You are on page 1of 4

CHERBONNEAU, Jacques Auguste

ye'nin Tiiril]u iftital]i'l-Endels adl eser- BBLYOGRAFYA:


CBT Ragb el-sfahani. el-Mfredat, "cibt" md.;
lerinden baz blmleri Franszca'ya e-
(~I) Kiimus Tercmesi, "cibt" md.; Mustafavi. etTaJ:
virerek yaymlamtr (lndex lslamicus, s. kik, "cbt" md.; Eb Davd, "Tb", 23; bn Hi-
277, 327. 333-335, 694). Ayrca bata Jour- Kur'an- Kerim'de gerei kabul etmeyen ain. esSire, il, 561-562; Taberi. Camtu'/-be
nal Asiatique olmak zere Revue Af- kaba ruhlu insan iin veya kfrn yan (akir). Vlll, 464-470; Zemaheri. el-Keaf
ricaine, Nouvelles annales des voya- ve ktln temsilcisi olan (Kahire). 1, 533; a.mlf., elFa'ii5'., il, 371-372;
her ey anlamnda kullanlan bir tabir. bn'l-Cevzi, Zad'l-mesrr, il, 107 108; Fahred-
ges, Revue orientale et algerienne, L ..J din er-Razi. Mefatif:u'lgayb, X, 128-129; Ni-
Revue de geographie, Revue de l'Ori- sabri. ara'ib'lJSur'an, iV, 57; A. Jeffery.
ent gibi belli bal dergilerde 1OO'e ya- Cibs kelimesinin son harfi olan "sin"in The Foreign Vocabulary of the Qur'an, Kahi
kn makale yazmtr. "ta"ya dnmesiyle oluan Arapa asl re 1938, s. 99 100, 202 203; Wahib Atallah.
l bir kelime olabilecei ileri srlmse
"Gibt et "fagt dans le Coran", Arabica, XVll/1,
BBLYOGRAFYA: Leiden 1970, s. 6982; H. Rahman. "Jibt, Tag-
~ Serkis. Mu ecem, 1, 1108; il, 1594; Eb'l-Ka- de dilcilerin tercihine gre branice'den
ht and the TaJ;kim of Umma", a.e., XXIX/1
"sm Sehab, Ferhengi Haverinasan, Tahran, Arapa'ya girmitir. Szlk anlam "ger- (1982), s. 50-59.
ts., s. 96-97; Zirikli, elA c lam, il, 94; J. Fck. ee kar direnen, kaba ruhlu, kaba dav- liJ METN YuRDAGR
Die Arabischen Studien in Europa, Leipzig ranl ve zayJf akll insan" demektir. Ke-
1955, s. 203; el-!fii.mas'lslami, iV, 74; Necib
limenin eski Msr putperestliiyle ilgili
el-Akikf, el-Msterii5'.n, Kahire 1964, I, 198 CBUT
199; W. H. Behn, /ndex lslamicus 1665-1905, olduunu savunan baz yeni aratrmalar
Millersville 1989, bk. ndeks; L. Drapeyron. "M. da vardr (bk. w. Atallah. s. 78- 79). Ragb Kuzeydou Afrika'da
Auguste Cherbonneau: Son travaux publies el-sfahani de Allah'tan baka tapnlan mslman bir lke.
dans la Revue de geographie", Revue de her eye cibt denildiini kaydeder (el
geographie, Xll, Paris 1883, s. 4245; TA, X, 1. FZKi ve BEERi COGRAFYA
Mfredat, "cbt" md.). Buna gre cibt "her
406; ML, il, 920.
~ MUSTAFA FAYDA trl put. kendilerine insan st g nis- L
il. TARH
..J
bet edilen kahin. sihirbaz" gibi anlamla-
1 1 r kapsamaktadr. Afrika'nn en kk lkelerinden biri
CiBAV
Kur'an- Kerim'in sadece bir ayetinde olan Cibuti, Aden krfezinden Kzldeniz'e
(bk. SA'DEDDN el-CBAvl). (en-Nisa 4/51) yer alan cibt, Ehl-i kitap'- giriteki Bablmendep Boaz'nn bat
L ..J kysnda ve stratejik bakmdan son de-
tan olduklar halde hasetleri yznden
mriklerin mslmanlara nisbetle da- rece nemli bir yerde bulunmakta olup
1 1
CiBAVYYE ha doru yolda olduunu syleyen yahu- 23.200 km 2 yzlmnde bir alana sa-
diler iin kullanlm ve onlarn bu tu- hiptir. Dousunda Aden krfezi. kuzeyba-
(bk. SA'DYYE).
L ..J tumlar ile gerei kabul etmeyen zor- t, bat ve gneyinde Etiyopya, gneydo-

balara ve eytanlara (tagt) inanp uy- usunda da Somali Cumhuriyeti vardr.


1 1 duklar ifade edilmitir. Bu ayetin tefsi- Nfusu 541.000 civarnda (1991 tah.l olan
CiBAYET
rinde cibt kelimesinin "sihirbaz, kahin, lkenin baehri Cibuti (300.000; 1985).
( ~l:=:=JI) resmi dili Arapa ve Franszca' dr.
eytan veya put" gibi anlamlara da gele-
Zekat, hara, cizye gibi vergilerle bilecei, bununla ilk mslmanlar inan- !. FZK ve BEERi COGRAFYA
vakflara ait kira ve gelirlerin larndan dndrmek yolunda srdrd- Fiziki corafya bakmndan Tacra kr-
toplanmas hakknda kullanlan terim youn faaliyetler dolaysyla Beni Na- fezinin kuzeyindeki nisbeten dalk bl-
(bk. AML; cABI; VERG). dir yahudilerinin reisi. azl slam dma ge ile gney ve gneybatdaki volkanik
L ..J
n Huyey b. Ahtab'n (baz rivayetlerde platolarn bulunduu ksm farkl zel-

1 Ka'b b. Eref) kastedildii de belirtil- likler gsterir. lkenin i tarafna do-


CBRAL b. BUHT' mitir. Kur'an'da birlikte kullanlan cibt
( &~ Y. J.:.:\r.- ) ve tagt kelimelerinin. baz yahudi b-
(. 213/828) yklerinin Kurey mriklerini memnun
Buhtif' hekim ailesinin etmek ve mslmanlara kar g birli-
tannm hekimlerinden biri i oluturmak amacyla secde etmeyi
(bk. BUH11'). kabul ettikleri iki Kurey putunu sim-
L ..J geledii de rivayet edilir (bk. bn Hiam.

1 il. 561-562). Bu kelimelerin. er ve fesa-


CBRAL b. UBEYDULIAH dn zirvesinde bulunan herkesi, Allah d
( .u.""'=" Y. J.:.:\r.- ) nda tapnma konusu edinilen her var-

(. 396/1006) l ve Allah'n emirlerine uymaya mani


olan btn engelleri ifade eden yergi ta~
Buhtif' hekim ailesinin
tannm hekimlerinden biri birleri olduu da dnlebilir. Eb Da- Resmi ad : Republique de Ojibouti (Franszca);
Cumhuriyyel Cibti (Arapa)
(bk. BUH11'). vd' da ("Tb", 23) yer alan bir hadiste, Baehri : Cibuti
L ..J kularn t ve uuu ile fal talar ve Yzlm: 23.200 km 2
Nfusu 541.000 (1991 tah.)
benzeri eylerle gayb bilme iddiasnda
1 Resmi dini : Yok
CBRL bulunmak cibte izafe edilmekte. byle- Resmi dili : Arapa ve Franszca
Para birimi : Cibuti Frank (OF)
ce hem cibt hem de sz konusu kt fi-
(bk. CEBRAL). 1 OF - 100 cenlimes
L ..J iller yerilmektedir (ayrca bk. TAGT) .

520
CBUT

ru bir girinti oluturan Tacra kfezini Bitki rtsn dikenli allklar, otlak- Cibuti ehrindeki liman tesislerinde ve
evreleyen ky ovas eridi i kesimlerde lar ve bodur aalar oluturur. Tacra dier i yerlerinde almaya gelen baz
200 m. kadar devam eder. Tacra kr- kfezinin etrafndaki ovalk arazide pal- kk gruplar da bulunmaktadr. Avru-
fezinin kuzeyinde kalan blge, en yk- miye aalar yaygndr ve burada hur- pallar orduda, eitim retim kurum-
sek noktasn Msa Ali dann olutur ma yetiir. Ky blgelerine nisbetle da- larnda ve baz salk kurulular ile ikti-
duu (2063 m.l dalarla kapldr. Derin ha fazla ya alan ykseklii 1200 m. sadi irketlerde, Yemen'den buraya g
vadiler. dik uurumlar ve yaln kayala- civarndaki dalarda yeilliklere rastla- etmi olan 10-12.000 kadar Arap da ge-
rn bulunduu arazinin 1200 m. yksek- nrken bu seviyeden sonra toprak plak nellikle ticaret ilerinde ve liman hizmet-
lie kadar olan yerlerinde yeilliklere ve kayalklar halindedir. lke toprakla- lerinde grev almlardr. Nfusun yar
rastlanrsa da topran bitki rts ge- rnn sadece o/o 1'i ekime, o/o 1O'u da hay- sndan ou baehir Cibuti'de yaamak
nelde dikenli allardr. lkenin i ksm van otlatmaya elverili olup geriye kala- tadr. 1977-1978 Ogaden Sava sebe-
lar ile gneyinde volkanik platolar. ka- n l ve kra arazi yapsndadr. biyle Cibuti'ye snan 50.000 civarnda
jalklar ve ller grlr. taraftaki - Nfus. Cibuti Cumhuriyeti'nde nfu- ki Etiyopyal gmenin bir ksm 1984
knt ovalar. deniz seviyesinin 155 m. sun ounluunu Afar ve sa kabileleri- ylnda Birlemi Milletler Mlteciler Yk-
altnda kalan Asel gl ile yazn scak ne mensup yerliler oluturmaktadr; yer- sek Komiserlii'nin himayesinde lkele-
aylarnda sular kuruyan kk rmak li halkn yannda Araplar'la Avrupallar rine geri gnderilmise de bir ksm ha-
lar kesintiye uratr. Volkanik kayalar ve da nemli bir orana sahiptirler. Byk la Cibuti, Dihil ve Ali Sabih ehirlerinde
geni vadiler arasnda llerle kumlu ara- blm Etiyopya'da yaayan ve Denaki- ki kamplarda ok kt artlarda hayat-
zilerin yer ald bu blgede ykseklik larn srdrmektedirler.
liler de denen Afarlar, genel olarak Tac
300-1500 m. arasnda deiir. cra kfezinin kuzeyinde kalan dalk Din. Cibuti halknn byk ounluu
Cibuti'de iklim scak ve yalar son blgede gebe halinde bulunur ve l- mslman olup afii mezhebindendir.
derece azdr. Genel olarak Hint Okyanu- kenin toplam nfusunun yaklak o/o 37- Mslman olmayanlar. Avrupallar ile
su ndan lkeye doru esen ve yamur 38 'ini meydana getirirler. Bunlarn K geleneksel dinlere mensup baz kk
ykl bulutlar getiren muson rzgarla- zldeniz kysna yakn blgelere yerle
Afar topluluklardr. Burann slamla
mas. VII ve VIII. yzyllarda Arabistan'-
r sebebiyle ekim - nisan aylar arasnda mi olanlar balklk yaparken yksek-
ya grlr. Bu mevsimde scaklk or- lerde yaayanlar hayvanclkla ura dan gmen olarak gelen mslmanlar
talamas 23 C ~ 30 C arasnda deiir.
0 0
maktadrlar. Afarlar Etiyopya da yaa
yoluyla gereklemitir.
Ky blgelerinde 125 mm. olan yllk ya- yanlarla birlikte kendi aralarnda teki Eitim ve Kltr. Fransz eitim si.ste-

ortalamas yksek yerlerde iki kat latlanmlardr. Sultan dedikleri kabile- minin takip edildii Cibuti'de ilk retim
na kadar kar. Maystan kasmn sonu- nin lideri Etiyopya'daki Assayita ehrin mecburi deildir. lkokul alt, ortaokul
na kadar lke iyice kuraktr. Yaz ayla- de oturmakta ve Cibuti'deki airetlerin ve lise toplam yedi yldr. Halkn oun
rnda scaklk ortalamas 30 C - 45 C
0

beyleri ona bal bulunmaktadrlar. Sul- lukla mahalli dilleri konutuu lkede
Arapa'nn bu diller ve zellikle kltr
arasnda deiir. 1200 metreden yksek tan ve airet beyleri zellikle su ve ot-
yerlerde hava scakl ky blgelerine laklarla ilgili ihtilaflarn zmnde et- zerinde etkisi byktr. Ancak eitim
oranla daha fazladr ve ayrca ky bl- ve retim faaliyetlerinde yine Arapa
kilidirler. HamI-SamI dil ailesinin Kui
temel dil kabul edilmekle birlikte
gelerinde grlen rutubetteki younluk koluna mensup bir dil konuan Afarlar.
retmenlerin ounun Fransz olmas se-
da i blgelerde azalmakta ve bylece toprak ve unvan sahibi Edoyamarlar (k
bebiyle eitim genellikle Franszca yapl
yksek yerlerde kuru ve ok scak bir ik- zllar) ile topraklarda kirac bulunan Esah-
makta ve renim grm Cibutililer bu
lim hakim olmaktadr. yamarlar (beyazlar) olmak zere balca
dili mkemmel konumaktadrlar. lke-
iki gruba ayrlrlar. Bunlarn hepsi ms-
de niversite bulunmadndan renci
lman olmakla beraber i blgelerde ya-
ler yksek renim iin ounlukla Fran-
ayanlarn dini inan ve amellerinde es-
sa'ya gitmektedirler. lkede eski eser
ki Kui dininin etkisi grlr.
ve benzeri kltr varlklar yoktur. Mi-
Cibuti Nfusun hemen hemen yarsn(% 47- mari Arap mimarisini andrmakta olup
48) oluturan salar lkenin gney bl- zellikle Cibuti ehrinde eitli camiler.
gesinde yaamaktadrlar. Bunlar asln transit ticaret iin yaplm depolar ve
da Somalililer'in akrabalar olup gney- byk kamu binalar bulunmaktadr. H-
den gelerek buraya yerlemiler ve g- kmet aylk Djibouti Ajuourd'hui ve
ebe Afarlar'n aksine ehirlerde yaa haftalk Nation de Djibouti adl iki der-
may tercih etmilerdir. ounlukla ba gi yaymlamaktadr.
ehir Cibuti, Dihil ve Alf Sabih'te oturur-
Ekonomi. Bir l lkesi olan Cibuti'nin
lar ve akrabalar Somalililer'in temel zel- ekonomisi ticaret, tamaclk ve bae
liklerini yanstrlar. Ebgallar. Dulular ve hirdeki milletleraras serbest ticaret bl-
Verdikler olmak zere temel gruba gesiyle limanda verilen hizmetler zeri-
ayrlan salar'n hepsi mslmandr. ne kuruludur. Ekilebilir topraklarn ok
lkede yerli Afarlar'n ve isalar'n d snrl olmas tarmn gelimesine imkan
nda ou Fransz olan Avrupallar'la vermemektedir. Sadece Tacra kfezi
(% 8-9) Araplar'dan (% 5-6) baka Hin- nin kylarnda ekim yaplmakta, toplam
distan ile dier Gney Asya lkelerinden retim ise lke ihtiyacnn ancak o/o 3'-

521
CBUT

n karlayabilmektedir. zellikle Am- ynelik yeni bir anlama imzaland ve or- ti dardan eitli makineler, elektrikli
buliye ile DihTI'de hurma, meyve, sebze tak demiryolunun iletilmesi zel bir ir aletler, tekstil rnleri. gda maddeleri,
ve msr yetitirilmektedir. Kylarn top- kete brakld. petrol ve petrol rnleri ile tat arala-
lam uzunluu 370 km. olmasna ramen 1892'de kurulan Cibuti Liman'nn r ithal ederken canl hayvan, et ve deri
Cibuti'de balklk gelimemitir. Bu k 1981 'de milletleraras serbest blge ilan ihra eder. thalat yaplan balca lke-
ylarn ylda 4000 ton balk kapasitesi ol- edilmesi pek ok yabanc tamaclk ir ler Fransa, Etiyopya, Japonya, Hollanda,
duu halde bunun ancak 500 tonu tutu- ketinin burada bro amasna. depo ve talya ve ngiltere. ihracat yaplan lke-
labilmekte ve bu da lke iinde tketil- antrepo kurmasna sebep oldu. Her tr- ler ise Fransa, Yemen Cumhuriyeti, So-
mektedir. Halen bu sektrn gelitiril l hizmetin verilmesine msait bulunan mali, Etiyopya, Hollanda ve Amerika Bir-
mesine allmaktadr. Hayvanclk ise Cibuti Liman Kzldeniz'den geen ge- leik Devletleri'dir.
nisbeten iyi durumdadr. Nfusun he- milerin urak ve ikmal merkezi olup l- il. TARH
men hemen drtte biri gebe olup bu ke ekonomisinin de en nemli dayana Tarihi milattan nce ili. yzyla kadar
ile~ramakta ve lkede 543.000 ke- dr. Son yllarda hukuki yaps milletle- giden Cibuti'ye nceleri Arabistan ya-
i, 400.000 koyun, 54.000 deve ve 7000 raras sermayenin rahat almasna uy- rmadasndan gelen ve Afarlar denilen
sr bulunmaktadr. gun hale getirilen ve konvertibilitesi yk- gmenler yerlemitir. Daha sonra g-
Tabii kaynaklar asndan son derece sek bir paraya (Cibuti frankl sahip bulu- neyden Somalililer'in-gelmesiyle Afarlar
snrlimkanlara sahip olan Cibuti'de sa- nan lkede bankaclk, haberleme ve kuzeye ekilmiler ve lkenin gneyine
nayi ok geridir. Tacra ehrinde faaliyet turizm alanna yaplan yatrmlarla kul- Somalililer (salar). kuzeyine de Afarlar
gsteren bir maden suyu ieleme fab- lanma yeni giren alt yap tesislerinin ge- (Denakililer) hakim olmutur. Bu blge
rikas ile Asel glndeki tuz retim te- litirdii liman hizmetlerinde byk bir deniz ulamnda nemli bir urak yeri
sislerinin ve baehirde bulunan resmi ilerleme kaydedildi. Cibuti ehrine 6 km. olmas sebebiyle lka'daki denizci mil-
basm tesisleriyle baz kk atlyelerin uzaklkta bulunan her trl uan ine- letlerin dikkatini ekmitir. Eski Msrli
lke ekonomisine katks fazla deildir. bilecei zellikteki milletleraras hava lar'n buray lkelerine dahil ettikleri bi-
alannn da lke ekonomisi iin nemi liniyorsa da blgenin tarihini aydnlata
1981 ylnda baehir Cibuti'nin ser-
best liman haline getirilmesiyle banka- byktr. zellikle son yllarda Afrika'- cak eserler mevcut deildir. Mslman-
nn i kesimlerinde hkm sren kurak- lk, VII ve VIII. yzylda Medine'de orta-
clk. haberleme ve konaklama sektr-
lk dolaysyla dardan yaplan yardm ya kan siyasi karklklar sebebiyle bu-
leri giderek nem kazand ve bu alanlar-
larn bu blgelere ulatrlmasnda Ci- raya g eden Araplar vastasyla yayl
da lke iyi bir seviyeye ulat. Cibuti Li-
buti Limanile havaalan byk hizmet mtr. XVI. yzyln balarna kadar bl-
man' n Orta Afrika'ya ve Etiyopya'nn
grmtr. genin yegane hakimi mslmanlarn elin-
baehri Adisababa'ya balayan demir-
yolu Cibuti ekonomisi iin byk bir im- Cibuti-Adisababa demiryolunun 100 de bulunan Cibuti yresi, bu yzylda mil-
kan oluturmakta ve Etiyopya ithalat ve kilometresi Cibuti Cumhuriyeti snrlar letleraras ticaret ve siyasette byk bir

ihracatnn yarsndan ounu bu yol va- ierisinde kalmaktadr. Bunun yannda g haline gelen Portekiz'in etki alann
stasyla Cibuti zerinden gerekletir lkede 2895 km. ( 1985) uzunluunda ka- da kaldysa da bu devletin Gneydou
mektedir. Nitekim Ogaden Sava'nda rayolu ebekesi bulunmakta olup bunun Asya'ya ynelmesi ve Msr'n Osmanl
Cibuti-Adisababa demiryolunun kullan 300 kilometresi asfalt. 1000 kilometre- hakimiyetine gemesi zerine iinde bu-
lamaz hale gelmesi lke ekonomisini ok si de kullanlabilir nitelikte stabilize yol- lunduu Afrika Boynuzu'yla birlikte Os-

olumsuz etkilemitir. 1978'de demiryo- dur. Telekomnikasyon, Arap Uydu Ha- manl Devleti'nin gdmne girdi.

lu yeniden ulama aldktan sonra Eti- berleme Tekilat'ndan (Arab Satellite Cibuti'nin asl
tarihi. Svey Kanal'nn
yopya ve Somali ile tamaclk. ticaret Communication Organization) faydalanld milletleraras deniz trafiine almas ve
ve haberleme alanlarnda i birlii an- iin iyi durumdadr. Avrupa devletlerinin Afrika ve Asya l-
lamalar yapld (l 979). Mays 1985'te Stratejik konumu ve ayrca ekonomik kelerini ekonomik, siyasi, askeri ve dini
de Cibuti ile Etiyopya hkmetleri ara- bakmdan geri olmas sebebiyle devam- maksatlarla hegemonyalar altna alma
snda ticaret ve i birliini gelitirmeye l d yardmlara ihtiyac bulunan Cibuti, ve smrge haline getirme yarna gir-
bata Fransa ve Suudi Arabistan olmak meleriyle balamtr. ngiltere ve Fran-
zere talya, Irak, Libya, Krfez lkeleri. sa, XIX. yzyln en byk devletleri ola-
Almanya ve baz milletleraras kurulu rak smrgecilik ve yaylmaclk alann
lardan yardm almaktadr. Cibuti Arap da byk bir rekabete girimiler ve bu
Cibuti'nin baehri Cibuti'den bir grn Kalknma Bankas. Milletleraras Para arada ngiltere'nin Aden'e ( 1839) ve So-
Fonu. slam Kalknma Bankas ve Dnya mali'ye (1869) yerleip Kzldeniz'deki ti-
Bankas'nn yesidir. lkede kii bana caret yolunun denetimi zerinde nem-
den milli gelir 500 Amerikan dolar ci- li bir stnlk elde etmesi karsnda
varnda olup en nemli ekonomik mese- Fransa, ngiltere'nin bu avantajl duru-
leler bte a ve enflasyondur. Ayrca munu dengeleyebilecek bir yer olmas
lkede isizlik problemi bulunmakta ve mnasebetiyle, Kzldeniz ile Aden kr-
Ogaden Sava srasnda gelip byk ks fezinin birletikleri yerde bulunan Tac-
m geri dnmemi olan mlteciler de i ra krfezinin kuzeyindeki Ubk'ta (Obok)
sizlii arttrdklar gibi dier sosyal ve bir iskele kurmutur (1859). Ubk bl-
ekonomik problemleri daha da karma- gesini denetimi altnda bulunduran Ta-
k bir duruma sokmaktadrlar. Cibu- cra Sultan Ahmed Eb Bekir'in 11 Mart

522
CDDE

1862 tarihli bir dostluk ve yardm anla artb ve Birlemi Milletler Dekolonizas- plan bakanlna tek aday ola-
devlet
mas ile 52.000 frank karlnda Ubk'u yon Komitesi Fransa'nn burada uygula- rak katlan
Hasan Gouled Aptidon hal-
Franszlar'a brakmay kabul etmesinden d politikay knad. 1965 ylnda Afri- kn % 90'nn oyunu alarak bu greve
sonraki yirmi ylda Fransa, evrede bu- ka Birlii Tekilat* Makdiu Mogadiu) yeniden seildi.
lunan Afarlar'n ve salar'n efleriyle sz- toplantsnda konuyu grt. 1966'da Cibuti Cumhuriyeti esas itibariyle Fran-
lemeler yaparak blgeyi kendi himaye- olaylann yeniden patlak vermesi zeri- sa'nn ekonomik ve askeri denetimi al-
sine ald (1884). Kumandan tayin edilen ne baz bakanlar grevden uzaklatnld. tndadr. Yerli ordu ve polis tekilatnn
Leonce Legarde. Etiyopya ile dostluk ili 1967'de yeniden referandum yaplmas bulunmad lkede Fransa'nn yaklak
kilerini gelitirerek buradaki Fransz s- na karar verildi. Afarlar'n siyasi teki 4000 kiilik bir silahl kuweti grev yap-
mrgesinin gerek banisi oldu. 1888'de lat olan Afar Demokratik Hareketi (Reg- maktadr.
Fransa ile ngiltere arasnda imzalanan roupement Demokratique Afar) Fransa'dan Cibuti milletleraras ilikilerde ba
bir antlamayla Fransz ve ngiliz Soma- aynlmamay, salar'n Bamszlk in lantszlk politikasn takip etmekle be-
lisi'nin snrlan belirlendi ve ayn yl Fran- Afrika Halk Birlii (Ligue Populaire Aficaine raber Afrika Birlii Tekilat'nn ( 977),
sz Somali Kys'nn merkezi Ubk'tan Pour Independante) tekilat ise bamszl Arap Birlii'nin ( 1977), slam Konferans
Leogarde'n kurduu Cibuti ehrine ta- savunuyordu. salar'n sayca fazla ol- Tekilat'nn (1978) ve Birlemi Millet-
nd: daha sonra da buras resmi ba malanna ramen 16 Mart 1967'de yap ler'in ( 977) yesidir.
ehir olarak ilan edildi (1892). Burada lan referandumun neticesi Afarlar'dan BBI.YOGRAFYA:
ina edilen liman tesisleri ve ikmal mer- yana knca yeniden olaylar patlak verdi. E. A Boateng. A Political Geography of A{-
kezleri sayesin_de Cibuti'nin deniz ula Bunun zerine Fransz birlikleri, Afarlar rica, Cambridge 1978, 5. 222-223, 228-229; G.
mndaki stratejik nemi iyice artb. Ci- ile salar arasnda kanl hale gelen olay- A H.. "Djibouti", Cultural Atlas of Africa (ed.
buti Liman'n Orta Afrika'ya ve Adisa- lara mdahale amacyla lkeyi igal et- J. Murray), Verona 1981, 5. 177-178; Ysri Ab-
drrezzak Cevheri, Cora{iyyet'-u ubi'l-s
baba'ya balayacak olan 781 km. uzun- tiler: yerli halkn birou ldrld, yz-
lii.miyye, 5kenderiye 1981, 5. 524-527; P. Ban-
luundaki demiryolunun yapmna 1897'- lercesi de lkeden srld. Bu harekat nenfant, La Peninsule Arabique d 'Aujourd'hui,
de baland ve inaat 1917'de tamam- srasnda salar'n zayflamas zerine Pari5 1982, l!, 112; N. Ziyade, Alem'l ~rabf,
land. Etiyopya'nn ticareti btnyle bu Afarlar ynetimi ele geirdiler. Yaplan Beyrut 1984, 5. 120-127; S. L. Pastner, "Afar",
demiryolu sayesinde Cibuti Liman'ndan bir referandumdan sonra Fransz Somali- Muslim Peoples (nr. Richard V. Weekes), We5
portConnecticut 1984, 1, 10-18; Abdi A Sheik-
yapld iin yolun nemi son derece faz- si olan lkenin ad Afarlar ve salar Fran-
Abdi. somalis", ae., , 699-705; Guide des
layd. Liman ve demiryolu Somalililer iin sz lkesi (Territoire Franais des Affars et Etats /slamiques, Koweit 1987, 5. 57; N. C. Chat-
byk bir istihdam imkan oluturdu ve des Issas) eklinde deitirildi. 1976'da teji, A History of Modem Middle East, New
buras daima Somali ile Etiyopya'nn bas- Afarlar ile salar arasnda bir koalisyon Delhi 1987, 5. 458; Africa South ofthe Sahara
ks altnda kald. saland ve arkasndan lke 27 Haziran 1988, London 1987, 5. 416-423; Said brahim
1977'de Cibuti Cumhuriyeti adyla ba- el-Bedevi, "Len:J;a Corfiliyye an Devleti Ci-
il. Dnya Sava'ndan sonra Cibuti Fran- b1ti'l- "Arabiyyeti'l-mslime", M.ecellet Kl-
sa'nn "deniz an lkeler" blm ieri- mszln kazand: salar'dan tecrbe- liyyeti'l uami'l-ictima iyye, il, Riyad 1978, 5.
sinde yer ald, burada yaayanlara Fran- li lider Hasan Gouled Aptidon cumhur- 271-294; "Djibouti", Le Courrier, sy. 95, Janvi-
sz vatanda stats tannd ve aynca bakan, Afarlar'dan Ahmed Dini de Ba- er-Fevrier 1986, 5. 28-41; "Cib1ti", er-Rabta,
buraya Fransz Birlii (Union Franais) se- mszlk in Afrika Halk Birlii'nin ge- sy. 258, Mekke 1986, 5. 25-28; E. Chectevil!e,
nel sekreteri oldu. "Qiibti", E/2 (ng.), , 535; The ll/ustrated
natosu ve millet meclisinde temsil edi- Encyclopedia of Mankind, London 1978, 1, 12-
lebilme hakk verildi. 1957 ylnda yeni 1979'da Bamszlk in Afrika Halk 16; The Cambridge Encyclopedia of Africa
bir tekilatlanma yasas yrrle kon- Birlii'nin yerine lerleme in Halk Ha- (nr. Roland Oliver), Cambridge 1984, s. 229;
du ve genel valinin bakanl altnda g- reketi (Ressemblement Populaire Pour la P. D., "Djibouti", EUn., V, 729-730; "Cibuti",
ABr., V, 618-619.
rev yapacak sekiz yerli bakandan oluan
bir bakanlar konseyi ile otuz iki yeli bir
Progres) partisi kuruldu. Haziran 1981 ' -
de yaplan devlet bakanl seimleri
!il DAVUT DURSUN

meclis kurularak lkenin ad Fransz sonunda Hasan Gouled Aptidon alt yl r 1


Somalisi'ne e\irildi. 1958 Eyllnde ye- lk sre iin yeniden seildi. Afarlar'n, CDAL
ni anayasa ile birlikte lkenin siyasi ge- Cibuti'nin Baimszl in Demokratik (bk. CEDEL).
leceini tayin eden referandum yapld. Cephe (Front Democratique Pour la Libera- L _J
Oylann ounluu Fransa ile birlikte ol- tion de Djibouti) partisinin seim sonu-
ma ynnde kt. Dier taraftan talyan
r 1
lanna itiraz etmesi ve Ahmed Dini'nin CDDE
Somalisi ile ngiliz Somalisi'nin birlee yeni bir siyasi parti (Parti Populaire Djibo- (;;~)
rek bamsz bir devlet oluturmas ze- utien) kurarak siyasi blnmelere ve ka-
rine ( Temmuz 960) Fransz Somalisi'n- nklklara sebep olmas zerine Ekim Suudi Arabistan'n Kztldeniz kysnda
de kanklklar kt. Somali asll salar
nemli bir liman ehri.
1981'de anayasada yaplan bir deiik L _J
Somali Cumhuriyeti ile birlemeyi savu- likle tek partili sisteme dnld ve .ler
nurlarken Afarlar Fransa'ya balln de- leme in Halk Hareketi'nin dndaki b- Bugn milletleraras havaalan, niver-
vam etmesini istiyorlard. Siyasi alanda- tn partiler kapatld. Altm be yeli sitesi, eitli blgelerle balantl otoyol-
ki gr aynlklannn kabileler' arasn parlamento iih be ylda bir yaplan ge- lan, modern liman tesisleri ve yaklak
da atmalara dnmesi zerine Ma- nel seimler, lkenin tek siyasi partisi 1.5 milyon nfusu ile Suudi Arabistan'n
ys 1961'de Paris'te toplanan konferans olan lerleme in Halk Hareketi tarafn Riyad'dan sonra ikinci byk ehridir.
bir sonu alnamadan dald. 1964'n dan semenlere sunulan listelerin oylan- Arabistan yanmadasnn gneybatsn
balannda milliyeti hareketler giderek masndan ibarettir. Nisan 1987'de ya- daki Hicaz blgesinde ve Mekke'ye 70,

523