You are on page 1of 1

AMOLl, Bahaeddin Haydar

r 1 s'l-fnn'un zzeddin el-Amlf'ye ait Hz. mer devrinde Amvas'ta veba salg
AMJ, Bahaeddin Haydar olmadn aka belirtmi, bu zatn Hz. n km ( 18/ 639) ve buradan Suriye'nin
(bk. HAYDAR eI-AMl). _J Ali'nin szlerine dair Nehc'J-belda'nn eitli yerlerine yaylmtr. Baka bir ri-
L
Farsa erhi olan er-Risdlet'l-J:aseniy vayete gre ise slam tarihinde bilinen
r 1 ye fi'l-W!11i'd-diniyye ve frilci'l- cibd- bu ilk veba salgn 17 (638) ylnda vuku
AMJ, emseddin ddt'n mellifi olduunu kaydetmitir. bulmutur. Tanu Amvas adyla mehur
( J.~1 .:r....u.--: ) Eserlerini Farsa olarak yazm olan olan bu salgnn sonucunda, bata Suri-
emsddln Muhammed emseddin e-Amlfnin kendisini tamtan ye ordular bakumandan Eb Ubeyde
b. Mahmud el-Amli en nemli eseri, 1342' de tamamlad olmak zere Muaz b. Cebel, rahbTI b.
(. 753/1352 [?)) Hasene, Sheyl b. Amr, Faz b. Abbas ve
ilimler ansiklopedisi mahiyetindeki Ne-
ranl felsefe alimi ve ansiklopedist. _J fa 0 is'l-fnan fi ara, isi']- cuyn 'dur. Yezid b. Eb Sfyan gibi birok sahabi
L
Bundan baka bn Sina'nn el-J>.iinn dahil 25.000'e yakn insan lmtr. Hz.
\ Kaynaklarda hakknda fazla bilgi yok- fi't-Pbb 'm, bu filozofun talebelerinden Peygamber'in azatl klesi Servan b. Fe-
tur. Doum yeri ve tarihi bilinmemek- erefeddin el-laki'nin, el-J>.iinn'un bi- za.reel-Amiri de 54'te (674) burada ve-
tedir. Mool Hakan Muhammed Olcay- rinci ksmndan semeler yaparak ha- fat etmitir.
tu'nun iktidar dneminde (1304- 1316) zrlad el-FW!illil'l-Irdlp.yye fi klliy- Franszrahipler 1890'da burada bir
onun tarafndan kurulan Sultaniye eh ydti't-tbb' ve bn Hacib'in Mu.!Jtaa manastr, bir dispanser ve bir ziraat oku-
rinde mderrislik yapmtr. r'J-mntehl veya Mu.!Jtaaru Uli b lu yaptrdlar. 1948'de Kuds-Tel Aviv
Mirza Abdullah Efendi Riyai'l- cule- ni'l-lfdcib adlaryla tannan Mntehe's- karayolu zerinde, 1420 mslmann ya-
ma' da m, 3 2) adlar ve nisbelerinin ay- sill ve'J-emel fi cilmeyi'l-W!ill ve'l-ce- ad kk bir Arap ky olan Amvas'n
n olmas sebebiyle emseddin el-Am- del adl mehur eserini erhetmitir. 1991 saymna gre nfusu 2000 kii idi.
li ile ondan 200 yl kadar sonra Safevi BBLYOGRAFYA:
ki mescidi, bir kilisesi, bir ktphanesi,
Hkmdar 1. ah Tahmasb dneminde Nrullah et-Tstei, Mecalis'l-m'minin, bir salk oca ve tatan yaplm evle-
(1574-1576) yaam olan zzeddin Mu- Tahran 1365 h., il, 213216; Mirza Abdullah ri bulunuyor, evresinde sarn ve kuyu-
hammed b. Mahmd el-Amli'nin bir- Efendi el-sfahani. Riyaza'I- uema' ve J:ya lardan elde edilen sularla zeytin, hubu-
birine kartrlabileceinden kayglana i'l-{uiala' (nr. Ahmed el-Hseyni), Kum 1401, bat, baklagiller, sebze ve meyve yetiti
rak ikisini de ksaca tantmak istemise l, 13-15; lll, 312; Kefa?-?unn, il, 1266, 1313, riliyordu. 1967 ylndaki Arap-srail Sa-
1966; Hediyyet'l arifin, il, 159; GAL Suppl.,
de ayn hataya kendisi de dmtr. va srasnda tahrip edildi ve yahudi i
l, 824, 826; Kehhale, Mucema'I-ma'ellifin,
Zira o, Nrullah et-Tsteri'nin Mecrili- XI, 314; G. Sarton, lntroduction, New York galinden sonra tamamen boaltlarak
s'l-m 'minin'de zzeddin el-Amli'yi 1975, lll/1, s. 632633; Ayana'-ra, X, 56. askeri blge haline getirildi.
tanttn belirtiyorsa da burada tan
tlan kii emseddin el-Amli olup te-
!il MUSTAFA AGRICI BBLYOGRAFYA:
Ya"kbi, Kitab'I-Baldan, s. 85; Belazi,
ki Amli' den sz edilmemitir. Mirza FtJ: (Mneccidl. s. 164, 165; a.mlf. Ensab,
Abdullah, emseddin el-Amlfnin Sn- AMVAS lll, 2526; bn Kuteybe, el-Ma arif !Ukkae). s.
ni olduunu ifade ediyor; oysa Mecrili- (...,..,L~ 121, 183, 325, 345, 601; Taberi, Tarff) (de
s'J-m, minin 'e baklrsa bu da yan- Goeje), 1, 25162522, 2570, 2578; Eb Ubeyd
Filistin' de el-Bekri. Mucem me'stacem, Kahire 1949,
ltr. nk bu eserde ii mellif Ts-
tarihi bir yerleim merkezi. lll, 971; Yakt, Mucem'lbldan, iV, 157158;
teri, emseddin el-Amlfyi ksaca tant L _J G. Le Strange. Palestine under the Moslems,
tktan sonra onu ia'nn byk bir sa- Landon 1890, s. 393; Mustafa Murad ed-Deb-
vunucusu olarak takdim etmekte, zel- Eski ad Emmaus olan Amvas (Ame- ba, Biladna Filis!in, Amman 1392/1972, iV,
likle devrin nde gelen Snni .kelamc vas, Imvas), Kuds ile Remle arasnda 510514; F. Buhl. "Arnvas", A, , 428; K. W.
ve filozoflarndan Adudddin el-ci'nin ve Kuds'n 33 km. kuzeybatsnda, de- Clark, "Emmaus, IDB, il, 9798; J. Sourdel -
Thomine. Arnwas, EI2 (Fr:. l, 474; Mv.Fs.,
ahsnda "Ehl-i beyt'in dmanlar" di- nizden 375 m. ykseklikteki bir tepenin
lll, 337-338.
ye itham ettii Snni alimlere ynelttii eteklerinde kurulmutur. Burada yap [il MUSTAFA FAYDA
tenkitlerden tarafgir ifadelerle ve geni lan arkeolojik kazlar sonucunda ortaya
olarak sz etmektedir. karlan kalntlar, Emmaus adn sr-
dren Anvas'n Romallar ve Bizansllar AN
Bu iki alim sonraki baz kaynaklarda
zamannda imar edilmi nemli bir e ( .;,':/\ )
da birbirine kartrlmtr. Nitekim hem
Meccilis'l-m'minin'de hem de Riya- hir olduunu gstermektedir. Hallar'n Birbirini takip eden sreler arasnda
i'J- culema'da emseddin el-Amlfnin da burada Bizansllar'dan kalma kk varl farzedilen zaman snn;
eserleri arasnda Nef, is '1-tm1n da bir kiliseyi Xll. yzylda yeniden ina et- ardarda gelmesiyle zaman oluturan
gsterildii, ayrca Katib elebi de Ne- tikleri bilinmektedir. Kitab- Mukaddes'- ve blnmeyen zaman paras gibi
f, is '1-tnn 'un mellifini emsed te Kuds'ten altm ok atm uzakta ol- anlamlarda kullanlan
din veya zzeddin unvann zikretmeden duu sylenen (bk. Luka, 24/ 13) ilk Em- felsefe terimi.
L _J
Amli nisbesiyle kaydettii halde (Ke maus'un yeri ve kurulu tarihi ise kesin
f'??unan, , 1966) smail Paa mellifin olarak tesbit edilememitir. Asl eyn veya evan olan an zaman di-
adn yanllkla zzeddin el-Amli ola- 13 (634) ylnda Ecnadeyn zaferinden limi, "ksa zaman" ve "imdi" manalar
rak yazm (Hediyyet'l- cari{fr, ll, 159), sonra Amr b. As tarafndan fethedilen na gelir. An Kur'an'da ve hadislerde "za-
ayn hatay Kehhate de tekrarlamtr ve slam ordusu iin karargah olarak mann yaklamas" ve "imdi" anlam-
(Muccem'l-m'elliftn, XI, 314). Halbuki kullanlan Amvas, Remle'nin kurulma- larnda kullanlmtr (bk. el-Bakara 2/
zellikle Mirza Abdullah Efendi Nef, i- sndan sonra giderek nemini kaybetti. 71. 187; en-Nisa 4/ 18). ngilizce ve Fran-

100