You are on page 1of 100

Fakulteti i inxhinieris elektrike dhe kompjuterike

Dr.sc Ilir Limani, MSc Faton Maliqi

Prmbledhje e detyrave t zgjidhura (t paredaktuara)


nga provimet e lnds:

PRPUNIMI DIGJITAL I SINJALEVE

Prishtin, Shtator 2014

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Dhjetor 2013. (07.12.2013)

1. Nse sinjali n hyrje t nj sistemi linear dhe invariant n zhvendosje sht


ather dalja do t jet:
1
1
2

a) Prcaktoni funksionin transmetues


, dhe skiconi diagramin e poleve dhe zerove?
b) Prcaktoni prgjigjen impulsive t sistemit
?
c) A sht sistemi shkaksor dhe a sht sistemi stabil?
2. T prcaktohet sinjali

n dalje t sistemit me prgjigje impulsive


1
2

nse n hyrje kemi sinjalin


10

5 sin

20 cos

3. Jan dhn sekuencat


0 , 1, 2, 3, 4 ,

0 , 1, 0, 0, 0 ,

1 , 0, 0, 0, 0

ku secila prej tyre e ka

a) Prcaktoni sekuencn
ashtu q
ashtu q
b) A mund t gjindet sekuenca

?
?

4. Le t jet
nj sekuenc stacionare q paraqet zhurm t bardh, me vler mesatare
. Le t jet
hyrja n lidhjen kaskad t dy sistemeve
zero dhe me varianc
diskrete, shkaksore, lineare dhe invariante n zhvendosje, sipas Figurs s paraqitur n
vijim

?
b) T prcaktohet prgjigja impulsive e gjith sistemit ?
dhe
, ather prcaktoni shprehjen pr
c) Nse
variancn , nse kemi gjetur prgjigjen e prgjithshme impulsive nga rasti nn b) ?
a) T prcaktohet shprehja pr variancn

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar 2014. (12.02.2014)
1. Nj sistem linear dhe invariant n zhvendosje e ka prgjigjen frekuencore
2 3
3 ,
<
16 2
=
2 3
0,

16 2
N hyrje t ktij sistemi vie vargu periodik i impulsive me period = 16;

[] =

[ + 16]
=

a) Prcaktoni daljen e sistemit [] ?


b) Skiconi karakteristikat amplitudore t , dhe ?
Zgjidhje:
Sinjalin n hyrje [] e ka paraqitjen frekuencore si n vijim

16

+ 16 =

1
=
16

= =

= =

1
=
16

= =

2
+ 16

2
=
16

+
=

2
16

Prandaj, shihet se paraqitja frekuencore e sinjalit n hyrje sht srish varg periodik i
impulsive me distanc prej

mes veti. Por, pasi q

16

ultlshues me frekuenc kufitare


3

periodik n brezin 16

3
16

3
16

paraqet nj filtr ideal

, ather n dalje kemi vetm komponentet e vargut

e q i bie t jen tri komponente. Ilustrimi i till sht

treguar n Figurn n vijim:

Nga Figura mund t formojm sinjalin n dalje me vetm kto tri komponente:
=

2
2 3
2
2 3
2
+
8
+
8 +
16
16
16
16
16

Tani, duke shfrytzuar iftet transformuese:


1 2

0 2 0

dhe

si dhe duke shfrytzuar zbrthimin e Euler-it, marrim prfundimisht sinjalin n dalje:


=

1 1
2 3
+ cos
+
16 8
16
8

2. sht dhn nj sistem linear dhe invariant n zhvendosje prmes ekuacionit t diferencs
5
1 + 2 = [ 1]
2
Prcaktoni t gjitha vlerat e mundshme t prgjigjes impulsive [] n momentin = 0 ?
Zgjidhje:
Ky problem zgjidhet duke e gjetur fillimisht funksionin transmetues t sistemit (), dhe
pastaj duke gjetur t gjitha prgjigjet e mundshme impulsive q rezultojn pr regjione t
ndryshme t konvergjencs. Kshtu, zbatojm -Transformimin n ekuacionin e
differences dhe marrim:
5
1 1 + 2 = () 1 1
2
dhe kshtu fitojm funksionin transmetues
()
1 1
1 1
2/3
1/3
=
=
=
=
+
1
() 1 5 1 + 2
1 2 1 1 1 1
1 2 1 1 2 1
2
2
N kt rast, dallojm kto regjione t konvergjencs:
Rasti 1:

< 2 , nga ku marrim prgjigjen impulsive:


2
1 1
= 2 1
3
3 2

Rasti 2:

1
2

0 =0

< < 2 , nga ku marrim prgjigjen impulsive:


2
1 1
= 2 1 +
3
3 2

Rasti 3:

=>

=>

0 =

1
3

> 2 , nga ku marrim prgjigjen impulsive:


2
1 1
= 2 +
3
3 2

=>

0 =1

3. N vijim jan dhn dy sekuenca me gjatsi t fundme:


= cos

,
2

1
=
2

= 0, 1, 2, 3

= 0, 1, 2, 3

a) T prcaktohet [] q paraqet t = [] ?
b) T prcaktohet thurrja rrethore =
prmes thurrjes lineare ?

n mnyr t drejtprdrejt

c) T prcaktohet thurrja rrethore = n mnyrn e zakonshme?


Zgjidhje:
a) N fillim gjejm 4 t sekuencave dhe :

Pastaj, gjejm si n vijim

Tani, si rezultat i periodicitetit shfrytzojm zvendsimet:


dhe
dhe marrim
nga ku duke shfrytzuar e gjejm daljen []
=

3 3 3 3
, , ,
4 8 4 8

b) Fillimisht prcaktohet thurrja lineare e sekuencave:


= 1, 0, 1, 0

1 1 1
= 1, , ,
2 4 8

prmes shprehjes

[ ]
=

dhe pasi q t kryhen veprimet pr 0 6 ather marrim rezultatin e thurrjes


lineare q sht
1 3 3 1 1
= 1, , , , , , 0
2 4 8 4 8

Tani, pasi q thurrja lineare ka gjatsi 6, ndrsa thurrja rrethore ka gjatsi 4, ather
amplitudat e indekseve kohor 4, 5 dhe 6 mbshtillen dhe superponohen tek amplitudat
e indekseve 1, 2 dhe 3, dhe fitojm rezultatin pr thurrjen rrethore!
1 1 1 3
3
3 3 3 3
= 1 , , + 0, , 0, 0, 0 = , , ,
4 2 8 4
8
4 8 4 8
c) Thurrja rrethore n mnyrn e zakonshme realizohet si n vijim:
3

= =

[ ]

=0

nga ku e realizojm kt kalkulim pr vlerat = 0, 1, 2, 3, dhe marrim:

Pra, sht
=

3 3 3 3
, , ,
4 8 4 8

dhe vrtetohet q n t tri rastet fitohet rezultati i njejt n mnyra t ndryshme!


4. Le t jet [] nj sekuenc stacionare q paraqet zhurm t bardh, me vler mesatare
zero dhe me varianc 2 . Le t jet [] hyrja n lidhjen kaskad t dy sistemeve
diskrete, shkaksore, lineare dhe invariante n zhvendosje, sipas Figurs s paraqitur n
vijim

a) T prcaktohet shprehja pr variancn 2 ?


b) T prcaktohet prgjigja impulsive e gjith sistemit nse
2 = [] ?
c) T prcaktohet shprehja pr variancn 2 ?

1 =

dhe

Zgjidhje:
a) Shprehja pr variancn 2 fitohet n kt mnyr:
2 =

= 2 [] 2

Pasi q vlera mesatare e procesit n hyrje sht zero, ather edhe vlera e procesit n
dalje t sistemit linear dhe invariant n zhvendosje sht zero:

= 1 =

1 [ ]
=

Duke aplikuar operatorin e pritjes matematike pr t dy ant, marrim:

1 [ ] ,

= 0, = 0

Kshtu, marrim shprehjen pr variancn:

2 = 2 [] =

1 [ ]
=

1 [ ]
=

1 1 [ ]
= =

= 2

1 1 [ ] = 2
= =

b) Pasi q sistemet 1 dhe 2 jan t lidhur n kaskad, ather prgjigja


impulsive e gjith sistemit sht n fakt thurrje e tyre

= 1 2 =

=0

dhe pas zbrthimit t seris, marrim


=

1 / +1
[]
1 /

c) Tani, dalja [] mund t paraqitet si thurrje


= [] []
dhe pasi q [] sht zhurm e bardh, ather edhe n kt rast vlen si n rastin a)

2 =

2
= 2 []
= 2

2 []
=

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Maj 2013. (23.05.2013)
1. Nj sistem shkaksor, linear dhe invariant n zhvendosje e ka funksionin transmetues

a) Prcaktoni prgjigjen impulsive t sistemit,


?
b) Prcaktoni daljen e sistemit,
, nse n hyrje kemi sinjalin
Zgjidhje:
a) Pasi q rendi i polinomeve n numrues dhe emrues t funksionit transmetues sht i
njejt, ather fillimisht i pjestojm polinomet dhe pastaj ndajm parcialisht pjesn e
mbetur, dhe fitojm:

Duke aplikuar Transformimin e Kundrt n Koh Diskrete Furie, marrim:

b) Pasi q sinjali n hyrje sht sinjal eksponencial, ather prdorim vetin e


eigenfunksionit pr sistemet lineare dhe invariante n zhvendosje si n vijim:
ku

dhe kshtu fitojm daljen e sistemit:

2. Prgjigja frekuencore e nj filtri brez-lshues me dy pole dhe dy zero sht dhn n


vijim:

Amplituda

0.5

pi/2

pi

Frekuenca [w]

Prcaktoni funksionin transmetues t ktij filtri nse karakteristika amplitudore e tij bie
pr
nga vlera e tij maksimale n frekuencn
?
Zgjidhje:
Pasi q filtri brez-lshues e ka qendrn e brezit t lshimit n
pole n
, dhe gjithashtu ka zero n pikat
Pra, funksioni transmetues i tij ka formn:

Faktori i amplifikimit
n frekuencn

, ather ai ka dy
dhe
.

prcaktohet duke e vlersuar prgjigjen frekuencore t filtrit


, dhe marrim:

Vlera e -it prcaktohet duke e vlersuar prgjigjen frekuencore t filtrit


frekuencn
:

nga ku marrim:

ose
Prandaj, funksioni transmetues i filtrit t krkuar sht:

3. N shum zbatime sht e nevojshme q t shumzohet nj sekuenc me nj sekuenc


tjetr t ashtuquajtur dritare
. Le t jet
sekuenca -pikshe, dhe le t jet
dritarja e Hammingut:

Prcaktoni
padritarizuar

t sekuencs s dritarizuar
?

prmes

t sekuencs s

Zgjidhje:
Le ta zbrthejm dritaren e Hammingut n terme t eksponencialeve komplekse:

nga ku marrim

Prandaj,

Pasi q

i shprehjes
sht

sht
, ather marrim

4. Zhurma e bardh me vler mesatare


lshues q ka prgjigje impulsive:

, dhe

i shprehjes

t shprehjes s krkuar:

dhe varianc

kalon npr filtrin ideal ult-

a) Prcaktoni vlern mesatare t procesit t rastit n dalje t filtrit ?


b) Prcaktoni vargun e vetkorrelacionit t procesit n dalje t filtrit ?
Zgjidhje:
Filtri ideal ult-lshues me prgjigjen impulsive t lartcekur, e ka prgjigjen frekuencore

a) Vlera mesatare e procesit n dalje t filtrit sht:

Prandaj, vargu i vetkorrelacionit do t jet:

Pra,

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Qershor 2013. (26.06.2013)
1. Nj sistem stabil, linear dhe invariant n zhvendosje e ka funksionin transmetues

Nse n hyrje kemi funksionin shkall njsi


a) Prcaktoni daljen e sistemit
b) Prcaktoni daljen e sistemit

, ather:

prmes thurrjes s
me
duke llogaritur inverzin e

?
?

Zgjidhje:
Pasi q rendi i polinomeve n numrues dhe emrues t funksionit transmetues sht i
njejt, ather fillimisht i pjestojm kto polinome. Pastaj, emruesin e pjess s mbetur
t shprehjes racionale e rregullojm duke gjetur polet e funksionit transmetues dhe tani
mund t parcializojm si n vijim:

Pasi q specifikohet se sistemi sht stabil, ather regjioni i konvergjencs sht


, dhe marrim shprehjen pr prgjigjen impulsive:

a) Dalja e sistemit prmes thurrjes prcaktohet n kt mnyr:

Tani dallojm dy raste:


1)

2)

Pra, tani marrim daljen e sistemit si shum e t dy rasteve dhe kemi:

b) N kt rast mund t shkruajm:

dhe duke shfrytzuar transformimet, marrim daljen e sistemit:

Pra, vrtetohet se rezultatet n rastet a) dhe b) jan t barabarta, por t fituara n


mnyra t ndryshme!
2. sht dhn sistemi linear dhe invariant n zhvendosje me prgjigje frekuencore:

Prcaktoni daljen e sistemit

nse n hyrje kemi sinjalin:

Zgjidhje:
Sinjalin e hyrjes

mund ta zbrthejm si n vijim:

dhe

Duke prdorur faktin se sinjalet e forms eksponenciale jan sinjale vetanake t


sistemeve lineare dhe invariante n zhvendosje, marrim:

3. sht dhn sistemi linear dhe invariant n zhvendosje prmes ekuacionit t diferencs
,
a) Prcaktoni amplitudn e prgjigjes frekuencore t sistemit ?

b) Prcaktoni parametrin
me 1 ?

, ashtu q vlera maksimale e

t jet e barabart

Zgjidhje:
Nga ekuacioni i diferencs gjejm funksionin transmetues t sistemit:

a) Pr t gjetur prgjigjen amplitudore t sistemit, kalojm n domen t frekuencs

Tani gjejm prgjigjen amplitudore katrore si n vijim:

dhe prej ktu marrim prgjigjen amplitudore:

b) Q prgjigja amplitudore e ktij sistemi t arrij vlern maksimale, nga shprehja e


msiprme shihet se kjo vler arrihet kur emruesi i saj arrin vlern minimale, e kjo
shum qart shihet se arrihet n vlern e frekuencs
, dhe tani e prfshijm
kushtin e dhn:

Nga shprehja e fundit e gjejm vlern e parametrit :

4. Procesi i rastit
Figur:

gjenerohet nga zhurma e bardh

sipas skems s paraqitur n

Procesi i rastit nuk mund t vzhgohet drejtprsdrejti. Vzhgimi


formohet nga
sinjali i rastit
dhe zhurma tjetr e bardh
, sipas skems n Figurn e siprme.
Funksionet e vet-korrelacionit pr zhurmat e bardha dihen dhe jan:
dhe

Gjithashtu dihet se ndr-korrelacioni n mes t zhurmave t bardha


zero.
Prcaktoni dendsin spektrale t fuqis t procesit t vzhgimit

dhe
,

sht
?

Zgjidhje:
Funksioni transmetues i sistemit q i ndrlidh proceset e rastit
dhe
lexohet
nga skema dhe ka trajt (nnkuptohet q sistemi duhet t jet shkaksor dhe stabil):

Dendsia komplekse e fuqis pr procesin

sht:

Meqense zhurma e bardh


nuk sht n korrelacion me zhurmn tjetr t bardh
, ather as
nuk do t jet n korrelacion me
, prandaj vlen:

Prandaj, dendsia spektrale e fuqis e procesit n dalje

sht:

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator 2013. (25.09.2013)
1. sht dhn transformimi Furie i sinjalit [] me shprehjen
=

1
1 + 0.8

T prcaktohen transformimet Furie t ktyre sinjaleve:


a) 1 = /2 [ + 2]
b) 2 = [] cos 0.4
c) 3 = [] []
Zgjidhje:

1 =

1 =
=

1 =
1 =
b)

c)

2 2

/2 + 2 = . + 2 =
=

= 2

=>

2
2

1 + 0.8

S pari e zbrthejm sekuencn 2 [] si n vijim:


1
1
2 = [] 0.4 + 0.4
2
2
e pastaj si n shembullin paraprak marrim transformimin sipas vetive:
1
1
2 = 0.4 + +0.4 =
2
2
1
1
2
2
=
+

0.4
1 + 0.8
1 + 0.8 +0.4
N kt rast marrim:
1
1
1
3 = =

=
1 + 0.8 1 + 0.8 1.64 + 1.6 cos

2. Funksioni transmetues i nj sistemi linear sht prcaktuar me shprehjen:


=

+1 2
0.95 3

Ky sistem duhet t realizohet n trajt rrjetore.


a) T prcaktohen parametrat e strukturs rrjetore?
b) T skicohet struktura rrjetore e ktij sistemi?
c) A sht sistemi stabil?

Zgjidhje:
Funksioni transmetues mund t shkruhet n formn:
=

+1 2
1 1 + 1 2
1 + 2 2 + 3
=
=
0.95 3
1 0.95 3
1 2.85 1 + 2.7075 2 0.857375 3

a) Pr t gjetur koeficientt e refleksionit, s pari punojm me shprehjen n emrues:


3 = 1 2.85 1 + 2.7075 2 0.857375 3
nga ku marrim koeficientin e tret t refleksionit, 3 = 0.857375.
Pastaj, gjejm polinomet prkatse inverze prmes shprehjes: = 1 ,
t cilat i zvendsojm n shprehjen rekurzive zbritse pr polinomet tjera:

1 =
1 2
Pas zvendsimeve sipas shprehjeve t msiprme, marrim:
3 = 0.857375 + 2.7075 1 2.85 2 + 3
2 = 1 1.99562 1 + 0.996501 2 => 2 = 0.996501
2 = 0.996501 1.99562 1 + 2
1 = 1 0.999561 1 => 1 = 0.999561
Pastaj, punojm me shprehjen n numrues pr gjetjen e koeficientve pesh sipas
relacionit:
1 1 + 1 2 = 0 + 1 1 + 2 2 + 3 3
ose prmes shprehjes rekurzive:
1 =
nga ku gjejm koeficientt pesh:
0 = 3.99213, 1 = 7.97128, 2 = 4.85,
3 = 1
b) Struktura rrjetore e sistemit sht paraqitur n vijim:

c) Sipas kriterit t Schur-Cohn-it mbi stabilitetin, < 1, ather vrtetojm q


sistemi sht stabil pasi q t gjith parametrat e refleksionit e plotsojn kushtin.

3. Le t jet [] nj sekuenc reale me gjatsi n 5 pika, e cila e ka -n 7


t shnuar me []. Nse [] sht 7 i sekuencs [], ather:
a) Vrtetoni nse sht 0 = [0] ose jo ?
b) Prcaktoni lidhmrin mes 1 dhe 1 ?
Zgjidhje:
a) Shprehja pr [] shnohet:
4

= 0,1, ,6

=0

Pastaj, pr transformimin inverz, marrim:


1
0 =
7

=0

1
=
7

[] + []
=0

1
=
7

[] = [0]
=0

pasi q sht sekuenc reale dhe nuk ekziston pjesa imagjinare.


b) Pr t prcaktuar lidhmrin mes 1 dhe 1 , s pari kemi parasysh q pasi q
[] sht sekuenc reale, ather vlen
=
Prandaj,
= [7 ]
Dhe tani kemi,
1
1 =
7
=
=
=
=

1
7

[]
=0
6

=0

1
7 +
2
7

1
1
1 +
2
14
1
1
1 +
2
14
1
1
1 +
2
14

1
=
7
6

=0

=0

+ []
7
2

7
7
2

7 77
=0
6

7
=0
6

76
=0

1
1
1
= 1 + [6] = 1 + 0 = 1
2
2
2
4. Procesi i rastit [] sht i definuar si n vijim
= + []
ku [] sht zhurm e bardh me varianc njsi, ndrsa sht definuar si n vijim
= 1 + []

ku, - sht nj konstant, ndrsa [] sht nj tjetr zhurm e bardh me varianc


njsi e pavaruar nga [].
a) Prcaktoni funksionin e vetkorrelacionit, [] ?
b) Prcaktoni dendsin spektrale t fuqis, ?
c) Prcaktoni fuqin totale t procesit [] ?
Zgjidhje:
a) Funksioni i vetkorrelacionit i procesit [] prcaktohet si n vijim:
=

= + [] + [ ]

= +

Ndrsa, funksionin e vetkorrelacionit t procesit [] e prcaktojm nga ekuacioni i


diferencs s sistemit pr fitimin e procesit [] nga zhurma e bardh [], me
funksion transmetues:
()
1
=
() 1 1

Dendsia spektrale e fuqis e procesit [] fitohet si n vijim:


=

= 1 =

1
1

1
1
1
1

Tani, duke shfrytzuar transformimin tabelar nga njri domen n tjetrin:

1 2
1 1 1

ather marrim sekuencn e vetkorrelacionit t procesit , si n vijim

=
1 2
dhe rrjedhimisht marrim sekuencn e vetkorrelacionit t procesit []:

2
= + =
+ =
+
1 2
1 2
b) Dendsia spektrale e fuqis prcaktohet me shprehjen
=

1+

1
+1
2 cos

c) Fuqia totale e procesit [] prcaktohet me shprehjen:


[]

1
=
2

1
2 2
= 0 =
+1=
1 2
1 2

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Tetor 2013. (19.10.2013)

1. Nj sistem shkaksor, linear dhe invariant n zhvendosje sht dhn prmes ekuacionit
t diferencs
1
+
1 = [ 1]

a) Prcaktoni prgjigjen impulsive t sistemit, [], si funksion i konstants ?


b) Pr far brezi t vlerave t -s, sistemi do t jet stabil ?
Vrejtje: Detyra t zgjidhet trsisht n domenin kohor!
Zgjidhje:
a) Duke marr q sistemi sht shkaksor, pra = 0 pr < 0, dhe duke marr q
pr = [] fitojm = [], ather shihet se zgjidhja mund t fitohet n
mnyr rekursive, si n vijim
0 =0
1 =1
1
2 =

1
3 = 2

1
4 = 3

dhe n kt mnyr shihet qart se rezultati mund t prgjithsohet pr do


1
=

[ 1]

b) Sistemi do t jet stabil nse plotsohet kushti q > 1.


2. sht dhn -transformimi i sinjalit [] me shprehjen = ln 1 .
Prcaktoni -transformimin e sinjalit [] t prkufizuar si n vijim:

[]
=

Zgjidhje:
Ekuacionin e diferencs mund ta shkruajm n formn

=
=

+ = 1 + []
=

1 1 =

=
=

2
1
=

1
1
1 1

()

[]

3. Jan dhn dy sekuenca:


1 = cos

2 = sin

a) Prcaktoni thurrjen rrethore t 1 me 2 ?


b) Prcaktoni vetkorrelacionin rrethor t sekuencs 1 ?
c) Prcaktoni korrelacionin rrethor t 1 me 2 ?
Zgjidhje:
Fillimisht zbrthejm sinjalet 1 dhe 2 n formn n vijim:
1 2 /
1

+ 2 / = 2 / + 2(1)/
2
2
1 2 /
2 =

2(1)/
2
a) -t t 1 dhe 2 jan:
1 =

,
1 = 2
0,

= 1 = 1

,
=1
2

2 =
,
=1
2
0,

Pr t gjetur thurrjen rrethore, shfrytzojm vetin:


= 1 2

1 2

dhe marrim produktin:


2
,
4
1 2 =
2

,
4
0,

=1
=1

dhe marrim sinjalin resultant


=

1
2
sin
2

b) Pr -n e vetkorrelacionit rrethor t 1 , marrim:


1 () = 1

2
= 4 ,
0,

= 1 = 1

dhe fitojm
1
2
= cos
2

c) Pr -n e korrelacionit t 1 me 2 , kemi:
2

,
4
1 2 () = 1 2 () =
2
,
4
0,
dhe marrim sekuencn e krkuar

=1
=1

1
2
1 2 = sin
2

4. Le t jet dhn sinjali i rastit [] me funksion t vetkorrelacionit [], vler mesatare


zero dhe varianc 2 . Ky sinjal parashikohet n mnyr lineare prmes ekuacionit t
diferencs t rendit t par:
= [ 1]
ku sht sinjali i gabimit.
a) T nxjerret shprehja pr variancn e sinjalit t gabimit, 2 ?
b) Prcaktoni vlern e parametrit pr t ciln arrihet vlera minimale e variancs 2 ?
c) Cilat jan kushtet q duhet t plotsohen ashtu q fuqia e gabimit t jet m e vogl se
fuqia e sinjalit, 2 < 2 ?
Zgjidhje:
a) Vlera mesatare e sinjalit t gabimit sht:
[] = [ 1] = 0
ndrsa varianca ipet me shprehjen
2

= 2 = 1

= 2 + 2 2 2 [ 1]
= 2 + 2 2 2 [1]
[1]

Nse zvendsojm sekuencn e normalizuar t vetkorrelacionit 1 = [0] =

[1]
2

ather marrim:
2

= 2 1 + 2 2 1

b) Pr tu arritur vlera minimale e 2 , duhet t derivojm shprehjen sipas -s:


2
1 + 2 2 1 = 2 2 1 = 0

nga ku gjejm se
[1]
= 1 =
[0]
Nse zvendsojm kt vler t -s n shprehjen e prgjithshme, marrim:
2 = 2 1 2 1
c) Relacioni 2 < 2 do t vlej sipas kushtit
0 < 1 < 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Mars 2011. (06.04.2011)

1. sht dhn funksioni transmetues i sistemit shkaksor prmes shprehjes,


1 z 1
H z
8 6 z 1 z 2
a) Prcakto prgjigjen impulsive t sistemit.
b) Prcakto prgjigjen e sistemit n sinjalin shkall njsi , kur kushtet
fillestare jan y[-1]=1 dhe y[-2]=0.
c) Prcakto prgjigjen e sistemit n sinjalin shkall njsi, kur kushtet
fillestare jan zero.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Mars 2011. (06.04.2011)

2. T prcaktohet transformimi diskret Furie (TDF) n N=10 pika pr sinjalin


diskret
3
4
x n cos
n sin
n
5
5

3. N figur sht paraqitur struktura e nj filtri digjital, ku dhe kan vlera


arbitrare.
X z G

Y z

a) Prcakto funksionin transmetues H(z)t ktij filtri.


b) Prcakto vlern e koeficientit G ashtu q prgjigja amplitudore e filtrit t
ket vler njsh n frekuencn =0.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Mars 2011. (06.04.2011)

4. Sinjali i rastit gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] prmes filtrit digjital q
prshkruhet me ekuacionin diferencial,
1
s n s n 1 2w n
4
Sinjali s[n] nuk mund t vzhgohet n mnyr t drejtprdrejt, por n mnyr
t trthort prmes vzhgimit x[n] i cili definohet me relacionin
1
x n s n v n
2
ku v[n] sht zhurm e bardh dhe nuk sht n korrelacion me w[n]. Dihet se pr
zhurmat e bardha vlen rw l rv l l .
a) T prcaktohet filtri i Wienerit me zgjatje P=2 i cili nga x[n] n mnyr
optimale vlerson vlern e kaluar t sinjalit, s[n-1].
b) T prcaktohet fuqia e gabimit t vlersimit pr kt rast.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Mars 2011. (06.04.2011)

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Dhjetor 2011. (17.12.2011)
1. Nj sistem stabil, linear dhe invariant n zhvendosje, i ka dy zero n pikat z1,2 j
dhe dy pole n pozitat p1,2 1 j / 2 . Dihet gjithashtu se H(1)=0.8.

a) T prcaktohet funksioni transmetues i sistemit H(z) dhe zona e konvergjencs.


b) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e definon sistemin.
c) T prcaktohet prgjigja e sistemit n qoft se n hyrje t tij vepron sinjali
1
n
sin
x n
u n
2
2
2 j 3 /4
e
p2*
2
1 z1 z 1 1 z2 z 1
H z A
1 p1 z 1 1 p2 z 1

Zgjidhje: a) z1 e j /2 z2* , p1

1 z1
1 z1 1 z2
A
H 1 A
1 p1 1 p2 1 p1 2
2

H z

c)

Y z

X z

2
4
A 1.
5/2 5

1 z z 1 z z 1 z
1 p z 1 p z 1 z 0.5z
1

b)

, z

2
2

1 z
y n y n 1 0.5 y n 2 x n x n 2
1 z 1 0.5 z 2

1 1 n
2 1
1
2 z 1
n
j j u n , X z
, z 1

4 j 1 jz 1 1 jz 1 2 1 z 2
2 2j
1 z 2
2 z 1
2
z 1
2
Y z H z X z

, z
1
2
2
1
2
1 z 0.5 z 2 1 z
2 1 z 0.5 z
2
2 C1
2 C2
Y z

1
2 1 p1 z
2 1 p2 z 1

x n

C1

z 1
1 p2 z 1

Y z

p11
1

j , C2 C1* j
1 p2 / p1 p1 p2

z p1

2
2

j
1

2 j 3 /4 1
e
z
2

2
2

j
1

2 j 3 /4 1
e
z
2
n

2 2 j 3 /4
2 2 j 3 /4
y n
e
e

u n

u n
2j 2
2 j 2

2
3
2
sin
4
2

n u n

2. FIR filtri digjital me prgjigje impulsive h[n] dhe karakteristik lineare fazore
prshkruhet me ekuacionin e diferencs
y n h 0 x n h 1 x n 1 h 2 x n 2
Dihet se vlerat e prgjigjes frekuencore t ktij filtri n frekuencat =0 dhe =2/3
jan 1, prkatsisht 0 dhe se h[1]0.
a) T prcaktohet prgjigja impulsive h[n] e filtrit.
b) T prcaktohet prgjigja frekuencore e filtrit H(ej).
c) T skicohet prgjigja amplitudore dhe fazore e filtrit.
Zgjidhje:
a) Kushti pr linearitet t fazs sht
h n h N 1 n

ku N=3. sht e qart se h 0 h 2 ose h 0 h 2 . Po t ishte prgjigja impulsive


antisimetrike, ather kohzgjatja teke e filtrit do t impononte q h 1 0 . Meqense ky nuk

sht rasti prfundohet se prgjigja impulsive ka simetri ifte, pra vlen h 0 h 2 dhe
prgjigja impulsive e filtrit ka trajtn
h n h 0 n h 1 n 1 h 0 n 2
Prgjigja frekuencore e filtrit sht
H e j h 0 h 1 e j h 0 e j 2 h 0 e j e j e j h 1 e j
2h 0 cos e j h 1 e j 2h 0 cos h 1 e j

Nga kushti i par q H e j 0 1 fitohet ekuacioni 2h 0 h 1 1 deri sa nga kushti i dyt

2
h 1 h 0 h 1 0 . Prej ktu h 1 h 0 . Kur kjo
3
zvendsohet n ekuacionin e par fitohet
1
h 0 h 1 h 2
3
Pra prgjigja impulsive e filtri do t jet
1
1
1
h n n n 1 n 2
3
3
3
b) Prgjigja frekuencore e filtrit sht
1 1
1
1 1
H e j e j e j 2 e j e j e j
3 3
3
3 3
1 2cos j 1 2cos j
e
e

3
3
3
H e j 2 /3 0 fitohet 2h 0 cos

c) Prgjigja frekuencore e filtrit mund shprehet prmes prgjigjes amplitudore dhe fazore si

H e j H e j e

ku prgjigja amplitudore sht e prcaktuar me


1
H e j 1 2cos
3
ndrsa ajo fazore me
1 2cos 0
,

, 1 2cos 0

H e j

/3

/3

2 / 3

/ 3

/3

2 / 3

2 / 3

3. Dendsia spektrale e fuqis s procesit t rastit x[n] sht dhn me shprehjen


5 3cos
Rx e j 8
5 4cos
a) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe
shkaksor, i cili kur n hyrje ngacmohet me zhurm t bardh me varianc njsh
n dalje e prodhon procesin e rastit x[n].
b) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe
shkaksor, i cili kur n hyrje ngacmohet me procesin e rastit x[n] n dalje e jep
zhurmn e bardh me varianc njsh.
Zgjidhja:
5 3 / 2 e j e j
3e j 10 3e j
Rx e j 8

4
2e j 5 2e j
5 2 e j e j

Rx z 4

1 3z 1 1 3z
3z 10 3z 1

4
2 z 5 2 z 1
1 2 z 1 1 2 z

Rx z H z H * 1/ z * Rw z H z H * 1/ z * , Rw z 1.

H z H 1/ z
*

1 3z 1 3z
4 1 2z 1 2z

Pr t qen sistemi shkaksor dhe stabil nevojitet q poli i H(z) t jet brenda rrethit njsi
z 1 . Kjo arrihet nse pr H(z) n emrues zgjidhet termi 1 2z me rrnj n pikn z=1/2.

Pr termin n numrues i kemi dy zgjidhje, 1 3z 1 ose 1 3z dhe secila nga kto dyja e
kryen funksionin e dshiruar. Le t shnohet me H0(z) zgjedhja nismtare e funksionit
transmetues t filtrit
1 3z 1
1 3z 1
1 3z 1
H0 z 2
2

1 2z
2 z 1 1/ 2 z 1 z 1 1/ 2 z 1
Parashenja dhe poli n z=0 n shprehjen e siprme nuk jan t rndsishme, q leht
verifikohet. Pra, procesin e rastit x[n] mund ta kryej edhe filtri H1(z),
1 3z 1
H1 z
1 1/ 2 z 1
Ekuacioni diferencial q e prshkruan kt filtr sht
1
x n x n 1 w n 3w n 1
2
Provohet se t njjtin proces t rastit e gjeneron edhe sistemi i prshkruar me ekuacionin

1
x n x n 1 3w n w n 1
2
b) N kt rast problemi sht i kundrt. Shnohet,

1
1 1 2 z 1 2 z
Rw z G z G 1/ z Rx z 1 G z G 1/ z

Rx z 4 1 3z 1 1 3z
*

Duke pasur parasysh kushtet e detyrs zgjidhet,


1
1
1 1 2 z 1 2 z 1 1/ 2 z
1 1 1/ 2 z
G0 z

2 1 3z 2 3z 1 1/ 3 z 1
3 1 1/ 3 z 1
Shprfillet parashenja, duke fituar njrn zgjidhje pr ekuacion t diferencs t filtrit
zbardhs,
1
W z
1 1 1/ 2 z
1
1
1

w n w n 1 x n x n 1
G1 z
1
3 1 1/ 3 z
3
3
6
X z
Zgjidhja tjetr do t jet
1
1
1
w n w n 1 x n x n 1
3
6
3
4. sht dhn z-transformimi i sinjalit x[n] me shprehjen X z ln z / z 1 .
Prcakto z-transformimin e sinjalit y[n] t prkufizuar si
y n

k xk

Zgjidhje:
y n

k x k

n 1

k x k nx n y n 1 nx n

1 z Y z n x n z
1

Y z

dX z
dz

z d
z
z
1
z
Z
ln

n u n

z 1 dz z 1
z 1 z z 1 z 12
2

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Nntor, 2010, (28.12.2010).

1. sht dhn nj sistem shkaksor i cili n funksionin e tij transmetues i ka dy zero n


pikat z1,2 1.5e j /6 dhe nj pol n pikn p=-0.8.
a) Prcakto funksionin transmetues H(z) dhe prgjigjen impulsive h[n] t ktij
sistemi, n qoft se dihet se H z z 1 1.
b) Skico nj struktur t prshtatshme pr implementim t ktij sistemi.
c) A sht stabil ky sistem?

2. Prcakto prgjigjen frekuencore t sistemit q e ka prgjigjen impulsive t prcaktuar


si n vijim,

1n , n N 1
h n
prndryshe
0,

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Nntor, 2010, (28.12.2010).

3. Le t jet x1[n] sinjal shkaksor me zgjatje t pafundme dhe i mbledhshm pr nga


vlera absolute me z-transformim
1
X1 z
1 1/ 3 z 1
Le t supozohet se x2[n] sht nj sinjal tjetr me zgjatje t fundme N, q ka TDF n N
pika t prkufizuar me shprehjen,
X 2 z X 1 z z e j 2 k / N , k 0,1,, N 1.

Prcakto shprehjen pr sinjalin x2[n].

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Nntor, 2010, (28.12.2010).

4. Nj proces i rastit x[n] ka spektr kompleks t dendsis s fuqis t dhn me

z 1/ 3 z 3 1
Rx z 9
; z 2
z 1/ 2 z 2 2
a) Prcakto prgjigjen impulsive e filtrit shkaksor h[n] q n dalje t vet
gjeneron kt proces t rastit kur ky n hyrje ngacmohet me zhurm t bardh
w[n] me varianc njsh.
b) Prcakto prgjigjen impulsive e filtrit t kundrt g[n], gjithashtu shkaksor, i
cili kur n hyrje ngacmohet me procesin e rastit x[n] n dalje t tij e jep srish
zhurmn e bardh w[n].

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill, 2010, (11.04.2010).

1. sht dhn sistemi shkaksor prmes funksionit transmetues H(z),


1

H z

2
3

25

a) Prcakto prgjigjen impulsive t sistemit.


b) Prcakto prgjigjen e ktij sistemi n hyrjen x n n , nse kushtet
fillestare jan y[-1]=1 dhe y[-2]=15/2.
Zgjidhje:
1

a) H z

2
1

2
z
2

25

2
25

2
z z 1

5 5

A1
2
z
5

A2
z

1
5

2 1
9
1 1

9
7
A1 5 2 10 , A2 5 2
2 1
1 2
1 2
2

5 5
5
5 5
n 1
n 1
9 1 z
7 1 z
9 2
71
H z z
, h n u n 1 u n 1
z
2 2
1
2
2 5
25
z
z
5
5
b) Ekuacioni i diferencs q e prshkruan sistemin sht
3
2
1
y n y n 1
y n 2 x n 1 x n 2
5
25
2
Zbatohet z-transformimi njansor n ekuacionin e siprm duke marr se x n n ,

3
2
1
Y z z 1 Y z y 1 z z 2 Y z y 1 z y 2 z 2 z 1 X z z 2 X z
5
25
2
Rregullohet shprehja si n vijim,
3 2 1 2 15
1
3 1 2 2
z Y z
z
z 1 z 1
1 z
25
5 25
25 2
2
5

2
25

Yn z Yd z

2
1

25

25

Transformimit t prgjigjes s detyruar Yd(z) i prket prgjigja impulsive h[n], mbetet t


caktohet vetm prgjigja e natyrshme yn[n] si transformim i kundrt i Yn(z).
Yn z

2
z
2 z
2 z
2 2
21

, yn n u n u n
2
1
2
1
25
5 z
5 z
5 5
55

z z
5
5
5
5

Prgjigja e prgjithshme do t jet


n

2 2
21
92
y n yn n h n u n u n
55
55
2 5

n 1

71
u n 1
25

n 1

u n 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill, 2010, (11.04.2010).

y n

217 2

50 5

n 1

u n 1

171 1

50 5

n 1

u n 1

2. TFKD i nj sinjali sht dhn me shprehjen:


2
j 2

e ,
j
X e
3
3
0,
t tjera
Prcakto sinjalin x[n] q e ka kt transformimi Furie.
Zgjidhje:
2

R e j

Q e j
1

/ 6

2 / 3
/ 3
/ 2

/6

Q e j

/3

1
1
R e j /2 R e j /2
2
2

/2

2 / 3

N baz t vetis s modulimit kemi


q n r n cos n
2

Gjithashtu vlen,

X e j Q e j e j 2 , x n q n 2 r n 2 cos n 2
2

/6
1
1 1 j6n j6n 2

2e jn d
sin n
r n
e e

2 /6
jn
n 6

Prej ktu,

x n

2
1
1

sin n 2 cos n 2
sin
sin n 2
n 2

2
n
2
3
n
2
3
n 2 6

3. N figur sht treguar struktura e nj sistemi shkaksor diskret.


x[n]

r[n]

q[n]

y[n]

z-1
0.2

Prcakto funksionin transmetues t sistemit H(z) dhe prgjigjen impulsive t sistemit


h[n].
Zgjidhje:

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill, 2010, (11.04.2010).

r n x n 0.2r n 1
q n r n x n
y n q n 2r n 1

nga kjo,

R z X z 0.2 z 1 R z , R z
Q z R z X z

1
X z
1 0.2 z 1

2 0.2 z 1
X z
1 0.2 z 1

2 0.2 z 1
1
X z 2 z 1
X z
1
1 0.2 z
1 0.2 z 1
2 1.8 z 1
H z
1 0.2 z 1
n
n 1
h n 2 0.2 u n 1.8 0.2 u n 1

Y z Q z 2 z 1 R z

4. N hyrje t nj sistemi shkaksor me funksion transmetues,


1
H z
z 0.2
vepron procesi i rastit x[n] me funksion t vet-korrelacionit rxx l 5 l . Prcakto
funksionin e vet-korrelacionit t procesit t rastit n dalje t sistemit, ryy[l].
Zgjidhje:
Ryy z H z H 1/ z Rxx z

Ryy z

1
1
5
10 z
5
; 0.2 z 5

1
1
z 0.2 z 0.2
z 0.2 0.2 z z 5 z 0.2 z 5
Ryy z
z

A
B
A
B
25 1
25 1

z 0.2 z 5 z 0.2 z 5 12 z 0.2 12 z 5


25
25
25
l
l
ryy l
0.2 u l 5l u l 1 0.2
12
12
12

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2012. (05.05.2012)
1. sht dhn sistemi stabil prmes ekuacionit t diferencs
4
y n x n y n 1
5
T prcaktohet prgjigja e ktij sistemi y[n] n hyrjet e poshtshnuara:
n
a) x n 1 j , n
b) x n cos n / 4 u n
c) x n 1 , n
n

Zgjidhje: Poli i H(z) sht n -4/5, meqense thuhet se sistemi sht stabil, ai ather duhet t jet
shkaksor. Funksioni transmetues i sistemit sht
1
4
H z
, z
1
1 4 / 5 z
5
n
Sinjalet me trajt funksionale x[n]=a jan sinjale vetjake t sistemeve lineare, sepse
y n

h k a nk a n

a) Pr x[n]=(1+j)n vlen

x n 1 j
n

Prgjigja n kt sinjal sht


1
y n
1 4 / 5 2e j /4

2e j /4

h k a

2e j /4
n

a n H z z a

, n

5 2
5 2 4e j /4

2e j /4

, n

Kuptohet ky rezultat mund t shkruhet edhe n kt trajt


5 1 j
1
n
n
y n
1 j
1 j , n
1 4 / 5 1 j
95j
b) Le t zgjidhet detyra me thurje dhe le t prvetsohet mnyra e shkurtuar t shnimit t trajts s sinjalit
si n vijim
1
1
1
1
x n cos n / 4 u n e j n /4u n e j n /4u n b n u n b n u n
2
2
2
2
ku
2
2
b e j /4
1 j , b 1 e j /4 1 j b*
2
2
Edhe pr prgjigjen impulsive t sistemit le t marrim se a=-4/5, q do t thot se vlen
h n a nu n
Duke ditur se y[n]=0 pr n<0 dalja pr n0 llogaritet si thurje

n
n
1
1
1
k
k
y n b k b k u k a nk u n k a n b / a a n 1 / ab , n 0
2 k 0
2 k 0
k 2

1 n 1 b / a
a
2
1 b / a
Pas rregullimit t shprehjes fitohet

n 1

y n

1 n 1 1 / ab
a
2
1 1 / ab

n 1

, n0

1 1
1
a 1b n a 1b 1 n
n 1

a
b , n 0

b
1 1
2 1 a 1b 1 a 1b 1
2 1 a 1b
1 a b
Meqense a sht real dhe b-1=b*, pr rrjedhoj vlen
y n

a 1b
a 1b 1
1
1
,

1
1 1
1
1 a 1b 1
1 a b 1 a b
1 a b

Kjo do t thot se zgjidhja sht


1
1 n 1
y n 2 Re
a
c
1
2
2
1 a b
ku

bn c

b n , n 0

5 2

8
1
1
j

0.4351 j 0.2041


1
8
5
2
j
5
2

1 a b 4 2

a 1b
5 2
8

cn e j 0.6007e j 0.3467
1 j
1
1 a b 4 2
8 5 2 j5 2
N qoft se kto vlera s bashku me parametrat a dhe b zvendsohen n shprehjen e prgjithshme
fitohet
n
4
n

0.3467 u n
y n 0.4351 u n 0.6007 cos
5
4

c) Zgjidhet si nn (a).
y n

h k a

nk

an

h k a

a n H z z a

Ku a=-1. Drejtprsdrejti prcaktohet sinjali dals


1
n
n
y n
1 5 1 , n
1 1 4 / 5
2. sht dhn sistemi me funksion transmetues
1 z 1
H z
1 2r cos / 3 z 1 r 2 z 2
a) T skicohet struktura e sistemit n trajtn e dyt direkte t transponuar.
b) T prcaktohen koeficientet e strukturs rrjetore dhe t skicohet struktura rrjetore e sistemit.
c) Prcakto periodn e prgjigjes impulsive t sistemit kur r=1.
Zgjidhje: a)

2 r cos / 3

2 r cos / 3

r 2

r 2

b)

C z
1 z 1
1
1
2 2
A2 z
1 2r cos / 3 z r z
2
Drejtprsdrejti fitohet K2=r , pastaj prcaktohet koeficienti i refleksionit K1, nga A2(z) dhe B2(z) ku
B2 z r 2 2r cos / 3 z 1 z 2
H z

A1 z

A2 z K 2 B2 z

1 K 22

1 2r cos / 3 z 1 r 2 z 2 r 4 2r 3 cos / 3 z 1 r 2 z 2
1 r4

2r 1 r 2 cos / 3 z 1

Nga C1 z 1 z

2r cos / 3

z 1 , K1

2r cos / 3

1 r
1 r
1 r2
lexohet vlera e koeficientit d1=-1. N hapin e ardhshm prcaktohet
4

2r cos / 3 1
2r cos / 3
C0 z C1 z d1 B1 z 1 z 1 1
z 1
d0
2
1 r
1 r2

Struktura rrjetore e sistemit sht treguar n figur


X z

Y z

d) Pr r=1 kemi funksionin trasnetues


1 z 1
1 z 1
H z

1 2cos / 3 z 1 z 2 1 pz 1 1 p z 1

Poli sht i prcaktuar me p cos / 3 j sin / 3 e j /3 . N detyr nuk na intereson prgjigja e cila
shihet se do t ket natyr osciluese me frekuenc 0 / 3 , por perioda e oscilime q prcaktohet nga
barazimi

n N

n 2

N 2 ; N 6

3. N qoft se sinjali x n n 2 n 2 n 5 ka TDF X[k] n N=10 pika t prcaktohet


TKDF (transformimi i kundrt diskret Furie) pr
a) Re{X[k]}
b) Im{X[k]}
Zgjidhje: Le t prvetsohet shnimi
X k Re X k j Im X k X R k jX I k , k 0,1,,9

Pr madhsi komplekse vlejn barazimet


1
1
X R k X k X k ; X I k X k X k , k 0,1,,9
2
2j
Vlen gjithashtu

N 1
N 1
N 1
N 1
X k x n W10nk x n W10 nk x n W1010n k x 10 n W10nk ; n 0,1,,9
n 0
n 0
n 0
n 0
a) Duke u mbshtetur n ekuacionet e msiprme dhe vetin e linearitetit t TDF prfundohet se vlen
implikacioni
1
TDF
TDF
x n
X k x n x 10 n x1 n
X R k
2
M tej vlen,
x 10 n 10 n 2 8 n 5 n n 2 n 8 n 5

Duke i zvendsuar shprehjet e mparshme, fitohet rezultati


1
1 N 1
x1 n x n x 10 n X R k W10 nk n n 2 n 5 n 8
2
10 k 0
b) Pr prcaktimin e rezultatit n kt pik shfrytzohet gjykimi i njjt si nn pikn paraprake,
1
TDF
TDF
x n
X k
X I k
x n x 10 n x2 n
2j
Prej ktu fitohet
1
1 N 1
x2 n x n x 10 n X I k W10 nk j n 2 j n 8
2j
10 k 0

4. Proces i rastit s[n] gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] sipas skems s paraqitur n figur.

Procesi i rastit s[n] nuk mund t vzhgohet drejtprsdrejti. Vzhgimi x[n] formohet nga sinjali i
rastit s[n] dhe zhurms tjetr t bardh v[n], sipas skems n figurn e siprme. Funksionet e autokorrelacionit pr zhurmat e bardha dihen dhe jan:
rww l l dhe rvv l 2 l
Gjithashtu dihet se ndr-korrelacioni n mes t zhurmave t bardha w[n] dhe v[n] sht zero.
Prcakto dendsin spektrale t fuqis t procesit t vzhgimit x[n], Rx(ej
Zgjidhje: Funksioni transmetues i sistemit q i ndrlidh proceset e rastit w[n] dhe s[n] lexohet nga
skema dhe ka trajt (nnkuptohet se sistemi duhet t jet shkaksor dhe stabil)
1
1 1 1 / 4 z
1
H z
, z
1
2 1 1/ 2 z
2
Dendsia komplekse e fuqis pr procesin s[n] sht
1
1
1 1 1 / 4 z 1 1 / 4 z 1 17 4 z z

Rs z H 1 / z H z Rw z

2 1 1 / 2 z 1 1 / 2 z 1 8 5 2 z z 1
Meqense v[n] nuk sht n korrelacion me w[n], n korrelacion nuk do t jet me v[n] as s[n],
prandaj vlen
1
1 17 4 z z
Rx z Rs z Rv z
2
8 5 2 z z 1

Dendsia spektrale e fuqis e procesit x[n] sht


j
j
1 17 4 e e
1 17 8cos
j
2
2
Rx e Rx z z e j
j
j
8 5 2e e
8 5 4cos

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Qershor, 2010, (07.07.2010).

1. Duhet t projektohet sistemi linear dhe invariant n zhvendosje i cili ka vetin kur n
hyrje vepron
n

11
1
x n u n
42
2
n dalje jep sinjalin

n 1

u n 1

1
y n u n
3
a) Prcakto prgjigjen impulsive h[n] t ktij sistemi.
b) A sht ky sistem stabil?

Zgjidhje:
a)

X z

z 1/ 4
1
1
z
z
z 1

, z
2
z 1/ 2 4
z 1/ 2 z 1/ 2

Y z
H z
H z
z

Y z

X z

z
1
, z
z 1/ 3
3
z z 1/ 2

z 1/ 3 z 1/ 4

, z

1
2

z 1/ 2
2
3

z 1/ 3 z 1/ 4 z 1/ 3 z 1/ 4

2z
3z

z 1/ 3 z 1/ 4
n
n
1
1
h n 2 u n 3 u n
3
4
b) Sistem sht shkaksor, prandaj ai sht edhe stabil sepse zona e konvergjencs s
H(z) e prfshin rrethin njsi.
H z

2. sht dhn nj filtr diskret prmes ekuacionit t diferencs


y n 0.9 y n 1 bx n
a) Prcakto parametrin b ashtu q H e j 0 1 .

b) Cila do t jet frekuenca e prerjes c n t ciln prgjigja amplitudore e filtrit


bie pr 2 , apo pr 3 dB?
c) Prcakto tipin e filtrit (ult-lshues, lart-lshues apo brez-lshues).
b
H z

Zgjidhje:
1 0.9 z 1
b
H e j H z z e j
1 0.9e j
2
*
b
b
b2

H e j H e j H e j
1 0.9e j 1 0.9e j 1.81 1.8cos

a)

H e j0

b2
b2

1, b 0.1
1.81 1.8 0.01

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Qershor, 2010, (07.07.2010).

b)
2
0.01
1
1.79
0
H e jc
, c arccos
0.1054 rad 6.04
1.81 1.8cos c 2
1.8
c) Filtri sht ult-lshues sepse vlerat e prgjigjes amplitudore t tij bien me rritjen e
frekuencs. Kjo prgjigje vlern m t vogl e arrin n frekuencn dhe kjo
sht

0.01

H e j
0.0526
1.81 1.8cos

3. Funksioni transmetues i nj filtri digjital sht i dhn me shprehjen:


2
3
H z

1
1 1/ 2 z
1 1/ 3 z 1
Ky filtr sht realizuar nga filtri prkats analog. T prcaktohet funksioni
transmetues i filtrit analog H(s), nse shndrrimi i tij n filtr digjital sht br me
metodn e ngjashmris s prgjigjeve impulsive, me period t mostrimit Tm=2.
Zgjidhje:
Metoda mbshtet n parimin:
h n Tm h t t T n
m

Funksioni transmetues i filtrit analog q ka vetm dy pole sht


A
A
H s 1 2
s s1 s s2
Prgjigja imulsive e tij do t jet
h t A1es1t u t A2 es2t u t
Nga kjo rrjedh,

h Tm n Tm A1es1Tmn u Tm n Tm A2 es2Tmn u Tm n
q kur krahasohet me prgjigjen e filtrit digjital
n
n
1
1
h n 2 u n 3 u n
2
3
jep kto ekuacione:
1
1
Tm A1 2, Tm A2 3, e s1Tm , e s2Tm
2
3
Barazimet e siprme prodhojn kto vlera t parametrave
3
1 1
A1 1, A2 , s1 ln 0.3466,
2
Tm 2
1 1
1 1
s1 ln 0.3466, s2 ln 0.5493
Tm 2
Tm 3
Funksioni transmetues i filtrit analog sht
1
3
1
H s

s 0.3466 2 s 0.5493
4. Vlersimi i sinjalit t rastit s[n] me funksion t vet-korrelacionit

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Qershor, 2010, (07.07.2010).

rss n 20 0.8
bhet prmes FIR filtrit optimal me gjatsi P=2. Vzhgimet jan t trajts:
x n s n 0.2s n 1 w n
n

ku w[n] sht zhurm e bardh me funksion t vet-korrelacionit rww[n]=5[n] dhe


sht statistikisht i pavarur nga sinjali q vlersohet.
a) T prcaktohet prgjigjja impulsive e filtrit optimal.
b) T prcaktohet fuqia e gabimit t vlersimit.
Zgjidhje:
a) Prgjigja impulsive e filtrit optimal
d n s n
Sinjali i deshiruar:
1

d n s n h l x n l

Sinjali i vlersuar:

l 0

Ekuacioni i filtrit optimal


1

r l k h k r k ,
*

l 0

xx

k 0,1.

*
dx

rxx 0 h 0 rxx 1 h 1 rdx 0


rxx 1 h 0 rxx 0 h 1 rdx 1

rxx l E x n x n l 1.04rss l 0.2rss l 1 0.2rss l 1 rww l


1.04 20 0.8 0.2 20 0.8
l

l 1

0.2 20 0.8

l 1

rxx 0 19.4, rxx 1 10.08

5 l

rdx l E s n x n l rss l 0.2rss l 1 20 0.8 4 0.8


l

rdx 0 16.8, rdx 1 13.44

19.4h 0 10.08h 1 16.8

10.08h 0 19.4h 1 13.44


Prgjigja filtri optimal sht

h 0 0.6931, h 1 0.3326
b) Fuqia e gabimit t vlersimit

e2 E d n d n d n rdd 0 h l rdx l 3.8845


l 0

l 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve, (Pjesa e par)


Afati: Qershor 2011. (29.06.2011)
1. Pr nj sistem linear, invariant n zhvendosje dhe stabil, q prndryshe mund t prshkruhet
me ekuacion diference me koeficiente konstante, jan t njohura kto fakte:
Funksioni i tij transmetues ka zero n pikat z1=1 dhe z2=-1.
Funksioni i tij transmetues ka pole n pikat p1=1/2 dhe p2=2.
Vlera e mostrs s prgjigjes impulsive t tij sht h[1]=1.
N baz t ktyre fakteve:
a) T prcaktohet prgjigja impulsive e sistemit h[n].
b) T skicohet karakteristika amplitudore e sistemit |H(ej)|.

Zgjidhje:

H z C
H z
Cz
A1

z z1 z z2
z 1 z 1
C
z p1 z p2 z 1/ 2 z 2

A
A2
A
z2 1
1
2
z z 1 / 2 z 2 z z 1 / 2 z 2

z2 1
z2 1
z2 1
1, A2
1, A3
1
z z 2 z 1/2
z z 1/ 2 z 2
z 1/ 2 z 2 z 0

H z C C

z
z
n
C
, h n C n C 1/ 2 u n C 2n u n 1
z 1/ 2
z2

a)

h 1 C 1/ 2 1, C 2

h n 2 n 2 1/ 2 u n 2 2n u n 1 2 1/ 2 u n 1 2n u n 1
n

b)
H e

H e

2 z 2 1

z 1/ 2 z 2

z e

e j

1/ 2 e

1/ 2

H e j

2 z z z 1

2 z z 1/ 2 z 1 1/ 2 z e

2 j sin
2sin

e j /2
5 / 4 cos 5 / 4 cos

2sin
5 / 4 cos

H e j

2. N figur sht treguar struktura e nj sistemi shkaksor diskret. Konstantat m1 dhe m2 jan
dhn me shprehjet:
m1 2r cos dhe m2 r 2
ku r dhe paraqesin parametrat e sistemit.

Pr kt sistem duhet t prcaktohet:


a) Funksioni transmetues H(z).
b) Prgjigja impulsive h[n].
c) Ekuacioni i diferencs q e prshkruan kt sistem.

Zgjidhje:
1. (a)

Y z z 1 X z m1 z 1Y z m2 z 2Y z
H z

Y z
z 1
z 1

X z 1 m1 z 1 m2 z 2 1 2r cos z 1 r 2 z 2

(b) Caktohen polet e sistemit

2r cos 4r 2 cos 2 4r 2
r cos jr sin
2
Polet lajmrohen n ift t konjuguar p dhe p*, ku
p re j dhe p* re j
p 2 2r cos p r 2 0, p1,2

H(z) shnohet n trajtn,


H z

z 1
A
A*

1
1 re j z 1 1 re j z 1 1 re z 1 re j z 1

ku
r 1e j
r 1e j
r 1

z re j
1 r 1e j re j 1 e j 2 2 j sin
Sistemi sht shkaksor prandaj nga trajta e zbrthyer e H(z) fitohet,
r 1
r 1
r n1
j n
j n
h n
re
u
n
re
u
n



e j n e j n u n
2 j sin
2 j sin
2 j sin
A H z 1 re j z 1

r n1
sin n u n
sin

(c) Nga
H z

Y z
z 1

X z 1 2r cos z 1 r 2 z 2

fitohet
Y z 2r cos z 1Y z r 2 z 2Y z z 1 X z
q prkthehet n domen kohor si ekuacion diference,

y n 2r cos y n 1 r 2 y n 2 x n 1
3. Nj sinjal s[n] dshirohet t vlersohet prmes FIR filtrit t Vinerit t gjatsis P=2.
Vzhgimet kan trajtn:

x n s n s n 1 w n
ku w[n] sht zhurm e bardh me varianc w2 2 dhe sht i pavarur nga sinjali. Funksioni i
vet-korrelacionit i sinjalit sht rss l 2 / 3 .
l

a) Prcakto prgjigjen impulsive t filtrit.


b) Prcakto gabimin e mesm katror t vlersimit.
Zgjidhje:
a) Ekuacioni i Uiener-Hofit
P 1

r l k h l r k , k 0,1,, P 1
l 0

dx

ku d n s n . Me supozimin rsw l 0 , vargjet e korrelacionit do t jen

rx l E x n x n l E s n s n l E s n 1 s n l
E s n s n l 1 E s n 1 s n l 1 E w n w n l
l

2 2
rx l rs l rs l 1 rs l 1 rs l rw l 2
3 3

l 1

2

3

l 1

2 l
l

2 2
rdx l E s n x n l E s n s n l E s n s n l 1 rs l rs l 1
3 3

l 1

Ekuacionet pr P=2 marrin trajtn

rx 0 h 0

rx 1 h 1 rdx 0

rx 1 h 0 rx 0 h 1

rdx 1

ku:

rx 0 8 / 3 2.6667, rx 1 rx 1 1/ 9 0.1111, rdx 0 1/ 3 0.3333, rdx 1 2 / 9 0.2222

8 / 3 h 0
1/ 9 h 0

1/ 9 h 1
8 / 3 h 1

1/ 3
2/9

Me zgjidhjen e ekuacioneve fitohet h[0]=0.1287 dhe h[1]=0.0887.


b)
P 1

1
3

2
9

e2 rd 0 h k rdx k 1 0.1287 0.0887 0.9374


k 0

4. sht dhn ekuacioni i diferencs

y n

1
y n 2 n , n 0
4

T caktohet vlera e kushteve fillestare y[-1] dhe y[-2], ashtu q sinjali n dalje ta plotsoj
kushtin y[n]=0 pr n0.

Zgjidhje:

y n n
y 0 1
y 1

1
y n 2
4

1
y 2 0
4

1
y 1 0
4

prej ktu y[-1]=0 dhe y[-2]=-4.


Mnyra tjetr e zgjidhjes - prmes z-transformimit njansor.
1
Y z z 2 Y z z 2 y 2 zy 1 1
4
1
1
1 2
1
1 z Y z 1 y 2 y 1 z
4
4
4

Ana e djatht e ekuacionit duhet t jet zero pr tu plotsuar kushti i detyrs, e kjo arrihet me
vlera t njjta t kushteve fillestare.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Tetor 2012. (03.11.2012)
1. Jan dhn dy filtra digjital me funksione prkatse transmetuese
1 a
1 a 1 z 1
H z
dhe H 2 z
, 0 a 1
1 az 1
2 1 az 1
a) Prcakto gjersin e brezit frekuencor pr t cilin prgjigja amplitudor bie pr 3 dB
pr t dy filtrat
b) Cilit tip t filtrave i takojn H1(z) dhe H2(z) dhe cili nga filtrat sht m i mir n
kuptimin q t ket brez m t ngusht lshues?
Zgjidhje: a) Frekuenca kufitare e brezit lshues t filtrave mund t prcaktohet si nga
prgjigja amplitudor ashtu edhe nga funksioni transmetues i fuqis s filtrit

20 log

H e j 0

H e jc

10 log

H e j 0

H e

jc

3dB ose

H e j 0

H e

jc

1 a
1 a 1 a
H1 e H 1 e H e

1 a j 1 a j 1 a 2 2a cos
2
2
2 1 cos
1 a 1 e j 1 a 1 e j 1 a
j
H2 e

j
j
2 1 a
2 1 a
4 1 a 2 2a cos
Vrehet se t dy filtrat jan ult-lshues dhe se pr ta vlen
H1 e j 0 H 2 e j 0 1
2

*
1

Frekuenca kufitare e brezit t lshimit pr filtrin e par c1 prcaktohet nga kushti


2
2
1 a
1
jc1
H1 e

2 1 a 2 2a cos c1

4a 1 a 2
2a
Frekuenca kufitare e brezit t lshimit pr filtrin e dyt c2 prcaktohet nga kushti
2
2
2 1 cos c 2
1 1 a
jc 2
H2 e

2
4 1 a 2 2a cos c 2
2a
1 a 2 2a cos c 2 1 2a a 2 1 2a a 2 cos c 2 cos c 2
1 a2
Pra frekuencat kufitare pr t dy filtrat mund t shkruhen edhe kshtu:
4a 1 a 2
2a
, c 2 arccos
c1 arccos
2a
1 a2
b) Nga shprehja pr frekuencn kufitare t filtrit t par nxjerrt ky relacion
1 a2
2 cos c1
2a
deri sa nga ekuacioni pr frekuencn kufitare t filtrit t dyt kemi
1
1 a2

2 cos c1
cos c 2
2a
shumzohen t dy ant ekuacionit me cosc2 pr t prfituar
cos c1
2 cos c1 cos 2 c1
cos c 2
2 1 a 1 a 2 2a cos c1 cos c1
2

Nse me K shnohet raporti K cos c1 / cos c 2 dhe me x cos c1 ekuacioni i eprm mund
t shkruhet n trajtn
K x 2 x x2 , x 1
Raporti K(x) maksimumin e ka n x=1 me vler K(1)=1 dhe se K(x)1 pr fardo x. Prej ktu
cos c1 cos c2 c 2 c1
me prfundimin se pr nj a t fiksuar filtri i dyt ka brezin m t ngusht t lshimit dhe
sht m i mir n kuptimin e definuar n tekst.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2011. (07.05.2011)
1. N figur sht treguar struktura e nj sistemi shkaksor diskret.
2a sin
x[n]

z-1

z-1

z-1

y[n]
-a2

Pr kt sistem duhet t prcaktohen:


(a) Funksioni transmetues H(z).
(b) Kushtet q duhet ti plotsojn parametrat a dhe pr t qen sistemi
stabil, nse a>0.
(c) Ekuacioni i diferencs q e prshkruan kt sistem.

2. N qoft se spektri i sinjalit diskret x[n] sht


2
X e j
2 e j
Prcakto spektrin X1(ej) t sinjalit x1[n]=x[2n+1].

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2011. (07.05.2011)

3. z-transformimi i sinjalit x n u n u n 7 sht mostruar n N=5 pika,

sipas shprehjes

X k X z z e j 2 k /5 , k 0,1,2,3,4,5.

Prcakto transformimin e kundrt diskret Furie (TKDF) t vargut X[k].

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2011. (07.05.2011)

4. sht dhn nj sistem linear shkaksor dhe invariant n zhvendosje i


prshkruar me ekuacionin e diferencs,
y n 0.25 y n 1 0.5 x n

Prcakto:
a) Funksionin e vetkorrelacionit t daljes ry[l] kur n hyrje vepron zhurma
e bardh me varianc njsi.
b) Funksionin e dendsis komplekse spektrale t daljes.
c) Dendsin spektrale t fuqis s daljes, nse n hyrje vepron nj proces i
rastit me vler mesatare zero dhe funksion t vetkorelacionit

rxx l 0.5 .
l

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2011. (07.05.2011)

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar 2012. (23.02.2012)
1. Vargu i vet-korrelacionit pr sinjalin deterministik prkufizohet me shprehjen:
rx l

x n x n l

N qoft se sinjali x[n] sht i trajts: x n 0.5n u n 3n u n 1


a) T prcaktohet Rx(z) dhe zona prkatse e konvergjencs.
b) T prcaktohet vargu i vet-korrelacionit rx[l].
Zgjidhje:
a) Vet-korrelacioni mund t definohet edhe si thurje,
rx l

x n x n l x n x

Prej ktu kemi rrjedhimin

l n x l x l

Rx z X z X 1 / z

Pr x[n] e dhn vlen

X z

1
1
2.5 z 1
1

, z 3
1
1
1
1
1 0.5 z
1 3z
1 0.5z 1 3z 2
X 1 / z

2.5 z
1
, z 2
1 0.5 z 1 3z 3

z-transformimi i vargut t vet-korrelacionit sht


6.25
Rx z
1
1 0.5z 1 3z 1 1 0.5z 1 3z

25 / 6 z 2

1
z 2
1 0.5z 1 3z 1 2 z 1 1 / 3 z 2
b) Vargu i vet-korrelacionit llogaritet duke e zbrthyer Rx(z) n thyes t pjesshm.
10
1
10 1
15
1
15 1
Rx z

1
1
1
3 1 0.5 z
3 1 2z
8 1 1 / 3 z
8 1 3z 1

rx l

10 1
10 l
15 1
15 l
10 1 15 1
u l 2 u l 1 u l 3 u l 1
3 2
3
8 3
8
3 2
8 3

2. Funksioni transmetues i nj sistemi linear sht prcaktuar me shprehjen:


1 0.8 z 1 0.15 z 2
H z
1 0.1z 1 0.72 z 2
Ky sistem duhet t realizohet n trajt rrjetore. T prcaktohen parametrat e strukturs
dhe t skicohet struktura e ktij sistemi.
Zgjidhje: Struktura rrjetore e filtrit me pole dhe zero e rendit t dyt sht paraqitur n
figur. Nga skema mund t shtrohen kto relacione
1
X z A2 z W z , W z
X z
A2 z

Y z d 2 B2 z W z d1 B1 z W z d 0W z

d 2 B2 z d1 B1 z d 0
A2 z

X z

Ashtu q funksioni transmetues i sistemit mund t shprehet si n vijim


Y z 1 0.8 z 1 0.15 z 2 d 2 B2 z d1 B1 z d0

H z
X z 1 0.1z 1 0.72 z 2
A2 z
A2 z W z

A1 z W z

X z

W z
B1 z W z

B2 z W z

Y z

Ku me Al(z) jan shnuar funksionet transmetuese t shtegut paravajts deri sa me Bl(z) ato t
shtegut prapavajts, ku Bl(z) i ka koeficientet me renditje t kundrt ndaj atyre t Al(z). S
pari prcaktohen me rekursionin zbrits polinomet Al(z), prkatsisht Bl(z). Fillohet me stadin
e dyt, ku lexohet drejtprsdrejti emruesi i H(z),
A2 z 1 0.1z 1 0.72 z 2 , B2 z 0.72 0.1z 1 z 2
Koeficienti i refleksionit pr kt stad sht koeficienti me fuqin m t lart, i cili ka vlern
K2=-0.72. Me rekursion zbrits prcaktohet A1(z),
1
2
1
2
A2 z K 2 B2 z 1 0.1z 0.72 z 0.72 0.72 0.1z z

1 0.3571 z 1
A1 z
2
2
1 K2
1 0.72
Koeficienti i refleksionit pr stadin e par sht K1=0.3571 dhe
B1 z 0.3571 z 1. Koeficientet e emruesit t H(z) prcaktohen nga barazimi

shnohet

1 0.8 z 1 0.15 z 2 d 2 B2 z d1 B1 z d 0
Zvendsohen polinomet B2(z) dhe B1(z)
1 0.8 z 1 0.15 z 2 d 2 0.72 0.1z 1 z 2 d1 0.3571 z 1 d 0
d 2 z 2 0.1d 2 d1 z 1 0.72d 2 0.3571d1 d 0

Duke i barazuar koeficientet pran fuqive prkatse t z-1 nga t dy ant e barazimit fitohet
d 2 0.15

d1 0.8 0.1d 2 0.8150


d0 1 0.72d 2 0.3571d1 1.3990
3. Nj sistem shkaksor, linear dhe invariant n zhvendosje, sht i prshkruar me
ekuacionin e diferencs,
1
1
y n y n 2 x n x n 2
2
2

a) T prcaktohet prgjigja frekuencore e ktij sistemi H(ej) si dhe frekuenca


kufitare e prgjigjes amplitudore c.
b) N qoft se n hyrje t ktij sistemi vepron sinjali i cili ka kohzgjatje N, pra i till
N 1

q x[n]0 pr n=1,2,...,N-1, dhe ka energji Ex x n 10 , sa do t jet


2

n 0

energjia e sinjalit n dalje t sistemit E y y n ?


2

n 0

Zgjidhje:
a) Zbatohet TFKD n ty ant e ekuacionit duke u mbshtetur n vetin e zhvendosjes
1
1
Y e j e j 2Y e j X e j e j 2 X e j
2
2
j
Y e 0.5 e j 2

H e j e j
H e j
j 2
j
X e 1 0.5e
H e j H e j H e j
2

0.5 e
1 0.5e

j 2
j 2

0.5 e 1.25 cos 2 1


1 0.5e 1.25 cos 2
j 2

j 2

Sistemi paraqet lshuesin e tr brezit frekuencor ku c .


b) Pr prcaktimin e energjis s sinjalit n dalje mund t shrbehemi me teoremn e
Parseval-it.

2
2
2
2
1
1
E y y n
Y e j d
H e j X e j d

2
2
n 0
Meqense H e j 1 , kemi
2

E y y n
2

n 0

1
2

N 1

X e j d x n 10
2

n 0

4. Vlersimi i sinjalit t rastit s[n] me funksion t vet-korrelacionit

rss n 10 0.8

bhet prmes FIR filtrit optimal me gjatsi P=2. Vzhgimet jan t trajts:
x n 2 s n s n 1 w n
ku w[n] sht zhurm e bardh me funksion t vet-korrelacionit rww[n]=5[n] dhe
sht statistikisht i pavarur nga sinjali q vlersohet.
a) T prcaktohet prgjigjja impulsive e filtrit optimal.
b) T prcaktohet fuqia e gabimit t vlersimit.
Zgjidhje:
a) Prgjigja impulsive e filtrit optimal
d n s n
Sinjali i deshiruar:
1

d n s n h l x n l

Sinjali i vlersuar:

l 0

Ekuacioni i filtrit optimal


1

r l k h k r k ,
l 0

*
dx

xx

k 0,1.

rxx 0 h 0 rxx 1 h 1 rdx 0


rxx 1 h 0 rxx 0 h 1 rdx 1
rxx l E x n x n l 5rss l 2rss l 1 2rss l 1 rww l
50 0.8 20 0.8
l

l 1

20 0.8

l 1

5 l

rxx 0 23, rxx 1 7.2


rdx l E s n x n l 2rss l rss l 1 20 0.8 10 0.8
l

rdx 0 12, rdx 1 9.6


23h 0 7.2h 1 12
7.2h 0 23h 1 9.6
Prgjigja filtri optimal sht

h 0 0.4336, h 1 0.2817

b) Fuqia e gabimit t vlersimit

e2 E d n d n d n rdd 0 h l rdx l 2.0932


l 0

l 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Tetor, 2010, (31.10.2010).

1. Nj sistem diskret sht dhn prmes ekuacionit t diferencs,


y n 0.5 y n 1 0.06 y n 2 0.4

n 1

u n 1

Prcakto sinjalin n dalje pr n0, n qoft se kushtet fillestare jan y[-1]=1 dhe y[-2]=2.
Zgjidhje:
M s shpejti detyra zgjidhet duke zbatuar z-transformimin njansor,

Y z 0.5 z 1 Y z y 1 z 0.06 z 2 Y z y 1 z y 2 z 2

1 0.5z

Y z
Y z

0.06 z 2 Y z 0.5 0.06 z 1 0.12

z 1
1 0.4 z 1

z 1
1 0.4 z 1

0.38 0.06 z 1
z 1

1 0.5 z 1 0.06 z 2 1 0.5 z 1 0.06 z 2 1 0.4 z 1

0.38 0.06 z 1
z 1

1 0.3z 1 1 0.2 z 1 1 0.3z 1 1 0.2 z 1 1 0.4 z 1

1
1
1
1
1
0.16
30
10
20
1
1
1
1
1 0.3z
1 0.2 z
1 0.3z
1 0.2 z
1 0.4 z 1
1
1
1
Y z 29.46
9.84
20
1
1
1 0.3z
1 0.2 z
1 0.4 z 1
n
n
n
y n 29.46 0.3 u n 9.84 0.2 u n 20 0.4 u n

Y z 0.54

2. Spektri i sinjalit x[n] sht i dhn me

1,
/ 2
X e j
0, / 2
Skico spektrin e sinjalit y[n] q prkufizohet me
n
, n ift
x
y n 2
0,
n tek

Zgjidhe:

n
Y z y n z n x z n y k z 2 k X z 2
n
n 2
k
Y e

n 2 k

Y z

z e j

X e j 2

X e j
1

/ 2

/2

X e j
1

/ 4 / 4

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Tetor, 2010, (31.10.2010).

3. N figur sht treguar struktura e nj filtri digjital.


x[n]

b2

b1
z-1

z-1

a2

b0
y[n]

a1

a) Prcakto funksionin transmetues t ktij filtri.


b) Prcakto prgjigjen e ktij filtri n sinjalin x n cos n / 3 n qoft se
parametrat kan kto vlera: b0=1, b1=b2=0, a1=1 dhe a2=-0.99.

Zgjidhje:
a) Pr strukturn e dhn mund t shkruhen kto ekuacione:
Y z z 2 b2 X z a2Y z z 1 b1 X z a1Y z b0 X z

1 a z

a2 z 2 Y z b0 b1 z 1 b2 z 2 X z

Y z

b0 b1 z 1 b2 z 2
X z 1 a1 z 1 a2 z 2
b) Pr vlerat e dhna t parametrave fitohet ky funksion transmetues
1
H z
1
1 z 0,99 z 2
Prgjigja frekuencore e filtrit sht
1
H e j
j
1 e 0.99e j 2
N brezin themelor frekuencor vlejn kto relacione:
H z

Y e j

cos

3
3
3

H e j X e j H e j
3
3

1
y n
2

H e j /3

H e 3 3 e d
j

j n

1
1
H e j /3 e j n /3 H e j /3 e j n /3
2
2
1
1
1

100e j /3
j /3
j 2 /3
j /3
1 e
0.005 j 0.0087 0.01e
0.99e

H e j /3 100e j /3

1
1

y n 100e j /3 e j n /3 100e j /3 e j n /3 100cos n 100cos n 1


2
2
3
3
3

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Tetor, 2010, (31.10.2010).

4. Procesi i rastit x[n] prfitohet nga zhurma e bardh w[n] me varianc njsh prmes
ekuacionit t diferencs,
x n 1.6 x n 1 0.63 x n 2 w n 0.9 w n 1
a) Prcakto dendsin spektrale t fuqis t procesit t rastit x[n], Rx(ej).
b) Prcakto funksionin transmetues t sistemit zbardhs Hw(z) i cili procesin e
rastit x[n] e shndrron srish n zhurm t bardh.

Zgjidhje:
a)
X z

H z

W z

1 0.9 z 1
1 0.9 z 1

1 1.6 z 1 0.63 z 2 1 0.9 z 1 1 0.7 z 1

1 0.9 z 1 0.9 z
R z H z H z R z
1
1 0.9 z 1 0.7 z 1 0.9 z 1 0.7 z
1 0.9e 1 0.9e
R e R z

1 0.9e 1 0.9e 1 0.7e 1 0.7e


1.81 1.8cos
R e
1.81 1.8cos 1.49 1.4cos
1

z e j

1.81 1.8 cos


3.9569 5.126 cos 1.26 cos 2
b) Filtri zbardhs ka funksion transmetues
R e j

Hw z

W z
X z

H z

1 0.9 z 1 0.7 z z 0.9 z 0.7

1 0.9 z 1

H z 2.5556 0.7 z 1 3.5556

z z 0.9

1
1 0.9 z 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve, (Pjesa e par)


Afati: Tetor 2011. (29.10.2011)
1. Pr sinjalin x[n] dhe z-transformimin e tij X(z) dihen kto fakte:
i. x[n] sht sinjal real dhe me kohzgjatje t pakufizuar nga e djathta.
ii. X(z) i ka vetm dy pole.
iii. X(z) i ka dy zero n rrafshin kompleks z.
1
iv. X(z) ka pol n z e j /3
3
8
v. X 1
3
Prcakto shprehjen pr X(z) dhe zonn e tij t konvergjencs
Zgjidhje: N qoft se sinjali sht real ather pr transformimin e tij vlen X z X z
q do t thot se n qoft se z 1/ 3 e j /3 sht pol ather pol do t jet edhe pika

z 1/ 3 e j /3 . Duke pasur parasysh se jan vetm dy pole n X(z) dhe dy zero n z=0,
prfundohet se trajta e prgjithshme e X(z) mund t shtrohet si
z2
X z C
z 1/ 3 e j /3 z 1/ 3 e j /3

Nga kushti i pest prcaktohet konstanta C,


8
1
1
7
C
C
C
2
j /3
j /3
3
9
1 1/ 3 e
1 1/ 3 e
1 1/ 3 2 1/ 3 cos / 3

Prej ktu C

24
dhe nga kjo fitohet shprehja prfundimtare pr X(z).
7
24
z2
1
X z
, z
j /3
j /3
7 z 1/ 3 e z 1/ 3 e
3

Nga pohimi se x[n] me kohzgjatje e pakufizuar nga e djathta prfundohet se zona e


konvergjencs do t jet z 1/ 3 .
2. Le t jet ha(t) prgjigja impulsive e nj filtri shkaksor analog me funksion
transmetues
sa
Ha s
2
s a b2
Ky filtr analog shndrrohet n filtr diskret duke e mostruar prgjigjen impulsive t
tij me periodn e mostrimit T, ku prgjigja impulsive e filtrit digjital fitohet si
h n ha nT .
a) T prcaktohet prgjigja impulsive e filtrit analog ha(t).
b) Prcakto prgjigjen impulsive t filtrit digjital h[n].
c) far kushti duhet t plotsojn parametrat e filtrit a dhe b ashtu q t dy filtrat t
jen stabil?
d) Prcakto prgjigjen frekuencore t filtrit digjital H(ej).
Zgjidhje:

a) Polet e filtrit gjenden n pozita t konjuguara: p1,2 a jb . Funksioni transmetues mund


t zbrthehet si
C1
C2

Ha s
s a jb s a jb

C1

sa
a jb a
1

s a jb s a jb a jb a jb 2

C2

sa
a jb a
1

s a jb s a jb a jb a jb 2

Nga

Ha s

1
1
1
1

2 s a jb 2 s a jb

Prgjigja impulsive e filtrit analog do t jet


1
1
ha t e at e jbt e at e jbt e at cos bt , t 0
2
2
b) Duke mostruar kt prgjigje impulsive sipas rregullit h n ha nT fitohet
h n e aTn cos bTn u n

c) Kushti pr stabilitet t filtrin analog sht:


a 0, b fardo
kushti pr stabilitet t filtrit diskret sht
e aT 1, b fardo
d) Prgjigja frekuencore e filtrit diskret sht

1
1
H e j e aTn cos bTn e jn e aTn e jbTn e jn e aTn e jbTn e jn
2 n 0
2 n 0
n 0

1 a jb Tn jn 1 a jb Tn jn 1
1
1
1
e
e
e
e

a jb T j
a jb T j

2 n 0
2 n0
2 1 e
2 1 e
e
e
aT
j
1 e cos bT e

1 2e aT cos bT e j e 2 aT e j 2

Shprehja e fundit vlen vetm nse plotsohet kushti i stabilitetit.


3. Funksioni transmetues i nj filtri sht dhn me shprehjen.
1 z 4
H z C
, ku vlen 0 a 1
1 a 4 z 4

a) Skico pozitn e zerove dhe poleve t ktij filtri n rrafshin z.

b) Prcakto vlern e konstants C ashtu q prgjigja amplitudore e ktij filtri t ket


vlern 2 n =0.
c) Skico strukturn e ktij filtri e cila prbhet vetm nga nj shumzues me
konstant.
Zgjidhje:
a) zerot e H(z) prcaktohen nga ekuacioni
1 z 4 0, e j 2 k zk4 0, zk4 e j e j 2 k , zk e j /4 e

j /2 k

j /4 /2 k

, k 0,1, 2,3.

polet e H(z) prcaktohen nga zgjidhja e ekuacionit 1 a 4 p 4 0 . prej ktu


pk ae

j /4 k /2

Im(z)

z 1
z1

, k 0,1,2,3.

z0

p1

p0

/4

Re(z)

p3

p2
z2

z3

b) Prgjigja frekuencore e filtrit sht

H e j C

1 e j 4
1 a 4 e j 4

Nga kushti H e j 0 2 fitohet

2C

11
, C 1 a4
4
1 a

c) Funksioni transmetues i filtrit sht

H z 1 a 4

1 z 4
1 a 4 z 4

N figur jan paraqitur dy mnyra t implementimit t tij. Nn a) sht versioni me dy


shumzues dhe nn b) me nj shumzues.
X z
Y z
a4

a4

X z

Y z

a4

4. Zhurma e bardh me vler mesatare mw dhe varianc w2 kalon npr filtrin ideal ultlshues prgjigja frekuencore e t cilit sht treguar n figur.

H e j

/ 2

/2

a) Prcakto vlern mesatare t procesit t rastit n dalje t filtrit.


b) Prcakto vargun e vetkorrelacionit t procesit n dalje t filtrit.
Zgjidhje:
a)
m y n E y n

h k E w n k

E w n k m h k m H e 2m
h k
j0

mw

b) Zhurma e bardh prkufizohet si proces i rastit q ka vargun e vetkovarinacs t trajts


cw l w2 l
Ndrlidhja n mes t vargut t vetkorrelacionit dhe vetkovariancs sht
rw l mw2 w2 l
Spektri i fuqis s ksaj zhurme do t jet
Rw e j 2 mw2 w2
Spektri i fuqis n dalje t filtrit sht

Ry e j H * e j H e j Rw e j H e j Rw e j H e j 2 mw2 w2
2

8 m
2
w

Ry e j

4 w2

/ 2

Vargu i vetkorrelacionit do t jet

1
1
ry l
Ry e j e jl d

2
2

4mw2

2 w2 e

jl /2

jl

/2

/2
/2

/2

8 mw2 4 w2 e jl d

4mw2 2 w2

sin l / 2

l / 2

l
4mw2 2 w2 sinc , l
2

1. N figur sht treguar struktura e nj sistemi shkaksor diskret.

Pr kt sistem duhet t prcaktohen:


(a) Funksioni transmetues H(z).
(b) Prgjigja impulsive h[n].
(c) A sht stabil ky sistem?

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar 2011. (09.02.2011)

2. sht i njohur transformimi diskret Furie (TDF) X[k] n N pika i sinjalit x[n].
N qoft se nga ky sinjal formohen dy sinjale t reja, sipas shprehjeve:
2 n
x1 n x n cos
, n 0,1, , N 1
N
2 n
x2 n x n sin
, n 0,1, , N 1
N
(a) T shprehet X1[k] prmes X[k].
(b) T shprehet X2[k] prmes X[k].
(c) T skicohet X1[k] pr rastin e veant X[k]=1, pr 0k7 (N=8).

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar 2011. (09.02.2011)
3. N figur sht treguar sistemi i cili n mnyr optimale duhet ta vlersoj
sinjalin e dshiruar d[n] nga vzhgimi x[n].
x n

d n

z-1

d n

- + + e n

Varianca e sinjalit dshiruar sht d2 4 dhe vlerat e vargjeve t korrelacionit


jan rx[0]=1, rx[1]=.5, rx[2]=0.25 dhe rdx[0]=-1, rdx[1]=1.
(a) Prcakto vlern e konstants a ashtu q ky sistem ta vlersoj n mnyr
optimale sinjalin d[n].
(b) Prcakto fuqin e gabimit t vlersimit.

4. Nj sinjal x[n] ka katrorin e modulit t spektrit t prkufizuar me shprehjen


2
4
X e j
5 4cos
Duke u ndihmuar me teoremn e Parsevalit prcakto vlern e integralit t
poshtshnuar.

4
0 5 4cos d

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar 2011. (09.02.2011)

Zgjidhjet e provimit me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar, 2010, (10.01.2010).
1. Le t jet i dhn nj sistem diskret prmes ekuacionit t diferencs:

y n 2.5 y n 1 y n 2 x n 1

a)
b)

c)

Prcakto funksionin transmetues H(z) t sistemit dhe skico zonat e mundshme t


konvergjencs.
Sistemi i prshkruar me ekuacionin e diferencs mund t jet shkaksor,
kundrshkaksor dhe joshkaksor. Pr secilin rast prcakto prgjigjen impulsive t
sistemit h[n].
Duke u mbshtetur vetm n rezultatin e piks paraprake prcakto prgjigjen e ktij
sistemi n sinjalin shkall njsi u[n], pr t tri rastet.

Zgjidhje:
a)

Y z 2.5 z 1Y z z 2Y z z 1 X z

H z

Y z

X z

z 1
1 2.5 z 1 z 2

Polet e H(z) jan:


2.5 2.52 4
1
2,
2
2
2
1
2
1

H z
3 1 2 z 1 3 1 0.5 z 1
p1,2

z 2

Im z

1/ 2 z 2

Im z

z 2

z 1

z 1/ 2

z 1/ 2

Re z

Re z

Im z
z 1/ 2

Re z

b) Prgjigjet impulsive. Rasti shkaksor z 2


h n

2 n
2
n
2 u n 0.5 u n
3
3

Rasti jo-shkaksor 0.5 z 2


2
2
n
h n 2n u n 1 0.5 u n
3
3

Rasti kundr-shkaksor z 0.5

c)

2
2
n
h n 2 n u n 1 0.5 u n 1
3
3
Merret x n u n dhe prgjigja e sistemit n t y n s n . Shfrytzojm kto barazime:

n k
a
r n a u k u n k k 0
k
0

n 0 1 a n1
u n

1 a

n 0

Zgjidhjet e provimit me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar, 2010, (10.01.2010).

n k
a

k
k
q n a u k 1 u n k 1
k

ak
k

n 1
n
a
a 1

1
u
n
u n ; a 1

1 a 1
1 a 1

n0

N qoft se a 1 ather shuma e dyt nuk konvergjon.


Rasti shkaksor z 2
s n hn u n

2 n k 2 n
2
4
k
n 1
0.5 2n1 1 1 0.5 u n
2 3
3 k 0
3
3

k 0

Rasti jo-shkaksor 0.5 z 2


2
n
2

s n h n u n 2n u n 1 0.5 u n u n
3
3

n
2 2
0.5
2 1 0.5
u n 1
u n
3 1 0.5
1 0.5
3 1 0.5
4 n
1
4
n 1
2 u n 1 u n 0.5 u n
3
3
3

n 1

u n

Rasti kundr-shkaksor z 0.5 .


N kt rast termi i thurjes

0.5 u n 1 u n
n

nuk konvergjon q do t thot se s[n] nuk

ekziston. (Diskuto kt rast n domenin z).


2. sht dhn nj sinjal analog periodik xa(t) me shprehjen

xa t 2cos 200 t 3sin 600 t

a) Prcakto periodn maksimale t lejuar t mostrimit Tm t sinjalit xa(t) si dhe frekuencn


minimale t lejuar t mostrimit fm.
b) Sinjali xa(t) mostrohet me periodn Tm, q ka vler t prfituar n pikn paraprake, duke
prodhuar sinjalin diskret x[n]. Shno shprehjen matematikore t sinjalit x[n] dhe prcakto
periodn e prsritjes s tij N.
c) Prcakto koeficientet e seris diskrete Furie X[k] q i prkasin sinjalit x[n].
Zgjidhje:
600
a) Frekuenca m e lart n spektrin e sinjalit xa(t) sht f max
300 Hz . Frekuenca e
2
mostrimit duhet ta plotsoj kushtin,
f m 2 f max
Frekuenca minimale e lejuar e mostrimit sht fm=600 Hz. Prkatsisht perioda maksimale e lejuar e
mostrimit
1
1
Tm

1.67 ms
f m 600
b) sinjali diskret gjenerohet ashtu q t vlej
n
n


x n xa t t nT 2cos 200
3sin 600
2cos n 3sin n

m
600
600

Perioda e termit t par prcaktohet nga barazimi N1 2 q do t thot se perioda sht N1=6.
3

Zgjidhjet e provimit me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar, 2010, (10.01.2010).
Pr periodn e termit t dyt vlen N 2 2 , ose N2=2. Perioda e prbashkt duhet t jet shumfish i
periods s par dhe t dyt. Nga kjo prfundohet se N=6.
c) Pr t zgjidh detyrn nn kt pik m thjesht paraqesim sinjalin x[n] n trajt t zbrthyer,
x n e

j n
3

j n
3

termat i rregullojm q n eksponent t ken trajtn


x n e

2
n
6

2
n
6

3 j n 3 j n
e
e
2j
2j
2
kn ,
N
2

3 j 6 3n 3 j 6 3n
e

e
2j
2j

aty ku ka indekse negative eksponenti shumzohet me 2n,


x n e

2
n
6

2
n
6

e j 2 n

3 j
e
2j

2
3n
6

j
3 j 6 3 n j 2 n
e
e
e
2j

2
n
6

2
5n
6

3 j 6 3n 3 j 6 3n
e

e
2j
2j

krahasojm me trajtn,
x n
2
0n
6

2
1n
6

1
N

N 1

X k e

2
kn
N

k 0

j 3n
j 4n
j 5n
2n
1
1
1
1
1
1
X 0 e
X 1 e
X 2 e 6 X 3 e 6 X 4 e 6 X 5 e 6
6
6
6
6
6
6
dhe vijm n prfundim se t gjitha koeficientet e seris diskrete jan zero, prve X[1]=X[5]=6.
Duhet t vrehet se ekzistojn dy terma me indeksin k=3 t cilat n mes veti anulohen. Kjo ndodh pr
arsye se termi sin n ka vler zero pr do n.

x n

3. Dihet se nj proces i rastit s[n] gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] sipas skems s
paraqitur n figur.

Procesi i rastit s[n] nuk mund t vzhgohet drejtprsdrejti. Vzhgimi x[n] formohet nga sinjali i rastit
s[n] dhe zhurms tjetr t bardh v[n], sipas skems n figurn e siprme. Funksionet e autokorrelacionit pr zhurmat e bardha dihen dhe jan:
rww l l dhe rvv l 4 l
Gjithashtu dihet se ndr-korrelacioni n mes t zhurmave t bardha w[n] dhe v[n] sht zero.
a) Prcakto FIR filtrin optimal me gjatsi t prgjigjes impulsive P=2, i cili n mnyr
optimale e vlerson sinjalin s[n-1].
Zgjidhje:
Nga struktura shihet se sinjali i rastit s[n] gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] prmes sistemit q ka
funksion transmetues
1
H z
1 0.5 z 1
Kjo do t thot se dendsia komplekse e fuqis n dalje t ktij sistemi do t jet

Zgjidhjet e provimit me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Janar, 2010, (10.01.2010).

Rss z H z H z 1 Rww z

ku Rww z 1 . N kt mnyr kemi,

Rss z

1
1
2 z 1
4
1
4 1

, 0.5 z 2
1 0.5 z 1 1 0.5 z 1 0.5 z 1 1 2 z 1
3 1 0.5 z 1 3 1 2 z 1

Vargu i auto-korrelacionit pr sinjalin s[n] sht


4
4
4
l
l
rss l 0.5 u l 2l u l 1 0.5
3
3
3
Vzhgimi x[n] formohet si
1
x n s n v n
4
Funksioni i auto-korrelacionit s x[n],
1
1

rxx l E x n x* n l E s n v n s* n l v* n l
4

4
1
1
l
rss l rvv l 0.5 4 l
16
12
Ndr-korrelacioni n mes t s[n] dhe v[n] sht zero. Sinjali i dshiruar sht d n s n 1

rdx l E s n 1 x* n l E s n 1 s* n l v* n l
4

1
1
l 1
rss l 1 0.5
4
3
Ekuacioni i Uiener-Hofit pr filtrin optimal me zgjatje P=2

r l k h l r k ,
l 0

xx

dx

k 0,1

Zvendsohen vlerat:
49
1
, rxx 1 rxx 1
12
24
1
1
rdx 0 , rdx 1
6
3
49
1
1
h 0
h 1
24
24
6
1
49
1
h 0
h 1
24
24
3
Zgjidhja e sistemit t ekuacioneve sht: h[0]=0.0783, h[1]=0.1617.
rxx 0

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator, 2009, (29.09.2009).
1. sht dhn transformim Furie i sinjalit x[n]

X e j

e j
1 0.5e j

T prcaktohen transformimet Furie t ktyre sinjaleve:


a) x1 n e n /2 x 2 n
b)
c)

x2 n x n sin 0.2 n
x3 n x n x n 1

Zgjidhje:
a)

X 1 e j

e n /2 x 2 n e jn

e 2m /2 x m e j 2m e e j 2

e e j 2 X e /2 e j e e j 2

x m e

/2 j m

e /2 e j
e3 /2 e j

1 0.5e /2 e j 1 0.5e /2 e j

b)
x2 n x n sin 0.2 n

X 2 e j

1
1
x n e j 0.2 n
x n e j 0.2 n
2j
2j

1
1
1
e j 0.2
1
e j 0.2

X e j 0.2
X e j 0.2
j 0.2
2j
2j
2 j 1 0.5e
2 j 1 0.5e j 0.2

c)

X 3 e j X e j F x n 1
F x n 1

x n 1 e jn

X 3 e j

x m e j m1 e j X e j

e j 2
1 0.5e j

e j
e j 2
e j 3

2
j
j
1 0.5e 1 0.5e
1 0.5e j

2. Funksioni transmetues i nj filtri digjital sht i dhn me shprehjen:


2
4
H z

1
1 0.5 z
1 0.25 z 1
Ky filtr sht realizuar nga filtri prkats analog me funksion transmetues Ha(s).
a) T prcaktohet funksioni transmetues i filtrit analog H(s), nse shndrrimi i tij n
filtr digjital sht br me metodn e ngjashmris s prgjigjeve impulsive, me
period t mostrimit Tm=4.
b) T prcaktohet funksioni transmetues i filtrit analog H(s) nse shndrrimi i tij n filtr
digjital sht br me metodn e transformimit bilinear, me period t mostrimit
Tm=2.
c) A jan t vetme funksionet e fituara transmetuese H(s) nn pikat (a) dhe (b)?
Zgjidhje:
a) Pasqyrimi i termave t H(s) nga rrafshi s n at z me metodn e ngjashmris s prgjigjeve
impulsive bhet me formuln:
1
1
1

pk Tm 1
1 e z
1 zk z 1
s pk
ku pk sht poli n rrafshin s dhe zk sht poli n rrafshin z. Formula e pasqyrimit sht:
1
ln zk
zk e pkTm pk
Tm
Kemi dy pole n rrafshin z, prandaj
1
1 1
1
z1 e 4 p1 p1 ln ln 2
2
4 2
4
1

1 1 j
1 1

e e 4 p2 p2 ln j ln 4 j
4 4
4 4
4
4
4
Kto formula kan pr rrjedhoj q nga
2
4

H z

1 1 / 2 z 1 1 1 / 4 z 1
z2

t prfitohet funksioni transmetues i filtrit analog


2
4

H s

s 1 / 4 ln 2 s 1 / 4 ln 4 j / 4
b) Po t kryhej shndrrimi i filtrit analog n at digjital, funksioni transmetues i filtrit digjital do
t prcaktohej me shprehjen
H z H s s 2 1 z 1
Tm 1 z 1

N detyr krkohet e anasjella q filtri digjital t shndrrohet n at analog, prandaj ky


shndrrim kryhet me formuln e kundrt,
H s H z z 2/Tm s H z z 1 s
2/Tm s

H s

1 s

2
4
2 s 1
16 s 1
14
s 1

1 1 s
1 1 s 3 s 1 / 3 3 s 5 / 3
3
s
1
/
3
s
5
/
3

1
1
2 1 s
4 1 s

c) Te metoda bilineare, pasqyrimi i filtrit analog n at digjital dhe e kundrta, sht i vetm
(nj-n nj), ndrsa te metoda e ngjashmris s prgjigjeve impulsive ky pasqyrim sht i
llojit shum n nj q do t thot se nga nj funksion transmetues i filtrit analog H(s)
fitohen panumrt shum funksione transmetuese t filtrave digjital H(z) dhe e anasjella. Pr ta
vrtetuar kt mund t vendoset relacioni i pasqyrimit pr nj pol t rrafshit z,

2
p1 j k Tm
Tm

z1 e
e p1Tm j 2 k e p1Tm
nga barazimi shihet se z1 nga plani z i prgjigjet jo vetm poli p1 por nj numr i panumrt i
poleve pk n rrafshin s,
2
pk p1 j
k , k 0, 1, 2,
Tm
3. sht dhn nj sistem linear shkaksor dhe invariant n zhvendosje i prshkruar me
ekuacionin e diferencs,

y n 0.25 y n 2 x n 1

Prcakto:

(a) Funksionin e vetkorrelacionit t daljes kur n hyrje vepron zhurma e bardh me


varianc njsi.

(b) Funksionin e dendsis komplekse spektrale t daljes.


(c) Dendsin spektrale t fuqis s daljes, nse n hyrje vepron nj proces i rastit me vler
l
mesatare zero dhe funksion t vetkorelacionit rxx l 20.5 .
Zgjidhje:
a) M s shpejti arrihet te zgjidhja e detyrs, n qoft se punohet n rrafshin z, prandaj pikat nn
(a) dhe (b) faktikisht jan t bashkuara. Funksioni transmetues i sistemit sht,
z 1
z
H z
2
, z 0.5
2
1 0.25 z
z 0.25
Funksioni i dendsis komplekse spektrale t daljes prcaktohet nga relacioni,
2

Ry z H * 1 / z * H z Rx z , rx l l ; Rx z 1

ku

H * 1 / z * H z 1

z
4z
2
; z 2
2
1 0.25 z
z 4

dhe
R y z H z 1 H z

4z2
; 0.25 z 4
z 2 4 z 2 0.25

Pr t prcaktuar vargun e vet-korrelacionit n dalje, shprehja e Ry(z)/z zbrthehet n faktor t


pjesshm.
Ry z
C1
C2
D
D

1 2
z
z 0.5 z 0.5 z 2 z 2
ku

C1
D1

4 z
z

0.5

z 2 4

4 z
z 0.25 z 2

z 0.5

8
4 z
C2
15
z

0.5

z 2 4

z 2

z 0.5

8
4 z
D2 2
15
z 0.25 z 2

z 2

Duhet t vrehet se polet n z1=2 gjenerojn vargje kundr-shkaksore, ndrsa ato n z2=0.5 vargje
shkaksore. Me prcaktimin e koeficienteve dhe duke pasur parasysh zbrthimin n faktor t
pjesshm mund t prcaktohet edhe vargu i vet-korrelacionit,
8
8
l
l
l
ry l
0.5 u l 2l u l 1 0.5 u l 2 u l 1
15
15
8
8
8
l
l
l
l
0.5 0.5 1 1 0.5 ; l

15
15
15
b) Funksioni i dendsis komplekse spektrale t daljes, prshkruhet nga pika nn (a).
4z2
R y z H z 1 H z 2
; 0.25 z 4
z 4 z 2 0.25

c) Kur n hyrje vepron procesi i rastit me funksion t vet-korrelacionit rx l 2 0.5 ,


dendsia spektrale t fuqis s daljes prcaktohet si n vijim,
l

Ry e j Ry z

e j

Ry z H * 1 / z * H z Rx z

H * e j H e j H e j
2

e j

H * e j H e j Rx e j

e j
e j
1

j 2
j 2
1 0.25 1 0.25
1.0625 0.5 cos 2

1
1
3z 1
1.5

Rx z 2

1
1
1
1
1 2 z 2 z 1 0.5 z 1 0.5 z 1.25 0.5 z 1 z
1 0.5 z
Rx e j Rx z z e j
Ry e j

1.5
1.5

1.25 0.5 e j e j 1.25 cos

1.5
1.0625 0.5 cos 2 1.25 cos

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator, 2010, (29.09.2010).
1. Kur hyrja n nj sistem linear dhe invariant n zhvendosje sht:
n
1
x n u n 2n u n 1
2
dalja do t jet,
n
n
1
3
y n 6 u n 6 u n
2
4
a) T prcaktohet funksioni transmetues i sistemit H(z).
b) T prcaktohet prgjigja impulsive e sistemit h[n].
c) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prshkruan kt sistem.
d) A duhet t jet ky sistem shkaksor dhe stabil? Arsyeto.

Zgjidhje:
a) z-transformimet e sinjaleve jan,
1
1
1.5 z 1
1
X z
; z 2

1
1
1
1
1 0.5 z
1 2z
1 0.5z 1 2 z 2

Y z

6
6
1.5 z 1
3
; z

1
1
1
1
1 0.5 z
1 0.75 z
4
1 0.5z 1 0.75z

Funksioni transmetues prkufizohet si raport i z-transformimeve t sinjaleve prkatse

1 0.5 z 1 1 2 z 1

1.5 z 1
1 2 z 1
8 5
1
H z


1
1
1
1
X z 1 0.5 z 1 0.75 z
1.5 z
1 0.75 z
3 3 1 0.75 z 1
Y z

b) Prgjigja impulsive do t jet

8
5
n
n 1
u n 1 n 075 u n n 1.25 0.75 u n 1
3
3
c) Ekuacioni i diferencs s sistemit prcaktohet nga
Y z
1 2 z 1
H z

X z 1 0.75 z 1

h n 0.75 u n 2 0.75
n

n 1

1 0.75 z Y z 1 2 z X z
1

Prej ktu, fitohet ekuacioni i diferencs q e prshkruan sistemin


3
y n y n 1 x n 2 x n 1
4
d) Vrehet se 1/X(z) e ka t vetmin pol n z=0 i cili anulohet me zeron e Y(z) n po at
pik. N kt mnyr zona e konvergjencs s H(z) prcaktohet me zonn e
konvergjencs s Y(z), pra ajo sht z 3 / 4 , q do t thot se sistemi sht
shkaksor. Pos ksaj, meqense kjo zon prfshin rrethin njsi z 1 sistemi
njkohsisht sht edhe stabil.

2. N figur sht treguar struktura e nj sistemi diskret.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator, 2010, (29.09.2010).

a) Prcakto ekuacionin e diferencs q e prshkruan kt sistem.


b) Prcakto funksionin transmetues t sistemit.
c) Prcakto se a sht ky sistem stabil,

d) Prcakto y[2] nse n hyrje vepron sinjali x n 1 / 2 u n .


n

Zgjidhje:
a) Vendosim sinjalin ndihms n skem r[n] dhe shnojm ekuacionin e diferencs q
duhet ta plotsoj ky sinjal,
1
r n x n r n 1 2r n 2 r n 1
2
Ekuacioni tjetr i diferencs shtrohet pr sinjalin dals.
y n r n 2r n 1

M s lehti punohet n domenin z, prandaj kto dy ekuacione i pasqyrojm n kt


domen.
1 1
2
1 z 2 z R z X z
2

Y z 1 2 z 1 R z
Me zvendsim fitohet,
Y z

1 2 z 1
X z
1 1
2
1 z 2z
2

ose
1 1
2
1
1 z 2 z Y z 1 2 z X z
2

Ekuacionin e fundit e interpretojm n domenin kohor, duke fituar ekuacionin e


diferencs q e prshkruan sistemin.
1
y n y n 1 2 y n 2 x n 2 x n 1
2
b) Funksioni transmetues i sistemit fitohet n mnyr standarde si raport i ztransformimit t sinjalit dals ndaj atij hyrs,
Y z
1 2 z 1
H z

1
X z
1 z 1 2 z 2
2
c) Polet e H(z) prcaktohen nga zerot e emruesit.
p1,2 1/ 2 1/ 4 8 / 2 1 33 / 4

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator, 2010, (29.09.2010).
Nga struktura e sistemit shihet se sistemi sht shkaksor, prandaj zona e konvergjencs
s H(z) sht e prcaktuar me z 1 33 / 4 1.6861 . Meqense kjo zon nuk e

prfshin rrethin njsi sistemi do t jet jostabil.


d) Meqense na intereson vetm nj vler e sinjalit n dalje y[2], kjo m leht
prcaktohet me zgjidhje rekursive t ekuacionit t diferencs.
1
y n y n 1 2 y n 2 x n 2 x n 1
2
Pr thjeshtsi supozohen kushtet fillestare t jen zero (y[-2]=y[-1]=0), pra
1
0
y 0 y 1 2 y 2 x 0 2 x 1 x 0 1/ 2 1
2
1
1 1
y 1 y 0 2 y 1 x 1 2 x 0 2 3
2
2 2
1
3
1
19
y 2 y 1 2 y 0 x 2 2 x 1 2 1
2
2
4
4
3. Dihet se nj proces i rastit s[n] gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] sipas skems s
paraqitur n figur.

Procesi i rastit s[n] nuk mund t vzhgohet drejtprsdrejti. Vzhgimi x[n] formohet nga
sinjali i rastit s[n] dhe zhurms tjetr t bardh v[n], sipas skems n figurn e siprme.
Funksionet e auto-korrelacionit pr zhurmat e bardha dihen dhe jan:
rww l l dhe rvv l 4 l
Gjithashtu dihet se ndr-korrelacioni n mes t zhurmave t bardha w[n] dhe v[n] sht zero.
Prcakto FIR filtrin optimal me gjatsi t prgjigjes impulsive P=2, i cili n mnyr optimale
e vlerson sinjalin s[n+1].

Zgjidhje:
Ekuacioni i Uiener-Hoit pr filtr optimal sht i dhn me ekuacionin:
P 1

r l k h l r k ;
l 0

dx

k 0,1, , P 1

ku sinjali i dshiruar sht d n s n 1 dhe vzhgimi sht i prkufizuar me

1
s n v n
4
N ekuacion jan hequr konjugacionet meqense t gjitha madhsit jan reale.
Procesi i sinjalit gjenerohet nga zhurma e bardh w[n] kur kjo kalon prmes sistemit
q prshkruhet me ekuacion t diferencs,
s n 0.5s n 1 w n
Funksioni transmetues i ktij sistemi sht
x n

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Shtator, 2010, (29.09.2010).
S z
1
1
H z
; z

1
W z 1 0.5 z
2
Kuptohet se sistemi sht shkaksor, prndryshe jep dalje sinjal me vlera t
pakufizuara. Dendsia spektrale komplekse e fuqis s sinjalit s[n] prcaktohet nga
Rs z H 1/ z H z Rw z
Me zhvillim t shprehjes kemi,
1
1
Rs z
1; z 2 ; Rw z 1.
1
1 0.5 z 1 0.5 z 2
Shprehja rregullohet,
Rs z

1
2z

1
0.5 z 2 z z 0.5
z 2 z 0.5

Rs z
z

A
A2
2
1
z 2 z 0.5 z 2 z 0.5

2
4
2
4
; A2

3
z 0.5 z 2
z 2 z 0.5 3
Vargu i vet-korrelacionit t sinjalit rs[l] sht transformim i kundrt i Rs(z),
A1

4
4 1
41
rs l 2l u l 1 u l ; l
3
3 2
3 2
Duke marr se rwv l 0 rsv l 0 , vargu i vet-korrelacionit t vzhgimit do t jet:
l

1
1 1
rs l rv l 4 l
16
12 2
Vargu i ndrkorrelacionit n mes t sinjalit t dshiruar dhe vzhgimit sht
rx l E x n x n l

1 1
1
1
rdx l E d n x n l E s n 1 x n l E s n 1 s n l rs l 1
3 2
4
4
Ekuacioni normal pr filtrin optimal ka trajtn
rx 0 h 0 rx 1 h 1 rdx 0
rx 1 h 0 rx 0 h 1 rdx 1
Vlerat e koeficienteve prcaktohen nga shprehjet e siprme dhe jan sa vijon,
49
1
1
1
, rx 1 rx 1 ; rdx 0 , rdx 1
rx 0
12
12
6
12
Me vlera numerike ekuacioni merr trajtn
49
1
1
h 0 h 1
12
12
6
1
49
1
h 0 h 1
12
12
12
Ky sistem ka zgjidhjen:
h 0 0.0404 ; h 1 0.0196

l 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve, (Pjesa e par)


Afati: Shtator, 2011, (28.09.2011).
1. Kur hyrja n nj sistem linear dhe invariant n zhvendosje sht:
n
1
x n u n 2n u n 1
2
dalja do t jet,
n

1
3
y n 6 u n 6 u n
2

4
a) T prcaktohet funksioni transmetues i sistemit H(z).
b) T prcaktohet prgjigja impulsive e sistemit h[n].

Zgjidhje:

X z

a)

Y z 6

H z

z
z
3
z
1

, z 2
z 1/ 2 z 2
2 z 1/ 2 z 2 2
z
z
3
z
3
6

, z
z 1/ 2
z 3/ 4
2 z 1/ 2 z 3 / 4
4

Y z

z
z2
3
3
2 z 1/ 2 z 2

, z
X z 2 z 1/ 2 z 3 / 4 3
z
z 3/ 4
4
n

b)

3
3
h n u n 2
4
4
5 3
n
4 4

n 1

n 1

3 3
u n 1 n
4 4

n 1

3
u n 1 2
4

n 1

u n 1

u n 1

2. Funksioni transmetues i nj filtri digjital sht i dhn me shprehjen:

H z

2
4

1
1 0.125 z
1 0.75 z 1

Ky filtr sht realizuar nga filtri prkats analog me funksion transmetues Ha(s).
a) T prcaktohet funksioni transmetues i filtrit analog Ha(s), nse shndrrimi i tij n filtr
digjital sht br me metodn e ngjashmris s prgjigjeve impulsive, me period t
mostrimit Tm=8.
b) T prcaktohet funksioni transmetues i filtrit analog H(s) nse shndrrimi i tij n filtr
digjital sht br me metodn e transformimit bilinear, me period t mostrimit Tm=4.
Zgjidhje:
a) Pasqyrimi i termave t H(s) nga rrafshi s n at z me metodn e ngjashmris s prgjigjeve
impulsive bhet me formuln:
1
1
1

s pk
1 e pkTm z 1 1 zk z 1
ku pk sht poli n rrafshin s dhe zk sht poli n rrafshin z. Formula e pasqyrimit sht:
1
zk e pkTm pk
ln zk
Tm
Kemi dy pole n rrafshin z, prandaj
1
1 1
1
z1 e8 p1 p1 ln ln 8
8
8 8
4
3 3 j
1
3


z2 e e8 p2 p2 ln j
4 4
8 4
8

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve, (Pjesa e par)


Afati: Shtator, 2011, (28.09.2011).
Kto formula kan pr rrjedhoj q nga
2
4
H z

1 1 / 8 z 1 1 3 / 4 z 1
t prfitohet funksioni transmetues i filtrit analog
2
4
H s

s 1 / 8 ln 8 s 1 / 8 ln 3 / 4 j / 8
b) Po t kryhej shndrrimi i filtrit analog n at digjital, funksioni transmetues i filtrit digjital do
t prcaktohej me shprehjen
H z H s s 2 1 z 1
Tm 1 z 1

N detyr krkohet e anasjella q filtri digjital t shndrrohet n at analog, prandaj ky


shndrrim kryhet me formuln e kundrt,
H s H z z 2/Tm s H z z 1 2 s
2/Tm s

H s

1 2 s

s 1 / 2 s 1 / 9
s 1/ 2
2
4
4 s 1/ 2

16
4
1 1 2s
3 1 2s 3 s 1 / 6
s7/2
s 1 / 6 s 7 / 2
1
1
2 1 2s
4 1 2s

3. Sinjali me funksion t korrelacionit r l 1/ 2

zbatohet n hyrje t sistemit linear dhe

invariant n zhvendosje q ka prgjigje impulsive h n n 0.5 n 1 .


a) Prcakto funksionin e korrelacionit t sinjalit n dalje.
b) Prcakto dendsin spektrale t fuqis s sinjalit n hyrje.
c) Prcakto dendsin spektrale t fuqis s sinjalit n dalje.

Zgjidhje:
l

a)

1
rx l r l , ry l h l h l rx l Py z H 1/ z H z Px z
2

1
1
H z 1 z 1 , H 1/ z 1 z
2
2
z 2 z 1 1/ 2 z 1
1
z
3/ 2
1
Rx z

, z 2
1
1
1
1 1/ 2 z
z 2 1 1/ 2 z z 2 5 / 2 z z
2
1
1
1

5 1
H 1 / z H z 1 z 1 z 1 z z 1
2
2
2

4 2

1
5
1
1
5 1

Ry z z z 1 Rx z ry l rx l rx l 1 rx l 1
2
4
2
2
4 2
l

51
11
ry l
4 2
2 2

l 1

11

2 2

l 1

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve, (Pjesa e par)


Afati: Shtator, 2011, (28.09.2011).
Rx e j Rx z z e j

b)

3/ 2
5 / 2 z z 1

Ry e j Ry z
c)

z e

z e j

3
3

j
5 2e 2e
5 4cos
j

1
5 1
z z 1
Rx e j
4
2
2
j

z e

3
3 5 4cos
5

cos

4
5 4cos 4 5 4cos
4. sht dhn ekuacioni i diferencs

1
y n y n 2 n , n 0
8
T caktohet vlera e kushteve fillestare y[-1] dhe y[-2], ashtu q sinjali n dalje ta plotsoj
kushtin y[n]=0 pr n0.

Zgjidhje:

1
y n n y n 2
8
1
y 0 1 y 2 0
8
1
y 1 y 1 0
8

prej ktu y[-1]=0 dhe y[-2]=-8.


Mnyra tjetr e zgjidhjes - prmes z-transformimit njansor.
1
Y z z 2 Y z z 2 y 2 zy 1 1
8
1
1
1 2
1
1 z Y z 1 y 2 y 1 z
8
8
8

Ana e djatht e ekuacionit duhet t jet zero pr tu plotsuar kushti i detyrs, e kjo arrihet me
vlera t njjta t kushteve fillestare.

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Prill 2013. (21.04.2013)
1. Nj filtr n koh t vazhdueshme e ka funksionin transmetues

Nse

mostrohet pr t fituar sistemin diskret me prgjigje mostr njsi

ather gjeni vlern e periods s mostrimit


prej vlers s tij maksimale n
.

ashtu q

t bie pr

Zgjidhje:
Prgjigja impulsive e filtrit n koh t vazhdueshme sht
Kur prgjigja impulsive e filtrit n koh t vazhdueshme mostrohet me period t
mostrimit , prgjigja rezultuese mostr-njsi sht
ku prgjigja frekuencore sht

N baz t kushtit t detyrs, kemi:

ku,
dhe
Pastaj me zvendsimin e shprehjeve, marrim:

ose

Kshtu, marrim:

ose
i cili paraqet ekuacion kuadratik sipas

. E zgjidhim kt ekuacion kuadratik:

Pasi t zbatojm logaritmin natyral, dhe duke zgjedhur vlern pozitive t

, marrim:

2. N Figur sht treguar struktura e nj sistemi shkaksor diskret. Konstantat


jan dhn me shprehjet:
dhe
ku dhe paraqesin parametrat e sistemit.

Pr kt sistem duhet t prcaktohet:


a) Funksioni transmetues
.
b) Prgjigja impulsive
.
c) Ekuacioni i diferencs q e prshkruan kt sistem.
Zgjidhje:

dhe

3. Le t jet
nj sekuenc e prfituar duke e zgjeruar sekuencn
me faktorin 4, si n vijim:

Gjeni dhe skiconi sekuencn 6-pikshe


kushtet e mposhtme:
ku

paraqet z-Transformimin e

, ku TDF 6-piksh i s cils i plotson

Zgjidhje:
Fillimisht duhet t llogarisim vlerat e

dhe

dhe

Pra, tani marrim sekuencn

Ku pastaj gjejm sekuencn

ku vlerat jasht intervalit kohor


Skicimi i sekuencs

, me TDF 6-pikshe si n vijim:

pr

, jan zero.

sht dhn n vijim:

4. Le t jet
nj proces i zhurms s bardh, real dhe stacionar, me vler mesatare zero
dhe me varianc
. Le t jet
dalja korresponduese e sistemit linear dhe
invariant n zhvendosje me prgjigje impulsive

kur n hyrje kemi

procesin
. Prcaktoni:
a)
b) Variancn e procesit n dalje
Zgjidhje:
(a) N kt rast, marrim:

ku,
Prandaj, pasi t zvendsojm n shprehjen e msiprme, marrim:

(b) Varianca e procesit n dalje sht:

Pasi q vlera mesatare e procesit n hyrje sht zero, ather edhe vlera e procesit n
dalje t sistemit linear dhe invariant n zhvendosje sht zero:

Duke aplikuar operatorin e pritjes matematike pr t dy ant, marrim:

Kshtu, marrim shprehjen pr variancn:

Pra,

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve


Afati: Mars 2013. (28.03.2013)
1. sht dhn sistemi prmes ekuacionit t diferencs

Sistemi sht shkaksor dhe plotson kushtin q nse


pr

pr

, ather edhe

a) Nse

, prcaktoni daljen

pr do vler t

b) Vrtetoni nse sistemi sht linear dhe nse sht invariant n zhvendosje.
Zgjidhje:
Pasi q sistemi sht shkaksor dhe i plotson kushtet e qetsis fillestare, zgjidhja mund
t gjindet n mnyr rekursive.
a) Pasi q

, ather

, pr

Sipas rekursionit, marrim:

dhe kshtu gjejm se zgjidhja pr do vler t -it, sht

b) Pr t vrtetuar nse sistemi sht linear, konsideroni hyrjen:

duke aplikuar rekursionin, marrim:


, pr
;

;
;

;
;

Pasi q dalja n shumn e dy sinjaleve hyrse sht ekuivalente me shumn e dy


daljeve individuale pr hyrje individuale, ather sistemi sht LINEAR.

Pr t vrtetuar nse sistemi sht invariant n zhvendosje, konsideroni hyrjen:

dhe n baz t rekursionit, marrim:


, pr
Duke prdorur

;
nga rasti (a), vrtetohet q:

Prfundimisht, vrtetohet q sistemi NUK SHT INVARIANT!

2. N Figur sht treguar struktura e nj filtri digjital:

a) Prcaktoni funksionin transmetues t ktij filtri.


b) Prcaktoni prgjigjen e filtrit nse n hyrje kemi sinjalin
parametrat kan kto vlera:
Zgjidhje:

n qoft se
dhe

3. Le t jen

dhe

dy sekuenca reale t ndryshme me gjatsi

Konsideroni q sht krijuar nj sekuenc me vler komplekse si n vijim:

Nse

i sekuencs

ather gjeni sekuencat

dhe

sht dhn me shprehjen

Zgjidhje:
Nisemi nga formula pr TDF inverz:

n fakt sht pjesa reale e

, prandaj nga vetit e TDF-s marrim:

Pasi t rregullohet shprehja dhe eliminohen shprehjet e ngjashme, marrim:

dhe prmes TDF inverz, marrim:

Ndrsa,

paraqet pjesn imagjinare t

, dhe nga vetit e TDF-s marrim:

dhe prmes TDF inverz, marrim:

4. sht dhn sistemi prmes ekuacionit t diferencs

ku hyrja
vetkorrelacionit

sht zhurm e bardh me vler mesatare zero dhe sekuenc t


.

a) Prcaktoni dhe skiconi sekuencn e vetkorrelacionit


t fuqis

dhe dendsin spektrale

n dalje t sistemit.

b) Prcaktoni fuqin totale t procesit n dalje t sistemit

Zgjidhje:
a) Sekuenca e vetkorrelacionit

n dalje t sistemit prfitohet si n vijim:

Ndrsa, skicimi i sekuencs s vetkorrelacionit sht paraqitur n vijim:

Dendsia spektrale e fuqis prfitohet duke aplikuar Transformimin n koh diskrete


Furie (DTFT) n sekuencn e vetkorrelacionit t sinjalit n dalje:

dhe skicimi i spektrit t fuqis sht paraqitur n vijim:

b) Fuqin totale m s lehti e prcaktojm duke u bazuar n lidhmrin mes sekuencs


s autokorrelacionit dhe fuqis totale, t cilat jan t barabarta pr kohn

. Pra,

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve -

Grupi B

Afati: Janar 2013. (20.02.2013)


1. Sistemi
sht ngacmuar me hyrjen

Prcaktoni sekuencat

dhe

Zgjidhje:
Pr t arritur deri te zgjidhja e krkuar pr gjetjen e sekuencave t korrelacionit,
shfrytzojm Z-transformimin sipas relacionit n vijim:

dhe duke ditur q

ather gjejm sekuencat e krkuara:

dhe marrim sekuencn

Pastaj,

dhe marrim sekuencn

Pastaj,

dhe marrim sekuencn

Pastaj,

dhe marrim sekuencn

2. N Figurn e mposhtme sht treguar lidhja rivepruese e nj sistemi diskret shkaksor


dhe jostabil
me sistemin shkaksor
, i cili prdoret pr stabilizim t
.

a) far vlere duhet t ken parametrat e sistemit


, a dhe b, ashtu q funksioni
transmetues i sistemit me riveprim
t jet stabil duke pasur pole n pikat
dhe
?
b) A sht sistemi i fituar
stabil?
Zgjidhje:
a) Funksioni transmetues i sistemit me riveprim sht:

nga ku pasi t zvendsojm shprehjet pr funksionet transmetuese, marrim

Tani, marrim emruesin e shprehjes s siprme dhe e barazojm me kushtet e detyrs pr


pole n pikat
dhe
:

Tani barazojm shprehjet

nga ku gjejm se
b) Sistemi i fituar
njsi!

nuk sht stabil, sepse poli i fituar nuk gjendet brenda rrethit

3. sht dhn sekuenca me gjatsi t fundme:


a) Prcaktoni sekuencn

e cila e ka

b) Prcaktoni sekuencn
c) Prcaktoni sekuencn

me
me

Zgjidhje:
a) Sekuenca

-n
-n

t prkufizuar si n vijim:
.
.

fitohet si n vijim:

nga ku marrim
b) N kt rast gjejm

dhe pasi t zvendsojm vlerat e -it n shprehjen e siprme, gjejm sekuencn

c) N kt rast gjejm

nga ku gjejm sekuencn e krkuar:

4. Dendsia spektrale e fuqis s procesit t rastit

sht dhn me shprehjen:

a) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe shkaksor, i


cili kur n hyrje ngacmohet me zhurm t bardh me varianc njsh n dalje e
prodhon procesin e rastit
.
b) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe shkaksor, i
cili kur n hyrje ngacmohet me procesin e rastit
n dalje e jep zhurmn e bardh
me varianc njsh.
Zgjidhje:

Provim me shkrim nga Prpunimi digjital i sinjaleve -

Grupi A

Afati: Janar 2013. (20.02.2013)


1. Prgjigja impulsive e nj sistemi linear dhe invariant n zhvendosje sht dhn si n
vijim:
Prcaktoni daljen e sistemit

nse n hyrje kemi sekuencn e mposhtme:

Zgjidhje:
Le t gjejm fillimisht daljen e sistemit pr hyrjen
dhe t gjejm daljen korresponduese. Pra, kemi:

. Pastaj, mund ta vonojm hyrjen

ku

Rasti 1:

Rasti 2:

Tani mund ta kombinojm zgjidhjen si n vijim:


Prandaj, dalja e sistemit kur n hyrje kemi

, sht:
+

dhe, dalja e sistemit kur n hyrje kemi

, sht:
+

Kshtu, kombinohen zgjidhjet pr diferencn e dy hyrjeve dhe marrim zgjidhjen


prfundimtare:

2. sht dhn sistemi linear dhe invariant n zhvendosje prmes funksionit transmetues:

a) Supozoni q sht e njohur se sistemi sht stabil. Prcaktoni daljen e sistemit


kur n hyrje
kemi sinjalin shkall njsi.
b) Nse supozojm q
sht sekuenc shkaksore, ather prcaktoni vlern e
daljes
n kohn
, kur
sht treguar n Figurn e mposhtme.
2
1
0

......
n

-1

Zgjidhje:
(a) Pasi q sistemi supozohet t jet stabil, ather regjioni i tij i konvergjencs sht:
Pr hyrjen

, marrim:

dhe dalja sht:

Pasi t parcializojm dhe gjejm konstantet A, B dhe C, fitojm shprehjen:

dhe marrim daljen e sistemit

(b) N kt rast supozohet q


sht shkaksor, andaj
edhe
pr
, ather edhe
pr

pr
.

i cili sistem shprehet prmes ekuacionit t diferences:

dhe n domenin kohor

Pasi q

pr

, ather sipas rekurzionit gjejm:

. Pasi q

3. sht dhn sekuenca me gjatsi t fundme

Fillimisht duhet t realizohen veprimet e mposhtme n kt sekuenc:


(i) Llogaritja e
n
.
(ii) Llogaritja e
n
t
pr t fituar sekuencn
.
a) Prcaktoni sekuencn
pr
b) Nse do t prdornim
n
n procedurn (i)-(ii), sa do duhej ta
zgjidhnim vlern e -it ashtu q
pr
Zgjidhje:
(i) Kryejm fillimisht

:
,

ku

(ii) Tani, kryejm veprimin e krkuar:

Duke prdorur faktin q

, marrim:

a) Prmes Transformimit Inverz TDF, marrim sekuencn e krkuar:


b) Prmes ksaj procedure kryhet autokorrelacioni i sekuencs reale. Duke prdorur
vetit e TDF-s, nj metod alternative mund t realizohet prmes konvolucionit:
TDF dhe TDF-Inverz tregojn q konvolucioni sht rrethor. Pr tu arritur kushti q
mos t ket mbimbulim, madhsia e TDF duhet t jet
, ku
sht
gjatsia e
. Kshtu marrim kushtin:
Pra,
4. sht dhn procesi i rastit
vetkorrelacionit:

me vler mesatare zero dhe me sekuencn e

a) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe shkaksor, i


cili kur n hyrje ngacmohet me zhurm t bardh me varianc njsh n dalje e
prodhon procesin e rastit
.

b) T prcaktohet ekuacioni i diferencs q e prkufizon sistemin stabil dhe shkaksor, i


cili kur n hyrje ngacmohet me procesin e rastit
n dalje e jep zhurmn e bardh
me varianc njsh.
Zgjidhje:
(a) Fillimisht shfrytzojm Z-transformimin n sekuencn

sipas relacionit

dhe pastaj faktorizojm spektrin e fuqis s

Prandaj, duke pasur parasysh faktorizimin e spektrit t fuqis sipas

Sipas kushtit t detyrs, zgjedhim

Ekuacioni diferencial q e prshkruan kt filtr sht:

b) Shprehjen pr spektrin e fuqis s

mund ta rregullojm edhe si n vijim

nga ku sipas kushtit t detyrs, zgjedhim

dhe marrim filtrin e krkuar zbardhues pr prfitimin e zhurms s bardh nga

Ekuacioni diferencial q e prshkruan kt filtr sht: