You are on page 1of 2

DMETLCENOEL

sis edilmi bir mabedin de bulunduu


DMETLCENDEL
Dmetlcendel ve civarnda slamiyet'in
( J~...J~) ortaya k srasnda Hristiyanl be-
Kuzey Arabistan'da nimsemi olan Kelb, Tay ve CedTie kabi-
Hicaz-Suriye leleri mensuplar oturmaktayd.
kervan yoiu zerinde bulunan Kaynaklarda Hz. Peygamber dnemin-
eski bir ticaret merkezi.
L _J de Dmetlcendel'e askeri sefer d-
zenlendii kaydedilfnektedir. Bunlarn
Bugn Cevf adl idari blgenin belli ilki, S. yln Rebflewel aynda (Austos
bal yerleim merkezlerinden biri olan 626) bizzat Hz. Peygamber'in kumanda- mer
Dmetlcendel'in adn Hz. smail'in o snda yaplmtr. Bu seferin sebebi, D- Camii'nin
kalntlan -
lu Dme'den (Dm. Dman) ald riva- metlcendel'in hristiyan hakimi Okey- Ometlcendel
yet edilir. Tihame'de Hz. ismail'in ocuk- dir b. Abdlmelik'in blgeden geen Me- Suudi Arabistan
lar oalnca Dme Vadissirhan yre- dine kervanlarna saldrmas idi. Hz. Pey-
sine gelmi, burada bir kale ina ettir- gamber Fezare ve Gatafan kabilelerine tlcendel'de toplandklarna dair rivayet-
mitir ve tatan (cendel) yaplan kale ait topraklardan geerken bunlarn Mek- ler yannda nce Dmetlcendel'de son-
"Dmet'l-cendel" adyla anlagelmitir. keli mriklerle beraber Medine'ye sald ra Ezruh 'ta olmak zere iki defa bir ara-
Baz aratrmaclar ise ehrin adn bu- r dzenleme hazrl iinde olduklarn ya geldikleri de kaydedilmektedir.
rada yaayan Cendel (Beni Cendel) adl haber alm ve sratle geri dnmtr. lk slam fetihleri srasnda byk ne-
bir kabileden aldn iddia ederler (At kinci sefer. 6. yln aban aynda (Ara- me sahip olan Dmetlcendel. devlet
lal, x. 65l. lk 627 - Ocak 628) Abdurrahman b. Avf merkezinin Emevfler devrinde Suriye'ye,
Nabatler'in baehri Petra'nn
400 km. kumandasnda gerekletirilmitir. Bu Abbasfler devrinde de lrak'a nakledilme-
dousunda bulunan Dmetlcendel en seferin sonunda hristiyan Kelb kabilesi si ve ticaretin kendine baka yollar bul-
parlak devrini Nabater ve Romallar d- reisi Asba b. Amr el-Kelbi ve kabile- mas sonucu btn nemini kaybetmi

neminde yaamtr. ehir stratejik a sinden baz kiiler mslman olmular tir. Ancak XVlll. yzylda balatlan Veh-
dan nemli bir mevkide bulunuyordu ve dr. nc sefer ise Tebk Gazvesi m- habi hareketi srasnda Arabistan ile Su-
dou ve kuzeydoudan gelecek saldr nasebetiyle yaplmtr. Hz. Peygamber riye arasndaki snrda yer almas sebe-
lara kar Kuzey Arabistan'n yegane 9 (630) ylnda Tebk'ten Halid b. Velid biyle yeniden nem kazanmaya bala
kalesi durumundayd. Ayrca Yemen- Irak kumandasnda 400 kiilik bir asken bir- d. Avrupal aratrmac ve seyyahlar da
ve Vadissirhan -Suriye kervan yollarnn lii Dmetlcendel'e gnderdi. Halid D- Cevf'ten geen karayollarn tercih eder
kesitii bir noktada yer aldndan es- metlcendel'deki kaleyi ele geirdi ve oldular.
kiden nemli bir ticari konuma sahip keydir'i esir alarak Medine'ye gtrd. Osmanl Devleti'nin son zamanlarnda
olan Dmetlcendel'de Arabistan'n en Hz. Peygamber Okeydir ile cizye deme- Dmetlcendel'de otorite VehhabTier'in
nemli panayrlarndan biri kurulur ve si artyla bir antlama yapm ve onun eline geti. Bir ara emmer Emlri Tala!
her yl rebflewel ay boyunca faaliyeti- memleketine dnmesine izin vermitir. ile Ruvela kabileleri eyhi Nri b. a'lan
ni srdrrd. Burada kurulan devlet- Baz kaynaklar ise keydir'in mslman buraya hakim oldular. Ancak 1921 yln
lerin gl oluu ve komu kabileler ze- olduunu ve Hz. Peygamber'in kendisi- da Abdlaziz b. Sud Dmetlcendel'i
rinde otorite tesis etmeleri de ehrin ne bir ahidname* verdiini kaydederler topraklarna katt. Bundan ksa bir sre
nemini aittryordu. Ved adl puta tah- (Hamldullah, el Vea, ilf:u's-siyasiyye, s. sonra rdn topraklarn gneye doru
293-294). Bu son asken hareketle Dme- geniletmek iin teebbse geti, fakat
tlcendel slam hakimiyeti altna alnd. baarl olamad. Bu anlamazlk 1923-
Fakat Okeydir Hz. Peygamber'in vefa- 1924'te Kveyt'te toplanan kongrede de
tndan sonra irtidad etti ve antlamay zmlenemedi. Sonunda SudTier'le n
Sakaka Kalesi Ometlcendel Suudi Arabistan bozarak hilafet merkeziyle balarn ko- gilizler arasnda yaplan Hadde Antla
pard. Bunun zerine Hz. Eb Bekir bl- mas'yla Dmetlcendel Necid'e balan
geye nce yaz b. Ganm kumandasnda d (2 Kasm 1925).
bir askeri birlik gnderdi; daha sonra Dmetlcendel'deki en eski tarihi eser-
da Halid b. Velid'i ona yardm iin D- lerden biri mer Camii (Mescid-i mer)
metlcendel'e sevketti. Sonunda Okey- olup bugn harabe halindedir. Arkeolog-
dir yakalanarak lm cezasna arptrl lar mimari plan hakknda bilgi edinmek
d ve Dmetlcendel yeniden slam top- iin kazlar yapmaktadr.
raklarna katld. Yakt Muccem'l-bldan'da Dme
Sffin Sava'ndan sonra ortaya kan adn tayan iki yer daha zikretmekte-
Hakem Vak'as sebebiyle Eb Msa el- dir. Bunlardan biri Dmak yaknnda. di-
E'an ile Amr b. As'n Ezruh veya Dme- eri Hire'dedir.

1
DMETLCENDEL

BBLlYOGRAFYA: Eserleri. alma sahasyla ilgili ms- fi zcan tarafndan yaplan Trke ter-
Vakdl. elMegaz~ , 402403; il, 560-562; takil kitaplarn yan sra ok sayda ma- cmesi de (zmirJ987) Dunlop'un anlan
ili, 10251030; bn Hiam. esSire, I, 80; ili, 224; kale, tercme vb. ilmi yaynlar da bulu- nerine dayanm~ktadr. Onun zerinde
iV, 169170; bn Sa'd, etTabal):at, 1, 288289; nan Dunlop'un tarih konusundaki telif- durduu bir baka slam filozofu da Ted-
il, 62, 89, 166; ili, 129; bn Habib, elMuf:zab
ber, s. 114, 262-263, 316; Belazon. Ftf:z (Rd leri arasnda The History of the Jewish bir '1- mteval}l}.i.d adl eserini terc-
van). s. 7275; bn Dreyd, Cemhereta'/./uga Khazars (Princeton 1954; New York 1967) mesiyle birlikte nerettii (JRAS, 1945,
(nr. F. Krenkow v.dr.), Haydarabad 1344 - yaygn bir ne sahiptir. slam, brani ve s. 61-81) bn Bacce'dir. ki incelemesini
Badad, ts., il, 301; Tef?ib'lluga, XIV, 212; Bizans kaynaklarna dayanarak kaleme daha bn Bacce'ye ayran (IQ, 11. 100-1 6;
Bekri, Mu'cem, il, 564-565;.Yakt. Mu'cem'/.
ald bu eserinde Msevi Hazar Trkle- BSOAS, XIV, 463-4 77) Dunlop, Eb Sley-
bldan, il, 485489; Makrizi, mta'u'lesma',
Kahire 1941, s. 267, 463467; Diyarbekri, Ta ri'nin tarihini olduka ayrntl ekilde in- man es-Sicistanfye nisbet edilen va
ril]u'll]amis, il, 11, 128; Hamidullah. slam celemitir. Yahudi asll olmad zellikle n '1- J:i.kme adl koleksiyonla ilgili olarak
Peygamberi, 1, 564575; a.mlf.. Hz. Peygam belirtilen (EJct.,'v. 562) Dunlop'un Trk yapt The Muntakhab Siwan al-Hik-
berin Savalar, s. 126, 129130, 136, 239; tarihinin byle zel bir alanna eilme mah of Ab1 Sulaiman as-Sijistanf (The
a.mlf., el-Vea'il):u'ssiyasiyye, Beyrut 1405/
sinde, anlan kaynaklar deerlendirme Hague 1979) balkl neir dolaysyla da
1985, s. 293294; Muhammed Beyymi Meh-
ran, Dirasiit fi taril]i'l- 'Arabi'/ !):adim, Riyad sine imkan veren lisan bilgisi yannda konuyla ilgili eser veren uzmanlar tara-
1400/1980, s. 487490; Abdlaziz b. brahim hocas Zeki Velidi Togan'n ynlendirme- fndan kayda deer grlmtr (bk.
el-meri, el/jiref ve'na 'at fi'f.fjicaz fi 'a leri de etkili olmu grnmektedir. Ni- Kraemer. s. 3). Dunlop'un kitaplar ve kr
ri'rResl !bask yeri yokl 1985, s. 163; G. King, tekim bu eserinde bavurduu ve Ha- ka yakn makalesinden baka Encyclo-
The Historical Mosques of Saudi Arabia, Lon
zar Trkleri'yle ilgili blmnn ngiliz paedia of Islam (new edition) ve Encyc-
don 1986, s. 117120; a.mlf., "A Mosque Attr
buted to 'Umar B. Al-Khattab in Dmat al- ce tercmesini verdii (s. 109-114) bn lopaedia Iranica'da da birok maddesi
Jandal in al-Jarf, Saudi Arabia", JRAS, sy. 2 Fazlan Seyahatnamesi Togan'n dok- bulunmaktadr. Aristoteles'in Ethica Ni-
( 1978). s. 109 123; Abdlvehhab Muhammed tora tezinin konusudur (lbn Fadlan's Re comachea'snn Arapa tercmesi (1-Vl.
Ali el-Advanf, "el-Gazavat'n-nebeviyye, se- iseberichte, Leipzig 1939). Dorudan s kitaplar) zerine kaleme ald makale
nevathe'l-bicriyye ve hfuuhe'l-J:ameriy
lam tarihi zerine yapt aratrmalar ise (Oriens, XV 11962], s. 18-34) kayp bir
ye", elMevrid, IX/4, Badad 1401/1981, s.
542; Khaled Abdulaziz al-Dayel-Abdulaziz Al- da dikkatini genellikle ilgi ekici ayrnt metni ortaya karm olmas bakmndan
Shadukhi, "Excavation at-Dumat al-Jandal", lar zerinde younlatrd grlen Dun- ayrca anlmaya deer bir almadr.
Atfal, X, Dumat alJandal 1986, s. 6479; J. lop iin mslmanlarn gerek Avrupa ge- BBUYOGRAFYA:
Schleifer. "Cevf Sirhan", A, ili, 123 124; L. rekse Uzakdou ile olan ilikileri srarl D. M. Dunlop, The History of the Jewish Kha
Veccia Vaglieri, "Dnat al-!2_iandal", E/ 2 (ng.). zars, Princeton 1954, s. 109 114; a.mlf., "Arab
bir inceleme konusu tekil etmitir. Dun-
il, 624626.
!il AHMET GNER lop'un bu konularda ok sayda maka- Relations with Tibet in tle 8th and Early 9th
Centuries A.D.", TED, V (1973), s. 301318;
lesi bulunmaktadr. Dou Trkistan'n a.mlf., "The Gawami' al-ullm of Tun Farign",
mslmanlarca fethi ve Talas Sava'yla Zeki Velidi Togan'a Armaan, stanbul 1950
DUNLOP, Douglas Morton
ilgili bir eseri de Vsuf Ya'kb Mesk- 55, s. 348353; A S. Fulton - M. Lings, Se
(1909- 1987) ni tarafndan Fethu'l- cArab li's-Sin ve cond Supplementary Cata/ogue of Arabic Prin
ma c;eket Tala~ evi't-Tala.fJ I-gaz
ted Books in the British Museum, Landon 1959,
slam tarihi ve felsefesi alanndaki s. 601 ; Abdurrahman Badawi, Histoire de la
aratrmalaryla tannan vi biladi'-in (Badat 1968) balyla philosophie en lslam, Paris 1972, il, 485486;
ngiliz arkiyats. Arapa'ya evrilmitir (bk. Bibliyografya, S. H. Nasr. An Annotated Bibliography of Isla
L _J
1, 374). mic Science, Tahran 1975, 1, 12; Necib el-Aki-
ki, elMsteril):n, Kahire 1980, il, 139 140;
skoya'nn Renfrewshire blgesinde- slam ilimleri ve medeniyeti konusun- Bibliyografya: elVaf:zdet'l 'Arabiyye (1908
ki Paisley kasabasnda dodu. Yksek da Arabic Science in the West (Karai 1980), Beyrut 1983, 1, 374; J. L. Kraemer. Hu
renimini Oxford niversitesi'nde ta- 1958) ve Arab Civilization to A.D. 1500 manism in the Renaissance of Jslam, Leiden
mamlad (1932); daha sonra Glasgow (London 1971) adl kitaplarnn yan sra 1986, s. 3; C. E. Butterworth. "The Study of
Arabic Philosophy Today", MESA Bul/etin, XVll
niversitesi'nde branice ve Arapa ayn saha ile ilgili eitli makalelerin de (1983), s. 12; C. Roth. "Historiography", Eld,
renimi grd ( 1934-1937). Bunu takip yazar olan Dunlop, Eb Zeyd el-Belhi'- Vlll, 562. r:;;: .
~
eden iki yl boyunca Bonn niversitesi'n- nin rencisi bn Ferign'un ilimler tari- lLHAN KuTLUER

de ve zellikle o dnemde slami lim hine dair Cevarmcu'l- cullm adl ese-
ler Blm'nde hoca olan Zeki Velidi rini hocas Zeki Velidi Togan iin yaym DUPNE
Togan' n yannda slamiyat ve arkiyat lanan anma kitabnda tantmtr (Zeki Bat Bulgaristan'da
aratrmalar yapt. Bir aralk Trkiye Velidi Togan'a Armaan, s. 348-353). s bugnk ad Stanke Dimitrov olan
ve Suriye'ye seyahatlerde bulunduktan lam felsefesi alannda Dunlop'un ze- kk bir ehir.
L _J
sonra Glasgow niversitesi'ne tayin edil- rinde en ok durduu ve hakknda eser
di ( 1939). Burada alt srenin son verdii kii Farabi'dir. Bu filozoftan yap- Bulgaristan'n batsnda Struma (Ka-
iki ylnda (1947-1948) yine bir sko ni- t tercmeler eletirilse de (bk. Butter- rasu) nehrine karan Dzerman nehrinin
versitesi olan St. Andrews'da Sami dil- worth, s. 12) The FusJ.1 al-Madanf of kenarnda, Dupnie ovasnn gney ucun-
ler zerine dersler verdi. 1950' den son- al-Fiiiiibi (Cambridge 1961) adl terc- da, Sofya'dan Selanik'e uzanan karayo-
ra Cambridge niversitesi'nde on iki yl me ve neriyle yine onun manta dair lu ve demiryolu zerinde yer alr. Bura-
slam tarihi okuttu ve son olarak da baz eserlerinin tercme ve neirleri (bk. nn bir kasaba haline gelii, Osmanl ha-
Amerika Birleik Devletleri'nin Colum- Abdurrahman Badawi. il, 485-486) Farabi kimiyeti dneminde XV. yzyln ikinci
bia niversitesi'nde tarih profesrl aratrmalarna nemli katklarda bu- yarsnda olmutur. Osmanllar zamann
yapt. lunmutur. Fu.ill '1- medenf'nin Hani- daki ad olan Dupnie Bulgarca Dupnit-