You are on page 1of 163

Baharzde

FERDE HANIM
DVANI

Hazrlayan:
Yrd. Do. Dr. Bnyamin ALAYAN

2006
ANKARA
Baharzde
FERDE HANIM
DVANI

Hazrlayan:
Yrd. Do. Dr. Bnyamin alayan

2006
Ankara
Btn haklar sakldr.
Bu eserin yayn haklar Bnyamin alayana aittir.
zinsiz kopyalanamaz, aktarlamaz, oaltlamaz.

Kapak resmi (motif) : Kltr Bakanl, Kltr ve Sanat


Say:4(Haziran 1976),s.92den alnmtr.

Bask: ahan Ofset Matbaaclk Ltd. ti.


Tel: 0312. 397 71 83 / ANKARA

Bnyamin alayan
E posta : bunyaminc@gmail.com
Cep Tel : 0 532 720 61 55

ISBN :9944-5317-0-7
NDEKLER

nsz..v-v

Ferde Hanmn Hayat..1-21

Kaynaklar .22

METN
Raif Beyin Notu 23
Fahri Bilgenin Notu. 23
Raif Efendinin Takrizi. 24
Tevfik Efendinin Takrizi. 35

Mukaddime 26-28

iirler.. 28-145

Tevfik Efendinin Tarihi. 146

ndeks 147-152

Ekler 153-155
iv

NSZ
Divan edebiyat, yalnz saltanat merkezi stanbulda
meydana getirilmemi, zengin tarih ve kltr hazinesine sahip
dier ehirlerde de ok sayda divan airi yetimitir. nceleri
beylik merkezi, Osmanl dneminde ise ehzade sanca olan
Kastamonu, yetitirdii ilim adamlar ve airler ile bu ehirler
arasnda ilk sralarda yer alr.

Ferde Hanm az saydaki kadn airlerimizdendir ve o da


Kastamonuda yetimitir. Yaad dnemde hazrlanan Fatin
Tezkiresinde yer almak suretiyle tannm olduu hlde
lmnden sonra adndan pek sz edilmemitir. Yirminci
yzyl banda birbirini takip eden uzun savalar neticesinde
yaanan skntlara ayn dneme rastlayan iir anlayndaki
deiiklik de eklenince bu durum ortaya kar.

Devrinde tannm bir air olan Ferde Hanm gelecek


kuaklara tantmak amac ile aratrmalar yaptk. almamz
sonunda hayat ile ilgili azmsanmayacak bilgiler elde ettik.
Ayn zamanda hattat olan airin kendi el yazs ile tertip ettii
ve stanbulda satldn rendiimiz divann u anda nerede
bulunduunu tespit edemedik. Bu almann metin ksmnda
yer alan iirlerin byk bir ksm airin torunu Raif Bey
tarafndan derlenebilenlerdir. Raif Beyin de ifade ettii gibi
burada yer almayan daha pek ok iir vardr.Biz de
bulabildiklerimizi mevcutlara ilave ettik. Eserin Raif Bey
tarafndan tertip edilen ekline mdahale etmedik. Eski
harflerle yazl metni yeni harflere aktardk.

Ekler ksmna Ferde Hanmn ve babas Raid Efendinin


el yazs rnekleri bulunan iki fotokopi ve airin mezarnn
resmini koyduk.
v

almalarmz srasnda eseri btn ile kontrol etmek


suretiyle yardmc olmak ltfunda bulunan kymetli hocam
Prof. Dr. Abdulkerim ABDULKADROLUna ve
yaymlanmasn salayan eyh aban- Vel Kltr Vakf
Bakan Fikri Yazana teekkr ederim.

Kastamonu, Temmuz 2006

Bnyamin ALAYAN
vi

Bnyamin alayan 1954 ylnda Ankarada dodu.


Atatrk niversitesi Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve
Edebiyat Blmn bitirdikten sonra retmen olarak
Erzincan ve Krkkalede alt. Gazi niversitesi
Sosyal Bilimler Enstits Eski Trk Edebiyat Bilim
Dalnda yksek lisans ve doktora yapt. Ankara
niversitesi Krkkale Meslek Yksekokulu ve Belgrad
niversitesi Filoloji Fakltesinde Trk Dili okutman
olarak grev yapt. Tiran niversitesi Yabanc Diller
Fakltesinde misafir retim yesi olarak alt. u
anda Kastamonu Eitim Fakltesi Trke Eitimi
Blm Bakan olarak grev yapmaktadr.
FERDE HANIM
(1253/ 1837-1321/1903)

Kastamonu eski alardan beri ilim, kltr ve ticaret


merkezi olmu bir yerleim merkezidir. Trklerin
Anadoluya ayak basmalarn takip eden birka yl iinde
fethedilen ilk ehirlerdendir. Seluklular dneminde
Bizans ve Trkler arasnda el deitirdikten sonra1
obanoullar ve Candaroullar dneminde beylik
merkezi, Osmanl dneminde ise ehzade sanca
olmasndan dolay nemini korumu ve eski alardan
beri sregelen ticaret ve sanat hayatndaki canllk devam
etmitir. Bunun tabii bir sonucu olarak Candaroullar
Beylii dneminden beri Kastamonu birok airin
yetimesine uygun bir muhit hline gelmitir. Burada
yetien 80 civarndaki air ile Kastamonu, Osmanl
corafyasnda en ok air yetitiren kltr merkezleri
arasnda n sralarda yer alr.2

Kastamonu, yetitirdii airler asndan mstesna


bir yere daha sahiptir. Biri Fatih zamannda olmak zere
iki kadn divan airinin burada doup bymeleri, bu
ehrimizin hem bakent hem de kltr ve sanat merkezi
olan stanbul ile Amasya, Karesi, Trabzon, Diyarbakr ve
Hersek yannda kadn divan airi bulunan az saydaki
kltr merkezi arasnda yer almasna yol aar.

1
Refik Turan, Kastamonunun Trkler Tarafndan Fethi ve skn,
Birinci Kastamonu Kltr Sempozyumu Bildirileri, (21-23 Mays
2000), Kastamonu 2001, s.1
2
Mustafa sen, telerden Bir Ses, Ankara l997, s.68
2

Ferde Hanm, az saydaki divan airlerimizden


olmasnn yannda Kastamonuda yetien iki airden biri,
divan sahibi ve divan gnmze ulaabilen nadir kadn
airlerimizdendir.

Baharzde Hamm Mehmed Rid Efendinin kzdr.


1253/1837te Kastamonuda dodu. Babas mderris,ir
ve hattattr. Kastamonuda cmi mescid ve hamamdan
ibret bir vakf bulunan Firenkah Cemleddin Aksary
ahfdndandr. Rid Efendi bir mddet vakf hamamn
bizzat idare ettii iin Hamm nam ile yd olunmutur.3
Aile teden beri Baharzde olarak tannmaktadr. Ferde
Hanmn annesi hakknda etrafl bilgi sahibi deiliz. Ancak
adnn Rahme olduunu divannda bulunan bir nottan
anlamaktayz.4

Tahsil seviyesi yksek bir aile iinde yetien Ferde


Hanm eitimini byk lde babasndan almtr. nce
Kurn- Kerm renip hfza alm ve yedi yanda hafz
olmutur. Daha sonra Arapa ve Farsay renip hat
dersleri de alm sls ve nesih mek ederek hat
icazetine sahip olmutur.

Tuhfe-i Vehb okuduu srada iire ilgi duyup kendisi


de iir yazmaya heves eder. iire ynelmesinde air bir
babann kz olmasndan dolay kabiliyeti yannda Rid
Efendiye zenmesi ve onun da bu yolda teviki rol
oynam olabilir. Babasnn, iirle ilgilenmesini olumlu
karlamasna ramen annesi tamamen tersi bir davran
sergiler. iire olan alakasndan dolay ona iddetle kar
kar. lk yazd bir iirden dolay onu azarlar. Ferde

3
bnl-Emin Mahmud Kemal nal, Son Asr Trk airleri, stanbul,
1969, cilt 1, sayfa 408
4
Divanda annesi iin yazd mersiyenin sonunda
3

annesinin kendisine iyi davranmamasna karlk iire


kar daha byk bir ilgi gsterir.
Duhterine byle ider mi mderi syle bana
Grmedim billah cihnda byle bir zr ana
beyti ile balayan be alt beyitlik bir manzme yazar.
ocuka yazlm bu manzme, iinde bulunduu g
duruma bir zm getirmesini istercesine babasnn
medresesindeki ekmecesinin zerine braklr. Bu srada
Ferde henz alt yedi yalarndadr.

Daha sonra da iire ilgisi artarak devam eder.


Babasnn iirlerine nazreler yazdktan sonra kendi tanzim
ettii iirlerini de meydana getirmee balar. Hat sanatna
kar duyduu ilgisi de iirle beraber yrmtr. cazet
aldktan sonra on kadar Kurn- Kerim ve ayn sayda
Muhammediye yazmtr. Yazd eserlerden birinin torunu
Rif Beyin ktphnesinde bulunduunu smail Hakk
nakletmektedir.5

Ferde Hanm 16 yalarnda iken Esbak Zabtiye Mri


Bolulu zzet Paann maiyetinde hcegn rtbesiyle
divan katibi ve sonra zabtiye azs olarak ayn grevle
Kastamonuya tayin edilen ve kendisi de aslen
Kastamonulu Ali Rif Efendi ile 1268/1852de evlendi.6

5
smail Hakk (Uzunarl), Feride Hanm, Dou Mecmuas 2 Cemaziyel-
ula 1340 Kanun- Sani 1338 say 1,sayfa 3
6
Feride Hanmn torunlarndan Cemal Baharolunun muhafaza ettii
kitaplar arasnda bulunan Raid Beyin yazd fotokopisi ekler ksmnda yer
alan bir not ile Atabey Camii mamndan kznn nikahn kymasn rica
etmektedir:
Atabe Gazi Mahallesi mam Efendi El-mkerrem bades-selm ric
olunur ki Mahallenizde skine erife Ferde binti Mehmed Rid nm bikr-i
bliann mni-i ersi yok ise velsi izniyle ibu tlibi olan Rif bin Mehmed
nm kimseye uhd mahzarnda tesmiye-i mihr idp vech-i er zre akd-i
nikh eyleyesiz.Ves-selm
Fi sene 268 H M 8 (Tarihin yannda mhr var)
4

Ayn yl iinde stanbula yerletiler. Daha sonra zzet


Paann Batumda grevlendirilmesi ile maiyetinde
bulunan Ali Raif Efendi ve Ferde Hanm da oraya gittiler.

Batum dn Rif Efendi fevkalde rahatszlanr.


Tebdil-i hava iin Kastamonuya dnerler. 1274/1858da
Ali Rif Efendi burada vefat eder. Ferde Hanm topu topu
be yl bile bulmayan mutlu evlilii sonunda henz yirmi
bir yanda iken hayat arkadan kaybetmi gen bir
hanm olarak ir hassasiyeti ile zntsn msralara
mersiye olarak u szlerle aktarr:

fitbm meh gibi olal emimden rak


Knc-i mihnet old bu breye imdi durak
hbzm ad bln bana virdi iftirk
Yumd emin bu fendan ba ak yaln ayak
Sylerim bu msra daim olup pr-ihtirk
Hasret v firkat eyvh efendim el-firk

Esdi n bd- ecel soldrd hayf ol gli


Ah zr iinde kald hare dek dil blbli
Eyledi zlim felek pejmrde nzik kkli
Ey dirg kara topraa konuld snbli
Alayup bu resmile dim iderim gulguli
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk

Mh- savmn onbeinde idi mevtin cmn


Hem salt- Cumada giydi kefen ihrmn
Kurb-i Hakda aup iftr eyledi bayramn
Mazhar- Gufrn rahmet eyleyp encmn
Dilerim ki vire Mevl ana Cennet kmn
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk

Serv-i nzm bir merma irmeden irdi ecel


B- mrine iridi bed-nazar yavuz el
5

Mahmil-i tbta n old svr ol b-bedel


Cennet-i mevya vsl olma itdi emel
Rz () eb ah enn ile bun dirsem mahal
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk

Ktib-i Dvn- Zabtiye mri iken ah


Hem ikinci rtbeden km almd b-gvh
Meclis-i Zabtiyeye az olup mnend-i mh
Dahi tomadan tolund dehr iinde ah ah
Dirdi dim ey Ferde anladm b-itibh
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk7

mr boyunca Ali Rif Efendiye kar sevgisini ve onu


gen yata kaybetmenin zntsn yreinde tayan
Ferde Hanm bir daha evlenmedi. (Prof. Dr. Abdulkerim
Abdulkadirolu kendisine ulaan bir silsilenamede eyh
Hac Mehmed Beyin Baharzade Ferde Hanmla evlenmi
olduuna dair bir kayt bulunduunu fakat ad geen
hanmn Baharzade olmasna ihtimal vermediini, evlilii
szkonusu edilen kiinin ayn ad tayan baka bir hanm
olduunu ve mezarnn Atabey Camii haziresinde Mehmet
Efendinin mezarnn yannda bulunduunu ve lm
tarihinin 1308 olduunu fotoraflarla da belgeler.)8
Hatralar ile teselli buldu. Aclarn ve duygularn dile
getirdii iirleri yannda kitap okumak ve hat sanatn icra
etmekle megul oldu.

Ferde Hanm 1288/1872de tekrar stanbula gelir. Bu


tarih Midhat Paann Sadrazamla tayinine denk der.
air bundan dolay kendisine u tebrikiyeyi takdim eder:

7
Divan,8/b-9/a
8
Prof.Dr.Abdulkerim Abdulkadirolu, Kastamonuda Bayrmlik ve
emszde Ailesi, Ankara, 2005, s. 110-112
6

Husrev-i devr-i zamn Abdul-Aziz ol hkn


Mlik-i mlk-i cihn zll-i Cenb- Mevl

eh-i Frk- adlet dahi Haydar-savlet


Meh-i burc- azamet pdieh-i b-hemt

Ztna dinse Sleymn- zamn yeste


nki bir safa kld yine mhrini at

Nice saflar ann dergehinin bendesidr


re-sz- zuaf melce-i al edn

Shib-i seyf kalem nil-i env- ulm


Km-bah-y milel Hazret-i Midhat Paa

Gl-i maksdna irimeye bd- hazn


Eyleye hfz amnnda an Br Hud

Didi trh Ferde ola sadrnda be-km


Lyk- mhr-i hmynla Midhat Paa
1289/1873

Sunduu tebrikiyeye karlk iltifata nil olan Ferde


Hanma Midhat Paa tarafndan verilen teekkrnme
yledir:
Emirnme-i Sm-i Sadret-penh Sretidir
Bu kere mesned-i sadrete vuku bulan memuriyet-i
muhibnin tebrkini hv Bahar-zde kermesi Ferde
Hanmn mebs ukkasyle manzme-i melffe vsl ve
mtlaasndan mahfziyet-i mtevfire hsl olmala
taraf- muhibden mumileyhya beyn- memnniyete
himmet eylemeleri siyknda ukka-i muhibb terkmine
ibtidr klnd.
Numara:30 Bahar-zde kermesi Ferde Hanma:
ffetl Ferde Hanm
7

Takdm olunmu olan tebrk-nmeye cevben


mahzziyeti hv bu kere eref-vrid olan emir-nme-i
sm-i cenb- veklet-penhnin sreti blya nakl
olunmala beyn- hl siyknda ukka terkm klnd.19
Receb sene 1289/12 Eyll sene 88
Midhat Paann teekkr tahrrtnn tarihi 28
Cemziyel-hir sene 89 ve 20 Austos sene 88dir.9

Babasnn yal olmas ve hastalanmas Ferde Hanm


stanbulda daha fazla kalamadan Kastamonuya dnmek
zorunda brakr.stanbula ikinci geliinde orada kald
sre iki yl kadardr.Pyitahtta bulunmas sebebi ile
devletin daha st seviyedeki zevt ile yaknlk tesisi ve
daha byk bir kltr merkezinde bulunmann getirdii
avantajlar ile bilgi ve grgsn artrm olduu
muhakkaktr.1290/1880de yukarda belirtilen sebeple
Kastamonuya dner ve hayatnn bundan sonraki ksmn
burada geirir.Be yl sonra Rid Beyin de vefat etmesi
zaten acl olan Ferde Hanm bsbtn aclara
garkeder.Babasnn lm zerine yazd mersiyede:
h kim bu felek-i bed-devrin
Elem-i mihneti cana yetdi10
szleri bu durumun Ferde Hanm zerinde nasl bir etki
uyandrdn ortaya koyar. Kklnde iirle
ilgilenmesine iyi gzle bakmayan annesi artk tek
dayanadr.Onun da lm Ferde Hanmn dnyasn
bsbtn ykar.Annesi iin yazd bir mersiyede onu
kaybetmenin zntsn yle ifade eder:
Nice ben itmeyeyim derd ile yas mtem
Mderim gz yumuben eyledi terk-i lem
Kim olur bilmezem ah derdime yar hemdem
Pend ile zahm- dile urur idi n merhem11
9
smail Hakk,Ferde Hanm,Ferde Hanm,Dou Mecmuas,2
Cemziyel-l 1340/Knn-I Sn 1338,say 1,sayfa 4
10
Divan,24/a
8

Kastamonu, barnda barndrd sahabe ve evliyalar


ile nemli bir ilim ve sanat merkezi olmutur.Halvetiliin
abaniye kolunun kurucusu olarak bilinen eyh aban-
Velinin dergah bu ehrin manevi etkisini ok uzaklara da
ileten bir kaynak gibidir.Devrin hayat tarznn icab olarak
birok insan kendisine uygun gelen bir tasavvuf anlayn
benimseyerek bir dergaha intisab eder.Ferde Hanm da
gen yalarnda syledii lem bu ya redifli gazelinin
maktanda syledii gibi o sralarda intisab ettii abaniye
ile ilgili evrd ve ezkr ile delil-i erfe okumakla megul
olarak nce gen yata kaybettii ei ve daha sonra da
kendisine destek olan dier yaknlarn kaybetmenin
acsn unutmaya alr.aban- Velye kar sevgi ve
saygs ile balln u beyti ile ortaya koyar:
Bu Ferde sitn- Pre kld intisb
Dest-gridir ann abn Baba lem bu ya12

air,divandaki 4 numaral iirinde ayn durumu syler.


11 numaral iiri eyh aban- Veliye medhiye olarak
yazmtr.12 numaral iiri Halvetyiz rediflidir.28 numaral
iirini ise aban- Veli dergahnn 1261 ylnda tamiri
mnasebetiyle yazmtr.

Ferde Hanm devlet ricline eitli vesleler ile iirler


sunmaya Kastamonuda da devam eder.Bu ahsiyetler
Kastamonu vlileri ile hkmet diresindeki nemli kiiler
ve bunlarn hanmlardr.Kendisine iir sunulanlar
unlardr:Kastamonu Valisi Srr Paa,Kastamonu Valisi
Said Paa, kinci Defa Kastamonu Valisi Olan Mehmed
Reid Paa,Kastamonu Merkez Naibi kr Efendi,Sadr-
Esbak Hamdi Paa(2 adet),Aye Hanmefendi,Srr
Paann Hanm Leyla Hanmefendi.

11
Feride Hanm,Divan,9/a
12
Ferde Hanm ,Divan,13/b
9

Bu kiilere, Kastamonudaki grevlerine


gelme(kudmiye), ylba tebriki(nev sl),
Ramazan(Ramazniye), derecelerinin ykselmesi veya
Kastamonudan ayrlmalar sebebi ile iir yazlmtr. Hdv-
i Msr Hanednndan Cemle Fzla Hanmn kendisine
yazd mektuba cevaben manzum bir mektubu vardr.
Hafz Ziya Efendinin Atabe Gazi Cami-i erifinde Hac
Bayram- Vel Tekkesi Postnini olmasna ve Kastamonu
Defterdar Esbak Refik Bee rtbe-i l ihsan
buyurulmasna birer tarih yazmtr. Kastamonu Vlisi Srr
Paann hanm Leyl (Saz) Hanm bir yandan hemcinsi
bir yandan ir olmas dolaysiyle Ferde Hanmn
kendisine yaknlk duyduu kiilerin banda yer alr. Leyl
Hanm Kastamonuya gelmeden nce Fatin Tezkiresinde
kendisinden bahsedilen ve bir gazeline yer verilen Ferde
Hanm gyaben tanmtr. Daha sonra 8 Kasm 1881-4
Ocak 1883 tarihleri arasnda ei Srr Paann Kastamonu
vlilii13 srasnda Kastamonuda bizzat tanma imkn da
bulur.Ferde Hanm ,einin vali olarak grevlendirilmesi
mnasebeti ile Kastamonuya gelen Leyl Hanma
tegazzl blm de ihtiva eden bir kudmiye sunar.14 Bu
kasidenin tegazzl blmndeki u szler Leyl Hanma
kar nasl muhabbet duyduunu ifade eder:
Baharn mjdesin virdi sab by- letfetle
Ald gonce-i tabm bu peygm- meserretle

Nola gs-y cnn grp bend olsa bu gnlm


Aceb midir cnn balana zencr-i mahabbetle

Leyl Hanmn iirlerini takdir eden Ferde Hanm onun


iki gazeline nazre yazm bir gazelini mstezad haline
getirmitir.Bir iirinde Kastamonudan ayrlna duyduu

13
Mustafa Eski,Kastamonu Valileri,Ankara,2000,s.17-23
14
Divan 12/a
10

znty u szleri ile ifade ettii kii Leyla Hanm olsa


gerektir:
Hatra gelmek firkn olmu idi pek muhl
Hl-i zrmdan eer i eyler isen bir sul
.......
Ben Ferdim derd mihnetdir nasbim dim
Hecr-i ahbb ile alarm subh mes

Bu eb ire ol meh-i tbn gidiyor el-ved15

Leyl Hanm yllar sonra damad Mehmet Ali Ayn


Beyin mektupuluk grevi dolaysiyle tekrar
Kastamonuya gelir. Ferde Hanmla grmek ister. O
artk iyice yalanmtr. Ekmeini kalemi ile kazanmak
zorunda kalm stelik de evresinde anlayla
karlanmamtr. Leyl Hanm sorup soruturarak evini
bulur ve iki eski dost yirmi sene sonra tekrar buluurlar.
Bu grmeyi Leyl Hanm yle anlatr:
Mntehabt- Mr-i Nazfde yahud Tezkire-i Fatinde
gazelini grdm Ferde Hanmla Kastamonye ilk
gidiimde grmtk.kinci defa gidiimde birok
aradm.Nihayet chil kadnn biri Bahar-zde kz diye
ekmeini kalemi ile kazandn ho grmeyerekkka
yazar,nme yazar,yazsn hkmetde erkekler okur
takbihi ile yerini haber verdi.Gitdim.Odacnn kesinde
buldum.Dall koyu pembe entrisinin stne kk bir al
paras kuanm,kesik sal ban oyal koyu renk
yemeni ile kundalayp incecik rg san yandan
kundan arasna sokmu, stanbulda grd yal
hanmlarn kyafetinde derli toplu tertemiz odasnn erkn
iltesine oturmu bir kitap mtlaa ediyordu. Beni kap
eiinde grnce mlktmz yirmi seneyi getii halde
derhal tanyp istikble itb niyetiyle yerinden frlad.

15
Divan 18/a
11

Fakat ilk admda sendeledi, derken kavradm,


kucaklatk. O hal-i metrkiyette kendini arayp buluum o
derece memnun etti ki teessrnden titriyordu. Birka
dakika sren skttan sonra hasbhale baladk,raftaki
kitaplarn sordum. Eslfn divanlar ve tarihler dedi.
Kendi srn istedim. Eser sahibi olmak haddim mi?Ben
kimim ki eserim olsundedi.Kimsiniz sulime hi deyince
hi de bir eydir,fakat yn- hrmet, edibe bir
hanmsnzdedim.Gzleri yaard,mlktmzn ydigr
olmak zere mterek bir ey yazmamz teklif ettim.Ben
ne yazabilirim,uzun senelerden beri kalemim...diyerek
skt etti ise de ibram ve recamla mterek bir gazel
yazdk.Ertesi gn bana mkemmel bir kasde
gnderdi.Bedbaht hatunla bir daha grmedik.rtihlini
stanbulda rendim.16

Leyla Hanmn szn ettii Ferde Hanmla mterek


yazdklar gazel yledir:
Ferde Hme kim destimde derd mihneti tahrr ider
Leyl Ehline hl-i dil-i n-rm takrr ider

F. Sohbet-i feyz-verinden haylidir mahrm idim


L. Ltf ol cnnmn bu gnlmi tefhr ider

F. Ltf idp bu klbe-i ahznm terf ile


L. Hemdemin oldum bu devlet kalbimi tesrr ider

F. te bir ho dem ki gnlm daima hasret-kei


L. Halimi her dem zebnm ol mehe tefsr ider

F. Ey Ferde yd eyle bu klbe-i ahznma


L. Gelse Leyl bu dil-i trkimi tenvr ider 17

16
Mahmud Kemal nal,SonAsr Trk airleri,stanbul,1969, cilt
1,sayfa 409-410
17
Leyla Hanm(Saz),Solmu iekler,1928,sayfa 9
12

Leyl Hanm (Saz)dan bahseden bir gazete yazsnda


Ferde Hanm hakknda syledii u ifadeler yer
almaktadr:
iir alannda en ok Fitnat Hanm ve benden bir ya
kk olan Abdulhak Hamidi beenirim.Hayran olduum
kadn airler arasnda yine benden bir ya kk olan ve
gen yata len Makbule Leman ile air Nigar Hanm yer
alr.Her ikisinin lmne ebcedle tarih yazdm.Fakat
Anadoluda yle bir kr iei grdm ki,kokusu beni mest
etti.Bu kadn Kastamonuda tandm Baharzde Ferde
Hanmdr.O dar evrede ylesine kltrl bir kadnn
yetimi olmas gs kabartcdr.O,benim grme
gre,Anadolunun sessiz bir tepesinde nefis kokusu ile bir
vadiyi dolduran kr iei gibidir.18

iirlerini o zamana kadar bir divan haline getirmeyi


dnmedii anlalan Ferde Hanmn divan tertip etme
fikrine sahip olmasnda bu grmenin olumlu bir etki
uyandrd dnlebilir.

Kastamonuya da gelip burada evlenen ve ehrin ileri


gelenlerinden Alian Beyin konanda hrmet ve himaye
grm olan Erzurumlu Emrah ve Ferde Hanm da
karlkl iirler sylemilerdir.19Ferde Hanmn kendisiyle
maarede bulunduu bir baka isim de Azm Efendidir.20

Ferde Hanm 10 Cumdel-l 1321/1903te


ahm(vcutta ya birikmesi) hastalndan 66 yanda
vefat etti.Kastamonuda Aa mreti ad ile de bilinen

18
Bu metin Cemal Baharolunda bulunan tarihsiz bir gazete
kuprnden alnmtr.
19
Gney, Efltun Cem, Erzurumlu Emrah, Hayat ve iirleri,1953,
s.15
20
Uzunarl,smail Hakk (Hazrlayan:Mustafa Eski), Kastamonu
Meahiri, Ankara 1990, s.104
13

Yakup Aa Camii hazresinde baba ve annesinin yanna


defn olundu.lm zerine Sofu-zde Mehmet Tevfikin
syledii ve mezar tana yazlm olan tarih ktas
yledir:
Esp bd- ecel ban baharn eyledi ifn
Btn ehl-i kalem nazm teessf eylesn in

Ferd-i asr idi tab- nezhet-perveri


Saf-y rh bah eyledi her dil mrdeye gy

Kadnken bezm-i manda ricli eyleyp rcil


Denildi zr-i nvnnda std- shan-pr

Getirdim r tekbir eyledim trhini tam Tevfk


Ferde Hanmn olsun makam Cennet-i al
1321

ki defa Kastamonu niybetinde bulunmu olan


Trnak-zde Zver Bey de Ferde Hanm hakknda u kta
ile bir deerlendirme yapar.
Bahar-zde-i Dniverin kermesidir
Shn-ins hner-ver Ferdet-l eyym

Nisda ehl-i shan ndirttandr an


Hd o pr-i shandna eylemi inm21

Kendisinden bahseden kaynaklarda zarif, nzik,


hosohbet, nktedan, hazrcevap gibi iyi sfatlarla anlan
Ferde Hanm,iinde bulunduu durum ve evrenin de
etkisi ile bilhassa stanbula ikinci gidiinden sonra
dnmek zorunda kald Kastamonuda adeta mnzev bir

21
Mahmud Kemal nal, Son Asr Trk airleri, stanbul, 1969, cilt 1,
s. 409
14

hayat yaamtr.Darya nadiren ve ancak bir davet


vukuunda kt sylenir.

Bir divan tekil edecek kadar iir yazm olan Ferde


Hanm hayatnn sonlarna kadar bunlar bir kitap olarak
tertip etmeyi dnmyordu.Dostlarnn kendisini tevik
etmek iin kitaplar arasnda bulunan gazellerini kendisine
hatrlatmak iin gndermeleri ve aadaki drtlkte ifade
edildii gibi insanlarn isimlerinin anlmasna eserlerinin
sebep olaca, yoksa unutulaca gerei Ferde Hanmn
bir divan tertip etmesine sebep olur.Divann nsznde
nakledilen

Nmn andran ancak eseridir kiinin


Eser-i hayr olan kiinin lmez nm
Nmn andracak bir eseri olmayann
Kurur asl- eceri izzeti olmaz nm

eklindeki drtln kendisini etkiledii grlen Ferde


Hanm iirlerini lmszletirmeye tevik edenlerin Azm
Efendi,bnl-shak Fevz ve Hce-zde Tevfik Efendi
olduklar belirtilmektedir.Henz elde edilemeyenler ile n-
tamam olan iirlerin ikinci tertipte yer alacaklar
kaydedilmitir.Hattat olmas dolaysyla Ferde Hanmn
kendi el yazs ile dzenlenen bu divann nerede olduunu
tesbit edemedik.

Ferde Hanm Divannn bizim incelediimiz nshas


airenin olu Cemal Efendinin olu Raif Bey tarafndan
msveddelerden faydalanarak tertip ettii nshadr. Bu
eser Ankara Mill Ktphanede Yazma Eserler
Blmnde 436 kayt numaras ile muhafaza
edilmektedir. Raif Bey ilk sayfada yer alan notunda bu
iirlerin tesadfen ele geirilenler olduunu ve baka
iirlerin de olacan tahmin ettiini belirtir. Yine ilk
15

sayfada yer alan bir baka notta bu nsha ile Ferde


Hanmn kendi eli ile yazlm nshann cnk ve dier
mecmualarn airenin torunlarndan lk Mektep Muallimi
Hamid Cemal Beyden satn alnd kayd yer alr. Divann
ba tarafnda Muhasebe-i Vilayet Ketebe-i
Mtemeyyiznndan Rif Efendi22 ve Kastamaonu deb-
y Nevresdnndan Hce-zde Tevfik Efendinin
23
syledikleri manzum takrizler yer alr. Bundan sonra yer
alan iirlerin balklar sras ile yledir:3 Mnacat,
Estze-i Ulem ve uardan Pederim Rid Efendinin
Nat-i erfine nazre, Gazel-i Emrah Tahms-i Ferde,
Nat- Hazret-i Nebev, Mersiye-i Cenb- ehd-i Kerbel,
Mersiye-i Meydn Tahms-i Ferde, Cenb- Dergh-
Mfessir Alaaddin (Sdk) Tahms-i Ferde, Kasde-i
Hazret-i Pr abn- Vel(Mseddes), Ecille-i Ulemdan
Kastamonulu Srtl Ali Efendinin Veftnda Sylenilen,
Zevcem Ali Rif Efendinin Veftnda Sylenilen, Vlide-i
Mfikemin Hn-i Veftnda Sylenilen, Kasde-i Kudmiye
Vli-i Kastamon Der Hakk- Srr Paa,Mrn-
Kirmdan Said Paann Kastamon Vliliinde Sylenilen,
Efhim-i Vzer-y Saltanat- Seniyyemiz (Srr) Paann
Kastamon Valiliinde Sylenen, Mehmed Reid Paann
Kastamonuya Defa-i Sniyede Vlilie terflerinde
Sylenilen, Kasde-i Ramazniye Der Hakk- Kastamon
Merkez Nibi kri Efendi, Der Hakk- Sadr- Esbak
Hamdi Paa, Kasde-i Ramazniye Der Hakk- Aye
Hanmefendi, Kudmiye der Hakk- Leyl Hanmefendi
Halle-i Vl-i Vilyet Srr Paa,Kasde der n-y Dergh-
Hazret-i Pr abn- Vel Kaddese Srruhul-Cel, Kasde-
i Nev-sl,Sadr- Esbak Hamdi Paaya, Gazel-i Rfat
Tahms-i Ferde.Gazeliyyt blmnde 48 gazel ile 2 n-
tamam gazel yer alr.Aralarda birisi kendi gazelini, de

22
Divan 2/a
23
Divan 2/b
16

Rmiz, Hfz Said Be ve Rfatn gazellerini tahmis, l


terkib-i bend,1 ark,1 mstezad,1 mesnev, 3 kta ve 1
beyit yer almaktadr. Eser iine ayr olarak konulmu
katlarda da Pdiah Abdulhamid iin yazlm bir kasde
bulunur. Gazellerinin 4 tanesi Raid Efendi, 2 tanesi Leyl
Hanm, 2 tanesi Smih Molla, birer tanesi Vsf, Said
Efendi, Mhir Efendi, Hfz Bey, Meydn ve Tevfik
Efendiye nazre olarak yazlmtr. Gazeller blmnde
yer alan iirler dier nazm ekilleri de birlikte dnlerek
harflerine gre tertip edilmitir.

lim, iir ve sanatla iie bulunan bir ailede yetien, bu


durumun avantajlarn iyi deerlendirip ayrca baka
airleri de okuyup kendisini gelitirdii yazd
nazrelerden anlalan Ferde Hanm kk yalarnda
iken ayak bast iir dnyasnda ksa zamanda
tannr.stanbula ilk geldii sralarda syledii bir gazeli o
sralarda yazlan Fatin Tezkiresinde kendisine de bir
madde ayrlmasna ve bylece airlerden bahseden bir
kaynakta iir rnei ile birlikte yer almasna imkan
hazrlar.Ferde Hanmn Fatin Tezkiresinde yer alan
gazelinin matla yledir:

Fikr idp baht- siyhm kat yandm bu gice


Cevr cnn ile canmdan usandm bu gice

Ferde Hanm Fatin Tezkiresinde kendisine Hammm-


zde kermesi denilmesinden dolay bir dzeltme yapmak
zere aadaki ekilde bir tashih yazmtr:Dersadete
ibtid-y seyhatimde sylediim zrde muharrer gazel
Fatin Efendi Tezkiresine derc buyurulmudur fakat
tecme-i hl-i criynm Bahr-zde kermesi yazlmak
lzm gelir iken sehven Hammm-zde kermesi
yazlmdr bu da ecdd- izmmz evkfndan
Kastamnda vki Firenkah Cemleddin Hamamn
17

tevliyeti teden ber hnednmz uhdesinde


bulundndan iler geldii vrid-i htr- criynmdr.24

iirleri ierisinde ac dolu hayatn yanstan ifadelere sk


sk rastlanr:

Sor bana cevrin ile ey nahl-i nz ekdiklerim


Elleri balu kapunda pr-niyz ekdiklerim

Kays Leyl kssasn basdrd gussam neyleyim


Firkatinle ey gzi sehhr-bz ekdiklerim

beyitleri ile o da Fuzl gibi bir elem airi grnmndedir.

Kimi zaman da Bkyi andran ifadeleriyle fahriye


yapar:
h- akn bendesiyiz emr ider sultnmz
Rh- cnna ann in feddr canmz

Biz o ankyz ki grmez dde-i ayr bizi


lem-i lhtda nkim bizim seyrnmz

Aaya aldmz beytindeki h szleriyle Nedmane


bir tarzda bir gzele nasihat etmekte ve onu uyarmaktadr:

Kimler itdi gzelim dmene hem-rh seni


Uradr varta-i uzmya o bed-hh seni

Ferde Hanmn yaad dnemde Kastamonuda


hareketli bir edeb muhit bulunduunu divanda ad
zikredilen airlerden anlyoruz. airler birbirlerine nazire
yazarak kendilerini gelitirmektedirler. Nazire yazma
gelenei bunun yannda bir airin takdir edildiini

24
Divan21/a
18

gstermeye vesile de olmaktadr. Halk airlerinin


atmalarn andracak ekilde airlerin baka airlerden
kendisine nazire yazmalarn istediklerine de ahit
oluyoruz. Bu istek ifade edilirken kullanlan nezaketli
szlerden bir meydan okuma havasnn deil, ltuf
ricasnn hakim olduu grlmektedir. airin torunlarndan
Cemal Baharolundaki evraklar arasnda bulduumuz bir
iirde Samih yazd u gazele Ferde Hanmn nazire
yazmasn istemektedir:

Ol uh gr ki fitne-i hir zaman olur


Gitdikce hsni gbta-i hr-i Cinn olur

Kayd eyleme cefsn levh-i ikyete


Hatt gelince ol gzelin mihribn olur

Srdke zr-i pyna r ek-i intizr


Br- nihl-i maksad- dil b-gmn olur

Tedbr-i pr-i arh ile celle ken olan


Ebr-y nev-civn gibi kaddi kemn olur

Hubb-i Alide nefsini Smih fed iden


zde-i avrz her du cihn olur

Tanzr ider ise Cenb- Ferde ger


Bu nazm- dil-ninimi ok fahr u n olur
1302 27 L

Ferde Hanm bu istee uyarak bir nazire yazar:

Ol dil-rby gr ki ne h- cihn olur


Gitdikce hsn n ile b- cn olur
19

Levh-i cemli sde iken cevr iderse ger


Hatt- lebinde vef yazlur zamn olur

Bir glnihl-i ive gerek hkipyna


Blbl misli c-y sirikim revn olur

tdi bel-y trine bu arh beni hedef


Mecrh- gamze olan geri b-nin olur

Bir dilde ki cevln iderse hubb- Murtaz


Olmaz esr nefsine shib-krn olur

Afv eyler ise Hazret-i Smih kusrn


Elbetde Ferde-i n-km kmrn olur
(15 Zilhicce 302)

Bir airin kendisine nazire yazlmas arzusunun emir


telakki edildii yine nazik ifadelerle belirtilir:

Emr itdi Ferdeye Sad l-himem-kr


Tanzrini bu ir-i drer-brma uydur25

airler arasnda yerlemi bulunan bu gelenek


erevesinde birok aire nazre yazm olan Ferde
kendisi de bir iirine nazre yazlmasn istemektedir.

stersem eer bu gazele ben dahi tanzr


Erbb- marif bana bilmem darlr m

Bu gazele nazre yazlp yazlmadn bilemiyoruz.


airin olur redifli gazeline yazlan bir nazire, Sultanden
M.rif imzas ile yaynlanmtr:26

25
Divan 15/a
20

klara emelleri bir gn hazn olur


Dilber ki gururna gnller mekn olur

Dnyada sevgi sevgiyi davet ider szi


Mans en aslsz olan bir beyn olur

Dilberde grmeyince seven sevgiden eser


Akn mekn nefrete bir iyn olur

En sonra ak anlmaz olursa da glgesi


irlerin dilinde yarm bir fign olur

Dirler ki hi lr m onun gizli varl


Olm grnse makberi bir sumn olur

irlerin bu fikri yakn olsa doruya


Gnlm zemni gkler olan bir cihn olur

Trk hakimiyetine girdiinden bu yana nce beylik


merkezi olan Kastamonuda bir saray gelenei teekkl
etmi ve bu gelenek, ehir Osmanl dneminde ehzade
sanca olduunda da gelierek devam etmitir. Ferde
Hanm kendisinden nce de bir ok airin yetimesine
uygun bir hale gelmi olan bu zengin kltr hazinesi
iinde yetimi ve yaamtr. Devlet adamlarna sunduu
iirler ve tarihler ile devrine k tutar. Yayna hazr hale
getirilmi olan iirlerinin kitaplatrlmas ve u an elimizde
olmayan yazlarnn da gn na karlmas ile hem
Ferde Hanm hem de yaad dnemin Kastamonusu
hakknda daha fazla bilgiye sahip olacaz.

26
Dou (Mecmua),17 Cemziyel-hire,1340, 15 ubat 1338 say
4,sayfa 27 (Nazreyi yazan o sralarda Kastamonuda tahsil
yapmakta olan Arif Nihat Asyadr.)
21

Szlerimi Ferde Hanmn gnlk hayattan izlerin bile


iire gzel bir rnek olacak biimde yanstldn gsteren
bir gazeli ile bitirmek istiyorum.iir Ferde Hanma ei Ali
Rif Beyin ydigr olan ve yirmibe yl kulland saatin
kaybolmas zerine yazlmtr. Son beyitte ise ektii
skntlar dile getirirken adeta hayatn zetler:

h kim kd elimden koynumun zer saati


Hasretiyle kalmamdr gnlmn hi rhat

Ydigr- yr idi tor gider gam-hr idi


Yirmibe yldanberi itmi idim nsiyeti

Zer gibi zerd ola ry hem ayar noksan ola


Mekr ile ger bgneler eylediyse sirkati

Yelkovan-ve rz eb rzk in eksn taab


Soksun akrebler vcdn gre renc mihneti

Kld rakks- felek arh gibi sergerdn beni


Nie tolablar ile virdi bana ok zahmeti

Yedirir zencr-i zlf-i yr ile bend olmas


Kayd olup derd-i gama ekmekden ise firkati

Ben Ferde-ve gam u mihnetle ferdim dehrde


Gemedi lmsz b-renin bir saati
22

KAYNAKLAR

Abdulkerim, Abdulkadirolu, Kastamonuda Bayrmlik ve


emsizde Ailesi, Ankara, 2005
Ahmed Muhtar Begzde, ir Hanmlarmz, stanbul, 1311
Birinci Kastamonu Kltr Sempozyumu Bildirileri,
Kastamonu 2001
Bursal Mehmed Thir, Osmanl Mellifleri, Matbaa-i mire,
1333
Cunbur, Mjgan -Dursun Kaya -Niyazi nver, Mill
Ktphne Yazmalar Katalou, Ankara, 2001,VI. Cilt
Eski, Mustafa, KastamonuValileri, Ankara , 2000
Fatin, Htimetl Er, stanbul , 1271
Gney, Efltun Cem, Erzurumlu Emrah, Hayat ve iirleri,
1953
nal, bnl-Emin Mahmud Kemal, Son Asr Trk irleri,
stanbul, 1988
sen, Mustafa, telerden Bir Ses, Ankara , l997
smail Hakk (Uzunarl), Ferde Hanm, Dou Mecmuas 2
Cemaziyel-ula 1340 Kanun- Sani 1338 say 1,s. 3
Kzltan, Mbeccel, Divan Edebiyat zelliklerine Uyarak iir
Yazan Kadn airler, Sonbahar (ki Aylk iir Dergisi),Ocak-
Nisan 1994,No21-22,s. 104-169
Leyla Hanm(Saz), Solmu iekler, 1928
Mehmed Sreyy, Sicill-i Osmn, stanbul,1311
Mehmed Zihn, Mehirn-Nis, stanbul 1924
Trk Dili ve Edebiyat Ansiklopedisi, stanbul,1979, cilt 3
Uras,Murad, Resimli Kadn ir ve Muharrirlerimiz,
stanbul,1957
Uzunarl, smail Hakk (Hazrlayan:Mustafa Eski),
Kastamonu Meahiri, Ankara 1990
Zelal Naime-Leyla Oval, Cumhuriyet Dneminde Aydn
Kadnlarn Durumu ve Kadn airler, Sonbahar, ki Aylk iir
Dergisi,Ocak-Nisan1994.No:21-22,S.170-181
Tuman,Nail,Tuhfe-i Naili,cilt 2 sayfa 769
23

(RAF BEYN NOTU)

1/b tede beride unun bunun elinde ve kitaplar


arasnda perakende daha baka er olaca cihetle
onlar da tahrir idilecekdir.Kendinin dest-i hattyle olan
mecmuay bulamadm.naallah mecmua-i mezkre ile
sir mecmuadan derc olunacaklar da ibu mecmuaya
yazlacakdr.Bunlar yan mnderic er ve ebytdan
kitaplar arsndan b-tesdf ele geirebildiim
iirdir.Kendi pederleri mteveff byk pederim ve Srr
Paa merhmun zevceleri Leyl Hanmefendi ile gerek
burada ve gerek Dersadetde zamannn uarsyle
mtereken vey nazre sretiyle sylenmi daha bir
ksm er olaca midindeyim.

FAHR BLGENN NOTU


Bu dvan ayrca Ferde Hanmn kendi eli ile yazlm
dvann ,cngi ve dier mecmularn ve evraklarn 28
Eyll 1924 tarihinde stanbulda Sahhaflar arsnda
Kitap Rif Beylerin dkkannda irenin torunlarndan ilk
mekteb muallimi Hmid Cemal beyden satn aldm.

Bu nsha yukardaki mrekkeble yazlm,yazdan da


anlaldna gre irenin olu Cemal Efendinin
mahdum Rif Bey tarafndan tahrr idilmitir.Ferde
Hanmn dvannda ve evrk- peran arasnda bu
nshada yazl olmayan baz manzumeleri daha vardr.
mza
24

2/a MUHSEBE- VLYET KETEBE-


MTEMEYYZANINDAN RF EFENDNN
SYLED TAKRZ

Mef ln/mef ln/ mef ln/me f ln

Ferd-i rzgrdur duhter-i pk Bahr-zde


Ferde mahlas ancak Huddandr firestde

Eer bk olayd Fitnat Zeynep bu asr ire


derler idi mek-i iri ztndan bu esnda

Man-i haf v zhiri tefsr idp her dem


Mrn bil-benndur zt n kef-i mezyda

Bu dvnun hurft- drerbrn grp lem


Diyeler nna b cmle gftr Hud-dde

Bu devr ire o rtbe ire muciz-beyndur kim


olsayd ki zinde gbta eylerdi Leyl da

Veliyy-i nimetim hcem efendim Hazret-i Rid


Benim takrzimi iderdi tashh olsa dnyda

Peder cennet-mekndur n ki hep sermye-i feyzim


Benim gibi nice tullb memr idi irda

Hrler kuma- nazmn seyritseler Rif


Brakmazlard kadr kymeti zer-tr- klda
25

2/b KASTAMONU DEB-YI


NEVRESDNINDAN HCE-ZDE TEVFK
EFENDNN SYLEDKLER TAKRZ-
BLEND

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/fe i ln

ire-i pk-dil ndire-i rzgr


Kevkeb-i eflk-i dil ems-i belgat-medr

Szlerinin her biri murg- zarfet peri


Olsa nola mteri rh- Kelm Bahr

te bedne sz ite Senhne sz


te Nedmne sz ite kelm- kibr

ir-i revne-bahn mressem hsn n


Merdmek-i Sfahn gleker-i Kandehr

Her gazel bir usl lem-i manya yol


Ehl-i dil eyler kabl ehl-i suhene ydigr

hid-i dil yeter byle gzel bir eser


St-i latfe ider her tarafa itihr

Dehre braksa ad ite ziyd pr ziyd


tmee Tevfki yd zikrini leyl nehr
26

MUKADDME

3/a Zerre kadar meziyyet ve deeri olmayan ve szler gibi


intizmdan r bulunan bir mecmuy enzr- mmeye arz
itmek gibi bir cretde bulunuum pek byk bir hadd-i n-
inslkdr.Criyeleri her sretle aczimi ve behresizliimi itiraf
ve teslim idenlerdenim. Byle musarrf- kusur olanlara ise
ashb- ilm ve kemli bir nazar- afv ve istin gstermekle
karn-i efdl iderler.Bunda dahi erbb- marife enzr- liye-i
hat-pnnda bulunmak ulviyyetini ibrz iderler ise ne byk
ltuf u inyeti evkdir ki ltf u efk zll u ilhsi mme
hakknda mebzl olan ve gice ve gndz du diyben ve
tevfr-i n u ikbl ve muvaffakyat- hneleriyle megl
olduum pdih- marifperver ve ehriyr- adletgster
pdih- b-medn El-Gz Abdulhamid Han- Sn
efendimiz hazretlerinin revc-gh- marif ve kemlt olan ibu
devr-i dilrsna mrm yetip de mutalaaya deeri olmayan
mahsus tab- nciznemi lem-i matbata vaz itmekliim gibi
ahvl bi-hakkn iftihar ve bahtiyarlmn derece-i
gyesidir.Byle bir gazeliyt mecmuas ner itmek bir vakitde
hayal ve fikrimden gemezdi.Hatta hibir erm bir yerde
bile mukayyed deil idi.Kitap aralarnda kalan ve unun bunun
elinde bulunup da bery- tevik taraf- nziye gnderilen be
on para gazeliytn bir yerde grvirince criyelerine bir
cret ve Srr Bey merhmun da :
Nmn andran ancak eseridir kiinin
Eser-i hayr olan kiinin lmez nm
Nmn andracak bir eseri olmayann
Kurur asl ecer-i izzeti olmaz nm
zeminindeki 3/b nashat- hakmnesini p-i nazara aldmda
cretimde daha ziyde ittisa hsloldu.Hatta badet-tebyz baz
gazelini daha elde ettiimde anlar da hri brakma gnlm
istemedi.Ann in mecmuama sktrmaa gayret eyledimse
27

de bir mikdr mehm- emken derc idilebilp bir haylisi ve


derdest ermn n-tamam olanlar itmm olunmayarak girye
brakld.nalahu Tel sye-i marif-prye-i cenb- hilfet-
penhde mevki-i inhisra vaz itdiim ibu eser gayr-
muntazaman niznem mazhar- ragbet buyurlur ise ikinci
nerinde geride kalanlar ile nevks itmm idilemeyenler bil-
itmm bunlar ve daha elde idebileceimi mid itdiim
gazellerimle std- kirmm olup edb-i z-iktidr Raf
Efendinin galeyn- teessrnden olmal ki bly- takrzinde
n- ulviyetini beyn eyledii alem-i ulemdan pederim
merhm Bahar-zde Rid Efendinin erndan bazlarn da
derc ile intizmna alacamdr.Birka gn iinde bir kerecik
olsun nazar- mtlaadan geirp de deil tashhine intizma
koymaa dahi meydan brakmamak suretiyle bit-tevik byle
azm hadd-i n-insla sebebiyet viren ve memleketimizin
ulem ve uarsnn m-bihil-imtiyz bulunan Azmi Efendi
ile istidd- Hud dd syesinde bi-hakkn edip dinmee sez
bnl-shak Fevzi ve Hce-zdeTevfk Efendiler
olmutur.Hemn Cenb- Hak pdih- mal unvan efendimiz
hazretlerini il-nihyetiz-zamn erke-i saltanat ve hilfetde ve
hnedn- celll-unvanlarn izz fiyetde berdevm
buyurmas ediye-i hayriyesini tekrr ile hatm-i kelm eylerim.
28

4/a BSMLLHR-RAHMNR-RAHM

1
MNCT

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Hals eyle bel-y hecrden al canm y Rab


Myesser eyle yhud vuslat- cnnm y Rab

Bana bu ke-i gamda bel-y ak ekdirme


Saf-y vasl ile d it dil-i nlnm y Rab

O dildr ile ben sdkile peymn eyledim zr


Hilf itme reh-i akndaki peymnm y Rab

Habbin hakkn bana terahhumla nigh eyle


Aman adya tutdurma benim dmnm y Rab

Beni n mbtel itdin o mahbbe Zleyh-ve


Girsin vsl eyle Ysuf- Kennm y Rab

Ferde istemez derdine dermn gayrdan asl


Viren sensin yine bu derdime dermnm y Rab
29

2
DER

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Vcdum nr- aknla yakup y Rab pr enver it


Siv hubbn kar y Rab gnlden kef-i esrr it

Gider bu benlii benden bi-hakk- Hazret-i Ahmed


Ziy-i mihr-i aknla beni benden haberdr it

Bihr- rahmetn y Rab temevvc eyleyp her dem


Bak ender bak ile visline heveskr it

Mnevver it gnl mirtn nr- cemlinle


Bu emim hb- gafletden aman y Rab bdr it

Tark- halvet iinde bana hem yr kl prim


Tutam dmnn dim rzsn talebkr it

r akn arbndan Ferde cize y Rab


Geir dny ve ukbdan ana sen akn yr it
30

3
4/b MNACAT

F i l tn/f i l tn/fi l tn/ f iln

Ey btn mahlk yokdan var iden Mevl meded


Gizli iken yed-i kudretin izhr iden Mevl meded

Knt kenzin srrn f itmeden bu leme


Mustafy mahrem-i esrr iden Mevl meded

Ahsen-i takvmde halk idp bu insan nevini


Cmlesinden Ahmed-i Muhtr iden Mevl meded

Nha tfandan nect ihsn idp klan at


Atei brhime glzr iden Mevl meded

Dest-i hayret k k itdi vcdum cbbesin


Kimisin berdr kimin tayyr iden Mevl meded

Derdine lutf it dev kl bu Ferde ahkarn


Dim derd ssna tmr iden Mevl meded
31

F i l tn/f i l tn/fi l tn/ f iln

Ta elest bezmindeki peymna bam baldr


Ol zamanda itdiim mna bam baldr

Hak Tel emrine bir boynu balu bendeyim


Her cihetle yet-i Kurna bam baldr

r yrna Resl-i Ekremin canm fed


Ol erat shibi Sultna bam baldr

tikdda mezhebim ancak Eb Mansur olup


B Hanfedir amel Numna bam baldr

Halvetyim intisb itdim tark- esleme


Dir Ferde Hazret-i abna bam baldr
32

5
ESTZE- ULEM VE UARDAN PEDERM
RDEFENDNN NAT- ERFNE NAZRE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Mnevver itdi fk dil-i ems-i cihn hsnn


derler vasfn evc-i lda kudsiyn hsnn

Reh-i akda klar iderler can fed her an


Ki zr old elhak fitne-i hir zaman hsnn

Sen ol sultn- lemsin il ey dilber-i mmtz


Deil dnyda belki grmedi hr- cinn hsnn

5/a Esr itmi hezrn hlar ol gamzeler cn


Nice Rstemleri pml ider shibkrn hsnn

Ne haddidr Ferde mmetin vasfn beyn itsn


Bu sz hakdur virr Nakk- Kudretden nin hsnn
33

6
GAZEL- EMRH TAHMS- FERDE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Gel ey k tefekkr eyle bir kez sun- Mevly


Virp bir kabza hke can idp talm esmy
Koyupdur ahsen-i takvme an kl temy
Bana ta bezm-i vahdetde sunan bu cm- sahby
Unutdrd beni sermest idp dnyay ukby

Esr-i bend-i hzn olmaz senin bir lahza mesrrun


Srr- l yezliye irimez hi makhrun
Bana ll eyleyp arzyleme ol em-i mahmrun
Nidem ey sk-i devrn senin ol b- engrun
en nks kalur bulmaz dilry dilry

Olamaz her dil-i pejmrde bezm-i vuslata lyk


Sivdan el ekp olmak gerekdir slik-i sdk
Gre Hakk kamu eyda ola hak szi ntk
arb- l-yezlden ezel n eyleyen k
Olur Mecnn- Mevl terk ider sevd-y Leyly

Ne bilr srr- vahdetden ular kim oldlar gmrh


Kalur kayd- alykda fendan itmez istikrh
Buyurmudur gzel fehm eyleyp bir k- gh
Geen dny v m-fhdan olmu rif-i billh
Ne tutdun drt elinle ey gnl bilmem bu dnyy
34

Olan lde-i dny bakdan gfil olmular


Gelp bir bir fen glzrna nevbetle tolmular
Vefsn bulmayp encm- gller gibi solmular
Bu yzden k- sdk olanlar hak bulmular
Ne mandr bu man zhid hal it bu many

5/b Nashat g idp kalma vlsn gmn ire


Den dnyy terk eyle er isen bu zenn ire
Yerin bl olageldikde bezm-i rifn ire
Tekebbr perdesin k eyleyen cihn ire
Azzim kande baksa bir grr aly edny

Frzn eyle ak ile dern- dilde misbh


Bulup gencne-i snende ta kim srr- mifth
Ferde sen slknde unutma nm- Fetth
Bu meslekden dilersen ahz-i irfn itmek Emrh
Slk it bir tarka ara bul bir pr-i dny
35

7
NAT- HAZRET- NEBEV

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Senin akn kulbda pr-ziydr ya Reslallah


zin nr gzme ttiydur ya Reslallah

u can kim rh- aknda fed klmayan mrini


Ann kr btn bd- hevdur ya Reslallah

Du lem h sensin taht-gh- milk-i het zre


En edn kerin tahta sezdur ya Reslallah

Yaratd kendi nrndan vcd- envern Mevl


Ann n hdmet-i lem sanadur ya Reslallah

Ne dillerle seni vasf itmee kdir ola bir kes


Seni vasf eyleyen ancak Huddr ya Reslallah

md-i ltf eyleyp senden der-i ihsnna geldm


Gubrn derd-i isyna devdur ya Reslallah
36

Sana mahss olan dim uste afv ihsndr


Bana mutd olan crm () hatdr ya Reslallah

Ne haddim var efendim nat-i pkin eylemek tahrr


Garaz derghna bir ilticdr ya Reslallah

efat itmez isen rz- maherde nola hlim


Hcm dzahn ancak bkdr ya Reslallah

Penhsn btn halkn ey sultn- ins cin


midi lemin senden yanadr ya Reslallah

Kefl ol rz- maherde bana nakd-i efatla


Ferde mmetin ahkar geddur ya Reslallah
37

8
MERSYE- CENB-I EHD- KERBEL

Mef l/me f l/me f l/fe ln

Dksn yine kan alayarak em-i terim nem


Yansun yeniden atee bu sne-i pr-gam
Ald dernumda olan yara berem
Lokmn Feltn dahi bulmaz ana merhem
6/a Bu vaka-i dil-sz ile yanmaz m cier hem
Grm m buna benzer acep bir keder lem
Ah eyle gnl geldi yine mh- muharrem
Giy karalar eyle bu dem yas ile mtem

Ol hin Mervn- humr ile Yezd-i murdr


Olup bir alay it srsi ceyine serdr
Hayf ki o r-zdeleri kld giriftr
Zin Haseni eylediler zehrile bmr
Leb-tene ehd itdi Hseyn h o gaddr
Kor m size bu ileri ol Haydar- Kerrr
Gr Sk-i Kevser sana maherde ne eyler
Ya Hazret-i Zehrya cevbn nedir ey har

Ey bn-i Ziyd ulu kpek bu ne ekvet


Kldn Yezdin line etbna rabet
Ne lyk idi sbt- Resle bu ihnet
ehzdelerin ceddi iken h- Rislet
Ol imr-i lan hnzr ide byle hynet
yeste-i afv deilsiz ekiniz nice nedmet
mmet mi dinr sizlere ey millet-i merdd
38

tdikleriniz itmedi Firavn ile Nemrd

ol dem ki ola rz- cez meclis-i kbr


Hakkn taleb eyleyiser Hazret-i Zehr
Bir yandan dahi davya tura r-i Hud
Ol kavm-i lemi ide Hak yle ki rsv
Hep ehl-i cahm eyleye bu kavmden iby
z hline kr ide Yehd ile Nasr
Mervn ile Yezdin idelim canna lanet
Dnyada ve ukbda olan nesline lanet

Ey l-i Ab akn dav iden ihvn


Ya ehr-i muharremde aceb ola m handn
Gel alayalm inleyelim dil ola szn
Derdiniz gz yamz eyleye dermn
Ta bize efat kla Sultn- ehdn
Bu vsta ile olalm mazhar- gufrn
Ey dr-i d menge-i ar eyle inyet
B-re Ferde ola ta vsl- rahmet
39

9
6/b MERSYE- MEYDN TAHMS- FERDE
F i l tn/f i l tn/fi l tn/ f iln

Ey Yezd oldun cihnda ekynn ekberi


Mehd-i pkinde mlk-i ebed anun mstemendi
Nice hn-lde kldn yle zt- efham
Gulgule virdi cihna h Hseynn mtemi
eme-sr- hn-fen itdi du emim bdemi

Zl-fikr- Hayderden didilerdi elaman


Kerbelda ahz-i sr in grh- bgyn
l evldn ehd itdiler anda b-gmn
Geldi n mh- muharrem hznile told cihn
Kaplad zulmet ser--p onsekiz bin lemi

Zmre-i ebrra rcidr belnn iddeti


Anlara ihsn kld Hak Tel Cenneti
Mcernn zikri tecdd eyler eski mihneti
h Hseynin Kerbelnn nr- ak hasreti
Yakd yandrd dern- cmle cism-i demi

Ehl-i diller derd ile mersiyeler ind ider


Hnednn halini fikr eyleyp feryd ider
Ah girye itmei kendlere mutd ider
Ehl-i beyte yr olanlar lanet ile yd ider
imr-i Zil-ceven Yezd-i melun bn-i Mlcemi
40

Hikmet-i mahfiyedir irmez ana akl- beer


lem iinde acyibden neler olmu neler
Ey Ferde vahy-i reyyn iledir cmle kelm muteber
Virdi Meydn ezel keyfini bir bir haber
Shib-i nr- nbvvet enbiynn htemi

10
CENB-I DERGH-I MFESSR ALADDN
(SIDK) TAHMS- FERDE

F i l tn/f i l tn/fi l tn/ f iln

Slikna feyz bah eyler heme evliy


Srr- Hakka anlar olmulardr ancak in
syim klsun efat ol Habb-i Kibriy
Ey Mfessir Aladin kl himmet bana
Vd-i isynda kaldm lutf idp ol reh-nm

7/a yle bir medh hayrnm ki rz- harde


yle bir hli pernm ki rz- harde
yle bir nln- girynm ki rz- harde
yle gark- bahr-i isynm ki rz- harde
Olur ahvlim usta det ibret-nm
41

tmede nefs-i hev bin drl mekr ile fiten


Virmez asl el ibdet itmee derd u mihen
Ge gnhmdan Gufrn ism-i Gaffrnla sen
ciz s v mcrim bir gnahkrm ki ben
Rahmetin ger dest-grim olmasa hlim fen

Men arafe srrn bilmez merd-i n-dndr gnl


iddet-i nr- cahme geri yndr gnl
Lk hamdolsun efendim ehl-i mndr gnl
llet-i crm gnh ile perndr gnl
Eyle ltfunla mretteb derdime sen bir dev

h kim lde-i isyn idp dmnm


Ate-i crmile yakdm sne-i rynm
Dest-i ihsnnla tamr it dil-i vrnm
Dmen-i ltfun eer setr itmese isynm
Ola mkil hl-i mahznum benim rz- cez

Kl terahhum bendeki bu em-i girynm in


Hkipynda olan bu zr u efgnm in
Halvetler rehberi ol Pr abnm in
Dergeh-i Gaffrda hl-i pernm in
Bir efatle bana imdd-bah ol server

Arz-y rahmet-i Hakla gnl feryd ider


Rehber olmazsa veller bize kim imdd ider
Arz- hl eyler Ferde hlini ind ider
Sdk rh- akdesinden ite istimdd ider
Can u dilden hk-i derghna idp iltic
42

11
KASDE- HAZRET- PR ABN-I VEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

lim-i kef kermt ire h- kmrn


Mazhar- nr- hviyyet kif-i srr- nihn
Matla- ems-i hidyet rz-dr- kudsiyn
ns cinnin mridi zt- erfi b-gmn
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn

7/b Ol tark- halvetnin serfirz- pridir


Pe-zr- srr- tevhdin hakkat ridir
Slik-i rh- Hud olan anun nahcridir
Hn- feyz-i himmetinin bu cihn dil-sridir
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn

Terk-i tecrd illerinde seyr-i fillah eyleyen


Zhir () btnda zikr-i Hakk gh eyleyen
Himmet-i kudsiyesiyle sili h eyleyen
Nice binler mridini Hakdan gh eyleyen
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn
43

phe yokdur ol velyet Kafnn Anksdr


Msivya bakmayan hem dde-i bnsdr
Halvet glzrnn bir gonce-i zbsdr
Sliki klan muattar b-y mstesnsdr
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn

Ger dilersen olasn her du cihnda kmyb


Gir tark- Halvetye sdkile kl intisb
Pyml ol sen bu yolda ref ola ta kim hicb
Htif-i gaybdan irdi g- cana bu cevb
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn

Mutekd ol slik kesretde iste vahdeti


Hn-kh- pre gel celvetde eyle halveti
sitnna yzn sr eyle arz- hceti
Eylemi ehl-i tasarruf an ol Hak hazreti
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn

Nil-i srr- tecelliyt olur dervleri


Msivy terk idp ak- Huddr ileri
Hnkhnda eb-i Cuma olur gerdileri
Ey Ferde kim dir isen yd-i cnbleri
Hazret-i abn Efendi kutb- aktb- cihn
Dergehi nr iktinh phesiz feyz-iyn
44

12
F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

8/a Hamden lillah biz dahi ez slikn- Halvetiz


Lbl rind-mereb sdkn- Halvetiz

Sfdr ynemiz reng-i riydan ta ebed


Pertev-i mihr ile pr-nr muhlisn- Halvetiz

Glen-i sdk u safdr name-gh- kn


Andelb-i honev-y glistn- Halvetiz

Himmet-i pr ile bizler seyr-i dil-sr olmuuz


Matbah- feyz-i Huddan kirn- Halvetiz

Biz gn-y ak bulduk hk-i pynda bugn


Es-sal muhtcgna tenegn- Halvetiz

Meylimiz ikbl-i lemden mberrdr bizim


Redd-i birch- cihn mukayln- Halvetiz

Knt kenzin srrn grm Ferde pr-kusr


L maallah leminde mahremn- Halvetiz
45

13

ECLLE- ULEMDAN KASTAMONULI


SIRTLI AL EFENDNN VEFTINDA
SYLENLEN

Mef l/me f l/me f l/fe ln

Ey arh- den vir haberin szi-i eserden


Erbb- mahabbet yaka canlar bu ererden
Clar gibi yalar dkeler dde-i terden
Leyl nehr ah ideler can cierden
Ol nr- d em-i ulem kd basardan
lem niye kim alamasun byle kederden
Srtl Ali Efendi gibi zt felek ah
Srtndan atup eyledi pes mrini kth

Hem-nm idi n ztna ol h- velyet


Merkz idi hulknda ann ahsen-i sret
Dny in itmez idi bir kimseye minnet
ndinde berber idi zillet ile devlet
Her ahsla eylerdi telattuf ile sohbet
Pr-gevher-i yekt idi ol kn- fazlet
Srtl Ali Efendi gibi zt felek ah
Srtndan atup eyledi pes mrini kth
46

Kef olmuidi gnlne esrr- hakyk


Hal eyleridi ilmile maan-y dekyk
Her vechile olmu idi akrnna fik
Tefsr ehdsle olup Hak szi ntk
Tahrr-i zamn dinse idi nna lyk
Olmudu ceml-i Hakka bir k- sdk
Srtl Ali Efendi gibi zt felek ah
Srtndan atup eyledi pes mrini kth

8/b Bir hsn- hasn idi grh- ulemya


Bir melceidi zt- erfi zuafya
Bezl eyler idi varn dim fukarya
Mekf idi bb heme n by gedya
Bend itmi idi gnlini ol habl-i rzya
B-emr-i Hud kld sefer semt-i Hudya
Srtl Ali Efendi gibi zt felek ah
Srtndan atup eyledi pes mrini kth

d ide Hud rhn kabrini mnevver


lm ameli olsun ana hemdem yver
B Bekr mer Hazret-i Osman dahi Haydar
Yd ide efat ile Sultn- Peyember
Mevlnn ola cmlemiz ihsnna mazhar
Bu matla yd itdi Ferde gibi ahkar
Srtl Ali Efendi gibi zt felek ah
Srtndan atup eyledi pes mrini kth
47

14
ZEVCM AL RF EFENDNN VEFTINA
SYLENLD

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

fitbm meh gibi olal emimden rak


Knnc-i mihnet old bu breye imdi durak
hbzm ad bln bana virdi iftirk
Yumd emin bu fendan ba ak yaln ayak
Sylerim bu msra daim olup pr-ihtirk
Hasret v firkat eyvh efendim el-firk

Esdi n bd- ecel soldrd hayf gli


Ah zr iinde kald hare dek dil blbli
Eyledi zlim felek pejmrde nzik kkli
Ey dirg kara topraa konuld snbli
Alayup bu resmile dim iderim gulguli
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk

Mh- savmn onbeinde idi mevtin cmn


Hem salt- Cumada giydi kefen ihrmn
Kurb-i Hakda aup iftr eyledi bayramn
Mazhar- Gufrn rahmet eyleyp encmn
Dilerim ki vire Mevl ana Cennet kmn
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk
48

Serv-i nzm bir merma irmeden irdi ecel


B- mrine iridi bed-nazar yavuz el
Mahmil-i tbta n old svr ol b-bedel
Cennet-i mevya vsl olma itdi emel
Rz () eb ah enn ile bun dirsem mahal
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk

9/a Ktib-i Dvn- Zabtiye mri iken ah


Hem ikinci rtbeden km almd b-gvh
Meclis-i Zabtiyeye az olup mnend-i mh
Dahi tomadan tolund dehr iinde ah ah
Dirdi dim ey Ferde anladm b-itibh
Hasret v firkat sad el-ved ah el-firk
49

15
VLDE- MFKAMIN HN- VEFTINDA
SYLENLEN

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Yine ey arh- den aksine devrn itdin


Seng-i cevrin ile dil hnemi vrn itdin
lem ire iimi nevha v efgn itdin
T- gamla cierim lle gibi kan itdin
emenistn- cihn bana zindn itdin
Blbl-s beni hasret ile nln itdin
Ey felek anladm sende mrvvet youmu
Zmre-i ehl-i dile sende mahabbet youmu

Bis-i fahr-i haytm bu fendan hayf


Nice firkatde koyup eyledi n azm-i bak
Krm h old firk ile iim vveyl
Hemdemim yok bu cihnda nideyim ben asl
Mderim gzme karanu old dnya
Hasret firkatine kalmad sabrm hl
Hey meded neyleyeyim bana musbet old
zge gam zge firk zge melmet old

Talarla dnp alar isem n yeri vr


Mderi gibi olur m kiiye bir gam-hr
Kalmm ke-i mihnetde zaf bmr
50

Ey aceb hlimi imdi ne arar var ne sorar


ok cef itdi bana ah bu arh- gaddr
Anszn eyledi o ksz bu hakri n-r
imdiden sonra aceb kimlere mder diyeyim
Ya bu derd-i dilime kimleri mahrem ideyim

Nice ben itmeyeyim derd ile yas mtem


Mderim gz yumuben eyledi terk-i lem
Kim olur bilmezem ah derdime yar hemdem
Pend ile zahm- dile urur idi n merhem
h anasz nideyim ben bu fenda bilmem
h hasretle iim old benim derd elem
Dndi ol murg- hakre ki per bli ikest
Yan pervz idemez kalm ayakda sermest

Ya lh an sen mazhar- gufrn eyle


Hemdem-i mnisini nr ile mn eyle
Koma b-kes yerini Ravza-i Rdvn eyle
eb-i mtem hakkin sen an mihmn eyle
Hem efini dahi h- ehdn eyle
Bize sabr ana sen rahmetin ihsn eyle
Meded Allah meded ltf u inyet senden
Bu Ferde kulunun haline efkat senden

(Vlidesinin adnn Rahme Hanm oldn eli ile


yaznn sonunda tasrih eylemidir.).........
51

16
KASDE- KUDMYE VL- KASTAMONI
DER HAKK-I SIRRI PAA

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Mjde ey dil ki zi-feyz-i eser-i ltf- lh


Buld syi-i lem be-nizmt- ul

Yan ol h- cihn nuhbe-i l-i Osmn


Fikr-i skbla klup nice adlet icr

evket saltanatn Hazret-i Vehhb- Kerm


Gn be gn eyleye efzn il yevm-i cez

ntihb eyledi bir zt- ma-l kadri


Kastamonuya eref virdi annla hl

B Ali fikret Aristo-y Feltn- tedbr


Dver-i madelet-r-y pesendde ed

Nutk- pkinde nice remz-i mezy merkz


Dil-i gh ann kenz-i knz- man

hid-i bezminin ftesidir ehl-i hred


Hsn-i ahlk pesendde nzed ukal
52

yle bir lim-i tahrr Feltn- tedbr


Tab- pkzesi mirt- Sikender-s

Mazhar- sdk u saf v emn-i devlet


Dr-i dery-y diryet gl-i gl-zr- zek

Eyledi mjde-i terfi iin isticl


Hk-i pyna srp yz didi ehlen (ve) sehl

Virmedi kimseye tebr-i kudme nevbet


Srat-i tm ile irdi yelerek bd- sab

Yan geldi o hmemkr- marif-perver


Makdem-i madeleti old meserret-bah

Ch- vls mbrek ola mri atvel


Gn be gn rtbe v kadrin ide Mevl bl

Hsn-i tedbre muvaffak dahi shib- temkn


Ehl-i dil ehl-i hner munsf- kl dn

mr ikbli fzn ile cihan banda


Gl-i mli alsun ola fahrl-vzer

Yalnz ben deilim hayr dusnda ann


Yek-zebn old benimle nice bin by ged

Vasfnn binde birin yazmada ciz hmem


rt femin eyle Ferde ana sdkla du
53

17
MRN-I KRMDAN SAD PAANIN
KASTAMONI VLLNDE SYLENLEN

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Pdih- bahr ber ol Hazret-i Abdul-Hamd


mr-i icll-i hmynn ide Mevl mezd

yle bir h- cihn kim evket n ile


Fikul-eslf dinse zerrece olmaz bad

Bir mr-i l-nazr Kastamon vlisi


Eyleyp adlini icr kld fermnn ekd

yle bir ndde etvr- pesendde hisl


Dr-i yekt gibi yok hemts olmudur ferd

Nil-i drr-i mkrim mazhar- srr- dakk


er knna muvfk her ii ran cedd

10/a emm olund hk-i pyndan anun b-y srr


Var ise bir emme gam dillerden old n-bedd

Eyleyp ihsn- menr- hmynn ana


Pdih- heft-kiver Hazret-i Abdul-Hamd
54

Chn terf-i kudmiyle idp kesb-i eref


Eyledi sr- gngn sr- bedd

Merhab ey revnak-efz-y serr-i izz ch


Merhab ey zb-bah- mesned-i ch- sad

Server hakk ki ehr-i Kastamon ehline


Makdem-i pkin iridi sanki old rz- d

saf ren-i dil destr- vl gevher


Ztn Hak eylesn dim hatlardan bad

te ez-cmle benim ifrt- neemden dile


Sl-i nev tebrki in geldi bir evk-i ekd

mr ikbli fzn ile ztn her nice sl


Sye-i hde mesrr eyleye Rabb-i mud

Olmasun hm b midhatin blblleri


Dim ahkar Ferde-ve idp gft () end
55

18
EFHM- VZER-YI SALTANAT-I
SENYYEDEN SIRRI PAANIN KASTAMONI
VLLNDE SYLENEN

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Tt-i tabm yine rek-ver-i irfn olur


Glistn- ltfun ire blbl-i gyn olur

saf vl-y kadr ey hdv-i gevher


Bahr-i ltfun katresinden nice bin ummn olur

Sensin ol zt- ulvv meziyet ibu cihn


Mesnedinde sbit olmak nna yn olur

Adle makrndur senin her bir umrun saf


Hayr-hhn kutb- lem Nsrn Yezdn olur

Dver-i Cem menkabet paa-y mahmdl-hisl


Ltfun ile htr- vrne bdn olur

Bahsidersen mebhas-i ilmiyeden ol rtbe sen


bn-i Sn bezmin ire chil ndn olur

Fehm idrk ile tahsn eyler elbet kiln


Hsn-i tedbrin Feltn grse hayrn olur
56

Her ne c olsa kararghn ey zt- gzn


Kesb-i feyz eyler mbht eyleyp dn olur

Gh arka gh garba mihr-i ikblin irp


Dergehine intisb iden meh-i tbn olur

B-huss bu Kastamonuya kudm-i devletin


Hep ahlsi ser--ser hrrem handn olur

Server ikbl-i vl ch- l menzilet


Eyler istikbl-i hkipyna erzn olur

lemin rh cihnn pdih pr-himem


Hsn-i tedbrinle ads btn lerzn olur

Ey vel-nimet afvinle setr it crmmi


Yazsam evsfn tammen bir azm dvn olur

Maksad ancak Ferde ahkarn itmek du


G idince ol duy cmle mn-hn olur
57

19

MEHMED RED PAANIN KASTAMONUYA


DEFA- SNYEDE VLLE
TERFLERNDE SYLENLEN

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Sad hezrn mjde ey dil ltf- Yezdndr gelen


Bis-i emniyet-i zevk- firvndr gelen

Zr-i p-y rahn iclline yzler srelim


Misli yokdur bir vezr h- devrndr gelen

Sye-endz olcak bu Kastamon stne


Zll- Mevldan didiler mh- tbndr gelen

Reyine hayrn Aristo fikr-i makbl-i enm


Mazhar- feyz-i Huddan medha yandr gelen

Rahm- efkatden dier gelmez mbrek tabna


Gelse de bregna lutf u ihsndr gelen

Zt- z-n tabb-i ehl-i derd olmu ann


em-i bmra kudmi birle dermndr gelen

Sensin ol makbl-i dergh- ehenh- cihn


Ol sebebden sana her dem hrmet ndr gelen
58

nna yn ne haddim var kasde syleyem


Maksadm ancak dinile kang nlndr gelen

Bakma noksanma devletl efendim lutf idp


Red klma bb- lutfundan bu giryndr gelen

Yok biza bende zr medhinle gz idem


Nazm in asam dehnm ayb (u )noksndr gelen

Bir gazel tarh eyledim sultnma tuhfe in


Diye ltfndan grp bir turfe-gyndr gelen

Mjde ey dil bezmine ol h- hbndr gelen


Mrde cisme cn balar ite cnndr gelen

Zulmet-i hicrile ekmidik nice derd bel


Hb- gafletden uyan ol mh- tbndr gelen

ne-ve sad k olur dmn- sabrm el-aman


Ey gnl grdn mi ol zlf-i perndr gelen

El-hazer ey dil sakn ol gamzesi cellddan


Hli hind sde r bir em-i fettndr gelen

Gelmez old klbe-i ahznma ol mh-r


Ann in hatra hep zr u giryndr gelen

Bu Ferde ahkara eyle nigh- iltift


Ehl-i diller kemterinden bir duhndr gelen
59

20
KASDE- RAMAZNYE DER HAKK-I
KASTAMONI MERKEZ NB KR EFEND
Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln
Mjde fk yine geldi mbrek Ramazn
Makdem-i pk ann bis-i afv-i gufrn

Hamden lillah yine Mevl bizi irgrdi ana


Muntazrdk biz ann gelmesine bunca zamn

Ehl-i mn gelp cmle merref kld


Hazret-i Br-i Hud eyledi ltf u ihsn

Silsile-bend olunur bunda eytn dahi


Der-i dzah kapanr feth olur ebvb- cinn

11/a Mafiretdir vasat evveli rahmetdir ann


Ne keremdir ki ann ahiri tk- nrn

Simne o Kadr olsa gerek ltf- lh


Hasr- vahdeti beyn itmee yokdur imkn

Her ebi Kadr Bert her gni iyd-i ekber


Dinse sultn- uhr ana sez v yn

Nr- env- ibdetle mnevver old


Her cevmi mescidle teky-y cihn

Bd-i afv kerem oldna phe mi var


Mh- savmn ne bilir kadrini ehl-i isyn
60

Giceler cmle menr zre yanp kandiller


Cmin olmada rek-ver-i hrn- cinn

Rahmet mafiretin bd-vezn olduka


Dkilr berk-i maslerimiz bunda hemn

Ramzniye kasde nerede ben nerede


Lk emr eylemi ol zt- ulvv-n

Yan revnakdih-i seccde-i er-i garr


O kerm-iyem-i menba- fazl irfn

Gl-i gl-zr- fezil dr-i dery-y keml


eref kadri ziyde ola beynel-akrn

Nev-nihl-i emenistn- hkmet zt


Ola yrn fyztile dim reyyn

Muhlis-i pkin anup ana teekkr idelim


Hidmet-i hayr dusnda olalm her yan

tme itnb- suhen hme yeter eyle du


Ol du kim ola makbl-i Cenb- Yezdn

fitb- emeli bedr ola mri mzdd


Her du lemde mkerrem ola misl-i Ramazn

Ey Ferde el ap eyle du sen dim


Vire km- dilini Hazret-i Rabb- Mennn
61

21

DER HAKK-I SADR-I ESBAK HAMD PAA

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Gz-i Hkn- Azam ol eh Abdul-Hamid


Cevher-i ztdr ann htem-i adle nign

b- ltf ile revnak buld gl-zr- cihn


Yd- adliyle heme glen olur her zemn

Akl u tedbr-i hmynn deil grm zamn


Dd- Hakdr zt- lsine her rey-i metn

Her ii ilhm- Rabbn o zt- akdesin


Kuvve-i kudsiye var ztnda bil hakkel-yakn

Klmada erbbna tefvz mehm- devletin


Asdik-y bendegnn itmede hep km-bn

B-huss ol saf- devrn destr- be-nm


Himmet-i hnesiyle olmada mesned-nin

Tuhfe-i erkn- devletdir emn-i saltanat


Yan ol l-himem Paa-y Hamdi ber-gzn
62

Meclis-i vlsna meftndur erbb- hred


Rd-i irfnna dir rh- Feltn fern

eme-i ltfndan itmi ebr tahsl-i kerem


Derdmendna der-i ihsn bir hsn- hasn

saf ren-zamr ey mal-hemt


Sensin ol destr- efham rif dn Fatn

Bir zamanlar ltfunun ermendesi olm idim


sterim ki hkipyna srem yine cebn

Bulmadm gerdn- dn iinde asl km- dil


Eyledi ahvlimi gnden gne h enn

11/b Hkip-y devletinden ner olur her mkbr


B-y ltf u merhamet n nfe-i h-y n

Geri devrndan teekk itdi Leyl v eref


Bencileyin grmemidir dde-i arh- drn

Dver bu arz- hlim Kastamondan benim


Eyledim takdme cret hkipyna hemn

ltift- devletin iksr-i azam saf


Bb- eltfnda derbn bu Ferde kemtern
63

22
KASDE- RAMAZNYE DER HAKK-I
AYE HANIMEFEND

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Diller ald yine old bu lem hurrem


Glen-r-y vcd buld gl-i b- rem

Ol kadar geldi dil-i mmine envr- srr


Ki er ile bulunmaz eser-i zulmet-i gam

Sen eer bilmez isen ey gnl fk bilir


Ki kimindir bu mbrek eser-i feyz-i kadem

Geldi ol mh- mbrek Ramazn ismi ann


Basmd kademin bir sene bundan akdem

Glen-i rahmet-i Hak ire alm bir gl


Gneh-i ehl-i mas ana nisbet nem

Geri hdmetde kusr itmidik biz o zamn


Hamden lillah yine afveyleyerek geldi bu dem

Meh-i nev dndi hille nazar it bir kere


Suumuz afvi in kld felek kaddini ham

Cmi ire grinen sanma ki yer yer kandl


em-i gufrnn yakd yine Hallk- mem
64

Dahi vardr bu dem ire yine bir zevk-yb


kn vuslat gzler giceyi ehl-i ikem

Ben de bu zevke gre bir gazel itdim in


Ramazniyye kasdeme ola n-hemdem

Ey tabb-i dil cn derdime rahm it hemdem


Firkatin zahmna ur ltfunla ho merhem

Savm- hicrnn dil tutd nice mh ile sl


Vuslatn ydine irgr bu dili kl hurrem

Top- sahur deil cmleyi bdr klan


Nara-i ahm ile byle inilder lem

Nice bir hasret ile bu gnl imsk itsn


Sun lebin ekerini eyleyem iftr bu dem

Olmaz ise gzelim senden eeri imdd


Bende bir rifeye hlimi tarf idem

Nice rif ki ann zt- erfi ndir


Yan hem-nm- halle-i Resl-i Ekrem

Shib-i iffet smet dahi temkn-i vakar


Pertev-i mihr-i nezket ana olmu mahrem

Bu zarfet bu nezket bu letfet sende


Hsl Hak seni itmi bu cihnda mkerrem
65

Nie ben vasfn tahrr ideyim Sultnm


u kadar var ki duya dehen ad hmem

Yeter itnb- suhen itme Ferde artk


Kl du kim ana mn diye cmle lem

12/a Eylesn mr ile ikblini Mevl efzn


Mh- rze gibi lemde olasn ekrem

Bakma noksnma devletl efendim kerem it


Afv ihsnna marrum ey kn- kerem

Eyleye mh- symn mbrek Mevl


Gele iftara sana nice srr-i peygam
66

23

KUDMYE DER HAKK-I LEYL


HANIMEFEND HALLE- VL- VLYET
SIRRI PAA

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Bi-hamdillah sipihr-i devletin emsi mehi bu dem


Mukrin old bir burcda hezrn nr- behcetle

Ey gl-en-ser-y smetin verd-i mbrek yd


Saf geldin efendim zz ikbl () sadetle

Kudm-i devletin terfi in bir seher ngh


Gelp peyk-i sab virdi bize ry-i beetle

iden izz terfin varup dmna yz srdi


Dil-i b-reyi irsl kldm ben de sratle

Didim var hkipya sen de yz sr arz- hl eyle


Sakn tasra cret eyleme zinhr sikletle

Ki zr ol ulvv-n be-gyet nzikterdir


Marif ire b-hemt nazri yok kemletle

Melek-sret per-haslet kaderdn- hnerperver


derdi ll eer bahs eylese Leyl v Fitnatla
67

Telallah zih hisnet-i raht- Cennet meni-i hr


Leb kevser suhen drst yegne pk tnetle

Gazel tarh eyledim sultnmn terfine tebrk


An takdm kldm hkipya ok hacletle

Bahrn mjdesin virdi sab b-yi letfetle


Ald gonce-i tabm bu peygm- meserretle

Nola gs-y cnn grp bend olsa bu gnlm


Aceb midir cnn balasa zencr-i mahabbetle

n ol Leyl-y zlfn olmuum ben dahi Mecnn


Nin dvnesin seyr itmez y em-i efkatle

Tabb el urmayup zahm- dile kat cevb aldm


Hayatdan n-mdim klca canm kald hasretle

Pern olmd gnlmz zlf-i dilr-ve


Kerem-kr an cem eyle sen dest-i inyetle

Efendim tt-i tabm neler sylerdi vasfnda


Eer mirt- dil kesr olmasa seng-i kudretle

Yeter ey hme-i ciz hemn kat- suhen eyle


Du-g ol Ferde-ve huls (u) istikmetle
68

24

KASDE DER N-YI DERGH-I HAZRET- PR


ABN-I VEL KADDESE SIRRUHUL-CEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Zih sultn- ren-r melek-r-y dery- dil


mm- mslimndir hem cenb- h- zllullah

ehenhn- lem Hazret-i Abdul-Mecd Han kim


Res-i pdihn eylemi an Telallah

12/b Felek rifat melek haslet neb tnetde halk olmu


Zulm-i sr yok devrinde kimse eylemez hi ah

Dem--dem dest-i adliyle cihn eyleyip mamr


Su gibi harc ider sm zeri hayrtna her gh

Hussan Kastamonda eyh abn Efendinin


mret eyledi dergh- vlsn dahi ol h

Hm-y rhuna nkim makmdr Sidre-i Tb


Vel ol sitn slikna old ho dergh

Yapp ol sitna bir sary- kasr- zby


Ki mihmn-hne-i derv in kurd bin ngh
69

u resme eyledi ahkm- ess- hn-kh kim


Ulvv-nna brhn o Prin byle menzil-gh

O hkn- cihn-bnn fzn it mrini Y Rab


Dimekde sye-i hnesinde ehl-i zikr Allah

Ess- evketin lemde ann pydr eyle


Refk it ana tevfkn heme Hzr ola hem-rh

Bu dergh- mcessem old mabed ehl-i tata


Ferde trhin syle ne vakt old bu cy-gh

Sene bin ikiyz altm birinde ol eh-i lem


Bu hankh- Pri itdi ihy hasbeten lillah
70

25
KASDE- NEV-SL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Ol penh- mlk-i devlet nsr- er-i mbn


Pdih- heft-kiver husrev-i r-yi zemn

Hazret-i Hkn- Azam Gz ol Abdl-Hamd


Hak an itmi adlet taht stinde mekn

b- ltf klsa bir dem milh u zehri terbiyet


Birisi olur eker birisi sf engbn

Satvetiyle lerze-nk eyler btn dmenlerin


Sye-i ltfnda lem old ekdrdan emn

Bil-umum adya old adli bir sedd-i sedd


cizne dergeh-i vls bir hsn- hasn

Br-gh- evketinde bendesidr her mlk


Olmak ister keri bbnda elbet melek-n (cebn)

Adl ddn grm olsayd eer Nirevn


Hrmen-i ltfnda olmak ister idi dne-n
71

tism eyler heme er-i pk-i Ahmede


Eylemi ihsn cihna nki Rabbl-lemn

tiyk- bezm ile devr iderse rz () eb


tmem istirb asl vech-vr arh- bern

Cevher-i zt olupdur b-fyzt- ezel


Vkf- srr- tarkat hm-i er-i mbn

Geldi hengm- du ile Ferde el-cevb


Bir du kim diye mn ana Cibrl-i Emn

fitb- evketin itsn ziy-dr lemi


Kim olduka tnnb- arh turduka zemn

Kalb-i hnen mcelldr senin mirt-ve


Hfz ider cism-i hmynun o Hayrul-Hfizn

Her ebin kadr ola her rzun dahi yd-i srr


Ola her slin mbrek ltf u Hakka hem karn
72

26
13/a SADR-I ESBAK HAMD PAAYA

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Ey felek kevkebe meh mertebe sadr- pr


G kl arh- sitem-gerle benim davm

Her cihetden bana gadr itmei klm mutd


Kudreti olsa virr destime pr-sem cm

Gh olur haner-i bdrn eyler uryn


Gh yazar katlim in kneli bir ilm

Haps idp gh beni mahbese-i iflsda


Gldirr bana zlletle hs u m

Hsl olmuum ende elinden feryd


eb-i gadr ile ziy-gster ider ahm

Ddm al o cef-peden ey Ddger


Tesliyet-bahile n-d idesin n-km

Dest-i ltfunla gnl hnesin imr eyle


Ta ki bd ola vrne dilim encm
73

Himmetin bedrakasn yver idp criyene


d olup ta bula menzil-geh-i ho-rm

Hak seni b- cihnda ide dim hurrem


Grme gam ekme elem geldi du hengm

Revnak-efz-y suhen old Ferde dun


Var mdim ki kla Hak ana ho ilhm
74

GAZELYYT

27

GAZEL- RFAT TAHMS- FERDE

Mef l/mef l/me f l/fe ln

Bir ha gnl murg- ikr old cedd


nkr idemem hreti lemde hveyd
sr- mahabbet dile n old resd
Grdm o kermn-neseb olmud Mecd
Kad kult lehu ahsen Allahu hamd

em-i ruhn cn u dil itdikde tem


Pervne gibi sziin eylerdi temenn
Vuslat kaddimi neyleyim alvirmedi hayf
Yz srmek idi pyna maksdumuz amm
Y veyleten kne rakbn- sedd

Virmek ne idi ak ile cn ile seri kim


Mesned bana ger olsa idi hk-i deri kim
Rahm eyleyp ahvlimi sord o per kim
Didm ola m km- dile re didi kim
Isbir fe-seyet leke min ind-i sad
75

13/b Dil glen-i hsnnde alup derd bely


G eylemi o gonce dehen renc u any
Derbna dimi bana bulun siz o gedy
Ltfn iidp murg- dil okur bu nevy
Ycalh lenl-ahde ill-vakt-i bad

Btb zaf itdi beni derd-i mahabbet


Arzitmee yok hlimi dil-drma kudret
Katlitse Ferdeyi eer cnna minnet
ldrse ne gam yr seni cevr ile Rifat
Men mte minel-aki fekad mte ehd
76

28
RE- MERHME LEYL HANIMIN
GAZELNE NAZRE

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Gh dilber cevr ider gh vef lem bu ya


inlar yd olur yd in lem bu ya

Ltfuna mesrr olma kahrna asl mell


Ber-karr olmaz bilrsn ey dil lem bu ya

Mest-i nzm pek de marr olma hsn nna


Sen de ben gibi olursun mbtel lem bu ya

ekdiim lm- dehre olmasn dn abdim


Ol dahi olur giriftr bel lem bu ya

Olamazsam peyrevi merhme Leylnn i gam


Tabma bir gn gele avn-i Hud lem bu ya

Bu Ferde sitn- Pre kld intisb


Dest-gridir ann abn Baba lem bu ya
77

29
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Firkn ile cn inliyor snem rebb-s


D emim hn ile prdr iki ie arb-s

Beni bezm-i erfe mahrem idp d-gm eyle


Ki zr nr- hicrinle yeter yandm kebb-s

Emn olma sakn ayrdan rzn ayn itme


Hemn hm olup dim alma hi kitb-s

Senin aknda cn nehr-i b-pyn olup gnlm


Dernumdan kopup hm gelr her dem habb-s

Ferde fikrini eyle refk ndna yz virme


Dersin seng ile snen dem--dem siyb-s
78

30
MURABBA
F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Ey meh-i l neseb afv it suum ksme bana


Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana
Bu dil-i bmrm kahr odna yakma aman
Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana

14/a Leker-i gam mlk-i gnlm eyledi gyet harb


Ey mrvvet-kr sultnm sen an ltfunla yap
Bilmeyp ger syledim ise dahi bir bed cevb
Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana

Canm yakd efendim nr- hicrn neyleyim


Eyledin ben blblini zr u nln neyleyim
Htr- mecmuum kldn pern neyleyim
Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana

Levha-i gnlmde vardr nak u tasvrn senin


Mrdeler ihy ider her demde tedbrin senin
Ne sebebdir ben fakre byle tekdrin senin
Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana

tme ok cevr sitem artk dil-i dvneye


Merhamet eyle Ferde gibi bir b-reye
Geri sz haddim deildir sen gibi meh-preye
Eyleme gayr gazab afv it suum ksme bana
79

31
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Hayli dem old fergat geldi bu akdan bana


ok kdret ok felket geldi bu akdan bana

Gh Vmk gh Azr gh Leyl eyledi


Gh Mecnn-ve hakret geldi bu akdan bana

Nr- akdan bir erre nice bin canlar yakar


Ben bilrm ne hikyet geldi bu akdan bana

Ak deil mi gonce in blbli zr eyleyen


Dir fign idp mellet geldi bu akdan bana

Ak idi hem Ysuf zindana ilk itdiren


n Zleyh-ve melmet geldi bu akdan bana

Dnmedi gnlmce devrn bulmadm km- dili


Annndr nedmet geldi bu akdan bana

Azm idp tabm bahrna Ferde feyz-i ak


Verd-i ter-s etret geldi bu akdan bana
80

32
14/b GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Yeter bu nz u istin behey sultnm insf it


Bunald br- gam ile miynm cnm insf it

Merref eylesen nola beni bu klbe-i gamda


Muf eyle ne ise crm ile isynm insf it

Klup ahvlime gh ady eylemek mesrr


Rev mdr sana hey cevri ok sultnm insf it

Fed olsun yoluna ba ile cnm kabl eyle


Tek ayr bana gldrme gel cnnm insf it

Efendim bezme terf it bu eb sen de Ferde-ve


Niyzm guna al br- lnm insf it
81

33
RE- MERHME LEYLNIN GAZELNE
MSTEZAD

Mef l/me f /me f l/fe ln

Yakd yine yandrd beni ate-i firkat


Hem derd-i mahabbet
Fikr eylese reftrn dil zge kymet
Bulmaz o selmet
Rahm itmedin uk- bel-kelere kat
Noldun yine y
Ayra vef eyleyp itdin beni mehcr
Vaslndan idp dr
Yetmez mi a zlim ekilen derd meakkat
Gel eyle mrvvet
Ekim nola alar ise clar gibi her br
Ey yr- sitem-kr
Snmez yine snemdeki bu tb- harret
Yanmak bana det
Ey h- cef-pe yeter zulm felket
Gel eyle mrvvet
Mahrem idp ayrn ol bezm-i sade
Fehm itdi Ferde
Leyly idersin yine vakf- gam- hasret
Hayf ola be-gyet
82

34
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Kerem kl dil-ber bu meclis-i rindna terf it


Hezrn garryile gel mecma- yrna terf it

itdim ehl-i dil kadrin bilr bir zt- vlsn


Annn bunda geldim ps in dmna terf it

Nesm-i tab- pr-remzin kd olsun bu gl-ende


Seran gel yeti bu klbe-i ahzna terf it

Suhen meydnna k esb-i tabn ile sultnm


Hner talm idp bze-i evgna terf it

Ferde ehl-i diller zmresi kemterlerindendir


Kul olmakdr merm gel der-i irfna terf it
83

35

15/a TAHMS

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Kl terahhum ka eyle sez-y iltift


sitn- ltfuna geldim ber-y iltift
Yok mdur ftdene asl vef-y iltift
S-y cnndan olursa ibtid-y iltift
Eylerim nakdne-i cnm fed-y iltift

Kan ol demler iderdim ben seninle iftihr


Ltfunla ihsnn grmdi bu dil sad hezr
Eylemi idi cd senden beni bu rzgr
Bu kadm inndr bakma gel bgne-vr
Olmu idi bir zamn mahrem-ser-y iltift

Kimseler d olmasun sen ddesi sehhreye


Mest-i eminde olan ol gamze-i hnhreye
Merhamet etmez misin bu k- b-reye
Arz- hl idp efendim sen eh-i dildreye
Dim klmakdadr senden ric-y iltift

Grmeyelden mihr-i ruhsrn ey ka hill


Kevkeb-i bahtm karard cismim old bir hayl
Her gnm hicrinle gelmekde bana bin mh sl
tmez isen ben fakrine eer arz- ceml
Razym eyle bana sret-nm-y iltift
84

Bilmezem nitdim aceb ben sen meh-i smn-bere


Cevrile sald beni bu vd-i firkatlere
Turra-i rnine ilidi dil birden bire
Gam ebiyle rz- d gelmez asl bir yere
Grmedi em-i Ferde ren-y iltift

36
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Fign kim ey gnl lem sana ayr olmular


Seni gamz eyleyp cnnna hep yr olmular

Sakn blbl gibi ol gonce in sne k itme


Bu ban glleri zr btn pr-hr olmular

Hazer eyle o hun hl-i zlf-i b-amnndan


Dil gret ider bir merdm-i cerrr olmular

Tabbim erbet-i ltfun saknma mbtellardan


Dev eyle terahhum kl kat bmr olmular

Ferde rite-i taba dizerken ll-i nazm


Grr kim her suhen bir nev zemn-i er olmular
85

37
EFHM- RCL- DEVLET- ALYYEDEN
ATFETL SAD EFEND HAZRETLERNN
GAZELNE NAZRE

Mef l/me f /me f l/fe ln

Ey murg- seher namelerin zrma uydur


gzn elhnn gftrma uydur

n gonce firkdr iden nleni efzn


Hrn sitemin sen dahi ayrma uydur

Akn ayn eyleme ey blbl-i mehcr


Pervne-sfat rzn esrrma uydur

Ey dil talebin vuslat- Mevl ise her eb


Ezkrn bu dde-i girynma uydur

Emr itdi Ferdeye Sad l-himem-kr


Tanzrini bu ir-i drer-brma uydur
86

38
MEYDNNN GAZELNE NAZRE

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Ney urup nze dern- ny gm gm gmledir


Mey-perestler nevesi sahby gm gm gmledir

Kays-ve derdile sayha eylese k eer


Ser-te-ser her vd-i gayzy gm gm gmledir

El-hazer bir derdmendin h- serdinden hazer


yle kim germbe-i bly gm gm gmledir

C idp dery-y tabm nutka gz eylese


Gr- endemde bin many gm gm gmledir

Atma top ey Ferde marifet meydnna


Drr vehme dil-i dny gm gm gmledir
87

39
GAZEL

F i l tn/ f i l tn/ f i l tn/ f i l tn

Deli firk- yra yine baht- karamz var


O ruh- kamerden ayru ne siyeh sitremiz var

Griniz o yr- hod-bn bize eylemi yine kn


dinir zulmi yin dil-i seng-yremiz var

Kurlur dvn- akn srilr zamn- akn


Oknur ezn- akn ne aceb minremiz var

Elem ile b-mecliz sitem ile pr-melliz


Yine pek ikeste hliz dil-i pre premiz var

Nice itmeyem ehle zr beni yre gemi ayr


nanursa ol cef-kr nidelim ne remiz var

Tenimizde cism cn ola yd-i vaslna kurbn


Nazarnda hzr el-n grinr kanaramz var

riince t- hasret o meh itdi kat- lfet


Eer eyler ise efkat ana ok mdramz var

Yanarz enr- akz salur err- akz


Coarz bahr- akz yem-i b-kenremiz var
88

der ise ltf u ihsn bu fakre eyh abn


Der-i himmetinde pinhn bize bes idremiz var

Bu asrda biz vahdiz gam u derdile Ferdiz


Reh-i akda ehdiz bu cierde yaramz var

40
16/a BR ORMAN ARASINDA BL-BEDHE
SYLENLEN

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

idp h- dernum inlerler talar


Dnr talar ile ahvlime rmalar

Rad brn sanma cn dde-i ibretle bak


Ehl-i eflk karalar giyp benimn alar

h efgnm grp tan eylemi ad beni


Bu dil-i mecrhumun derdin bilr mi salar

Olal Mansr-ve berdr zlf-i dilbere


Hi dil-i dvneyi bend eylemez bir balar

Firkatiyle ol meh senin dilim her rz u eb


Ek-i emim ey Ferde seyl gibi alar
89

41
KASTAMONI NB- ESBAKI SMH
MONLANIN GAZELNE NAZRE

Mef l/f i l t/me f l/fi ln

Ol dil-rby gr ki ne h- cihn olur


Gitdikce hsn n ile b- cn olur

Levh-i cemli sde iken cevr iderse ger


Hatt- lebinde vef yazlur zamn olur

Bir gl-nihl-i ive gerek hkipyna


Blbl misli c-y sirikim revn olur

tdi bel-y trine bu arh beni hedef


Mecrh- gamze olan geri b-nin olur

Bir dilde ki cevln iderse hubb- Murtaz


Olmaz esr nefsine shib-krn olur

Afv eyler ise Hazret-i Smih kusrn


Elbetde Ferde-i n-km kmrn olur

(25 Zilhicce 301)


90

42
YNE NB MRN-LEYHN GAZELNE
NAZRE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Keml-i nahvetinden ol meh-i nevres selm almaz


un mihrden zr ki mh- n-tamm almaz

den bezm-i elestde bde-i ak- hakkat n


Bu iret-gh- pr-gamda ele cm- mdm almaz

Olursa nter-i mihnetle sad pre dil-i mecrh


Ki arh olmazsa fass- mihr-i cevher tm nm almaz

Sadefdir tab- kmil nazmdr gy dr-i ehvr


Bilr erbb- irfn kymetin lkin avm almaz

O meh-ve dil-bere hl-i dil ger eylesem takrr


Ferde ol melek-sm nidem arz- merm almaz
91

43
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

h- akn bendesiyz emr ider sultnmz


Rh- cnna ann in fedd(r)cnmz

Biz o ankyz ki grmez dde-i ayr bizi


lem-i lhtda nkim bizim seyrnmz

16/b Derd hicr-i yr ile h eyleyp eb-ta-seher


Ney gib eyler fign bu sne-i sznmz

Blbl-s gl-en-i kynda yrin alarz


B-y vuslatla kd olmaz gl-i handnmz

lm irfndan Ferde olmadk n behre-yb


Bri tolsun dsitn- akla dvnmz
92

44
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Firknla du emimden akan hnbdr sensiz


Sirikim mevcini gren sanur seylbdr sensiz

Esirge ey tabbim gel bana kl ltfile dermn


Ki zr derd-i hicrile bu ten b-tbdr sensiz

Meknm b- cennet olsa da yok zerre rmm


Klur lerze cesed ire bu cn smbdr sensiz

u resme derd-nk oldum firknla a sultnm


Gnl turmaz fign eyler gzm b-hbdr sensiz

Sul eyler isen yed Ferde noldn cn


Efendim derd gam dim bana ahbbdr sensiz
93

45
GAZEL- RMZ TAHMS- FERDE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Gerekmez seyr-i gl-en bana ey rn-zebn sensiz


Gerekmez ey melek-sm bana sahn- cinn sensiz
Gel ey nr- basar emim dker her demde kan sensiz
Gel ey rh- revnm hastadr cismimde cn sensiz
Bana zindndr hicr firknla cihn sensiz

Uyup ayra ey gl rh- cevre ltf kl gitme


Cef-y hr- hicrinle dil-i mecrhum incitme
Sirikim s-be-s Nl-ve firkn ile aktma
Gel ey dil Msrnn fermn-beri ltfun dir itme
Ne hsl taht- dilde ey Zleyh-y zamn sensiz

Cemlin emine pervne-s bu gnl mil


Fitl-i akla yanmakdaym mnende-i kandl
Yed-i ltfun ile ek-i du emimi efendim sil
Beni bu dde-i hasretle alatma terahhum kl
Revndr gzlerimin ya cn an be an sensiz

Hayl-i zlf-i hlinle grp bin drl manlar


Bu eb fikr-i vislinle geirdim nice hulylar
Meknm old ey mh imdi Mecnn gibi sahrlar
Hev-y kklnle bama d old sevdlar
Helk eyler beni zlim bu ak ngehn sensiz
94

17/a Bozuld leker-i sabrm aman sultnm imdd it


Harb old gnl mlki keremler eyle bd it
Esr-bend-i firkatdir Ferde zrn zd it
Vef-y mjde-i vaslnla cn Rmizi d it
Ne yapsun neylesn mecbr ey hb- cihn sensiz

46
GAZEL
Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Kiminndr benim bu kl ile klim mrvvetsiz


Kiminn makdem-i ayra pmlim mrvvetsiz

Kiminn bunca demler h u vh eyledi sziler


Kiminn rz (u) eb h old ahvlim mrvvetsiz

Kiminndr aceb bir sormadn m nle v zrm


Kiminn grmedin mi kmet-i dlim mrvvetsiz

Kiminn byle muhrik oldm nr- gam- aka


Kiminn nle ile gemede hlim mrvvetsiz

Kiminn ser-fr eyler idim ndna insf it


Kiminn htr- ayra meyylim mrvvetsiz

Kiminn terk idp ahbbm gurbetlere ddm


Kiminn alamakdr mh ile slim mrvvetsiz

Kiminndr Ferde ahkarn nln efgn


Kiminn zehr-i gamlar yutdum ey zlim mrvvetsiz
95

47
MSL- BK V NEF DNMEKLE B-HAKK-
I SEZ ESTZE VE EBLA- ULEM VE
UAR KASTAMONILI EL-HC MHR
EFEND HAZRETLERNN GAZELNE
NAZRE
Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Dil pervneyi gr nezd-i cnnda ne hl olmu


Yanup em-i cemle mahv olup b-per bl olmu

Aceb karna irmi var m bilmem kulzm-i akn


Bilenler bir haber virmez gerekse bin sul olmu

Olup cevher-fr rs-y ilm irfnda


Bu nev-gftr- Mhir dr-i eh-vra misl olmu

Deildir rife sn hemn ref-i hicb itmek


Annn bezm-i ukda dem--dem kl kl olmu

Hakkat rhna azm eyleyenler hep be-km old


Azzim gr mecz ehlini mahrm- visl olmu

Suhen gl-zrna revnak viren tabm bahrdr


Bu ir-i ter Ferde bir gl-i rengn-hayl olmu

Kemlt ire b-hemt o Mhir Azm-i yekt


Ferdl-asr-ve nazm btn nkte-mel olmu
96

48
17/b ESTZE- UARDAN HIFZI BE EFEND
HAZRETLERNN GAZELNE NAZRE

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Safha-i ruhsra gelmi didiler mgn hat


Baht kara old ukn deil ise galat

Ek-i emim akarak her eb olur bir cybr


Murg- hbm b iinde raks ider mnend-i bat

Hldir rynda yrin srr- hsni kef iden


Mushaf okunmaz yazlsa anda harf b-nukat

Hr-ve ayr alup ol goncenin etrfn


Gricek herkes didi l tenzur ill fil-vasat

Peyrev oldum Hfziy hfzmdadr ilm-i suhen


Mekteb-i nazm ire zr ben Ferdeyim fakat
97

49
ESTZE- ULEM VE UARDAN PEDERM
BAHR-ZDE RD EFENDNN GAZELNE
NAZRE

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Nasb idelden hsrev-i ak dilde bir l ot


Msiv ehline gnlm eyledim muhkem yasa

Ddr- ak olan bakmaz fen gl-zrna


Sylenr darb- meseldir ka da sti ba

in-y lem-i ulv isen ank-sfat


Le-i sflye rabet itme asl hem z

Kalma zulmet ire gir dil hnesine mrdin


Kalb-i rif gibi olmaz ey gnl ren er

Peyrev olmaklk Ferde gfteh-y Ride


Benzemekdir blbln vzesine k k
98

50
F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Ala gzm ala hemn yrn gidiyor el-ved


Ehl-i derdin derdine dermn gidiyor el-ved

Hak selmetler vire cnn gidiyor el-ved

ehrimizde hem iki vl-neseb mihmn idi


Bezm-i k ire anlar bir gl-i handn idi

Firkatin eksn gnl cnn gidiyor el-ved

Htra gelmek firkn olmu idi pek muhl


Hl-i zrmdan eer i eyler isen bir sul

h kim dil derdine dermn gidiyor el-ved

Ey felek nitdim sana ben dim zr eyledin


Gh firkat gh mihnet ile gam-hr eyledin

Firkatim tecdd in mihmn gidiyor el-ved

Ben Ferdim derd mihnetdir nasbim dim


Hecr-i ahbb ile her dem alarm subh mes

Bu eb ire ol meh-i tbn gidiyor el-ved


99

51
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

k isen slik yne-i ddra bak


Msivnn zulmetinden kurtlup envra bak

Drr-i pendim guna meng idersen ey gnl


Men arefden dem-be-dem kef olunan esrra bak

Msivnn kesretinden fri ol itme niz


Hazret-i eyhin tutup destin hemn bu kra bak

Nara-i srr- Enel-Hakdan haberdr olmaa


Ak yolunda terk-i cn itmi olan berdra bak

Tlib-i ak- hakkat buld encm nect


Ey Ferde sen hemn ihls ile ezkra bak
100

52
PEDERM RD EFENDNN GAZELNE
NAZRE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Nice demdr ki ky-i yrdan ey dil haber gelmez


Gidp elendi peyk-i ha nold debeder gelmez

Niest-i yra sahn- snemiz mdedir her dem


Dirg hi tenezzl eylemez kat eser gelmez

Firb-i dil-bere aldanmamak mmkin midir ey dil


Eer i ite geldim vade eyler de gider gelmez

Feresrn- feshat nev-zemnde nazm nesr eyler


Vel bel hm edalln mazharndan hi hner gelmez

Yine sevd-y zlf-i yr ile pr-ztrbm ben


Hayl-i hb- rhat ddeme eb-ta-seher gelmez

Gnl zr- tana in bgneye sabr it


Garbin bana garb diyrnda neler gelmez

Nice tanzr-i nazm- Rid stda kdirsin


Bu gnlerde Ferde tabna hi ir-i ter gelmez
101

53
18/b PEDERM MUM LEYHN GAZELNE
NAZRE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Hads-i ak syler perdeden tanbr syletin


der meclisde gulgul sgar- fafr syletin

Neyin vzesinden bezm-i iret-ghda grsen


Ne resme darb- mutrb- hurdedir santr syletin

Ne kanlar yutdn lle gibi sahr-y aknda


Bilrdk hkipynda dil-i meksr syletin

Sul itme yri Msya esrr- tecellden


Ne srr idi o srr bilmez idi Tr syletin *

Sleymn- ins cinne ltfn mebzl ider iken


Yine kurtulmad havfden Ferde mr syletin

*
Bu drt beyt irenin cngnde babas nmna kaytldr
102

54
TERKB- BEND

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Dd elinden senin ey zlim gaddr felek


Eyledin ehl-i dile kneni izhr felek
Kime feryd ideyim senden ey ayr felek
Devrini aksine itdin yine bed-kr felek
Hlede mhir imisin yri iy ayyr felek
Anszn itmedesin rife zr felek
hretin cevri nedir syle sitemkr felek
Vakti mi imdi nedir byle bu etvr felek
Ne rev eylemek ehl-i dile bin cevr cef
Unsurunda yok imi zerre kadar mihr vef

Garazn nr- firka yakasn ehl-i dili


desin bd- hmmtla pejmrde gli
d handn idesin tife-i mbtezeli
Yan zumnca idersin yine ber-haber ameli
T- kahrnla kesp imdi hayl-i emeli
Kimse mmd-i vef eylemez ill ki deli
Senden erbb- ukl havf hazer eylemeli
Bad ez-n gayret idp sana gnl virmemeli
ltift- keremin ile ferah-nk sefele
Ne in bunca advet bilemem ehl-i dile
103

Yanna sanma kalur eylediin bunca vebl


Siteminden gice gndz ider h ehl-i keml
Gsterp frka-i dnlara ruhsr- Cell
Bir alay chil ndna olursun meyyl
ltift- nigehin rife bir emr-i muhl
Zerrece sende vef olmas beyhde hayl
Seng-i hmla delem sneni grbl-misl
arhna ta tokunup krla mnend-i sifl
19/a Himmetin var ola ki ehl-i dili d itdin
Kahrna mazhar idp anlar berbd itdin

Ey veliyy-i niam dd-resm-i sultnm


Nktednm kerem-ld mrvvet-knm
Rek ider idi Ferde bana her akrnm
Yeridir olsa fed yoluna cism cnm
Her cihet ben dah asrnda suhen-sencnm
Bir tesell kerem it benzime gelsn kanm
b- ltfunla syndr bu dil-i sznm
Koyma lde v hicrnda beni cnnm
Defter-i criyegna kerem it kayd eyle
hin-i ltfun ile murg- dili sayd eyle
104

55
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Sf-dil olmak dilersen bir cemle k ol


Vuslat ister isen aknda ann sdk ol

Hubb-i dny terkini it gir erenler rhna


Ol ceml-i b-misli grmee pes lyk ol

b- tevhd ile pk eyle gnl mirtn


Zikr-i Hakk ile dem--dem her seher uyank ol

Bde-i irfn n itmi isen bezm-i ezel


Terk idp laf- dr Hak kelm ntk ol

Blbl-s hr- mihnetden fign itme gnl


em-i aka can atan pervne-s yank ol

Ger Ferd-i asr olam dirsen cihnda ey gnl


Rh- Hakda ba cndan dim usank ol
105

56
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Sor bana cevrin ile ey nahl-i nz ekdiklerim


Elleri balu kapunda pr-niyz ekdiklerim

Kays Leyl kssasn basdrd gussam neyleyim


Firkatinle ey gzi sehhr-bz ekdiklerim

Vuslatn mdi ile det sahrda gezp


Germ serd cevrin ile k yaz ekdiklerim

Vir cevb bu nme-i dil-szuma ltf eyleyp


Sen lisnmdan hemn ey hme yaz ekdiklerim
........
106

57
GAZEL

Ms tef i ln/ms tef i l /ms tef i ln /ms tef i ln

ridi firkat od hayf derdile snem dalarm


eyd olup hecrinle h mnend-i dery alarm

Sanma beni kim sensizin bir lahza gnlm d olur


Leyl nehr hi turmayup firkatle dim alarm

Bir hlete irgrdi kim derd gamn b-reyi


Zencrler zabt eylemez gnlmi sana balarm

19/b Billah cnnm inan sanma beni syler yalan


Ak atei yakd beni szdrd tende yalarm

Bilmem Ferde-ve bu dem sen de aceb nln msn


Bildir efendim ltf idp yohsa teh mi alarm
107

58
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Ezel takdr-i Hak bahtm dil-i mahzna uydurmu


Akan hn-be-i emimi bahr-i hna uydurmu

Pr itmi cevher-i derd mihenle yok teh bir yer


Gnl sandkasn gencne-i Krna uydurmu

Beni bir gamzesi cd kemn-ebrya kul itmi


Annn nle-i ferydm knna uydurmu

Melhat cmesin hayyt- kudret-fern olsun


Bip an be-gyet kmet-i mevzna uydurmu

Ne hikmetdir Ferde zaferna r-y uk


Ruh- cnneyi reng-i mey-i gl-gna uydurmu
108

59
GAZEL

Mef l/me f /me f l/fe ln

Bir vad-i dr eyledi cnnm inandm


Sad hayf ki hicrn ile gzyana kandm

Bilmem o cef- pe aceb yr olacak m


Ol itdii ahdini tamm subha dek andm

Grdm o sitem-krm ben lem-i hbda


Yanmda sanp bateten etrfm arandm

Ayr- siteme eyledim env- teemml


Uykuya varr varmaz o fikr ile uyandm

Dimidi bana hlini arz eyle Ferde


n ben dah sen gibi bu ak nrna yandm
109

60
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Felekden ol kadar mihnet dil-i mehmme gelmidir


Ne bir erbb- ikble ne bir mezmme gelmidir

Gelir her gn mevlt zre gam- taynimiz vardr


Ezel taksm olunan murgdur san bme gelmidir

Cef dersin alurm dim ayrdan ol h


Annn sarf- inkrm hemn mefhma gelmidir

Olupdur mjde-i vasln dil-i bmrma dermn


san tiryke iksrdir ki bir mesmme gelmidir

Aceb mi eylesem meml efendim ltfun zr


Fakr olan ganlerden keremler uma gelmidir

Tahamml kalmad artk Ferde mihnet-i dehre


Yeter ekdim ki billahi bu cn hulkuma gelmidir
110

61
LEYLNIN GAZELNE NAZRE

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Kiver-i tende bugn sultn kim gnlmdr ol


Cevher-i feyz-i kemle kn kim gnlmdr ol

Arz-y nr- ruhsrnla ta bezm-i ezel


Kfr-i zlfnle iden mn kim gnlmdr ol

sitn- aknn prmeninde rz (u) eb


Bl aup pervz iden elan kim gnlmdr ol

Glen-i kyunda clar gibi feryd eyleyp


Nle-i cn-sz ile giryn kim gnlmdr ol

Selsebl-i iltiftndan Ferde dr olup


b- hicr-i mihnete reyyn kim gnlmdr ol
111

62
GAZEL

Mef l/f i l t/me f l/f i ln

Dil sz- em-i ak idi pervne yoiken


Pervz- evc-i nz bir hne yoiken

Kar- yem-i akda gy sadef idim


Shil-ser-y kevnde drdne yoiken

h- mahabbet zre gnl lne-dr idi


Ank-y akalede hi iyne yoiken

Cm- mey-i vahdetle mest idi gnl


Bu encmende sk v meyhne yoiken

bret-nm-y lem isem Kays-ve nola


Ben mbtel idim kil dvne yoiken

Znnr- ak ol sanemin der-miyn idi


R-yi zemnde rhib () bt-hne yoiken

Tenh-nin-i derd idi her br Ferde n


Bu dehr iinde bm ile vrne yoiken
112

63
GAZEL
Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Ey Tb seh kmet ey mmtze-i devrn


Yzn hr szn kevser dehnn gonce-i handn

Senin kkllerin ebb mdr reyhn mdr ey


D em-i nergisin cd v gamzen bir aceb fettn

zrn gl san snbl boyun serv-i hrmndr


Ser--p gl-sitn- hsn ate ey meh-i tbn

Dr-i dendnn seyreyleyenler neylesn lli


Lebin ykt- ahmer mi veyhud rite-i mercn

Huss gerden-i smn iffn hi nazri yok


Den ch- zenahdna halsa bula m imkn

Telallah zih hisnet zih iffet zih ismet


Meger tertb itmi ztn Cennetdeki Rdvn

Vcdun gl-bn-i ran sa gonce nahl-i pkindir


Hemn bd- nazardan hfz ide ol Hazret-i Mennn

Nezket cmesin ser-t-kadem giymisin enine


Refk itmi Hud tevfkn sultnma her n

Ferde cizen nev-slini tebrke gelmidir


Yetidirsn nice sle sizi ol Hlik- Yezdn
113

64
GAZEL

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Nice bir derd-i aknla yanam cn gzm tolsun


Terahhum eyle sultnm garbin d-mn olsun

Nasl cn virmeyem ben rh- aknda o cnnn


Dimi ben alar isem gam deil ol dim glsn

Gnlde nr- hasret snede d- gam- hicrn


Benim derdimle imden ger snbller san yolsun

Rakbe f ider esrrm bu r-yi zerdim h


Nice ben soldum ise ol ad dahi beter solsun

Bana cevr eyleyp ayra meyl eyler ise ol yr


Ferde isterim Hakdan bana itdiklerin bulsun
114

65
GAZEL

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Bir hmdr gnl ey meh hele laklak deil


Kati bldan uarsa ne var alak deil

Tek gzel sen bana yr ol bu hususda zr


Rakb htrn saymasa mutlak deil

Bana itdikleri cevri heme-n yd idiim


O cef-pe in bana kakmak deil

Sen beni merhamet-i ltfa sez-vr eyle


Hkipyn olurum kyuna varmak deil

deb kemteridir geri Ferde amma


Chel frkasna hamd ola mlhak deil
115

66
20/b ECLLE- DEVLET- ALYYEDEN
ATFETL HFIZ SAD BE EFEND
HAZRETLERNE TAHMS

Mef l/f i l t/me f l/f i ln

Aldanma bu lemin hazn bahrna


Dil virme gl-enindeki verd hezrna
Demez net- y bu bezmin humrna
Olmaz tahamml zamnenin kr u brna
Tkat gelr mi kibrnn istikbrna

Mutd- devr-i felek byle her zaman


tmez marif ehlini hi km-rn
Hayf ki km-ver olur chil () ndn
Evz- arh- sfle-perveri gr ki hemn
Takdm ider erzili asrn kibrna

Eyler isen hline ey dil sen insf


Mirt- kalbini eyle jeng-i sivdan sf
Kenz-i haytn eyleme yok yere telef
lemde sakn eyleme sen lf ile gzf
Bak mr-i azzin zarar krna

Ehl-i kemlin olmasa ger ltf mezd


Afv-i keremin Ferde-i zr eylemez md
Pehn-y marif ire olup destine cerd
pk-svr- kemiyyet hme-i Sad
Sratle girdi nazmile in diyrna
116

67
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Derde dd bu gnl muhtc- dermn old h


Kalmayup sabra mecli zr u nln old h

em-i r-yi itiykile bu dil pervne-ve


Nr- hicrna dp biryn (u) szn old h

G idp dil-drnn gftrn bu mrde dil


Ber-hayt olup hemn mebht hayrn old h

Vad klmd bana ltfum dir itmem diy


Anladm ki itdii vade pemn old h

Hayli demler gnlmn knesi mamr iken


Te-i gamla Ferde imdi vrn old h
117

68
GAZEL

Mef l/f i l tn/ mef l/f i l tn

Virmi iken sana dil ey h- mh-pre


T- sitemle kldn snemi pre pre

Senin firkn ile kalmad zerre hbm


Rhat ider mi insan olsa fir- hre

Girdb- gamda kald dil-ketesi sad eyvh


Bd- ferah esp h kmaz m bir kenre

Cismim hille dndi ey mh nigh- ltf it


Km almaa cihnda hi yok m bana re

nsf kl efendim hasret odna yandm


Ltf eyle dil-pesendim rahm it Ferde-zre
118

69
UAR-YI NEV-RESDEGNDAN
KASTAMONILI TEVFK EFENDNN GAZELNE
NAZRE

Mef l/fa ln/ mef l/fa ln

Ey hsn-i n-yb ins perde


Grmez mislin hi frde

Kldm takaddm rz- elestde


Seyyr- akm kalmam geride

Feyz-i mahabet c eyleyince


Jeng-i sivy dilden az ide

Lemen ederse nr- tecell


Yak nr- aka cn u seri de

Pervne isen em-i cemle


Mahveyle cismin bl peri de

Ey hal-i anber vey r-yi ate


Dil micmerine bes ahker ide

Bu kesret ire ger kaldm ise


Vahdet elinden oldum brde
119

Nst gemek lhta irmek


Olur myesser sdk mrde

Kl olduumn ak potasnda
Fark itmez oldum sm zeri de

Ehl-i kemlin bir nm nigh


Eyler shendn nev iri de

Tevfka mazhar eyler ise Mevl


Km ver eyler bu ahkar da

Pr-i tarkat himmet iderse


Halvetde vuslat bulur Ferde
120

70
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

h ider miydim ele karu merkm olmasa


Neyler idi dilde gam u bu merkm olmasa

Ket-i det klmaz idim sevd ile vah-sfat


Bir peri-r gzleri h merkm olmasa

Tr-i gam amac eyler mi idim ben snemi


Dilde h kim ol siyeh ebr merkm olmasa

emm ider miydim bu dehrin gonce dest-bsn


rz- cnn ile gs merkm olmasa

lfet itmezdi gnl belki Ferd ile dahi


Tze mazmn ir-i ho-g merkm olmasa
121

TASHH

Dersadete ibtid-y seyhatimde sylediim


zrde muharrer gazel Fatin Efendi Tezkiresine derc
buyurulmudur fakat tercme-i hl-i criynm Bahar-
zde kermesi yazlmak lzm gelr iken sehven
Hammm-zde kermesi yazlmdr bu da ecdd-
izmmz evkfndan Kastamonda vki Firenkah
Cemleddin Hamamnn tevliyeti teden ber
hnednmz uhdesinde bulundndan iler geldii
vrid-i htr- criynmdr

71
GAZEL

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Fikr idp baht- siyhm kat yandm bu gice


Cevr cnn ile canmdan usandm bu gice

Seni bir h- sitem-ker diy g itmi idim


Ben dr sanur idim imdi inandm bu gice

21/b ol kadar hicrinle akd gzmden hn-b


Badan ayaa dein kana boyandm bu gice
122

Hb iinde grp ol mh olunca b-dr


evk- hsni ile etrfm arandm bu gice

Kasem itmidim o yre dimeye hlimi ben


Dd frsat yerine geldi o n bu gice

Harac kldmsa nola sm sirikim yoluna


Sen gibi cevher-i ndde kazandm bu gice

eb-i firkat uzad derd mahabbet gibi h


Gh hbde olup gh uyandm bu gice

h u zrma bakup kld terahhum bana yr


Ey Ferde hele ben andan utandm bu gice
123

72
GAZEL

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Grmedim bir gzel ol r-y kamerden baka


Bulmadm hma dem-sz seherden baka

Sm-i ekim reh-i cnnma sr itdim


Mjde-i vaslna yok cn ile serden baka

Chilin ch ise rifati bu lemde


Olmaz izzet kiiye ilm hnerden baka

Pister-i hk-i mezelletde kalur rifler


Yokdur syi olan ahmak hardan baka

Nr- akla bu dil hnemiz old vrn


Nle-i h gelr sz- cierden baka

Cevher-i ak u gam mihnet-i lm bana


Kimse bah itmedi sultn- kaderden baka

Gl-en-i dehri Ferde gibi ok get itdim


Grmedim blble yr gonce-i terden baka
124

73
GAZEL

Mef l/mef l/me f l/fe ln

Bu k- b-reni cnnm unutma


Evrdm olan h ile efgnm unutma

Yd it beni ghce gzel bezm-i safda


Hem-sohbet iken dde-i girynm unutma

Dil fark idemez old gamn ile cihn


Zulmetde kalan bu dil-i nlnm unutma

Ey hb- cihn Hazret-i Allah seversen


Yoluna nisr eylediim cnm unutma

B-re Ferden heme-n nle-gnndr


Nezdinde olan ahd ile peymn unutma
125

74
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Kevkeb-i bahtm uyand r-y mhm bu gice


Hkipya varmm ryda hm bu gice

Fikr idp hecrin ile gemi olan gam gnlerin


Aladm derd ile ey em-i siyhm bu gice

Zulmet-i eb sanmanz yer yer cihn tr iden


Kaplad nkim cihn derd-i hm bu gice

Msr- dilde tutd mesken akn ey Ysuf-ceml


Nl-ve ekimle told hb-ghm bu gice

Vasl- cnn ile oldum ey Ferde d-mn


Zil old hamd ola hl-i tebhm bu gice
126

75
22/a MERHM ZEVCEMN YDGRI OLAN
SAATN GB OLMASI CHETYLE GYETLE
DLSZ OLMAKLIIMDAN N
SYLENMDR

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

h kim kd elimden koynumun zer saati


Hasretiyle kalmamdr gnlmn hi rhat

Ydigr- yr idi tor gider gam-hr idi


Yirmibe yldan beri itmi idim nsiyeti

Zer gibi zerd ola ry hem ayar naks ola


Mekr ile ger b-gneler eylediyse sirkati

Yelkovan-ve rz u eb rzk in eksn taab


Soksun akrebler vcdn gre renc mihneti

Kld rakks- felek arh gibi sergerdn beni


Nie tolablar ile virdi bana ok zahmeti

Yedirir zencr-i zlf-i yr ile bend olmas


Kayd olup derd-i gama ekmekden ise firkati

Ben Ferde-ve gam u mihnetle ferdim dehrde


Gemedi lmsz b-renin bir sati
127

76
GAZEL

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Kimler itdi gzelim dmene hem-rh seni


Uradr varta-i uzmya o bed-hh seni

Ney gibi sne-i ayr hasedinden delinir


Gricek meclis-i ukda ey mh seni

h feryd niyzm eser itmez mi sana


Yohsa klmaz m fignm aceb gh seni

Hb- nahvetde ise em-i siyhm imdi


Uyarr bir gn olur h- seher-gh seni

El-aman eyle hazer nvek-i hmdan hazer


Hedef eyler bu Ferde gibi n-gh seni
128

77
GAZEL

Mef l/mef l/me f l/fe ln

Y Rab acab kyna yrin varlur m


Hk dr-i ek-i terim ile karlur m

Cn istese vir derdine dermn ider ol h


snlla zahm- muhabbet sarlur m

Pek inceden ince arama her szi ey dil


Hi bahs-i miyn ile kl krk yarlur m

stersem eer bu gazele ben dahi tanzr


Erbb- marif bana bilmem darlur m

Pek vesveseye zhib olupdur bu Ferde


Y Rab acab kyna yrin varlur m
129

78
KASTAMONIDA DEFN- HK- ITIR-NK
HAZRET- PR EYH ABN-I VEL
KADDESE SIRRUHUL-CEL HAZRETLERNN
POST-NNLNE BOLIDAN GELEN E-
EYH BRHM EVK EFEND
HAZRETLERNE
GAZEL
Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Sabdan geldi bir peygam bahra ho letfetle


Kd old gl-i tabm bu tebr-i meserretle

Aceb mi tt-s nameler klsam srrumdan


vahdet gl-eninin blbli geldi sadetle

22/b Getrdi kuvve-i kudsiye zencri ile el-hak


Cenb- Prden memrdur irda hakkatle

Yegne gevher-i yektdr ol zt- ulvv-n


Toldur genc-i kalbi cevher-i ilm fazletle

Dil-i vrnemiz zulmetde idi leyle-i gamda


Ziy bah itmeyeydin slikna evk-i himmetle

Azzim eyledin klarn dil-i mrdesin ihy


Mesh-ve iridi makdem-i feyzin mehbetle

Bu derghn Ferde ahkar byle du eyler


Yaa ey mrid-i gh yaa dim hilfetle
130

79
HIDV- MISR HNEDNINDAN CEMLE
FZILA HANIMEFEND HAZRETLERNN
TARAF-I CRYNIMA RSL
BUYURDUKLARI MANZUM NMELERNE
CEVB

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Yri ey nme yri h- seher-gh gibi


Hk-i pyna eri nle-i cn-gh gibi

desin hl-i dil-i zrm bir bir takrr


Yohsa haddim deil ol ha klam ben tahrr

Ey ulv-hmem maaden-i ilm irfn


Ey ceml-iyem Fazla devr-i zamn

Ps idp sne-i dilber gibi srdm yzme


Sonra tazm ile hrz eyledim an zme

Grdm env iekler ile znetlenmi


Sanmm kendimi firdevs-i berne girmi

Hzr-ve mjde-i cism buld hemn b- hayt


evk- ihsnnla gitdi gnlden zulmt

Varmaa bezm-i muallsna tacl eyle


Dmen-i devletini acz ile takbl eyle
131

Evvel eyle kusrn sen istirhm


Sonra syle ne ise arz- merm

Sad hezr hamd-i firvn bu mh- abn


Eyledin criyeni nme-i ltfa yn

B-huss nezd-i fakrneme ihd olunan


Cr deh kta varak-pre-i l bulunan

Bu inyt bu ihsn bu ltfa yetdim


Der-akab secde-nihd ile teekkr itdim

em idp b-yi kermnenizi vel-hsl


Gyiy dergeh- lynza oldum vsl

23/a Sen bugn msr- melhatde oluben sultn


d kl criyeni bi-izz be-misl-i ihvn

Bir niyzm dahi var zt- ulvv-nndan


tme meys beni nme-i ihsnndan

Ser-levha-i nmem ki ne tersm itsn


Znet-i elfz- hurf ile ne terkm itsn

tmesn dest-drzlk yed-i bgne aman


Kl kerem her ne ise yaz bana emr u fermn

Vadini itme ferm ey l-neseb


ltift- nigehin bana cihnda matlab
132

Nmemin zarfna elkb ne yolda yazaym


Nerede kang mahal semtine takdm ideyim

Bunlar bildir efendim yazaym arz- hl


Zde-i tabm olan nev-gazeliyn ll

tme tasd Ferde yeter itnb- kelm


Arz- hlini du eyleyerek it itmm

Nil-ve devlet-i mrn kla Mevl vfir


Hnednnla berber olasn km-ver
133

80
23/b ERF-I MEMLEKETDEN SHBL-
HAYRT EMS-ZDE EL-HC MUSTAFA
BEN TAMR TDRD CM- ERF
HAKKINDA
F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Es-sal ey mminn gelp kln bunda namaz


Mazhar- gufrn ide sizleri de Rabb- Mecd
Bin ikiyz dahi seksen drtde tamiri bilin
Eyleye mimrn Mevl kederlerden bad

81
KUTB-I AKTB-I CHN HACI BAYRM-I
VEL KUDDSE SIRRUHUL-CEL
HAZRETLERNN TARKAT-I ALYYES NISF-
I KASTAMONIDA ATABE GZ CM-
ERFNDE BR HAYL SENELERDR TATL
OLMU KEN HASBETEN LLLAH- TEL
ERKN-I MEZKREY HY BUYURAN
SHBL-HAYRT ERFDAN EL-HC
MUSTAFA BEN HAFD E-EYH HFIZ
ZY EFENDNN POST-NNLKLERNE
DR TRH
Ms tef i l tn/f i ln/ms tef i l tn/f i ln

Kutb- cihnn serveri ehl-i hakkat rehberi


Ol Hac Bayrm- Vel Serdr- cey-i evliy
134

rd fka yetp ems-i kermt irp


Bu Kastamon ehrine virmi idi nr- cil

Yani Atabe eyhi ol ems Efendi-i be-nm


Olmu halfe ced-be-ced bu dergeh ire dim

Ftih Atabe Cmii olmud irfn mecma


Pr u civnn her biri ird olurd c-be-c

Hayli zamanlardan ber bu hdmetin fsna


Kimse muvaffak olmayup n-bd idi bir reh-nm

Ol zt- lnin yine gl-en-serynda bugn


Bir goncesi ald kim blbl der isem de sez

lm u tarkat marifet ztnda mder-zddr


smi gibi virdi ziy meh gibi old ren

l-neseb vl haseb shib-i tevzu pr-edeb


Erbb- ak derghna elbetde eyler iltic

Kld erenler himmetin yazd Ferde trihin


Cevher gibi olup azz postunda pr ol ok yaa

mr fyztn ile gnden gne ide fzn


n em-i rh- ceddini ihy ider nr- Ziy
1306
135

82
KASTAMONI DEFTERDR-I ESBAK REFK
BEE RTBE- L HSN
BUYRULDUUNA DR

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Didi htif Ferde yaz hemn trh-i cevher-dr


Ki gnderdi Refk Bee ehenh rtbe-i l

1304
136

83
CENNET-MEKN PEDER-
BOZORKVRIMIN
FEVTNE SYLENLEN *

Fe i l tn/ fe i l tn/fe i ln

h kim bu felek-i bed-devrin


Elem-i mihneti cna yetdi

Hce-i ehl-i ulm Rid Efendi n **


Ki bu dem medrese-i hirete azm itdi**

Pr olup hsn- marifle hemn


Yz yanda ise de ol bitdi

yle bir zt- fazlet kn


bret al erh-i sitem-ker nitdi

Bin ikiyz tok(u)san bede h


Glen-i ilm kemlin de bahr gitdi**

Rhuna okuyalm Ftihay


Umarz Hak ana rahmet itdi

*
Ferde Hanmn eli ile yazl cnginden nakl edilmidir
**
aretli yerlerde vezin bozuktur.
137

84
24/b GAZEL

Fe i l tn/ fe i l tn/fe i l tn/fe i ln

Dil dp kulzm-i aka ne aceb c itdi


ekdii derd gam cmle ferm itdi

Tr-i mjgn cier-ghm yard gedi


Dde-i mest ayk gnlm serho itdi

Nevesi bende zuhr itdi geen eb y Allah


Yan mahfce efendim yine mey n itdi

Cn u dilden o mehin bendesi oldumsa nola


Arz- hlime bakp nlemizi g itdi

Dd elinden dilimin h kime derdim diyeyim


Sabr g resi g derde beni d itdi

Ol gazle nice ben derdimi takrr ideyim


em-i mesti dil-i pr-gym hm itdi

Yoiken ruhsat- cnne Ferde ksth


Mest iken dilrini p der-g itdi
138

85
GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

h kim bir k- rde hl oldum yine


Gnlm elden kardm py-ml oldum yine

Tk- ebrsn grelden gitdi rmm benim


Tkatim tk old gamdan b-mecl oldum yine

Gnlmn mamresi vrn olaldan hecr ile


Knc-i gamda tlib-i genc-i visl oldum yine

Hasret-i lalinle yand gam beybnnda dil


Sun lebin kim tene-i b- zll oldum yine

B-veflar sretin dilde Ferde nak idp


Yanarm bir ema fns- hayl oldum yine
139

86
PEDERM MERHMUN GAZELNE NAZRE

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Vefsn grmedik nkim biz o dilberden el ekdik


Uup blbl gibi nln gl-i ahmerden el ekdik

Olal tabmz merdm zen-i dnyy terk itdik


Bi-hamdillah bu dem bizler zer zverden el ekdik

Bulunmaz dersimiz talm ider hce bu lemde


Lednn ilmine kldk heves ezberden el ekdik

u- ems-i lem syesin arzu idp her br


Gzme zerre grnmez meh-i enverden el ekdik

Drahn oldyn gnlme bir eber- nazm


Ferde annn ll gevherden el ekdik
140

88
VSIFIN GAZELN TANZR

Fe i l tn/fe i l tn/fe i l tn/ fe i ln

Nr- hecrinle gnl nice giyinsn yrisn


Demidr vaslnla gayr salnsun yrisn

Gricek ltfn kan tola dern- ad


tdiin bulsun o da varsun ounsun yrisn

Kl ucyla gzelim bala dil-i uk


Ser-i kyunda kebter gibi dnsn yrisn

Gelecek olur ise sahn- emen-zra o h


Dim gl gibi al ala brinsn yrisn

Kat ok ekdi Ferde elem mihnetini*


Gayr yetmez mi firknla srinsn yrisn

(*) Ferde Hanmn eli ile yazl cnginde bu msra yledir:


Merhamet eyle Ferde kuluna sen hm
141

89

25/b N-TAMM BR GAZEL

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Zlfne dvne-ve bend old dil zencrsiz


Dde-i ehbz ile sayd eyledin nahcrsiz

Snemi pr-yre kld tr-i mjgnn meded


Niyetin katl eylemek ftdeni emrsiz

90
FERD

F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Mtem itsem hecrinle ol ad eyler dn


Balasam bir derdimi takrre tkenmez du gn
142

26/a Bo.

Bu sayfalar arasnda para kat var.

Birinci kat

91
F i l tn/f i l tn/f i l tn/ f i ln

Gz-i Hkn- Azam Hazret-i Abdul-Hamd


Cevher-i ztdr ann htem-i adline nign

Ann ltf ile revnak buld gl-zr- cihn


Bd- adliyle heme gl-en olur her zemn

Her ii ilhm- Rabbn o h- akdesin


Kuvve-i kudsiye var ztnda bil hakkel-yakn

Klmada erbbna tefvz mehm- devletin


Asdik-y bendegna itmede hep km-bn

Bahtiyr itmekligin bu vilyet halkn


Gnderpdr bir vezri kim ann reyi metn

B-huss ihsn idp bu Kastamon ehrini


Bir vezr-i l-nazri ki ann reyi metn

Tuhfe-i erkn- devletdr emn-i saltanat


Hem ens-i madeletdir zt- vls mekn
143

Hkip-y devletinden emm olur b-gmn


B-y ltf- merhamet n nfe-i h-y n

Hnesin gnlm gibi hem-dem idp devrn benim


Neyleyim tamre asl yok liykat hi mun

kinci kat:

Bir teh dest kasr b-vyeyim h kim


Vay eer olmazsa bize ltf u ihsnn karn

Geri devrndan teekk itdi Leyl v eref


Bencileyin grmemidir dde-i arh- bern

Bulmadm gerdn- dn devrinde asl km- dil


Eylerim beytl-hazende dim h enn

saf ren-i zamr ey hm-y b-hemt


Sensin ol destr- ekrem rif dn Fatn

Kesb-i feyz eyler mbht eyleyp hep m hs


Her ne c olsa kararghn ey zt- gzn

eme-i ltfundan eyler ebr tahsl-i kerem


Bb- ihsnn heme cize hsn- hasn

Byle mi eyler idim glzr- medhin dver


Blbl-i tabm eger i olmasa idi hazn
144

tme itnb- suhen ey dil-i ciz kl du


Bir du kim ana mn-hn ola Cibrl-i Emn

mr ikbl-i fznla ztn her du cihn


Sye-i hde mesrr ide Rabbl-lemn

Kl nigh- ltfuna mazhar Ferde ahkar


Bb- ihsnna gelmi srmede r-y cebn

(Bu sayfann sonundaki iki satr ok silik


olduundan okunamamaktadr.)
145

(Cemal Baharolundaki evraklar arasnda)

92
TRH- VELDET

Me f ln/ me f ln/ me f ln/ me f ln

. Fahr-i lem ol cenb-mahmidet-pr


Olupdur Kastamonda sadet birle defter-dr

Marif-in bahr-i keremdir zt- vls


Yine ihsn klmdr Hak bir dr-i h-vr

Zuhr itdi melhat havzasndan bir gl-i zb


Nola handn olup blbller itse name-i tekrr

Mbrek mh- mevlidin beinci gni ymniyle


Meh-i nev gibi ol hayrl-halef arz eyledi ddr

O bir dr-i girn mye hasb-i pk gevherdir


Ola hfz- Hdda pertev-efrz- eref her br

Peder mder birder hherine ol nahl-i pkzin


Muammer eyle y Rab olalar izzete ber-hordr

Didi hatf Ferde hme-i cevherle yaz trh


Kamer gibi tul itdi cihna Ysuf ruhsr
1285
146

nc kat

Me f ln/me f ln/me f ln/me f ln

Esp bd- ecel ban bahrn eyledi ifn


Btn ehl-i kalem nazm- teessf eylesn in

Ferd-i asr idi tab- nezhet-perveri ,iri


Saf-y rh-bah eylerdi her dil-i mrdeye gy

Kadn iken B- rem-i manda ricli eyleyp


rcil
Dinildi zr-i unvnnda std- suhen-pr

Getrdm r tekbr eyledm trh-i tm Tevfk


Ferde Hanmn olsun makm Cennet-i al
1317
+ 4
1321 sene (Hicr)

Hmi:Bu trih Kastamonl Sofu-zde Tevfik Efendi


tarafndan yazlmdr.Yaz da Sofu-zdeTevfik Efendinin el
yazsdr.
NDEKS

A Atabey 3,5,9,133,134
Abdulhamid 16,26,142 yet 31
Abdulkerim Abdulkadirolu yne 44,99
5 Aye Hanm 8,15,63
Abdulmecid Han 68 Azm Efendi 12,14,95
b- engr 33 Azr 79
b- hayt 130
Ahmed Muhtar Beyzde 22
Ahsen-i takvm 30,33 B
lem-i lht 17,91 Bizans 1
l-i Osman 51 Bolu 3,129
Ali Raif(Ferde Hanmn Batum 4
Beyi) 3,4,15,20 Bk 17,95
Ali(Haydar- Kerrr ,Sk-i Bahr
Kevser, r-i Hud,Murtaza) 16,24,25,67,79,87,95,97,
6,18,19,37,38,46,89 115,129,136,146
l-iAb 38 Bak 29,33,49
Alian Bey 12 B Ali 51
Amasya 1 Berat (kandili) 59
Anadolu 1,12 B- rem 63,146
Ank 17,43,69 Bde 90,104
Ankara 1,5,9,12,14,22, Badem 39
rif 33,34,62,64,95,97,102, Baharzde 2,12
103,115,123,143 Bezm 13,31,33,51,55,58,71,
Aristo 51,57 77,80,81,90,95,98,101,104,
saf 37,38,46,89 110,115,124,130,145
sitn 8,43,68,76,83,91,110 Blbl 4,19,47,54,55,59,
k 20,32,33,44,46,64,83, 78,79,84,85,89,91,97,104,
86,97,99,104,124,129,138 123,129,134,139,144,145
148

C Ehl-i Beyt 39
Candaroullar 1 Elest bezmi 31
Cm 16,17,283118,32,33, Erzurumlu Emrah 12,15,22,
35,38,41,43,45,58,64,67,74, 33,34
75,77,78,79,80,83,87,88,89 Evc 32,111
,91,92,94,99,103,104,109,
110,113,118,121,123,124,
128,130,136,137
Cem 55 F
Cemal Baharolu 3,12, Fruk 7
18,145, Ftih 1
Cemal Efandi(airenin olu) Fatin(Tezkireci)
14,23 11,12,19,20,26,68,127,149
Cemaleddin Aksaray 2 Fatma(Hz.Zehr) 37,38
Firavun 38
Fitnat 12,24,66
Fuzl 17
r Yr 31
obanoullar 1

G
Ged 36,46,52,75
D Gl 4,6,19,25,33,47,52,55,
Ddr 99,145 60,63,84,89,91,95,98,102,
Diyarbakr 1 107,112,129,139,140,145
Dou(Mecmua ) 19,22,37
Dursun Kaya 22
Dnya 7,16,20,33,38,49
H
Hac Bayram- Vel 9,133
Hads 101
E Halvet 29,43,44,119
Ebu Bekir 46 Halvet 8,31,41,42,43
Eb Hanfe 31 Hamdi Paa 8,15,61,72
Eb Mansur 31 Hme 11,52,60,65,67,105
Eflatun Cem Gney 12,22 115,145
Eflatun(Felatun) 37,51,55,62 Hamid Celal Bey 15
149

Hayrn 40,55,57,116 Karesi 1


Hersek 1 Krn 107
Hfz Bey 16,96 Kastamonu 1,2,3,4,5,7,8,
Hzr 69,130 9,10,12,13,15,17,19,20,22,2
Hr 24,67,112 5,45,51,53,54,55,56,57,59,6
Hm 68,114,143 2,68,89,95,118,121,129,133,
Hseyin(Sultan- ehdn) 134,135,142,145,146
37,38,39 Kelm 25
Kerbel 15,37,39
Kudmiye 9,15,51,66
Kurn 2,3,31
I Kutb 42,43,55,133
Isfahan(Sfahan) 25 Klbe-i Ahzn 11,58,82
Knt kenzi 30,44

bn-i Mlcem 39
bn-i Sn 55 L
bn-i Zyad 37 Leyl Hanm(Saz ) 9,10,12,
bnl-shak Fevz 14,27 15,16,23,66,76
brahim 30 Leyl 11,24,33,67,75,105
brahim evk Efendi 129 Leyla Oval 2
ksr 62,109 Lokmn 37
skender(Sikender) 51
smail Hakk Uzunarl
3,7,12,22
stanbul(Dersadet) M
1,2,4,5,7,10,11,13,16,22,23, M:Arif(Arif Nihat Asya) 19
121 Marif 19,26,27,52,66,
zzet Paa 4 115,128,136,145
Mhir Efendi 16,95
Mahmud Kemal nal 2,11,13
Mansur 88
K Manzum mektup 9,130
Kadr Gecesi 59,71 Msiv 43,97,95
Kaf Da 43 Mazmn 120
Kandehr 25
150

Mecnn(Kays) 17,33,67,79, Nazre3,9,15,16,19,23,32,76,


86,93,105,111 85,86,89,90,95,96,97,100,
Medh 40 101,110,118,139
Mehmed Ali Ayni Bey 10 Nedm 17,25
Mehmed Reid Paa 8,15,57 Nef 95
Mehmed Sreyya 22 Nemrud 38
Mehmed Tahir(Bursal) 22 Nl 93,125
Mehmed Zihni 22 Niyazi nver 22
Men arafe 41,99 Numn(Eb Hanfe 31
Mersiye 2,4,7,15,37,39 Nuh 30
Mervn 37,39 Nr 29,35,40,42,43,44,45,
Meydn 15,16,33,40 50,59,66,93,110,118,134
Msr 93,125130,131 Nirevn 70
Midhat Paa 5,6,7
Mirt 29,51,67,71,104,115
Muhammed (HzAhmed,
O
,Sultn- Peygamber,Resl-i Osman(Hz.) 46
Ekrem, Mustaf, Ahmed-i Osmanl 1,20,22
Muhtr, Sultn,Resl,
Habb-iKibriy)
29,30,31,35,36,37,40,46,71 mer Faruk 6,46
Muhammediye 3
Ms 101
Mustafa Eski 9,12,22 P
Mustafa sen 1 Peyrev 76,96,97
Mbeccel Kzltan 22 Pr 8,13,15,18,27,29,34,41,
Mfessir Alaaddin (Sdk) 42,43,44,68,69,72,76,119,
15,40,41 129,134,136,145,146
Mjgan Cunbur 22
Mnct 23 R
Refik Turan 1
Rahme(Ferde Hanmn
N annesi) 2,50
Nat 15,32,35 Rif Efendi(Muhasebe-i
Naime Zelal 22 Vilyet Ktiplerinden) 24
Nasr 38
151

Rid (Bahar-zde Hamm ems Efendi 134


Mehmed) 2,3,7,15,24,27, emszde El Hac Mustafa
97,100,136 Bey 133
Ramzniye19,15,59,63,64 eref Hanm 62,143
Refik Bey 9,135 imr 38,39
Rif Bey (airenin torunu) rn 83,93
3,23 kr Efendi 8
Rifat 75
Rmiz 16,94
Rif Bey(Kitap) 23
T
Rstem 32 Tab 9,13,26,51,55,57,67,76,
Rdvn 50,112 79,82,84,86,90,95,100,129,
Rz- elest 118 132,139,144,146
Tahmis
15,16,33,39,40,74,83,93
Takrz 15,24,25,27
S Tark 29,31,34,42,43,72,119,
Said Bey(Hfz) 16,115 133,134
Said Paa,8,15,18,19,89 Tefsr 11,24,46
Smih Molla 16,18,19,89 Tegazzl 9
Seluklular 1 Tevfik(Sofuzde Mehmed,
Senh 25 Hcezde) 13,14,15,16,146
Srr Paa 8,9,15,23 Trnakzde Zver Bey 13
Srr Bey 26 Tiryk 109
Sidre 68 Trabzon 1
Siv 29,33,115,118 Tb 68,112
Sleyman 6,101 Tuhfe-i Vehb 2
Tr 54,101
Ttiy 35
Trk1,2,11,13,20,22

aban- Veli 8,15,31,41,43,


44,42, 68,69,76,88,119,129
arb 29,33,77
ehd 15,37,39,75,88
U
em 63,74,93,95,104,111, Ukb 29,33,38
118, 134,138
152

V
Vahy-i reyyn 40
Vmk 79
Vsf 16,140
Y
Yakup Aa 13
Yehd 38
Yezd 37,38,39
Ysuf 28,79,125,145

Z
Zeynep 24
Zl-fikr 39
Zleyh 28,79,93
E K L E R

Raid Efendinin kz Feride Hanmn nikahnn kylmas


ile ilgili olarak Atabey Camii mamna hitaben yazd
not
Feride Hanmn msvedde hlindeki bir iiri
Baharzade Feride Hanmn Yakup Aa Camii Minaresi yaknndaki mezar
Anadoluda yle bir kr iei grdm
ki, kokusu beni mest etti. Bu kadn
Kastamonuda tandm Baharzde
Ferde Hanmdr. O dar evrede
ylesine kltrl bir kadnn yetimi
olmas gs kabartcdr. O, benim
grme gre, Anadolunun sessiz
bir tepesinde nefis kokusu ile bir vadiyi
dolduran kr iei gibidir.

Leyla Saz