You are on page 1of 2

CEMALEDDN el-KASIM

1 1 1
CEMALEDDN-i EFGAN CEMAl.EDDN el-KASIM

L (bk. EFGAN, Cemaleddin). _J ( ~w .;r-..llJ~


Muhammed Cemaldd\'n b. Muhammed
1 1 Said b. Kasm ed-Dmaki
CEMALEDDN HULV
(1866-1914)
(bk. HULV, Cemaleddin). _J
L
lim ve fikir adam, mfessir.
L _J
1 1
CEMALEDDN-i SFAHANl
( .)l,;.i.al .,r-..llj~ ) Doduu yere nisbetle Dmaki ve alim
Muhammed b. Abdirrezzak- sfahan\' bir zat olan dedesinden dolay da Kas
(. 588/1192) m nisbeleriyle tannd. Babasnn tevi
\ ranl air. kiyle ilme yneldi. lk reniminden son- cemaleddin
L _J el-Kasmi
ra Zahiriyye Medresesi'ne girdi. Burada
Baz tezkirelerde ad yanl olarak Ab- akaid, sarf, nahiv, mantk. beyan. tecvid slamiyet'le dier sistemleri karlatr
drrezzak diye geer. Eserlerindeki ka- vb. ilimleri okudu. Salim Attar'n dersle- d; tarih. edebiyat ve ahlak zerine ara
ytlardan kuyumcu ve ressam (nakka) rine devam etti. Tefsir, hadis, fkh gibi trmalar yapt ve eserler kaleme ald.
olduu anlalmaktadr. Bu ikinci mes- eitli ilimleri deiik hocalardan oku- Sosyalizmi inceledi. Kazand bu ilmi ve
leinden dolay kendisine CemaI-i Nak- yarak her birinden icazet ald. On drt fikri seviyeden dolay am'n nde ge-
ka da denilmitir. renim durumu yanda iken ders okutmaya, babasnn len alimleri arasnda yerini ald.
hakknda kaynaklarda yeterli bilgi bu-
cami derslerinde ona yardmc olmaya slami esaslarn izah ve tefsirinde hr
lunmamakla birlikte eserlerinden iyi bir balad. Drt yl sre ile ramazan ayla-
din ve edebiyat renimi grd belli dnceyi savunan ve ictihadn nemi
rnda Suriye'nin eitli yerlerinde vaaz- zerinde duran Kasmi. bu hususta Ta-
olmaktadr. Hayatnn byk bir ksmn
lar verdi. Babasnn vefat zerine onun kyyddin bn Teymiyye ve bn Kayyim
sfahan'da geirdi. Gen yata iir yaz-
yerine geerek irad derslerini devam el-Cevziyye'nin yolunu benimsedi. Ona
maya balad ve zellikle kasideleriyle
ettirdi ( 1317 / 1899-1900). Sinan Paa Ca- gre itikadda Selef yolu takip edilmeli-
n yapt. Kasideleri edebi bakmdan ol-
duu kadar tarihi ynden de deer ta
mii'ndeki imamlk ve vaizlik grevleriyle dir. Alimler ve mezhepler arasnda ihti-
maktadr. Cema!eddin, Seluklular'dan
ders okutmay lmne kadar srdr- laf olsa da mezheplerin hepsi ayn kay-
Arslan b. Turul ile olu il. Turul. lde d. Bir ara Msr'a gitti ve 1903'te tek- naktan beslenmi ve bu hususta slam
nizoullar'ndan Muhammed Cihan Peh- rar am'a dnd. 191 O ylnda da Medi- adna hayrl ve faydal almalar yapl
livan ve sfahan'da Saidoullar'ndan ne'yi ziyaret etti. mtr. htilaf aslda deil fer'i mesele-
Rkneddin Said. Kvamddin Said, Sad- Kasmi baz gr ve dncelerin lerdedir. Bu ise slam'n gcn ve can-
reddin b. Kvamddin Said ile Hucendo- den dolay birka defa takibata urad. lln gsterir. slamiyet fikir hrriyeti-
ullar'ndan Sadreddin-i Hucendi ve Ce- Mezheb-i Cemali adnda bir mezhep kur- ne nem verir, taklidi ve hurafeyi red-
ma!eddin-i Hucendi hakknda kasideler makla sulanarak tevkif edildiyse de deder. Gerek. herhangi bir gr veya
yazmtr. adalar Hakan-i irvani.
(1897) susuz olduu anlaldndan ser- mezhebin inhisarnda deildir. Her de-
Evhadddin Enveri, Reidddin Vatvat
best brakld ve am valisi kendisinden virde mslmanlar arasndan mcte-
ve Zahirddin-i Faryabi gibi nl airler
zr diledi. Daha sonra yine ayn mahi- hidler kacak ve bunlar yeni gelimeler
hakknda da iirleri bulunmaktadr.
yetteki sulamalarla zel olarak kurulan karsnda fikir retecekler. slam' yo-
Cema!eddin-i sfahani zellikle kasi- mahkemeye sevkedildi. Bir ara imamlk rumlayacaklardr. Bu ise yeni bir mez-
de alannda Hakan ve Enveri'yi rnek yapt cami ile evinde bulunan kitapla- hep kurmak demek deildir. Asl hedef
alm, ancak onlarn seviyesine erieme
rna el kondu. Osmanl idaresinde me slam 'n zn ortaya karmak ve on-
mitir. iirlerinde Senf gibi zhd ve tak-
rutiyetin ilanndan ( 1908) birka yl son- dan donukluk. taklit. hurafe ve bid'atla-
vaya yer vermekle birlikte bunlara fel-
ra am'da gizli cemiyet kurmak. Vehha- r gidermektir. slam ile an aras bu-
sefi ve tasavvufi bir deer katamam,
bTiiin am'daki yeleriyle i birlii yap- lunmaldr. Akl slam'n anlalmasnda
bu alanda da Senafye ulaamamtr.
Buna karlk gazel. terci ve terkibibend. mak sularndan tekrar hakim huzuru- nemli bir vastadr. Akl ile nakil eli
kta ve rubai trlerinde olduka baa
na karld. mez; eliirse nakil te'vil edilir.
rldr. Nitekim Vll. (XIII.) yzylda gazel Kasm 23 Cemaziyelewel 1332'de (19 lrkl iddetle reddeden ve zencile-
trnn en nl simalarndan olan Sa'dH Nisan 1914) am'da vefat etti ve Makbe- rin kleletirilmesine kar kan Kas
irazi bu hususta onun tesiri altnda kal- retlbabissagir'e defnedildi. m. ayrca eitli eserlerinde devlet. l-
mtr. Cema!eddin'in divan birok de- Dedesinden ve babasndan kalan zel ke, siyaset ve Araplar'la ilgili grleri
fa baslmtr (Tahran I 316 h., 1320 h., ktphane sayesinde ilmi ve fikri .ha- . ne yer vermi, Kur'an- Kerim'in cihad
1340 h., ts.; Bom bay 1341). reketleri ve gelimeleri yakndan takip emrini, vatan sevgisi gibi konular etraf-
BBLYOGRAFYA: lca ilemi, iinde bulunduu asrn ve
etme imkann bulan Kasmfnin MeJ:ii
Avfi, Lbab, il, 402; Lutf Ali Beg, Atekede bu asrda yaayan mslmanlarn me-
(nr. Ca'fer ehidi), Tahran 1337, s. 175; Hida-
sin't-te 'vil adl tefsiri onun dini ilim-
yet, Mecmacu'l-fuaM'. 1, 177; Safa, Edebiy lerdeki stnln gstermeye yete- selelerini tesbit ve tehis etmi, bunla-
yat, il, 731-740; A. Hayyarnpr. Ferheng-i S cek mahiyettedir. Aynca matematik, fel- ra hal areleri bulmaya almtr.
f:!anueran, Tebriz 1340 h., s. 134; Rypka. HIL, sefe. tp, sosyoloji, hukuk. ziraat vb. sa- Dili yumuak, kimseyi incitmeyen bir
s. 213 vd.; DMF, 1, 746. ~ T . y
11?.1. AHS!N AZ!Cl halarda yazlm pek ok kitap okudu. kii olarak bilinen Kasm. evine srf ek-

311
CEMALEDDfN el-KASIMf

siini bulmak zere gelenleri bile ho kitap nce Dmak'ta ( 1329). daha son- r
CEMAl..EDDN MEHMED,
gr ile karlar, onlarn da takdirini ka- ra da Muhammed Abdlhakim el-Kadf-
Karslzide
zanrd. Kitaplarnda ilmi- edebi mna- nin tahkikiyle Beyrut'ta (1406 / 1986) ne
(. 1261/1845)
kaay esas almtr. Muhaliflerine ce- redilmitir. 10. Me?ahib'l-Acrab ve fe-
vap verirken anlan kk drecek bir liisifet'l-sliim fi'l- cin (Dmak 1328). Osmanl tarihilerine dair
slp kullanmam, sadece dorunun Larousse ve Encyclopaedia Britannica'- Ayine-i Zure/fJ adl eserin mellifi,
ortaya kmasn amalamtr. daki "Cin" maddesinin Arapa'ya terc- mderris ve kad.
0 L _J
Eserleri. 100'e yakn eseri bulunduu mesidir. 11. Mevcizat1-m minin min
belirtilen Kasmfnin belli bal eserleri J:;.ya i cul1mi'd-c:in (Kahire 1331). Gaz-
0
Sleymaniye mderrislerinden Karsl
0
0
unlardr: 1. MeJ:tisin't-te vil*. On yedi za!T'nin J:;.ya culmi'd-din adl ese- Hoca Mehmed Efendi'nin oludur. lmi
ciltlik bir Kur'an tefsiri olup Muhammed rinin iki cilt halinde zetidir. Kitap Ali ye snfndan yetiti, eitli medreseler-
Euad AbdlbakI'nin tahkikiyle neredil zek tarafndan Zbdet'l-hya adyla de ve bu arada Sleymaniye Medrese-
J;itir (Kahire 1376/ 1957; Beyrut 1398/ Trke'ye tercme edilmitir (stanbul si'nde mderrislik yapt. Daha sonra ka-
1973). 12. Nal}d'n-nea il:;.i'l-kliye
0

1978). 2. rad'l-{all} ile'l- <ameli bi- dlk mesleine geti ve 1837'de Selanik

{aberi1-berl} (Dmak 1329). Eserde ka-


cala tacdili Mucaviye (Dmak 1328). kads oldu. ki yl sonra Takvim-i Ve-
0
za! meselelerde telgrafla amel etmenin Muhammed b. AkTin Kitiib'n-Nesa i- kiiyi' musahhihli1ne getirildi. 184S'te
cevaz tartlmtr. 3. Evamiru mhim-
J:;.i'l- kliye can tevelli Mu caviye. adl Bursa kadlna tayin edildiyse de grev
0
me fi liil}i'J-l}aia i'-erci (Dmak, eserine reddiyedir. 13. ~ava cid't-tal:;.- yerine gitmeden stanbul'da ld. Me-
ts.). Osmanl mahkemelerinin slahna y- di min fn1ni mutalal:J.i1-J:;.adi. Ha- zar Eyp'te babasnn kabri yanndadr.

nelik teklifler erevesinde Hanefi mez- dis usulne dair bir eser olup Muham- iirle de megul olan Cemateddin Efen-

hebinin dndaki mezheplere gre de med Behcet el- Baytar'n tahkikiyle ne di iirlerinde Cemal mahlasn kullan-
hkm verilebilecei zerinde durulmu redilmitir (Dmak 1352; Kahire 1380/ mtr.

tur. 4. Mecmu cat {utab (Dmak 1325). 1961). Cemateddin Efendi'nin asl hreti,
Eserde Hz. Peygamber'le ashabn ve ba- Kasm!' nin bunlarn dnda el -Ecvi- Takvim-i Vekiiyi' musahhihlii srasn
z alimlerin hutbelerinden rnekler bir bet'l-mercj.yye (Dmak 1326); el-s da Sultan Abdlmecid'in emriyle 1843
araya getirilmitir. s. Ceviimicu1-adab ra0 ve'l-micrac (Dmak 1331); el-Evra- ylnda kaleme ald Ayine-i Zurefii ad-
fi a{liil}'l-encab (Msr 926). Genel d'l-me01re (Beyrut 1320); Tiin[J.u'l- l eserinden gelir. Baz Osmanl tarihi-
anlamda bir ahlak kitab olup eserde Cehmiyye ve1-Muctezile (Sayda 1320; leri ve eserlerine dair olan bu risale bir
parlamenterlerin uymas gereken ku- Kahire 1321; Beyrut 1981); Tenbih't-ta- mukaddime ile blmden meydana
rallar da ahlaki adan ele alnmtr. 6. lib ila macrifeti.'1-fai ve'J-vacib (Ka- gelmektedir. Mukaddimede genellikle
Dela il't-tevl:fd. Bir girile drt b-
0
hire 1326); l:fayat'l-Bu{iiri (Sayda 1330); Katib elebi'nin Takvim't-teviirih'in-
lmden meydana gelen eserin giri ks e-ay ve1-l}ahve ve'd-du{iin (Kahire den iktibasla tarih ilminin konusu ve ta-
mnda bilgi kayna olarak akl ve akli 1320); e?Iatn mine's-sireti.'1-MuJ:am rihten alnacak ibretlere, Osmanllar'da
tefekkrn nemine temas edildikten mediyye (Kahire 1321); el-Mesl:J. cale1- Trke ve Farsa tarih yazclnn ba
sonra birinci blmde Allah'n varl, cevrabeyn (Dmak 1332); en-NeflJ.a- langcna temas edilmitir. Birinci b-
ikinci blmde yaratc ile kainat arasn t 'r- ral:;.miiniyye erl:;.u metni'l -Mey- lmde belli bal Osmanl tarihlerinin
daki mnasebet, nc blmde ma- daniyye fi't-tecvid (Dmak 1323); el- hangi yllar arasndaki olaylan ihtiva et-
teryalizmin tenkidi ve din - ilim ilikileri, Cerl:;. ve 't- ta c dil (Kahire, ts.; Beyrut 1985) tii, ikinci blmde resmi devlet vak'a-
sonuncu blmde de nbwet konula- adl eserleri de zikredilebilir. nvisi olmayan Osmanl tarihilerinin bi-
n ele alnmtr. Yeni ilm-i kelam devri BBLYOGRAFYA: yografileri ve eserleri, nc blmde
rnlerinden saylan ve ilmi bir deer Serkis, Mucem, ll, 1483-1486; ek Ars- ise Sahaflar eyhizade Mehmed Esad
tayan eserin iki basks tesbit edilmi lan, "nsz" (Cemaleddin el-Kasmi, -~ava i- Efendi'ye kadar Osmanl ehnamecile
d't-tal;di [nr. Muhammed Behcet el-Baytar! riyle vak'anvisleri ele alnmtr.
tir (Dmak 1330; Beyrut 1405/1984). 7.
iinde). Dmak 1353/1935, s. 5-7; Brockel-
eref'l-esbiit (Dmak 1331). Eserde ne- Biyografileri verilen hususi tarih ya-
mann. GAL Suppl, , 777; Zirikli, elAam, ,
sebin erefinin baba tarafndan olduu 135; Kehhale, Mucem'l-m'elli{in, ili, 157- zarlar unlardr: Kemalpaazade, Hoca
gibi anne tarafndan da intikalinin mm- 158; XI, 220; Xlll, 420; a.mlf., el-Mstedrek, Sadeddin, Hasan Beyzade, Cizyedarzade
kn olduu zerinde durulmu, mellif Beyrut 1406/1985, s. 175-176; Zafir el-Ki'is Bahaeddin, drTs-i Bitlisi, Eblfazl Meh-
bu eseriyle anne tarafndan seyyid* ol- mi, Ebr: Cemalddfn el-f5iismf, Dmak 1380/ med, Mehmed Muhyiddin, Celalzade
1961, s. 20-32; Enver el-Cndi, Teii.cim'l-a a
duunu ispat etmeye almtr. a. Fe- Mustafa, Ramazanzade Nianc Meh-
mi'l-muann fi'l- aemi'l-slamf, Kahire 1970,
tiiva mhimme fi'-ericati.'1-sliimiy s. 69-78; Bilmen, Tefsir Tarihi, , 773-774; Hay- med, Mir'iit- Kiiiniit mellifi Mehmed,
ye (Muhammed Abduh'la birlikte, Kahire reddin Karaman, slam Hukuk Tarihi, stanbul Karaelebizade Abdlaziz, eyhi Meh-
1331). Osmanl eyhlislamlarnn ihtiya 1975, s. 211; Abdlhay el-Kettani. Fihris'l- med, Peuylu brahim. Solakzade Meh-
karsnda drt mezhebin hangisine g- feharis, 1, 299, 476-477; Nveyhii:, Mucem'l- . med, Selaniki Mustafa, AiT Mustafa, M-
mfessinf, 1, 127; Abdlkadir Ayya, Mi.ce
re hkm verilebileceine dair fetvala- m'l-m' elli{ine's-Sariyyfn fi'l-1).ami'l- rrn,
verrih Nedim Bey (Cemaleddin Mehmed'in
rn ihtiva etmektedir. 9. el-Fetva ti'l - Dmak 1405/1985, s. 408-409; Muhammed ada) ve cavid Ahmed Bey. nc b-
sliim. Daha ok mft ve hakimler iin Muti' el-Hafz-Nizar Ebiiza, Tarrl]u uema'i lmde ele alnan resmi Osmanl tarihi-
yazlm bir usul kitab olup eserde fet- Dmal)., Dmak 1406/1986, 1, 298-311; Mu- leri ise (ehnameci ve vak'anvis) unlar
va, mft ve mstef ile ilgili konular hammed Abdllatif Salih el-Ferfr, Aarra D dr: Fethullah Arifi, Hasan Hkmi, Nai-
mal).. Dmak 1408/1987, s. 61-62.
ilenmitir. Mftlerin matematik bil- ma Mustafa, Raid Mehmed, Kke-
melerinin zarureti zerinde de duran !il AL TURGUT lebizade .Asm, Sami, akir. Subhi, zzi,

312