You are on page 1of 2

SAKFET BENf SADE

sylanem tamaktadr. Hz. Peygamber'in sunda farkl grslerin ileri srlms ol- r
de zaman zaman buraya urayarak bir s- mas burann zam~la gelien ehir h~yat SAKL
re dinlendii rivayet edilir (bn ebbe, . 72). ierisinde ilevini kaybettiini gstermek- (j#)
ResuH Ekrem'in vefat ettii gn ensa- tedir. Abdlkuddus el-Ensarl. Bi'ribudaa
Trk musikisi usullerinden.
rn ileri gelenlerinden bazlar. Sakifet denilen bir su kuyusu ile yaknnda Sakife- L _J

Beni Saide'de toplanarak Medine'nin yer- t Beni Saide denilen bir bina bulunduu
nu ve bunlarn etrafnn 1030 (1621) yln Arapa'da "ar" anlamndaki sakil ke-
~ileri olduklar ve muhacirlere kucak ap
da ta ve kerpiten rlm bir duvarla limesi Trk musikisinde byk usullerden
lslam'a ev sahiplii yaptklar iin bakan
evrildiini Semhudl'de yer alan bir kay-
birini ifade eder. Krk sekiz zamanl olan
l kendilerinin hak ettii dncesiyle
da ( Vefa' '1-vefa, . 858-860) dayanarak bu usul bata bir drt zaman, sonra bir
ilerinden birini devlet bakanlna getir-
alt zaman. daha sonra yine bir drt za-
mek istediler. Seilen ve zerinde tart tesbit etmitir (Aar'l-Medfne, s. 152).
Mescid-i Nebevi'nin SOO m. kuzeybatsn man, ardndan adet alt zaman ve ni-
lan aday, Hazrec kabilesinin reisi Sa'd b. hayet drt adet drt zamann veya dier
Ubade idi. Olay haber alan Hz. mer ile daki Sultaniye geni ierisinde yer alan
bu bina Shayml caddesindeki genilet bir ifadeyle bir sofyan. bir yrk semai.
Ebu Bekir ve yolda rastladklar Ebu Ubey- yine bir sofyan, ardndan adet yrk
de b. Cerrah birlikte oraya gidip toplant me srasnda yklm ve yeri bugn Hadl-
kat'l-bey'a adyla anlan bir park haline semai ve nihayet drt adet sofyandan
ya katldlar. Ensarla muhacirler arasnda meydana gelmitir denilebilir. Sakil usul-
getirilmitir.
ki ilk ihtilaf olarak nitelendirilen ve etkileri nn 48/8 1.. 48/4 Z. ve 48/Z 3. mertebele-
BBLYOGRAFYA :
tarih b?yunca devam eden tartmalarda ri kullanlm, 48/Z mertebesine "ar sa-
ensar lslamiyet'e verdii hizmetleri. Hz. bn ebbe, Ttiii)u'l-Medineti'l-mnevvere, ,
kil" ad verilmitir.
72; Belazri, Ensab (Zekkiir), il, 259-265; Taberi,
mer ve arkadalar ise Kurey'in Araplar
Tiiii) (Eb'l-Fazl), 111, 206; Nveyri, Nihayet'l- Bu usul ile perev, kar, beste gibi b-
arasndaki nfuz ve otoritesini, muhacirle- ereb, xx, 29-38; Cemilleddin el-Matari, et-Ta'rif yk formlardaki eserler llmtr. Bes-
rin slam'a giriteki nceliklerini ve islfm'a bima enseti'l-hicre min me'alimi Dari'l-hicre
te formundaki eserlerde zeminhane ve
hizmetlerini gereke gstererek hilafete (nr. Said Abdlfettah), Mekke 1997, s. 206; Zey-
nddin eI-Meragi, Tal)~~u'n-nura bi-telhisi me'a-
miyanhane birer usuldr. Terennmler ise
daha layk olduklarn ileri srdler. Yap
limi Dari'l-hicre (nr. Said Abdlfettahi .. Mekke usuln son drt zaman iinde yer alr ve
lan tartmalardan sonra Sa'd b. Ubfde
1417/1997, s. 184-185; FirQzabacti, el-Meani ok ksadr. Msra sonundan alnm her-
hari toplantda bulunanlarn tamam Hz. m 'l-mtabe fi me'alimi Tabe (nr. Hamed el- hangi bir para bu ksa terennmde bu-
Ebu Bekir'e biat edilmesi konusunda an- Casir). Riyad 1389/1969, s. 181-182; SemhQdi,
lunmaz. Bu zellie gre sakil usul ile
lamaya vard (Taberi, lll, 206). slam tari- Vefa' 'l-vefa bi-ai)bari dari'l-Mutafa (nr. M.
bestelenmi murabba bir bestede bir, iki
Muhyiddin Abdlhamid), Beyrut 1404/1984, 111,
hi ve medeniyetinin ekillenmesini etkile-
858-860; v, 1235; Ali Hafz. Ful min ta.rii)i'l- ve drdnc msralar ayn, miyanhane ise
yen olaylarn banda yer alan. hilafet ku- Medineti'l-mnevvere, Cidde 1984, s. 197-200; ayn namelerle besteli olacana gre mu-
rumunun ortaya kn salayan Sakife- AbdlkuddQs el-Ensari, Aar'l-Medineti'l-m rabba beste formundaki bir eserin tama-
t Beni Saide toplantsna ensar ve muha- nevvere, Medine 1406/1985, s. 151-153 Ysuf
m iki adet usulle bestelenmi olur. Yine
cirlerin byk bir ksm katlamad ve Hz. Ragda el-Amili, Me'alim Mekke ve'l-Medine
beyne'l-mazi ve'l-l;azr, Beyrut 1418/1997, s. bu usulle bestelenmi perevlerde, daha
Ebu Bekir'e sadece belli sayda kii biat ok 48/Z'lik yani ar mertebe tercih edil-
413-414; Ethem Ruhi Flal, "Sakife Olay veya
ettii iin buna "el-bey'at'l-hfssa" denil- Hz. EbQ Bekir'in Halife Seimi", /s/ii.m Medeni- mitir. Bu ar mertebe ile bestelenen
mitir. yeti Mecmuas, V/3, stanbul 1982, s. 7-27; G. perevlerde her hane genellikle bir usul-
Lecomte, "al-Sal}ife", E/2 (ng.). v, 887-888.
Sakifet Beni Saide'nin sonraki dnem- dr ve bu perevlerde yine genellikle bi-
lerde geirdii degiiklikler ve yeri konu- !il MUSTAFA SABR KKACI rinci hane ayn zamanda mlfzimedir. Ba-

J
Dm2 te
J J
dm2 te
J Jte J
dm2 te
J )2 ,h )2
dm te dm dm2dm2 du-m2

r1-p -~ nf
dm2 te dm dm te dm te dm

''~k~ rn r r : J r'l J J r J~ ~ r P~ J i: r r
1

J/ r/ j
ke ke ke tek ke """""""" tek2 t ek2 t ek2 ke tekke v
tekke r tahek

Dm2J l dm dm dm dm dm2


4814 ikinci mertebe sakil usul
rn
=---e-r_,i,._ . ,_ Eski ekil Eski eki -+ I~
J J
r r 14 J r J r 41~4
14
J
ri
tek2 tek2 tek tek tek tek ke

Dm2 te dm2 te te dm2 te dm te te

lf rn J J J i~ .. J J J J
l
.. rn .. rn j

ke i' rr
ke ke ke r r tek ke
r rl ke
1

Dm dm te
2
'6 .. '
2
J
4812 nc mertebe sakl usul l_2----ee...--.6,...i ..,_ Eski ekil Eski ekil -+ rn i i rn i i 1
tek2 tek2 tek tek tek tek ke

12

_J
SAKfNAME

z perevlerde ise birinci hanenin son bir arand anlalmaktadr. ran ve Trk ede- iin yazd, yedier beyitlik yedi bentten
blm -bu blm ilk otuz ikinci zaman- biyatlarnda sakinameler genellikle aruz oluan terciibendi, ikiyle ilgili kavram ve
dan sonra geri kalan on alt zamandr vezninin mtekarib bahrinde "fefiln fe- motifleri bir araya toplamas bakmndan
mlazimedir. Fakat farkl ekilde olanlara filn fefiln fefil" veya "feuln fefiln fe- bir sak!name kabul edilebilir. Bu manzu-
da rastlamak mmkndr. Eski devirler- filn feuln" kalbyla yazlmtr. menin dili ve konunun ileni biimi Trk
de dier byk usullerin ounda olduu arab ve arap meclislerini rindane ifa- edebiyatnda daha nce bu trde eserler
gibi sakil usul de sonraki zamanlara g- delerle anlatan saklnamelerin yannda bu yazld izlenimi vermektedir. XV. yzylda
re daha sade ve uzun darblar ihtiva eder- konular tasavvufi olarak ileyenler de var- aatay airi Ali ir Neval'nin 458 beyitlik
ken zamann ilerleyii ve name fikir ve dr. Bunlarda arap ilahi ak, sarholuk S.kin.me'si trn gei dnemi eserle-
yapsnda meydana gelen deiimlerin de vecd halini temsil eder. ki ve ikiye bal ri arasnda saylr.
tesiriyle bu vurularn bazlar paralara haller evresinde lm hatrlama, t, Sak!name trnn Anadolu'daki yeni bir
ayrlarak velvelelendirilmitir (bunlar e hikmet gibi konularn da ilendii bu eser- hviyete brnm, mstakil bir eser ha-
kil zerinde belirtilmitir). lerde rindane bir eda ile varlk meselesi lini alm ilk baarl rnei Edirneli Reva-
Numan Aa'nn evkefza. Benli Hasan zerinde durulur. Meyhane ihtiraslardan nl'nin (. 930/1524) retn.me'sidir. Yavuz
Aa'nn rast, Sadk Aa'nn arazbar pe uzak ak ve evk dolu bir yer olup ak ara Sultan Selim'e sunulan 694 beyitlik bu eser-
revleri; Ebubekir Aa'nn, "em-i siyehin bm sunan plr-i mugan meyhanenin mr- de tevhid, mnacat. na't. sebeb-i te'lif ve
atet-i mekkareliinden" msrayla bala id-i kamilidir. Burada arap (mey), insa- Sultan Selim'e dair iki kasideden sonra asl
yan yegah kar; Hafz Post'un, "Dil verdi.m nolunu maddi filemin skntlarndan kur- konuya geilir. arabn bulunuu. nitelik-
ol periye nihan grdm gibi" msrayla taran ve onu ebedi varlk makamna ula leri, iki meclislerinin baz unsurlar, ye-
balayan neva, Zekai Dede'nin, "Peyman- tran aktr. Tusavvufi sak!namelerde mey- mekler ve bu meclislerdeki sohbet adabn
dilberana inanmam kefil ile" msrayla ba hane. sarho, saki, eng, def, ney gibi ke- dan bahsedilir. xv. yzylda kaleme al
layan uak, Hamparsum Limonciyan'n, limeler yannda airlerin kulland dier nan sak!nameler arasnda Hayret~nin .Sa-
"Zlfn perian etmi serv-i revanm ge- kavram ve motiflerin hemen hepsi gr- kin.me'si ( 102 beyit), Fuzfill'nin S.kina-
liyor" msrayla balayan rast besteleri bu nen anlamlar dnda tasavvufi bir mana- me (He/t-cfim, 327 beyit, Farsa) iinde yer
usulle llm eserlerden bazlardr. ya brnr. alan sak!name tarz beyitlerle Beng Ba-
BBLYOGRAFYA : Sak!nameler mstakil olarak yazld gi- de (doksan yedi beyit) ve Leyla v Mec-
Tanburi Cemil Bey, Rehber-i Msiki, stanbul bi mesnevi trndeki eserlerin bir bl- nln'u (krk dokuz beyit), reti Mustafa'-
1321, s. 103-104; Suphi Ezgi, Nazan-_Ameli Trk m veya divanlar iinde terkibibend, ter- nn terciibendi (elli iki beyit). Fevrl'nin di-
Musikisi, stanbul 1935, ll, 145-153; smail Hak-
ciibend ve kaside gibi manzumeler eklin vanndaki "Sahbaname"si (elli be beyit),
k zkan, Trk Msikisi Nazariyat ve Us/le-
ri Kudm Velvele/eri, stanbul 2006, s. 779- de de bulunabilir. slam ncesi Arap ede- Talcal Yahya'nm krk sekiz beyitlik mes-
785; Sadettin Heper. "Trk Musikisinde Usul- biyatnda "hamriyyat" adyla anlan ve a nevisi. Bursal Cinanl'nin Cila'l-kulC:b',
ler", MM, sy. 347 (1978), s. 14. rab konu alan iirlerin nemli bir yeri var-

~ sMAiL HAcK zKAN sa da sak!namelerin mstakil bir tr ola-


rak ortaya k ok sonradan ran'da ger-
eklemitir. Arap edebiyatnda slfuniyet'in
arab yasaklayc hkmleri dolaysyla bu
Edirneli Revanfnin retname adl eseinin ilk sayfas
tr iirlerin yazlmasna uzun sre ara ve-
(Sleymaniye Kip., Ali Nihat Tarlan, nr. 69/1)
rilmitir. Fakat Emeviler ve AbbasTier d-
Dou edebiyatlarnda
ikili sohbet meclislerini neminde bu manzumelerin yeniden art
ve bunlarla ilgili unsurlar gsterdii bilinmektedir. Arap edebiya-
gerek ve mecazi manasyla tnda bu konuda yazlm en nemli eser,

L anlatan manzume. _J emseddin Muhammed en-Nevacl'nin (.


859/1455) ran ve Trk edebiyatlarnda bu
Arapa saki ile (iki sunan) Farsa na- sahada birok esere kaynak tekil eden
me (yazl ey, mektup) kelimelerinden olu- J:jalbat'l-kmeyt adl kitabdr (bk. NE-
an sakiname divan edebiyatnda iret VAcI). Fars edebiyatnda da ok eskiden
meclislerinin adab ile bunlarn unsurlar beri arabn ve arap meclislerinin iirin
olan musiki aletleri, sofra malzemeleri, nemli konularndan olduu grlmekte-
yemekler vb.ni anlatr. Sakinameler ko- dir. Ancak burada da dini endielerle bir
nuyla ilgili folklorik malzemeyi, devrin ah- sre arapla ilgili manzumeler yazlma
lak telakkilerini, deer yarglarn, zevkle- mtr. Acemler, Gazne saraynda yaayan
rini, sanatkarlarn hayat yorumlay bii- airlerin de katksyla ak ve arab ileyen
mini aksettirdikleri gibi airlerin hayat tar- gazel nazm eklini kendi milli zevklerine
z hakknda da bilgi verir. uydurarak gelitirmilerdir.
Sakinamelerden sakiliin ok eski bir Trk edebiyatnda sak!name trnn
meslek olduu, bezm meclisinde iki sun- ilk rneine Anadolu sahas dnda Hanz-
ma, meclisin adabn dzenleme gibi g- mi'nin Muhabbetname'sinde rastlanr.
revleri ierdii, ayrca bu meslein gide- Eserde blm sonlarnda ikier beyitle sa-
rek zarafet kazand ve sakilerde zel ye- kiye seslenilir. Ayn dnemde Anadolu sa-
tenekler yannda iir ve musiki bilgisinin hasnda Ahmed-i Dfil'nin Emir Sleyman

13