You are on page 1of 101

I I

••

12 EYLUL'DE

REFERANDUMA

EVET

www.akparti.org.tr www.akkanal.com

I I

AN AVASA

Degiliklik Paketi ile illJili

Sorular ve Cevaplar

TEMMUZ2010

Tamtlm ve Medya Ba,kanliijl

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR

A AYASA

Deijiliklik Paketi ile ilgili

Sorular ve Cevaplar

TEMMUZ 2010

Tamtlm ve Medya 8a§kanhijl

iCiNDEKiLER

R. Tayyip ERDOGAN Sunu§

Giri§

SORU 1: Yeni Bir Anayasa'ya veya kisrnen de olsa Anayasa'da degi~iklik yapmaya

ihtiya~ var rmdir? 12

SORU 2: Anayasa degi~iklik teklifi konusunda AK PARTi'nin diger partilerle uzla~madlgl,

uzlasmak isternedidi iddia edilmektedir. Bu dogru mudur? 15

SORU 3: Bazi partiler ve cevreler seclme 1 YII gibi bir sOre kalrrusken Anayasa Degi~ikligi

yapmanm dogru olmadlgml iddia etmekte, bu lsln seclmden sonraki meclise

birakumasuu istemektedirler.1 YII daha beklenemez miydi ? 19

SORU 4: Ni~in paket. madde mad de referanduma sunulmuyor da, hepsi bir bOton

olarak referanduma sunuluyor? 23

SORU 5: Daha once TOrkiye'de ka~ kere Referandum vapilrms ve ne tOr sonuclar almrmstir? 25

Bireysel Hak ve OzgiirlUkler

SORU 6: Degi~iklik Paketi ile Olkemizdeki dezavantajll kesimlere ne tor avantajlar

saglanmaktadlr? 28

SORU 7: Degi~iklik Paketi'ndeki "kislsel verilerin korunmasmm" gOnlOk hayatta nasu bir

faydasl olacak, bu koruma hangi mahsurlan giderecek? 30

SORU 8: Yurtdl~ma ~Ikl~ yasaglyla ilgili vapilan dOzenlemenin arnao nedir? 32

SORU 9: Anayasa Degi~iklik Paketi ile getirilen Ombudsmanllk Kurumu Nedir?

vatandasm gOnlOk hayatma ne tOr kolayllklar getirecektir? 33

SORU 10: Anayasa Degi~ikligi ile 12 EylOI1980 Darbesi'nin failieri ve vardimctlan

yargllanabilecek mi? 36

Yargl

SORU 11: Degi~iklik Paketi'nde, idare Ozerinde yargl denetimini klsltlayacak bir

hOkOm var mrdir? 38

SORU 12: Bu Anayasa degi~ikligiyle; sivilierin askeri mahkemelerde, askerlerin sivil

mahkemelerde varqtlanrnalan ile ilgili nasil bir dOzenleme vapilrnaktadtr? ..43

SORU 13: Anayasa Mahkemesi'nin Oye savrs: ve i~leyi~i ile ilgili olarak vapilan degi~ikliklerin

gerek~esi nedir? Nasll bir Anayasa Mahkemesi modeli olusturulmaktadir. 45

SORU 14: Yeni dOzenleme ile 14 Oyenin Saym Cumhurbaskaru tarafmdan atanmast

sdz konusudur. Bu dogru bir tercih midir? 48

SORU 15: TBMM tarafmdan Anayasa Mahkemesi'ne Oye secllrnesi dogru mudur?

DOnyada ornegi var rrudir? 49

SORU 16: Anayasa Mahkemesi Oyeleri. vine 65 vasmda emekli oluncaya kadar

mahkeme Oyesi olarak kalacaklar rru? 52

SORU 17: Bir seferden fazla Anayasa Mahkemesi Oyesi olunabilir mi? 53

SORU 18: Mevcut Oyelerin durumu nasil olacak? 53

SORU 19: Bireysel Ba~vuru Hakkl nedir? Anayasa Mahkemesi'ne bireysel basvuru hakk:

verilmesinin pratikte ne tOr faydalan olacakhr? 54

SORU 20: Anayasa Mahkemesi'nin hukukcu olmayan Oyeleri olmasma ragmen nicin

vOce divan yetkisi bu mahkemeye verilmektedir? 56

SORU 21: Hakimler ve Savular YOksek Kurulu'nun vapismm degi~tirilmesi ile

yargl baglmslzligma zarar veriliyor mu? 57

SORU 22: Mevcut durumda HSYK'nm ka~ Oyesi vardir? 61

SORU 23: Anayasa degi~ikligi·ne gore HSYK'nm yeni Oye saYlsl ka~tlr? 61

SORU 24: Bakan ve mustesar dl~mdaki Oyeleri. mevcut durumda Yargltay ve

Dam~tay Oyeleri belirliyor. Degi~iklikle seclcller degi~iyor mu? 62

SORU 25: Avrupa Olkelerinde avru lslevi goren kurullarm Oye savrs: ve Oyelerin

secllmelerl nastldir? 64

SORU 26: Degi~iklikle. Adalet Bakaru'run HSYK'daki konumu tam olarak nedir? 68

SORU 27: Mevcut vapida, Adalet Bakanligl mustesan toplantuara katllmadlgl zaman kurul

toplanarnamaktadtr. Vine boyle mi olacaktlr? 69

SORU 28: Venedik Komisyonu'nun Adalet Bakanligl ve MOste~an'nm HSYK'da yer

almamasi ile ilgili kesin bir karen var rmdir? 70

SORU 29: Mevcut durumda. tum hakim ve savcilann denetimi Adalet Bakam'na bagli

Adalet MOfetti~leri tarafmdan vapilrnaktadu ve ancak Bakan'm izniyle inceleme ve

sorusturrna vapilrnaktadtr. Degi~iklik teklifi ile getirilen yapl nasildir? 71

SORU 30: Degi~iklik Paketi ile Adalet Bakaru'na bagli olarak kurulan Tefti~ Kurulu

Ba~kanligl'na bagli mufettisler. nevi ve kimi denetleyecektir? 72

SORU 31: Yeni vapida, mufettislerln atamalan hangi makamca yaprlacaktrr? 73

SORU 32: Halen, meslekten lhrac dahil. HSYK'nm hlcblr karan, yargl denetimine

tabi degildir. Bu durum degi~ecek midir? 74

SORU 33: Mevcut durumda, yUksek yargl mensuplan dl~mdaki hakim ve savcilar

HSYK'ya Uye olamsrnaktadtrlar. Bu durum devam edecek mi? 75

SORU 34: Su anda HSYK'nm mUstakil blnasi. sekretervasi ve but~esi var rmdir? 76

SORU 35: Mevcut vapida, Yargltay ve Danl~tay Uyeleri, her Uyelik lcln U~ ki~iyi salt

~ogunlukla seernektedlr, Bu boyle devam edecek midir? 77

SORU 36: TUm bu lvilestlrrnelere ragmen, degi~iklik teklifinde, SaYIn tumburbaskam'nm se~ecegi 4 Uye dismoa yUrUtme, hatta yasama kurumu olan TBMM, HSYK'ya Uye secmediql halde, yargl baglmslzllgmm ortadan kaldlnlacagl iddlasi nereden

kavnaklanrnaktadir? 78

SORU 37: Yarqrnm fiziki ve teknolojik altvapi, personel ve ozlUk haklar gibi sorunlan varken,

nicin bunlar verine HSYK'nm vapis: ile ilgili konu oncellk haline getirilmektedir? 80

Cah$ma Hayatl ve Ekonomi

SORU 38: Pakette, cahsma havat: ile ilgili bir lvilestlrrne var rmdir? 84

SORU 39: Ekonomik ve Sosyal Konsey'in Anayasa'ya girmesinin pratikte ne tavdas: olacaktlr? 86

SORU 40: Anayasa Degi~iklik Paketi'nin ekonomik olarak Ulkeye getirisi nedir? 87

Anayasa Degi~iklik Paketi ile ilgili Referandum'da "Evet" demek i~in 40 neden? 95

Anayasalar, Ulkelere ve milletlere istikamet cizen hukuki metinlerdir. Anayasalar, birer yaZlh metin olmakla kalmavip, Olkenin bugOnOyle ve gelecegiyle; emegiyle, ekmegiyle, hukuk sistemiyle, istikran, uluslararas: gorOnOmO, itiban ve en onernllsi de demokratik standartlanyla dogrudan ilgili metinlerdir.

TOrkiye, antidemokratik mOdahalelerden demokrasi dogmayacagml yakm tarihimizde aglr bedeller odernek suretiyle tecrObe etti. AYni sekilde, mOdahale OrOnO olan Anayasalar'm da TOrkiye'yi gelecege ta~lyamayacagl vasanarak gorOldO.

BugOn varolan bir ~ok ekonomik, siyasal, hukuki ve sosyal sorunun temelinde demokratik, kapsavm ve kusatm bir Anayasa'ya sahip olunmamasi yatlYor. Anayasa, Olkenin hedeflerini destekleyen, Olkenin ufku ile ortusen. Olkenin vizyonuna uygun dusen bir vaprda olmahdu. Anayasa, Olkenin atihrn yapmasma, zencinlesmeslne. bolqesel ve kOresel gO~ olrnasma katk: saqlamahdn.

1982 Anavasasr i~erdigi antidemokratik unsurlar ve ~agm lhtivaclanm karsilamavan bakl~ a~lslyla TOrkiye'nin istikrar ve gOven zeminindeki kararll yOrOyO~OnO motive etmedidi; milli birligi, karde~ligi ve vatandashk suurunu yeterince pekistirici bir rol Ostlenmedigi, bireysel hak ve ozgOrlOkleri modern standartlara erlstlrecek bir bakrs a~lsl ihtiva etmedigi cerekcesivle toplumun farkh kesimlerince elestlrilrnektedir,

Bolgesinde ve dlmvada gu~lU, ltibarh bir Ulke olmavi, dilnvarun en buyuk ilk 10 ekonomisi arasmda yer elrnavi, kronik sorunlan ~ozerek geleeege daha emin adimlarla ilerlemeyi, en onemllsi de, ustunlerln hukukunu degil, hukukun ustunlUgunu egemen kllmaYI hedetlernls bir Turkiye'ye bu Anayasa dar geliyor.

Bu Anayasa'nm degi~mesi gerektigi, demokratik bir yapiva kavusturulmasi. anti demokratik unsurlanndan anndmlrnasi gerekliligi toplumun onernll bir kesimi tarafmdan kabul goruyor. 22 Temmuz secimlerlnde biz aziz milletimizin huzuruna, Anayasa'YI degi~tirmenin ve daha demokratik bir yaplya kavusturrnanm onemine vurgu yapan bir anlaYI~la ~Iktlk. Aziz milletimiz, 22 Temmuz'da bizim bu mesahnuza destek verdi, emaneti bize tevdi ederek Iurkive'nln ihtiyael olan degi~imi uerceklestlrmernlzl bizden istedi.

Biz, halkimizdan aldlglmlz yetkiye dayanarak, halkirmzm ihtiya~, beklenti ve taleplerini qozeterek, buyuyen ve qellsen Ilirkive'nin demokratik bir Anayasa lhtivacuu her sevln uzerinde tutarak bu degi~im sureclni baslattik

Statlikocu zihniyetin, degi~ime direnen, degi~im ve qelislm sureclnin onunu kesmeye cahsan tavnlanna boyun egmedik.

Turkiye Buyuk Millet Meelisi'nde de ger~ekle~en Anayasa degi~ikligi goru~melerinde zaman zaman sergilenen kmn, clrkin ve nezaketsiz usluba kar~lllk biz sabula ve nezaketle hareket ettik. Diger siyasi partiler, kendi milletvekillerinin hur iradesi ve vicdaru uzerine ipotek koyarken, biz, milletvekillerimiz uzerinde hlcblr bask: ve yonlendirmeyi kabul etmedik. Onlar kendi aralannda degi~ime kar~1 statuko lttifaki sergilerken, biz bir kez daha milletimizle ittifak vaptik, bir kez daha milletimize yoneldik.

AK PARTi grubu, Anayasa Degi~ikligi sureclnde kader birligi yaparak, siyasi tarihimizde birbirine bu kadar kenetlenen, karde~ligi bu denli vllcelten, birlik ve beraberllclnl bu ol~ude pekistlren ilk siyasi parti grubu oldu ve adiru tarihe vazdrrd;

AK PARTi grubu ve AK PARTi milletvekilleri, Uzerlerine dU§en tarihi vazifeyi hakklyla verine getirdiler ve Uzerlerindeki emaneti hakklyla tasrduar,

Simdi artlk soz aS11 sahibinde. Simdi artik yetki ger~ek sahibinde. Simdi mUhUr aziz milletimizde ... Aziz milletimiz son sozU sovlevecek, son karan verecek ...

Anayasa degi§ikligi sUrecinde, bir bilgi kirlenmesi olusturrnak. zihinleri bulandnmak. qercekleri carpitrnak i~in iftira ve karalama odakh bir kampanya yUrUtUldU.

Referandum sUrecinde de avru sekilde halknruzm yanll§ ve varultrc: iddia ve ithamlarla yonlendirilmesini onlemek. degerli halknmza dogrulan en valm ve en dogru sekilde ulastirmak icin elinizdeki kitap~lgl haztrladik.

Bu kltapctk lnaruvorurn ki, Anayasa degi§ikligi hususunda turn sorulara tatmin edici kar§lllklar Uretecek, bir kisrm soru isaretlerini ve tereddutleri ortadan kalduacakhr. Dahasl, bu kitapcikta yer alan qercekler, asilsrz iddia ve ithamlan da en bastan qecersiz knacaktu.

12 EylUI'Un 30'uncu YlldonUmUnde, 30 YII aradan sonra vine bir 12 EylUl gUnUnde lnarnvorurn ki halkirruz 1982 Anavasas: Uzerindeki en kapsamll ve en demokratik degi§imi qerceklestlrecek, TUrkiye i~in yeni bir ~agln kapilanru aralavacaktir.

Biz aziz milletimize her zaman gUvendik. Milletimizin engin ferasetine, dirayetine her zaman itimat ettik.

Halkmuzm en gUzel karan verecedine yUrekten lnaruvor: Anayasa Degi§ikligi Referandumu'nun Ulkemize, milletimize, demokrasimize haYlrl1 olrnasim diliyor, sizleri sevgiyle selamllyorum.

R. Tayyip ERDOGAN Ba~bakan AK PARTi Genel Ba~kanl

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru1

Veni bir Anayasa'ya veya klsmen de olsa

Anayasa'da deiji,iklik yapmaya ihtiya~ var mldlr?

cevap1

TOrkiye'nin yeni bir Anayasa'ya, bu mOmkOn olmazsa baz: temel konularda kisrnen de olsa Anayasa'da degi~iklik yapmaya her sevden cok daha fazla ihtiya~ vardtr.

1982 Anayasaslr 12 Eyliil1980 tarihinde ger~ekle~tirilen askeri darbeden sonra yapllml~ antidemokratik bir anayasadlr.

Son 28 vrlda 16 kez, 85 maddesi ile ba~langl~ krsmmda degi~iklik yapllml~ olan 82 Anayasasl, i~ tutarhhquu kavbetrnls, toplumumuzun ihtivaclanrn karsuavarnaz hale qelrnlstlr,

12 I

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

HUkiim,et ve PIr.iameMIQI 'els!hecfildil,.

Si,asall rpartUerin faali¥ielleri Idurdu,ruldu'~,

'-.rJam-l ..... rt· .'. A, 111.., .1' IIIULII, -:-

QL eIlUII!i;O_ -enn ul,llunu _ldlUlm

kaldll1lldl:., Sacd 05JDO'1Iinl hilJarll,O •• gal ,llImaYlrsaillba,kldI

.t'H!nelkuIilIIHIV' :IkQHnI IEv,l'eI:l'iln bM~~I!9!_1idallHl.!

IHua" hniz, IU¥¥B!t' IOnUr:t,,"hm i"l~ IhIIIl liIomurtDrn MillirGiJ;verfi .Qnmrj~l!!de !gilre¥ laid.

Aslmda, Cumhuriyet'in temel niteliklerini ve Devletimizin vazqedlmezlerlnl ifade eden birka~ madde drsmda, tepeden tlrnaga yeni, ~agda~ ve sivil bir Anayasa'nm hanrlanrnasi Olkemizin lhtlvac: ve bizim de temel arzumuzdur. BugOne kadar bu vonde ahlan adimlann statOkocu gO~ler ve statOkocu muhalefet tarafmdan nas: I enqellendiqi kamuoyunun malumudur.

Halkm katihrm ve demokratik vontemlerle hazutanacak ve kabul edilecek bir Anayasa esasen halkumzm da ozlemidir.

$u anda gundemde olan 26 maddelik degi~iklik, 1982 Anayasasl iizerlnde ~imdiye kadar yapllan en onemli ve koklu degi~ikliktir.

2011 yazmda vapilacak milletvekilliqi genel seclmlerinden sonra, halknruzdan Anayasa'nm turnunu degi~tirecek yetkiyi alrnarruz halinde, halkmuza. bOtOnOyle i~ tutarilligi olan, bireyi devlet karsismda daha azgOr ve gO~1O

ktlacak yeni bir Anayasa sunmavi hedefliyoruz. I

13

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Ancak, bugOn icin adeta zaruri hale gelen baz: temel konularla ilgili bir Anayasa degi~ikligini qerceklestirivoruz.

ilerleyen sayfalarda. bu degi~ikliklerin neler getirdigi ve hangi faydalan saglayacagl maddeler halinde sunulacaktir,

Birer toplumsal sozle$me olan Anayasalar, geni~ halk kitlelerini ve tOm toplumsal kesimleri ilgilendirdigi i~in aym oranda geni~ bir zemine dayanmak durumundadirlar.

Esasen, tOm yurtta, 28 vildan beri bircok siyasi partinin, sendikanm, odarun, borsarun. meslek orgOtOnOn ve genel olarak Sivil Toplum OrgDtleri'nin vaphklan hazuhklardan ve ortaya koyduklan Anayasa degi~ikligi taslaklanndan da yararlamlarak bir Anayasa degi~ikligi paketi hazulanmistir.

Geciken ve qeclktikce de Olkemize pek cok ~ey kaybettiren Anayasa degi~ikligini milli iradenin sahibi olan halkimrze arz ediyoruz.

Bu deiji$iklikle;

1- Temel Hak ve HOrriyetlerin, insan haklanrnn

Anayasal seviyesini geni~letme. gu~lendirme ve ~e~itlendirmeyi. 2- Demokratik Standartlan yOkseltmeyi.

3- Hukuk devletini ve yargl baglmslzllgml gO~lendirmeyi.

4- Siyasal alaru yeniden tabii suurlanna kavusturarak etklnlestlrrnevi amachvoruz,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru2

Anayasa deijiliklik teklifi konusunda

AK PARTi'nin diijer partilerle uzlalmadlijl, uzlalmak istemediiji iddia edilmektedir.

Bu doijru mudur?

cevap2

HaYlr, doijru deijildir.

AK PARTi iktidara geldiijinden beri, Anayasa deiji~ikliiji ile ilgili olarak 8 paket TBMM'den ge~irilmi~tir. Yaptlen bu krsml deiji~ikliklerden sonra 22 Temmuz 2007 seclmlerlnde halkumzm buyuk teveccuhu ile tekrar iktidara gelen AK PARTi, Anayasa'nln bir butun olarak deiji~tirilmesi i~in harekete ge~mi~tir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Bir bilim heveti tarafmdan hanrlanan teklif taslagl, karnuovunda tartl~llmava baslanrms, ancak basta CHP olmak Ozere muhalefet partileri sadece tartsmava zemin olrnasi icin hanrlatuan taslagl konusmava ve gorO~meve vanasmarmstr, Daha da otesi, donemin ana muhalefet lideri SaYln Deniz 8aykal, Meclis'in Anayasa yapamayacaglnl, bunun lcln kurucu meclis iradesi olmesi gerektigini soylemi,tir.

Tartl~malar devam ederken donemin CHP lideri Saym Baykal, bu sefer AK PARTi'nin Anayasa'YI deiji~tiremeyeceijini, buna ehliyetinin olmadlijml ifade etmlstlr, Saym Baykal'm sozleri medya ar~ivlerinde durduiju gibi, lnsannmzm hanza kaYltlarmda da mevcuttur.

2008 VIII EvlOl avinda donemin Meclis Ba~kanl, TBMM'de bulunan tOm sivasi parti gruplanna vaZl vazml~ ve her grubun verecegi 2 Ove ile demokratik ve sivil veni bir Anayasa hazulamak amacvla bir uzlasma komisyonu kurulacagml ifade etmlstir, Ancak CHP buna da kesinlikle vanasmerms, partilerin milletvekili savsma bakumakszm eslt oranda kahhrm saglayan bu komisyona da kesinlikle Oye verrnevecedini ve hicbir sekilde AK PARTi ile birlikte bir Anayasa degi~ikligi cahsmasmda beraber olmayacagml beyan etrnlstir.

161

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

~u anda referanduma sunulmus olan Anayasa Degi~iklik Teklifi henOz taslakken % 1 ve Ozerinde oy alan tOm siyasi partilere sunularak diyalog ve lstisare ~agnsl vapilrmstn.

Tiim bu iyi niyet ve uzlasma ~abalarlna, MHP yetkililerinin cevabi "Bizi bu konuda ziyarete gelirlerse, ~aylarlnl i~erler, qlderler" ~eklinde olmus: ate yandan CHP'Ii yoneticiler ise kendilerine sunulan dcsvamn kapaglnl bile a~mayacaklarlnl saylemi~lerdir.

Olumsuz a~lklamalara ve diyaloga vanasmavan tutumlara ragmen, partiler ziyaret edilerek taslak kendilerine anlatumrsnr.

CHP, tamamen kar~1 durus sergilerken, MHP ise ancak bir sonraki seclrnde olusacak 24. Donem Meclisi'nde bu konulann ele ahnmas: gerektiginde rsrarci olrnustur.

Saym 8aykal, Anayasa degi~iklik teklifinde AK PARTi'nin kararhllgml qorunce, bu sefer manevralara baslarms. O~ madden in taslaktan avnlrnasi teklifinde bulunrnustur,

117

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Partilerin kapatilmasi ile ilgili dava a~llmasl, Anayasa Mahkemesi ile HSYK'nln kurulus ve i~leyi~ini esas alan O~ maddenin mOstakil olarak Referandum'a gotOrOlmesi hususunda donernin CHP lideri SaYIn Baykal, henOz Meclis'te gorO~Olmemi~ken, SaYIn Curnhurbaskaru'ndan kendi gorO~O istikametinde taahhot talebinde bulunrnustur, SaYIn Basbakan samimi olunrnasi halinde 3 maddenin avnlrnas: hususunun Meclis zemininde gorO~Olebilecegini sovlemis, bu sefer, CHP O~ maddeyi, 11 maddeyi lceren 3 konu olarak degi~tirmi~tir.

Ba$ta CHP olmak llzere muhalefet, hi~bir zaman Anayasa Degi$iklik teklifinin ozu ve i~erigi ile ilgili samimi yakla$lmlar serqllememls; "uzlasma" dive gundeme getirilen hususlar ise yapllmak istenen degi$ikligin savsaklenmasr, ertelenmesi veya sulandmlmast giri$imi olarak algllanml$tlr.

Meclis'teki 4. siyasi parti grubu BDP ise mevcutla yetinmeyen bir gorOntO altmda, "istemezi.ik~i.i Cephe"ye katilrrustir.

I

I

Milletin vekillerinin bir kisrm ile uzlasrna sans: kalrnarmssa yetkinin esas sahibi olan milletin kendisinin iradesine basvurmak zorunlu hale gelmi~ olur. Demokrasilerde onernli bir enstrOman olan Referandum bu asamada lnaruvoruz ki, bugOne kadar oldugu gibi, dOgOm ~ozOcO olacaktir.

lsi

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru3

Bazi partiler ve ~evreler se~ime

1 YII gibi bir siire kalml,ken Anayasa Degi,ikligi yapmanln dogru olmadlglnl iddia etmekte, bu i,in se~imden sonraki Meclis' e blrakllmaslnl istemektedirler.

1 YII daha beklenemez miydi?

cevap3

1982 Anayasasl'nln iizerinden 28 ,II ge~ti.

Yukarlda da ifade ettigimiz gibi ~imdiye kadar bu Anayasa'nln 80' den fazla maddesinde degi~iklik yaplldl ama Anayasa Mahkemesi basta olmak iizere, sivil ve askeri yargl ile ilgili neredeyse hi~bir degi~iklik yapllmadl.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Hatlrlanaeagl Ozere, 22 Temmuz 2007 seclmlerinden hemen sonra, bir bilim heyetine haztrlattlan Anayasa degi~iklik taslagl gOndeme getirilinee de muhalefet vine kirk dereden su getirerek vapic: bir tutum takmmadi.

Seclrnin yakmllgl veya uzakllgl bahane edilerek, bu ~ok onernll ve havuh isin ertelenmesi, otelenmesi kabul edilemez. TBMM a~lk oldugu her gOn yasama ve denetim gorevini yapmakla gorevlidir.

Nitekim daha 3 Mart 1993'te Donemin CHP Genel Ba~kanl Saym Deniz Baykal'm lmzasivla TBMM Anayasa Komisyonu'na sunulan Anayasa degi~iklik onerlslnde, 1982 Anavasasrrun bir bOtOn olarak degi~tirilmesi gerektigi, aneak bu konuda Meelis'te uzlasrna sadtamamn zorludundan delay: kismi lvilestirrnelern yapilabileeegi ve bunun kesinlikle geeiktirilmemesi gerektigi ifade edilmektedir.

Bu ne yarnan ~eli~ki?

Ba, Vk,' .at, ',982 Y,ll"rnd"a ,anaya~anln tem!9,' lden hata,ll oldugunu soylOyerdu.

YIITar soma ayru anayasarun en atesli savunucusu oldu. _ _

Ie .klm I'IS2' 'Mlnll Hu,,"o' •• M""y~, ~ [ 7 ij:Jl~~' ~~Qli I<ulil" ~~l"10'''(dDI5I>''y~' rH~ fr~1

y_;oI.ri",~yo~I"I"""" p'I"""""'.'1li1 8oO:,r!OI', ,,...___ """~"""J'l c\l1li;IIInlol< lol"'i"io A~ p"~,,,,,, ....... I Ba'/~dl'd~'"

cuntu ,.r.l.nooTI n",,,lnltl.R ,,,,"y~.~n'~ , .--.!: r""./'I'''Mt. ~~ ~Dndl[ ~~~I<I~ I~"a" \1"'11 d!lO¥",,"

~llIClmrm" h esu plnYlM\ y.nll§ olciuCUIlW l\,,,":, !!JftIf haklerrm d.","k~.r",,,. 11u'uf,., 'Jf.,lII0, 11i1~rll!l'nd.:l~1

M"r1,~"r. bu a"if~~'" "'~",o"ras.l,,"llR ii<lllol ~molura.l dlHm, nlrtn ~u '~I.U" LD,,~~ YIlZ '.""" Af,I'"¥I'- Itf.:!I~'

."", ~~ denjO"",r l>I.ooq,"O d.JIli;at Y'lO!IfO'd.... _ '!I ... y.IDJI_ _... "0,,,",,, ..... t, _ Mw "'[ _

IfF!I Baykal:: Illul ana,ClSD1111'd I. 'Y' en] anayasa yapmak

Itit • eto'narme' he.soplan yan.llf)) II idall1l ,goz.e ahnaknr'

SozD edilen belgede SaYln 8aykal'a ait tespitler aynen ~oyledir:

"1982 Anavasasr'mn simrf dOzeltme ve lvllestlrrnelerle demokrasiye ve hukukun temel ilkelerine uygun duruma getirilmesi hemen hemen olanaksizdu. Bu Anayasa, temel anlaYI~I, vapisi, dili ve yaZlIl~1 baktrmndan to mOyie yeniden elden ge~irilmeli ve vazrlmahdu.

20 I

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Parlamentonun bugunku olusurnu itibariyle bu kapsamda bir degi~iklik icin uzlasrnava varmanm gu~lUkleri olabilir. Bu durum goz onimde bulundurularak ve mevcut kosullann elverdigi ol~ude yapllabilecek bir lvllestirmeve katkrda bulunmak amacivla bu oneri olusturulmustur,

Anayasa degi,ikliijinin savsaklanmasr, ~ozume baijlanmamasl, aglrhgl artan ortak sorunlara yol acmaktadtr. Giderek bir rejim bunahmma donu,me tehlikesi gostermektedir.

Bu nedenle Turkiye Buyuk Millet Meclisi onundekl bu soruna el koymall ve ~ozum aravislanru geciktirmemelidir. Boylece Anayasalann olaganustu dcnemlerde ve ara rejimlerde degi~tirilmesi all~kanllgl verine, demokratik vonternlerle ve halk iradesine dayamlarak duzenlenmesl yolu anlmahdu. Bu avru zamanda halkinuzm beklentisidir. Bizim de qorevlmlzdlr."

Saym Baykal'm bu sozlerlnln uzerlnden 17 YII ge~ti. 17 YII once Darbe Anayasasl'nm degi~tirilmemesinin giderek bir rejim bunanmma donu~tugunu, belirterek Anayasalann olaganustu donernlerde ve ara rejimlerde degi~tirilmesi all~kanllgl verine demokratik vontemlerle halk iradesine dayamlarak dlizenlermesini talep eden ana muhalefet eski lideri, sirndi demokratik vonternlerle ve halk iradesiyle vapilan Anayasa degi~ikligine

ne vazrk ki kar~1 ~Ikmaktadlr. I

21

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Aynl Saym Baykal, 7 Subat 2008 tarihinde TBMM'de, CHP grubunda basma a~lk yaptlgl konusmada 15 YII once sovledlklerlm hke sayarak ve kenara iterek bir slvesetcinln, herhangi bir TBMM mensubunun agzmdan bile ~Iktlgma lnamlarnavacak su korkunc sozler: pervasizca soyleyebilmektedir:

"Va kurtulus sava§1 yaparsm yeni bir devlet kurarsm; ya da ihtilal yaparsm, ldanu goze ahrsm, 0 zaman yeni Anayasa yaparsmrr

Vani CHP'nin eski lideri Saym 8aykal'a gore Anayasa yapmanm iki yolu var: Va sava§ ya da darbe ... Saym 8aykal bunlan soylerken, ba§ta CHP'nin §imdiki Genel 8a§kam Saym Klh~daroijlu olmak uzere, partisinin kurmay heyetinden en ufak ayklrl ses ~Ikmaml§tlr. Onlar da Saym 8aykal'Ia aym tutumu payla§ml§tlr.

Boyle dusunen ve bunu ceklnmeden Millet Meclisi'nin ~atlsl altmda sovlevebllen bir liderin kendisi ve partisi ile demokratik bir uzlasrna ne kadar rnurnkundur? Buna halktrruz karar verecektir.

221

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru4

Ni~in paket, madde madde referanduma sunulmuyor da,

hepsi bir biitiin olarak referanduma sunuluyor?

cevap4

iddia edildigi gibi Venedik Komisyonu'nun Anayasa oylamalannm mutlaka madde madde vapilmas: gerektigi ile ilgili baglaYlcl bir karan yoktur.

Venedik Komisyonu'nun, Anayasa degi~ikliklerinin birbiriyle ilgisi olmayan maddelerinin ayn ayn ovlamasimn daha iyi olacadma dair bir tavsiye karan vardir.

23

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Anayasa'nm butununun referanduma sunulmasi halinde, oylamanm tek bir madde gibi yapllacagl da Venedik Komisyonu'nun karan geregidir. ~u andaki Anavasarmz ge~ici maddelerle birlikte 194 maddedir. 194 madden in tek tek ovlanrnasi TUrkiye'de degil, dunvanm hlcbir yerinde mumkun degildir.

Bu pakette Referandum'a sunulan 26 maddenin hepsi daha fazla hak ve ozgurluk, daha ~ok demokrasi ve daha oturmus hukuk devleti enlamma geldiiji Icln hepsi birbiriyle doijrudan veya dolaYlslyla ilgilidir ve ilintilidir.

Hal boyle olunca, bu Referandum'a konu olan paketin bir butun olarak halkm iradesine sunulrnasmm uluslararasi uygulamalar ve evrensel hukuka avkm hicbir taran yoktur, olrnasi gereken budur.

241

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru5

Daha ince Tiirkiye' de ka~ kere Referandum yapllmll ve

ne tiir sonu~lar alinmlltlr?

cevap5

Bugune kadar ilki 1961'de, sonuncusu 2007'de olmak ilzere ulkemizde 5 kere Referandum yapllml~tlr.

Millet iradesine basn yapllmadlgl zaman, halkirmz hOr iradesiyle referandum sandlgma gittigi zaman her seferinde sagduyusuyla karar vermis ve "Egemenlik kavrtsiz sartsiz milletindir" hOkmOnO icra etrnlstlr,

125

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

1961 ve 1982 Anayasalan'nln referanduma sunulmasi maalesef silahlann golgesinde yapllml$; hem milletin aydlnlatllmaslna mllsaade edilmediiji lcln, hem de askeri rejimden bir an once sivil yonetime ge~ilmesi lcln halk istemeyerek de olsa darbecilerin hanrletnklen Anayasalara Uevetrr demlstlr,

Hem 1961'de hem de 1982'de vapilan referandumlarda halkr'evet" demeye tesvik etmek ve bunun propaqandasuu yapmak serbest; ancak "havir" demek ve "havrr" denmesi lcln propaganda yapmak vasakti

261

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru6

Deijiliklik Paketi ile iilkemizdeki dezavantajll kesimlere

ne tiir avantajlar saijlanmaktadlr?

cevap6

Anayasa'da devletimizin ozellikleri saYlhrken UTurkiye Cumhuriyeti, demokratik, laik, sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir.

Cumhuriyetimizin olmazsa olmazlanndan biri olan "sosyal devlet" olma ozelliqinin geregi olarak, toplumumuzdaki dezavantalh ve ozel olarak desteklenip korunmasi gereken baz: kesimlerle ilgili ozel tedbirlerin ahnmasi gerektigi ortadadir.

Bu degi~iklikle kadmlar, cocuklar, ya~hlar, ozOrlUler, harp ve vazife sebitlerinin dul ve yetimleri ile malOI ve gaziler lcln almacak ilave tedbirler, yapllacak ivilestirmeler ve onlann dururnlanru dOzeltmeye vonelik pozitif avnrncrhk lceren uygulamalar Anayasa'nm e~itlik ilkesine avkm savrlmavacaktir,

281

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Hassas, kmlqan ve toplumumuzun ~ogunlugunu olusturan dezavantajll insanlara verilecek ilave desteklerle ancak onlan bu toplumda eslt ve onurlu bir sekilde havatrru surduren bireyler haline getirebiliriz.

Bu degi~iklikler bu anlavrsm anayasal alt vapisuu olusturmaktadir,

Bu duzenlerne, taraf olduqurnuz tum uluslararas: anlasrnalann geregi oldugu gibi, avru zamanda insani ve vicdani bir yukumlUlUktur.

Degi~iklik paketinin 4. maddesi ile aynca cccuklarla ilgili evrensel hukuk normlanna paralel ivllestlrrneler vapumakta; cocuklann her turlU istismar ve siddete kar~1 korunrnasim devlete onemll bir sorumluluk olarak viiklemektedir.

Bu mad de deiji~tirilirken;

e Cocuk haklanna dair Birle~mi~ Milletler Sozle~mesi e insan Haklan Evrensel Bildirgesi

e Birle~mi~ Milletler Engelli Sozlesrnesl

e Ba~ta kadm-erkek e~itsizligi olmak uzere aynmclllga kar~1 tum uluslararasi bildirge ve belgeler

e Avrupa Birligi ilerleme Raporlan

e Konuyla ilgili daha once Sivil Toplum Kurulu~lan tarafmdan hanrlanan taslaklardan referans ve kaynak olarak vararlamlrmstir, 129

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru7

Deijiliklik Paketindeki ukilisel verilerin

kerunmasmm"

giinliik hayatta nasil bir

faydasl olacak, bu koruma

hangi mahsurlarl giderecek?

cevap7

Bilindigi gibi, bilgi ~agmda turn bilgilerin elektronik ortamda tutulrnasi sonucu, ki~isel bilgilerin istismar edilmesi veya istenmeyen bir blcimde elde edilmesi yahut kullamlrnasi ~ok kolay hale qelrnlstir,

Bireylerin adi, ya~l, adresi, medeni durumu, telefon numarasi, pasaport nurnarasi. ozge~mi~ bilgileri, resimleri, sesi, parmak izi gibi bilgiler kisisel bilgilerdir.

Egitim, sagllk, sosyal gUvenlik, vergi ve kamu dUzeninin blrcok alanmda da kisisel bilgiler elektronik ortamda saklanrnaktadir.

Mevcut Anayasa' da klslsel bilgilerin korunmasuu guvence altma alan doijrudan bir hukum ne yazlk ki yoktur.

30 I

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Ozel hayata, aile hayatma, konuta ve haberlesrneve saygl hakkuu dOzenleyen Avrupa insan Haklan Sozle~mesi'nin 8. maddesi, klsisel bilgilerin korunrnasuu garanti altma ahr, Bu dOzenleme vapihrken, soz konusu sozlesrnenin

8. maddesine uygunluk goz onunde bulundurulrnustur.

Bu dOzenleme ve buna uygun olarak ~Ikanlacak kanunlarla vatandaslar su avantajlan elde edeceklerdir:

e Ki~isel veriler, ancak ilgili kisinin a~lk nzasi ile lslenebllecektir. e Ki~inin itirazda bulunrnasi halinde, kanunlarda ongorOlen yOkOmlOIOklerin verine getirilmesi dismda, veri lslenernevecektlr, e Ozel nitelikteki klsise] veriler lcln lslern yasagl getirilebilecektir. e insanlar, ~e~itli yerlerde kendileri ile ilgili bilgilerin kaydedilip kaydedilmedigini ogrenmek, bilginin muhtevasmda eksik, fazla veya

ger~ege ayklnllk bulunrnasi halinde bunlann dOzeltilmesini, hukuka avkm ise, silinmesini saglamak hakkma sahip olacaktir.

Ozetle. filleme tarihe karllacaktlr.

Bu dOzenleme vapihrken, 1981 tarihli OEeD Olkeleri Ki~isel Verilerin Otomatik lsleme Tabi Iutulmasi Kar~lsmda Bireyin Korunmasl Sozlesmesi. AB Ortakllk Katilim Belgesi, 23. ve 24. tastllan da goz onunde bulundurulrnustur,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soruS

Yurtdilina ~Ikll yasaglyla ilgili

yapllan diizenlemenin amaci nedir?

cevapS

Anavasa'run mevcut 23. maddesine gore vatandasm vurtdisma cikma hurriveti, vatandashk odevi ya da ceza sorusturrnasi veya kovusturrnasi sebebiyle suurlandmlabilmektedir.

Mevcut dOzenlemede, ornegin bir i~ adarmnm cuz'i miktarda bir vergi borcunun olmasi durumunda, idari bir kararla yurt cisma cikrnasma yasak getirilebilmektedir.

Avrupa insan Haklan Mahkemesi. 27/05/2006 tarihli Riener Karan ile vergi borcundan dolaYI yurt disma ~lkl~1n vasaklanmasim Avrupa insan Haklan S6zlelmesirne avkm bulrnustur,

Yillardan beri vatandaslanrruzm ve STK'iann talebi bu durumun dOzeltilmesi yonOndedir.

Yeni dOzenleme ile seyahat ozgOrlOgOnOn kapsami qenisletilivor. Yurt dl~lna ~Ikl~ hakk; ceza kovusturmasi veya sorusturrnasma rnuhatap olan klsilerfe ilgili olarak ve ancak hakim karan ile suurlandmlabilecektir.

321

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru9

Anayasa deiji,iklik paketi ile CJetirilen Ombudsmanhk Kurumu nedir? Vatandalln giinliik hayatlna ne tiir kolayllklar getirecektir?

cevap9

Degi~iklikle, idarenin her tUrlO i~ ve lslevlnden delay: hakslzilga ugrayan veya uygunsuz bir muamele ile karsilasan vatandaslann ~ikayetlerini iletecekleri bir denetim mekanlzmasi kurulrnaktadir.

Bat! Ulkelerinde Ombudsmanhk denen bu Kurum, bir Kamu Denet~iliiji kurumudur.

Vatanda~lar, mahkemeye mUracaat etmeden, kar~lla~tlklan sikmtuan Kamu Denet~iligi Kurumu araclllgl ile ilk elden ~ozUme kavusturulabllecek

ve hakkm ~ok daha seri olarak tecelli etmesini saglayabileceklerdir. I

33

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Daha once avru konu ile ilgili olarak ~Ikanlan Kanun, anayasal bir dayanagl olmadlgl qerekceslyle Anayasa Mahkemesi tarafmdan iptal edllmistlr,

AB Katilim Ortakhk Belgesi ve Ulusal Prourarru uyannca kurulmasi gereken ve Avrupa Komisyonu'nun tOm ilerleme raporlannda eksikligi vurgulanan Kamu Denet~iligi'nin kurulrnasi. mevcut Anavasarmzm 74. maddesi degi~tirilerek mOmkOn hale qetlrllrnls olacaktir.

Kamu Denet~iligi Kurumu'nun basma getirilecek Kamu Ba~ Denet~isi TBMM tarafmdan secllecek, bu kurumun i~leyi~i ve vaptmrn gOcO ile ilgili detaylar kanunla dOzenlenecektir.

Bu kurumla birlikte, artlk vatandaslanrmzm idarenin i~ ve islernleri ile ilgili olarak "Yok mu buna mOdahale edecek birileri?", "Devlet nerede?", "Bu da olrnaz". "Bu kadanna da pes!", "Hak, hukuk yok mu?" gibi itiraz, sizlanma ve yakmmalanna cevap verecek ve mahkemelerin gorev alaru dismdaki konularla ilgili bir rnuhatap bulunacaktlr.

341

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Demokratik vonetimlerde bireysel haklar ve bireyin idare karsrsmda gu~lu hale getirilmesi esastir. Totaliter vapilarda millet, devlet i~in var kabul edilir; halbuki demokratik hukuk devletlerinde devlet, millet lcln vardir.

Demokratik hukuk devletlerinde devletin varllk sebebi, vatandaslann guvenligini, akll, ruh ve beden sagllgml ve haksizhklar karsismda haklanru korumak, basta egitim olmak uzere kamunun tum irnkanlanndan vararlanrnasim saqlarnaknr.

Tum bunlar vapthrken adalet duygusunun zedelenmemesini saglamak da devletin gorevidir.

Bilgi edinilmesi, kamu vonetlmlnde ~effafllgm sadlanmas: ve vatandasm idare karsrsmda elinin gu~lenmesi ve ki~i haklannm garanti altma almrnasi, demokratiklesrnenin olmazsa olrnazunr, Bu baglamda, Kamu Denet~iligi Kurumu'nun, onernll bir bo~lugu dolduracadma lnaruvoruz,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru10

Anayasa deijilikliiji ile

12 Eyliil1980 Darbesi'nin failleri ve yardlmcllarl yargllanabilecek mi?

cevap10

Anayasa'nm ge~ici 15. maddesi 12 EylOI Darbecileri'ni, onlann tercihi ile olusan Dam~ma Meclisi Oyelerini ve Milli GOvenlik Konseyi'nin lsbasma getirdigi hOkOmetleri varqtlanamaz ve hesap sorulamaz hale qetlrrnistlr.

Darbelerin tipik bir geri kalrmshk gostergesi olduqu, medeni ve kalkmrms Olkelerde darbenin adrrun bile itici oldugu bilinmektedir. Hukukun OstOnlOgOne dayall devletlerde "vaparun yanma kar kalmasi" sozkonusu degildir. Ama~ qecmisln aclanm desmek ve bugOne tasimak degil, dOnden ders ~Ikararak, gOnOmOzde ve yannlarda yeni vanhshklarm vapilmasma

Ive acrlarm cekilrneslne mani olmaktir. 36

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru11

Degiliklik paketinde

idare iizerinde yargl denetimini klsltlayacak bir hiikiim var mldlr?

cevap11

Havu, aksine idarenin her tUrlD islern ve eylemi ile ilgili olarak yargl denetiminin kapsarru qenisletllmektedlr.

Anayasa'nm 125. maddesinin mevcut haline gore, idarenin her tUrlD eylem ve lslemi yargl denetimine tabidir. Ancak bu maddede iki istisna ongorUlmU~tUr. cumburbaskanrnm tek basma yapacagl lslernler ile YUksek Askeri ~ura Kararlan yargl denetimine tabi degildir.

Yillardan beri blrcok askeri personel, sahsi ve aile hayatlan ile ilgili olumsuzluklar oldugu ileri surulerek, ordudan ihra~ edilmis, ancak hukukun en temel prensiplerinden biri olan "hak arama hUrriyeti ve savunma hakkr" bu insanlardan esirqenrnlstlr, Kuvvet Komutanllklarmca, ordudan iIi~igi kesilenler, mahkemelere muracaat etme hakkma sahipken, YA~ tarafmdan ordudan iIi~igi kesilenler, anayasal engel sebebiyle yargl yoluna mUracaat edemiyorlardl.

381

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Her darbe, en buyuk zaran bizzat Ordu'ya verrnistir. 27 MaYls 1960 Darbesin'den sonra 230'dan tazlasi general olmak uzere binlerce subay Ordu'dan atilnus ve ordudaki bir~ok tecrubeli komutan ne yaZlk ki en faydall donemlerinde kendilerini, hem de magdur olarak, TSK'mn dismda bulmuslardn.

12 EylU11980 Darbesi, bu anlamda bir tasfiyeye qitrnernls ancak Anavasa'run 125. maddesinin verdigi yetkiyle sirndive kadar yakla~lk binlerce subay ve astsubay, YA~ kararlanyla ordudan lhrac edilrnistir. Bu insanlann kendileri ve aile fertleri lcln buyuk bir aCI ve felaket olan bu durum, maalesef yargl konusu vapnamamistir.

Elbette ordu mensuplanrun sue lslerne lrntivaz: yoktur. Askeri disiplinin ne anlama geldigini herkes bilir. Ne var ki, suclu olrnadtklan halde rutbeleri sokulen ve ardmdan kendisini issiz ve quvenceslz olarak sokakta bulan insanlann suclu olup olmadlgma mahkemelerin karar vermesi gerektigi akhn, vicdarun ve hukuk devleti olrnanm geregidir.

Aynca 125. maddenin 4. fikrasmdaki bir degi~iklikle varqmm, idarenin lslern ve eylemleri ile ilgili olarak yerindelik denetimi vaparnavacad: hukme baglanml~tlr. Yarqrsal denetim hakki'Hirbir surette yerindelik denetimi sekllnde kullamlamaz." ifadesi uygulamadaki vanhshklan ortadan kalduacak niteliktedir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Esasen 125. maddenin 4. fikras! yargl denetimini, idari eylem ve islemlerin hukuka uvqunludurun denetimi ile snurlandrrms, yOrotmenin takdir yetkisini ortadan kaknracak ~ekilde varqmm idari lslern tesis etmesi vasaklanrmshr,

Ne var ki uygulamada, yOrotmenin qorevlerini kanunlarda qosteruen sekil ve esaslara uygun olarak verine getirmesini krsrtlavacak blclmde ve takdir yetkisini ortadan kaldlracak sekilde verilmls ~ok savrda yargl karan mevcuttur. Hatta idari eylem ve lslern tesis etme anlamma gelen yargl kararlan da azunsanrnavacak miktardadir.

lste bu dOzenleme "kuvvetler aynhijl" prensibinin geregi olarak yargmm kendi suurlan lcinde, yOrotmenin de kendi suurlan icerlslnde kalmasiru saglayan bir dOzenlemedir. Elbette vonetenlerin her to rIO eylem ve lslemi hukuka uygun olacaktir.

idarenin keyfi davranrnas: ve kanunlann ruhuna avkm icraatta bulunmasi kabul edilemez. Ne var ki, idarenin takdir hakkl devredilemez bir haktir,

Yarqrnm kendisini, milletin iradesinden aldlgl yetkiyle kanun koyucu olarak qorev yapan TBMM verine kovmasi da, kendisini yOrotmeden sorumlu hOkOmetler ve ona bagll olarak calisan lcraci organlar verine kovmasi da kuvvetler aynllgl prensibine avkmdu. Bu durum, Olkeyi "haklmler devleti" olmaya gotOrOr ki, kabul edilemez.

Kamu yaran gibi subjektif bir kavramla bircok ozellestlrme karen iptal edilrnis, boylece kOresel sermayenin TOrkiye'de vatmrn vapmasi ile ilgili blrcok zorluk cikanlrmstu.

Sadece doksanh villarda Telekom'un ozellestlrllrnesine mani olunmasi sonucu TOrkiye, yakla~lk 25 milyar dolarllk zarara ugratllml~tlr.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

25 milyar dolarla, TOrkiye'nin egitim ve sagllk alt vapis: bir vilda lsvicre dOzeyine getirebilirdi.

Bu dlizenleme, yonetenlerin yargl denetiminden ka~masl anlamma gelmez. Sadece yargl, kendi alanmde: yurutme de kendi alamnda kalmahdlr.

Bir baska husus, kabul edilen metnin 15. maddesindeki dOzen Ierne ile Anavasa'run 144. maddesinde onernll bir degi~iklik vaprlmaktadir.

iddialann aksine bu madde ile yargl baglmslzllgl cok daha gO~IO bir hale getirilmektedir.

BugOne kadar, Adalet Bakanllgl bOnyesindeki tOm personelin, hakim ve savcilar dahil, denetlenmesi Adalet Bakanllgl'na bagll Adalet mutettislerlnce vapilaqelmistir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

144. maddede yapllan degi~iklikle, hakim ve savcilann yarglsal gorevleri dl~lndaki adalet hizmetleri (cezaevi, noter, icra daireleri vb.) ve hizmetlere Illskln personelin denetimi, Adalet Bakanhgl'na bagh olarak ~ah~acak Tefti~ Kurulu Ba~kanhgl'nca yapllacak; hakim ve savcilann denetimi ise Anayasa'nln 159. maddesinde yapllan bir dllzenleme ile Hakimler ve savcnar Yuksek Kurulu'na bagh olarak ~ah~acak, Tefti~ Kurulu Ba~kanhgl'na tevdi edilecektir.

Bir baska ifadeyle Adalet Bakanllgl, Ieftis Kurulu Ba~kanllgl, noter, icra dairesi, cezaevi vb. adalet hizmetleriyle, sadece idari gorevleri vommden savcuann denetimini vapacaktir.

Yargl baglmslzhgl ve tarafslzhgl, partimizin ve hukumetimizin llzerlnds en ~ok titredigi ve hassasiyetle durdugu konulardan birisidir.

TOm bu dOzenlemeler vapthrken, demokratik standartlan yOksek ve hukuk sistemi oturrnus Olkelerdeki uygulamalardan da vararlarulrmstir.

Su veya bu partiye veya iktidara gore bir hukuk sistemi degil; 21. yOzYllm kalkmmis, qellsrnls, halklyla ve dOnyayla bansrk TOrkiye'sine gore bir hukuk sistemi olusturulrnak istenmektedir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru12

Bu Anayasa deijilikliijiyle;

sivillerin askeri mahkemelerde, askerlerin sivil mahkemelerde yargllanmalarl ile ilgili nasil bir diizenleme yapllmaktadlr?

cevap12

Bir~ok geli~mi~ Olkede, ayn bir askeri yargl sistemi yoktur. Asker kisiler de adliye mahkemelerinde varqnanmaktadntar. BaZi Olkelerde ise askeri mahkemeler, sadece disiplin mahkemesi olarak oldukca smrrh bir alanda qorev vaprnaktadir,

Anavasa'run 145. maddesinde vapilan degi~iklikle, askeri mahkemelerin qorev alaru. asker kisiler taranndan lslenen suclar ile bunlann asker kisiler aleyhine isledlkleri suclarla smutandmlrmstir.

Ancak Devlet'in gOvenligine, Anayasal dOzene ve bu dOzenin lslevisine kar~1 suclara ait davalar her halde Adliye Mahkemeleri'nde gorOlecektir.

Olkemizde mevcut yapl ile askeri varqmm alaru, demokrasi ve hukuk devleti standartlannm dismda cok qenls tutulmustur.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Taraf olduqurnuz konuyla ilgili tum uluslararasi belgelerde TUrkiye'deki bu durum demokrasi adma elestlrllrnektedir.

Vine Anayasa degi~iklik paketinin 16. maddesindeki bir baska fikras: ile slklyonetim ve saves hallerinin cismde sivillerin askeri mahkemelerde yargllanmasma son verilmektedir.

Bu arada paketin 16. maddesine gore, askeri yargl orqanlanrun kurulusu, i~leyi~i, askeri hakimlerin ozlUk islerl, askeri savcrhk qorevlerlnl yapan askeri hakimlerin mahkemesinde gorevli bulunduklan kornutaruk ile lllskilerl mahkemelerin baglmslzllgl, hakimlik temlnati ve askerlik hizmetinin gereklerine gore kanunla dUzenlenir, seklindeki Anavasa'run mevcut 145. madde metninden "askerl hizmetin gereklerinerr ibaresi cikanlrms ve sozkonusu dUzenlemelerin sadece mahkemelerin baglmslzllgl ve hakimlik ternlnati esaslanna gore yapllacagl hiikrne baglanml~tlr.

Boylece askeri yarglda da yargl baglmslzllgml temin etmek lcln onernll bir adun atilrmstir,

Getirilen bu dUzenleme ile askeri hakim ve savctlann ast-ust lllskllerlnin, emir ve komuta zincirinin etkisinde kalmadan, sicil sikmtrs: vasamadan daha baglmslz varqilama yapmalan saglanml~ olacaktrr,

441

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru13

Anayasa Mahkemesi'nin iiye saYlsl ve illeyili ile ilgili olarak yapllan deijilikliklerin gerek~esi nedir?

Nasll bir Anayasa Mahkemesi modeli olu,turulmaktadlr?

cevap13

1982 Anayasasl bir ara donem anayasasldlr. Yiiriirliige girdiginden beri Anayasa'da yargl ile ilgili olarak kayda deger bir degi~iklik yapllmaml~tlr.

TOrkiye kabuk degi~tirirken, her alanda ciddi dernokratlklesme adirnlan atrhrken. varqmm bu sOrecin dismda kalmasi dO~OnOlemez.

Yarumm da Anayasa Mahkemesi'nden ba~layarak demokratik bir yaplya kavusturulmasi kacuulmazdtr.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Mevcut halde Anayasa Mahkemesi 11 aS11 4 yedek Oyeden olusmaktadir. Bu Oyelerin se~ildigi kaynak ve dagilimlar ~oyledir:

SaYI Atayan Makam

ASII Yedek ASII

Cumhurbaskaru

Cumhurba~ka

Teklif Eden Kurum

II
Itay 2 1 2
I~tay 2 1
=
eri Yargltay 1 -
--=
eri YOksek 1 -
e Mahkemesi
I~tay 1 -
1 -
hurbaskaru 3 1
dan)
- Yarg Dan

Ask Ask ldar

Say

YOK

Cum (Dogru

ASII Yedek

2

2

Cumhurbaska Cumhurbaska Cumhurbaska Curnhurbaska Curnhurbaska

(Dogrudan)

- -
m 2 1
------=
m 1 -

ru 1 -

m 1 -
=
m 1 1
m 3 1 Yukandaki tabloda gorOlecegi gibi Cumhurbaskarn, degi~ik kurumlardan, her Oyelik icin kendisine arz edilen 3 aday arasmdan birini secerek atamakta, kendisi dogrudan dogruya Ost dOzey voneticl ve avukatlardan 3 aSI11 yedek Oyelige atama vapmaktadtr.

Mevcut durumda, SaYIn Curnhurbaskaru toplam (asil ve yedek) 15 Oyenin 4'OnO dodrudan atarken, 146. maddede vapilan degi~iklikle a~agldaki tabloda gorOlecegi gibi 17 Oyeden vine 4'OnO doqrudan atamsktadir.

Yeni dOzenlemede yedek Oyelige yer verllmemis ve tOm Oyeler aS11 Oye olarak dO~OnOlmO~tOr. Bu durumda toplamda Oye savrsmda 2 artis varken SaYIn Cumhurbaskam'nm dogrudan atadlgl Oye sayrs: vine 4 olarak kalrmshr,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Diger bir ifadeyle, mevcut durumda Cumhurba~kanl15 Oyenin 11'ini gosterilen adaylar arasmdan, 4'OnO dogrudan secerken, getirilen dOzenlemede 14 Oyenin 10'unu qosterllen adaylar arasmdan, 4'OnO dogrudan secrnektedir, Cumhurbaskam'run se~tigi Oye saYlsl15'ten 14'e dO~OrOlmO~tOr

146. maddedeki degi~iklikle Anayasa Mahkemesi'nin yeni Oye savrs: ve secildiklerl kaynaklar ~oyle olacaktir,

Aday Gosterecek Aday Gosterecegi Se~ecek/ Atayacak Secilecek

Kurum SaYI Kurumu- Makam Dye SaYlsl

SaYI~tay Genel Kurulu 6
Bara Ba~kanlarl 3
tumhurbaskam
(Dogrudan)
(Ust kademe yoneticileri, Serbest 4
Avukatlar, Birinci simt hakim ve
savcllar, Anayasa Mahkemesi
Raportorleri arasmcan)
Yargltay 9
(Kendi uyeleri arasmdan)
Danl~tay 6
(Kendi uyeleri arasindan)
Askeri Yargltay 3
(Kendi uyeleri arasindan)
Askeri YOksek ldare Mhk. 3
(Kendi uyeleri arasindan)
YOK
(Hukuk, iktisat, siyasal bilimler 9
dallannda ihtisas sahibi Do~ent
ve Protesorler)
TOPLAM -
TBMM II 2
TBMM 1
cumhurbaskam 4
cunnurbaskarn 3
Curnhurbaskaru 2
Curnhurbaskaru 1
cumhurbaskam 1
Curnhurbaskaru 3
I
I
17 Her bos Oyelik icin kurumlar O~er ki~iyi aday qosterecektlr,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru14

Veni diizenleme ile 14 iiyenin SaYln Cumhurba,kanl taraflndan atanmasl soz konusudur.

Bu doijru bir tercih midir?

cevap14

Yukanda da ifade edildigi gibi mevcut durumda zaten 15 Dyenin hepsini Cumhurbaskaru atamektadir.

Anayasa degi§ikligine kar§1 olanlann, konuyu sanki yeni bir durum sozkonusuymu§ gibi yansltmalarl ger~ekle bagda§mamaktadlr. Aksine Dye saYlsl artmasma ragmen SaYln Cumhurba§kanl'nln atadlgl Dye saYlsl azalmistrr.

Cumhurbaskaru'nm bundan sonra halk tarafmdan se~ilecegi nazara almdlgmda, Cumhurbaskaru'na bu yetkinin verilmesi dogaldlr. AYni zamanda Anayasa Mahkemesi'nin demokratik mesrulvetlnin de bir geregidir.

Aslmda geli~mi~ ban Dlkelerindeki uygulama, parlamentolann daha fazla Dye secmesi seklindedir. Ancak bizim Meclisimiz'de muhalefetle bir uzlasrna saglanamadlgl lcln bu yola qldllemernlstlr.

481

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru15

TBMM taraflndan Anayasa Mahkemesi'ne oye se~ilmesi doijru mudur?

Diinyada irneiji var mldlr?

cevap15

Devlet baskanlan, Curnherbaskanlan. Meclis ve Senato baskanlan ve bizzat Meclisler tarafmdan Anayasa Mahkemeleri'ne Oye secllmesi medeni dOnyada istisnai bir durum degil, aksine esas ve olaqan bir durumdur.

HaUa baz: Olkelerde Anayasa Mahkemesi'nin tOm Oyeleri 0 Olkenin meclisleri tarafmdan secllmektedir,

Kaldl ki TBMM 3 Oyeyi doqrudan degil, SaYI~tay ve Baro Ba~kanlan'nm gosterecegi O~er aday arasmdan sececektir, Burada TBMM'nin bagll yetkisi sozkonusudur.

Esasen Anayasa Mahkemeleri yan siyasal, yan yarglsal gorev yapan mahkemelerdir. Bu ozelliklerinden dolaYldlr ki, Batl olkelerinde siyasal organlar olan parlamentolar bu mahkemelere Dye secmektedlrler,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

A~agldaki tablo dUnyadaki baz: uygulamalan ~ok net bir blcimde ortaya kovrnaktadir.

Olke Adl

Almanya

Avusturya

Bel~ika

Fransa

ispanya

italya

Macaristan

Palanya

Partekiz

Ramanya

Rusya

50 I

Oye SaYlsl Oyelerin Geldigi Kaynak

Bireysel Ba~vuru Hakkl

16

12

9

12

15

11

15

13

9

19

Federal Meclis (8), Federal K

Meclis Genel Kurulu (10) ve Anayasa Mahkemesi Yargl~1

onsey (8) II Var I
=
dek), Ulusal Var
y (3+1)
=~
iler Meclisi ve Var
m ve Senato Yak
=-
'met (2), Var
am (5), Yak
1), SaYI~tay (1)
ve yargl Var
an Var
an (3) Var
(3) ve Yak
fmdan Var Federal HOkOmet (6 aSII, 3ye Konsey (3+2), Federal Konse

6 Walon, 6 Flemenk, Temsilc Senato teratmdan

Devlet Ba~kam, Meclis Ba~ka Ba~kanl taranndan

Kongre (4), Senato (4), HOkiJ Yargl Genel Kurulu (2)

Parlamento (5), Devlet Ba~k Temyiz Mahk, (3), Dam~tay (

Parlamentonun hukuk, idari komiteleri taratndan se~ilir

Iamami Parlamento tarannd

Bakanlar Kurulu (3), Senato Devlet Ba~kam (3

Iamami Devlet Ba~kam tara (70 ya~ ust gorev limiti)

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Olkemizde de 1982 vihndan bu yana Anayasa taslagl hazulavan bircok sivil toplum kurulusu, hatta Anayasa Mahkemesi'nin bizatihi kendisi Uyelerin yakla~lk 3'te l'inin TBMM tarafmdan secllrneslnl onermlslerdlr,

Meclis, milletin iradesinin tecelli ettigi kurum olduguna gore, Meclisin, millet adma yargllama yapan Anayasa Mahkemesi'ne uye secmeslnden daha tabii bir §ey olamaz.

1961 Anayasa'slnln 145. maddesine gore de 20 ki§ilik Anayasa Mahkemesi'nin 11 uyesini yuksek yargl, 7 uyesini Meclis, 2 uyesini ise cumburbaskam belirliyordu.

lnsammmn ve ulkemizin ihtiya~larl, 30 Ylla yakln uygulamamlz, mukayeseli hukuk, AB mliktesebati ve taraf oldugumuz bir~ok uluslarerast beige, Anayasa Mahkemesi'nden ba§layarak yarglmlzl demokratlklestlrmemizln zaruri oldugunu ortaya koymaktadlr.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru16

Anayasa Mahkemesi iiyeleri,

vine 65 yallnda emekli oluncaya kadar mahkeme iiyesi olarak kalacaklar ml?

cevap16

Anayasa Mahkemesi uyeliijine secllenler en fazla

12 YII bu gorevde kalabileceklerdir. Dunyadaki deijilim, donulum, ulkemizdeki degilen sartlar, tecrube ve ihtiya~lar boyle bir uygulamaYI gerekli kllmaktadlr.

Bu degi~iklikle, Mahkemedeki Oye profilinin, yeni toplumsal kosullara ve yeni anlavistara gore makul bir sure lcinde kendini yenilemesine olanak tarunmaktamr.

On iki Yllilk sOrenin, bir taraftan Oyelerin yeterince tecrObe kazanrnasi ve bu tecrObelerini Mahkeme cahsrnalanna vansitmasi ausmdan yeterli, diger taraftan da toplumsal degi~imin Mahkeme profiline vansimasma olanak saglamak lcln de makul bir sure: Almanya'da 12, Fransa, italya, ispanya, Bulgaristan, Macaristan, Portekiz, Polonya, Romanya ve Siovenya'da ise 9 vrldu,

521

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru17

Bir seferden fazla

Anayasa Mahkemesi iiyesi olunabilir mi?

cevap17

HaYlr olunamaz.

soru18

Mevcut iiyelerin

durumu nasll olacak?

cevap18

Mevcut uyeler 65 yallnda emekli oluncaya kadar mahkeme uyesi olarak hizmet edebileceklerdir.

Halen Anayasa Mahkemesi'nin yedek Oyesi olanlar, paketin vasalasrnasmdan sonra aS11 Oye olacaklardir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru19

Bireysel Balvuru Hakkl nedir?

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel balvuru hakkl verilmesinin pratikte ne tor faydalarl olacaktlr?

cevap19

Bireysel Balvuru Hakkl; hak ve ozgurluklerle ilgili davalarda, mahkemelerce nihai olarak karar verilmesine ragmen, senuctan tatmin olmayan vatandallara saglanan yeniden inceletme hakkldlr.

Anayasa'nm 149. maddesinde vapilan degi~iklikle Anayasa Mahkemesi, iki b610m ve Genel Kurul olarak yeniden sekillendirilmistlr.

B6lOmler, bireysel basvurulan da kabul edecektir. Bilindigi gibi her YII Olkemizden Avrupa insan Haklan Mahkemesi'ne binlerce basvuru vapilmaktadtr. Avrupa Konseyi Oyesi olan 47 Olkenin Avrupa insan Haklan Mahkemesi'nde g6rOImekte olan 120.000 dava dosyasmdan 13.000'i Olkemize aittir. Rusya Federasyonu'ndan sonra TOrkiye, aleyhinde en ~ok dosya olan Olkedir. Ancak aldlglmlz mahkOmiyetler a~lsmdan TOrkiye Avrupa Konseyi'nin birincisidir.

541

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Binlerce vatandasmuz, temel hak ve ozgurlukleri, kamu gucu tarafmdan ihlal edildigi gerek~esiyle AiHM'ye muracaat etmekte ve bu Mahkeme tarafmdan tespit edilen ihlaller sebebiyle, Devletimiz tarafmdan milyonlarca dolar tazminat odenmektedlr.

AB ulkelerinin bir~ogunda, Anayasa Mahkemeleri'ne bireysel basvuru hakkl mevcut oldugu i~in, insanlar bircok problemlerini kendi Ulkelerinde ~ozume kavusturrna lmkaruna sahiptirler.

Anayasa Mahkemesi'ne, hak ve ozgurlUk ihlallerinden dolaYI bireysel basvuru vapuabllmesi idn olagan kanun ve yargl yollannm tuketilrnls olrnasi sarttir.

Bu yapislyia Anayasa Mahkemesi, bir ~e~it Turkiye insan Haklan Mahkemesi haline getirilmektedir. Bu yapl, ulkemizdeki demokratik hak ve ozgurlUklerin ihlallerine kar~1 cavdmc: bir unsur olacaktir.

Aynca, iddia edildigi gibi, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel basvuru hakk: verilmesi, Yargltay ve Danl~tay'm yetkilerine mudahale anlarm tasirnamaktadir.

155

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru20

Anayasa Mahkemesi'nin hukuk~u olmayan iiyeleri olmaslna ragmen

ni~in Vuce Divan yetkisi bu Mahkemeye verilmektedir?

cevap20

Vuce Divan yetkisiyle varqnarna yapan mahkemeler, hlcblr zaman sadece hukukculardan olusmarmstir,

Bilindigi gibi basbakan ve bakanlara izafe edilen suclar, genellikle siyasi mahiyeUe suclardr, Vuce Divan'da hukukcularla birlikte siyasal bilimcilerin, iktisatulann veya toplum bilimcilerin yer almasi medeni cunvada da yaygm bir uvqulamadir,

Kaldl ki, degi~iklikle onerilen vapida 17 uvenin asgari 14'u hukuk~u olacaktir, Mevcut durumda ise Anayasa Mahkemesi'nin 11 uveslnden sadece Tsi hukukcudur.

561

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru21

Hakimler ve Savcllar Yiiksek Kurulu'nun yaplslnln deijiltirilmesi ile

YarCJI Baijlmslzhijl'na zarar veriliyor mu?

cevap21

Aksine bu deiji,iklikle HSYK, ~ok daha geni, bir temsil kabiliyetine sahip olan ve yargl cemlasmm tumunu surece dahil eden bir yaplya kavusturulmaktadtr.

Kurul vapisma oteden beri vapuan itirazlann degerlendirilmesinde fayda vardir. Kurulun sekretervasi, butcesl ve binasmm bulunmarnasi. Kurul kararlanna kar~1 yargl yolunun a~lk olmamasi ve i~ itirazlann da qostermelk olrnasi, kurula bagll Teftis Kurulu'nun olmarnasi. Adalet Bakaru ve Adalet Bakaru MOste~an'mn Kurul Oyesi olmasr gOndemi Adalet Bakaru'run belirlemesi ve Adalet Bakanllgl MOste~an'nm kanlmamasi durumunda kurulun toplanti vapamamasi, Kurulun dar tabanll olup, yonettigi ilk derece adli ve idari yargl hakim ve savctlanrun Kurul'da temsil edilmemesi ve kurul'un olusurn sekli hem Olkemiz icinden hem de uluslararasi kurum ve kurulu~lar tarafmdan oteden beri elestirllmekte idi. Yeni getirilen dOzenleme ile tOm bu elestlriler karsuanrmstir,

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Sadece elestirllere ragmen Adalet Bakaru'run ve Adalet Bakanllgl MOste~an'nm Kurul'da kalmalan ongorOlmO~tOr.

Ancak bu vapihrken de Adalet Bakanligl'nm bir~ok yetkisi elinden almmakta, Kurul'daki konumu sembolik hale getirilmekte, aynca Adalet Bakanligl MOste~an da diger 21 Oye gibi bir konuma cekilerek, MOste~ar'm dairelerden birinde cahsmasi ongorOlmektedir.

Boylelikle Muste~ar'ln mevcut yapldaki etkin rolu ezaltilmaktadtr.

Adalet Bakaru ve Adalet Bakanligl MOste~an'nm Kurul'da bulunma sebebi ise, genel adalet politikasi Ozerinde etkili olan Kurul'un, bu politika konusunda millete kar~1 sorumlu olacak ve hesap verecek bir Oyesine olan lhtivactir.

Turkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devletidir.

Hukuk devletlerinde yargl yetkisi, baglmslz mahkemelerce verine getirilir. Baglmslz yargl, baglmslz devlet olmarun ve de hukuk devletinin olmazsa olmaz sarti, qosterqesl ve gOvencesidir.

Bir ulkede yargl baijlmslz deijilse,

orada adaletten ve hukuk devletinden bahsetmek mumkun deijildir.

COnkO baglmslz yargl, hukuk devletinin kalbidir.

581

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

YUksek Askeri ~ura, Hakimler ve Savcrlar YUksek Kurulu kararlanna ve kamu gorevlilerine verilen uyarma ve kmama cezalanna iliskin disiplin kararlanna kars: yargl yolunu kapatan, askeri yargmm lsleyisinde "askeri hizmetin gereklerine riayeti" temel esas kabul eden, hakim ve sevcuarla ilgili her tUrlD karan alan Kurul'da hakim ve savcilann temsiline imkan vermeyen 1982 Anavasasi, hukukun evrensel ilkeleri ve hukuk devletinin lsfz: ve ruhu ile bagda~mayan pek ~ok hukurn lcermektedlr,

Yapilan dUzenlemeler ile bir yandan temel hak ve hUrriyetler daha teminatll hale getirilirken, diger yandan kamu denetclslne basvuru ve Anayasa Mahkemesi'ne bireysel basvuru gibi yeni hak arama yollarl hukukumuza getirilmekte, hak arama yollarlnln onundeki engeller kaldlrllmakta, Anayasa Mahkemesi ve Hakimler ve Savcllar Yuksek Kurulu hukuk devletlerindeki standartlara uygun §ekilde yeniden yapllandlrllmakta ve ozetle Anayasamlz'da hukukun evrensel ilkeleri ve hukuk devletinin gerekleriyle baijda§mayan duzenlemeler, hukukun evrensel ilkeleri ve hukuk devletinin gereklerine uygun hale getirilerek, Cumhuriyetimiz'in hukuk devleti niteliiji gu~lendirilmektedir •

itirazlann esas sebebi, kapah kast sisteminin ortadan kaldmlrnasmdan kavnaklanmaktamr,

Mevcut durumda HSYK Uyelerini, Yargltay ve Danl~tay Uyeleri secivor: sonra HSYK bu iki kuruma secllecek Uyeleri belirliyor.

Kar~llIkll birbirini var eden bu vap: ise, sagllkll demokratik ve hukuki bir vap: degildi.

159

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Tum uluslararasi belgeler, mukayeseli hukuk uygulamalarl, medeni ve kalklnml~ dunyadaki ornekler, AB muktesebatl, Avrupa Konseyi ve buna baijh ~ah~an ilgili kurullann tavsiye kararlan, halkumzm yargldan beklentisi ve bu yondeki ihtiya~larl, yargl baijlmslzhijl ve hakim temlnati prensibi, HSYK'nln yeni yapisl belirlenirken esas ahnmrstir,

HSYK'nm yeni kurumsal vaprs: ve i~leyi~i seklllendirilirken, bizzat yargl kurumlannm talepleri, siyasi partilerin oteden beri hazutadnlan taslaklar ve sivil toplum kuruluslanrun onerllerl de buyuk capta gaz onunde bulundurulmustur,

Yukandaki aciklamalar 1~lgmda bu yeni yapl, yargl baglmslzllgml zedelemeyecek, bilakis yargl baglmslzllgml gu~lendirecektir.

60 I

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru22

Mevcut durumda

HSYK'nln ka~ iiyesi vardlr?

cevap22

HSYK'nm halen Adalet Bakaru ve Adalet Bakanligl mustesan dahil 7 aS11 ve 5 yedek Oyesi bulunmaktadir.

soru23

Anayasa Deiji,ikliijine gire

HSYK'nln yeni iiye saYlsl ka~tlr?

cevap23

Degi~iklige gore HSYK, Adalet Bakam ve Adalet Bakanllgl MOste~an dahil 22 aS11 ve 12 yedek Oyeden olusacaktir.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru24

Mevcut durumda Bakan ve Miistelar d1llndaki iiyeleri, YarQltay ve Dan1ltay iiyeleri belirliyor.

Deijiliklikle se~iciler deijiliyor mu?

cevap24

Mevcut durumda aS11 ve yedek uyelerin 6'si Yargltay, 4'u Danlltay taranndan aday olarak belirleniyor, her uyelik i~in belirlenen 3 kili SaYln Cumhurbalkanl'na arz ediliyor ve SaYln Cumhurbalkanll'ini atlyor.

Degi~iklikle aS11 ve yedek Dye savrs: 34'e ~Ikanllrken, Kurul'un 10'u Yarqitav ve Danl~tay Genel Kurullan tarafmdan dogrudan secllecek, geri kalan Oyeliklerin 16'sl1. kademe mahkemelerde qorev yapan hakim ve savcuar tarafmdan, 2'si TOrkiye Adalet Akademisi Genel Kurulu tarafmdan secilecek 4'0 ise dogrudan Saym turnhurbaskam'nca atanacaknr.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Boylelikle mevcut uygulamada her Uyelik lcln 3 aday sedlrnesi ve bunlardan birinin Saym Curnhurbaskaru tarafmdan atanrnasi soz konusu iken, Saym Cumhurbaskaru'run atayacagl saYI yeni dUzenlemede 8'de l'e dU~UrUlmU~tur.

Kurul Ba~kanl Adalet Bakanl
:=
tumburbeskem (4 aS11) Hukuk~u ogretim uyeleri ve
avukatlar arasmdan
:=
DogalOye Adalet Bakanllgl Muste~an
:=
Turkiye Adalet Akademisi Genel Kurul uyeleri arasmdan
(1 aSII, 1 yedek)
Yargltay Yargltay Genel Kurulunca
(3 aSII, 3 yedek) Yargltay uyeleri arasmdan
r-'
Danl~tay Danl~tay Genel Kurulunca
(2 aSI!, 2 yedek) Danl~tay uyeleri arasmdan
=
ilk derecede adli yargl t'lncl slnlf adli yargl hakim ve savcilan
(7 aSII, 4 yedek) arasmdan tom adli yargl hakim ve savolsnnca
ilk derece idari yargl l'inci simt idari yargl hakim ve savcilan
(3 aSI!, 2 yedek) arasmdan tom idari yargl hakim ve savolennca EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru25

Avrupa iilkelerinde

aynl i,levi goren kurullarln iiye saYlsl ve iiyelerin se~ilmeleri naslldlr?

cevap25

Bazi Batlh iilkelerdeki durum tablo halinde §oyledir:

FRANSA



Tabii Dye

B~k./B~k. Yrd.

Sedldlkleri Kaynak ve Se~iciler

iTALYA

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

iSPANYA



Tabii Oye

B~k./B~k. Yrd.

Se~ildikleri Kaynak ve Se~iciler



POLONYA



Tabii Oye

B~k./B~k. Yrd.

Se~ildikleri Kaynak ve Se~iciler

PORTEKiz



B~k. SaYI
17 YOksek YOksek Hakimler ve Savnlar 6
Temyiz Temyiz Devlet Ba~kanl 2
Mahkemesi Mahkemesi Parlamento 7
B~k. B~k. Yrd. Tabii Oye

B~k. Yrd.

Sedldlklerl Kaynak ve Se~iciler

HOLLANDA



Tabii Oye

B~k. / B~k. Yrd.

Se~ildikleri Kaynak ve Se~iciler



Kurul Se~er

Adalet Bakam Teklif eder ve Devlet Ba~kanl atar.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

iSVEC



Tabii Oye

B~k./B~k. Yrd.

Se~ildikleri Kaynak ve Se~iciler



Fransa'da vaptlan ve 2011 ylli Ocak aymda yOrOrlUge girecek Anayasa degi~ikligiyle Kurulun vapis: da degi~tirilmi~tir.

Buna gore Fransa'da 2011 vihnda yOrOrlOge girecek Anayasa'da ongorOlen Kurul su seklldedir.

FRANSA'DA HAKiMLER-SAVCILAR VUKSEK KURULUNUN VENi OLU$UMU

Franstz Haklmler-Savcilar Yuksek Kurulu Toplam Oye Savist 22

1 Genel Kurul 2 Daire (Hakimler BolUmO-Savcllar BolUmO)

Fransu Haklmler-savcuar Yuksek Kurulu (Gene I Kurul)

Yargltay Bak~anl (Ba~kan)

Hakim

Savel

Danl~tay Oyesi

Avukat

Devlet Ba karumn AtadlUI 0 e

Meclis Ba kamnm AtadlUI 0 e

Senato Ba kanmm AtadlUI 0 e

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Hakimler BolOmO

Haklmler-Savcilar Yiiksek Kurulu

Savcilar BolOmO

Yargltay Ba~kanl

Hakim

Savel

Dam~tay Oyesi

Avukat Oye

Devlet Ba~kanmea Atanan Oye

Meclis Ba~kanmea Atanan Oye

-

Senato Ba~kanmea Atanan Oye

Toplam: 15 Dye

Hakimler BolOmOnOnOn Gorevleri

Yargltaya Dye olarak atanaeaklarla ilgili onerlde bulunmak.

istinaf Mahkemesi Ba~kanllgl'na atanaeaklarla ilgili onerlde bulunmak.

Asliye Mahkemesi Ba~kanllgl'na atanaeaklarla ilgili oneride bulunmak.

Diger hakimlerin atanmasi ile ilgili uygun gorD~ bildirmek.

Hakimlerle ilgili disiplin vaptmmlsnm belirlemek ve vermek (Any-65).

Yargltay Ba~kam

Hakim

Savel

Danl~tay Oyesi

Avukat Oye

Devlet Ba~kanmea Atanan Oye

Meelis Ba~kanmea Atanan Oye



Senato Ba~kanmea Atanan Oye

Toplam: 15 Dye

Savcilar BolOmOnOn Gorevleri

Savel atamalannda gorD~ vermek. Savel lara verileeek disiplin eezalarma iIi~kin gorD~ bildirmek (Any-65).

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru26

Deiji,iklikle,

Adalet Bakanl'nln HSYK'daki konumu tam olarak nedir?

cevap26

Adalet Bakaru. halen oldugu gibi, Kurul'un tabii baskamdir, Adalet Bakaru simdiki vaprda tum toplantuara kanlmakta ve oy kullanmaktadir. Kurul GUndemini de Adalet Bakaru belirlemektedir. Yeni vapida ise Adalet Bakam, U~ daire halinde cahsacak olan HSYK'nm atama, yetki. terti, disiplin gibi onernll kararlann almdlgl daire toplanhlanna katrlamavacak ve oy kullanamayacaktlr.

Bakan, sadece Genel Kurul'a katuacak ve oy kullanabilecektir. Aynca her daire kendi gUndemini kendisi belirleyecektir.

681

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru27

Mevcut yaplda, Adalet Bakanliijl Miiste,arl toplantllara katllmadlijl zaman kurul toplanamamaktadlr. Yine boyle mi

olacaktlr?

cevap27

Degi~iklikle Adalet Bakanligl MUste~an katrlmasa da Daireler ve HSYK Genel Kurulu toplanabilecektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru28

Venedik Komisyonu'nun Adalet Bakanliijl ve Miiste,arl'nln HSYK'da yer almamasl ile ilgili

kesin bir kararl var mldlr?

cevap28

Venedik Komisyonu'nun karan, sadece Adalet Bakaru'run hakimlerin disiplin lslerlyle ilgili toplantilara katnmarnasi vonunde bir tavsiye karandir,

Bakanm, Kurul'un Uyesi olrnasi yukanda da bellrtilditii gibi Avrupa Olkeleri'nde de var olan bir uvqulamadir.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru29

Meveut durumda, tiim hakim ve savellarln denetimi Adalet Bakanl'na baijll, adalet miifetti,leri taraflndan yapllmaktadlr. Aneak Bakanln izniyle ineeleme ve serusturma yapllmaktadlr.

Deijiliklik teklifi ile getirilen yapl naslldlr?

eevap29

Degiliklikle birlikte, tum hakim ve savcilann denetimini ve onlarla ilgili her turlu inceleme ve sorusturmavi yapacak mufettiller HSYK'ya bagh olacaktlr. Sorusturma ve inceleme izni de, ilgili dairenin teklifi llzerlne Adalet Bakanl tarafmden verilecektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru30

Degi,iklik Paketi ile

Adalet Bakanl'na bagll olarak kurulan Tefti, Kurulu Ba,kanllgl'na bagll miifetti,ler,

nevi ve kimi denetleyecektir?

cevap30

Adalet Bakanhgl'na bagh Tefti~ Kurulu mlltettlslerl, Adalet Bakanhgl merkez teskllatr, icra daireleri, cezaevleri ve noterler dahil olmak ilzere, buralardaki adalet hizmetlerini, buralarda ~ah~an adalet personelini ve savcilann sadece idari lslerle ilgili lcraatlanm denetleyeceklerdir.

GorOldOgO gibi hakim ve savcilann varqrsal nitelikli i~ ve lslernleri Adalet Bakanligl mutettlsleri tarafmdan denetlenemeyecektir.

721

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru3l

Yeni yaplda,

miifetti,lerin atamalen hangi makamca yapllacaktlr?

cevap3l

Tefti§ Kurulu Ba§kanhgl'na bagh mufetti§ler, Adalet Bakanllgl'nca; hakim ve savcilenn yarglsal i§ ve i§lemlerini denetleyecek, mufetti§ler HSYK tarafmdan atenacaktir,

173

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru32

Halen, meslekten ihra~ dahil, HSYK'nln hi~bir karen, yarQI denetimine tabi deijildir.

Bu durum degilecek midir?

cevap32

Deijiliklik paketi ile olulacak yeni HSYK'nln meslekten ~Ikarmalarla ilgili kararlan yargl denetimine a~lk olacak; diger kararlarla ilgili olarak ise, niteliiji kanunda belirlenecek lekilde etkin bir i~ itiraz sistemi getirecektir.

i~ itiraz, simdiki gibi qostermelik olmayacak: itirazm, ilk karen veren Oyelerin onune getirilerek ikinci kez avru heyet tarafmdan incelenmesi sekllndekl uygulamaya son verilecektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru33

Mevcut durumda, yiiksek yargl mensuplarl dl,lndaki hakim ve savcllar HSYK'ya iiye olamamaktadlrlar.

Bu durum devam edecek mi?

cevap33

Yeni durumda 1. Kademe Mahkemeleri'ndeki hakim ve savctlar. kendi aralarmdan 1. suuf olrnus hakim ve savcilan Kurul'a Oye olarak secebileceklerdir,

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru34

$u anda HSYK'nln

miistakil binasl, sekreteryasl ve biit~esi var mldlr?

cevap34

Mevcut durumda HSYK'nln mllstakll blnasi, sekreteryasl ve but~esi yoktur.

Degi~iklikle HSYK'nm mOstakil bir blnasi. mOstakil sekretervasi ve butcesi olacaktir.

Artlk Adalet Bakanligl Personel Genel MOdOrlOgO ve Ceza lsleri Genel MOdOrlOgO'nce vapilan lslernler. bu sekreteryada Kurulca vapuacaktir.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru35

Mevcut yaplda, YarQltay ve Danlltay iiyeleri, her iiyelik i~in ii~ kiliyi salt ~oijunlukla se~mektedir.

Bu boyle devam edecek midir?

Anayasa Mahkemesi'nin paketin bu klsmlna miidahale etmesi ne anlama geliyor?

cevap35

Anayasa Mahkemesi'ne gotOrUien Anayasa degi~iklik paketine gore, her Oyelik i~in ayn ayn secim vapumamasi vaptlacak tek seclmde her Oyenin sadece bir ki~iye oy verebilmesi saglamyordu. Bu durumda YOksek Mahkemenin kontenjam itibariyle en ~ok oy alan adaylar secllrnls savuacakh. Anayasa mahkemesi dOzenlemenin bu krsrmru iptal ederek, su anda yOrOrlOkte olan duruma donulmesini saglaml~ oldu.

~u anki uygulama ile vapilan seclmlerde ~ogunluk~u bir anlaYI~ hakimdir. Halbuki ~ogunluk~u degil, ~ogulcu bir anlaYI~la secimler vapilmahdtr. Ornegin, 250 kisinln se~ici oldugu bir kurulda 126 ki~i tum Oyeleri secebilmekte. 124 kisinin ise iradesi secime kesinlikle vansimavabllmektedir. Halbuki teklifle herkes sadece 1 ki~iye oy verebilecekti. Boylelikle her oy kullananm iradesi sonuca vansivacaktir.

Teklif edilen, ~ogunluk sistemi degil, bir nispi temsil sistemi idi. Ancak ne vaztk ki, Anayasa Mahkemesi yetkisi olmadlgl halde buna mOsaade etmedi.

Anayasa Mahkemesi, Anavasa'run kendisine verdigi yetkiye gore, Anayasa degi~ikliklerinde sadece sekil denetimi yapabilir. Anavasa'run 148. maddesinde bu hOkOm ~ok a~lk bir sekilde yer elmaktadir. Ne var ki Anayasa Mahkemesi yetki a~lmlyla ~ogulcu bir vapidan degil, ~ogunluk~u bir vapirun devammdan yana tavir takmrrustir. I

77

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru36

Tiim bu iyile,tirmelere ragmen, degi,iklik teklifinde, SaYln Cumhurba,kanl'nln se~ecegi 4 iiye dl,lnda yiiriitme, hatta yasama kurumu olan TBMM, HSYK'ya iiye se~medigi halde,

yargl baijlmslzhijlnln ortadan kaldlrllacaijl iddiasl nereden kaynaklanmaktadlr?

cevap36

Avrupa Ulkelerinde parlamentolar, senatolar ve hDkDmetler avru mahiyeUeki kurullara Dye secerken, haUa baz: orneklerde oldugu gibi ~ogunlugu secerken. Anayasa degi~iklik teklifinde TBMM'ye de, HDkDmete de, HSYK'ya Dye seems hakkl verllmernistlr.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Aslmda dogru olan hi~ olmazsa TBMM'nin baz: Oyeleri secmesidlr, Fakat TOrkiye'de siyasetin yarglyl vesayet altma almak istegi iddia ve ithamlanna haklilik kazandnmamak lcln boyle bir dOzenlemeye qidilrnernlstir.

Buna ragmen kopartilan gOrOltOnOn sebebi katlllmciligm kabul edilmemesi ve bir kisrrn cevrelerin statOkonun devammdan yana olmasrdir,

Adli ve idari 1. Kademe Mahkemeleri'nde qorevli hakim ve savcuann kendi aralannda birinci smita yOkselmi~, meslektaslanru HSYK'ya Oye secmesinden rahatsrz olanlar, lnsanmuzm hukukunu temin qorevl kendilerine emanet edilen hakim ve savolanrruza ve onlann isabetli seclm yapma ehliyetine lnanmavanlerdir,

Biz, katihmc: demokrasinin geregi olarak ilk derece mahkemelerde gorevli olan hakim ve savcuarnmzm sOrecin lclnde olmasi gerektigini dO~OnOyor ve onlann kendi voneticllerlnl en iyi sekilde sececeklerine lnaruvoruz.

Kaldl ki. HSYK'nm Yargltay ve Dam~tay Oyeleri ile ilgili herhangi bir karar alrnasi soz konusu degildir. Kurul'un gorevi, tOmOyle ilk derece mahkemelerinde gorev yapan hakim ve savcnarla ilgilidir.

Bu sebeple kendileriyle ilgili kararlar veri len Kurul'da ilk derece hakim ve savctlann ~ogunlukla temsil edilmesi kadar dogal bir durum olamaz.

Aynca, Anayasa Mahkemesi'nin karanyla rejimin ve kuvvetler aynllgl prensibinin bu degi~ikliklerle zarar gorecegi iddialan kesin bir sekilde reddedllrnlstlr,

Boylelikle siyasetin yarglyl vesayet altma almak istedigi yonOndeki tezi, yOksek mahkemenin karanvla ~OrotOlmO~tOr.

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

50ru37

Yarglnln fiziki ve teknolojik altyapl, personel ve ozliik haklarl gibi serunlan varken,

ni~in bunlar yerine HSYK'nln yapl51 ile ilgili konu incelikli hale getirilmektedir?

cevap37

AK PARTi hukumetleri doneminde sozu edilen konularla ilgili ge~mi~le mukayese edilemeyecek geli~meler saijlanml~tlr.

Eijitim, saijhk, adalet ve guvenlik, AK PARTi hukumetlerinin hep onceliiji olmus ve bu alanlarda hi~bir fedakarhktan ka~lnllmaml~tlr.

AK PARTi hOkOmetleri donernlnde varqmm alt vapis: ile ilgili qellsrneler a~aglda tablo halinde qosterilrnistlr,

80 I

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

YAPILAN CALI$MALARI GOSTEREN SAYISAL VERiLER

2002 Vilma Kadar Bugun

Oran

2002 Ylhndan sonra;

Anayasa Mahkemesi Hizmet Binasl yapllml~tlr.

Dam~tay Hizmet Binasl in~aatl devam etmektedir.

Yargltay Hizmet Binasl projesi tamamlanmak llzeredlr,

Adliye Hizmet Binasl Kapall Alam

596 bin m2

MasaOstO Bilgisayar SaYlsl 4.200

DizOstO Bilgisayar 55

Elektronik imza

Yok

Elektronik Ortamda Dava A~llmasl

Yok

Lojman SaYlsl 7.048

Mahkemeler Personel SaYlsl 20.255

Hakim ve Save SaYlsl 9.232

Yabanci Dil Bilen Hakim ve Savcl 150-160

KO~Ok Adliye ve Cezaevleri FaaliyeUe

2 milyon 500 bin m2

4 kat artl~

119 Yeni Hizmet Binasl 84 Devam eden Hizmet Binasl

40.225

16.000

31.036 Aktif elektronik imza 11.305 Avukat elektronik dava a~abiliyor

9 kat artis 290 kat artis

9.700 36.630

11.404 450-500

137 Adliye-185 iI~e Cezaevi kapahld,

%37 artis %80 artis

%23 artis 3 kat artl~

Aynca, ozellikle hakim ve savnlanrruzm maaslannda vine hlcblr donernle ve diger meslek gruplan ile karsilastmlrnavacak dOzeyde iyile~tirmeler vapurmstn.

AK PARTi hOkOmetleri doneminde diger kamu cahsanlanna vapuan enflasyondan anndmlmis reel artis ortalama %26.4 iken, hakim ve savcuara vapilan reel artrsm oraru % 55'tir.

181

EGEMENLiK KAYITSIZ ~ARTSIZ MiLLETiNDiR!

Biz de inanlyoruz ki, Adalet miHkiin temelidir.

Bu temel saijlam olmadlk~a, iilkede hlcblr ~ey saijlam olmaz.

Anayasa Mahkemesi ve HSYK'nm kurulus ve i~leyi~i ile ilgili yeni bir dOzen Ierne yapmakla, Adalet Kurumlan'nm fiziki, teknolojik ve mali ihtiya~lannl karsuamak bu alandaki eksiklikleri gidermek birbirinin alternatifi degildir.

Birini yapmak, digerini ihmal etmek anlamma gelmez. Anayasa paketinde, Anayasa Mahkemesi ve HSYK'nm tabi oldugu anayasal alt yaplyl demokratlklestlrmek. olmasi gereken yargl reformunun ~ok onernli bir admumr.

Sanki yargmm diger sorunlan bir kenara buakunus, sanki bunlarla ilqilenilmivormus da sadece Anayasa Mahkemesi'nin ve HSYK'nm vapis: degi~tirilmege ~all~llIyormu~ gibi bir hava olusturrnak. boyle bir iddiada bulunmak bOyOk bir hakslzllk ve ger~egi bilerek qormezden gelmek anlamma gelir.

Baglmslz olrnasi gereken yargl, ne yazlk ki AK PARTi hOkOmetlerinden once adeta bakirnsiz yargl durumunda idi.

TOm bu yapllanlan yeterli qorrnuvoruz. Ba~ta her kademedeki hakim ve savctlanrruz olmak Ozere ada let cahsanlannuzm devletimize, milletimize ve bizatihi "hukuk" kavramma yakl~an mekanlarda, teknolojinin en son ve geli~mi~ OrOnleri ile, maiset kayglsl tasimadan cahsmalanru saglamak AK PARTi hOkOmetinin en onemli hedeflerinden biridir.

Bu hedefe, gorOldOgO gibi bOyOk capta yakla~llml~tlr.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru38

Paket'te

~all,ma hayatl ile ilgili bir iyile,tirme var mldlr?

cevap38

a) Anayasa'nm 51. maddesi, avru i~ kolunda birden fazla sendikaya Oye olunmasma manidir. Degi~iklik Paketinin 5. maddesi ile bu engel ortadan kaldmlrms, boylelikle uluslararssi Call~ma OrgOtO'nOn Sendika OzgOrlOgOne ve Orgotlenme Hakkmm Korunmasma lliskin 87 SaYll1 Sozlesmesl'ne ayklnllk da ortadan kaldmlrrustir.

b) Anayasa'nm mevcut 53. maddesine gore, memurlann toplu sozlesrne hakkl bulunmamakta, toplu gorO~me hakk: bulunrnaktadir. Toplu gorO~me uygulamasmda son sozO Bakanlar Kurulu sovlernektedlr ve memurlar Bakanlar Kurulu Karan'na uymak zorunda bnakumaktadmar.

Anayasa degi~iklik paketinin 6. maddesi ile oncelikle toplu sozlesme hakkl qetlrllmis. anlasmazhk halinde son soz, memurlann temsilcilerinin de lclnde bulundudu Kamu Gorevlileri Hakem Kurulu'na verilmistir. Boylelikle Bakanlar Kurulu'nun son soz sovlerne yetkisi kalmarmstir,

Getirilen bir yenilik de toplu sQzle$me hiikiimlerinin emeklilere de yansltllacak olmasunr,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

53. madde ile vapilan degi~iklikle, ILO'nun (Uluslararasl Call~ma OrgOtO) Ieskilatlanma ve Kolektif MOzakere Hakkl Prensiplerinin Uygulamasma Yonelik 98 SaYl1i Sozlesmesl'nin 4. maddesinde ongorOlen "serbest ve gonOllO toplu pazarhk" ilkesine ayklnllk ortadan kaldmlrmshr.

c) Paketin 7. maddesiyle Anayasa'nm 54. maddesinde, ~agda~ demokratik toplumlarda cahsrna havatim dOzenleyen ve genel kabul goren evrensel ilkelerle bagda~mayan grey hakkma getirilen anayasal suurlamalar kaldmlnushr.

Grev esnasmda meydana gelen zararlardan sendikanm sorumlu olacaqma dair sorumluluk hOkmO, sendikal haklann gO~lendirilmesi amacivla degi~iklikle birlikte yOrOrlOkten kaldmlmaktadir. Boylece sendikalara daha rahat bir sekllde grey karan alma lmkaru qetirilmlstir.

Mevcut durumda, siyasi amach grey ve lokavt gibi faaliyetler vasaktir. Bu yasaklar, evrensel cahsma hayatl standartlanna ve konuyla ilgili uluslararasi belgelere avkmhk teskil etmektedir.

54. maddede vaprlan degi~iklikle, tOm bu yasaklar kaldmlmakta, Anavasarruz'daki konu ile ilgili hOkOmler ~agda~ ve medeni dOnya ile paralel hale getirilmektedir.

Call~ma havat: ile ilgili bu dOzenlemeler, bugOne kadar Anayasa degi~iklik taslagl hazutavan bircok STK'nm talebi olarak hep gOndeme gelmi~ ama bugOne kadar bir tOrlO qerceklestlrilemernistir.

Tum bu degi~iklikler r i~~ilerimizinr memurlernmzm ve onlann bagh bulunduklan i~~i ve memur sendlkalanmn ve emeklilerimizin gene I arzusudur.

185

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru39

Ekonomik ve Sosyal Konsey'in

Anayasa'ya girmesinin pratikte ne faydasl olacaktlr?

cevap39

AK PARTi'nin iktidara gelmesinden beri Ekonomik ve Sosyal Konsey, dOzenli bir blclrnde toplanrnaktadir,

i~~i ve lsveren sendikalannm, tuccann, esnatm, sanayicinin bagll bulunduklan derneklerin, meslek orgotlerinin ve odalann ~atl kuruluslan olan birlik ve konfederasyonlann temsilcileri ile baz: hOkOmet Oyelerinden olusan, Ekonomik ve Sosyal Konsey, bu degi~iklikle anayasal gOvenceye kavusturulrnustur,

Katllimci demokrasinin geregi olan bu uygulama, TOrkiye'nin son 8 Yllilk kalkmma ve qellsmesne ~ok olumlu katkilar saglaml~tlr.

Ekonomik ve Sosyal Konsey arttk hOkOmetlerin tercih ve inisiyatifine gore degil, anayasal bir zorunluluk olarak sosyal ve ekonomik politikalann belirlenmesi ve uygulanmasmda hep var olacaktir, Bu ise toplumun ~ok geni~ bir bolurnunun vonetlrne dahil edilmesi demektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

soru40

Anayasa Degiliklik Paketi'nin ekonomik olarak

iilkeye getirisi nedir?

cevap40

TBMM'deki muzakereler boyunca muhalefet partileri, ulkedeki lssizllkten, tanm kesiminin, esnafm, tuccann. sanayicinin ekonomik problemlerinden soz etmlsler ve toplumun Anayasa degi~ikligi gibi bir talebinin olmadlgml iddia etrnislerdir.

Milli irade, hukukun ustunlUgu, akll, bilim, tecrube. demokrasi, bireyin temel hak ve ozgurlUkler ve ahlakilik gibi kavramlan siyasi vonetlm anlavismm temel referanslan olarak kabul eden AK PARTi iktidan, ulkenin irnkanlanru zorlayarak halkuruzm refah ve mutluludunu artirmak arnacvla gerekli her tedbiri alrnaktadir.

Ornegin; Hukumetimiz esnaf, sanatksr ve KOBi'lerimizin sorunlanrun ~ozumune vonelik olarak "Esnaf Deiji$im. Donu$um ve Destek strateji Belgesi ve Eylem Plam"m uygulamaya kovrnustur.

187

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

"KOreselle~menin meydana getirdigi nrsatlardan yararlanmak ve beraberinde getirdigi olumsuzluklardan korunmak arnacvla gereken vapisal donO~Omlerin qerteklestlrllmeslni savunan" HOkOmetimizin alnus oldugu tedbirler sayesinde TOrkiye, yOz vilda bir vasanabllecek ve dOnyaya maliyeti trilyon dolarlarla ifade edilen KOresel Finans Krizi'nden en az etkilenen Olkelerden biri olmustur, TOrkiye, bu surecte kriz vonetirnlni basanvla uvqulamrs ve IMF parasma muhtac olrnamrstir,

Aynca, dOnyadaki bir~ok Olkenin (Or. Yunanistan, izlanda, Macaristan gibi) kredi derecelendirme notlan dO~OrOIOrken, TOrkiye'nin kredi notu yOkseltilmi~tir. Bununla birlikte TOrkiye, DEeD Olkeleri arasmda finans kesimine kaynak avirmavan tek Olke olrnustur, Krizin olumsuz etkilerini gidermek amaovla Olkemizde annan tedbirlerin toplam tutan yakla~lk 43,4 milyar TL'yi bulrnus ve bunun GSYH'ye oraru ise %4,4 olrnustur.

DOnyada vapilan bir~ok arastirma, ~agda~ bir Anayasa ile isleven bir hukuk sisteminin sOrdOrOlebilir bOyOmenin on sam oldugunu ortaya kovrnaktadir. Bunun en iyi lspati iskandinav Olkeleridir.

Bir Olkenin demokratik standartlannm yOksek olmasi, lsleven bir hukuk sistemi ile i~ ve dl~ vatmmcuara gOven veren taratsiz ve baglmslz bir yargl sistemine sahip olmasi ekonomik kalkmmanm olmazsa olmaz sartlarndandu.

Anayasa degi~iklik paketi ile "Devletin Hukuku" verine "Hukuk Devleti" ilkesini ve "OstOnlerin hukuku" verine "hukukun OstOnlOgOne"ne daval: vonetim anlavrsmm iyice peklsrneslni amaclavan AK PARTi, toplumsal dOzenin temlnati olan ada let sistemine azami ol~Ode gOvenin tesisini saglayacaktlr. Olkemiz Yillardan beridir hukuk devletinden ziyade bir kanun devleti gorOntOsO vermektedir.

881

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Oysa bir toplumdaki en onemli gOven unsuru, toplum icinde vasavan bireylerin kendi hak ve ozgOrlOklerine saygl duvulduduna olan lnandandir, Bu lnanc tOm sosyal ve iktisadi dinamikleri harekete qeclren temel gO~tOr.

Hukuk devletlerinde gOvenli ve ongorOlebilir bir ortam oldugu lcln gerek ulusal gerekse uluslararasi sermaye vatmm yapmakta endise etmez, Olkeye uzun vadeli ve sabit vatmm yapmak lcln gelir. Daha fazla vatmm ise daha fazla istihdam, daha fazla ihracat ve daha fazla katma deger demektir.

Ger~ek anlamda bir hukuk devleti ilkesinin islerlik kazanmadlgl Olkelerde, keyfilik ve sahsi iradeler haklmdir. Bu tOr Olkelerde yeterli sermaye birikimi ve akl~1 olmaz, vatmrn ve istihdam zaafa ugrar.

Bilindigi Ozere, ekonomik risk siyasi riskle dogrudan alakahoir, Bu yonOyle baklldlgmda vaptlan Anayasa degi~ikligi Olkemizin siyasi risklerini azaltan ve buna bagll olarak ekonomik istikran da garanti eden dOzenlemelerdir. Diger taraftan uluslararasi kredi derecelendirme kuruluslan Olkelerin kredi notunu qelisen olaylara bagll olarak donern donern yeniden degerlendirmektedirler.

Bu notlar verilirken Olkedeki politik istikrann ve hukuki altvapmm saglamllgl da dikkate elmmaktarnr. Yaptlan dOzenlemeler sayesinde Olkemizin "olav riski" azalacak ve ekonomik dinamizmi artacaktir, AK PARTi'ye kar~1 acilan kapatma davasi sOrecinde siyasi lsflkrarsizhk olacagl endlseslvle ekonomik havatm ne tOr sarsmtuar ge~irdigi herkesin malumudur.

Hukukun OstOnlOgOnO esas alan devlet, vatandaslanrun hak ve ozgOrlOklerinin temlnatrdir. AK PARTi; "insan" merkezli siyasi bir partidir. En OstOn hizmetin, insana hizmet olduquna lnarur, lnsarun mutluludu, huzuru, gOveni ve sagllgl, cahsmalannm hedefini teskil eder ve bunlan bir butun olarak degerlendirir.

189

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Biz AK PARTi iktidan olarak, insanlan hicbir zaman ozgUrlOk ile gUvenlik arasmda bir tercihle kars: karsiva bnakmadidmuz gibi, lnsarurmz: maddi refahla ozgUrlOk arasmda bir tercihe de zorlarmvoruz, Ancak askeri rejim donemlennde gUvenlik qerekceslvle turn hak ve ozgUrlOkler rafa kaldmhr,

Totaliter veya otoriter tum vapilann karakteristiqi budur. Oysa biz insanlann bir yanda hak ve ozgUrlOklere sahip olurken, bir yandan da gUven lclnde olmalanrn arzuluyoruz. insanlar hem maddi refah lcinde olsunlar hem de, 50 Ylldlr oldugu gibi "darbe donernl anavasalarr'na mahkOm olmasmlar.

AK PARTi, varaturruslarm en sereflisi olan insaru hem maddi hem manevi olarak mutluluqa ve refaha laYlk gorUr. insan, sadece maddi lhtivaclan olan bir varhk degildir. Aynl zamanda bir ruh ve mana dunvasma sahiptir.

HUrriyet, baglmslzllk, hak, hukuk, adalet, bireysel ve milli onur, sehsl ve kolektif itibar, san, seret vb. kavramlann maddi unsurlarla izah edilmesi murnkun degildir.

lnsarun mdadan yoksun kalmasi ile ozgUr olmarnasi avru derecede "achk" dodurur. Biri bedenimizin, digeri akhrruzm ve ruhumuzun a~lIgl anlamma gelir.

Bu bakimdan cezaevlerindekiler, saraylardaki gibi yiyip lese ve giyinseler bile en onemli lhtivac: olan hUrriyetten mahrum olduklan icin orada kalmak istemezler. CUnkU hUrriyet yoklugu sebebiyle akll ve ruh a~llgl cekerler,

Anayasa degi~iklik paketinin, referandum ovlamasi lcin vapilacak giderlerden baska herhangi bir ekonomik gotUrUsU yoktur. Bu da yakla~lk 10 krn'lik bir otoban lcln vaprlan harcamaya denktir.

90 I

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Buna mukabil vaprlan Anayasa degi~ikligi, demokratik hukuk devleti ve demokrasinin tam anlarmvla verlesrnesini saglayarak, orta ve uzun vadede toplumsal-siyasi istikrara ve gUvene daval: bUyUk ekonomik qellsrnelere vardirnci olacaktir.

Bu hukuki altvapi, ekonomi icin gerekli ve uygun atmosferi temin edecektir. Muhalefetin soyledigi gibi, ~ift~iye, koylUye, i~~iye, tUccara veya sanayiciye; duble yola, egitim veya sagllk harcamalanna gidecek kaynagm Anayasa degi~ikligini yapmak lcln harcanmasi soz konusu degildir. Velev ki, referandum harcarnasnu bu kadar onernseven muhalefet, bu Anayasa degi~ikligi paketine destek verebilir ve en az 367 oyla kabul edilmesini saglayarak, Ulkeyi iddia ettikleri bu mali kUlfetten kurtarabilirdi.

Bu da muhalefetin samimiyetsiz bir yakla~lm lcerislnde oldudunu qostermektedlr, Diger taraftan 1921 Anavasasi, istiklal Savasi sUrerken yaplldl.1924 Anayasasl ise savasm kUlieri lcinden ~Ikan bir Ulkenin Anavasas: idi. 0 gUnkU milli irade, ekonomik problemler var dive Anayasa yapmaktan vazqecmedi, vazqecmesi de dU~UnUiemezdi.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

1990'11 villarda Telekom'un ozellestirilmeslne engel olundu. 1994'te toplam dl~ borcumuz 27 milyar dolarcr Tek basma Telekom ozellestlrllebllsevdl. butun dl~ borcumuz kapatllabilirdi.

Dam~tay'm yaptlgl yerindelik denetimi, beraberinde sObjektif bir "kamu yaran" gerek~esi getirdi. Ancak zaman gosterdi ki, kamu yaran Telekom'un ozellestlrllmeslne engel olmakta degil, ozellestlrllrneslndevdl. Anayasa'ya gore ozellestirme esnasmda imtiyaz sczlesmelerine iliskin Dam~tay gorO~OnOn almrnasi lcln Dam~tay'a 60 gOn sure verilmistlr, Ne var ki, son villarda sadece TCDD'nin baz: ozellestirme faaliyetlerinde Danl~tay'daki anayasal60 gOnlOk sOrenin uygulamada 2 Ylla kadar uzamis olmasi kamuyu 2,8 milyar dolar zarara sokmustur, Degi~iklik paketinin referandumda kabul edilmesinden sonra artik mahkemeler yerindelik denetimi vapemavacaktir.

AK PARTi'ye acilan kapatma davasinm dodrudan veya dolayll maliyeti 20 milyar dolar olrnustur, Buna bagll olarak sadece borclanrna faizinin yOkselmesinden dolaYI devletin, dolavisivla milletin zaran tek basma 4 milyar dolardu. Bu surecte aynca ekonominin temel gostergeleri olarak adlandmlan bOyOme oraru O~er avhk donernler itibariyle dO~mO~, iMKB 100 endeksi 45.000'li seviyelerinden 35.000 seviyelerine kadar inmis, TCMB borclanma faiz oraru ise % 15,25'ten % 16,75'e vllkselmistir. Diger taraftan ekonominin nabzuu tutan TCMB anketleri, kapasite kullarurn oranlan ve gOven endekslerinde ciddi bir kotulesrne vasannus, beklentiler olumsuz etkilenmistlr.

TOrkiye'nin personel savrs: olarak en bOyOk bakanllgl olan Milli Egitim Bakanllgl'nm her Yl115 milyon evladmuz lcln sadece 1 milyar dolarllk vatmm yapabildigi hanrlamrsa AK PARTi'ye acuan kapatma davasirun 15 milyon evladumzm 20 vihru ~aldlgml rahatllkla sovleveblllriz,

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

Kadmlar, cocuklar, vashlar, ozOrlOler, sehltlerirnizin dul ve yetimleri ile gazilerimiz lehine vapilacak pozitif bir aynmclligm artik Anayasa'ya ayklnllk teskll etmemesinin, maddi ve manevi olarak bir~ok getirisi olacaktir, Bu kesimler, toplumumuzun neredeyse % 70'ini olusturrnaktadir. Gerek ekonomik alanda, gerek sosyal haklarda, gerekse bireysel hak ve ozgOrlOklerin temininde bu kesimler daha avantajll hale gelecektir. Bunun maddi bir tavdasmm olmavacaduu iddia etmek, hakkl ve dogruyu qorrnemektlr,

Kendi lslerlni takip etmek, yeni i~ irnkanlan bulmak, uluslararas: dOzeyde ticaret yapmak, kOresel ekonominin imkanlenndan daha fazla yararlanmak vb. arnaclarla vurtdisma ~Ikmak isteyen lsadarnlan vergi borclanndan dolaYI bu haktan mahrum edilmektedir. Bu uygulamanm ortadan kalkmasmm ekonomik bir faydasmm olmavacacuu sovlemek mOmkOn mOdOr?

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

TOm memurlara toplu i~ sczlesrnesi hakkl verilmesinin, cahsanlar ve onlann aile fertleri ile piyasa lcin ekonomik bir anlam ifade etmedigini iddia etmek ger~ekle bagda~lr rm?

Ekonomik hayatm vazqecilmez unsurlan olan sendikalarla ilgili blrcok krsitlamav: ortadan kaldumarun ekonomik bir anlarm yok mudur?

Bir~ok haksiz uygulamanm mahkemelere gotorOlmeden 'Kamu Denet~iligi Kurumu' araclllgl ile cozurne kavusturulmasmm, mahkemelerdeki yOz binlerce hukuk davasma konu olan meselelerin avru zamanda "Ombudsrnanhk" denen bu mOesseseyle halledilmesinin zaman, emek ve davalara harcanan maddi kaynaklann tasarrufu acrsmdan bir degeri yok mudur?

Mahkemelerin i~ yOkOnOn ve klrtasiyeciligin azaltrlmasrnm ekonomik bir anlarm yok mudur?

YA~ kararlan ile rnaddur oldudunu dO~Onen kisiler ve bunlann aile fertlerine haklanru arama yolu acilmasmm bir anlarm yok mudur?

Anayasa Mahkemesi'ne UBireysel Ba~vuru Hakkr" verilerek TOrkiye'yi Avrupa insan Haklan Mahkemesi'nin mahkOm ettigi milyonlarca avroluk tazminaUan krsrnen de olsa kurtarmak, Avrupa insan Haklan Mahkemesi'ne mOracaat eden ki~i ve kurumlann vaptiklan bOyOk harcamalan Olkede buakmak. ekonomik olarak bir deger ifade etmiyor mu?

BotOn bu ekonomik kaygllann, kazandann ve beklentilerin dismda TOrkiye'ye yakl~an sivil ve demokratik bir Anayasa'ya kisrnen de olsa kavusrnak. tek basma da olsa anlamhdu ve ~ok onernlldlr.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

1. Dezavantajll kesimler olan;

• Kadmlanmlz,

• Cocuklanmlz,

• OzurlOlerimiz,

• Yashlanrruz.

• Sehitlerirnizin dul ve yetimleri ve gazilerimizin, her alanda avantaih olrnalanna UEvetrr demektir.

2. Cocuk istismanrun online ge~ilmesine UEvetrr demektir.

3. Ki~isel verilerin ancak kanunlarla ongorulen hallerde veya kisilerin a~lk nzasi ile lslenebllmesine UEvetrr demektir.

4. "Fislerne'nin tarihe kansrnasma UEvetrr demektir.

5. insanlann kendileriyle ilgili kaydedilen bilgilere rahatllkla ulasmasma, vanhssa cuzeltebllmeslne. rahatsiz ediciyse, ortadan kaldmlrnasma imkan saglamaya UEvetrr demektir.

6. Yurtdtsma ~Ikl~ ozgurlOgunun qenlsletllmeslne UEvetrr demektir.

7. idarenin her turlO i~ ve eyleminden dolaYI hakslzllga ugrayan, uygunsuz bir muamele ile karsilasan vatandaslann, mahkemeler disnda sikavetlerini iletebilecekleri bir Kamu Denet~iligi Kurumu'nun kurulmasma UEvetrr demektir.

8. 12 EylOl Darbesi'ni yapan darbecilerin ve onlann vardnncrlannm hesap verebilmelerine imkan hazrrlamava UEvetrr demektir.

9. Yuksek Askeri Sura kararlanyla ordudan atilan insanlann mahkemelerde haklanru arayabilmelerine UEvetrr demektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

10. Mahkemelerin "yerindelik denetimi" vapamayacadma "Evet" demektir.

11. Mahkemelerin kendisini halkm iradesiyle secilen hOkOmetlerin verine

koyamamasma "Evet" demektir.

12. Yargl baglmslzllgml gO~lendirmeye ve yargl tarafslzllgml sadlamava

"Evet" demektir.

13. Askeri mahkemelerin gorev alarumn. asker klsiler tarafmdan islenen

askeri sudar ile bunlann asker kisiler aleyhine veya askerlik hizmet ve gorevleriyle ilgili olarak isledikleri suclarla suurlandmlmasma "Evet"demektir.

14. Sivillerin askeri mahkemelerde varnuanmasma son vermeye

"Evet" demektir.

15. Askeri mahkemelerde de mahkemelerin baglmslzllgl ve hakim terninatuu saglamaya "Evet" demektir.

16. Anayasa Mahkemesi'nin vaprsrru ttpk: geli~mi~ Olkelerdeki gibi ~agda~ ve geni~ katinmh bir sekle donusturmeve "Evet" demektir.

17. vatandeslanmum Anayasa Mahkemesi'ne bireysel basvuruda bulunma haklarma "Evet" demektir.

18. Avrupa insan Haklan Mahkemesi'ne TOrkiye'den vapilan basvurulann azatturnasma "Evet" demektir.

19. TOrkiye'nin, dOnyadaki insan haklan imajma olumlu katk: saglamasma "Evet" demektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

20. TOm hakim ve savcuarmuzm kendileriyle dogrudan ilgili olan HSYK Oyelerini secrnede soz sahibi olmalanna UEvetrr demektir.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

981

HSYK'nm avn bir blnasi. sekretervasi ve butcesinin olmasma UEvetrr demektir.

HSYK'ya bagll mOstakil bir denetim mekanizrnasmm olusturulmasma UEvetrr demektir.

HSYK Oyeleri ile Anayasa Mahkemesi'ne secilecek Oyelerin seclmlnde seclm adaletini saglamaya yonelik "nispi temsil" sistemine UEvetrr demektir.

HSYK'nm kurulusu ve i~leyi~inde kapall devre sistemine son vermeye UEvetrr demektir.

HSYK'nm vapisuu, hukuk sistemi oturmus Olkelerdeki standart ve yaplya yOkseltmeye UEvetrr demektir.

HSYK'nm lhrac kararlanrun yargl denetimine tabi tutulmasma UEvetrr demektir.

Aym i~ kolunda birden fazla sendikaya Dye olma lrnkaruna UEvetrr demektir.

Grev hakkrnm onimdeki engellerin ortadan kalcmlrnasma UEvetrr demektir.

Memurlara toplu sozlesme hakkrrun verilmesine UEvetrrdemektir.

Devlet Memurlan ve diger kamu qorevlilerine verilen uyarma ve kmarna cezalanna yargl yolunun acilmasma UEvetrr demektir.

EGEMENLiK KAYITSIZ SARTSIZ MiLLETiNDiR!

31. Emekli memurlann da toplu sozlesmeden yararlanmasma UEvetrr demektir.

32. Ekonomik ve Sosyal Konsey'in anayasal gOvenceye kavusturulmasma UEvetrr demektir.

33. Esnafm, sanatkann. tuccann ve sanayicinin hOkOmetin sosyal ve ekonomik politikalannda soz sahibi olrnasma UEvetrr demektir.

34. 12 EylOl Darbe Anavasasi'run kisrnen de olsa degi~mesine UEvetrr demektir.

35. Demokratik standartlann ve hukuk devleti anlaYI~mm yOkseltilmesiyle daha ~ok uluslararasi sermaye giri~ine UEvetrr demektir.

36. Demokratik standartlarla bOyOmeyi dogru orantih hale getirmeye UEvetrr demektir.

37. insanlan, ekmekle ozgOrlOk arasmda tercihe zorlayan anlavisa son vermeye UEvetrr demektir.

38. Kanuni formalitelerin ve keyfi kararlann, zenginlik ve retalu arttuacak ekonomik kararlan bodmasma mani olmaya UEvetrr demektir.

39. OstOnlerin hukukundan, hukukun OstOnlOgOne ge~meye UEvetrr demektir.

40. GOcOn kanunundan, kanunun gOcOne ge~i~e UEvetrr demektir.