმით შენაცვლებაში ასახულია დავით მეფესთან იბერთა დაკავშირების გზით ქართველთა სამეფოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის დასაბუთების ტენდენცია. 1941. იბერია-კოლხეთი. 120 მოქცევაჲ ქართლისაჲ. ამასთანავე. ძველ-ქართული მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲ” და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია. ლორთქიფანიძე.. ნინოს ცხოვრების” მეტაფრასული რედაქციის შედგენისას დავით აღმაშენებლის სულიერ მოძღვარს არსენ ბერს (მას არსენ იყალთოელად მიიჩნევენ) უნდა ესარგებლა IV ს. თაყაიშვილისეული ზემოაღნიშნული ვარაუდი? არ არის გამორიცხული. დიღმელაშვილი. ნაშრ. წ. გვ. 62-68. რომ ეს გამიზნულად მომხდარიყო. ტ. № 11 (თბილისი. 56. 119 პ. ქ. 122 შდრ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე. 144-149). ებრაელები ქართლში მეთორმეტე და მეცამეტე ქართლის მეფეების ხანაში არიან მოსულნი: „.და მეფობდა ქარძამ არმაზს და მცხეთას – ბრატმან და ამათთა ჟამთა ჰურიანი მოვიდეს მცხეთას და დასხდეს”120. 283.. ლეგენდა ბაგრატიონთა წარმოშობის შესახებ. Г. მაგრამ საკითხავია. ინგოროყვა. 448. ინგოროყვას აზრით. „წმ..121 თუმცა. არსენ ბერის თხზულების ტექსტისა და აბიათარის მატიანის ზედწერილის გამონათქვამების ზუსტი დამთხვევიდან ირკვევა (პ. გვ. ვინაიდან ამავე მატიანის მიხედვით. 35:/ცემებით. 313. უცნაური ის იქნებოდა. 321: 12. 284). გასათვალისწინებელია ისიც. 1966). კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები (თბილისი. ნაშრ. გ. რომ მცხეთის ებრაულ თემში შემონახული ტრადიციის მიხედვით. ძველთაგანვე მცხეთაში ებრაული თემის არსებობით დასტურდება კიდეც118. რაც არქეოლოგიური თუ ეპიგრაფიკული მონა/გვ. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის ეს ცნობა მით უფრო ანგარიშგასაწევი ჩანს. Меликишвили. ნაშრ. აგრეთვე.. 13. 121 Г. 169 წ. საქართველოს კლასიკური და ადრემედიევური პერიოდის არქეოლოგიურ-ისტორიული კვლევანი.122 117 პ. და თუ რომელნი რომელთა ტომთანი ვართ. 81-87. 70 წ. /გვ. გვ. ქართველი ისტორიკოსის (წარმოშობით ქართველი ებრაელის) აბიათარის დაკარგული თხზულებით „ცხორება და მოქცევა ქართლისა და მოთხრობა ნათესავობისა. გვ. ეს გარემოება. თუ ეს გარემოება თავის ასახვას ვერ ჰპოვებდა ქართულ მატიანეებში119. . მისი აზრით. დასახ. 69-79 წწ. Меликишвили. წ. თუ რას უნდა გამოეწვია „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონების” სახელწოდებაში – „ჰო ̅ნი” – ქარაგმის გაუქმების ე. 35:/ 118 იხ. მაგ. 449. რაც პირდაპირ კავშირში იყო ბაგრატიონთა გენეალოგიის დავით მეფემდე და წინასწარმეტყველამდე აყვანის აღიარებასთან (პ. გვ.) მიერ იერუსალიმის აღების თარიღი – ახ.სოლომონის შთამომავლებად მიჩნეულ ბაგრატიონთა ლეგიტიმაცია ქართლში გასაბატონებლად117. ანუ ვითარ მოვიქეცით და მივიღეთ სჯული ქრისტეანობისა”. დასახ. რომ მას თანხვდება რომის იმპერატორის ტიტუს ფლავიუს ვესპასიანეს (ახ. წ.. გვ. XI-B. გვ. ამრიგად.. ინგოროყვა. ადგილობრივი ებრაული კოლონიის დაარსება მომხდარა ძვ. ინგოროყვას ვარაუდით.. А. V საუკუნის სახლი მცხეთიდან.. დასახ. იხ. მ. ძველი ქართული წერილობითი წყაროები ერთმნიშვნელოვნად მიგვანიშნებენ ქართლში ებრაელთა დამკვიდრების ფაქტზე. 2015). А.

ხოლო ეს უკანასკნელნი ცალკე. 36:/ . ოღონდ „ჰონთა” მოუხსენიებლად: „. 24 . განხილულ საკითხებთან მიმართებაში ერთი სირთულე მაინც იჩენს თავს. რომლებიც ასევე „დაეშენნეს. როგორც ზემოთაც ითქვა. 16: 1-3. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონების” ნაცვლად „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ში „ურიების” გარდა ქართლში შემოხიზნული კიდევ ერთი ტომი – „ქალდეველები” დაემატა. 36:/ებრიობის აღმოცენებას. ხაზარული. ისევე როგორც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს ტექსტის „ქალდეველი ჰონების” მოსვლა.კუალად . /გვ. 125 შდრ. და დაეშენნეს იგინი-ცა ქართლს. რომ „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ავტორისათვის მიუღებელი იყო „ურიათა” „ქალდეველთაგან გამოსხმა”. რასაც თითქოს ნაბუქოდონოსორის ხანაში უნდა ჰქონოდა ადგილი. ასურული... დამთხვევა „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ჰონებსა” და „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს „ურიებს” შორის თითქმის სრულია. გვ... ქართლს”. ამრიგად.. გვ. ალექსანდრე დიდის ხანით.. ი. მნიშვნელოვნად უფრო გვიანი ხანით125. დამატებით მოიხსენია როგორც „სხუანი ნათესავნი ქალდეველნი”.გამოვიდეს სხუანი ნათესავნი ქალდეველნი. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ც იცნობს ქალდეველების ქართლში გადმოსახლების ამბავს. რა მიზეზის გამო უნდა დაეტოვებინა „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს ტექსტში ავტორს „ქალდეველთა” ხსენება. 17: 15. მაშინ როდესაც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონების” ნაცვლად. სიტყვებიც კი ერთნაირია გამოყენებული. და იზრახებოდა ქართლსა შინა ექუსი ენა: სომხური. 124 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ებრაული და ბერძნული. ამის ახსნას იძლევა „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს კონცეფცია უძველესი ხანის ქართლში სხვადასხვა წარმომავლობის მოსახლეობის თავმოყრისა და თანაარსებობის შესახებ: „და იყვნეს ქართლს ესრეთ აღრეულ ესე ყოველნი ნათესავნი. 320: 9. აშკარაა. ესე ენანი იცოდეს ყოველთა მეფეთა ქართლისათა. გვ. 16. 15: 23. 126 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. კერძოდ. 17: 13-17.”123. მიუხედავად იმისა. ამავე დროს. გასარკვევია თუ რითი უნდა ყოფილიყო ეს გამოწვეული. მხოლოდ „ურიებიღა” მოიხსენია უქალდეველებოდ.გვ. ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ეს ამბავი „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”- ში. თორემ სხვა მხრივ. გვ. 16: 21-23. შესაძლოა ესეც იყო ერთ-ერთი ხელშემწყობი 123 ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. გვ. მამათა და დედათა”126. ქართული. მართლაც. ქართლში მისი ორი ლეგენდარული ლაშქრობის შუალედური ხანით თარიღდება124. „ურიათა” ჩამოსახლებასთან შედარებით. ე. მოქცევაჲ ქართლისაჲ. ვფიქრობ. რომ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-ს „ქალდეველთაგან გამოსხმული ჰონების” ნაცვლად „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ში „ურიებია” დასახელებული. 10. გარკვეულ ტერიტორიაზე განსხვავებული წარმომავლობისა და კულტურული თავისებურებების მქონე მოსახლეობის თანაარსებობა აჩქარებს საზოგადოებრივი განვითარების პროცესს და ხელს უწყობს სახელმწიფო/გვ.

ალექსანდრე დიდის მიერ აქემენიანთა იმპერიის დაპყრობა და Pax Achaemenia-ს Pax Macedonica-თი შეცვლა ფაქტიურად დაკავშირებულია აღმოსავლურქართული სახელმწიფოებრიობის დაფუძნებასთან. Toumanoff. კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთით. ამ უცხოტომელთა შორის ძნელი წარმოსადგენი იქნებოდა „ბუნ- თურქთა” დასახელება. ალექსანდრე მაკედონელის სახელმა იტვირთა რომის იმპერიის რღვევის ხანაში ჩრდილოეთის მომთაბარე ტომებთან ბრძოლის წინამძღოლის ფუნქცია: როგორც კი ცივილიზებული სამყარო ბარბაროსთა შემოსევის პირისპირ აღმოჩნდა.. ყოველ შემთხვევაში იმ კონტექსტის გათვალისწინებით. აღმოცენებულს ქართული ჰაგიოგრაფიული და ისტორიული მწერლობის გარიჟრაჟზე. 1943. თუმანოვის მიერ შენიშნულია ის გარემოება. არამედ ფიქციას. უცხოენოვანი წერილობითი წყაროების არაზუსტი თუ სულაც საკუთარი ინტერესებიდან და მსოფლმხედველობიდან გამომდინარე ინტერპრეტაციის შედეგად. ამ მოვლენამ. „ბუნ-თურქები” წარმოადგენდნენ არა უძველეს ხანებში თანამედროვე აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე განსახლებულ რეალურად არსებულ ხალხს. vol. რომ მათი მონაცემებით. სათავე დაუდო ქართველთა ისტორიულ მახსოვრობას და ერის უწყვეტ ორგანულ სოციალურ-პოლიტიკურ და კულტურულ განვითარებას XIX საუკუნის დასაწყისში რუსეთის მიერ მისი ანექსიის ხანამდე127. დასახ. ამავე დროს. 9. 128 S. 139. Medieval Georgian Historical Literature (Vllth-XVth centuries). IV-VII საუკუნეების ახლო აღმოსავლეთში მომხდარი ხშირი შემოსევების ფონზე ჩრდილოელი მომთაბარე ტომების წინააღმდეგ აღმართული „კასპიის კარის” მომწყობი ალექსანდრეს შესახებ შეთხზული ლეგენდების მოტივებში სულ უფრო მატულობს და მძაფრდება აპოკალიფსური შეფერილობა. რომ სწორედ ადრეშუასაუკუნეების ეპოქაში უაღრესად პოპულარული „ალექსანდრეს რკინის კარის” შესახებ ლეგენდის 127 კ. ალექსანდრე დიდის სახე. . სავარაუდოა. 142. საკმარისი საფუძველი უნდა მოგვეპოვებოდეს ვარაუდისათვის. გასათვალისწინებელია ქართულ მატიანეთა ცნობების არსებითი ავთენტურობა. რა სახითაც არიან ისინი წარმოჩენილი ქართულ მატიანეებში. 1. ნაშრ. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე. Gero. კვლავ გაცოცხლდა ძველი ლეგენდა ალექსანდრე დიდის მიერ ბარბაროსთა წინააღმდეგ მოწყობილი რკინის კარის შესახებ. თუმცა. წ. რომ მთელ ქრისტიანულ სამყაროში საქართველო წარმოადგენდა ერთადერთ სახელმწიფოს. თავის მხრივ. უფრო გვიან ხანებში მემკვიდრეობით გადაეცა შუა სუკუნეების ბიზანტიურ და მუსლიმურ სამყაროს128 . ქართული სახელმწიფოს აღმოცენებისა. რომ. რომლის სოციალურ-პოლიტიკური და კულტურული განვითარება უწყვეტად შეიძლება ჩაითვალოს კლასიკური ხანებიდან დაწყებული XIX საუკუნემდე (C. Traditio.მიზეზი ცენტრალურ ამიერკავკასიაში. ახ. მართლაც. განსაკუთრებით იმ მხრივ. 150. ვფიქრობ. გვ. 151). pp. 8. აპოკალიფსისაგან ცივილიზაციის დამცველისა და მონოთეისტური ერთი ღმერთის შთაგონებული ქადაგის.

ქუეყანასა ჩრდილოჲსასა და განანათლა ნათესავი ქართველთაჲ”) ავტორის არსენ ბერის განმარტებითაც. გვ. n. რომ ჩრდილოეთით ივარაუდებოდა მათი თავშესაფარი. ოვსთა ქვეყანა წარმოადგენდა მდ. 12: 9-12). 129 130„ნათესავნი იგი სასტიკნი წარმართთანი. იხ. Jones (ed. რომლისთვისაც ბუნ- თურქები და ყივჩაღები ერთიდაიგივე ხალხია130. ილ. VI. მათი განდევნის შემდეგ. 2014). და არს ქუეყანაჲ იგი მაღალ და ვრცელ და სიმრავლე წყალთაჲ. h. უნდა მიგვანიშნებდეს.კავშირმა კავკასიონთან და კერძოდ დარიალის უღელტეხილთან. ლეონტი მროველისთვის ტერმინს – „ბუნ- თურქი“ ჰქონდა სავსებით კონკრეტული მნიშვნელობა და მასში მოიაზრებოდა თურქული წარმომავლობის ხალხი. დასახ. ნაგულისხმევი ყოფილიყო ჩრდილოეთის მომთაბარე. 132 „ცხოვრება ქართველთა მეფეთა”-ს განსაზღვრებით. 71. ამ თხზულების ახალი ინგლისური თარგმანის ავტორისა და კომენტატორის (დ. კავკასიის კარიბჭის გადმოლახვით არაერთხელ. . სადაც უფრო გვიან ყივჩაღთა ძლიერი მოდგმა ბინადრობდა131. ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები. სადაც. არამედ ფიქციას. გვ. აბულაძე. აბულაძე. 46. ლომეკის (თანამედროვე თერგი) დასავლეთით მდებარე კავკასიის ნაწილს (ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. კლასიკური ეპოქის ლიტერატურის სუბიექტური ინტერპრეტაციის შედეგად ჩამოყალიბებულს ამ მატიანეების შექმნის ხანისათვის დამახასიათებელი მოვლენების ზეგავლენით. გამყრელიძე) შენიშვნითაც. მართალია. /გვ. 30). p. სავსებით დასაშვებია. 1971). გვ. სხვადასხვა დროს აქ შემოღწეული. გვ. წიგნი III: მეტაფრასული რედაქციები XI-XIII სს. 46. „წმ. იმ წყლით მდიდარ ვრცელ მხარეში. რომელიც სადღაც ჩრდილოეთით სახლობდა (S. რედაქტორი: ილია აბულაძე (თბილისი.. რომ „ბუნ-თურქები” ალექსანდრესგან თავდასახსნელად „შეივლტოდეს კავკასიად”129. ჩრდილოური წარმომავლობის ტომების ინფილტრაციასა თუ ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. Kartlis Tskhovreba (a History of Georgia). ანუ იმ ადგილიდან. „გოგისა და მაგოგის უწმინდურ ტომთა” სამკვიდრებელი132. უეჭველია. „კავკასიის რკინის კარი” რკინის ფურცლებგადაკრული ხის მორებთ ყოფილა ნაგები (Plin. ნაშრ. ქართლიდან ლტოლვილი ბუნ-თურქები დასახლებულან ოვსეთს იქით. რომელმან ქადაგა ქრისტე. 13). Editor in Chief of the English edition: Stephen Jones (Tbilisi: Artanuji Publishing. 37:/ 133 პლინიუსის ცნობით. თუმცა ის გარემოება. ილ. 18: 14. რომ აქ იგულისხმება სამხრეთ რუსეთის სტეპები. /გვ. რომელთა ჩუენ აწ ბუნ-თურქად და ყივჩაყად უწოდთ” (95: 16. „გარეგან ოვსეთისა. რომელთაც ვითომდა წააწყდა ქართლში ალექსანდრე და რომლებიც წარმოადგენდნენ არა რეალურად არსებულ ხალხს. მეჯოგე მოსახლეობა. განაპირობა ქართული მატიანეების თემად ალექსანდრე დიდის ქართლში ლაშქრობის ლეგენდის შეთხზვა. სადა- 131 იგი მიერითგან მკჳდრობენ დიდნი იგი ნათესავნი ყივჩაყთანი” (95: 28-30). n. იხ. 37:/ ამდენად. ნინოს ცხოვრების” მეტაფრასული ტექსტის („ცხოვრებაჲ და მოქალაქობაჲ და ღუაწლი წმიდისა და ღირსისა დედისა ჩუენისა ნინოჲსი. რომ ქართული მატიანეების „ბუნ- თურქებში”. ღმერთი ჩუენი. 17). ძველი ქართული მატიანეები ლეგენდას „რკინის კარის” შესახებ არ იცნობენ. თითქოს „რკინის კარი” აუგია დიდ მეფეს133..).

სწორედ ამ მიზეზით უნდა აიხსნას გარესამყაროს დიდი ინტერესი დარიალის გამოღმა მდებარე ამიერკავკასიის ცენტრალური ნაწილის. როგორც ჩანს. ცივილიზებული სამხრეთისა და დასავლეთის ბურჯი განვითარების დაბალი ტემპის მქონე ბარბაროსული ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის წინააღმდეგ. Orbis Terrarum. რომელიც მოახერხებდა ამ ფუნქციის შესრულებას. რომლის სამხრეთითაც იყო ეს რეგიონი განლაგებული. იგივე „კასპიის კარიბჭე”) კუმანიის ციხესთან (გაიგივებულია ჯვრის უღელტეხილის სამხრეთ კალთაზე მდებარე 134G.ინვაზიას პერმანენტულად ჰქონდა ადგილი წინაისტორიული თუ ისტორიული ხანის ამიერკავკასიაში და ეს გარემოება თვალსაჩინოდ არის ასახული არქეოლოგიური ხასიათის მასალებში. რომ იბერიული ქალაქი ჰარმასტისი (იგივე ქართლის ძველი დედაქალაქი – არმაზი) „კავკასიის კარის” პირდაპირ მდებარეობდა. Georgian Chronicles and the raison d'ètre of the Iberian Kingdom (Caucasica II). დარიალი. იბერიაში. Kavtaradze. 200-202. ეს გარემოება მიუთითებს ჰარმასტისის ფუნქციაზე – გადაეკეტა გზა ჩრდილოეთიდან. კავკასიონის მთავარი ქედის ფაქტორი. . წარმოადგენდა ქართული სახელმწიფოებრიობის კონკრეტული პოლიტიკური ფუნქციის გამოხატულებას – ყოფილიყო მსოფლიოს ამ ერთ- ერთი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პუნქტის დამცველი. სამყაროს ორ ნაწილად გამყოფი პლინიუსისეული „კავკასიის კარიბჭე” (Porta Caucasi. 2000 (Stuttgart: Franz Steiner Verlag). Journal of Historical Geography of the Ancient World 6. 204. ან უფრო ზუსტად. L. „რკინის კარის” კონცეფცია. მომთაბარეთათვის გზის გადამკეტი კავკასიის კარიბჭის ეფექტური კონტროლის დიდი საჭიროების გამო ზემოაღნიშნული არეალის სახელმწიფოთა ყველა დროის გამგებლებისათვის სასურველი იყო ცენტრალურ ამიერკავკასიაში. კავკასიის კარით (ანუ დარიალით) შემოსული და თერგისა და არაგვის ხეობების გავლით წამოსული მოთარეშეებისათვის (რისი მსურველთა რაოდენობა ქედს გაღმა ურიცხვი იყო). ამასთან დაკავშირებით საგულისხმოა პლინიუსის ზემომოყვანილი შენიშვნა. ახლოაღმოსავლურ- ხმელთაშუაზღვისპირეთული არეალის საზოგადოებების დაინტერესება ამიერკავკასიით განპირობებული უნდა ყოფილიყო ამ უკანასკნელის მდებარეობით ცივილიზებული და ბარბაროსული სამყაროების შეხების ზონაში. ამ ორი სამყაროს გამყოფ რღვევის ხაზზე. სწორედ ეს. განსაზღვრავდა მის ბედს – ყოფილიყო მაღალგანვითარებული. 2001. მსგავსი ფუნქციის შესრულებისათვის საკმაო ძალის მქონე პოლიტიკური ორგანიზაციის არსებობა. ელინისტური ხანიდან დაწყებული. ამიერკავკასიის ასეთი მდებარეობა მის სივრცეში ისტორიული განვითარების ორი დიამეტრალურად საწინააღმდეგო მოდელის შეჯახების მიზეზი ხდებოდა. ყოველგვარი ეჭვის გარეშე. პირობითად რომ ვთქვათ. იბერიის მიმართ134. pp.

L. ამ ცნების ყველაზე ფართო გაგებით. რაც ამავე დროს გამოხატულია ამ ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის ფორმულაში „ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე”. ნიკოფსით დარუბანდამდის. სწორედ რომაული ხანებიდან უნდა მომდინარეობდეს ქართული სახელმწიფოს საუკუნოვანი სწრაფვა.. 137 G. კავკასიონის უღელტეხილების კონტროლის საშუალებით იქმნებოდა მეტად ხელსაყრელი შესაძლებლობა წინა აზიაში Pax Romana-ს ჩამოყალიბებისათვის. დასახ. 16. რაც რომაელთა ერთ-ერთი კარდინალური ამოცანის – ახლო აღმოსავლეთში ძალაუფლების შენარჩუნების გარანტიას იძლეოდა. გზა გადაეკეტათ ჩრდილოელ მომთაბარეთა დამანგრეველი შემოსევებისათვის... დარიალისა და დარუბანდის კარიბჭეების პერმანენტული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა ხშირად განაპირობებდა ერთმანეთთან დაპირისპირებული სახელმწიფოების ერთობლივი მოქმედების საჭიროებას. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. vol. გაეერთიანებინა თავის ხელქვეით შავი ზღვიდან კასპიის ზღვამდე არსებული კავკასიონის ყველა გადასასვლელი. 29. თანამედროვე ტუაფსედან (შავ ზღვაზე) დერბენდამდე (კასპიის ზღვაზე) და რომლის დაცვა და კონტროლი შუა საუკუნეებში არსებული ამ სამეფოს ერთ- ერთ უმთავრეს ფუნქციას წარმოადგენდა137. M. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. ზოგჯერ საქმე იქამდეც კი მიდიოდა. 138 იხ. International Journal of Central Asian Studies. და მივიდა თამარ ვარძიას. თხზულება „ისტორიანი და აზ/გვ. 38:/მანი შარავანდედთანი”136. ყაუხჩიშვილი. and the Sul Turks. ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი. 140. Kavtaradze.. აღნიშნული ფორმულა განსაკუთრებულად მახვილს სვამს ჩრდილოეთის საზღვრის გაყოლებაზე. იხ. 94: 15. 135 Plin. გვ. Bab al-Suls (Sul–Gates) in Caucasia and Turkestan. 38:/ 136„მაშინ მოუწოდეს სპათა იმერთა და ამერთა. გვ. ტომი II. . n.. იბერიელები. 30. ბიზანტია და სასანიანთა ირანი ერთნაირად იყვნენ დაინტერესებულნი. მაგ. 219. /გვ.. VI. ქართლის ცხოვრება. ნაშრ. რომელიც გადაჭიმული იყო დაახლ. 1959). 16. რომ სასანიანი მმართველები ბიზანტიელ ხელისუფალთაგან ითხოვდნენ ხოლმე და იღებდნენ კიდეც სამხედრო ან ფინანსურ დახმარებას138. რომელსაც გვამცნობს XIII ს. ს. p. დარიალის უღელტეხილიდან დაწყებული მცხეთა-არმაზით დამთავრებული – რეგიონში რომაელთა ყველაზე მნიშვნელოვანი მოკავშირეები იყვნენ. Their Roles in Medieval Caucasian and Turkestan Studies. როგორც ვხედავთ. ერთიდაიმავე Orbis Terarrum-ის შემადგენელ ნაწილებს შორის არსებული მჭიდრო თანამშრომლობა საერთო სტრატეგიულ ინტერესებზე იყო დაფუძნებული.ქუმლის ციხესთან) ერთად. რომელთა ძალაუფლება კავკასიის კარიბჭეზე ვრცელდებოდა. 2012. Tezcan. გზას უკეტავდა კავკასიონის გადაღმა მყოფ ურიცხვ ტომებს135.“. და შეკრბეს ჯავახეთს. რომი და პართია. რომაელებსა და იბერებს. h.

დარიალის უღელტეხილი) ხშირად არის მოხსენიებული კლასიკური ხანის მწერლობაში. აღნიშნული სახელმწიფოებრივი ფუნქცია იყო ის ერთ-ერთი ძირითადი გადამწყვეტი ფაქტორი. კავკასიონი და გეოპოლიტიკა – წარსული და თანამედროვეობა. სომხური და ქართული წერილობითი წყაროების მონაცემთა შეჯერება საშუალებას გვაძლევს განვაცხადოთ. შეიძლება ითქვას. რომელმაც გამოიწვია ქართული სახელმწიფოს წარმოქმნა ამიერკავკასიის ცენტრალურ ნაწილში ძვ. ხოლო საკუთრივ ალექსანდრეს არასოდეს არ ულაშქრია კავკასიისაკენ. სრულიად ცხადი უნდა იყოს იბერიაში სახელმწიფოებრიობის წარმოქმნა-ჩამოყალიბებისა და მისი შემდგომი განვითარების კავშირი ჩრდილოეთის ნომადი ტომების შემოღწევისაგან კავკასიონის მთავარი ქედის უღელტეხილების დაცვის საჭიროებასთან. R. სვეტები თუ ბურჯი141. I ათასწლეულის დასკვნით საუკუნეებში. ნაშრ. წ. კერძოდ. კონტროლის საჭიროება უნდა ყოფილიყო139. რომ ბერძნულ-რომაული. არამედ განაპირობეს კიდეც მომდევნო ხანებში მისი ისტორიული განვითარება. მარი ბროსე – 210.. იბერიის სამეფოს ძვ. Orbis Terarrum) თავდაცვის საყრდენი 139 გ. 44. რომ ცენტრალურ ამიერკავკასიაში არსებულ ყველაზე ადრეული სახელმწიფოს.. რათა გაეწონასწორებინათ გარესამყაროს ყველა მხრიდან მომდინარე ძალთა დაწოლა140. ანუ კავკასიონის მთავარი ქედის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობის მქონე დარიალის კარიბჭის. იბერიის ხელისუფალნი პერმანენტულად და დიდი წარმატებითაც იყენებდნენ თავიანთი ქვეყნის ხელსაყრელ სტრატეგიულ მდებარეობას. დასახ. ამასთანავე. 15-19. Ann. 33). როგორც ალექსანდრეს რკინის კარიბჭე. 2012). რედ. ამრიგად. საქართველო.. 140 ჯერ კიდევ ტაციტუსი შენიშნავდა.: ლია ახალაძე. რომ იბერიელები „დიდად დახელოვანებულნი“ იყვნენ სხვადასხვა ვითარებების თავის სასარგებლოდ გამოყენებაში და შეეძლოთ კავკასიონის გადაღმა მხარეებიდან უეცრად „გადმოესხათ“ მოქირავნეები თავიანთი მტრების წინააღმდეგ (Tac. ამიტომ სომხურ და ქართულ მატიანეებში ასახული ალექსანდრე დიდის სახელის კავშირი ქართულ სახელმწიფოებრიობასთან უნდა მიანიშნებდეს ამ სახელმწიფოს „არსებობის არსზე” (raison d'être-ზე). A. ქავთარაძე. მის დანიშნულებაზე – ყოფილიყო აღმოსავლეთხმელთაშუაზღვისპირეთულ. 43. . სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი. Anderson. გვ. შეიძლება ითქვას. წ I ათასწლეულის გვიან ხანებში აღმოცენება-ჩამოყალიბების გამომწვევი ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი სწორედ „ალექსანდრეს რკინის კარის”. რომ აღნიშნულმა გეოპოლიტიკური ხასიათის ფაქტორებმა არა თუ გამოიწვიეს კლასიკური ხანის ცენტრალურ ამიერკავკასიაში სახელმწიფოებრიობის წარმოქმნა. გვ. ახლოაღმოსავლური ცივილიზებული სამყაროს (οίκουμένη. ბეჟან ხორავა. ვინაიდან კავკასიონის მთავარი ქედის ცენტრალური უღელტეხილი (იგივე კავკასიის კარი. 6. კახა კვაშილავა (თბილისი. 141 შდრ. ვფიქრობ.

ანუ კავკასიონის მთავარი ქედის გადაღმა უნდა ჰქონოდათ ბინა142. ქართული სახელმწიფოებრიობის მჭიდრო კავშირი კავკასიონის გადასასვლელების გაკონტროლების საჭიროებასთან მკაფიოდ იკვეთება მთელი მისი ისტორიის განმავლობაში და სწორედ საკუთარი ხელიდან ამ კონტროლის უფლებამოსილების ჩრდილოეთის მხარისთვის – რუსეთის იმპერიისათვის გადაცემის შედეგად დაკარგა საქართველომ თავისი ოდინდელი ისტორიული ფუნქცია და გარესამყაროსათვისაც ნაკლებად მნიშვნელოვანი გახდა ქვეყნის არსებობა მსოფლიოს პოლიტიკურ რუკაზე. არც ის უნდა იყოს შემთხვევითი. დასახ. „კავკასიის კარიბჭის”. ბ. 227. მისი არსებობის საწინდრად. წ. ხარანაული. ალექსანდრე დიდისადმი მიწერილი ზემოხსენებული ფუნქცია. 39:/ 143 T. ტ. ალექსანდრესადმი თაყვანისცემა იმდენად ძლიერი იყო საქართველოში. Ashgate. გვ. დავით IV აღმაშენებელს. პეტრე უმიკაშვილის მიერ XIX საუკუნეში ჩაწერილი ხალხური ლექსი „ერეკლეს დატირება”. შეადგინა ბ. 1985). 39:/ ამაღლებული წარმართი მეფის. კავკასიონის გადამკვეთი დარიალის უღელტეხილი ხომ ძველთაგანვე ცნობილი იყო „რკინის კარის” სახელით: „ვერ გაგიგიათ ქართველნო. Khundadze. L’Ascension d’Alexandre le Grand sur le relief de l’église de Xaxuli. 142 G. Kavtaradze. ქართული პოეზია. გვ. 7: Eastern Anatolia and the Caucasus) (London: Aldershot. თორთომის მახლობლად მდებარე X საუკუნის ხახულის ტაძრის გარე კედელზე ამოკვეთილია ცად /გვ. ალექსანდრე მაკედონელის XIV საუკუნით დათარიღებული გამოსახულება143. ამ მხრივ საგულისხმოა ცნობილი საზოგადო მოღვაწისა და ფოლკლორისტის. რომ იმიერტაოში. . ნაშრ. ქართული მატიანეები მეორე ანდა ახალ ალექსანდრეს უწოდებენ. 228. ყოფილიყო ცივილიზებული სამყაროს დამცველი ჩრდილოელ მომთაბარეთა შემოსევებისაგან. „რკინის კარის” დაცვის ვალდებულება მიჩნეულია ქართული სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფუნქციად.მის ბრძოლაში მომთაბარე. /გვ. London (Communication VIII. რომელთაც. ბაგრატიონთა გვარია. შაგეხსნათ რკინის კარია. L. 83. 144 იხ. 2006). აღარ გაქვსთ ბაირახები. სადაც თავისი ძირითადი ჩრდილოეთის კარიბჭის. მტერმა არ გთხაროსთ თვალია"144. 81. ერთმანერთს ნუ უღალატებთ. ხარანაულმა (თბილისი.. ემთხვევა ქართული სახელმწიფოს სვე-ბედს. აღარ სჭექს ზარბაზანია. მის ისტორიულ დანიშნულებას. რომ ყველაზე უფრო სახელგანთქმულ ქართველ მეფეს. 21st International Congress of Byzantine Studies. მძლავრ და აგრესიულ გადამთიელებთან (ე. გოგისა და მაგოგის საუფლოსთან). მეფე აღარ გყავსთ ერეკლე. 17.

1984). 9. გოილაძე. I (თბილისი. 7. ბარუქი. ანდრონიკაშვილი. 1993). 12. ვ. 1966). რუთი). ელ. მოქცევაჲ ქართლისაჲ. ქართული წყაროთმცოდნეობა. გამოსაცემად მოამზადეს ბ. ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები. გიუნაშვილი. შატბერდის კრებული X საუკუნისა. მცხეთური ხელნაწერი (ეკლესიასტე. ბიბლიოგრაფია 1. IX (თბილისი. გიგინეიშვილმა და ელ. ე. 19-29. არახამია. გვ. 2008). ელ. ვაშაკიძე. სადოქტორო დისერტაცია. დიღმელაშვილი. 40:/ 11. 2015). აბდალაძემ (თბილისი. დაიბეჭდა ბრძანებითა და ლოცვა- კურთხევითა უწმიდესისა და უნეტარესისა სრულიად საქართველოჲს კათალიკოს- პატრიარქის ეფრემ II-საჲთა. 3. ალასანია. სომხეთის ისტორია. 1985). ნარკვევები ირანულ-ქართული ენობრივი ურთიერთობიდან. შესავალი და შენიშვნები დაურთო ა. 8. ილ. მსაჯულთა. ქ. აბულაძე. გ. ძველი სომხურიდან თარგმნა. № 11 (თბილისი. 62-68. ახალი აღთქუმაჲ უფლისა ჩუენისა იესო ქრისტესი. 1994 წ. გვ. გიგინეიშვილი. 2. ქართული წერილობითი წყაროების ბუნ-თურქები (საკითხის ისტორიოგრაფია). დოჩანაშვილმა (თბილისი: „მეცნიერება“.დიდ მადლობას მოვახსენებ ქალბატონ ლელა მიქიაშვილს და ქალბატონ ნინო ლაზრიშვილს წინამდებარე სტატიის ტექსტზე მუშაობისას გაწეული დახმარებისთვის. მ. დოჩანაშვილი. სიბრძნე სოლომონისა. 1979). გიუნაშვილმა (თბილისი.. ისო ნავე. ტექსტი გამოსაცემად მოამზადა და გამოკვლევა დაურთო ელ. 5. მოვსეს ხორენაცი. რედ. 2000). პაიჭაძე (თბილისი. საქართველოსა და ქართველების აღმნიშვნელი უცხოური და ქართული ტერმინოლოგია. საქართველოს კლასიკური და ადრემედიევური პერიოდის არქეოლოგიურ-ისტორიული კვლევანი. წიგნი III: მეტაფრასული რედაქციები XI-XIII სს. 10. გამოსაცემად მოამზადა ე.: გ. 1981). ბ. დოჩანაშვილმა (თბილისი: „მეცნიერება“. 1971). აბდალაძე. ვ. წინასწარმეტყველთა წიგნები – ესაია. რედაქტორი: ილია აბულაძე (თბილისი. იერემია. /გვ. გ. 1963). ჰუნ-თურქები კავკასიაში (თბილისი. იბერია-კოლხეთი. ა. საკათალიკოსო საბჭოს გამოცემა (თბილისი. V საუკუნის სახლი მცხეთიდან. 6. 4. მცხეთური ხელნაწერი (მოსეს ხუთწიგნეული. . ეზეკიელი). ტერმინები „იბერია” და „იბერები” ანტიკურ წყაროებში. ქართლის ცხოვრების პირველი მატიანის წყაროთმცოდნეობითი და ისტორიოგრაფიული შესწავლის საკითხები. დოჩანაშვილი.

ფუტკარაძე. 1960). 19. 1989. კ. მ. ქართველები. 266-270. ტ. ტ. 1941.). 221- 236. გვ. კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები (თბილისი. სომხური და ბერძნული საისტორიო ტრადიცია და ქართლის (იბერიის) სამეფოს წარმოქმნის საკითხი. საქართველოს ისტორიის უძველესი პერიოდი „ქართლის ცხოვრებისა” და „მოქცევაჲ ქართლისას” მიხედვით. ისტორიის. № 3. სანაძე. სარჯველაძე. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. 26. დედაენა. ნარკვევი ძველი საქართველოს ლიტერატურის. 168- 182. . 23. 20. კლასობრივი საზოგადებისა და სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ძველ ქართლში (თბილისი. ე. გ. ხალხთა კლასიფიკაციისა და გეოგრაფიული განრიგების საკითხები ძველს ქართულ მწერლობაში (Liber Generationis-ის ქართული ვერსია). ქართული წყაროთმცოდნეობა. 15. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. 17. 22. კეკელიძე. ტ. 1965). კულტურის და სახელმწიფოებრივი ცხოვრების ისტორიიდან (თბილისი. I (თბილისი. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე. I (თბილისი. ძველი მწერლობა. ლორთქიფანიძე. ისტორიული საცხოვრისი. 2000). ტ. 1962. 14. № 2. თაყაიშვილი.13. 16. 5-17. ლეგენდა ბაგრატიონთა წარმოშობის შესახებ. კეკელიძე. ტ. 1960). 1979). მამულია. დიალექტები. კეკელიძე. 144-149. ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. პ. ნაწილი I: ქრისტიანობამდელი ეპოქა (ქუთაისი. კავკასიის იბერიის სახელწოდების შესახებ. 24. ა. 1956). VI (თბილისი. ინგოროყვა. მ. მეოთხე საუკუნის საზღვარგარეთელი ქართველი მოაზროვნე და მოღვაწე. მაცნე. გვ. 1966). გ. მელიქიშვილი. არქეოლოგიის. მელიქიშვილი.) (თბილისი. კეკელიძე. გვ. 118- 123. ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია. სამი ისტორიული ხრონიკა (ტფილისი. რედ. კ. გვ. ალ. კ. 1956). 1954). გ. ძველ-ქართული მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲ” და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია. კ. კეკელიძე. ითრუჯანი (ცდა მისი ეტიმოლოგიის გარკვევისა). კ. გვ. ინგოროყვა. XI-B. 18. საქართველოს. 30-47. კ. IX (თბილისი. ძველი ქართული. გვ. გვ. ქართველი მწერალი მეათე საუკუნისა. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების მოამბე. 1890). კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის უძველესი მოსახლეობის საკითხისათვის (თბილისი. 2005). გ. ქართული ლიტერატურის ისტორია 6 ტომად. გიორგი მერჩულე. 25. ლეონიძე (მთ. 21. კეკელიძე. პ. 1. ბარამიძე (რედ.

ხარანაულმა (თბილისი. ლ. ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი. 1985). გვ. გ. „არიან-ქართლის” საკითხისათვის. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. 34. ქავთარაძე. ნინოს მიერ ქართლის მოქცევა. 29-55. 204-216. 9-26. შავშეთ-იმერხევის ტოპონიმია (ბათუმი. ჯანაშია. 2012). 39. ს. 1-114. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ”-სა და „მეფეთა ცხოვრების” ერთი ადგილის გაგებისათვის. К истории древней Грузии (Тбилиси. 1979. საქართველოს ისტორიის საკითხები. ქართლის ცხოვრება. ნაწილი I (თბილისი. გ. 1959). Меликишвили. 318-364. წერეთელი. გვ. გვ. ტომი II.27. ბეჟან ხორავა. ხრონოღრაფი გიორგი მონაზონისაჲ (ტფილისი. 1920). ყაუხჩიშვილი. 17. მარი ბროსე – 210. 30. ს. Пл. ყაუხჩიშვილი. ტომი I. გვ. ყაუხჩიშვილი. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. „ცხოვრება ქართველთა მეფეთას”-ს წყაროებისათვის. ყორანაშვილი. Птoлeмeeвa карта кaвкaзскoй Aлбaнии и уровень Kaспия. სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი. 31. აღმოსავლეთმცოდნეობა. ს. ნ. 1983. 41-59. Г. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ქავთარაძე. 29. 38. Различные наименования грузинов (Тифлис. ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. ქავთარაძე. 33. 72-138. А. ლეონტი მროველი. 1 (163). /გვ. 42. 117-147. IX. cc. გ. ყორანაშვილი. 2009. 40. გვ. ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. კახა კვაშილავა (თბილისი. С. გ. ს. გვ. შეადგინა ბ. რედ. Муравьев. 28. . ყაუხჩიშვილი. 36. ტომი I. თბილისის უნივერსიტეტის შრომები. ს. კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები (თბილისი. ქართლის ცხოვრება. Н. 1955). ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შრომები. 41.: ლია ახალაძე. 1955). გვ. ხარანაული. ქართლის ცხოვრება. 1959). გ. 206. 41:/ 35. კ. 1955). 131-143. 3-71. 1966). 37. ქართლის ცხოვრება. საქართველო. ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ბ. 1846). ყაუხჩიშვილის მიერ (თბილისი. ქართული პოეზია. ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი. Вестник древней истории. გვ. გვ. „ებრაელის” აღმნიშვნელი ეთნიკური ტერმინები ქართულში. 32. Иосселиани. ტომი I. ანატოლიაში ქართველურ ტომთა განსახლების საკითხისათვის (თბილისი. 2000). ყაუხჩიშვილი. 1994). ცეცხლაძე. ტ. ტ. კავკასიონი და გეოპოლიტიკა – წარსული და თანამედროვეობა. 1985). ლეონტი მროველი.

. The Natural History (London. 2001. Mass.). 1975. no. Briant. pp. pp. A. 3. W. School of Oriental and African Studies University of London. A. 1932). The Classical Journal. M. F. no. Toronto: Oxford University Press. 2010).) (Wiesbaden: 1990). Sprachkontakt in der Bekehrung Kartlis. Boyce. J. 1903). Gog and Magog. vol. Briant. 56. 50. Le Muséon. Cahill. no. R. 2010). no. R. 454-465. M. Ciancaglini. 57. A. Jason M. for September and December 1817. Schulz. A. P. Political Memory In and After the Persian Empire. J. 95. pp. 49. 121-140. 1855). 381-387. part II. Хаханов. Roman. Carriker. Paradise Rediscovered: The Roots of Civilisation. 44. LXVII (Leiden/Boston. 114. Alexander's Gate. 2015). R. Oxon: Routledge. 45. Dowsett. vol. Ott.: The Mediaeval Academy of America. Taylor and Francis. Movses Dasxuranci. XXXII. The History of the Caucasian Albanians. 2012). Anderson. vol. 55. 14. and Byzantine Studies. E. P. F. Heroes and Sinners: Babylonian Kings in Cuneiform Historiography of the Persian and Hellenistic Periods. 53. 30–44. J. On the Science of the Egyptians and the Chaldeans. T. B. H. Древнейшие пределы расселения грузин по Малой Азии (Тифлис. 47. С. C. Bielmeier. XIV. Pliny the Elder. A. de Breucker. vol. An Early Source of the Alexander Romance. Balzer. M. Massachusetts: Harvard University Press. Translated by C. 58. Translated by P. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds. The Library of Eusebius of Caesarea. pp. 46. Society of Biblical Literature. Daniels (Winona Lake. J. 52. Riley (eds. Todd. pp. Ancient Near East Monographs.T. New York. Bostock. Darius in the Shadow of Alexander (Cambridge. 2015). SS. C. J. G. 4. Berg. 2003). 262-273. Schmidt. 54. Lingua Restituta Orientalis: Festgabe fur Julius Assfalg. vol. M. Qld. The Syriac Version of The Alexander Romance. А. Texts and Studies of Early Christian Life and Language. 51. Religion and Politics in Russia: A Reader (Abingdon. 75-94. Greek. vol. C.43. vol. M. B. Dowsett. I961). 2 (Brisbane: Carindale. Journal of the American Oriental Society. 1973. From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire. 2002). Oriental Series. van Donzel. 8 (London.). Drummond. Indiana: Eisenbrauns. Gog and Magog in Early Eastern Christian and Islamic Sources: Sallam's Quest for Alexander's Wall (Leiden & Boston: Brill. 48.. and the Inclosed Nations (Cambridge. On the Zoroastrian Temple Cult of Fire. Gorg (Hrsg. 13 (Atlanta: SBL Press.

Einleitung. S. Second. Who Were the Cimmerians.).). Karel van der Toorn. 61. C. 60. and Rusa I. pp. New Revised Edition (Dumbarton Oaks: Center for Byzantine Studies. 2004). De Administrando Imperio. pp. 64. and Where Did They Come From? Sargon II. 2014). Georgian Chronicles and the raison d'ètre of the Iberian Kingdom (Caucasica II). Dictionary of Deities and Demons in the Bible. L. English Translation by R. T. 62. p. 1988). Köln: Brill. Presented to Prof. J. vol. (Communication VIII. Constantine Porphyrogenitus. the Cimmerians. A. 67. 1999). extensively revised edition (Leiden. Lust. Boston. 42:/ 65. R. Gog. 66. Gray. Studies on Iran and the Caucasus. G. commentary and indices by Constantine B. D. Kristensen. 70. kritischer Apparat. Lerner (London: Bennett & Bloom. L’Ascension d’Alexandre le Grand sur le relief de l’église de Xaxuli. 1999). 373-375. 2015). Bob Becking. Buch I. Magog. The Wellspring of Georgian Historiography: The Early Medieval Historical Chronicle. The Conversion of K’art’li and The Life of St. Übersetzung und Kommentar von Dagmar Labow (Stuttgart 2005). and Waterloo-Place. Köln: Brill. 1967). 63. 68. 177-237. 69. Lerner. van der Horst (eds. H. G. H. Kartlis Tskhovreba (a History of Georgia). 1819). Dictionary of Deities and Demons in the Bible. Pieter W. 7: Eastern Anatolia and the Caucasus) (London: Aldershot. J. 2000 (Stuttgart: Franz Steiner Verlag). Boston. Asatrian on the Occasion of his 60th birthday. Jenkins.59. Contra Apionem. Uwe Bläsing. S. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters (Copenhagen. 2006). pp. Bulletin of the John Rylands Library. /გვ. Illustrated. J. pp. vol. London. Orbis Terrarum. Labow. Jones (ed. Nino Translated with introduction. Bob Becking. Second. C. K. Washington. The Legend of Alexander the Great in the Christian Orient. 2001. 25-43. Kavtaradze. I (Pall-Mall: St Paul’s Church-Yard. van der Horst (eds. Flavius Josephus. Principally with a View to Evidence in Confirmation of the Truth of Revealed Religion . Text. Karel van der Toorn. Victoria Arekelova. R. 1993. Khundadze.). Pieter W. Matthias Weinreich (eds) (Leiden/Boston. Ashgate. J. Gippert. 75.. Gero. . extensively revised edition (Leiden. 3-9. 535-537. Editor in Chief of the English edition: Stephen Jones (Tbilisi: Artanuji Publishing. D. Journal of Historical Geography of the Ancient World 6. The Connection Between the Sacred Writings and the Literature of Ancient Jewish and Heathen Authors. J. 21st International Congress of Byzantine Studies. Jenkins. Lust. Particularly that of the Classical Ages. Garnik S. The “Bun-Turks” in Ancient Georgia.

75. International Journal of Central Asian Studies. R. and of the first part of the Indika of Arrian by J. S.). I. C. Translated with Introduction and Commentary by R. S. vol. Thomson (Oxford: Clarendon Press. Schwanbeck. H. 1877). 53-73. Nielsen. 79. Burlington. J. W. 78. Being a translation of the fragments of the Indika of Megasthenês collected by Dr. H. 2012. Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts. Tezcan. England. M. Rewriting Caucasian History: The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles. New York: Oxford University Press. Orientalia Lovaniensia Analecta. pp. 80. . Bab al-Suls (Sul–Gates) in Caucasia and Turkestan.). Rapp. McCrindle (Calcutta. and Persian Rule in Babylonia. 601 (Louvain: Peeters. Ancient India as Described by Megasthenês and Arrian. vol. Schaff (ed. A. W. Corpus scriptorum christianorum orientalium. 76. 16. 2008). Die Entstehung der syrischen Alexanderlegende als politisch-religiose Propagandaschrift fur Herakleios' Kirchenpolitik. USA: Ashgate. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds.71. the Murasu Firm. P.500-year Struggle between East and West (Oxford. 447-477. vol. no. Anatolian and Caucasian Studies (Delmar. van Donzel. Toumanoff. Jr (ed. The Murasu Archive. Traditio. 1998). Reinink. Entrepreneurs and Empire. W. J. 13 (Atlanta: SBL Press. 1985. Thomson. K'art'lis c'xovreba. Machteld J. H. Jr. Ancient Near East Monographs. Stolper. J. Jason M. van der Spek. W. 263-281. Publications de l’institut historique et archéologique néerlandais de Stamboul sous la direction de E. J. Silverman and Caroline Waerzeggers (eds. S. M. Pagden. Schwanbeck. no. Their Roles in Medieval Caucasian and Turkestan Studies.). Coming to Terms with the Persian Empire: Some Concluding Remarks and Responses. 1886). Society of Biblical Literature.). The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature (Farnham. 1985). Society of Biblical Literature. VT. E. pp. Roodenberg. LIV (Leiden: Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te Istanbul. 74. 13 (Atlanta: SBL Press. 81. W. 83. 82. 2015). Vol. Jason M. Political Memory In and After the Persian Empire. Ancient Near East Monographs. 73. R. Political Memory In and After the Persian Empire. 2015). The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation. Mellink. 2003). 77. Surrey. J. C. pp. Ph. 2014). Rapp. 72. and the Sul Turks. Socrates and Sozomenus Ecclesiastical Histories (New York. Medieval Georgian Historical Literature (Vllth-XVth centuries). 121-146. G. McCrindle. Worlds at War: the 2. Nijland et J. A. SS. 1996). New York: Caravan Books. The Georgian Royal Annals and their Medieval Armenian Adaptation. Rapp. “I Overwhelmed the King of Elam”: Remembering Nebuchadnezzar I in Persian Babylonia. Jr. XVIII.

Wikander. I. XIV. As far as it is known that Alexander the Great never marched towards the Caucasus. S. for September and December 1817. we have the description of the invasion of Iberia. M. mentioned in the Old Testament. KAVTARADZE Ivane Javakhishvili Institute of History and Ethnology Ivane Javakhishvili Tbilisi State University ABOUT THE IDENTITY OF THE ”BUN-TURKS” AND ”HONS” OF THE CONVERSION OF KARTLI In the Conversion of Kartli and Leonti Mroveli’s the Life of the Kings. pp. On Ancient Geography. called “Bun-Turks”. 84. 86. A. D. Feuerpriester in Kleinasien und Iran (Lund. Alexander the Great: Man and God (London. 1991). 88. one must first of all consider the compilation of Pseudo-Callisthenes . 1943. The Classical Journal. eastern Georgia by Alexander the Great who saw there horrible barbarians. and not in the concrete historical events of that time. Wiseman. Wolohojian. this ethnonym is found only in connection with the legendary campaign of Alexander the Great in Iberia. Translated from the Armenian Version with an Introduction by Albert Mugrdich Wolohojian (New York and London: Columbia University. M. which contain legendary information about the heroic battle of Alexander with the wild tribes of Gog and Magog. 87. 1946). The Romance of Alexander the Great by Pseudo-Callisthenes. To identify the “Bun-Turks”. it would be more natural to search the primary source of the Georgian chronicles about Alexander the Great and “Bun-Turks” among compositions of such type. 257-262. 139-182. pp. 85. 43:/ GIORGI L. 1817. No other people acted in such a disgusting way as they did: "the description of their way of life was inexpressible". the context in which their name occurs must be decisive. vol. In both Georgian chronicles mentioned above. /გვ. Worthington. and the entire cycle of the early works on his campaign towards the Caucasus fall within the scope of legends and mythology. 1. 1969). Among such works. Nebuchadrezzar and Babylon (London: Published for the British Academy by Oxford University Press. Walckenaer. J. New York: Routledge. But they had strong towns and were fearless warriors. 2014). XXXII. no.

The Caucasian or the so-called Caspian Gate (modern Daryali pass) is frequently called the Pillars. It is interesting that the period of replacement of the Pax Achaemenia by the Pax Macedonica marks out the emergence of Iberian Kingdom. indicates the raison d'ètre of this state. At the same time. and a long time after his death. namely to be the outpost of the civilised world in its struggle with the realm of Gog and Magog lying beyond the Great Caucasian Ridge. composed in the 3rd century AD in Greek in the Egyptian city of Alexandria as well as its different versions and other compositions that descend from it. were always eager to have in the central part of Transcaucasia. For the rulers of the states of the Eastern Mediterranean-Near Eastern area in all periods. the considerable interest of the Hellenistic states of the Near East in Iberia seems to have been doubtless. He. The Iberians were the most important allies of the Romans in the region. the old legend about the Iron Gate erected by him against barbarians. having supremacy over the Caucasian Gate. After the fall of the Roman Empire. Regardless of the fact that we haven't any proof of the invasion of Macedonians in the Caucasus. faced with the necessity of effective control of the Caucasian passes. based on their . in Iberia. the supressor of the barbarians. the concept of Alexander’s Iron Gate was a reflection of the specific political function of the Georgian State: to have control over one of the most important strategic passes of the world. existing in the epoch of compilation of the above-mentioned Georgian chronicles. This function seems to have been one of the main decisive factors that challenged the emergence of the Georgian State in the Early Hellenistic period. but seems to be a literary fiction that arose as a result of the selective interpretation or misinterpretation of foreign written sources. The close collaboration between the Romans and the Iberians. the control of the Caucasian passes could create the most favourable opportunity for the preservation of Pax Romana in the Middle East. we can say that the “Bun-Turks” mentioned in the ancient Georgian chronicle most likely. passses which barred the way of the northern invaders. In consequence. Thus. At the same time. Alexander the Great's name as a fighter against the northern nomadic tribes became most glorious. The connection of the name of Alexander the Great with the emergence of the Georgian statehood. the Life of the Kings clearly indicates that the “Hons” of the Conversion of Kartli refers to the Jews who were allegedly captured by Nebuchadrezzar II in Jerusalem. a political organisation with the sufficient strength to fullfill such a defensive function. when the civilized world was threatened by their invasion. were not really existing people or tribe settled in the territory of modern eastern Georgia since ancient times. Stronghold or Iron Gate of Alexander the Great by the Classical (Greco-Roman) authors. was an effective remedy to terrify savage tribes.“Alexander Romance”. known from old Georgian chronicles. was revived.

going back presumably to the times of the Roman Empire.com/ .geocities. from the North-Eastern Black Sea littoral to the Derbent gateway (the second important pass of the Caucasus).html & http://www. This formula. is expressed by the formula of its territorial integrity in the Georgian chronicle of the 13th century dedicated to Quenn Tamar: “from Nikopsia to Daruband”.e. was the leit- motif of their interrelations. but all existing Caucasian passes from the Black to the Caspian Sea. Back: http://www. on the western shore of the Caspian Sea.joint strategic interests as parts of one and the same Orbis Terarrum. i. emphasising especially the northern borderline along the Caucasus.com/kavta/documents?sort_by=views or http://kavtaradze. to bring under its sovereignty not only the Caucasian Gate.ws/komblema/index. enables us to interpret the main function of that kingdom in a more general context.scribd. The long-term aspiration of the medieval Georgian monarchy.wikifoundry.