You are on page 1of 5

International Journal of Engineering Research and Development, Vol.7, No.

4, 2015, Savunma Sanayi


Sempozyumu zel Says

Savunma Sanayinde Kullanlan leri Kompozit Malzemeler ve Uygulama Alanlar


Erdem Eryldz,1* Ayegl Akdoan Eker1
1

Yldz Teknik niversitesi, Makine Mhendislii Blm, 34349, stanbul, Trkiye

zet ki veya daha fazla malzemenin, istenilen amaca ynelik olarak belli oran ve koullarda bir araya

getirilmesiyle elde edilen kompozit malzemeler, mukavemet/younluk orannn yksek olmas nedeniyle yaygn
kullanm alan bulmaktadr. Dk zgl arlklar ile tatlarda yakt ekonomisi, hz; tanmas gereken zrh,
silah gibi askeri ekipmanlarda da tama kolayl ve buna bal olarak hareket kabiliyeti salamaktadr.
Savunma sanayinde kompozit malzemelerin uygulama alanlar, giderek artmaktadr. Uak, helikopter gibi askeri
hava tatlarnda, tank, panzer gibi zrhl aralarda, askeri tamaclkta kullanlan ar vastalarda,
kurungeirmez yeleklerde, silah gvdelerinde kompozit malzemeler, gn getike daha fazla ve daha farkl
uygulama biimleriyle kullanlmaktadr. Son yllarda gelien teknoloji ile beraber ileri kompozitlerin savunma
sanayindeki yeri ve uygulama alanlar hzla artmaktadr. leri kompozitlerin sv zrhlarda, insansz hava
aralarnda, tank ve hava aralar zrhlarnda, hava aralarnn kanat ve kuyruk elemanlarnda ve ini-kalk
pistlerinde kullanlmas, savunma sanayinin gelimesine nemli katklar salamaktadr. almada, kompozit
malzemelerin savunma sanayinde salayaca avantajlar ve uygulamalar ayrntl olarak ele alnmtr.
Abstract Composites are materials that obtained by bringing together two or more different materials in a

certain ratio and appropriate circumstances to gain the desired purpose. Due to the high strength/density ratio,
composites are widely used. Their low density contributes fuel economy savings in vehicles and advantageously
to increase speed. Also because of their low density, military equipments such as armours, weapons can be
carried with less effort. The applications of composites in defence industry are increasing. The composite
materials which are used in military aircrafts such as planes, helicopters; armoured vehicles such as tanks and
panzers; heavy trucks for using military transportation, bullet proof vest, weapon bodies are used more and more
in different applications. In recent years, with developing technology, the role and application areas of composite
materials in defence industry are increasing rapidly. The use of composite materials in liquid armour, unmanned
aerial vehicle, tank and aircraft armour, aircraft tail and wing components and landing field makes significant
contributions to the development of the defence industry. In this study, the benefits of composite materials in the
defence industry and its applications are discussed in detail.

1.

Giri

Kompozit malzemeler, ekil ve/veya kimyasal


bileenleri farkl, birbiri ierisinde pratik olarak
znmeyen iki veya daha fazla sayda makro
bileenin kombinasyonundan oluan malzemeler
eklinde tanmlanmaktadr [1].
Kompozit malzeme retiminin bilinli olarak
ele alnmas ve bilimsel yaklamlarla yeni
malzemelerin gelitirilmesi ancak 1940l yllarda
cam takviyeli plastiklerin kullanm ile balamtr.
Radar kubbeleri, nemli ilk uygulamalara rnek
olarak gsterilebilir. 1950lerde uak pervaneleri
kompozit malzemeden yaplmaya balanmtr [2].
Gnmzde uak endstrisinde, kompozit
malzeme kullanm % 30 oranlarna ulamtr.
General Dynamics firmasnn rettii F-111lerin
(ekil-1) gvdesinde bor-epoksi ifti, Northrop
F5lerin (ekil-2) gvdelerinde grafit-epoksi ifti
kullanlmtr. Ayrca Grumman F-14 ve
McDonnell-Douglas F-15lerde kullanlan borepoksi, General Dynamicse ait YF- 16larda
kullanlan karbon-epoksi esasl kompozitler, rnek
olarak verilmektedir. Alminyum iine dizilmi bor
lifleri, 1000 C zerindeki scaklklarda alan ve
nikel-alminyum alam ierisinde oluturulmu
nikel-niobyum levhalar ile kuvvetlendirilen
malzemeler, uak sanayinde kullanlan dier
kompozit malzemelerdir. Kompozit malzemeler

zerine yaplan almalar youn olarak devam


etmekte olup zellikle gelien teknolojinin
malzeme gereksinimini karlamak iin tek zm
olarak bu malzemeler grlmektedir [3].

ekil-1 General Dynamics Tarafndan retilen


F111C A8-131

ekil-2 General Dynamics Tarafndan retilen


Northrop F-5E Tiger II

International Journal of Engineering Research and Development, Vol.7, No.4, 2015, Savunma Sanayi
Sempozyumu zel Says

2.

Savunma Sanayinde Kullanlan leri


Kompozit Malzemeler ve Uygulama
Alanlar

Savunma sanayinde kullanlmak amacyla


retilen kompozit malzemelerden beklenen
zellikler, yksek mukavemet/younluk oran,
ekillendirebilme, elektriksel zellikler, korozyona
ve
kimyasal
etkilere
kar
mukavemet,
renklendirilebilme ve titreim snmlendirmedir.
Uak, helikopter gibi askeri hava tatlarnn
kanat ve kuyruk elemanlarnda ve ini-kalk
pistlerinde, egzoz flaplerinde, tank, panzer ve hava
tatlarnn
zrhlarnda,
askeri
tamaclkta
kullanlan ar vastalarda, vcut koruyucu hafif
zrhlarda, kurungeirmez yeleklerde, silah
gvdelerinde, sv zrhlarda, insansz hava
aralarnda, otobs, kamyon ve dier askeri ara
koltuklarnda ve yanmaz askeri adrlarda kompozit
malzemeler tercih edilmektedir.
a.

Sv Zrh
Geleneksel zrhlar kat formdadr. Sv zrhlar
ise normal koullar altnda sv formdadr fakat
vurulma annda sertleir. Zrhn normal koullarda
sv olmas, kiinin rahat hareket etmesini salar.
Bu sv malzemelere, kesme gerilmesi altnda
sertleen malzeme (Shear Thickening Fluid) denir.
Koruyucu zrhlarda kullanlan bu svlar, kurunun
yan sra ok ve bak gibi darbelerde de koruyucu
nitelik gstermektedir [4].
lkemizde, sv zrh konusunda almalar
bulunmaktadr. Sv zrhn pratikte kullanlmasna
en byk sorunu raf mr tekil etmektedir. Bu
nedenle, koruyucu zelliklerini kaybetmeyecek
ekilde sv zrhn kullanm mrn uzatma
konusunda almalar devam etmektedir.
b. Tank ve Hava Tatlar in Zrh
Kompozit malzemeler, askeri tatlarda arl
azaltrken bekay arttrr. 30 mm kalnlnda
karbon fiber takviyeli kompozitten imal edilen bir
uak gvdesi, sert elikten yaplm gvdenin
karlad gibi gelen tehditleri karlar ve elikten
yaplan bu gvdeye gre %10 daha hafif olmaktadr
[4].

ekil-3F/A 18 Hornet Sava Uandaki leri


Kompozit Uygulamalar [4]

c.

Askeri
Tama
Aralarnda
Takviyelendirilmi Termoplastikler
Askeri tama aralarnda, ar vastalarda
eitli kompozitler uygulama alan bulmaktadr. Bu
kompozitlerden biri de srekli fiber takviyeli
termoplastiklerdir. Zemin ve yan paneller, bagaj,
kompartman,
koltuk
bileenleri,
kompozit
malzemelerin
giderek
artan
kullanm
alanlarndandr. asi, sspansiyon, aktarma
organlar ve tekerlekler bir kamyonun arlnn
%40n oluturur ve tm bunlar kompozit malzeme
kullanmna potansiyel oluturur. Kaporta, kaplar,
tavan ve tamponlar kompozit kullanmna aday
dier yerlerdir. Askeri aralarda koltuklar, taban
panel bileenleri, gvde panelleri, takviye yaplar,
motor kaplamalar, tekerlek yuvalar, korkuluk ve
amurluklar arl azaltmak zere kompozit
malzemelerden faydalanlabilecek dier ksmlardr.
Polimer matrisli kompozitler, askeri aralarda
yapsal olmayan kaporta paralarnda, tavan
kaplamalarnda kullanlr. Cam fiber-polipropilen
(PP-GF), ak kutusu, motor kaplamas ve dier
grnmeyen paralarda kullanlr. aside elik
kullanmna alternatif olarak fiber takviyeli
kompozit elemanlar kullanlmasyla %12 arlk
azalmas salanabilir [5].

ekil-4 Kompozit Koltuk Tasarm ve Kalp


Yarlar [5]
PP-GF dokuma ile dz bir taban ve bu tabana
vakum ile sl ekillendirilen hiperbolik laminatn
birletirilmesi
sonucu
elde
edilen
form,
termoplastik kompozit taban bileeni imalatnda
kullanlr. Otobs tabannda kullanlabilecek bu
kompozit, geleneksel elik-playvud kontraplak
kullanmna gre %20 arlk tasarrufu salar [5].

ekil-5 Kompozit Taban Uygulamas


d. Karbon Fiber Kompozit Kuyruk Konisi
Hafiflik, gllk, uu menzilinin ve yk
kapasitesinin artmas, hizmet sresinin uzun olmas
korozyon direnci, bakm onarm imkn ve
uygulamaya
konulacak
teknik
yenilikler
bakmndan kompozit malzemeler, asker ve sivil
uaklarda giderek artan oranlarda kanat, gvde,
yatay/dikey dengeleyiciler, helikopter pervane ve
milleri ve dier blmlerde yaygn olarak kullanm
alanna girmilerdir[6].

International Journal of Engineering Research and Development, Vol.7, No.4, 2015, Savunma Sanayi
Sempozyumu zel Says

f.

ekil-6 A400M Askeri Ua ve Kuyruk


Konisi [6]
Kuyruk konisinin tasarmnda optimum arlk
ve eilme zellikleri istenir. Bu sebeple yapnn
maruz kalabilecei maksimum ykler dikkate alnr.
Buna bal olarak istenilen ykleme durumlarn
karlayabilecek malzeme ve tasarma sahip
kompozit kuyruk konisi retilir[6].

Askeri
Helikopterlerde
Kompozit
Uygulamalar
Askeri helikopterlerde kompozit uygulamalar
1970li
yllarda
balamtr.
Alminyum
alamlarna
alternatif
olarak
kullanlmas
dnlen kompozitlerle dayanmdan dn
vermeden helikopterlerin arlklarnn azaltlmas
hedeflenmitir. Gnmze kadar olan srete,
maliyet faktr de en az performans kadar nem
tadndan her iki malzeme grubunun da etkin bir
biimde kullanldn grmekteyiz. V22 Osprey
ordu helikopterinin yapmnda arlka %57
orannda
bata
karbon
olmak
zere
takviyelendirilmi
plastik
malzeme
kullanlmtr[8].
Takviyelendirilmi plastikler yeni nesil tiltrotor hava tatlarnda daha da byk rol alacaktr
[11].

ekil-9Bell Boing V22 Osprey


ekil-7 Farkl Konik Kabuklar
e.

Balistik Zrhlarda Kullanlan Kompozitler


Kevlar, 1972 ylnda DuPont firmas tarafndan
piyasaya karlan ve ayn arlktaki elikten be
kat daha salam sloganyla tannan bir elyaftr.
Kevlar yanmaya kar direnli olmakla beraber,
erime ya da akmaya uramamaktadr. Bu elyaf ayn
zamanda, yksek elastisite modl, yksek ekme
gerilimi, kimyasallara kar dayankllk, st dzey
sl zellik ve boyutsal kararllk gibi avantajlar
sayesinde gnmzde birok uygulamada yaygn
olarak kullanlmaktadr. bu zellikleri sayesinde
Kevlar, gemi inas, basnl kaplar, spor rnleri,
sl dayankllk gerektiren i kyafetleri, yangn
battaniyeleri, motosiklet ve uak gibi aralar iin
gerekli yksek hz lastii, konveyr kaylar ve
hidrolik hortumlar gibi birok gnlk uygulamann
yan sra kurungeirmez yelek ve kask imalat,
ara korumas ve stratejik ekipman kalkan gibi
hayati koruma gerektiren uygulamalarda da yaygn
bir ekilde kullanlmaktadr [7].

Gvdesinde
kompozit
kullanlan
ilk
helikopterlerden birisi de EH 101 Merlin modelidir.
Bu modelin gvdesinde cam ve karbon fiber
takviyeli plastik kullanlmtr. Bu yap ataklarda,
normal uu ve alalma anndaki gerilmelere
dayanabilmektedir. Ayn gvdenin metalden
retilmesi, pek ok ek ve birletirme elemann
gerektirmektedir. Ayrca edeer kompozit bir yap,
daha salam ve dayankl olmaktadr[8].

ekil-10 EH 101 Merlin


NH 90 askeri nakliye helikopterinin de
gvdesinin n ksmnda karbon-epoksi kompozit
kullanlmtr. Genel olarak karmak ekilli olarak
nitelendirilebilecek bu blgede metal kullanmnda
gerekli olacak olan birletirme ve eklemelere,
kompozit kullanm ile gerek kalmamtr[8].

ekil-8Aramid Elyaf, Karbon-Aramid Elyaf ve


Kompozit Zrh
ekil-11 NH 90

International Journal of Engineering Research and Development, Vol.7, No.4, 2015, Savunma Sanayi
Sempozyumu zel Says

Avrupann kullanma giren en son askeri kargo


ua A400M, %30 plastik malzeme kullanlarak
retilmiitir [9].

ekil-7A400Maskeri kargo ua
Polimer Beton Kompozitler
Hzl dayanm eldesi salayan polimer beton
kompozit, kumsal ve sahil blgelerdeki askeri
uygulamalar iin doal ve sentetik reineler
kullanlarak gelitirilmitir. Bu kompozit malzeme,
karayollarnn inas ve onarmnda, helikopter ve
uak
pistlerinde,
fze
rampalarnn
koruyucularnda, ordu tanklarnn test yataklarnda
ve dier askeri uygulamalarda askeri birliklerin
lde, ky ve yksek rakml blgelerde hareket
kabiliyetini arttrmak iin kullanlr [10].
g.

ekil-9 Askeri adrlara Uygulanabilen Kompozit


Panel Sistemler
i. Kompozit Sigorta Rle Kutusu
Akeri aralarda kullanlmak zere ok paral
elektro-mekanik modller, esasen cam fiber
takviyeli poliamidden imal edilir. Sistem, bir adet
motor blmesinde ve bir adet de aracn iinde
olmak zere iki kutudan oluur. Bu iki modl, arac
ksa devrelere kar korurken araca gc datr ve
aracn tm elektronik sistemini merkezi olarak
kontrol eder. Motor blmesindeki kutu, kompleks
bir ekle sahiptir. Tam boyutlu olarak imal edilen
balant levhas, bileeni hafifletirir. Mekanik
zorlamalara kar son derece dayankldr; araca
balamak iin tek bir vida yeterli olmaktadr. Yap
ayn zamanda g datm modl gibi fonksiyonel
paralar, herhangi bir vidal balant kullanmadan
sabitlemek iin eitli gemeli balantlara ve tutma
sistemine sahiptir. Motor blmesindeki kutunun bu
malzemeden yaplmas halinde kimyasallara kar
yeterli diren ve yeterli tokluk salanm olur [12].

ekil-10Kompozit Sigorta Rle Kutusu


Kompozit Filtre Muhafazas
Geleneksel yntemlerle dkme demirden imal
edilen filtre muhafazas, yaklak 120 kg arlnda
olmaktadr. Ayn parann kompozit malzemeden
yaplarak arlnn 16 kga drlmesi
hedeflenmitir.
Ayrca
kompozit
malzeme
kullanmyla metal malzemeye gre korozyon
direncinde
nemli
derecede
iyiletirme
salanacaktr. Bu parann imalatnda epoksi reine
ve drt al cam fiber takviye kullanlmtr [13].
j.

ekil-8 lde karayolu ve helikopter pisti


uygulamalar
h. Kompozit Panel Sistemler
Askerleri fze ve dier balistik tehditlerden
korumak iin askeri adrlara uygulanabilen
kompozit panel sistemler, leri Mhendislik Ahap
Kompozit Merkezi (Maine niversitesi, ABD)
tarafndan gelitirilmitir. Modler balistik koruma
sistemleri,
Amerikan
ordu
adrlarna
uygulanabilmektedir
ve
askerleri
geici
kararghlarda balistik saldrlardan korumak iin
tasarlanmtr[11].

ekil-11 Kompozit Filtre Muhafazas


k. Kompozit Askeri Tekneler
Bir takm grevleri yerine getirmek zere 11
metre uzunluunda kompozit askeri tekne

International Journal of Engineering Research and Development, Vol.7, No.4, 2015, Savunma Sanayi
Sempozyumu zel Says

retilmitir. Bu tekne, gl robst yap iin ileri


kompozit malzemeler kullanlarak imal edilmi
olup toplam arl nemli lde azaltlmtr.
Arln azaltlmas, dorudan daha fazla tama
kapasitesi ve hz demektir. Ayn zamanda korozyon
direncini iyiletiren kompozit malzeme kullanm,
periyodik bakm maliyetlerini azaltmaktadr. Ayrca
imal edilen bu tekne, askeri tama teknesi veya
devriye teknesi olarak konfigre edilebilir. zerine
hzl bir ekilde bir dizi konulandrma yaplacak
ekilde dizayn edilmitir [14].

Kaynaklar
[1]
[2]
[3]

[4]
[5]

ekil-12 THOR Kompozit Askeri Tekne

[6]

Sonu
Son yllarda, konvansiyonel malzemelere
alternatif olarak kompozit malzemeler; yksek
younluk / mukavemet oran, gelimi imalat
teknolojisi, spesifik dayanm ve yksek korozyon
direnci gibi zellikleri nedeniyle savunma
sanayinde yaygn olarak kullanlmaktadr. Gerek
malzeme ve gerekse imalat teknolojilerindeki yeni
gelimeler ile lkemiz, savunma sanayinde nemli
yer alacaktr.

[7]

[8]
[9]
[10]

[11]
[12]
* Sorumlu yazar: eryildiz@yildiz.edu.tr

[13]
[14]

Akdoan Eker, A. Kompozit Malzemeler YT Ders


Notlar, stanbul, (2014)
Aran, A. Elyaf Takviyeli Karma Malzemeler T Fen
Bilimleri Enstits, MK-575 Ders Notlar, stanbul,
(1990).
Erbay, K. Silah Gvdeleri in Polimer Esasl Kompozit
Malzeme retimi ve zelliklerinin ncelenmesi Yksek
Lisans Tezi, KT Fen Bilimleri Enstits, Trabzon
(2009)
Reinforced Plastics, Composites Fight For Share of
Military Applications (Mays 2005).Cilt 49, Say 5, May
2005, Sayfa 1822
Vaidyaa, U.K., Pillay, S.B., Thattai, K. B. and Ning, H.
"Advanced Reinforced Thermoplastic Composites for
Mass
Transit
and
Heavy
Truck
Applications" International Journal of Vehicle Structures
& Systems 4(3), 0975-3060, 92-95, (2012).
Kavrar, D. Fabrication and Characterization of a
Helicopter Composite Tail Cone Yksek Lisans Tezi,
T, Metalurji ve Malzeme Mhendislii, stanbul (2012)
zgltekin, S.E. Balistik Zrhlarda Kullanlan Kompozit
Malzeme Kombinasyonlarnn ncelenmesi Yksek
Lisans Tezi, Sakarya niversitesi Fen Bilimleri Enstits,
Sakarya, (2012).
Reinforced Plastics, Moving Into Partnership on
Helicopters (Haziran 2001).
Reinforced Plastics, Composites Flying High
Mays/Haziran 2014
Ram Gopal, Polymer Concrete Composites for
Enhancement of Mobilityof Troops in Desert Operations
Materials Science and Engineering B 132 129133
(2006).
Reinforced Plastics, Composites Make Army Tents
Safer (Kasm 2007).
Reinforced Plastics, Improving Army Vehicles,
Thermoplastic Suits Complex Modules Nisan, 2006
Reinforced Plastics, Filter Pot Features Integral Thread
Ocak 2008
Reinforced Plastics, CTruk Launches Composite MultiPurpose Military Vessel Kasm/Aralk 2013