You are on page 1of 10

RSALE- NURDA CHAT KAVRAMI

Do. Dr. Metin YT


Dicle niversitesi

GR

Cihat konusu geni, dall ve budakl bir konudur. Cihat st bal altnda ok sayda
mesele bulunmaktadr. Bunlarn tamamn ele almak tebliimizin snrlarn amaktadr.
Bunlardan zellikle gnmz Mslmanlarn ilgilendiren iki konu zerinde durmak
istiyoruz:

slamn idare dzeyinde etkin olduu toplumlarda cihdn teori ve pratii.


slamn idare dzeyinde etkin olmad toplumlarda baka bir ifadeyle
Mslmanlarn hkim deil, mahkm konumda olduu devletlerde cihadn teori ve
pratii.

Bu iki bal Risale-i Nur perspektifinden incelemeye alacaz. Ancak Risale-i


Nurdaki yaklamn daha iyi anlalmas asndan nce konuya ilikin fukahann genel
kanaatini aktarmak istiyoruz.

1. FIKH KAYNAKLARDA CHAT TELAKKS

A. Genel Yaklam

Konuyla ilgili aklamada bulunan fkh kaynaklar genelde bu konuyu iki ihtiml
zerinden ilemektedirler. slam lkesinin ve Mslmanlarn her hangi bir saldrya
maruz kalmad durumlarda cihadn farz- kifaye, bir saldr durumunda ise cihadn
farz- ayn olduunu ifade etmektedirler.1

Burada yanl anlamaya meydan vermemek iin unu da belirtmek gerekir ki


fukahaya gre bu savalarn amac farkl din ve inanlarn ortadan kaldrlmas deildir.
Aksine bu yaklam, slamn dnya dzeninde hkim ve etkin bir unsur haline gelmesi
amacna matuftur. Hz. Peygamber (s.a.v) dnemi bata olmak zere slam tarihi boyunca
gayr-i Mslim nfusun ve onlara ait kurumlarn varl sylediimiz hususu aka
ispatlamaktadr.

1
Muhyiddin en-Nevev, Minhcut-Tlibn, Thk. Nasruddin Tuns, Ner: eriketul-Kuds, Kahire, 1431, s. 625-627; brahim el-
Haleb, Mltekal-Ebhur, Thk. Vehbi Sleyman Gavuc, Darul-Beyrut, Dmak, 1426, s. 333-334. (Bu tr aklamalarn akabinde
hdne (mtreke) kapsamnda idarecilerin maslahata bal olarak savaa ara verebileceklerini de ilave ederler.) (Nevev,
Minhc, s. 742)
Modern dnemde fkhi mtalaalarda bulunan birinin zihninde yle bir itiraz
belirebilir: Fukahann yaklam hem din kabuln serbest iradeye dayanmas gerektii
ilkesine hem de yaanan hayat gereine -zellikle de modern dnemdeki devletler
muvazenesi gereine- terstir.

Bu itiraza cevap vermeden nce kanaatimizce uluslararas ilikiler disiplininde


tartlan hegemonik iktidar teorisine (Hegemonic stability theory) bakmakta fayda vardr.
Bu teori vastasyla fukahann yaklamn daha iyi anlayabileceimizi dnyoruz.

Bu teori, gnmz uluslararas ilikiler alannda en etkili ve en tartmal


teorilerinden biri olma zellii tamaktadr. Teoriye gre uluslararas sistemin istikrar
iin, devletleraras etkileimi salayacak ve glendirecek dominant bir gce ihtiya
vardr. Uluslararas kurallar yerletirmek ve uygulamak iin gl ve hegemonik bir
devlet olmal ve dier devletler bu devleti desteklemelidir. Baz teorisyenler bu destein
rzaya dayal olmas gerektiini savunurken bazlar da byle bir art aramamaktadr.
Sz konusu hegemonya sayesinde uluslararas kurallar kolayca uygulanr ve sorunlara
annda mdahale imkn oluur.

Netice itibariyle bir devlet olmadan toplumsal istikrar retmek mmkn olmad
gibi dnya genelinde de hegemonik bir g olmadan da kresel istikrar salanamaz. Her
sistem kendisini bu kresel gce aday olarak grmektedir. Fukahann cihat
tasavvurunda da buna yakn bir mana bulunmaktadr. Fukaha, kresel adaleti ancak
slamn dnya leinde etkin ve hkim bir g olmasna balamaktadr. Bu adan
baktmzda klasik fkh kaynaklarnda yer alan yaklamlara benzer dncelerin -
deiik kalplarla ifade edilmi olsa da- gncelliini koruduunu syleyebiliriz.

B. bn merin Yaklam

Fukahann genel yaklam yukarda aktardmz minval zeredir. Bundan ayr


olarak daha ziyade muasr limler tarafndan dile getirilen ve kken itibariyle sahabe
dnemine kadar uzanan ikinci bir yaklam daha bulunmaktadr. Bu yaklama gre
slamda sulh esas, sava arzdir. slam Devleti kar tarafn tecavz, hak ihlli vb.
sebepler bulunmadka gayr-i Mslim devletlerle devaml sulh iinde yaar ve iyi
ilikiler kurar. slamda sava bar iindir ve savunmaya yneliktir. lk taarruz daima
kardandr.2 stad Bedizzamann baz ifadeleri de bu yaklam teyit eder niteliktedir:
lem-i slamn cihd, zamanen iki yz senelik, meknen ikiyz gnlk tedf bir harp ve darp
cephesi vard3

Yukarda belirttiimiz gibi bu gr, kkleri itibariyle sahabe ve tabin dnemine


kadar uzanmaktadr. Kaynaklarda yer alan bilgilere gre bu grn ilk mmessilleri
Abdullah b. mer, bn brme, Ata b. Ebi Rebah, Amr b. Dinr ve Sfyan es-Sevrdir.

2
Hayreddin Karaman, Ana Hatlaryla slam Hukuku, Ensar Neriyat, stanbul 1993, C. I, s. 274.
3
Lemet, s. 493.
Bu limlere gre sava farz olmayp tatavvu hkmn tamakta ve savunmaya
yneliktir.4

Mezkr limlerin yaklamn usul diliyle yle yorumlamak mmkndr: Kuran ve


Snnette sava emreden ayetler belli illetlere dayal (maklul-mana) ayetlerdir. Baka
bir ifadeyle ayetlerdeki sava hkm, belli baz gerekelere dayanmaktadr. Bu
gerekeler var olduka savan gereklilii hkm devam eder. Gerekelerin ortadan
kalkmasyla sava anlamndaki cihadn gereklilii da ortadan kalkar.

2. RSALE- NURDA CHAT

lim erbab, genellikle ele ald konular yerleik terminoloji zerinden izah
etmektedir. Baz limler ise yerleik terminoloji yerine farkl bir kavramsallatrmaya
gidip kendilerine zg bir anlatm tarz gelitirirler. Bedizzaman Said Nursyi bu ikinci
ksmda mtalaa etmek gerekir. Bedizzaman z itibariyle yeni olmasa da yerleik
terminolojiden farkl bir kavram rgs zerinden konular anlatmaktadr. Bu tarzn
bariz olarak grld hususlardan biri de cihat konusudur.

Bedizzamann cihat snflandrmas u ekildedir: Madd ve manev cihat, Haric ve


dhil cihat.

Tebliimizin banda da belirttiimiz gibi bu tasnif, slamn idar dzeyde hkim


olmad toplumlardaki cihdn keyfiyetini anlamak asndan daha aklayc ve daha
ilevsel bir tasniftir. imdi Bedizzamann konuya dair aklamalarna bakalm.

A. Madd ve Manev Cihat Ayrm

Maddi cihatla kastedilen ey kuvvete bavurarak yaplan cihattr. Manev cihat ise
madd kuvvete bavurmak yerine iman esaslarnn yerlemesine almak suretiyle
toplumun tabandan dnmesini salamaktr. Bu ayrmn er dayanaklar adna
aadaki ayet ve hadisi zikretmekle yetinmek istiyoruz:

Cenb- Hak Tevbe Sresinde Hz. Peygambere (s.a.v) yle hitap etmektedir: Ey
peygamber! Kfirlere ve mnafklara kar cihat et 5 Kfirlere kar cihat, yerine gre
kuvvetle ya da ikna vb. yntemlerle yaplr. Ancak mnafklara kar cihat, btn
mfessirlerin ittifakyla kuvvet ve iddete bavurmadan sadece delil ve ikna yntemiyle
gerekletirilir.6

Abdullah bn Amr anlatyor: Bir sahb Hz. Peygambere geldi ve cihada (savaa)
katlmak iin ondan izin istedi. Bunun zerine Hz. Peygamber ona, Annen-baban var

4
Vehbe Zuhayl, Asrul-Harb fil-Fkhil-slm, Drul-Fikr, 1401, s. 86-87.

5
Tevbe, s. 73.
6
Kad Beydv, Envrut-Tenzl, Dersaadet Basm, st., C. 1, s. 413.
m? diye sordu. Adamn evet demesi zerine, Sen onlara hizmet ederek cihat et
buyurdu.7

Yukarda aktardmz ayet ve hadis, cihadn madd kuvvete ve savaa mnhasr


olmadn, din hizmet ve faaliyetler manasnda da kullanldn gstermektedir.

Bedizzamana gre maddi cihat sadece harite uygulanrken manevi cihat hem
harite hem de dhilde tatbik edilir.

Bedizzamann buna dair baz ifadelerine bakalm:

Cihd- manevi tahribata kar almaktr ki madd deil, manev hizmetler lazmdr. 8

ularda din alanda meydana gelen tahribata kar Risale-i Nurun iman- tahkiki
klcyla manevi bir cihd yrttn belirtir: Asrmzn cihd iman- tahkiki klncyla
olur.9

Bu zamanda cihd manevdir10

stadn manev cihad tercih etme sebeplerine dair unlar syleyebiliriz: Manevi
cihatta tebli ve ikna esastr, madd cihatta ise kuvvet. Bedizzaman, asrmzn
medeniyet asr olmas hasebiyle galebenin kuvvet uygulayarak deil, ikna ile mmkn
olacana dikkat eker:

Bu medeniyet zamannda ise lemin hkmran ilim ve marifettir. imdi herkeste bir meyl-i
taharri-yi hakikat peyda olmu. Bunlara kar tasvir-i mddea tesir etmez. Ancak tesir ettirmek
iin isbat- mdde ve ikna lazmdr.11

Gnmzde g mefhumu deimitir. Saldrlarn asl unsurlar ordular deil;


kitaplardr, kitle iletiim aralardr, eitim ve sosyal faaliyetlerdir:

Bu zamanda ehl-i slamn en byk tehlikesi fen ve felsefeden gelen bir dalaletle kalplerin
bozulmas ve imann zedelenmesidir.12

Eskiden saldrlar madd nitelikli ve kuvvete dayal olduundan Mslmanlar da bu


saldrlara madd kuvvetle kar koymak durumundaydlar. Ancak gnmzdeki
saldrlar daha ziyade dnce, sanat ve kltr alanna kaym durumdadr. Dolaysyla
Mslmanlarn bu alanlardaki faaliyetlerle mukabelede bulunmas gerekir.

Bedizzamana gre en byk dman, gayr-i mahsus ve dhili dmandr. O da byk


mthi dmandr. Birincisi fakr, ikincisi cehl, ncs ihtilaftr. Bu dmana cihd etmeye
dinen mkellefiz.13

7 Mslim, Birr, 5, III, 1975; Tirmiz, Fedill-Cihd, 2, IV, 191-192, No: 1671.
8
Emirda Lhikas, s. 458.
9 ular, s. 243.
10
Emirda Lhikas, s. 455.
11 tima-i Reeteler, s. 70; Divan- Harb-i rf, s. 65.

12
Lemalar, s. 103.
13
tima Dersler, s. 527.
elmas klnc elde etmek lazmdr. Birincisi muhabbet-i mill, ikincisi ittihad, ncs
maariftir. Cihd- hariciyeyi slamiyetin hakaik- ulviyesinin berahin-i katasnn elmas
klnlarna havale edeceiz. Bu zamann cihd, muhabbet ve tahabbbledir, tahvif ile deildir. 14

Cihadn bu ksm (manev cihat) hem fert, hem toplum hem devlet tarafndan ifa
edilir.

stadn manevi cihad nceleme gerekesi olarak yukarda belirtilenlerden ayr olarak
unu da kaydedebiliriz: stad, kuvvet ve siyaseti topuza benzetir. Manev cihada
bavurulmas gereken yerde madd cihada bavurmann, dini hakikatlerin istismarn ve
ithamn beraberinde getireceini belirtir:

Bu zamanda ehl-i slamn en mhim tehlikesi, fen ve felsefeden gelen bir dalletle kalblerin
bozulmas ve imann zedelenmesidir. Bunun are-i yegnesi nurdur, nur gstermektir ki, kalbler
slah olsun, imanlar kurtulsun. Eer siyaset topuzuyla hareket edilse, galebe alnsa, o kfirler
mnafk derecesine iner. Mnafk, kfirden daha fenadr. Demek, topuz byle bir zamanda kalbi
slah etmez. O vakit kfr kalbe girer, saklanr, nifaka inklp eder. Hem nur, hem topuz-ikisini,
bu zamanda benim gibi bir ciz yapamaz. Onun iin, btn kuvvetimle nura sarlmaya mecbur
olduumdan, siyaset topuzu ne ekilde olursa olsun bakmamak lzm geliyor. Amma madd
cihdn muktezas ise, o vazife imdilik bizde deildir. Evet, ehline gre kfirin veya mrtedin
tecavzatna sed ekmek iin topuz lzmdr. Fakat iki elimiz var. Eer yz elimiz de olsa, ancak
nura kfi gelir. Topuzu tutacak elimiz yok.15

B. Dhili ve Harici Cihat Ayrm

1. Dhili Cihat

Bu ayrmn dayana baz ayetler ve nebevi tatbikattr. Bu konuyu izah sadedinde


stad Bedizzaman da sk sk u ayete atfta bulunur: Hibir gnahkr, baka bir
gnahkrn gnah ykn yklenmez16

Maddi kuvvete bavurulan ortamlarda sulularn yan sra susuz insanlarn da


maduriyeti kanlmazdr. Sulular cezalandrma adna bile olsa susuz insanlarn
madur edilmesi Kurann emrine aykrdr.

Hz. Peygamberin (s.a.v.) Mekke ve Medine dnemlerinde farkl tutum izlemesi


konumuza k tutmaktadr. Mslmanlarn mahkm ve bask altnda olduu bir
toplumda Hz. Peygamber (s.a.v.) btn eziyet ve ikencelere ramen sabr telkin etmi
ve baz fertleri ehit edilen Yasir ailesine: Sabredin ey Yasir ailesi, yeriniz cennettir
eklinde hitap etmitir. 17 Burada henz cihat ayetlerinin inmemi olduu ve bundan
dolay Hz. Peygamber (s.a.v)in kuvvete bavurmad gerekesiyle itiraz edenler
olabilir. Ancak bu itiraz, yerinde bir itiraz deildir. Zira ncelikle cihat ayetlerinin neden
14
tima-i Dersler, s. 526.
15 Lemalar, s. 155; Ayrca bkz. Mektubat, s. 52, 53, 405.

16
sr, 15.
17
bn Him, Sire, I/342; Hkim, Mstedrek, III/432.
bu dnemde inmediine dikkat etmek gerekir. Kanaatimizce maddi kuvvete bavurma,
hem neticesiz hem de er snr ve lleri zedeleyici tutumlar kanlmaz kldndan
Cenb- Hak bu dnemde sava ayetlerinin nzuln murat etmemitir. Medinede
mstakil bir idar bnye olutuktan sonra Hz. Peygamber (s.a.v), oluan bu bnyeyi
korumak iin maddi kuvvete bavurmu ve hariten gelen saldrlara kar koymutur.

Yukarda aktardmz hususlardan dolay limler nefsi mdafaa haricinde slam


toplumunda maddi kuvvete bavurmann doru olmadn dhilde kuvvete
bavurmann ve cezalar tatbik etmenin devlete ve devlet yetkililerine mahsus olduunu
belirtmilerdir.18 Ayn espriden hareketle Sizden kim bir mnker grrse onu eliyle
dzeltsin. Buna gc yetmezse lisanyla dzeltsin. Buna da gc yetmezse kalbiyle
buzetsin. Bu kadar da imann en zayf mertebesidir. 19 hadisinde yer alan elle
dzeltmeyi devlet mdahalesiyle yorumlamlardr.

Bu ksa aklamadan sonra stadn konuya dair aklamalarna geelim:

Haric tecavze kar kuvvetle mukabele edilir. nk dmann mal, oluk ocuu ganimet
hkmne geer. Dhilde ise yle deildir. Dhildeki hareket, msbet bir ekilde mnev tahribata
kar mnev, ihls srryla hareket etmektir. Hariteki cihd baka, dhildeki cihd bakadr.
imdi milyonlar hakik talebeleri Cenab- Hak bana vermi. Biz btn kuvvetimizle dhilde ancak
syii muhafaza iin msbet hareket edeceiz. Bu zamanda dhil ve hariteki cihd-
mneviyedeki fark pek azmdir. 20 Bedizzaman, kuvvet kullanmnn harice hasredilme
sebebini yle aklamaktadr:

Evet, mesleimizde kuvvet var. Fakat bu kuvvet, syii muhafaza etmek iindir.
dsturu ile -ki "Bir cni yznden onun kardei, hanedan, oluk ocuu mesul olamaz" ite
bunun iindir ki- btn hayatmda btn kuvvetimle syii muhafazaya almm.
Bu kuvvet dhile kar deil, ancak hric tecavze kar istimal edilebilir. Mezkr yetin
dsturuyla vazifemiz, dhildeki syie btn kuvvetimizle yardm etmektir. Onun iindir ki,
lem-i slmda syii ihll edici dhil muharebat ancak binde bir olmutur. O da aradaki bir
itihad farkndan ileri gelmitir. Ve cihd- mneviyenin en byk art da vazife-i lhiyeye
karmamaktr ki, "Bizim vazifemiz hizmettir; netice Cenab- Hakka ittir. Biz vazifemizi
yapmakla mecbur ve mkellefiz.21

stad, On kinci uann sonunda dhilde kuvvet kullanmann masumlarn haklarnn


ihlline mncer olacan yle aklar:

Risale-i Nurdaki efkat, hakikat, hak bizi siyasetten menetmi nk masumlar belaya
derler, onlara zulmetmi oluruz.22

Akabinde izah isteyenler iin bunu yle detaylandrmaktadr:


imdiki frtnal asrda gaddar medeniyetten ne'et eden hodgmlk ve asabiyet-i unsuriye ve
umum harpten gelen istibdadat- askeriye ve dalletten kan merhametsizlik cihetinde yle bir

18
Nevev, Minhacut-Talibn, s. 670.
19
Mslim, man 78/49; Ebu Dvud; Saltu'l-ydeyn 248/1140; Tirmiz, Fiten 11/2173.
20 Emirda Lhikas, s. 456.

21
Emirda Lhikas, s. 455.
22
ular, s. 270.
eedd-i zulm ve eedd-i istibdadat meydan alm ki, ehl-i hak, hakkn kuvvet-i maddiye ile
mdafaa etse, ya eedd-i zulm ile, tarafgirlik bahanesiyle ok bareleri yakacak; o hlette o da
ezlem olacak ve malp kalacak. nk, mezkr hissiyatla hareket ve taarruz eden insanlar, bir
iki adamn hatasyla yirmi otuz adam, di bahanelerle vurur, perian eder. Eer ehl-i hak, hak ve
adalet yolunda yalnz vuran vursa, otuz zayiata mukabil yalnz biri kazanr, malp vaziyetinde
kalr. Eer mukabele-i bilmisil kaide-i zlimnesiyle, o ehl-i hak dahi bir ikinin hatasyla yirmi
otuz biareleri ezseler, o vakit, hak namna dehetli bir hakszlk ederler.

te, Kurn'n emriyle, gayet iddetle ve nefretle siyasetten ve idareye karmaktan


kandmzn hakik hikmeti ve sebebi budur. Yoksa bizde yle bir hak kuvveti var ki, hakkmz
tam ve mkemmel mdafaa edebilirdik.23

stad benzer aklamalar bazen de hem sulu hem de susuzlar tayan bir geminin
batrlmas istiaresi zerinden yapmaktadr:

Bir hanede veya bir gemide bir tek msum, on cni bulunsa, adalet-i Kurniye o msumun
hakkna zarar vermemek iin, o haneyi yakmasn ve o gemiyi batrmasn men ettii halde, dokuz
msumu bir tek cni yznden mahvetmek suretinde o haneyi yakmak ve o gemiyi batrmak, en
azm bir zulm, bir hyanet, bir gadir olduundan, dhil syii ihll suretinde, yzde
on cani yznden doksan masumu tehlike ve zararlara sokmak, adalet-i lhiye ve hakikat-i
Kurniye ile iddetle men edildii iin, biz btn kuvvetimizle, o ders-i Kurn itibaryla, syii
muhafazaya kendimizi dinen mecbur biliyoruz.24

Yukarda aktardmz hususlar stadn pratiinde de grmekteyiz. Toplumda


asayii muhafazaya zel bir nem atfetmitir: Bu cmleden olarak stadn 31 Mart
Vakasndaki tutumunu, bakaldran sekiz taburun subaylarn itaate ikna etmesini,
stanbuldaki hamallara ve medrese rencilerine yapt telkinleri zikredebiliriz.

Bu aklamalar maddi kuvvetin ancak darya kar kullanlabileceini


gstermektedir. eride zaruret-i katiye dnda kuvvete bavurulamaz: Risale-i Nur'a
kar gizli dmanlarmzdan baz zndklarn eytanetiyle evrilen plnlar ve hcumlar inaallah
bozulacaklar. Onun akirtleri bakalara kyas edilmez, dattrlmaz, vazgeirilmez, Cenb-
Hakkn inayetiyle malp edilmezler. Eer madd mdafaadan Kurn men etmeseydi, bu
milletin can damar hkmnde umumun tevecchn kazanan ve her tarafta bulunan o akirtler
eyh Said ve Menemen hdiseleri gibi, cz' ve neticesiz hdiselere bulamazlar. Allah etmesin,
eer mecburiyet-i kat'iye derecesinde onlara zulmedilse ve Risale-i Nur'a hcum edilse, elbette
hkmeti ifal eden zndklar ve mnafklar bin derece piman olacaklar. 25 Kanaatimizce
stadn burada mecburiyet-i katiye ile kastettii ey, nefsi mdafaadr. Bir mmin,
dhilde ya da harite kendisine ve ailesine ynelen bir saldry defetmek durumunda
kalabilir. Bu tarzdaki saldrlarn asgari zararla defedilmesi gerekli ve merudur. 26
Bunun dnda sistemli ve rgtl bir kuvvet kullanmna bavurmak neticesizdir ve caiz
deildir. Skntlar sabrla karlayp kaderin mesajn anlamaya almak gerekir.
Kuvvete bavurmak yerine yaplmas gereken iman, slam ve ihsan yerletirmek ve
derinletirmektir.

23
ular, s. 270.
24Emirda, s. 382.
25 ular, s.317; Ayrca bkz. Emirda Lhikas, s. 273.
26
Nevev, Minhcut-Tlibn, s. 720.
Bedizzaman, vefatndan nce nur talebelerine verdii son derste unlar ifade
etmektedir: Aziz kardelerim, bizim vazifemiz msbet hareket etmektir. Menf hareket deildir.
Rza-y lhye gre srf hizmet-i imaniyeyi yapmaktr, vazife-i lhiyeye karmamaktr. Bizler
syii muhafazay netice veren msbet imn hizmeti iinde her bir skntya kar sabrla, krle
mkellefiz.27

2. Harici Cihat

Bedizzamana gre kuvvet ve iddet ieren manadaki cihat genelde da kar


kullanlr. Hatta Ona gre gnmzde insanln geldii seviye itibariyle fiili bir saldr
olmad srece harice kar da kuvvet ve korkutma yntemini brakmak gerekir: Her
bir m'min i'l-y kelimetullah ile mkelleftir. Bu zamanda en byk sebebi maddeten terakki
etmektir. Zira, ecnebler fnun ve sanayi silhyla bizi istibdad- mnevleri altnda eziyorlar. Biz
de, fen ve san'at silhyla i'l-y kelimetullahn en mthi dman olan cehil ve fakr ve ihtilf-
efkrla cihd edeceiz. Amma cihd- haricyi eriat- garrnn berahin-i ktasnn elmas
klnlarna havale edeceiz. Zira medenlere galebe almak ikna iledir, sz anlamayan vahler
gibi icbar ile deildir. Biz muhabbet fedaileriyiz. Husumete vaktimiz yoktur.28

Bedizzaman, amz artlarnda harice kar madd iddet ve kuvvet kullanm


yerine baka yntemleri ncelemektedir: Evet, nasl ki eski zamanda slmiyetin terakkisi,
dmann taassubunu paralamak ve inadn krmak ve tecavzatn def etmek, silhla, klla
olmu. stikbalde silh, kl yerine hakik medeniyet ve madd terakki ve hak ve hakkaniyetin
mnev kllar dmanlar malp edip datacak.29

Arapa Hutbe-i miye zeylinde yer alan ve birok baskda tayyedilen bir soru-cevapta
yle demektedir:

Sual: Gnmz medeniyeti din cihda msaade etmedii gibi fetva da vermiyor. Bu konuda
medeniyet ile slamiyet arasnda nasl mutabakat salanacak?

Cevap: Medeniyet gayr-i meru vesilelere meruiyet verdii halde slam Dini btn eriatlarda
var olan cihda nasl msaade etmesin. Dnyada ktlkler bulunduu srece fazilet de bunlara
kar mcahede edecektir. Demek cihd ebedidir. Sonra bulunduumuz yer bize dar olmayp bize
yetecek kadar geni olduundan saldr deil, savunma konumunda olacaz. Zaten dinimizin
temel esaslar da bunu iaret etmektedir.
ayetleri de gsteriyor bizim asl vazifemiz savunmadr. Ayette geen kelimesi ncelikli
vazifemizin onlar hakta ittifaka davet etmek olduuna iaret etmektedir. Bundan sonraki
grevimiz ise ancak yoluyla mdafaadr. (tima Dersler- Hutbe-i amiye, s. 72 )

Bedizzamann harice kar yaplan cihadda da manevi unsurlar ncelemesinin


nedenleri hakknda unu syleyebiliriz: Usul-i fkhta belirtildii zere Hkmler, illete
bal olarak deveran eder. Cihat da dayand illete bal olarak anlalp
uygulanmaldr. Bedizzamana gre cihadn illeti hakkn hkimiyeti ve bartr:
slamiyet insaniyette temin-i msalemet ve ila-y kelimetullah iin cihd ister.30

27
Emirda Lhikas, s. 455.
28
Divan- Harb-i rf, s. 65.
29
Hutbe-i miye, s. 41.
30 Lemet, s. 493.
Cihatla ulalmak istenen bu idealleri gnmzde gerekletirmenin yolu eskiye
oranla farkllk arz etmektedir. Zira ne kuvvet mefhumu eskisi gibidir ne de artlar eski
artlardr. Bunlarn yerine Mslmanlarn dini doru yaama ve iyi temsil etme
noktasna younlamalar gerekir: Eer biz doru slmiyeti ve slmiyete lyk doruluu ve
istikameti gstersek, bundan sonra onlardan fevc fevc dhil olacaklardr. 31 Eer biz ahlk-
slmiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemaltn ef'limizle izhar etsek, sair dinlerin tbileri elbette
cemaatlerle slmiyete girecekler. Belki, kre-i arzn baz kt'alar ve devletleri de slmiyete
dehalet edecekler.32

Gayr-i Mslimlerin ttihad- Muhammediyeden rkp tevahhu edebilecekleri


ihtimaline kar yle der: Bu ihtimale ihtimal verenler mtevahhitir. Zira merkez-i
taassuplarnda slmiyetin ulviyetine dair konferanslarla takdis etmeleri bu ihtimali reddeder.
Hem de dmanlarmz onlar deil; asl bizi bu kadar drp i'l-y kelimetullaha mni olan ve
cehalet neticesi olan muhalefet-i eriattr. Ve zaruret ve onun semeresi olan su-i ahlk ve
harekettir ve ihtilf ve onun mahsul olan araz ve nifaktr ki, ittihadmz bu insafsz dmana
hcumdur. Amma ecneblerin vah olduklar kurun-u vustada, slmiyet vahete kar husumet
ve taassuba mecbur olduu halde adalet ve itidalini muhafaza etmi. Hibir vakit engizisyon gibi
etmemi. Ve zaman- medeniyette ecnebler meden ve kuvvetli olduklarndan, zararl olan
husumet ve taassup zil olmutur. Zira din nokta-i nazarndan medenlere galebe almak ikna
iledir, icbar ile deildir. Ve slmiyeti, mahbup ve ulv olduunu, evmirine imtisalen ef'al ve
ahlk ile gstermekledir. cbar ve husumet, vahlerin vahetine kardr. 33 Sonu itibariyle
unu syleyebiliriz: Bedizzamana gre cihat, belli bir espri ve manaya binaen farz
klnmtr. Bu espri ila-y kelimetullah ve msalemet-i umumiyedir. Gnmz
dnyasnda artlar deitiinden dolay Mslmanlarn da kendilerini kuatan artlar
zmseyip hikmete uygun olarak sonu veren yol ve yntemlere bavurmas
gerekmektedir. Bu da klasik manada iddet ve kuvvet yerine iknay ncelemeyi
gerektirmektedir. Ancak bu ifadeler, Bedizzamann madd anlamdaki cihad bil-
klliye Mslmanlarn gndeminden kard eklinde anlalmamal. Zira artlar
tahakkuk ettiinde maddi cihada da bavurulabileceini aka belirtmektedir. Nitekim
kendisi de rencilerinin nemli bir ksmn kaybetmek pahasna Rus savana bilfiil
itirak etmi ve esir dmtr.

Kendisinin mevcut artlarda niin maddi kuvvete bavurmayacan anlatt bir


yerde yle demektedir: Amma madd cihdn muktezas ise, o vazife imdilik bizde deildir.
Evet, ehline gre kfirin veya mrtedin tecavzatna sed ekmek iin topuz lzmdr.34

Dmann saldrlarna kar fiilen savap ehit denlerin veli olduunu ve baz
durumlarda cihdn farz- kifayeden farz- ayna dntn belirtir: Eskiden beri i'l-y
kelimetullah ve beka-y istiklliyeti ve slm iin farz- kifaye-i cihd deruhte ile kendini,
yekvcut olan lem-i slma fedaya vazifedar ve hilfete bayraktar grm olan bu devlet-i
slmiyenin felketi, lem-i slmn saadet ve hrriyet-i mstakbelesiyle telfi edilecektir. Zira u
musibet, maye-i hayatmz olan uhuvvet-i slmiyenin inkiafn harikulde tcil etti.35

31 Mnzart, s. 80-81.
32
Emirda Lhikas, s. 369.
33
Hutbe-i miye, s. 103.
34
Lemalar, s. 96.
35
Mektubt, s. 457.
ehid velidir. Cihd farz- kifaye iken farz- ayn olmutur. Belki muzaaf bir farz- ayn
hkmne gemitir. Hac ve zekt gibi, cihdda da niyetin tasarrufu azdr. Hatt adem-i niyet dahi
asl nokta-i nazarndan niyet hkmndedir. Demek zdd- niyet yaknen tebeyyn etmezse, cihd
ahadet-i hakikiyeyi inta eder. Zira vcub tezuf etse taayyn eder. htiyar tazammun eden
niyetin tesiri azalr. u gnahkr millete, birden bire on binler evliya inkiaf ve tezahr etse, az
bir mkfat deildir.36
Bu aklamalar Bedizzamann manevi cihad ncelemekle birlikte gerektiinde ve
artlar tahakkuk ettiinde madd cihada bavurmay da ngrdn ortaya
koymaktadr.

SONU

Cihat konusu farkl fikir ve yaklamlarn ileri srld karmak bir konudur.
Kuran ve Snnette yer alan nasslar birbiriyle mtenakz denebilecek derecede farkl
yorumlara konu olabilmektedir. Bir taraftan Mslmanlarn tpk gemite olduu
maddi anlamda kuvvete bavurmalar gerektiini ileri sren ve bu dorultuda harekete
geenlerle karlamaktayz. te yandan maddi anlamda kuvvetin miadn
doldurduunu, gnmz Mslmanlarnn sadece barl yollarla mchede etmesi
gerektiini ileri sren Mslmanlarla yzlemekteyiz.

Kanaatimizce bu kemeke ortamnda Risale-i Nur, zihinlerdeki gerilimi


zmememize yarayan mutedil bir bak as sunmaktadr.

Risale-i Nur perspektifinden baktmzda prensip olarak her iki tr cihadn meru ve
gerekli olduunu anlarz. Risale-i Nura gre maddi cihat ve kuvvet, zaman ve zemini
gelince ehli tarafndan harice ve d dmana kar tatbik edilir. Ancak gnmz
artlarnda dier imknlar tketmeden buna bavurmak doru deildir. Zira medeni
insanlar kuvvetle etkilemek mmkn deildir.

Gnmz artlar dikkate alndnda er kaynaklardaki aklamalarn Risale-i Nur


perspektifinden yorumlanmasnn daha yararl olacan syleyebiliriz.

36
Hutbe-i miye, s. 151.