You are on page 1of 616

AK

PAAZADE

osmanoGuar'nn TariHi ,
Hazrlayanlar

Kemal Yavuz

M. A: Yekta S ara

AK pAAZADE
OSMANoGULLARI'NIN TARH
EVR VE GNMZ DiLNE AKTARIM:
KEMAL YAVUZ- M. A. YEKTA SARA

Ak Paazade: (1393?-1484 ?) Asl ad Dervi Ahmed, mahlas Ak!'dir. Amas


ya sancana bal Medtz kazasnn Elvan elebi kynde dodu. 1.

Mehmed, 2. Murad ve 2. Mehmed'in seferlerine katld. stanbul'un fethinde


bulundu. Fetihten sonra stanbul'a yerleti. Osmanl tarih yazclnda ok
nemli bir yeri olan Menakb u Tevarih-i Al-i Osman, Osmanl devletinin kuru
luundan Fatih dneminin sonuna kadar gelmektedir. Bu yaptn nemi, Os
manl tarihinden sz eden daha erken tarihli baz metinlerin tersine, kendi
iinde tutarl bir btn oluturmas, yalnzca Osmanllar' konu etmesi, ak
bir biimde yazarnn kiiliinin damgasn da tayan ve birinci elden bilgiler
veren ilk yapt olmasdr. Gerektiinde dnemin devlet adamlarn ve komu

tanlarn eletirecek kadar cesur bir kalemi olan yazar, yaptnda siyasal tarihe
bilgiler sunmasnn yan sra kurulu dneminde Osmanl toplumunun sosyal
yapsna ve iktisadi durumuna ilikin bilgiler de vermektedir. Szn ettii se
ferlere, kendisinin de katlm olmas, yazd tarihin nemli bir blmnn
bizzat yaad bir tarih olmas, yapta zgn bir slup zellii vermitir.

Prof. Dr. Kemal Yavuz: 1947 ylnda Karaman'da dodu. 1971 ylnda .. Ede
biyat Fakltesi Trk Dili ve Edebiyat Blm'nden mezun oldu. 1970-73 yl
lar arasnda Edebiyat Fakltesi Trkiyat Enstits'nde ktphane memu
ru olarak alt. 1977 ylnda Edebiyat Fakltesi, Trk Dili ve Edebiyat B
lm'nde Trk Dili alannda doktor unvann, 1983 ylnda da ayn alanda do
ent unvann kazand. 1973-86 yllar arasnda Atatrk niversitesi'nde asis
tan, asistan doktor, yardmc doent ve doent olarak alt. 1989 ylnda
Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve Edebiyat Blm'ne doent olarak atand.
1989 ylnda ayn blmn Eski Trk Edebiyat Anabilim Dal'nda profesr ve
Eski Trk Edebiyat Anabilim Dal Bakan oldu. Halen bu grevini srdr
mektedir. Yaynlar: Read Nuri'nin Tiyatro ile ligili Makaleleri (stanbul, 1976);
Mesnevi-i Muradiyye (Ankara, 1982); Kenz'l-Kberii (Ankara, 1991); Garibname
(stanbul, 2000). Ayrca Trk dili ve edebiyatyla ilgili ders kitaplaryla yayn

lanm eitli bilimsel makale ve bildirileri bulunmaktadr.

Prof. Dr. M. A. Yekta Sara: 1963 ylnda stanbul'da dodu. 1985 ylnda ..
Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve Edebiyat Blm'nden mezun oldu ve ayn
yl .. Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve Edebiyat Blm Eski Trk Edebiyat
Anabilim Dal'na arahrma grevlisi olarak atand. Ayn anabilim dalnda;
1987 ylnda yksek lisans programndan mezun oldu, 1991 ylnda doktor un
vann ald, 1992 ylnda yardmc doent kadrosuna atand, 1994 ylnda do
ent unvann kazand, 2003 ylnda profesrlk kadrosuna atand. Halen ..
Edebiyat Fakltesi Trk Dili ve Edebiyat Blm Eski Trk Edebiyat Anabi
lim Dal retim yesi olarak almalarn srdrmektedir.
Yaynlar: eyhlislam Kemal Paazade, Hayat, ahsiyeti, Eserleri ve Baz iirleri
(stanbul, 1995); Edebiyat Terimleri-Istlahiit- Edebiyye, (stanbul 1996); Kliisik
Edebiyat Bilgisi-Beliigat (2. bask: stanbul, 2001); Emri Divan (stanbul 2002). Bu
kitaplarn dnda bilimsel dergilerde ve ansiklopedilerde yaynlanm eitli
makale, bildiri ve ansiklopedi maddeleri vardr.

AK PAAZADE

OSMANOGULLARI'NIN TARH
EVR VE GNMZ DiLiNE AKTARIM:
KEMAL YAVUZ-

M. A. YEKTA SARA

Ak Paazade
Osmanoullar'nn Tarihi

K Kitapl
Anatolia

ISBN:

28

975-296-043-X

eviri ve Gnmz Diline Aktarm: Kemal Yavuz- M. A. Yekta Sara


Yayna Hazrlayan: Hayati Develi- Samih Rifat
Kitap Tasarm: Ersu Pekin
Kapak Resmi: "Orhan bin Osman" tural mlkname. Topkap Saray Mzesi Arivi.
Dzelti: Mge Karalom, Hayati Develi (evriyaz)
Bask: MAS Matbaacll< A..
Dereboyu Caddesi Zagra i Merkezi

1, 34398
0212 285 11 96
B Blok No

Maslak, istanbul

info@masmat.com.tr

Ko Kltr Sanat Tantm A.. 2003


Barbaros Bulvar, Morbasan Sokak, Koza i Merkezi
C Blok,

80700

Beikta, istanbul

AK pAAZADE
OSMANOGULLARI'NIN TARH
EViRi VE GNMZ DiLiNE AKTARIM:
KEMAL YAVUZ - M. A. YEKTA SARA

NDEKLER
NSZ

25

HAYATI VE "TARiH"iYLE AK PAAZADE

31

HAYATI

31

EsERi: MENAKIB u TEYARH-i AL-i OsMAN

42

GNMZ DiLiNDE

49- 314

OSMANOGULLARI'NIN TARH

51

BLM 1

0SMANOGULLARI'NIN SOYUNUN ADLAR!

53

BLM 2

OSMAN GAzi'NiN SOYU VE SLALES HANG viLAYETTEN

53

NE SEBEPLE GELDLER; NN PADAH OLDU; SONRA


BU RUM LKESiNE (ANADOLU'YA) HANG SEBEPLE GELDiLER;
ONU ANLATIR.
BLM 3

OSMAN GAzi'NiN GECE GNDZ DEMEDEN ZAMAN ZAMAN

BLM 4

OSMAN GAzi'NiN NASIL BR RYA GRDGN,

DRT BR YANA YRMEYE BALADIGINI ANLATIR.


57

BUNU KME HABER VERDGN VE YORUMUNUN


NE OLDUGUNU ANLATIR.
BLM 5

OSMAN GAzi, KAYIN BABASI D YORDUKTAN SONRA

59

NELER ORTAYA IKTI VE NEYLE MEGUL OLDU ONU ANLATIR.


BLM 6

SULTAN ALAADDiN'iN KAFRLERLE MSLMANLARN ARASINDA

6o

GEEN OLAYLARDAN HABERDAR OLDUGUNU BLDRR.


BLM 7

SULTAN ALAADDiN'iN VLAYETNE GDP

TATAR LE NE YAPTIGINI BLDRR.


BLM B

OSMAN GAzi HSARI ALINCA SULTAN ALAADDiN'E


NE GNDERDi VE SULTAN'DAN ONA NE GELD, ONU ANLATIR.

BLM g

OSMAN GAzi'NiN KMLER DOST VE SIRDA EDNDGN

63

VE EVRELERNDE KMLERN BULUNDUGUNU, NASIL TEDBR


ALDIGINI VE ONLARLA NE EKLDE DP KALKTIGINI ANLATIR.
BLM 1o

HARMANKAYA KAFRLERNN OSMAN GAzi LE NE YNLERDEN

BLM 11

KSE MiHAL DGN EDP KIZINI

BLM 12

YARHSAR TEKFURUNUN KIZINI ALACAK OLAN

TANIIK OLDUKLARINI VE NELER YAPTKLARINI BLDRR.


GL FALANOZOGLU'NUN BEYNE VERYOR.

68

BiLECK TEKFURUNUN DGN YAPTICINI BLDRR.


BLM 13

0 YARHSAR TEKFURUNUN KIZ! OLAN GELN TUTUP

BLM 14

OSMAN GAzi'NiN LK NCE CUMA NAMAZINI NEREDE

KME VERDLER VE AYRICA O KM D, ONU ANLATIR.


KILDIRDIGINI VE FETHETTG HER EHRDE
NASIL BULUNDUGUNU ANLATIR.
BLM 15

Bu BLM OSMAN GAzi'NiN KOYDUGU KANUNUN

73

HKMLERN ANLATIR.
BLM 16

Bu FETHETTG VLAYETLERN TIMARLARINI

75

KMLERE VERDGN ANLATIR.


BLM 17

BURSA TEKFURU VE BAKA TEKFURLAR EDRENOS TEKFURU,

75

BEDENOS TEKFURU, KESTEL TEKFURU, KTE TEKFURU


BUNLARIN HEPSNN BRLETKLERN ANLATIR.

Ak Paazade 1
BLM 8

Osmanoullar'nn Tarihi

SMAN GAzi BURSA HSARI N HANGi TEDBRLER ALD!,


NELER YAPTI BUNU ANLATlR.

77

BLM 19

BLM 2o

MEKECE, AKHSAR, GEYVE, LEBLEBCHSARI VE ADIRLI'NIN


NE EKLDE ALINDICINI BLDRR.

BLM 2

SMAN GAzi KARACAHSAR'DA KEN GERMYAN'DAN


TATAR AVDAR'IN GELEREK KARACAHSAR PAZARINI
VURDUGUNU ANLATlR. iMDi ZAMANIMIZDA O SLALEDEN
OLANLAR VAR VE BUNLAR AYDARLU DYE ANILMAKTADIR.

So

BLM 22

OsMAN GAzi'NiN ocLu RHAN'r AKYAZI VE KocAiLi'NE


NASIL GNDERDGN ANLATlP BLDRR.

BLM 23

OsMAN GAzi'NiN, OGLU RHAN'r BuRSA'YA GNDERDiciNi


VE BURSA'NIN NE EKLDE FETHOLUNDUGUNU BLDRR.

S4

BLM 24

SMAN GAzi OGLU RHAN'A VASiYETLERN ANLATlR.

S7

BLM25

KONUR ALP LE GAZi RAHMAN VE AKAKOCA'NIN DURUMLAR!


NE OLDU, ONLAR! ANLATlR.

SS

BLM 26

AYDOS HSARI NE EKLDE FETROLUNDU ONU ANLATlR.

S9

BLM 27

TEKFUR LE KIZINI NE YAPTlLAR ONU ANLATlR.

91

BLM 28

GAZLERN BU YANDA NELER YAPTICINI VE RHAN GAZi'NN


BABASININ HAK RAHMETiNE KAVUTUGUNU ANLATlR.

92

BLM 29

OsMAN GAzi'NiN LMNDEN soNRA RHAN GAzi'NiN


NE LE MEGUL OLDUGUNU ANLATlR.

93

BLM 3o

RHAN GAZi PADAH OLDUKTAN SONRA


HANG LERLE UGRATI, ONU BLDRR.

95

BLM3

NUN NE GYDGN VE NELER ORTAYA IKARIP


UYGULADICINI ANLATlR.

97

BLM 32

zNiK'iN NASIL ALINIP FETHEDLDGN ANLATlR.

BLM 33

RHAN GAzi'NiN zNiK'TE NELER YAPTICINI


VE KMLERLE GRP KONUTUGUNU ANLATlR.

101

BLM 34

ZNK FETHiNDEN SONRA RHAN GAZi NE LE UGRATI


VE TIMARLARI KMLERE VERDi? NU ANLATlP BLDRR.

102

BLM 35

RHAN GAZi KARAS YLAYETN NN


VE HANG SEBEPLE FETHETMTR? NU BLDRP AIKLAR.

102

BLM 36

KARAsi LNDE RHAN GAZi'NiN NELER YAPTICINI ANLATlR.

103

BLM 37

RHAN GAZi'NN BU VLAYET FETHETTGN,


TIMARLARINI KMLERE VERDGN VE O HSARDAK OGLANIN
DURUMUNUN VE SONUNUN NE OLDUGUNU AIKLAYIP ANLATlR.

104

BLM 38

SLEYMAN pAA'NIN BU LDE NELER YAPTICINI


VE HANG LERLE UGRATIGINI ANLATlP AIKLAR.

BLM 39

SLEYMAN PAA RUMELi'NE GENCE NASIL NLEMLER


ALD!, NELER YAPTI VE NELER DND, BUNLAR! ANLATlR.

99

109

BLM 4o

KONUR HSARINI NE EKLDE ALDKLARINI ANLATlP AIKLAR.

110

BLM 4

GAZi EVRENOZ LE HACI LBEY'NiN NELER YAPTIKLARINI,


AYRICASLEYMAN PAA'NIN FAALYETLERN ANLATlR.

111

BLM 42

MURAD HAN GAZi, KARDEi VEFAT ETTKTEN SONRA


KENDS NELER YAPTI, ONU ANLATlR.

112

BLM43

HAc LBEY LE GAzi EVRENOZ NELER YAPTlLAR


VE NE LERLE UGRATILAR ONU ANLATlR.

113

BLM 44

MURAD HAN'IN EDRNE'YE NASIL GRDGN ANLATlR.

113

iindekiler

BLM 45

MuRAD HAN GAzi'NiN EDiRNE'DE


NE LE MEGUL OLDUGUNU ANLATlR.

114

BLM 46

MuRAD HAN GAzi'NiN BuRsA'YA YNELDiCiNi


VE GTIKTEN SONRA ORADA NELER YAPTICINI BLDRP ANLATlR.

115

BLM 47

BiGA'NIN NASIL FETHEDLDGN ANLATlR.

BLM 48

SRPLARN EDRNE'YE GELDKLERN ANLATlR.

116

BLM 49

MURAD HAN'IN GERMYANOGLU'YLA NE EKLDE,


NASIL DNR OLDUKLARINI ANLATlR.

117

BLM 5o

MURAD HAN'IN DGNE BALAYIP KIZI ALIVERDGN


VE OGLUNU EVLENDRDGN ANLATlR.

BLM 51

GELN GETRMEK N KMLER GNDERDiLER


VE ORADAN KMLER GELD, ONU ANLATlR.

119

BLM 52

MuRAD HAN GAzi'NiN HAMiD viLAYETiNi


NASIL FETHETTGN ANLATlR.

120

BLM 53

MURAD HAN GAzi ASKER TOPLADI


VE TOPLADIGI BU ORDUYLA NE YAPTI ONU ANLATlR.

121

BLM 54

PADiAHIN EDRNE'YE VARINCA NE YAPTICINI ANLATlR.

122

BLM 55

AHN LALA LNCE, BEYLERBEYLGN KARA TEMR


PAA'YA VERLDGN, ONUN NELER YAPTIGINI, NCE
NE TARAFA GNDERLDGN VE NEREYE GITGN ANLATlR.

123

BLM 56

MuRAD HAN GAzi'NiN SRP KRALI iLE


NE EKLDE MCADELE EITGN ANLATlR.

124

BLM 57

BAYEZD HAN TAHTA IKTIKTAN SONRA NELER YAPTI


ONU ANLATIR.

126

BLM 58

BAYEZD HAN'IN ALAEHiR'E VARIP


ORAYI NASIL FETHEITGN ANLATlR.

127

BLM 59

BAYEZD HAN'IN STANBUL'A VARMASININ SEBEBi NE D


VE ORADA NELER YAPTI, ONU ANLATlR.

128

BLM 6o

SULTAN BAYEZiD'iN STANBUL'A YENDEN GELMESi LE


NELER YAPTICINI ANLATlR.

130

BLM 6

BuNDAN soNRA SuLTAN BAYEZiD'iN


NE iLERLE UGRATIGINI ANLATlR.

131

BLM 62

BAYEZD HAN'IN DiSPOT LE NELER YAPTICINI ANLATlR.

132

BLM 63

BAYEZD HAN, KARAMANOGLU'YLA NE YAPTI ONU ANLATlR.

135

BLM 64

SULTAN BAYEZD HAN'IN KASTAMONU'YA


NE EKLDE VARDICINI ANLATlR.

136

BLM 65

BAYEZD HAN'IN AMASYA VE SiVAS'!


NASIL FETHETTGN BLDRR.

137

BLM 66

SARURAN BEGL'NN FiLBE YRESNE NASIL GELDGN


VE SRLP ORAYA GTMESNE NEYN SEBEP OLDUGUNU
ANLATlP BLDRR.

138

BLM 67

BAYEZD HAN'IN LMNDEN SONRA KA OGLU KALDI


VE BUNLAR NELER YAPTlLAR, ONU ANLATlR.

146
148

BLM 68
BLM 69

BAYEZD OGLU SULTAN MEHMED'iN KARDEi


MUSA'YLA BULUMA VE ViLAYETLER EKEREK ALMA
STEGN, DEVLET KMN SE HAKK'IN EMR LE LKEYE
ONUN IlAKM OLMASI GEREKTCN ANLATlP BLDRR.

149

BLM 7o

SULTAN MEHMED'iN RUMELi'NDE KARDEi


MusA'YLA MCADELE EITG SIRADA,
KARAMANOGLU'NUN BURSA'YA GELDGN ANLATlR.

151

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 7

EMiR SLEYMAN LDKTEN SONRA OGLUNU KM


STANBUL'A LETMT. NUN OGLUNUN HALLERN BLDRR.

BLM 72

SuLTAN BAYEZiD'iN ocLu SuLTAN MEHMED MusA'YI


ORTADAN KALDIKDIKTAN SONRA NELERLE MEGUL OLDU

BLM 73

SULTAN MEHMED'iN BYK BR ORDU TOPLAYIP


KARAMAN LKESNE SEFERE IKTIGINI
VE GDP ORADA NELER YAPTICINI ANLATIR.

154

BLM 74

BAYEZD HAN OGLU SULTAN MEHMED'iN


BURSA'YA GELP ONDAN SONRA EFLAK'A GTTCN BLDRR.

155

153

ONU BLDRR.

BLM 75

SULTAN MEHMED'iN SAMSUN'li NASIL ALDIGINI BLDRR.

BLM 76

SULTAN MEHMED'iN SAMSUN'u ALDIKTAN SONRA


SKLB'E UGRADIGINI VE ORADA NE YAPTICINI BLDRR.

BLM 77

SiMAYNA KADISIOGLU'NUN KETHDASI KADASKER iKEN


BRKLCE MusTAFA'NIN KARABURUN'A GELiP
NE YAPTICINI BLDRR.

BLM 78

SiMAYNA KADISIOGLU'NUN DURUMU NE OLDU, ONU ANLATIR.

159

BLM 79

SULTAN MEHMED'iN BURSA'DA MARET YAPTIGINI,


VAKFETMEK N ONA BRKA KAFR KY STEDGN,
BULDUGU KYLER NASIL BULDUGUNU BLP ANLATIR

161

BLM So

BAYEZD HAN OGLU SULTAN MEHMED HAN'IN


FAN DNYADAN SONSUZLUK SARAYINA YRDG ZAMAN,
OGUL VE KIZLAR! KA TANE D. PADAH OLDUKTAN SONRA
NASIL VEFAT ETT BUNLAR! BLDRP AIKLAR.

162

BLM S

SULTAN MURAD'IN NE EKLDE GELP PADAH OLDUGUNU


VE KARDELERNN HALLERN BLDRR.

BLM 82

SuLTAN MuRAD BuRsA'DA TAHTA GEiNCE, BERi TARAFTA


RUMELi'NDE NELER ORTAYA IKTI, BUNU ANLATIR.

BLM 83

BURSA'DA BULUNAN PAALAR NASIL DNDLER,


NE TEDBR ALDILAR VE HANG LERLE MEGUL OLURLAR,

BLM 84

HACI VAZ PAA'NIN MUSTAFA'YA


NE EKLDE MEKTUP YAZIP GNDERDGN ANLATIR.

BLM 85

MusTAFA KAINCA NELER OLDU VE SuLTAN MuRAD


BUNUNLA LGL NE YAPTI, ONU ANLATIR.

ONU ANLATIR.

BLM 86

SULTAN MURAD'IN RUMELi'NE NASIL GETCN ANLATIR.

168

BLM 87

PADAH'IN EDRNE'DE KALDIGINI VE ETRAFIN


BEYLERiNE ELLER GNDERDGN ANLATIP BLDRR.

169

BLM SS

SULTAN MURAD 0ZME'Yi ORTADAN KALDIRDIKTAN


SONRA KARDENN NE YAPTICINI ANLATIR.

BLM Sg

SULTAN MURAD'IN, KARDEi MUSTAFA'YLA


NASIL BULUTUGUNU VE SONUNDA NE YAPTICINI ANLATIR.

BLM go

SULTAN MURAD'IN KARDEN ORTADAN KALDIRDIKTAN


SONRA NE LE UGRATIGINI ANLATIR.

173

BLM g

SULTAN MURAD'IN SFENDYAR LE NASIL BULUTUGUNU

174

VE ONUNLA NE YAPTICINI ANLATIR.


BLM g2

SULTAN MURAD'IN zNiK'E KARDEi LE BULUMAYA


GELDG ZAMAN FLAKOGLU DIRAKOLA'NIN
NE YAPTICINI ANLATIR.

BLM 93

SULTAN MuRAD HAN'IN DIRAKOLA'YLA BARI


YAPTIKTAN SONRA NE LE MEGUL OLDUGUNU BLDRR.

10

166

175

iindekiler
BLM 94

AYDIN LNN NASIL ALINDIGINI, AYDINOGULLARINDAN


OLAN ZMROGLU CNEYD BEY'iN NE OLDUGUNU BLDRR.

BLM 95

SONUNDA ZMROGLU'NUN NE EKiLDE ELE GERLDGN


VE AKlBETiNN NE OLDUGUNU ANLATlR.

77

BLM 96

MENTEE OGLANLARININ BABALARlNDAN SONRA


NE OLDUKLARINI ANLATlR.

So

BLM 97

KARAMANOGLU MEHMED BEY'iN


ADALYA'DA HSARA DP SAVATIGINI ANLATlR.

BLM 98

AMASYA viLAYETiNDE VE TOKAT'TA KzLKOCAOGLANLARI


YRG LE NE YAPTI. ARALARINDA HANG OLAYLAR OLDU
VE OLMAKTADlR. BUNLARI ANLATlR.

S2

BLM 99

KocAKAYAs'NN SAHiBi OLAN HAYDAR BEY'iN


DURUMUNUN NEREYE VARDIGINI ANLATlR.

BLM 100

YRG PAA'NIN ALPARSLAN CENGN


HANG YNDEN DARE ETTGN ANLATlR.

BLM 101

SULTAN MURAD HAN'IN ERGENE KPRS'N


NASIL YAPTIGINI BLDRR.

BLM 102

GERMYANOGLU YAKUB BEY'N KEND LNDEN GELP


SULTAN MURAD'A OLAN BAGLILIGINI VE iTAATN ANLATlR.

BLM 103

YRG BUNUN GB iLERLE UGRAIRKEN PADAHIN


NELER YAPTIGINI BLDRR.

BLM 104

SELANiK'iN NASIL FETHEDLDGN ANLATlR.

BLM 105

SULTAN MURAD'INSELANK SEFERNDEN SONRA


MACARSTAN'A SEFERE lKMA STEGN ANLATlR

BLM 106

KARAMANOGLU'NUN KAFR YARDlMCI BLP


MSLMANLARlN ZERNE YRMESi ZERNESULTAN MURAD
HAN'IN KARAMAN'A SEFERE IKTIGINI ANLATlR.

BLM 107
BLM 108
BLM 109

S6

SS

93

SULTAN MURAD'IN KARAMAN SEFERNDEN DNDKTEN


SONRA NE LE MEGUL OLDUGUNU ANLATlR.

94

EVRENEZOGLU ALi BEY'iN MACARSTAN LKESNN


YOLLARINI GRMEYE GNDERiLMESi HALN ANLATlP BLDRR.

95

SULTAN MEHMED'N OGLU ALLAH YOLUNDA


ARPlANLARlN NDERiSuLTAN MuRAD HAN'IN
MACARSTAN VLAYETNE YNELDGN VE ORAYA
NASIL ULATIGINI BLDRP ANLATlR.

BLM 110

EVRENEZOGLU SA BEY'iN ARNAVUT'TA NE OLDUGUNU ANLATlR.

97

BLM 111

MCAHTLERN BABUGUSULTAN MURAD HAN'IN


BELGRAD'A GDP NELER YAPTIGINI ANLATIR.

9S

BLM 112

SULTAN MuRAD HAN GAzi'NiNSEMENDiRE'YE


NE SEBEBTEN RAGBET EDP DEGER VERDGN BLDRR.

99

BLM 113

McAHTLERN NDERi GAziSuLTAN MuRAD HAN,


MoRA YLAYETNN KAPISI DURUMUNDAKi
KERME HiSARI'NI NASIL FETHETT. BUNU ANLATlR.

20

BLM 114

MEZD BEY'DEN SONRA EFLAK'TA MAGLUP OLAN


KULA AHN'iN NASIL YENLDiGiNi ANLATlP BiLDiRiR.

202

BLM 115

KARAMANOGLU BU EKLDE KTLKLERDE BULUNUNCA,


SULTAN MURAD HAN BUNA KARILIK NELER YAPTI,
ONU BiLDiRiR.

203

BLM 116

VILKOGLU'NUNSRP LKESi ELiNDEN lKTlKTAN SONRA


YANKO'NUN NNDEN GiDEREK ZLEDi DERVENDi'NE
MACAR ORDUSUNU NASIL GETiRDiGiN ANLATlR.

205

11

Ak Paazade
BLM 117

1 Osmanoullar'nn Tarihi
SULTAN MURAD'IN OGLUNU TAHTA GERP

MANSA'YA VARlP OTURDUKTAN SONRA HANG OLAYLARlN

206

MEYDANA GELDGN ANLATlP BLDRR.


BLM 118

SULTAN MURAD'IN ARNAVUTLUK'TAKi

208

MACAR KAFR KOSOVA'YA GELEREK

209

AKAHSAR' NASIL ALDIGINI ANLATlR.


BLM 119

SULTAN MURAD HAN GAzi LE NASIL SAVATI;

SONRA O MACARLARLA GELENLER HANG HANLAR D,


ONLARI ANLATlR.
BLM 120

SULTAN MURAD HAN GAzi'NiN, OGLU SULTAN

212

MEHMED'i NE EKiLDE EVLENDRDGN

VE KMN KIZINI ALIVERDGN ANLATlR.

BLM 121

SuLTAN MEHMED DNEM

214

Bu BLM SULTAN MURAD'IN OGLU SULTAN MEHMED'iN

215

TAHTA NASIL GETGN, EDRNE'YE NASIL GELDGN


VE DAHA NCE NEREDE OLDUGUNU BLDRR.

BLM 122

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NiN

217.

KARAMAN'DAN DNP GELDKTEN SONRA NE YAPTIGINI

VE NE EKLDE BNA YAPTIGINI BLDRR.

Bu BLM sTANBUL'uN ALINMASI VE HARAP oLMAs

219

Bu BLM ENEZ'iN [NEZ, AYNOS] NE SURET LE

221

BLM 125

Bu BLM NiKPRi'NiN NE EKiLDE

223

BLM 126

Bu BLM SULTAN MEHMED

BLM 123

SONRASI TEKRAR NASIL MAMUR OLDUGUNU BLDRR.

BLM 124

FETHOLDUGUNU VE FETHN SEBEBN BLDRR.

VE KMN ELYLE FETHOLDUGUNU AlKLAR.

HAN GAzi'NiN

224

BELGRAD'A ANSlZIN SALDIRMASINI, ORADA NEYLEDGN


VE SONUNDA NE OLDUGUNU BLDRR.

BLM 127

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NN OGULLARI

226

BAYEZD HAN LE MUSTAFA ELEBi'Yi NASIL SNNET

ETTRDGN VE O DGNN NEREDE OLDUGUNU BLDRR.


BLM 128

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NN

228

MoRA VLAYETNE NE SURET LE VARDIGINI

VE ORADA NE YAPTIGINI VE NASIL FETHETTGN AlKLAR.

BLM 129

Bu BLM MoRA YLAYETNN KLTLER GB OLAN

230

MESEVR, LONDURA VE YILDVZ'UN NE EKLDE

FETHOLDUGUNU AlKLAR.
BLM 130

Bu BLM SEMENDiRE'NiN (SEMENDRE, SEMENDRA,

231

Bu BLM AMASRA'NIN NE EKLDE

232

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi SiNOP'u,

234

SANDREW) NE EKLDE FETHOLDUGUNU AlKLAR.


BLM 1J1

FETHOLDUGUNU AlKLAR.
BLM 132

KASTAMONU'YU VE PADAID LE BRLKTE BTN VLAYETN,


KOYLUHSARI VE TRABZON'U BR SEFERDE HEPSN

NE EKLDE FETHETTGN BLDRR.


BLM 133
BLM 134
BLM 135

12

Bu BLM SMAL BEY'iN DREKANi'DE ESBABINI

TOPLADIKTAN SONRA NEREYE GTTCN AlKLAR.


MEHMED

HAN GAZi, KoYLUHSAR' NE EKLDE


NE OLMU iDi?

FETHETT VE HEM

Bu BLM SULTAN MEHMED

HAN GAZi TRABZON'A

NE EKLDE VARDIGINI VE NASIL FETHETTGiN AlKLAR.

239
240

iindekiler
BLM136

Bu BLM, SULTAN MEHMED HAN GAzi EFLAK'A

NE SURET LE GET VE ORADA NEYLEDGN AIKLAR.


BLM137

Bu BLM MCAHTLERN SULTANI, SULTAN MEHMED


HAN GAZi'NiN EFLAK' A NE EKLDE GETCN VE O

243

VLAYET KAZIKLI'NIN KARDEiNE VERMESN AIKLAR.

BLM138

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NiN EFLAK

244

Bu BLM BOSNA ViLAYETNN NE EKLDE FETHOLDUGUNU

246

Bu BLM LDKTEN SONRA ALTI OGLU KALAN

249

VLAYETNDEN SONRA HANGi GAZAYA GTTCN AIKLAR.

BLM 139

VE PADiAHIN O FETHTE NE YAPTICINI AIKLAR.

BLM140

KARAMANOGLU'NuN, MEMLEKETiNE UzuN HASAN'IN

NE EKLDE GELDGN VE o MEMLEKETTE NE YAPTICINI

VE HEM SULTAN MEHMED HAN GAZi'NN DE NE YAPTIGINI,

l<ARAMANOGULLARI'NIN NE OLDUGUNU BLDRR.


BLM 141

Bu BLM ARNAVUD'A YNELEN SULTAN MEHMED HAN

GAZi'NN KME GTTCN VE ORADA NELER YAPTICINI AIKLAR.


BLM142

Bu BLM PADiAHIN KARAMANOGLU PiR AHMED'iN


NE YAPTIGINDAN DOLAYI ONUN ZERNE VARDICINI

VE ORAYA VARIP NE YAPTICINI AIKLAR.


BLM143

Bu BLM PADiAHIN lGRIBOZ'A (EGRBOZ) NE EKiLDE


VARIP ONU FETHETTGN VE MAHMUD PAA'YI

254

NE YAPTICINI AIKLAR.

BLM144

Bu BLM PADAHIN VLAYETN BTNN ZAPT ETMELER

255

Bu BLM PADiAHIN SHAK PAA'Y KARAMAN'A

256

Bu BLM GEDK AHMED'iN ALEYYE'Yi (ALYYE, ALANYA)

257

Bu BLM AHMED PAA'NIN SiLiFKE'Yi NE EKiLDE

259

Bu BLM MCAHTLERN SULTANI SULTAN MEHMED

261

N ASKER VE GEM GNDERMESN AIKLAR.


BLM 145

GNDERMES VE ONUN KARAMAN'DA NE YAPTICINI AIKLAR.

BLM146

NE EKLDE FETHETTGN ANLATIR.


BLM 147

FETHETTGN VE ORADA VLAYET NE YAPTICINI AIKLAR.

260

BLM148
BLM 149

HAN GAzi'NiN DOGUYA YNELMESN AIKLAR.


BLM150

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'YE BU HADSE

VAK OLDUKTAN SONRA ASKERN BR KSMININ BOZULMASI


SONRASI PADiAHIN NE LE MEGUL OLDUGUNU AIKLAR.

BLM151

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NN KULU GEDK

AHMED' KEFE'NiN FETHNE GNDERMESiNi, ONUN KEFE'Yi

266

NE EKLDE FETHETTGN VE ORADA DAHA HANG ViLAYETLER

FETHETTGN BLDRR.
BLM152

Bu BLM SULTAN MEHMED HAN GAzi'NiN

l<ARABOGDAN GAZASINI NASIL YAPTICINI

VE l<ARABOGDAN TEKFURUYLA NE YAPTICINI AIKLAR.

BLM153

Bu BLM PADAHIN l<ARABOGDAN'I MAGLUP ETTKTEN

SONRA DNP TUNA KENARINA GELMESN AIKLAR.


BLM154

Bu BLM SULTAN MEHMED

HAN GAzi'NiN

SKENDERiYE'YE NASIL VARDIGINI, ORADA NE YAPTICINI

27 1
27 1

VE ORAYA GiTMESNN SEBEBNN NE OLDUGUNU BLDRR.

BLM155

Bu BLM SULTAN'L-MCAHDIN SULTAN MEHMED HAN

GAZi'NN BU GE KONAK YERNDEN O EBED SARAYA


VARMASI NE EKLDE OLDU, ONU BLDRR.

27 3

SEFER HCRETN

SEKZ YZ SEKSEN ALTISINDA SAFER AYININ 27. GNNDE


(M. 27 .04.1481) CUMA GN OLDU.

13

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 156

Bu BLM SULTAN MEHMED HANGAzi ALLAH RAHMETiNE


KAVUTUKTAN SONRA KA OGLU KALDIGINI BLDRR.

BLM 157

274
275

BLM 158

Bu BLM SULTAN CEM, HALASI SELUK HATUN


VE MEVLANA KRULLAH OGLU AHMED ELEBi'Yi
SULTAN BAYEZiD'E YALVARMAYA GNDERMESiNi,
BUNDAN SONRA NELER OLDUGUNU AlKLAR.

BLM 159

Bu BLM SULTAN CEM MEKKE'YE VARDIKTAN SONRA


NE YAPTIGINI VE SULTAN BAYEZiD'iN DE BURADA
NE YAPTIGINI BLDRR.

BLM 6o

Bu BLM SULTAN BAYEZD HAN, CEM'i VLAYETNDEN


SRP lKARDIKTAN SONRA SULTAN BAYEZiD'iN
NE LE MEGUL OLDUGUNU AlKLAR.

BLM 6

Bu BLM SULTAN'L-MCAHDIN SULTAN BAYEZD


HANGAZ, l<ARABOGDAN YLAYETiNE VARlP ORADA NELER
FETHETTGN BLDRR.

279

BLM 6

Bu BLM ADANA, TARsus, Sis, Misis, KLEK,


VELNAKAN'IN (?) KMLERE AT OLDUGUNU VE BURALARI
KMN FETHETTGN VE MISIRLININ BURALARA NE SEBEPTEN
HKMETTGN BLDRR.

281

277

BLM 63

Bu BLM MDK FETHE SEBEBN NE OLDUGUNU AlKLAR.

282

BLM 64

Bu BLM RUMEL BEYLERBEYS ALi BEY'iN


l<ARABOGDAN VLAYETNE GAZAYA GTMESNE NEYN SEBEP
OLDUGUNU, O VLAYETTE KMN OLDUGUNU VE NE SURETLE
ORAYA VARlP NE YAPTIGINI AlKLAR.

284

BLM 65

SULTAN BAYEZD HANGAzi'NiN HASLET VE ESERLER

286

BLM 66

Bu BLM SMANOGULLARININ YCE EKLERNDE


BULUNAN VEZRLERN ADLARINI VE ESERLERN AlKLAR.

BLM 67
BLM 68
BLM 69

SMANLI PADAHLARININ HASLETLER

BLM 170

Bu BLM BU PADAHLARIN TOPLADIKLARI MALLARlN


SONUNDA NE OLDUGUNU AlKLAR.

BLM 171

Bu BLM BU MACERALARDAN SONRA NE OLDUGUNU ANLATlR.

300

BLM 172

Bu BLM MISIR SULTANININ AHSVAR ZERNE


TEKRAR ASKER GNDERMESN ANLATlR

302

BLM 173

Bu BLM MisiR'DAN ELNN NE EKLDE GELDGN


VE GTTCN AlKLAR.

303

BLM 174

Bu BLM KAYITBAY'IN MISIR'A SULTAN OLMASINI AlKLAR.

304

BLM 175

Bu BLM AHSVAR LDKTEN SONRA NE OLDUGUNU AlKLAR.

305

BLM 176

Bu BLM BUNDAN SONRA NE OLDUGUNU AlKLAR.

306
307

EK

BLM 177

SULTAN BAYEZD HANGAZ DNEM

BLM 178

Bu MACERADAN SONRA NE OLDU?

308

BLM 179

Bu BLM BUNLARDAN SONRA NE OLDUGUNU AlKLAR.

309

BLM Bo

Bu BLM, PADAHA HSAR BEKLEYEN ASKERLERNN


GAFLET ANLARlNDA KIRILDIGI HABERNN GELN ANLATlR

310

BLM 8

14

311

iindekiler
BLM 82
BLM 183

Bu BLM SULTAN BAYEZD HAN'IN KARDEi


SULTAN CEM SONUNDA NE OLDU ONU ANLATIR.

33

Bu BLMSULTAN BAYEZiD'iN HASLETLERN VE ONUN


ZAMANINDAKi ALMLER VE DERVLER AIKLAR.

EVRYAZI

317 -587

HAZA MENAKIB U TEVARlH-1 AL- OSMAN

319

BA B []

ESAMI- NESL- A L- 'OSMAN

BA B [2]

'OsMAN GAzi'NN NESEB NESL NE ViLAYETDEN GELDiLER,


32
GELMELERiNE SEBEB NE OLDI VE PADAHLIGA SEBEB NE OLDI
VE BU RuM VLAYETNE NE SEBEB-LEN GELDiLER ANI BEYAN DER.

BA B [3]

ANI BEYAN DER KM 'OSMAN GAzi ETRAFA GCEDE


GNDZDE GAH GAH YRMEGE BALADI.

32

ANI BEYAN DER K 'OSMAN GAzi NE D GRD


VE KME HABAR VRD VE TA'BIR NE OLDI, ANI BEYAN DER.
ANI BEYAN DER KM 'OSMAN GAzi'NN KAYINATASI
D TA' BIR TDKDEN SONRA NE ZARR OLDI
VE NEYE MEGUL OLDI, ANI BLDRR.
BA B [6]

ANI BLDRR KMSuLTAN 'ALA'ADDIN TD KM


BU KAFRLER MSLMANLAR-ILA NE TD.

BA B [7 ]

SULTAN ALA'ADDIN VLAYETNE VARUP


TATAR-ILA NE'YLEDGN BLDRR.

329

BA B [8]

'OsMAN GAZ HSARI ALDUGINDAN SONRA


SULTAN ALA'ADDIN'E NE GNDRD VE SULTANDAN
ANA NE GELDi ANI BEYAN DER.

330

ANUN BEYANINDADUR KM 'OSMAN GAzi TEDBIR TD KM


YAR U YOLDA KM DNE VE ANUN NEVARSNDE
KMLER VARDUR, ANLARUN-ILA NE ZNDEGANI DE.

33

BA B [o]

BIRMENKAYA KAFRLER 'OsMAN GAZ-Y-LEN


NE VECR-LE ANA OLDILAR VE NE'YLEDLER, ANI BLDRR.

332

BA B []

ANI BEYAN DER KM KSE MiHAL DGN DER.


KZINI GL FALANOZOGLI'NUN BEGNE VRR.

334

BA B [z]

BiLECK TEKRNN DGN TDGN BLDRR KM


OL DAHI YARHSAR TEKRNN KIZIN ALSA GEREK.

335

BA B [ 3]

OL GELN KM TUTDILAR YARHSAR TEKRNN KIZI-Y-IDI


ANI KME VRDLER VE HEM OL KMDR? Bu BAB ANI BLDRR.

337

ANI BEYAN DER KM 'OSMAN GA.zi EVVEL CuM'A NAMAZINI


NRDE BNYAD TD VE HER FETR TDG EHiRDE
NE SURET-LE OLDI.

339

BA B [5]

Bu BAB 'OsMAN GAzi'NN KANUNI ARKAMIN BLDRR.

340

BA B [6]

ANI BEYAN DER KM BU FETR TDG VLAYETLERN


TIMARLARIN KMLERE VRD.

342

BA B [7 ]

ANI BEYAN DER KM BURSA TEKR VE BR NE TEKRLER;


EDRENOS [ADRANOS] TEKR, BEDENOS [BiDNOS, BEDNOS]
TEKR, KESTEL TEKR, KiTE TEKR, BULAR CEMI'isi
TTFAK DP BR OLDILAR.

343

BA B [8]

ANI BEYAN DER KM BURSA HiSARINUN ZERNE


'OSMAN GAzi NE VECH-LE HAVALE YAPDI

344

15

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB

[19]

BAB

[2o]

ANI BEYAN DER KM MEKECE VE AKHiSAR VE GEYVE

BAB

[21]

ANI BEYAN iDER KM ORHAN GA.zi

BAB

[22]

VE LEBLEBC HSARI VE ADURLU BUNLAR

344
345

NE VECH-LE ALINDUGIN BLDRR.

KARACAHSAR'DA-Y-KEN GERMYAN'DAN TATAR AVDAR

347

GELP KARACAHSAR'UN HAZARINA SEGRTDGN BLDRR.

ANI BEYAN DER KM 'OSMAN GA.zi OGLI ORHAN'!

AKYAZI'YA VE KOCALi'NE NE SURET-LEN GNDRD.

ANI BLDRR.
BAB

[23]

'OsMAN GA.zi OGLI ORHAN' BuRsA'YA GNDRR KM

351

BAB

[24]

'OSMAN GA.zi OGLI 0RHAN'A VASYYET TDGN BEYAN DER.

BAB

[25]

Bu TARAFDA KONuR ALP VE GA.zi RAHMAN

354
355

BAB

[26]

AYDOS HSARI NE VECH-LEN FETH OLUNDI, ANI BEYAN DER.

BAB

[27]

ANI BEYAN DER KM TEKR KIZ-ILA NE'YLEDLER?

BAB

[28]

VE BURSA NE SURET-LE FETH OLINUR, ANI BLDRR.

VE AKA KoCA HALLARI N'OLDI ANLAR! BEYAN DER.

ANI BEYAN DER KM GAZLER BU TARAFDA

NEYE MEGUL OLDILAR.

359

ANI BEYAN DER KM 'OSMAN GA.zi ALLAH RAHMETNE

KAVUDUGINDAN SONRA ORHAN GA.zi NEYE MEGUL OLD!.


BAB

[}o]

ANI BEYAN DER KM ORHAN PADAH OLDUGINDAN SONRA

NEYE MEGUL OLD!.

BAB

[31]

ANI BEYAN DER KM O NE GEYD VE NE HDAS TD.

BAB

[}2]

Bu BAB ANI BEYAN iDER KM zNiK

NE SURET-LEN ALINDI VE NE VECH-LEN FETH OLINDI


AN BEYAN iDER KM ORHAN GA.zi zNiK'DE NE'YLED
VE KMN LE MUSAHABET TD.

ANI BEYAN DER KM ZNK FETH OLINDUGINDAN SONRA

ORHAN GA.zi NEYE MEGUL OLD! VE TIMARLARI KMLERE VRD,

369

ANI BLDRR.
BAB

[35]

ORHAN GA.zi KARAS YLAYETN FETH TMEGE

370

ANI BEYAN DER KM VLAYET- KARASi'DE

371

ANI BEYAN DER KM ORHAN GA.zi BU VLAYET FETH TD,

372

NE SEBEB OLD! ANI BEYAN DER.

ORHAN GA.zi NE'YLED.

TIMARLARINI KMLERE VRD VE OL HSARDAGI OGLANUN

HAL VE AHVAL N'OLD!.


BAB

[}8]

ANI BEYAN DER KM SLEYMAN PAA BU VLAYETDE

NE'YLED VE NEYE MEGUL OLD!.

372

ANI BEYAN DER KM SLEYMAN PAA RUMLNE GECEK

NE TEDBIR TD VE NEYE MEGUL OLD! VE NE RE'Y FKR TD.


BAB

[40]

ANI BEYAN DER KM KoNuRHSARI'NI NE SURET-LE ALDILAR.

BAB

[41]

AN BEYAN iDER KM GA.zi EVRENEZ

NE'YLEDLER VE HEM SLEYMAN pAA DAm NE'YLED.


ANI BEYAN DER KM MURAD HAN-I GA.zi'NN KARINDAI

ALLAH RAHMETNE VARDUGINDAN SONRA OL NEYE MEGUL OLD!.


AN BEYAN iDER K

HAc LBEG-Y-LE GA.zi EVRENEZ

NE'YLEDLER VE NEYE MEGUL OLDILAR.

16

377

HAc LBEG LE

379
380

iindekiler
B AB [441

AN BEYAN iDER KM MuRAD HAN-IGA.zi


BIRGZ'DAN EsKi'YE GELD.

381

B AB [4sl

ANI BEYAN DER KM MURAD HAN-IGA.zi EDRENE'DE


NEYE MEGUL OLDI.

382

BAB [461

AN BEYAN iDER KM MuuD HAN-IGA.zi BuRsA'YA


TEVECCH TD VE ANDA VARUP NE'YLED?

383

B AB [47]

ANI BEYAN DER KM BGA NE SURET-iLEN FETH OLINDI.

383

B AB [48]

EDRENE'YE SRF GELDGN BEYAN DER.

384

BA B [49]

MuRAD HAN-GA.ziGERMYANOGLI-Y-ILAN
DNR NE SURETLE OLDILAR, ANI BEYAN DER.

38s

BAB [sol

M uRAD HAN-IGA.zi OGLINI EVERP DGN BNYADIN

38s

B AB [sl

ANI BEYAN DER KM GELN GTRMEGE KMLER


GNDRDLER VE ANDAN DAHI KMLER GELDi.

387

BAB [S2]

ANI BEYAN iDER KM YLAYET- HAMID'i


MURAD HAN-IGA.zi NE SURET-LEN FETH TD

388

AN BEYAN iDER KM MuRAD HAN-IGA.zi LEKER CEM'

389

BAB [s31

VE KIZI ALIVRDGN BEYAN DER.

TD, O LEKER-LE NE'YLED.

B AB [s41
BA B [ssl

ANI BEYAN DER KM PADAH KM EDRENE'YE V ARICAK NE'YLED. 390


ANI BEYAN DER KM AHN LALA LCEK
BEGLERBEGLGN KME VRDLER. KARA TEMR PAA'YA
VRDLER. L DAHI NEYE MEGUL OLDI VE BTDA
NE TARAFA GNDRDLER VE NREYE VARDI ANI BLDRR.

391

B AB [s6J

ANI BEYAN DER KM MuRAD HAN-IGA.zi LAZ KIRALI-Y-ILA

392

BA B [s71

ANI BEYAN DER KM BAYEZID HAN


TAHTA CLUS TDKDEN SONRA NE'YLED.

394

BAB [s8J

BAYEZID HAN ALAEHR'E VARUP


NE SURET-iLEN FETH TDGN BEYAN DER.

39S

B AB [s91

ANI BEYAN DER KM BAYEZID HAN EVVEL STANBOL'A


VARMASINA SEBEB NE OLD! VE HEM ANDA NE'YLED.

396

BAB [6o]

ANI BEYAN iDER KM BAYEZID HAN


STANBOL'A TEKRAR GELCEK NE'YLED.

398

B AB [6]

ANI BEYAN DER KM BUNDAN SONRA


BAYEZID HAN NEYE MEGUL OLDI.

399

NE SURET-LEN OGRADI.

B AB [62]

ANI BEYAN DER KM BAYEZID HAN DSPOT-ILA NE'YLED.

400

BAB [63]

ANI BEYAN iDER KM BAYEZID HAN


KARAMANOGLI'Y-ILA NE'YLED.

402

B AB [64]

ANI BEYAN DER KM SULTAN BAYEZID HAN KASTAMONI'YA


NE SURET-LE VARDUGIN BEYAN DER.

404

BAB [6s]

ANI BEYAN iDER KM BAYEZID HAN


AMASYYE'Yi VE SiVAS'! NE SVRET LE FETH TD.

404

BAB [66]

ANI BEYAN DER KM SARURAN BEGL FiLBE YRESNE


NE VECH-LE DD VE ANLAR SRLP ANDA VARMASINA
SEBEB NE OLD!, ANI BLDRR.

406

BA B [67]

ANI BEYAN DER KM BAYEZID HAN KM ALLAH RAHMETNE


VARDI, KA OGULI KALDI VE HEM OL KALAN OGLANLAR
NE'YLEDLER.

414

B AB [68]

416

17

Ak Paazade
BAB

[6g]

1 Osmanoullar'nn Tarihi
ANUN BEYANlNDADuR KM SuLTAN MuHAMMED
BN BAYEZID HAN DLER KM KARINDAI Mus!-Y-ILAN BULIA.
Bu YLAYETLER EKELER. DEVLET HER KANKISINUN SE
HAK TA'ALA EMR-Y-LE BU MEMLEKETE OL HAKM OLA.
AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED
RuMiLi'NDE KARINDAI MUSI-Y-ILAN MEGUL-KEN
BU TARAFDA KARAMANOGLI BURSA'YA GELDGN BLDRR.
ANI BEYAN DER KM EMIR SLEYMAN ALLAH RAHMETiNE
VARDI OGLINI KM STANBOL'A LEDP TURURDI.

420

ANUN OGLI AHVALIN BLDRR.


ANI BEYAN DER KM SULTAN MUHAMMED BN BAYEZID HAN

421

KARINDAI Mus!'Y KM GDERD ANDAN SONRA NEYE MEGUL OLD!.


BAB

[73]

NKM SULTAN MUHAMMED MBALAGA LEKER CEM' TD,

4 21

ANDAN TOGRI YLAYET- KARAMAN'A TEVECCH TD.


ANDA VARUP NE'YLED. ANI BEYAN DER.
AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED- GA.z!
BN BAYEziD HAN BuRSA'YA GELP VE ANDAN SONRA
FLAG' A 'AZM TDGN BLDRR.
AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED BN BAYEZID
HAN SAMSUN'! NE SURET-LE ALDI.
SuLTAN MuHAMMED KiM SAMSUN' ALDI, BuRsA'YA
GiDERKEN SKLiB'E OGRADI. ANDA NE GRD VE NE'YLED,
ANI BEYAN DER.
BAB

[77]

ANI BEYAN DER KM SiMAYNA KADISI OGLINUN KETHDASI


KADI-'ASKER-KEN BRKLCE MUSTAFA KARABURUN'A VARUP
NE'YLEDGN BLDRR.
SiMAYNA KADISI OGLI VE AHVALI NEYE YTD,
ANI BEYAN DER.
ANI BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED BuRsA'DA
'iMARET YAPDI, ANA BRKA PARE KAFR KYLERN STEDi
KM VAKF DE. BULDUGI KYLER NE SURET-LEN BULDI,
ANI BLDRR.

BAB

[So]

ANI BEYAN DER KM SULTAN MUHAMMED HAN KM

430

BAYEZID HAN OGLIDUR, 'ALEM- FENADAN BEKA SARAYINA


NTKAL TDG VAKTIN OGULLARI VE KIZLARI KA KALDI
VE PADAH KM OLD! VE KENDNN VEFATI DAHI
NE SURET-LEN OLD!, ANLARI BLDRR.
BAB

[S]

AN BEYAN iDER KM SuLTAN Mu&AD NE SURET-iLEN GELP

431

PADAH OLD! VE KARINDALARI DAHI N' OLD!? ANLARI BLDRR.


AN BEYAN iDER KM SuLTAN Mu&AD KM BuRsA'DA

432

TAHTA GED, BU TARAFDA RUMLi'NDE NE ZAHR OLD!.


ANI BEYAN DER KM BURSA'DA OLAN PAALAR DAHI

433

NE MESALH GRRLER VE NE RE'Y TEDBIR DERLER.


ANI BEYAN DER KM HACI 'VAZ PAA

434

MuSTAFA'YA NE SURET-LEN MEKTUB YAZUP GNDRD.


BAB

[S5]

ANI BEYAN DER KM MUSTAFA KM KADI N' OLD!


VE SULTAN MuRAD HAN-I

BAB

[S6]

GA.zi DAHI NE'YLED? ANI BEYAN DER.

435

ANI BEYAN DER KM SULTAN MURAD RuMLi'NE


NE SURET-LEN GED.
ANI BEYAN DER KM PADAH KM EDRENE'DE OTURDI.
ETRAFuN RAFR BEGLERNE LLER GNDRDLER, ANI BLDRR.

18

437

Iindekiler
BA B [881

ANI BEYAN DER KM SULTAN MURAD 0ZME'Yi BR TARAFA


TDKDEN SONRA BU TARAFDA KARINDAI NE'YLED.

BA B [891

ANI BEYAN DER KM SULTAN MURAD KARINDAI


MUSTAFA'YA NE SURET-LE BULUDI VE AHR ANI NE'YLED.

440

BA B [9o1

ANI BEYAN DER KM SULTAN MURAD KARlNDAIN


BR YANA TDKDEN SONRA NEYE MEGUL OL DI.

441

BA B [911

SULTAN MURAD SFENDYAR-ILA NCE BULIDI


VE ANUN-ILA NE'YLED, ANI BEYAN DER.

BA B [921

AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuRAD zNiK'E KARINDAIYLA


BULIMAGA GELDKDE FLAKOGLI DIRAKOLA NE'YLED?

443

AN BEYAN iDER KM SULTAN MuciD HAN- GAzi


DIRAKOLA'Y-ILA MSALAHA TDGNDEN SONRA
NEYE MEGUL OLD!?

444

ANI BEYAN DER KM AYDIN L NE SURET-LE ALINDI


VE ZMROGLI CNEYD BEG OL DAHI NESL- AYDIN'DUR.
ANLARUN N'OLDUGINI BLDRR.

445

BA B [951

ANI BEYAN iDER KM AHR'L-EMR ZMROGLI'NI


NE SURET-LEN ELE GETRDLER VE HEM N'OLD!?

BA B [961

ANI BEYAN DER KM MENTEEOGLANLARI ATALARINDAN


SONRA N'OLDILAR.
ANI BEYAN DER KM KARAMANOGLI MEHMED BEG
ADALYA'DA HSARA DP CENG TDGN BLDRR.

450

BA B [981

ANI BEYAN DER KM ViLAYET- AMASYYE'DE VE TOKAT'DA


KziLKOCAOGLANLARI YRGC-LEN NE'YLED VE ARALARINDA
NE VAKl'ALAR! GED VE NE SURETLE GEPTURUR.

450

BA B [991

AN BEYAN iDER KiM HAYDAR BEG OL KocAKAYAs'NuN


SAHB-Y-D, ANUN AHVALI N'OLDI?

453

BA B [10o1

AN BEYAN iDER KM ALPARSLAN CENGN OL ZAMAN


YRG PAA NE VECH-LE TASARRUF TD.

454

BA B [1011

AN BEYAN iDER KM SULTAN MuRAD HAN- GAzi ERGNE


KPRSN YAPICAK NE SURET-LEN YAPDI. ANI BLDRR.

455

BA B [1021

GERMYANOGLI YA.'KUB BEG KEND VLAYETNDEN GELP


SULTAN MuciD'A TA'AT TDGN BEYAN DER.

456

BA B [1031

ANI BEYAN DER KM YRG BU TARAFDA BUNUN


GB LER TD VE BU TARAFDA HNKAR NEYE MEGUL OLD!,
ANI BLDRR.

457

ANI BEYAN DER KM SELANK NE SURET-iLEN FETH OLUNDI.

458

AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuRAD HAN- GAzi KM


SELANK GAZASINDAN SONRA DLED KM NGRZ'E SEFER DE.

459

BA B [1041
BA B [1051
BA B [1061

KARAMANOGLI, KAFR MU'IN DND. EHL- SLAMUN


ZERNE YRDGN BU TARAFDA SULTAN MURAD
HAN-I GAzi DAHI KARAMAN'A NE SURET-LEN VARDI,
ANI BEYAN DER.

BA B [1071

ANI BEYAN DER KM SULTAN MURAD KM


KARAMAN SEFERNDEN GELD, NEYE MEGUL OLD!.

BA B [1081

ANI BEYAN iDER KM EVRENEZOGLI 'ALi BEG'N NGRZ


VLAYETNN YOLLARIN GRMEGJl GNDRLDGN BLDRR.

BA B [1091

ANI BEYAN DER KM SULTAN'L-MCAHDIN SULTAN


MuciD HAN- GAzi KM oL SuLTAN MUHAMMED HAN
OGLIDUR, NGRZ VLAYETNE 'AZM TDGN
VE ANDA NE SURET-LE VARDUGIN BLDRR.

463

19

Ak Paazade
BAB

[110]

BAB

[111]

BAB

[112]

BAB

[11 3]

BAB

[11 4]

BAB

[115]

BAB

[116]

BAB

[11 7]

BAB

[118]

1 Osmanoullar'nn Tarihi
AN I BEYAN DER KM EvRENEZOG L I 'sA. BEG

ARNAVUD'DA N'OLD!.

AN I BEYAN DER KM SU LTAN' L-MCAHDIN SULTAN

MURAD HAN- I GA.z KM BLGRA D'A VARUP NE'YLED.


AN I BEYAN DER KM SULTAN MuRA.D HAN- I GA.z
SEMENDRE'YE NE VECH-LE RAGBET DER.

AN BEYAN DER KM MoRA VLAYETNN KAPus

GERME HsA.ru'N Su LTA.N ' L-MCAHDN SULTAN

46 9

MURAD HAN- I GA.z AN I NE SURET-LE FETH DER.

AN I BEYAN DER KM KULA AHN KM MEZI D BEG'DEN

SONRA MNHEZM O L D!. FLAK'DA OL NE SURET-LE OL D!.

471

AN I BLDRR.

KARAMANOGL I KM BUNUN GB HADESLER TD,

SuLTAN MuRA.D HAN- GA.z DAH I ANA NE'YLE D.

472

AN I BEYAN DER.

VILKOGL I'NUN LAZ VLAYET E LNDEN GT DKDEN SONRA

YANKO'NUN NNE DP Z LAD DERVEND'NE NE SURET- LE

473

NGRZ LEKERN GETRD GN BEYAN DER.

AN BEYAN DER KM SuLTAN MuRA.D HAN OGL IN I TAHTA

GERP KEND MA'NSA'YA VARUP OTUR DU G INDAN SONRA

474

NELER ZAHR OLD!, AN I BLDRR.

ARNAVU D' DA G I AKAHSAR'r SuLTAN MuRAD HAN- I GA.zl

NE SURET-LEN A L D!, AN I BEYAN DER.

NGRz KA FR KsovA'YA GE LP Su LTAN MuRA.D HAN- I

GA.z-Y-LE NE OGRA D I VE HEM OL NGRZ LE BLE

477

GE LENLER NE BANLAR- I D I, AN LAR! BEYAN DER.

BAB

[120]

AN I BEYAN DER KM SULTAN MURAD HAN- I GA.z OG L I


SuLTAN MuHAMMED HAN' NE SURET-LEN EVERD

VE KMN K IZ IN ALIVRD.

DEVR- SU LTAN MUHAMMED


BAB

[121]

BEYAN DER KM Su LTAN MuHAMMED KM O L SuLTAN


MURAD HAN- I GA.z OG L I DUR; E DRENE' DE TAHTA

NE SURET- LE GED VE NCE GELD VE N DN KANDA O LUR D I,


AN LAR! BLDRR.

BAB

[122]

BAB

[123]

BAB

[124]

BAB

[125]

BAB

[126]

BAB

[127]

AN BEYAN DER K SuLTAN MuHAMME D HAN- GA.z KM

KARAMAN'DAN DNP GE L D GNDEN SONRA NE'YLE D,

486

NE SURET- LEN BNA T D, ANI B L DRR.

ANI BEYANDER KM BU STANBOL K AL IND I EHR HARAB

488

AN I BEYAN DER KM NEZ NE SVRET- LEN FETRO L IN D I

490

AN I BEYAN DER KM NKPR NE SURET-LEN FETH

492

BEYANDER KM SULTAN MUHAMME D HAN-I GAz

493

O LUND I; GR NE SURET-LEN MA 'MU R O LUND I, AN I B L DRR.


VE SEBEB NE OLD!.

O LUND I VE HEM KMN E LNDE-Y-D.

B LGRAD 'A DD VE ANDA N 'E Y LED VE AHR N'O L D I,

AN I BL DRR.

AN I BEYANDER KM SULTAN MUHAMME D HAN -I GAz KM

OGU L LAR INI NE SURET- LEN SNNET T D ; BR BAYEZID


HAN'DUR VE BR MUSTAFA E LEBi' DR,

VE HEM O L DGN KANDA O LUND!.

20

495

Iindekiler
BAB [1281

BEYAN iDER KM SULTAN MuHAMMED HAN- GAzi

MoRA viLAYETiNE NE suRET-iLE VARDI vE HEM ANDA

497

N'EYLED VE NCE FETH OLUND!.


BAB [1291

AN BEYAN iDER KM MESEVR vE LoNDURA vE Ywuz;

BAB [1301

ANI BEYAN DER KM SEMENDRE [SEMENDRE, SEMENDRA,

BULAR NE SURET-LE FETH OLUNDI KM BUNLAR

499

MoRA VLAYETNN KLI DLERDR.

SANDREW1 NE SURET-LE FETH OLUNDI.

501

BAB [1311

ANI BEYAN i DER KM AMASRI NE SURET-LEN FETH OLUNDI.

502

BAB [1321

AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED HAN- GAzi

504

SINAB'! VE KAsTAMONU'YI VE CEMI'i YLAYETN

PADAHI-Y-ILA VE KOYLI HisAR'I VE TARABUZON'I

BR SEFERDE MECMU'INI NE SURET-LE FETH T D BUNLARI ,

ANI BLDRR.
BAB [1331

ANI BEYAN i DER KM SMA'IL BEG D REKANi'DE

ESBABINI CEM' T DKDEN SONRA NE YRE VARDI.

BAB [1341

MuHAMMED HAN- GAzi KoYLIHSAR' NE SURET-iLE

BAB [1351

ANI BEYAN i DER KM SuLTAN MuHAMMED HAN- GAzi

FETH TD VE HEM N'OLMI-lDL

TARABUZON'A NE SURET-LEN VARDI VE HEM

510

NE VECH-LE FETH T D.
BAB [1361

AN BEYAN i DER KiM SULTAN MuHAMMED HAN- GAzi

512

BAB [1371

ANI BEYAN DER KM SULTAN'L-MCAHDIN SULTAN

513

BAB [1381

AN BEYAN i DER KM SULTAN MuHAMMED HAN- GAzi

BAB [1391

AN BEYAN i DER KM viLAYET-i Bo sNA NE suRET-iLEN

BAB [1401

ANI BEYAN DER KM KARAMANOGLI KM L D,

FLAK'A NE SURET-LE GED VE HEM ANDA N'EYLE D.

MUHAMMED HAN-I GAzi FLAK'A NE SURET-LEN GED

VE HEM OL VLAYET KAZUKLU'NUN KARINDAINA VR D.


FLAK GAZASINDAN KM GELiCEK SONRA NCE GAZAYA K DAM T D.

514

FETH OLUNDI VE HEM PA DAH DAHI OL VLAYETDE NE Fi'L T D.

ALTI OGLI KALDI; ANUN MEMLEKETiNE UZUN HASAN

NE VECH-LE GELD VE OL MEMLEKETDE NE'YLE D

E HEM SULTAN MUHAMME D HAN-I GAzi DAH I NE'YLE D

VE KARAMANOGL'NUN OGLANLARI N'OLD!, ANI BLDRR.

BAB [1411

ANI BEYAN i DER KM SULTAN MuHAMMED HAN- GAzi KM


YLAYET- ARNAVUD' A TEVECCH T D, ANDA KME VARDI

521

VE ANDA NE'YLE D.
BAB [1421

ANI BEYAN i DER KM KARAMANOGLI PiR AHMED

NE'YLED KM PA DAH ANUN ZERNE TEVECCH EYLEDi

522

VE ZERNE VARUP ANDA NE'YLE D.


BAB [1431

ANI BEYAN i DER KM PA DAH I GRIBOZ'A [A GRIBOZ, E GRBOZ1


VARUP ANI NE SURET-LE FETH T D VE MAHMUD PAA'YI

524

NE'YLE D.
BAB [1441

ANI BEYAN DER KM YLAYET - KARAMAN'A PA DAH

TEKRAR LEKER GNDRD KM OL VLAYETN CMLESiN

526

ZABT DELER VE HEM GEMLER GNDRDLER, ANI BEYAN DER.


BAB [1451
BAB [1461

ANI BEYAN DER KM SHAK PAA'YI TEKRAR KARAMAN'A

527

ANI BEYAN DER KM GEDK AHME D 'ALEYYE'i

528

GNDRD, VARUP KARAMAN' DA OL DAHI NE'YLE D.

NE SURET-LE FETH T Di?

21

Ak Paazade
BAB

[1 471

BAB

[148]

BAB

[149]

BAB

[ so]

BAB

[s]

1 Osmanoullar'nn Tarihi
ANI BEYAN DER KM PAA Si LiFKE'Yi NE SURET-LEN FETH TD

530

AN BEYAN iDER KM SuLTAN'L-MCAHiDfN SuLTAN

532

AN BEYAN iDER KiM SuLTAN MuHAMMED HAN- GP.zi'YE

534

VE HEM ANDA LN NE'YLED.

531
MUHAMMED HAN-I GAzi KM, ARKA TEVECCH TD.

BU HADES KM VAKi' OLD! LEKERN BA'ZISI MNHEZM OLD!,


PADAH BUNDAN SONRA NEYE MEGAL OLD!.

AN BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED HAN- GP.zi

KUL! GEDK AHMED'i KEFE'NN FETHNE GNDRD; VARUP

537

NE SURET-LE FETH TD KEFE'Yi, ANI BLDRR VE HEM


ANDA DAHI NE ViLAYETLER FETH TD?

541

BAB

[52]

ANI BEYAN iDER KM SuLTAN MuHAMMED HAN-I GP.zi

BAB

[53]

ANI BEYAN iDER KM PADAH KARA BoGDAN'I KM SIDI,

54 2

BAB

[154]

ANI BEYAN iDER KM SuLTAN MUHAMMED HAN-I GP.zi

543

KARA Ba GDAN GAZASINA NE SURET-LE TD VE HEM

KARA Ba GDAN TEKR-Y-ILA NE'Y LED, ANI BEYAN iDER.

DND, TUNA KENARINA GELD.

SKENDERYYE- ARNAVUD'I NE SURET-LEN VARDI

VE ANDA NE'YLED VE ANDA VARMASINA SEBEB NE OLD!,

ANI BLDRR .
BAB

[155]

ANI BEYAN iDER KiM SuLTAN'L-McAHiDIN SuLTAN

MUHAMMED HAN-I GAZ BU FENA SARAeYINDAN OL DAR'L-BEKA

545

SARAYINA VARMASI NE SURET-LE OLUNDI, ANI BLDRR KM


OL SEFER DE HCRETN SEKZ YZ SEKSEN ALTISINDA VAK'

OLUNDI VE HEM OL SAFER AYlNUN YGRM YDNC GN


CuM'A GN-iDi.

BAB

[56]

BAB

[s7l

BAB

[ss

ANI BEYAN [iDER] KM SuLTAN MuHAMMED HAN-I GP.zi

KM ALLAH RAHMETiNE KA VUDI, KA OGLI KALDI,


ANI BLDRR.

547
ANI BEYAN DER KM SULTAN CEM HALASI SELK HATUN

VE MEVLANA KRULLAH OGLI AHMED ELEBi'Y,

548

SULTAN BAYEZID HAN'A YALVARMAGA GNDRD;

ANDAN NE ZAHR OLD!, ANI BEYAN DELM.


BAB

[s9l

ANI BEYAN DER KM SULTAN CEM MEKKE'YE VARDUGINDAN

BAB

[16o]

ANI BEYAN DER KM SULTAN BAYEZID HAN, CEM' KM

BAB

[161]

ANI BEYAN DER KM SULTAN'L-MCAHDIN SULTAN

BAB

[62]

SONRA NE'YLED VE BUNDA SULTAN BAYEZID HAN

54 9

DAHI NE'YLED, ANI BLDRR.

ViLAYETDEN SRP IKARDUKDAN SONRA, KM NABEDID OLD!,

550

SONRA SULTAN BAYEZID NEYE MEGAL OLD!.

BAYEZID HAN-I GP.zi, KARA Ba GDAN VLAYETNE VARUP

ss

ANDA NELER FETH TD, ANI BLDRR.

ANI BEYAN iDER KM BU ADANA, TARsus, Sis, Misis,


KLEK,

VANAKAN [VALNAKAN ?] KMLERND VE KM

553

FETH TD VE MISIRLU BUNLARA NE SEBEBDEN HKM TD,

ANI BLDRR.
BAB

[163 ]

BAB

[64 J

ANI BEYAN DER KM BU MDK FETHE SEBEB NE OLD!,

ANI BLDRR.

ANI BEYAN iDER KM RuMiLi BEGLERBEGisi 'ALi BEG


KARABOGDAN VLAYETNE GAzA TMEGE SEBEB NE OLD!

VE HEM O VLAYETE KM VARDI VE NE SURET-LE VARDI

VE OL VLAYETDE NE'YLED.

22

555

iindekiler
BAB [1651

AsAR- HAsLET-i SuLTAN BAYEziD HAN- GAzi

559

BAB [1661

ANI BEYAN i DER KM BU AL- 'SMAN'UN 'ATEBE-

56o

'ALYEDE OLAN VEZIRLERNN A D LARINI VE ASARLAR INI

BEYAN DER.
BAB [1671
BAB [1681
BAB [1691

HASLET- PA DAH-I AL- 'OSMAN

BAB [1701

AN I BEYAN iDER KM BU PA DAHLAR KM

BAB [1711

ANI BEYAN iDER KM BU MACERALARDAN SONRA

MAL CEM' T DLER, AHR ANLAR N'OLDI?

EK

BAB [1721
BAB [1731

NE ZAHR OL D!?
ANI BEYAN iDER KiM M sR suLTANI

LEKER GNDRD TEKRAR AHSVAR ZERNE.

ANI BEYAN iDER KM M sR'DAN iLi GELDi,


ANI BEYAN iDER KM KAYITBAY [ADLU1 BR K

BAB [1751

ANI BEYAN DER KM AHSVAR L DKDEN SONRA

MsRA suLTAN OLD.

NE VAK' OL D!?

ANI BEYAN DER KM BUNDAN SONRA NE VAKi' OLD!?

BAB [1771

DEvR-i SuLTAN BAYEZI D HAN- GAzi

BAB [1781

Bu MACERADAN sONRA NE vAK' oLm?

BAB [1791

ANI BEYAN iDER K BULAR DAN SONRA NE ZAHR OLD!?

BAB [18o1

575

NE SURET-LEN GELDi GT D.

BAB [1741

BAB [1761

572

AN BEYAN iDER KM RuM PA DiAH INA HABAR oLm KM

OL HSAR BEKLEYEN KULLARINI KlRDlLAR GAFLET-LE.

BAB [1811
BAB [1821
BAB [1831

ANI BEYAN DER KM SU LTAN BAYEZID HAN'UN

KARINDAI SULTAN CEM AHR NE OLD!?

AN I BEYAN DER KM SULTAN BAYEZID'N HASLETN

VE ANUN ZAMANINDA OLAN ' A LMLER VE FUKARA' I BEYAN DER.

5s6

METNDE GEEN KAVRAM VE TERMLER


DiziN: GNMz DLNDE
DiziN: EVRYAZI

23

NSZ
Ak Paa slalesinin Trk kltr hayatnda, XIII. yzyl
dan balayarak XV. yzyla kadar geen zaman iinde,
yzyl bulan bir hizmeti vardr. Baba lyas'tan (l. 1240) iti
baren Muhlis Paa (l. 1274), Ak Paa (l. 1332) ve Elvan
elebi'den (l. 1358) Ak Paazade'ye kadar uzanan za
manda bu soydan gelenler, Trk edebiyat ve Trk tarihiy
le ilgili almalarda nc durumunda olmulardr. Bunlar
iinde Ak Paa, Trkecilik akmnn nde gelen bir sima
s olarak Carib-name gibi byk bir mesneviyi ortaya ko
yar. Olu Elvan elebi, Menakb'l-Kudsiyye adl eseriyle
Trk kltr hayatnda menkbe trnn ilk rneini verir.
Yine bu slalenin bir devam olan ve Ak Paa soyundan
olmas nedeniyle Akl mallasn kullanan ve btn bir on
beinci yzyl hayatyla dolduran Ak Paazade de (1393?1485?), anonim tarihleri bir tarafa brakrsak, tarih trnn
ilk eserini kaleme alr.
Bu tarih, yazar bilinen, gerek anlamda ilk Osmanl tari
hidir. Tevarih-i Al-i Osman veya Ak Paazade Tarihi adyla
anlan bu eserde Osmanl slalesinin eceresi verildikten
sonra bunlarn Anadolu'ya gelmeden nceki maceralar,
Anadolu'ya gelileri, ka blk olduklar, hangilerinin Ana
dolu'da kald ve kalanlarn Trk tarihinde aynadklar
roller, Sleyman ah'tan II. Bayezid'e gelinceye kadar b
tn ayrntlaryla ele alnmtr.
Seluklular'dan sonra Anadolu'da kurulan beyliklerin
dmanlaryla ve birbirleriyle ilikileri, bunlar ierisinde
Osmanl Beylii'nin durumu, ehzadeler arasndaki mca
deleler, stanbul'un fethi ve daha sonraki hadiseler, Ak
Paazade'nin Tevarfh-i Al-i Osman adl eserinde canl bir e
kilde ortaya konmutur. Bir de Ak Paa'dan balayarak bu
slalenin insanlarnn, Osmanl sultaniarna yaknl var
dr. Bunlardan biri tarihi yaparken, dieri de yazarak klt
rmzn hizmetinde olmutur. Bu ynyle Ak Paa'dan
balayarak gelenler, Trk tarihini ve kltr hayatn gz
lemleyen kiilerdir. Ak Paazade bunlarn sonuncusudur.
25

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Yldrm'n olu elebi Mehmet'ten itibaren, II. Murat ve


Fatih Sultan Mehmet'le yaknl vardr. Bunlarla yerine g
re sadk bir dost, yerine gre de yaptklarn yazan bir tarih
i olarak yaknlk kurar. Osmanl sultaniarna bu yaknl
yannda onun, okuyan biri olmas, zellikle tarihe ilgi duy
mas, Ak Paazade'yi Tevilrfh-i Al-i Osman' yazmaya y
neltmitir. Okuduklarn, dinlediklerini, grp yaadklar
n da daha ok bir menkbe havasnda anlatmtr.
Ak Paazade, eserinin yazl sebebini,
y aziz fakir ki Dervi Ahmed Aki'yem ibni eyh Yahya ve ibni
eyh Selman ve ibni sultan'l-me'ali Ak Paa'yam ve ibni mri
d'l-afak Muhlis Paa ve ibni kutbu'd-devran baba lyas halife-i sey
yid-i Ebu'l-Vefa nevvarallahu kubfuahum. Fakir dah ge-i feragat
da teslim-i rza kncinde fena ve sabr hrkasm geyp oturn-dum
Kostantiniyye'de ve du'a sofras-y-lan mtena'im olm-dum. Na
gah bir cema'at azizlerden Al-i Osman'un tevarihinden ve menakl
bmdan zikr itdiler. Fakirden dah s'al itdiler. Fakir dah cevab vir
dm. Orhan Gazi'nn iman shak Fakh ogl yah Fak'dan kim ol
Sultan Bayezici Han'a gelince bu menakb ol Yah Fak'dan yazl
m buldum kim ol Orhan Gazi'nn iman ogldur ve fakir dah
ba'z hallarndan ve kallerinden ve menakblarndan ihtisar idp ka
lem diline virdm. Kalem dah safha-y sahrada beyaz kalbe syle
di. Fakir dah kim iitdm, can kulagm ol nagmeye tutdum. Gn
lm dah hayretde kald. Hernan dem eyitdm kim . . .

cmlelerinde anlatmtr. Bu szlerden de anlald gibi


Ak Paazade Tarihi, okumaya, dinlemeye, grme ve yaa
maya dayanmaktadr. Osmanl padiahlar da Dervi Ah
med Aki'ye gereken deeri vermiler ve eitli ilisanlarda
bulunmulardr.
Olaylar kendi hayatnda bizzat yaayan bir tarihinin ese
ri olarak Ak Paazade Tarihi ok nemli bir tarihtir. eitli
yazmalarnn yan sra eserin Ali Bey ve Giese yaynlar ol
mak zere eski harflerle iki basks yaplmtr. Nihal Atsz
iftiolu da 1947 ylnda, bu iki eseri yayma hazrlayp ne
retmitir. stanbul'da baslan Ali Bey basks, yalnzca stan26

nsz

bul Arkeoloji Mzesi 478 nurnarada kaytl bulunan nsha


esas alnarak yaplmtr. Giese basks ise karlatrmal bir
neirdir. Ancak Giese btn nshalar grememitir.
Bugn Ak Paazade Tarihi'nin bilinen on iki nshas var
dr. Bunlardan Ahmet Vefik Paa'nn grd bir nsha
kayptr. Dier on bir nsha arasndan stanbul Arkeoloji
Mzesi Ktphanesi'nde bulunan ve yukarda iaret ettii
miz nsha dnda, ayn ktphanede 1504 nurnarada ka
ytl ikinci bir nsha daha bulunmaktadr; ancak daha nce
ki yaynlarda bu nsha incelenmemi ve deerlendirilme
mitir. Ayrca Sleymaniye Ktphanesi Yazma Balar
4954 nurnarada kaytl Ak Paazade Tarihi'nden ise kimse
nin haberi olmamtr. Tarafmzdan bulunan bu nshala
rn, dierleri iinde ayr ve nemli bir yeri vardr.
stanbul Arkeoloji Mzesi Ktphanesi 1504 nurnarada
kaytl nsha, harekelidir ve gvenilir bir yazmadr. Ancak
bu nsha bandan ve sonundan eksiktir. Ayrca ortasndan
birka yerden de baz yapraklar kaybolmutur. Byle olma
sna ramen eser tam imi gibi dnlerek varak numara
lar, batan sona kadar atanmadan yazlmtr. Sleymani
ye Ktphanesi Yazma Balar 4954 nurnarada kaytl ns
ha ise tamdr. Yer yer harekeli olan bu nsha, son devre ait
bir yazmadr. Ancak gvenilir bir nshadr. Bu nshada va
rak yerine sayfa numaralar konmutur.
Biz bu iki nshay ele alp deerlendirdik Her iki yazma
nn ayn ecere kolunda bulunmas, bizi bu nshalar zerin
de almaya yneltti. Bylece zaten neirleri yaplm olan
dier nshalar bir tarafa brakarak stanbul Arkeoloji M
zesi Ktphanesi 1504 nurnarada kaytl (A) nshasyla S
leymaniye Yazma Balar 4954 (S) nshalarn ele aldk.
Kurduumuz metinde imla ve dil asndan A nshasna
dayandk Ayrca A nshasnda bulunmayan uzun metin
paralarn, S nshasndan tamamladk. Her iki nshay
karlatrdk. Anlama katks olan yerlerde S nshasndan
'italik' harflerle aklarmalarda bulunduk. A nshasnn 2b
varandan nceki eksiklii S nshasnn 1-15 sayfalarn
dan, 1 1b-12a arasndaki eksiklii S nshasnn 21-27 sayfala27

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

rndan, 62b-63a arasndaki eksiklii de 54-55. sayfalarndan


aktarmalarla ikmal ettik ve bu ksmlar italik olarak verme
dik. Ayrca A nshasnn bittii yerden itibaren S nshas
nn 170 ila 177. sayfalarn da aktardk. Aslnda kanaatmiz
ce eser, S nshas itibariyle, 171. sayfada bitmektedir. Ms
tensih, sonraki bablar yazmaya balam, fakat belki de,
-eserin istinsah ettii nshasnda eserin olmas gereken ori
jinal ekline gre- bundan sonrasnda yabanc kalemlerin
esere mdahil olduunu fark ederek brakmtr. S nsha
sndan sonraki ksmlar ise Ali Bey nerinin dayand s
tanbul Arkeoloji Mzesi Ktphanesi 478 nurnarada kaytl
Al olarak iaretiediimiz nshadan aktardk. Bu blmler,
bakalar tarafndan sokulmu intiban vermektedir. Al
nshasnn, tarihi sray takip etmeyen blmlerini EK ba
l altnda verdik. Bu ksmda eksiklik gsteren az saydaki
baz yerleri, italik olarak Giese basksndan tamamladk.
Eseri yayma hazrlarken dayandmz yazmalardan A
nshas, varak numarasna; S ve Al nshalar ise sayfa nu
marasna gre numaraland iin biz de bu varak ve sayfa
numaralarna uyduk ve bunlar keli parantez iinde ver
dik. Dipnotlarda da bu varak ve sayfalar kullandk.
Yayma hazrladmz metinde nazal, fi sesi dnda,
transkripsiyon iaretlerine yer vermedik Ancak k ve g sesle
rinin kaln olmas ve nlerinde nlnn uzatlnas duru
muyla karlanca bu seslerin aslna uygun ekilde okunma
lar ve anlamda bir sapmaya yer vermemeleri iin nllerin
zerine, uzatrna, inceitme iin kullanlan (A) iareti yerine;
kanun, kad, gazi rneklerinde olduu gibi, izgi koyduk.
Bu almada bizi en ok uratran husus, zel isirolerin
yazlmas oldu. Yer ve ahs isimlerinin okunmasnda met
ne bal kaldk. Ancak bu zel isirolerin nemli bir ksmnn
yabanc dillerde oluu, baka okunu ekillerini de berabe
rinde getirdi. Bu yzden biz salayla ilgili dier yaynlar da
gz nne alarak, farkl okunu ekillerini keli parantez
ler iinde ayrca verdik.
Btn gayretierimize ramen yine de gzrozden ka
m durumlar olabilir. Eksikliklerimizi tamamlamak iin
28

nsz

her zaman okuyucularmzn tenkitlerine ak olduumuzu


bildirirken, "iyi gzle bakan iyi grr" sz gereince nok
sanlarmzn iyi niyetimize verilerek balanmasn dileriz.
Bu eserin yayma hazrlanmas srasnda yardmlarn gr
dmz, Do. Dr. Hayati Develi, Dr. Ycel Dal, Sabri
Koz anabilim dalmz aratrma grevlileri Dr. Cemal Aksu
ve Murat Karaveliolu ile Sleymaniye Ktphanesi m
dr, deerli ve aziz dost Dr. Nevzat Kaya'ya, okuyucusu
nu her zaman gler yz ve yardmseverliiyle karlayan
stanbul Arkeoloji Mzeleri Ktphanesi memuru Havva
Ko Hanmefendi'ye teekkr eder; Edebiyat Fakltesi
Dekanl'nn teviklerini minnetle anarz. Ayrca eserin ya
yn iin aba gsteren, bata Samih Rifat Bey olmak zere
Ko Kltr Sanat Tantm yetkililerine ve eserin grsel ola
rak en iyi biimde okuyucuyla bulumasn salayan Ersu
Pekin' e de teekkr bir bor biliriz.
stanbul'un fethinde bizzat bulunan Ak Paazade'nin
bu eserinin, stanbul'un fethinin 550. ylnda yeniden ya
ynlanmas, bize kutlu bir rasant gibi grnyor. Arma
an olsun!..
Prof. Dr. Kemal Yavuz - Prof. Dr. M. A. Yekta Sara
Beyazt, 5 Ekim 2003

29

HAYATI VE "TARH"YLE AlK PAAZADE


HAYATI
Bilinen ilk Osmanl tarihilerinden olan Ak Paazade'nin asl
ad Dervi Ahmed'dir. Ak Paazade eklinde anlmas, soy
olarak Ak Paa'ya ball nedeniyledir. Bu nederle, Akf
mallasn kullanmtr. Zaten eserinin daha ilk satrlarnda:
"y aziz! Fakir ki Dervi Ahmed Aki'yam, bn Yahya ve bn
Selman ve bn Sultan'l-Meali Ak Paa'yam" diyerek kendi
ni ve soy zincirini verir. Bu satrara gre Dervi Ahmed'in ba
basnn ad Yahya'dr. 1393 ylnda Mecitz ilesinin Elvan
elebi kynde domutur. Franz Babinger gibi baz aratr
clar, 1400 ylnda doduunu1 yazariarsa da, hayatna bakt
mzda 1393 ylnn, yana ve yaadklarna daha uygun oldu
u grlr. Bu dururnda Ak Paazade'nin doum tarihinin
1393 yl olmas kuvvetle muhtemeldir. Ancak yazann 1397
yllarnda domu olmas da ihtimal dahilindedir.
Ak Paazade, 1413 ylnda, elebi Sultan Mehmed'in
Musa elebi'yle olan mcadeleleri srasnda Geyve'de g
rlmektedir. Buraya Amasya' da bulunan elebi Meh
med'in maiyetinde gelmitir. Geyve' de hastalanan Dervi
Ahmed, Orhan Gazi'nin imamnn olu Yah Fakh'n
evinde kalmtr.
Ol vakt du'ik fakir kyde kaldum. Orhan'un iman ogl Yah
Fakh evinde hasta oldum. Geyve' de anda kaldum. Menakb-
Al-i Osman' ta Yldrnn Han'a gelince ol imam oglndan nakl
itdm kim habar virrin.2

diyen Ak Paazade, o srada on alt veya yirmi yandadr.


Atsz, Ak Paazade'nin 1413 ylnda elebi Mehmed'le
Musa elebi arasnda geen arpmalarda, elebi Mehmed
1

Franz Babinger, Osmanli Tarih Yazarlan ve Eserleri (ev . Prof. Dr. Cokun
ok), Kltr ve Turizm Bakanl yaynlar: 44, Ankara 1 982, s. 39.
2 metin, v. 93a-b.

31

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

kuvvetleri arasnda Geyve'ye geldii ve o zaman yirmi ya


larnda olduu kansndadr.3
Dervi Ahmed, Osmanl sultanlarnn Ak Paa nesiine
olan yaknln zaman zaman dile getirerek, onlardan
grd ihsanlar yad eder. Kendi devrine kadar olan bir
zamanda, yedi ceddinin Osmanl soyuyla birlikte yaam
olmasna da temas eden Ak Paazade;
Aki yaz menakb Al-i Osman
Yidi ceddn bu al-lan bile gedi4

beytinde, yine;
Neseb neslm bu al-la togd
Hem toganumuz bu al' grdi
Nesl nesebme Al-i Osman
Aki deyp iderler ihsan

beyitlerinde bunu daha ak olarak verir. Gerekten Ak


Paazade, eserinin daha pek ok yerinde Osman soyuna olan
balln ve bunlarn gaza iin gnderilmi bir slale olduu
na inancn zikreder. Ayrca Osmanl sultanlarn, Allah yolun
da arpan birer mcahit olarak gsterir. Bu durum tarihi olay
larla da ilgilidir. Ahmed Akl'nin byk dedelerinden olan
Ak Paa da Osmanl devletinin kuruluunda, alim ve fikir ba
bas olarak Osman ve Orhan Beylerin yannda yer almtr.5
Ak Paazade'deki tarih uuru, genlik yllarnda bala
mtr. zellikle Yah Fakh'n evinde kald zaman Os
manl tarihini, Yldrm Bayezid devrinin sonuna kadar
okumas, bakalarndan dinlemesi, bylece vakalar hafza
sna alp mrnn sonuna kadar diri tutmas, ayrca daha

3 Atsz, Osmanli Tarihleri /, Trkiye Yaynevi, istanbul 1 949, s. 80


4 metin, v. 1 29b.
5 Kemal Yavuz; Ak Paa, Garib-name, c . 1/1 , Trk Dil Kurumu yaynlar:

764/1 , Giri ksm, istanbul, 2000 1 Mehmet Kaplan, Atk Paa ve Birlik Fikri,
Trk Edebiyat/ zerine Aratirmalar 1 , Dergah Yaynlar, istanbul 1 976,
s. 1 77-1 89.

32

Hayat ve "Tarih"iyle Ak Paazade: Hayat

sonraki hadiseleri yazmas, onun tarihle ne kadar har ne


ir olduunu gstermektedir. Zaten yaad hayat da bunu
gerektirmitir.6 Hatta o, eyh Edebal'nn olu Mahmud Pa
a' dan da baz hadiseleri dinlediini ve Mahmud Paa'nn
o zaman yz yan gemi olduunu haber verir.
Osmanl sultaniarna olan yaknln, elebi Mehmed (l.
1421), II. Murad (l. 1451) ve Fatih devirlerinde yaad ha
diselerle zikreder. Bu ynyle ele aldmz zaman bazen
kendisini olaylarn, savalarn iinde bulur ve yaadklarn
samimi bir ekilde anlatr. Ancak tarihini yazarken, okudu
u ve yaadklar yannda dinledikleri de vardr. Kendi an
lattklarna gre Dervi Ahmed, 1390 ylndan sonra Yld
rm Bayezid'in stanbul kuatmasn, 1391 ylnda Macarlar
la yapt sava ve sonucunu Karatimurtaolu Umur
Bey' den; Ankara Sava'nda geenlerle savatan sonra yaa
nanlar ve Yldrm Bayezid'in durumunu da Bayezid'in has
solaklarndan olan, Koca Nayib diye anlan birinden sorup
renek yazmtr. Hatta o, eyh Edebal'nn olu Mahmud
Paa' dan da baz hadiseleri dinlediini ve Mahmud Pa
a'nn o zaman yz yan gemi olduunu haber verir.7
Ksaca sylemek gerekirse, Ak Paazade'nin Menakb u Te
varfh-i Al-i Osman adl eseri, okuma, dinleme ve yaayarak
grmeye dayanr.
Yine II. Murad ve Dzme Mustafa arasndaki mcadele
lerde Ak Paazade kendinden bahseder. 825/1422 ylnda
onu Elvan elebi Tekkesi'nde buluruz. Dervi Ahmed:
itdiler kim uda Dzme zerlerine geliyorur, paalar dah bi
old. brahim Paa, Hac vaz Paa ve dah Temrtaolanla
r'nun i paa old. Birinn ad Umur, biri Oru ve biri Ali.
Bunlar yle ittifak ittiler kim Mihalol Muhammed Beg'i To
kat habsinden karalar, Sultan Murad'a getreler ve hem anun
gibi itdiler. Hernan dem habsden kardlar. Geldi bizm Elvan
elebm Tekyesi'ne ograd. Ol vakt fakiri ald bile gitdi.8

6 metin, v. 7; s. 7.
7 metin, v . 87a.
8 metin, v. 1 1 3b.

33

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

diyerek Mihalolu Muhammed Bey'in kendisini Sultan


Murad ordusuna getirdiini haber verir. Tabii bu durumda
Ak Paazade'nin, ncelikle Ulubat Kprs'nde geen ha
diseler olmak zere, batan sona kadar bu mcadelenin
iinde var olduunu grrz.
840/1436-37 ylnda hacca giden Dervi Ahmed:
Henz Semendire dah alnmam-d. Fakir shak Beg-ile
Mekke'den bile geldm. Bir gn hnkardan shak Beg'e kul
geldi kim: "Nike brnk [Nige Obran] zerine var, an hisar
it." didiler. Germiyan sancan ana yolda kodlar. Ve Ger
miyan sanca begi ol zamanda Temrtaogl Umur Begogl
Osman elebi'ydi ki ol Varna gazasnda ehid old. Fakir da
h ol zamanda skb'e shak Beg-ile Mekke'den bile gelmi
dm. Gah gah maceralarda bile bulnurdum. Ve bir defa dah
shak Beg'n ogl Paa Beg-ile ve Kls Togan-la haramil
ga bile varm-dum. Bir gn asker iinde bir gavga belrdi.
shak Beg ol saat at arkasna geldi. Cemii gaziler dah bile bin
diler. N agah grdk karudan bir alay kffar ka ve anun ar
dndan bir nie alay dah kageldi. Yayasn nine tutm ve
atlus ardna turd. Kapkara pus olup zermze yrdi. Bu
tarafdan dah ehl-i slam lekeri dah tekbir getrdiler bir kez
den. Hernan yayanun zerine at saldlar. Yayaya turmadn ok
serpdiler. Gaziler anlarun oklarn eslemedi. Hc1m itdiler.
zerlerine srdler. Atlus ardnda turmad, dah kadlar.
Yayay at ayag altnda paymal itdiler, krdlar. yle krkun
old kim gazilern atlar kafirlern lsi zerinde yrrler
idi. shak Beg agrtd kim "Hey gaziler! Yiter krdunuz, esir
idn, imden gir." didi.
Valiahi fakir krdugumdan gayr biin esir itdm, skb'e
getrdm. Biini tokuz yz akaya virdm. El-hasl- kelam ol
ylda Semendire dah feth olund. Cemii Laz vilayeti bile feth
olnd, ve hisariarna kullar kodlar ve ehirlerinde kadlar nasb
itdiler ve Semendire'de Cuma namaz klnd ve cemii Laz vila
yetinn hakimi ehl-i slam old. Hak taala fazl-y-la.9

9 metin,

34

v.

1 56a- 1 57b.

Hayat ve "Tarih"iyle Ak Paazade: Hayat

gibi ifadelerinde haramilie gitmenin yannda, durum gere


i savaa katldn haber verir. Savaa girii, savan cere
yann ve sava sonras durumu canl bir ekilde anlatan
Ak Paazade, bu mcadelede bir hayli dman ldrm,
ayrca be de esir almtr. Sonra bu esirleri skp pazarn
da 900 akeye satmtr.
Dervi Ahmed, 842/1438-39 ylnda II. Murad'n kt
Belgrad seferinde de bulunmutur.
Sultan kim ngrz vilayetini seyr idp devlet-ile tahtna gel
dkden sonra azm-i Biligrad itdi. Zira Biligrad; bildi kim n
grz vilayetinn kapusdur. Bu kez kasd itdi kim ol kapuy
aa. Leker-i slam' cem itdi. Andan yrdi gelp Biligrad'un
zerine ddi. Hisara ceng ider gibi oldlar. Sava'y gediler,
Biline'ye akn saldlar. Gaziler yle toyum geldiler kim bir iz
meye bir nefis cariye virrler-idi. Fakir dah ol seferde bile-y
idm, yz akaya alt yidi yaar bir oglan satun aldum. Ata hiz
met idebilr esiri yz elli akaya virrlerdi. Akneliardan faki
re dah yidi kul ve cariye hasl old ve dah ol kadard kim le
ker gse esirn galebesi lekerden ziyade-y-idi.
El-hasl- kelam yle vasf olund kim, "slam bnyad zahir
olaldan ber kim gaziler gaza iderler, bunclayn gaza dah hi
vaki olmad." didiler. Ve hem dah didkleri beyan vaki-idi.
Fakir dah ol seferde bir gn hnkar hazretine vardum. Fakire
esir buyurd. Ben eyitdm kim: "Devletl Sultanum! Bu esiri
gtrmege at gerek." didm. "Ve yolda bunlara harlk gerek
dr." didm. Bana be bin aka ve iki at ata itdi. Tokuz ba esir
ilen ol sefer Edrene'ye geldm ve hem drt atum var-d. Esir
leri er yze ve ikier yze satdum.10

Yaayp bizzat aktardna gre biz, Dervi Ahmed'in pa


diaha olan yaknln da grmekteyiz. Hatta IL Murad bu
savan sonunda kendisine esir verdii gibi be bin ake ile
iki de at vermitir. Yazarmz dokuz ba esir ve drt atla
Edirne'ye gelmi ve esirleri burada satmtr.

1 0 metin,

v.

1 54a-1 55a.

35

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Ak Paazade, II. Murad'n, olu Mehmed Fatih'le kt


852/ 1448'de yaplan kinci Kosava Muharebesi'nde Der
vi Akbyk'la birliktedir:
Hnkar kim kafir lekerini gricek derhal atndan indi. Ar
abdest alup iki rek'at namaz kld ve yzin topraga srdi. Hak
taalaya niyaz itdi ve eyitdi: "y Bar- Huda, ya lahi! Senden
dilerem kim bu mmet-i Muhammed'i sen sakla ve bunlara
sen nusret vir. Ve benm gnahumun bunlar kffar elinde
sen zebn itdrme." didi. Kaan kim niyazdan farig olcak
heman-dem "Niyyet-i gaza" diyben bindi, kffarun zerine
hcm idp yrdi. Ol gn acayib ey ceng olund. Kffarun
nie sancag alnd. O gice gir irteye degin ceng olund. Cu
maertesi gir ceng-i azim olund. Nie begler ehid oldlar ve
kffarun dah nie banlar ddi ldi ve nieleri dah tutuld,
esir old. Yanko kad ve Lk ban kad. Ogl-y-lan Sklet
ban ddi. Lih ban esir oln, amma kendni bildrmemi.
Sonra sath satl kurtlm: Baki kffar kimi krldlar ve kimi
esir oldlar.
Fakir dah anda bir kafir depeledm. Hnkar fakire ey at
virdi ve dervi Akbyk'a dah virdi. Amma ih ban' esir itmi
ler. Hnkar'a getrdilerY

stanbul'un fethine Akemseddin, Akbyk, eyh Vefa gi


bi byklerle katlan Ahmed Aki, ehrin alnmasndan
sonra bu ehre yerlemitir. Hatta gaza malndan kendisine
ev verilmi ve stanbul' a getirilen insanlarn irad iin g
revlendirilmitir. Yukarda da zikrettiimiz gibi padiaha
olan yaknl ve ilim ehli iinde yer almas sebebiyle
861 1 1457 ylnda Fatih' in oullar ehzade Mustafa'yla eh
zade Bayezid'in Edirne'de yaplan snnet dnlerinde
bulunmutur. Yazarmz bu dnde,
Her ehl-i ilmn nine sini kodlar. Bu ulemanun hizmetkarlar

11

36

metin, v. 1 70a-170b.

Hayat ve "Tarih"iyle Ak Paazade: Hayat

fatalar toldurdlar. Fakr dah bir fota toldurdum, hizmetkaru


ma virdm. Andan sonra padiah bu gelen aziziere ihsanlar ve
hil'atlar buyurd. Nieler fakir geldi, gani gitdiY

ifadesinde belirttii gibi bu padiahn ihsanlarna da nail ol


mutur. Ayn yl Fatih'in Ballubatra'ya yapt seferde s
kp' e gitmitir:
Fakir ol zamanda kim skb'e varm-dum, padiahun ihsa
nn uma. hsan dah yitidi maa'-ziyadetin. Ve hem ol vakt
Mevlana Grani Arabistan'dan tekrar gelmi idi. Bursa kadl
gm ana ol seferde virdiler. 13

diyen Dervi Ahmed'in, umduu ekilde padiahn ihsan


na kavutuunu gryoruz.
mrnn sonlarn stanbul' da geiren Dervi Ahmed
Aki, burada evlenmi ve Rabia adnda bir kz olmutur.
Kzn 874/1469-70 ylnda mritlerinden Seyit Vilayet'le
(l. 1522) evlendirmitir. Sultan Il. Bayezid'in Bodan sefe
rinde stanbul'dadr ve 86 yandadr. Tarihini yazmaya
balam ve muhtasar olarak yazd bu esere Menakb u Te
varih-i Al-i Osman adn vermitir. Atsz, Hadfkat'l-Ceva
mi'deki bir kayda dayanarak Ak Paazade'nin 22 Muhar
rem 886/23 Mart 1481 Cuma gn vefat ettiini syler. Bu
tarih, Fatih'in lmnden ncedir. Atsz ve Raif Yelkenci
Bu mr seksen alt oldugnda
Bayezid Han, Bogdan'a agdugnda14

beytine dayanarak, Fatih'in Bodan seferini kastetmilerdir.


Ancak Sultan Bayezid de saltanatnn ilk yllarnda Bo
dan'a sefere kmtr. Eser de bu seferle sona ermitir. Bu
durumda Ak Paazade'nin 1484 ylndan sonra vefat et-

12 metin, v. 1 93a.
13 metin, v. 1 96b-1 97a.
14 metin, v. 1 9b.

37

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

mi olmas gerekir. Baka baz aratrclar da bu fikirdedir.


Bunlarn banda Franz Babinger gelmektedir. Babinger
onun lm tarihini 889/1484 olarak verir ve 86 yanda l
dn ileri srer.15 zerinde altmz nshada yer alan
Bu menakbun tamamnun tarihi hicretiin sekiz yz toksann
da Receb aynun yigirmi altnc gninde yikenbih gni ta
mam olnd16

ibaresi, eserin yazl tarihini verir. Hatta yazar, eseri iin Me


nakb kelimesini iki yerde kullanr ve Tevarfh sz yer alnaz.17
Bu durumda A k Paazade, 890/1484 ylndan sonra vefat et
mi olnaldr. Victor L. Menage, onun yz ya civarnda ya
ad, bylece uzun bir mr srerek btn bir 15. yzyl
katettii kanaatindedir.18 Ayrca Halil nalck; onun 1502 y
lnda ldn tahmin etmektedir. stanbul'un eitli semtle
rinde evi ve dkkanlar vardr.19 Dervi Ahmed Aki, kendi
sinin yaptrd Ak Paa Camii'nin bahesine gmlntr.
Ak Paazade'nin airlik yn de vardr. Ancak onun i
ideri, daha ziyade anlatt konularn bir sonucu gibi gr
lr. Tevarfh-i Al-i Osman bu bakmdan gzden geirilince,
eserde 829 beyitin yer ald grlr.
Trkenin btn devirleri iin dndmzde Ak
Paazade'nin eserini ak, anlalr ve akc bir dille yazd
n grrz. slubunun tatll ve dilinin akcl, her ey
den nce samimi olmasna baldr. Bu durum, eserin kala
balk topluluklar arasnda okunmasn da salamtr. Ayr
ca eserinde sk sk diyaloglara yer vermesi ve ksa cmleler
kullanmas, bu canll daha da artrmtr. O, diyaloglarn
da sadece iki kiiyi kar karya getirip konuturmaz, bu

15 Franz Babinger, age, s. 39; Anonim Osmanlt Kronii (1299- 1512), (Haz. Prof.
Dr. Necdet Oztrk), TrkDnyas Aratrmalar Vakf, Istanbul 2000, s. )()0.1.

16 metin, v. 269b.
17 metin, s . 1 69, v. 269.
18 Victor L. Menage, "Osmanl Tarih Yazclnn ilk Dnemleri", St'ten
istanbul'a, imge Kitabevi, istanbul 2000, s. 83.

1 9 Halil lnalck, "Akpaazade Tarihi Nasl Okunmal", St'ten /stanbul'a,


s. 1 23-1 24.

38

Hayat ve "Tarih"iyle Ak Paazade: Hayat

konumaya zamann havasn da katar. Bu diyaloglar, olay


lara bakarak ortaya konmutur. Yine diyaloga yakn bir e
kilde, zaman zaman okuyucuyla da kar karya gelir. s
lubundaki akclk ve dilindeki tatlln buna bal olarak
gelitiini sylemek mmkndr. zellikle soru ve cevap
ksmlar, bu adan ok etkilidir. Yazar eserinde her trl
cmle eidine yer verir. Bu adan eserin Trk dili tarihi
bakmndan nemli bir yer tuttuunu grrz.
Ak Paazade'nin dilindeki ve slubundaki akcln bir
baka sebebi daha vardr. Ahmed Ak!, yerine ve olaylara
gre dili kullannada usta bir yazardr. Yine hadise, zaman
ve mekana bal olarak okuyucunun dikkatini eker. Bu an
latrnda ise halk ruh ve yaayndan faydalanr. Mesela ka
dlar, yani hakimlerle ilgili olarak verilen u metin bunun ti
pik bir misalidir:
Bu Al-i Osmihiler bir sadk soydur. Hi bunlardan na-meru ha
reket olmam-d. U1ema bir nesneyi kim gnahdur diye, bu Al-i
Osman andan kaarlar-d. Orhan zamannda, Gazi Murad Han
zamannda ulema var-d ve illa mfsidler degller-idi ta an
drlu Halil'e gelince. Kaan kim andrlu Halil geldi, Trk Rs
tem geldi, mevlana didiler. Andan sonra hernan anlar lileye ka
rdurdlar. Halil'n ogl Ali Paa kim vezir old; danimend da
h anun zamannda ok old. Bu Al-i Osman bir sulh kavm-d,
anlar kim geldiler fetvay lile itdiler ve takvay gtrdiler. bu
vilayetde kim eski akaya kimse satu ve hazar itmeye ve hem
gayr vilayete dah gitmeye. Bu nesne Ali Paa zamannda old.
Bu Ali Paa bir zevvak kii-y-idi, ekser mrebbileri de zevvak
oldlar ve kadlarun fesadlar zahir old. Bir gn Bayezici Han
eyitdi: "Kadlar getrn." didi. Hayli fesada mbair kadlar
tutup getrdiler. Yiniehir' de Bayezici Han bir eve koydurd.
Bayezici Han eyitdi: "Varun ol eve od urun, iinde kadlar bile
yansun." didi. Ali Paa hayran u aciz kald bunlarun kurtulma
snda. Meger hanun bir nedimi var-d. Adna Mashara Arab
dirler-idi. Ali Paa an kgrd. Ana eydr: "Eger ol kadlar
handan kurtaracak olursan sana ok mal vireym." didi. Andan
Mashara Arab srdi, han huzuruna geldi. Eydr: "Hanum, be-

39

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

ni stanbol'a ililige gndr." dir. Han eydr: "Bre devletsz,


anda stanbol'da ne'ylersin?" dir. Arab eydr: "Varayum tekr
den keiler dileyelm." dir. Han eydr: "Bre keileri ne'yler
sin?" dir. Arab dah eydr: "Hanum, kadlan kralum keiler
kad olsun." dir. Han eydr: "Bre it Arab! Kadlg keilere vi
rince kend kullaruma virsemne." dir. Arab eydr: "Senn kul
larun okum degllerdr, bu keiler hd okuyup nie yllar
zahmet ekmilerdr." Bayezid Han eydr: "Ya bre Arab i ni
e olur?" Arab eyitdi: "Hanum! An padiahlar bilr ve anlarun
hallaruru ve kallaruru ve ef'allarun." didi. Andan Bayezid Han
Ali Paa'y kgrtd. Han eydr: "Ali, bu kadlar hep okumlar
rndur?" Ali Paa eydr: "Ya Sultanum, okumayan kii kad m
olur?" Han eydr: "Ya n okumlardur, nin yaramazlklar
iderler." dir. Ali Paa eydr: "Sultanum! Bunlarun delgi az
dur." imdiki zamanda kim kadlar resm alurlar binde yigirmi
aka, ol nesne Ali Paa himmetidr, anun-un an bnyad itdi
kim kadlara delk og ola. Paalarla kad-askeri h greler0

Kadlada ilgili bu paradan baka, Timur'un yanna giden


Anadolu Beyleri iin de u szlere yer verir. Burada ise, alay
ve hiciv ynn seer ve beylerin her birini bir meslee koyar:
Bazlar Temr'e vardlar. Taharten ve Germiyanogl ve Dz
me Aydnogl ve Menteogl ve sfendiyar'un elisi bile Te
mr'e vardlar. Amma bunlarun her birisi bir nev-ile varm
lard. Germiyanogl psili hisarndan habsden vezir-ilen kad.
Ayuclar, maymunclara uyd, Temr'e vard. Menteogl san
sakaln yoldurup h olup vard. Aydnogl erilik ide vard.
sfendiyar'un ilisi-y-ilen Taharten nker olup bile vard.21

gibi ifadeler, halk ruh ve hafzasnn alay tarafna hitap etti


i iin anlatrnda bir canllk ortaya kmtr.
Bunlardan baka, mesela Sultan Il. Murad'n ordusuna
Karamanolu tarafndan gnderilen askerler iin padiahn
azndan u szler dklr:
20 metin,
21 metin,

40

v.
v.

71 b-73a.
79a-b.

Hayat ve "Tarih"iy/e Ak Paazade: Hayat

Diledi kim Karamanogl'ndan geleni dah gre. Andan gelen


lekern begine eyitdiler: "Sen dah getr adamlarum gs
ter." didiler. Ol dah cebelsini arz itdi. Kaltak eyerller, yrt
ma krkller, rme kuatlular, kabalak dlbendller, zen
gsi kay ipden Turkutlunun birer blk at ogrlarn div
rp gndrmi. Akayluogl'na dnp hnkar eydr: "Be
nm anun yardmna ihtiyacuru yokdur Hak taala inayetinde.
Amma min-vechin mashara eksk idi, anun-un gndrmi
dr." didi.22

Benzetmelere bavurmas da slubuna ayr bir ekicilik


vermitir.
Eger sorariarsa bu vezir kim? Cevab stanbol esiri Rum Mu
hammed'dr kim sonra padah an it gibi bogdurd.23 Kral
hd kafasa girmi kuzguna dnmi-idi.24 Ve bu tarafda Pir Ah
med dah kim beg old, kuyrugn bulamaga balad. 25 Hernin ki
Karaman kargalar ve kuzgunlar Sultan Bayezid'n ahinlerin
grdiler, tagldlar, kadlar.26

Bunlara ek olarak Dervi Ahmed Aki, eserinde adet ve


rflere geni yer vermi, kz grmek, gelin almak, snnet
dn gibi hadiseler onun dil ve slubuna ayr bir canl
lk katmtr. Her devrin belas olan rvet hadiseleri de
eserde ayr bir yer tutmutur. O, rvet iin; "sz kesen, dil
tutan, i bitiren" gibi ifadelerin yannda "insanlar utandran"
gibi ifadeler de kullanm ve rvetin ne ekilde verilip aln
dn da anlatmtr.
Anlatmnda zaman zaman Dede Korkut hikayelerini
anmsatan ifadelere de yer vermitir.27 ifadede bu ekilde
menkbe ve hikaye trne ynelmesi, dilinin akcln ver
dii gibi sade ve anlalr olmasn da salamtr. Kulland-

22
23
24
25
26
27

metin, v;
metin, v.
metin, v.
metin, v.
metin, v.
metin, v.

1 69a-b.
1 84a.
222a.
226b.
263 b.
265a.

41

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

kelimeler ak, anlalr Eski Anadolu Trkesi szleridir.


Bu bakmdan eserin anlalmasnda zorluk ekilmez.
Ksaca sylemek gerekirse bunlar, Ak Paazade'nin dili
ne ekilde kullandm gstermekte ve dilindeki canlln
kaynan vermektedir. Btn bunlar gz nne alndnda
Ak Paazade'nin eseri iin menkbe ve tarih demekten ok,
gerekiere bal tarihi hikayeler bile denebilir. Ancak Ak
Paazade'de ak ve canl bir tarih uuru ve Al-i Osman sev
gisi vardr. Hemen her hadisenin sonunda tarih vermeyi ih
mal etmedii gibi Osmanl padiahlarn, tarih ve hadiseler
iinde bir gzlemci olarak okuduklar, dinledikleri ve gr
dkleriyle adm adm takip etmesi, onun bir baka yndr.

MENAKIB u

EsERi:
TEV.ARH- AL- SMAN

Ak Paazade eseri iin Menakb kelimesini kullanmasna


ramen, bugne kadar yaplan neirler, Menakb u Tevarzh-i
Al-i Osman deil, Tevarfh-i Al-i Osman28 veya Ak Paazade
TarfhP9 isimlerini tamaktadr.
Tevarfh-i Al-i Osman'n imdilik bilinen on iki nshas
vardr. Giese ve Ali Bey neirlerini esas alarak yeni bir neir
yapan, fakat yazma nshalardan dorudan faydalanmayan
Atsz, Giese'ye dayanarak on bir nshay ayr ayr ele alp
bilgi vermektedir. Ayrca eserin eksik nshalar da vardr.
Atsz, btn bunlar yle tantmaktadr.
Tevarih-i Al-i Osman Nushalar:
Akpaaolu'nun mukayeseli basmn yapan Giese bu tarihin
mevcut nushalar haknda bilgi veriyor. Nushalarn bir takm
tam, bir takm eksiktir.

28 Tevarfh-1 At-i Osman, Ali Bey neri, istanbul 1 332; Ahmed Aki; Tevarfh-i
At-i Osman, Atsz neri, istanbul 1 947.

29 A1k Paazade Tarihi, Friedrich Giese neri, Leipzig 1 929.

42

Eseri: Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

Tam nushalar unlardr:


1 . Upsala nushas: Tornberg katalounda 279 numara ile gste
rilmitir. Kitabn ad yoktur. Gayet gzel yazlm bir nushadr.
Fakat imla yanllar ve ihmaller olduka fazladr. Yanl cilt
lenmitir ve kitapta drt yerde byk atlamalar vardr. Giese
bu nushay kendi basmna temel yapmtr.
2. Murdtmann nushas: "Menakb ve Tevarih-i Al-i Osman"
adnda bir kopyadr. 1 859 da Henri Cayol'un elinde bulunan
bir yazmadan istinsah olunmu; fakat sonra Cayol orijinali kay
bolmutur. Pek iyi bir nushadr. Fakat bunda da ihmaller ve
imla yanllar grlyor.
3. Berlin nushas: Prnsya Devlet Ktpanesinin ark yazmalar
ksmnda 2448 nurnarada "Menakb ve Tevarih-i Al-i Osman"
adyla kaytldr. Sonunda birok sayfalar eksiktir. Giese'ye g
re en iyi yazma budur. Fakat Giese kendi basmna baladktan
sonra bunu grebilmi ve bunu hasma temel yapamamtr.
Berlin nushas nce Istanbul'da kitaplarn elinde bulunuyor
du. Maalesef Almanlara satld. Bu nushay gren Raif Yelken
ci bu harekeli ve gzel nushann aa yukar 950 (=1543) ylla
rnda istinsah edilmi olduunu sylyor.
4. Dresden nushas: Ad "Tevarih ve Menakb- Al-i Osman"
dr. Dresden Kral Klpanesi ark yazmalar katalounda 60
nurnarada kaytldr. yi bir yazmadr. Fakat bunda da mhim
atlamalar vardr. Bir de Trke kelimeler yerine Arapa-Acem
ce kelimeler oturlulmutur ki bu gayretkelik baka yazmalar
da yoktur.
5. Nikolsburg nushas: Nikolsburg (Mahren) atosunda Prens
Ditrichstein'n ktpanesindeki nushadr. hmaller, acelecilik
ler ve imla yanllar ile doludur. Fakat tam bir nushadr. 897
(=1492) tarihine kadar gelmektedir.
6. Vatikan nushas: Ad "Kitab- Menakb- Tevarih-i Al-i Os
man" dr. Gzel yazsna ramen pek kt bir yazmadr. Sayfa
rakkarolar da yanltr. inde eksikleri de vardr. Buna ra
men istinsah tarihi belli olan tek nusha budur. Istanbul'da Ka
tib Mustafa tarafndan 997 rebilevvelinin ortasnda (=1589 u
batnn ba) istinsah edilmitir.
7. Istanbul nushas: Mze-i Hmayunda bulunan bu nusha Istan-

43

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

bul hasuruna temel olmutur. 908 (==1502) ylna kadar gelmekte


dir. Eksikler ve yanllarla dolu ve bazan da kank bir nushadr.
Fakat baz noktalarda dier nushalan tamamlamaktadr.
8. Paris nushas: 1 1 8 numaradadr. ifade farklar bakmndan
teki nushalardan epey ayrdr. Bundan dolay Giese, nusha
farklarn gsterememitir. Aradaki farklarn okluu ve baka
sebepler yznden Wittek bu nushay Akpaaolu'nun kay
na saymtr.
9. Msr nushas: Ezher Camisinde (Rivaq l-Etrak, Nu. 3732)
bulunan bu nusha hicri 900 ylnn safer ayna ait (== 1494 kas

m) bir vak'a ile bitmektedir. Giese bu nushadan faydalanama


mtr. Bu nushay ilim dnyasna tantan Joseph Schacht onu
"byk kaln bir yazma; gzel, byk yaz, tamamen harekeli"
olarak vasflandrmaktadr. (Kahire ve Istanbul Ktpanelerin
deki Eseriere Dair, Nu. 88, Prusya lim Akademisi Felsefe-tarih
ubesi teblileri, berlin, 1928).
10. Kilisli Rfat tarafndan bahsedilen nusha: Kilisli Rfat, "Trk
Yurdu, dergisinin 1927' de kan 28inci saysnda cilt: 5) bu yaz
madan bahsediyor, batan ve sondan eksik olmasna ramen
Istanbul basmndan daha iyi olduunu syliyerek baz rnek
ler vermek suretiyle Istanbul basmnn yanllarndan birka
n dzeltiyor. Bugn bu nushann nerede olduu belli deildir.
ll.

Ahmed Vefik Paa nushas: Byle bir nushann olduu Ah

med Vefik Paann 9 terinievvel 1 292 de A. D. Mordtmann'a


yazd mektuptan anlalyor. Fakat bu nushann da ne oldu
u belli deildir.
Tevarih-i AI-i Osman'n eksik nushalar da unlardr:
1 . Oksford nushas: Her sayfas 18-21 satrdan 17 yapraklk bir
Akpaaolu paras olan bu eser baslmam Ethes katalo
unda 2049 numaradadr. Bu nushada iirler yoktur. Bab ba
lklar da oklukla ihmal olunmutur.
2. Viyana nushas: Viyanacia mparator-Kral Ktpanesinde
982 numaradadr. 20-30 sayfalk bir para olan bu nusha Istan
bul nushasna benzemektedir.
3. Paris nushas: 50-60 sayfalk bir para olan bu nusha Upsala
nushasna benzemektedir.

44

Eseri: Menilkb u Tevarih-i Al-i Osman

Bunlardan baka bilim alemine kmam olan Sleymani


ye Ktphanesi Yazma Balar 4954 nurnarada kaytl bir
nsha daha vardr. Bu nsha tamdr ve bir ajanda defterine
yazlmtr. Haza Menakb u Tevarfh-i Al-i Osman baln ta
yan bu nsha, gzel bir rik'a ile yazlmtr. Bununla birlik
te imdilik, Ak Paazade Tarihi'nin on iki nshasnn varl
ndan bahsetmek gerekir. Bu nshada sayfa esas alnm ve
yazan, ajanda sayfalarna bal kalmtr. Her sayfada otuz
satr bulunmakla birlikte, zaman zaman satr saysnn
otuz ikiye dt, bazen de otuz drde kt grlr.
Sleymaniye nshas sonuncusu eksik braklm 167
"bab"dan meydana gelmitir. Bu nshada dikkat eken bir
durum vardr. O da 161. bab sonunda yer alan tarihlerir fark
l oluudur. Yazar bu babda Il. Bayezid'in Karabadan seferi
ni anlatmtr. Babn sonuna doru,
Akkerman' a kad nasb itdi ve hutbe-i slam oknd bu iki ehir
lerde bile. Bu fethn tarihi hicretn sekiz yz toksan tokuznda
vak alnd Sultan Bayezid Han Gazi elinden.

dendii halde ayn bab,


Bu menakbun tamamnun tarihi hicretn sekiz yz toksann
da receb aynun yigirmi altnc gninde yikenbe gni tamam
olnd.30

eklinde sona ermitir. Ayrca bundan bir nceki babn so


nunda yer alan tarih de 887/1482 olarak verilmitir. Bu se
ne, Sultan Cem'in hacca gittii senedir.
Halbuki Bodan' a (Moldova) ilk sefer 87911475 tarihinde
Fatih tarafndan yaplmtr. kinci sefer ise 889/1484 yln
da Il. Bayezid tarafndan gerekletirilmitir.3 Bu durumda
zerinde altmz her iki nshada da, 899 olarak verilen
tarihin 889 olmas gerekmektedir. Zaten bab sonundaki ta
rih de 890/1485 eklindedir.
30 metin, v. 269b, s. 1 69.
31 ismail Hami Danimend, izahil Osmanli Tarihi Kronolojisi, 1 . Cilt,

s.

383.

45

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Kilisli Rifat'n bahsettii/2 imdiye kadar gn na k


mam bir nshaysa, bizim bulduumuz ve yaynda esas
alarak Sleymaniye nshasyla karlatrdmz nshadr.
Bu nsha stanbul Arkeoloji Mzesi Kitapl'nda bulun
maktadr.33 Ali Bey'in Ak Paazade Tarih i'ni yaynlamas
zerine bu nshaya tesadfen rastlayan Kilisli Rifat, matbu
ve yazma nshayla ilgili olarak unlar sylemektedir.
Mezkr eseri ok severim, ok okurum. Lakin her okuduka
bir takm kelimelerin yanl, bir takm cmlelerin manasz olu
u beni pek zyordu. "u kitabn bir doru nshas bulunsa"
diye hasret ekerdim. Hsnniyetim neticesi olarak, ok kr
u gnlerde doru bir nshasn buldum. Basmasyla karla
trdm. Neticede grdm ki basma tahminden ok fazla herbad
denilecek kadar yanl imi 34

Ali Bey basksyla bahsettii yazmay yer yer karlatran


Kilisli Rifat, bylece Ali Bey basksnn dayand nshann35
tutarsz ve yanl taraflaru da ortaya koymaya almtr.
Hatta Raif Yelkenci ve Atsz'n bahsettii, bizim de dikkati
mizi eken fazla bablar konusunda o, unlar yazmtr.
Eserin sonunda mellifin ikrar vechile eser 166 babdan ibaret
olmak lazm gelirken, bablar 196 olmu. Demek ki otuz bab faz
ladr. Bir bir saydm, byle buldum. Bu halde ya mellifin s
z veya eserin imdiki vaziyeti yanltr. Bana yle geliyor ki
bu esere sonradan kalem kardrlm; bu fazlalk o yzden
vcuda gelmidir.36

Bu gre katlan baka aratrmaclar da vardr. William

32 Kilisli Rifat, "Ak Paazade Tarihi", Trk Yurdu, c. 5, nu. 28, istanbul 1 927,
s. 392.

33 Ak Paazade, Tevarlh-i At-i Osman, istanbul Arkeoloji M zeleri

Ktphanesi, nu. 1 504.


34 Kilisli Rifat, bkz. agm, s. 392.
35 Ak Paazade, Tevarlh-i At-i Osman, istanbul Arkeoloji Mzeleri
Ktphanesi, nu. 478.
36 Kilisli Rifat; agm, s. 391 .

46

Eseri: Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

L. Langer ile Robert P. Blake bunlardandr. Bunlar birlikte


yaynladklar bir makalede;
Bu yeni tespit edilen yazmalardan en azndan , Codex Va
tikanus' dan daha iyi olmakla birlikte onlar da bu nemli kay
nakla ilgili sorunlar zmemize yardmc olamamaktadr. Ek
ksmlar nshadan nshaya olduka deimektedir. Byk l
de emin olduumuz tek husus, Ak Paazade'nin kendisi
nin olaylar 1485 ya da 1486'da bitirdii ve sonraki blmlerin
1510 civarnda yazlddr.37

Ayrca yazma nsha iin;


u nsha shhatli bir nsha olmakla beraber, ma'teessf batan
ve sondan noksan var. Bablarn saydm 140 babdr. Demek ki
26 bab noksandr. Bunun yars baa yars sona dyor.38

Kilisli Rifat'n ele geirip okuduu bu nsha, sadece ba


tan ve sondan eksik deildir. Harekeli olan ve her sayfada
on satra yer veren bu nshann orta yerlerinde de eksik
lik vardr. Ancak sayfa ve varak numaralar birbirini takip
ettii iin bu durum anlalamamaktadr.

37 William L. Langer-Robert P. Blake, "Osmanl Trklerinin Douu ve Tarihsel


Arkaplan", St'ten istanbul'a, s. 1 77 -1 81 .

38 Kilisli Rifat; agm, s. 391 .

47

Not: Kitaptaki blm/bab numaralar, okuma kolayl salamak


amacyla konmutur ve zgn metinde yoktur.

SMANOGULLARI'NIN TARH

Bize nimet veren, slam'a yneiten ve sevgilisi


Muhammed'in -salat ve selam onun zerine olsun
mmetinden klan Allah' a hamd olsun.

Ey aziz insan! Ben fakir, eyh Yahya'nn olu Dervi Ah


med Aki'yim. eyh Yahya da, yce Sultan Ak Paa'nn
olu eyh Selman'n oludur. Ak Paa da, Seyid Ebulve
fa'nn halifesi, devirlerin nde geleni Baba lyas'n olu
ufuklarn aydnlahcs Muhlis Paa'nn oludur. Allah hep
sinin kabrini nurlada doldursun.
Ben fakir, Kostantiniyye' de her bir eyden el ekip, Al
lah' n honut olaca ilerle urap ona teslim olarak, hrs
tan uzak sabr elbisesini giyip kemde oturmu ve dua
sofrasn sererek, nimetiere kavumutum. Anszn dostlar
dan bir topluluk, Osman soyunun tarih ve gzel hikayele
rinden sz atlar. Ben fakire de sordular, karlnda Or
han Gazi'nin iman shak Fakh'n olu Yah Fakl'ten
okuyup bildiim kadaryla cevaplar verdim. te Orhan
Gazi'nin imamnn olu olan Yah Fakh, Sultan Bayezid
Han'a gelinceye kadar bu hadise ve menkbeleri yazm.
Ben de Orhan Gazi'nin imamnn olu Yah Fakh'e bal
kalarak, bakalarndan duyduklarmla birlikte, Osmano
ullar'nn szlerinden ve olaylarla dolu menkbelerinden
bazlarn ksa ve z olarak kaleme aldm. Kalem de bu u
suz bucaksz safhada kalbime syledi. Her bir eyden elini
eken bu aciz de can kulan kalemin sesine tuttum, gn
lm hayretler iinde kald ve sylemeye baladm.
iir
Allah hep bilen, hep diri olan hep gl olandr
Yaratc, gzellikler veren, hazr ve grp gzetendir
Ey bu varlklar yoktan yaratp gsteren
Hepsini yerli yerince koyup birliini dillerde syleten
51

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

nsanlar dilenci ve padiah yapan


Hkmn delillerle belgeleyen
Ey ayplar rten, gizlilikleri bilen Allah!
Sen gnahlar balayan, gerek Hakim'sin
Ben zavall, muhta, ayaklar altnda bir kulum
Sen gnlmn gzne gzellikler gster.
Artk rnrn sonuna geldim
Ve bir seksen be yl yaadm
Dnyada pek ok alacak hal grdm
Sylemeye kalksam hangi birini anlataym . . .
Devrimde olanlar deftere yazdm
Sonra Ouz' dan Gk Alp' a kadar gittim.
Osmanoullar'nn menkbelerini han sultan
Yazdm ayrt etmeksizin Allah iin savaanlar
Soylarn ve nesillerini anlataym dedim.
Bylece bu hanlarn asln sen de anlarsn.
Bunlar neden oldu iyice anlataym da
Gstereyim Allah yolunda savaan bu insanlarn
Hkmdarlklarn ve gsterili hallerini
Dinle, onlarn byklklerini syleyeceim.
Onlar nereden yryp hangi ile vardlar
Geldikleri memleketi nasl aldlar
O hanlar ve padiahlar neler yaptlar
Ve dnyada nasl sultan oldular
Ben binde birini bildiriyorum,
Sen bu ak hocasnn dediklerini dinle
Benim de soyum ve neslim bu slaleyle dodu
Hatta her doanmz bu slaleyi grd
Biz aktan ve gizli olarak dua ederiz
Kurtuluumuz onlara hizmet sayesindedir
Benim soyuma ve neslime Osmanoullar
"Aki" diyerek, ihsanlar eder
52

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bizler eskiden beri dua eden aklarz


Duann gnahlara ila olduunu iyi bil.
En evvel Osmanl slalesine dua edip
Sonra onlarn menkbelerini anlatalm.
Duamz mutlaka kabul olunur.
Bu gnein douu gibi apak grnr.
Birinci blmde szn al
Soy ktncieki isimlere ayrlacaktr

BLM 1
Osmanoullar soyunun adlar.

Nuh Peygamber'in, selam onun zerine olsun, olu Ya


fes'in olu Mai'nin olu in'in olu Turmu'n olu Yan
temr'un olu Korluga'nn olu Karahul'un olu Sleyman
ah'n olu Karalu Olan'n olu Amud'nn olu Kara
ca'nn olu Kurtlm'n olu arboga'nn olu Sevin'in
olu Togar'n olu Baybus'un olu Kzl Boa'nn olu Ka
mar'nn olu Bansup'un olu Karahan'n olu Tozak'n o
lu Aykutluk'un olu Karahan'n olu Ouz'un olu Gk
Alp'in olu Basuk'un olu Toktimur'n olu Sugar'n olu
Baky'nn olu Sunkur'un olu Kayntur'un olu Togar'n
olu Aykolug'un olu Sayntur'un olu Kzl Boa'nn o
lu Kaya Alp'in olu Sleyman ah Gazi'nin olu Ertu
rul'un olu Osman Gazi' dir.

BLM 2
Osman Gazi'nin soyu ve slalesi hangi vilayetten
ne sebeple geldiler; niin padiah oldu; sonra bu Rum
lkesine (Anadolu'ya) hangi sebeple geldiler; onu anlatr.
Osman Gazi'nin d edesi olan Sleyman ah Gazi en evvel
Rum vilayetine gelmiti, ite gelmeleri iin asl sebep buy
du. Abbasi'lerden Sleyman ah devrine kadar Celi (Arap)
53

Ak Paazade

Osmanoullar'nn Tarihi

slalesi Yafesoullar slalesine stn idi. Ayrca Rumiara


ve ranllara da Araplar stn idiler. Bundan memnun ol
mayan ve soy bakmndan Yafesoullar'na bal olan ran
hkmdarlar gayrete gelip Araplarn stnln orta
dan kaldrma yollar aradlar. Yafesoullar'ndan ger ev
li diye adlandrlan Trkleri kendilerine siper edindiler.
Bylece Araplara kar stnlk saladlar. Araplar stn
lklerini kaybedince, kafir lkesinin insanlar inat ettiler.
Acemler de bu ger evli halktan ekinip tedbir aradlar.
Ger evin nde gelenlerinden olan Sleyman ah Gazi'yi
ileri ektiler. Elli bin kadar Trkmen ve Tatar evini emrine
vererek, "Haydi Anadolu'ya gidip Allah yolunda arpa
rak gaza edin." dediler. Sleyman ah bunu kabul edip n
ce Erzurum' a, sonra da Erzincan' a geldi. Erzincan' dan
Rum vilayetine girdiler. Bir nice yl ilerlediler ve etrafiarn
fethettiler. Sleyman ah Gazi pek ok yiitlikler gsterdi.
Bunlar Anadolu'nun dalarnda ve derelerinde zorluklarla
karlatlar. Ger evlerin davar da ayn durumda olup
ok incinmilerdi. Tekrar Trkistan'a yneldiler. Geldikle
ri yola gitmeyip Halep vilayetine ktlar. Ca'ber Kalesi'ne
vardlar ve Frat Irma nlerine geldiler. Nehri gemek is
tediler ve Sleyman ah Gazi'ye, "Han'm! Biz bu suyu na
sl geelim?" dediler. Sleyman ah atn suya srd. n
yar imi, at srnce Sleyman ah suya dt. Eceli gelip
Allah'n rahmetine kavutu. Sudan karp Ca'ber Kale
si'nin nne defnettiler. imdiki zamanda oraya "Trk
Mezar" derler. Ayrca o kaleye de yine ayn soydan D
gerler adnda bir topluluk, eskiden olduu gibi imdi de
hkmetnektedir.
yle olunca bu ger halk etrafa dald. Bazs lden ya
na gitti. imdiki zamanda onlara am Trkmenleri derler.
Bazs yine Anadolu'ya dnd. Bunlarn kimi Tatar kimisi
Trkmen'dir. Bu zamanda Rum' dan olan Tatar ve Trkme
o taifedendir. Bazs Sleyman ah'n oluna uydular.
Bunlarn biri Sunkur Tigin, biri Gndodu ve biri de Ertu
rul Gazi'dir. Bu karde geldikleri yola dnp Frat'n ba
ndan yryp Pasin Ovas ve Srmel ukuru'na gi.:er.
54

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Erturut kardeleriyle gitmeyip drt yz kadar adrla ora


da kald. Dier iki kardei yine asl vatanarna gittiler. Er
turul orada epeyi zaman kald, yaylasn yaylad klasn
klad. Bir hayli zaman geince Sultan Alaeddin Rum lke
sine yneldi. Fetihlerde bulunup ksmetindeki kadar fethet
ti ve padiah oldu. Bu uzun hikayedir; ben Osman soyunun
menkbelerini anlatmak iin ksa tuttum. Erturul Gazi, Sel
uk slalesinden olan, Sultan Alaeddin'in ran lkesinden
Rum lkesine gelip padiah olduunu iitince, "Erin kadri
bilinir lkeye gitmek bize vacip oldu, artk biz de gaza eder
Allah yolunda savarz" dedi.
Erturul Gazi'nin, Osman, Gndz ve Saru Yat adnda
olu var idi. Saru Yat'ya Savc da derlerdi. Bunlar da
Anadolu'ya yneldiler. Gelip hsn- Musul vilayetine ulat
lar. Erturul Gazi'nin Anadolu'ya gelmesinde daha baka
sylentiler de vardr. Ancak en dorusu benim yazdm
dr. Erturul Gazi olanlarndan Saru Yat'y Sultan
Alaeddin' e gnderdi ve "Bize de yurt versin, gidelim gaza
edelim." dedi. Saru Yat babasnn szlerini Sultan
Alaeddin' e getirdi. Sultan bunlar geldii iin ok sevindi.
O zamanda Karacahisar tekfuruyla Bilecik tekfuru Sul
tan' a itaat edip hara verirlerdi. O iki yerin arasnda bulu
nan St vilayetini bunlara klamak iin yurt gsterdiler;
ayrca Domani Da'n ve rneni Bili'nin dan bunlara
yayla verdiler. Saru Yat babasna varnca bu haberi syle
di. Erturul kabul edip yrd ve Ankara'ya geldiler. Yurt
larnda yerletiler. Erturul Gazi zamannda kavga dv
olmad. Yaylalarn yaylayp klalarn kladlar. O zaman
Karahisar vilayetinde Germiyan babas Alra vard, ona
avudur derlerdi. Ayrca Karahisar'la Bilecik vilayetlerini
zaman zaman vurup rahatsz eden Tatarlar vard. Erturul
Gazi'nin geliiyle bu yerlerin kafideri Tatarlardan korun
mular, gven iinde yaar olmulard. Erturul Gazi vefat
edince, Osman Gazi'yi babasnn yerine koydular.
Osman Gazi baa geince komu kafirlerle ok iyi gein
di, ancak Germiyanolu'yla dmanla balad. Zaten bu
radaki kafider Germiyanolu'ndan incinirlerdi. Osman Ga55

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

zi'nin, uzak yerlerden aviannaya balamas, gece gndz


gidip gelmesiyle yannda bir hayli adam topland.
iir
Herkese Hakk'n varln syletmek iin.
Osman, din klcn beline kuand.
slamiyet' i, gstermek iin o nuru
Osman, dnyada yayacak
Kfr karanl Rum lkesini kapladndan,
Osman, btn alemi nura bamak ister.
slamiyet' i yaymak iin frsat kaps ald
Ve onun kilidinin anahtar Osman oldu.
Muhammed' e inananlarn nderi Osman
Mucizelerin gsterdii kimsedir artk.

BLM 3
Osman Gazi'nin gece gndz demeden
zaman zaman drt bir yana yrmeye baladn anlatr.

Aya Nikola adnda bir kafir, negl' de Osman yaylaya ve


klaya gittikleri zamanda, bunlarn gn yamalayp za
rar verirdi. Osman Gazi, Bilecik tekturuna bundan ikayet
te bulundu ve "Sizden dileimiz, biz yaylaya gittiimiz va
kit eyalarmz sizde emanet koyalm." dedi. O da kabul et
ti. Ne zaman yaylaya gidecek olursa, Osman Gazi btn e
yalarn kzlere ykletir ve bir nice hatun kiiyle gnderir;
onlar da varp kalede emanet korlard. Yayladan dndkle
ri vakit de peynir, hal, kilim ve kuzular hediye getirip ema
netlerini alp giderlerdi. Ayrca bu kafirlerin bunlara itima
d pek ok idi. Ancak inegl kafideri Osman Gazi' den eki
nirler, onlar da bu kafiderden saknrlard.
Bir gn Osman Gazi rneni Beli'nden yetmi kiiyle gelip
negl' vuracakm. Ancak kafirlerin casusu var imi, on
lara bildirmi. Bunun zerine kafider pusu kurdular. Os56

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

man Gazi'nin Artun adnda bir adam bu durumu gelip


"Bel tkendii yerde pusu kurdular." diye haber verdi. Ga
ziler de Tanr'ya snarak doru pusuya yrdler. Piyade
olan gazilede kafider arasnda sava koptu. Kafider ok
fazla idi, byk muharebe oldu. Osman'n kardei Saru Ya
t'nn olu Uyal Hoca ehit dt; mezar rneni Beli'nin bi
timinde Hamza Bey kynn bucandadr. Ayrca mezar
nn yannda yklnaya yz tutmu bir Kervansaray da bu
lunmaktadr. Oradan dnp geri geldikten sonra Osman
Gazi yaylaya gitti.
iir
te Osman'n ilk sava budur;
imdi ikincisini syleyeyim de ar.
Yurduna gelip Allah' a ok yalvarr;
'Ey Tanr! Canma gayretin isteini bala' der.
'Ey Tanr bana slam kuvvetini ver'
diye kendi kendine sylenir ve 'Ey Osman, ala' der.

BLM 4
Osman Gazi'nin nasl bir rya grdn, bunu kime
haber verdiini ve yorumunun ne olduunu anlatr.

Osman Gazi niyazda bulundu ve bir lahza alad. Uyku


hastnnca yatp uyudu. Kendilerinin aralarnda bir sevgili
eyhin bulunduunu grd. Onun pek ok kerameti grl
mt ve btn halk ona candan gnlden bal idiler. O
derviti, ancak bu, iinde saklyd. Dnyal, mal, davar
pek ok idi. Dervilere mahsus era ve alem sahibiydi..
Hibir zaman konuu eksik olmaz, gelenden gidenden evi
bo kalmazd. Osman Gazi de bu yce insana zaman zaman
gelir misafir olurdu.
Osman Gazi uyuyunca dnde bu yce kiinin koynun
dan bir ayn doarak geldiini ve kendi koynuna girdiini
grd. Bu ay Osman Gazi'nin koynuna girdii anda gbe57

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

inden bir aa biter, glgesi btn alemi kaplar ve glge


sinin altnda dalar meydana gelir ve bu dalarn dibinden
sular kar. Bu kan sulardan kimileri ier, kimileri de bah
eler sular ve emeler aktr. Sonra uykudan uyand, gelip
eyh' e haber verdi. eyh, "Oul Osman Gazi, sana mjde
ler olsun, yce Tanr sana ve nesline padiahlk verdi, kut
lu olsun. Ayrca benim kzm Malhun, senin ein olacak."
dedi ve o anda nikahlayp kzn Osman Gazi'ye verdi.
iir
"Olum kurtulu da frsat da senin oldu
Hakk'a giden konaklar da senin iin byk nimettir.
Baht akl sana verildi sarslmaz bir taht ile
Batan sonsuza kadar bu devlet ve kutluluk senin olsun.
Senin evlatlarn sayesinde dnya rahata kavuur;
Velilerden senin torunlarna dualar vardr.
Kandilleriniz dnyann her yerini aydnlatsn,
Sofralar serilsin, herkesi oraya ar.
Soyun ve geleceinle her iki dnyada iyilik ve hayrla
anlmak
Belgeleri de sana verilmitir.
Tanr' dan sana baht akl ve kutluluk ulatndan,
Dnyada srlen devirler de senin olsun.
Sen zamann Sleyman'nn kaynasn;
Artk insanlara ve cinlere ferman senden gider.
Osman Gazi'nin dn yoran eyh Edebal, padiahl
ona ve soyuna mjdeledi. Yannda eyhin bir de rencisi
vard ve adna Dervi Tururolu derlerdi. O dervi, "Ey Os
man Gazi! Yce Allah sana padiahlk verdi, bize de kra
ne gerek." dedi. Bunun zerine Osman Gazi, "Her ne za
man padiah olursam sana bir ehir vereyim." deyince,
Dervi, "ehirden vazgetik, bize u kyceiz yeter." ceva
bn verdi. Osman Gazi bu istei kabul etti. Dervi bunun
58

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

zerine, "Bize imdi yazl bir belge ver." dedi. Osman Ga


zi de, "Ben yaz yazmasn bilir miyim ki benden yazl ka
t istersin." dedi. Sonunda Osman Gazi "te babamdan ve
dedemden kalm bir klcm, bir de marapam var. Bunlar
sana vereyim, elinde bulunsunlar ve bu nianlar saklasn
lar. Eer Hak teala beni bu hizmete kabul edecek olursa, be
nim soyurodan gelecek kimseler bu alametleri grp kabul
ederler." dedi. u zamanda bile o kl bu derviin torunla
rndadr. Osman Gazi padiahn neslinden gelenler o klc
grnce dervilere cmertlikle balarda bulunup klcn
eski knn tekrar yenilediler.
Edebal yz yirmi be yana kadar yaad. Biri genliin
de, biri de ihtiyarlnda iki hanm ald. nceki hanmndan
olan kzn Osman'a verdi. htiyarlnda ald hanm Ta
ceddin-i Krdl'nin kz idi. Hayreddin bacanak oldu. Bu hi
kayeyi Sultan Murad'n babas Sultan Mehmed zamannda
Edebal olu Mahmud Paa' dan iittim. Mahmud Paa yz
yandan fazla yaam idi.

BLM 5
Osman Gazi, kaynbabas d yorduktan sonra
neler ortaya kt ve neyle megul oldu onu anlatr.
Osman Gazi bu tabiri iitince himmet klcn gnl beline
skca balad. Bir gece yryp negl'e vard. Yannda
Kulaca denen kk bir hisar vard. Onu yamalad ve ate
e verdi, kafiderini o gece krd. Sabah olunca o ilin kafide
ri toplanp Karacahisar tekfuruna, "Ne duruyorsun, seni ve
slaleni esir ediyorlar, bu ili elimizden alarak yakp ykyor
lar, sonra buralarn yerini suyunu brakacak gibi de deil
ler. Biz de onlara kar kmalydk. imdi bunlar bu lke
den karmaz ve ldrmezsek, son pimanlk fayda ver
mez." dediler.
Onun Kalanoz adnda bir de kardei vard. Emrine byk
bir ordu verdi, bunlar inegl kafideriyle bir araya geldiler.
Osman Gazi de gazilerini toplad ve kizce'ye geldi. Torna59

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

l Beli'ni atklar yerde savatlar. Olduka byk sava


yapld. Osman Gazi'nin kardei Saru Yat'y orada ehit et
tiler. O yerde bir am aac var, imdi ona Kandilli am
derler. Vakit vakit onda bir k grrler. Sonra o Kalanoz
adl kafir de vuruldu. Osman Gazi'ye haber verdiler. Os
man Gazi, "nce onun karnn yarn, sonra da eip it gibi
gmn." dedi. Ne sylediyse yaptlar. Bu sebepten o yerin
ad "teeni" olarak kald. Saru Yat'y da gtrp St'te
babasnn yanna defnettiler.
iir
Allah en byktr diyerek gaza ettiler,
Bir an bile Allahu ekber szn dillerinden drmediler.
slam klc kafirlerin zerinde salnd
Ve Allahu ekber sesleri gklere kt.
Tanr'nn cenneti kllarn glgesindedir.
Bunu peygamber haber verdi, Allahuekber.
an, an taklan yerler, kiliseler bozuldu,
Allahu ekber sesleriyle slamiyet' e makam oldu.
Bu gazann tarihi hicretin alt yz seksen beinde (M.
1286) vaki oldu.

BLM 6
Sultan Alaeddin'in kafirlerle Mslmanlarn
arasnda geen olaylardan haberdar olduunu bildirir.

imdi Sultan Alaeddin, kafirlerin kalabalk bir orduyla Os


man Gazi'nin zerine yrdklerini, kardei Saru Yat'y
ehit ettiklerini ve buna hangi kafir askerlerinin katldn
tahkik edip rendi. Bunun zerine sultan, "Anlald Kara
cahisar tekfuru bizimle dman olmu." dedi. Sonra da,
"Germiyanolu o garipleri sevmezdi, oklukla o kafirlerin
hareketi onun yzndendir, ben bunu iyi bilirim." dedi.
60

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

"abuk asker toplansn." emrini verdi ve "Bizde slam gay


reti yok mu, o kafider nasl byle bir harekette bulunabi
lir?" dedi. Byk ordu topland, hcum etip Karacahisar'n
zerine yrdler. Bunu iitince Osman Gazi de geldi. O da
bir yandan savaa giriti. Bir iki gn sava oldu. Ancak Sul
tan'a, "Bayncar Tatar geldi, Ereli'yi ald, ykt, halkn kr
d ve ehrini atee verdi." diye imdat isteyenler geldi. Sul
tan Alaeddin Osman Gazi'yi ararak, hisar iin getirilen
silahlarn hepsini verdi. Sonra da, "Oul Osman Gazi! Sen
de kutluluk belirtileri oktur. Sana ve senden doacaklara
kar koyacak yoktur. Benim duam Allah'n yardm, velile
rin himmeti ve Peygamberin mucizeleriyle senin yannda
dr." dedi. Kendisi dnp vilayetine gitti. Sultan gittikten
sonra Osman Gazi birka gn sabretti. Sonunda hisar ald.
Tekfurunu tutup gazileri ganimete bodu. ehrin evlerini
gazilere ve bakalarna verdi. Oray slam ehri yapt.
iir
Nimeti Hak' tan alan bu insanlar
Nimet sahibi olup, nimetiere kavumulardr.
Ey kusursuz insan, nimetleri ye ve yedir;
Ne yaparsan seninle kalacak odur.
Gelen giden, yitip biten kim olursa olsun,
Dnyaya gelen herkes, ksmetiyle gelmitir.
Bu fethin tarihi hicretin alt yz seksen yedisinde (M.
1288) vaki oldu.

BLM 7
Sultan Alaeddin'in vilayetine gidip
Tatar'la ne yaptn bildirir.
Sultan Alaeddin'in ne yaptna bak. Hemen oradan Ereli'ye
yneldi. Tatar sultann kendi zerine geldiini aniayp karla
d. Biga hynde bulutular. Geeeli gndzl iki gn sava
61

yaptlar, sonunda Tatar ordusu krld. Tatar' o derece krdlar


ki haddi hesab yoktu. Fakat ounu tutup hayalarn kestiler,
derilerini birbirine diktiler, keelere kapladlar, hayvanlara at
tlar. imdiki zamanda o ovann adna Taak Yazs derler.
iir
Cihanda ad kan her kim ise
yi kt, ac tatl bir tat komutur.
Dillerde ve illerde sylenen izleri vardr,
Ancak bunlar varl bozulur yaplar brakmlardr.
Kendisi gider, dnyada ad kalr
Onun iin falan filan eklinde sylenen bir ad vardr.
Allah'a and vererek sylediim bu sze inann
Kim yalan sylerse onun yz karadr.
Bu Karacahisar'n fethi, tarih olarak hicretin alt yz seksen
yedisinde (M. 1288) Osman Gazi tarafndan gerekletirildi.

BLM 8
Osman Gazi hisar alnca Sultan Alaeddin' e
ne gnderdi ve Sultan'dan ona ne geldi, onu anlatr.

Osman Gazi hisar alnca tekfurunu tuttu. Pek ok hediye


ve armaanlada kardeinin olu Aktemr'le sultana gn
derdi. Aktemr bunlar alp Sultan Alaeddin' e gtrd.
Sultan ok sevindi ve gnl ziyadesiyle neelendi. Akte
mr'e pek fazla ihsanlarda bulundu. Osman Gazi'ye de
sancak ve sancakla ilgili eyalar, iyi atlar ve gaza iin silah
lar verdi. Aktemr sanca getirdii zaman ikindi vakti idi.
Hemen Osman Gazi ayaa kalkt ve nevbet vuruldu. Nev
bet alnca o zamandan imdiye kadar Osmanl padiahla
r, seferde nevbet vurulduu zaman ayaa kalkarlar.
SORU.- Dier padiahlarda bu adet yoktur da niin Os
manllarda vardr ve bunun sebebi nedir?
62

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ki nemli anlam vardr: Birincisi bunlar gazi


lerdir. Nevbet vurulmas gazaya arnay bildirir, yani
"gazaya hazr olun" demektir. Bunlar da, "Allah rzas iin
gazaya hazrz." diye ayaa kalkarlar. kinci olarak bunlar
kandil sahibi, sofra ve bayrak eken, herkesi yaylan safra
larna davet eden kimseler olduklarndan, alem halkna ni
metler yedirirler. Nitekim Halil'r-Rahman'daki, bu adet
tir. Bu adette halkn gelip sofraya oturmas ve yemek yeme
leri iin ikindi vaktinde nevbet alnr. imdi bu Osmano
ullar ne yaparlarsa buna gre yaparlar.
CEVAP.-

iir
Osman'n kanununun olduunu iittik;
te dostlar neelendiren bu adalet ve cmertliktir.
Hma kuu bunlarn glgesinde utu,
Btn sunkar kular bunlara av oldu.
Ey dost cihan halkna bunlara dua
Etmeleri farz oldu.
Kuvvet, akl ve tedbir ne kadar lazmsa,
lim ve takdirin de uygun olacan iyi bil.
Yakan dost ve arkada, ister gen ister
htiyar olsun, herkese lazmdr.

BLM 9
Osman Gazi'nin kimleri dost ve srda edindiini
ve evrelerinde kimlerin bulunduunu, nasl tedbir aldn
ve onlarla ne ekilde dp kalktn anlatr.

Kardei Gndz' ard ve "Bu vilayetleri nasl fethede


ceiz, nasl davranmalyz, orduyu ne ekilde toplamalyz,
sen ne dersin?" dedi.
Kardei de, "Civarmzdaki vilayetleri vurup bozalm."
diye cevap verdi. Osman Gazi, "Bu bozuk bir dncedir.
Etrafmzdaki yerleri ykp bozarsak, ehrimiz olan Karahi63

Ak Paazade 1

Osmanoullan'nn Tarihi

sar gzelleip gelimez. lk yaplacak i komularmz ida


re ederek iyi geinmek ve onlarla dost olmaktr." dedi. Ni
tekim Bilecik tekfuruyla srekli dostlukta bulunurdu. Yay
aya gitseler, emanetlerini bile Bilecik hisarnda brakrlard.
Ne zaman gelseler tulumla peynirler, karnlara baslm
kaymaklar katk olarak getirirler, iyi hallar ve kilimler
gnderirlerdi. Fakat erkeklerle deil, hatun kiilerle gnde
rirlerdi. Onlar da Osman Gazi'ye ok ok gvenirlerdi.
Harmankaya beyi Kse Mihal var idi, onunla da, ar dere
cede dostlukta bulunurlard. Sonra bunlarn arasnda hibir
sebeple hibir gn dedikodu ve ekime olmamh. Amma
Germiyanolu'yla Osman halk zaman zaman kavgaya tutu
urlar, bundan da kafirler ok zevk alrlar, sevinirler ve "Ger
miyanolu'yla Osman'n dmanlklar vardr." derlerdi.
Osman Gazi Eskiehir'in Hamam semtinde pazar kurdur
du. Etraftan kafider bile gelip buradan ilerini grp ihti
yalarn giderirlerdi. Zaman zaman bu pazara Germiyan
halk da gelirdi. Bir gn Bilecik'ten pazarc kafider de gel
miler. Bilecik'te kafider iyi bardak yapp ilerler ve ykle
yip pazara satmaya gelirlermi. Germiyanlnn birisi bir
bardak alm ve karlnda bir ey vermemi. Bunun ze
rine kafider gelip Osman Gazi'ye ikayet etmiler. Osman
Gazi de o barda alan kiiyi getirmi, cezalandrm ve ka
firin hakkn alvermi. Bilecik kafiderini ineitmelerini id
detle yasaklam. O, bunlara adaletle muamele edip duru
mu ok ileri gtrdnden, Bilecik kafiderinin hanmlar
bile Eskiehir pazarna gelirler, alverite bulunurlar ve
maksatlarn gvenlik iinde grp giderlerdi. Bilecik kafir
Ieri de Osman Gazi'ye ar derecede gvenir ve "Bu Trk
bizimle iyi doruluk ediyor." derlerdi.
iir
Dmana hile yap da sonunda kazan,
Frsat bulursan ban almaktan ekinme.
Nimetle besle ve eker arabn iir,
Bylece ona giden glkler ortadan kalkar.
64

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Fakat uyank ol, hile yapabileceini dn,


Sonunda zlrsen pimanlk fayda vermez.

BLM 1 0
Harmankaya kafiderinin Osman Gazi'yle ne ynlerden
tank olduklann ve neler yaptklarn bildirir.

Osman Gazi sancak beyi olunca ata binip devaml Kse Mi


hal'le beraber olurlard. Bu gazilerin hizmet edenleri ekseri
ya Harmankaya kafideri idi. Bir gn Osman Gazi, Mihal' e,
"Tarak Yenicesi'ne hcum edelim, sen ne dersin?" dedi.
Mihal de, "Han'm! imdi Sakarya rma'n geebilmemiz
iin, Sorkun zerinden Sarkaya'dan, Beta'tan geelim,
zaten gaziler bize o taraftan gelirler." dedi. Sonra, "Mudur
nu vilayetini de vurmak kolay olur, ve hem o vilayet ma
murdur. Sarnsa avu oraya yakn olur, ona da bildirelim.
O da bir frsat bulursa bize bildirir." dedi. Onun syledii
gibi ettiler. Gidip Beta'n yamacndaki taiara yaslandlar.
eyhine "Su geit verir mi?" diye sordular. eyh de, "Gazi
lere geittir, Allah'n yardm ile." dedi. Atlarn yemini
nnden alp bindiler ve su kenarna gittiler. Sarnsa a
vu'u orada buldular. Toparlanp hazrland ve gazileri
doru Sorgun zerine iletti. Zaten orann kafideri Sarnsa
avu'u tanyorlard. Onu ve bu askeri grnce boyun eip
itaat ettiler. Erkekleri ve kadnlar karlad, aralarnda dik
kat eken bir kafir vard. Onu ardlar, geldi ve Sarnsa a
vu ne derse, onu kabul edeceklerini bildirip yemin ederek
Osman Gazi'ye sz verdiler.
SORU.- Sarnsa avu nasl bir kiidir?
CEVAP.- Etrafnda kendine bal cemaati olan bir kiidir.
Ayrca yoldala yarar, Slemi adl bir de kardei var. Er
turul Gazi St' e geldii zaman, bunlar da onunla bera
ber geldilerdi. inegl kafideri ineindii iin o yerde durma
dlar ve gidip Mudurnu vilayetinde oturdular. Orann ka
firleriyle iyi geinip oturduklarndan Osman Gazi bu yz
den o vilayetleri bunlara smarlad. Sonra Osman Gazi h65

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

cum edince Gynk vilayetine vardlar, Tarak Yenicesi vi


layetini de vurdular. Geri gelip Klfalanoz'a ktlar. Tekrar
Harmankaya'dan Karacahisar'a ulatlar. Mihal nlerinde
klavuzluk ediyordu. Hi esir almadlar, fakat halka boyun
edirmek iin mal ganimet ok aldlar. Esir almamalarnn
nedeni buydu.
iir
Gazilerin mal mlk sahibi olmasna sebep Osman idi
Bunlarn kimi altn ve gm kimisi de at ald.
Kimisi beendii kzlardan ald
Zaten o zaman frsat gazilerin eline gemiti.
Osman'n niyetine gre gaziler toplandlar
Bundan sonra bolluk ve nimet artacaktr.
Kutluluk gnei evvelden domutu.
Bakn da gazilerin aynasnda seyredin.
Osman Gazi bylesine savalara balaynca etraftaki ka
fider ekinir oldu. Fakat o Bilecik kafiderine pek fazla hr
met ediyordu. "Bu Bilecik kafiderinin senin yannda neden
bu kadar hrmeti var, niin bunlara deer veriyorsun?" di
ye sorduklarnda, "Komularmzdr, biz bu yere geldii
miz zaman acnacak durumda idik, bunlar bizi ho tuttular.
imdi bize yakan bunlara sayg duyup iyilik etmektir." ce
vabn verdi.
iir
Komuyla dost geinmek gerekir.
Komunu dn de sana ylan gibi dman olmasn.
Kime dostluk ediyorsan ondan sakn
Dnp saknnayan ban yollarda kaybetmitir.
Gnlnde dini bozuk, sz yalan olan
zellikle kafir bile olsa, dost edinmez.

66

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 1
Kse Mihal dn edip kzn Gl Falanozolu'nun
beyine veriyor.

Anl anl dn etmek iin ar derecede hazrlk yapt.


Dn ileri eksiksiz grld. Etrafn kafiderine ve tekiur
larna davetiler gnderdi. Ayrca Osman' da davet edip
tekfurlara, "Gelin bu Trk'le tanp bunun verecei zarar
lardan emin olun." diye haberler gnderdi. Kararlatrlan
gnde geldiler ve dne grlmemi salar getirdiler. Os
man Gazi hepsinden sonra geldi. Kymetli hallar, kilimler
ve sr sr koyunlar getirdi. Osman Gazi' nin sasn pek
beendiler. Szn ksas gn dn yapld ve tekfurlar
Osman Gazi'nin sasna ve cmertliine hayran kaldlar.
Osman Gazi nceden kendisiyle uzaktan uzaa tanklk
lar olan, yz yze grmedii Bilecik tekiuruna yaknlk
ve dostluk gsterdi. Zira Osman Gazi yaylaya ktklar za
manda btn emanetlerini Bilecik hisarnda korlard. te
bu sebepten bildik ve tandk olmulard.
Bilecik tekfuru da dn etmeye niyetlendi.
iir
Mihal dn etti yaptklarna bir bak
O, Allah iin savaan gazilerin byklne temel kodu.
Pek ok tekfur bu dne katld,
Fakat bunlarn hepsi Osman iin tuzak hazrlad.
Kimisi bunu esir edelim dedi.
Fakat Bilecik tekfuru baka dnd
Dn ettiklerinde kavrayp iini bitireceklerdi.
Ancak bu kt dnce kendilerine dnd.

67

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 2
Yarhisar tekfurunun kzn alacak olan
Bilecik tekfurunun dn yaptn bildirir.
O da Mihal'i davet etti. Danp btn dn ilerini ta
mamladlar. Etraftaki tekiurlara davetiler gnderdi. Fakat
daha davetiler Osman Gazi'ye gitmeden o, Bilecik tekfuru
na sryle koyunlar gnderdi ve "Kardeim, bunu dn
de hizmet edenlere yedirsin, Allah izin verip kendim vad
m zaman, sam da getireceim." dedi. Ayrca, "Eer kar
deime layk sam yok ise, bana layk olan getireyim." de
di. Szn ksas bunlar daha dne armadan gnder
dikleridir. Zaten Mihal'in dnnde sz vermilerdi.
Tekiur sonra Mihal'i Osman Gazi'ye, pek ok altn gm
hediyeyle daveti olarak gnderdi. Mihal de gelip Osman
Gazi'ye tekiurlarn ortaklaa hareketlerini ve niyetlerinin
ne olduunu bildirdi. "Uyank ol!" dedi ve dne ard.
Osman Gazi, Mihal'e davetine karlk hediyeler verdi. Os
man Gazi, "Mihal Bey kardeim! Tekfur'a benden selam
syle, ite imdi biz yaylaya geceiz. Kaynvalidem ve
hanmm da kardeimin annesiyle tanp bilimek isterler.
imdi kardeim bizim Germiyanl'yla ne halde olduumu
zu iyi bilir. Hep zahmetimizi ekegelmilerdir. Kerem edip
bu yl da eksinler. Anann ve benim yklerimizi yine hisa
ra gnderelim." dedi. Mihal Osman Gazi'nin bu teklifini ge
lip tekiura iletti. Tekiur ok sevindi, szn candan kabul
etti. Mihal'i yine gnderdi. Osman Gazi'nin gelecei bir gn
kararlatrld. Sonra o, "Bizim hanmlarmz kr yerlere
ovalara almlardr. Bilecik dar yerdir, dn orada yap
masnlar." dedi. Tekfur bu sz kabul etti ve dn akr
pnar'nda yapt. Ayrca Osman Gazi kararlatrlan gnde
kzlerini ykletti, her zaman olduu gibi hanmlara teslim
etti. Srp akam karanlnda hisara girdiler. Bir iki katar
kz hisara girince, kee yklerinden adamlarla yaln kl
lar dklp aa kt. Hemen kapclar tesirsiz hale getir
diler. Herkes dne gittii iin hisarda az insan kalmt.
Kale fetholundu.
68

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Gelelim bu tarafa ... Osman Gazi'nin ne yaptna bakalm.


Birok gazinin balarn rterek hanm elbiseleri giydirdi.
Sonra da, "Hanmlarmzn oradaki tekiurlar grp utan
mamalar iin bunlar ayr bir yerde konuk etsin." dedi.
Tekfur bu sze ok sevindi ve "Trkn eri ve avrad iyi eli
me girdi." dedi. Ayr yer hazrlatt. Osman Gazi ayrca
kzleri gtrenlerle yle karar vermiti: Onlar hisara gir
dikleri zaman Osman da tekfura gelecekti. Hanmlarn ai
kar olarak gtrmediklerinden o da akamleyin geldi. Tek
fur karlayarak sayg'yla kondurdu. Tekfur daha odasna
varmadan birdenbire Osman atma bindi, Mihal de bindi.
Tekfur'a, "Hey Trk kat." dediler. Tekfur da sarhoa idi.
Atma bindi ve Trkn ardna dt.
Osman Gazi Bilecik'e yakn yerde Kaldravk denen dere
ye gelince durdu. Tekfur da oraya geldi ve yakay ele verdi.
Osman Gazi tekfuru ldrd ve sabahla Yarhisar'a geldi.
Tekfurunu ve gelini tuttular. Dne gelen halkn ounu
esir aldlar. Hemen, inegl tekfuru olan Ayanikola'nn du
rumu iitip kamamas iin Turgut Alp' negl'e sald. Tur
gut Alp gelip negl' evirdi. Osman Gazi ele geirdii her
eyi alp Bilecik'e geldi ve grlecek btn ileri grd.
Sonra negl' e geldi ve gelir gelmez yama etti. Gaziler
izin istediler, izin knca hisara girip tekfurunu ldrdler.
Sonunda pek ok Mslmann lp ehit olmasna sebep
olan kafirlerin erkeklerini krp hanmlarn esir ettiler.
iir
imdi Osman'n hilesinin ne yaptna bak!
Ban ortaya koydu, ayrca pek ok ba ald
Kafirler ona tuzaklar kurmulard,
Bu abuka ayan tutup tesirsiz hale getirdi.
Kafirler gazilerin dmesi iin kuyu kazdlar.
Gazllerin gayretiyle kazdklar kuyulara kendileri dtler.
Karanlklar kafirlerin gzn brd
Gazilerin avk Osman' a vurdu.
69

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 3
O Yarhisar tekfurunun kz olan gelini
tutup kime verdiler ve aynca o kim idi, onu anlatr.
Osman Gazi onu olu Orhan' a verdi. Onun adna L'lfer
(parlak inci; Nilfer) Hatun demiler idi. Orhan Gazi de o
zamanda delikanl bir yiit olmutu, ayrca g zerinde
koyduu bir olu daha var idi. Bu drt hisar aldlar fakat
bu vilayetlerde adaleti ve gveni en iyi ekilde saladlar.
Btn kyler yerli yerince olutu ve yerleme tamamland.
Halleri vakitleri kafirlerin hkm altnda olduklar zaman
dan daha iyi oldu.
Ayrca buradakilerin rahatlklarn iitip baka illerden in
sanlar gelmeye balad. Szn ksas Osman Gazi dn yap
t ve o kz, olu Orhan Gazi'ye vermek istedi, hem yle yapt.
Bu L'lfer Hanm, Kaplca kapsna yakn yerde Bursa
hisar dibinde tekkesi olan hanmdr. Ayrca Ulufer Suyu'
nun kprsn de bu hanm yaptrdndan, o suya veri
len isim kprye de ad olmutur. Sonra Murad Han Gazi
onun oludur. Ayrca Sleyman Paa da bunun oludur.
Her ikisinin babas Orhan Gazi' dir. Hanm vefat edince Or
han Gazi'yle Bursa hisarnda birlikte defnettiler. En iyisini
bilen Allah' tr.
iir
Hamnn Hak'tan bulduu ne kutluluktur
Ki onun burcundan tan atp gn dodu.
O burtan Murad Han parlad dodu;
Sleyman Paa da rtsn ap grnd.
Bu hanm yksekte uan sultanlar dourdu;
O yanan radan dnya aydnlanp kla doldu.
Dnyaya amber kokular, ttsler, miskler yayld.
O gl yaprandan ortaya kan ter damlacklaryd.
Cevherlerin asl ortaya kt iin
Uzaktan yakndan herkes akn edip topland.

70

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Aki hikayelerin kymetlisini yazd.


Zaten ben bunun hocasn oktan bulmutum.
Ey sevgili dostum, Osman Bilecik'i ald,
inde ne varsa hepsiyle Yarhisar' da ald.
Mal ve mlk olarak ne varsa hepsini istedii gibi yapt,
nk Allah ona yardmn nasip etti.
Haraca raz olmayan kafirlerin ileri ise
Batan sona kadar hileler ve tuzaklada doludur.
Bunlarn kan dkc ve haksz olduunu bilen
Osman. Gazi de onlara hile etti.
Osman Gazi ne yapmsa dorusunu yapmtr.
Gerekirse yine kafidere ayn eyi yapmaktan ekinmez.
Bu da onun gibi.
inegl alnp kafider krlnca;
Gaziler saysz mal ve nimete gark oldu.
Kfrn lkesini bozup yktlar;
Yerine grnen nuru getirdiler.
imdi Osman'n dnyada yaptklarna bak!
O hangi ie giriti ise g sahibi Tanr kolaylatrd.
Bu fethin tarihi hicretin alt yz doksan dokuzunda (M.
1299 / 1 300) vaki oldu.

BLM 1 4
Osman Gazi'nin ilk nce Cuma namazn nerede kldrdn
ve fethettii her ehirde nasl bulunduunu anlatr.

Karacahisar ald vakit, ehrin evleri bo kald. Germiyan


lkesinden ve baka yerlerden pek ok adam gelip Osman
Gazi'den ev istediler. Osman Gazi de bo evierden verdi ve
ksa zamanda ehrin evleri sahibini bulup ehir gzelleti.
Sonra kiliseler mescit ve cami yapld. Ayrca pazar kurdur
du. Nihayet ehrin halk birleerek, "Cuma namaz klalm
71

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ve bir de hakim isteyelim." dediler. Orada Tursun Fakh


adnda halkn sayd imamlk eden, deerli bildii bir zat
vard. Bunlar durumu ona bildirdiler. O da gelip Osman
Gazi'nin kaynpederi olan Edebal'ya anlatrken Osman Ga
zi kageldi. Sordu ve maksatlarnn ne olduunu rendi.
Osman Gazi, "Size ne lazmsa onu yle yapn." dedi. Tur
sun Fakh bunun zerine, "Han'm! Bu i iin Sultan'dan
icazet ve izin gerektir." deyince, Osman Gazi, "Bu ehri ben
bizzat kendi klcmla aldm, sultann bunda bir faydas ol
mad, ondan niin izin alaym? Ona sultanlk veren Allah
bana da gazayla hanlk verdi. Eer kastedilen u sancak ise
ben, sancak gtrp kafirlerle uramadm. Sonra o, 'ben
Seluk soyundanm' derse, ben de Gk Alp oluyum de
rim. Yok eer ben bu lkeye onlardan nce geldim derse,
benim dedem Sleyman ah da ondan nce gelmitir." de
di. Halk Osman Gazi' den bu haberi iitince kabul ettiler. O
anda hakimlii ve hitabeti aziz ve deerli bir zat olan Tur
sun Fakh'a verdi.
Cuma hutbesi ilk nce Karacahisar' da okundu. Ama bay
ram hutbesi Eskiehir' de okundu ve bayram namaz da
orada klnd.
iir
Allah iin savaan Osman adna hutbe okundu.
O Erturul olu Gazi Osman Han'dr.
Kfrde inat eden kafideri ldren,
Mslman askerlerinin ba Osman' dr.
Onun adaleti ve cmertlii aleme yayld,
O, ihsan ve balarnn glgesinde nimetler datan
Osman' dr.
O putlar kran ve puthaneleri ykan,
slam dinini kayrp koruyan ve bayndr eden Osman
Han'dr.

72

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Btn tellallar; "Geliniz, buraya geliniz,


Sizlere kutluluk baleden Osman Han geldi." diye
barrlar.
Onun devletinin adr ezelden kurulmutur.
Osman'n slalesinin ebede kadar da kalacan iyi bil.
En evvel Osman Gazi adna okunan hutbenin tarihi hicre
tin alt yz doksan dokuzunda (M. 1299/1300) gerekleti.

BLM 1 5
B u blm Osman Gazi'nin koyduu kanunun
hkmlerini anlatr.
Artk hakim ve ordu komutan tayin edildi, pazar kuruldu.
Kendi adna hutbe de okundu. Bu kez halk kanun istemeye
balad. Germiyan' dan gelen bir kii, "Bu pazarn bacn ba
na satn." deyince, ona, "imdi Han'a git." dediler. O da
doru Osman Gazi'ye geldi szn syleyip, "Han'm! Bu
pazarn bacn bana sat." dedi. Osman Gazi, "Bac nedir?"
diye sorunca, o kii, "Pazara getirilen her bir eyden ben ak
e alrm:" cevabn verdi. Osman Gazi de bunun zerine,
"Hey adam! Senin bu pazara gelenlerden alacan m var
da, bunlardan ake istersin?" deyince, o zat, "Han'm, bu
tredir ve gelenektir; btn memleketlerde bunu padiah
larn almas adettir." dedi. Osman Gazi, "Tanr buyruu ve
peygamber sz mdr veya o beyler bunu kendilerinden
mi ortaya koymulardr?" deyince o kii, "Tredir Han'm,
ok ncelerden kalmtr." cevabn verdi. Osman Gazi zi
yadesiyle fkelenerek, "Hey adam bu kazanann kendi
mlk olur, onun malna ortak mym ki bana ake ver di
yeyim. Hadi git ve sana zararnn dokunmamasn istersen
bu sz syleme:" der. Sonra halk, "Han'm! Bu pazara hiz
met edenlere nesne gerek, para vermeleri adettir." dedi. Bu
nun zerine Osman Gazi, "Madem ki byle diyorsunuz,
kim bir yk getirip satarsa iki ake versin, satmayan da hi
bir ey vermesin. Sonra kim benim bu kanunumu bozarsa,
73

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Allah da onun dinini ve dnyasn bozsun." dedi. Sonra da,


"Kime bir trnar verdim, onun elinden sebepsiz yere alrna
snlar. ld zaman kck bile kalsa oluna versinler.
Yaplan hizmete karlk harp zaman, olan yetiip sefere
katlineaya kadar, onun yerine harbe katlalar. Kim bu ka
nunurnu bozarsa Allah ondan raz olmasn. Eer benim so
yurna bu kanundan baka kanun koyduracak olurlarsa
edenden ve ettirenden yce Allah raz olmasn." dedi.
iir
Osman kanunu bu ekilde koydu
Bundan gani olan Tanr honut olsun.
Sultan "O Hak'tr, mlk de onundur" dedi
Alp verrnek onun olduu gibi divan da onundur.
Biz ise ara yerde bahaneyiz, ancak;
nsanlara delil sebeple grnr.
Syle bakalm, dnyaya gelenlerden geriye kim kald,
O han benim, sultanlk da bana aittir diyenlerden kim
var?
Bu deniz pek ok gemiyi batrp iine ald,
O usuz bucaksz deryann ad unsur oldu.
Nice kervanlar yollarda yatrnakta fakat onlardan bir iz
bulunmamakta;
Dnyaya gelen hkmdarlardan bir Sleyman ad
brakmtr.
Adn anp slrnekten kork, sen istersen
Gnahlar balayan Allah sana da acr.
Dnyaya gelenler pek ok nian koyup, iz braktlar.
Osman da nian adalet ve crnertlikle koydu gitti.

74

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 6
B u fethettii vilayetlerin tmadarn
kimlere verdiini anlatr.

nn de denen Karacahisar sancan olu Orhan'a verdi.


Ve ordu komutanln kardei Gndz'e verdi. Yarhisar'
kendisiyle birlikte gelen i baarc yarar bir yolda olan Ha
san Alp'a verdi. negl' imdiki zamanda bile ad anlan ve
saygn bir kimse olan Turgut Alp'a verdi. Onun inegl yre
sinde kyleri olup hepsine birlikte Turgutili derler. Kayn pe
deri Edebal'ya Bilecik'in gelirlerini trnar olarak verdi. Sonra
hanmn Bilecik'te babasyla brakt, kendisi Yeniehir'e git
ti. Yannda Allah iin arpan ve savaan yiitlere evler yap
trd. Orada duraklad. Orann adn Yeniehir koydular.
Sonra olunun biri Alaeddin Paa' dr. Onu yannda b
rakt. Fakat Osman Gazi, olu Orhan'la drt bir tarafa akn
larda bulunurdu. Hatta znik' e bile inip Kprhisar' a pek
ok defa gittiler. Buray daha sonra yanayla aldlar. Sonra
Marmara vilayetine gittiler. Burann kafideri itaat edip bo
yun edikleri iin Osman Gazi tekrar her birini yerli yerin
de brakt. Hi birini incitmedi. Tekrar Yeniehir'e geldiler,
gaziler birka gn atarn dinlendirdiler. Sonra znik iline
yrdler. ehrin kapsn yaptrdlar. Gnlerce padiaha
sna savalar yaptlar. Hisarn zerine asker koydular. Am
ma ald yeri trnar erlerine trnar verdiler. Kendileri Yeni
ehir' e geri geldiler ve orada kaldlar.

BLM 1 7
Bursa tekfuru ve baka tekfurlar Edrenos tekfuru,
Bedenos tekfuru, Kestel tekfuru, Kite tekfuru
bunlarn hepsinin birletiklerini anlatr.

unu sylediler: "Bu Trk'n zerine varalm, onu aradan


temizleyelim ve hi adn, ann hretini brakmayalm ve
errinden kurtulalm." Bu kafider ok byk ordu toplayp
Osman Gazi'nin zerine yrdler. Bu kafirlerin toplanp
75

Ak Paazade 1

Osmano!jullar'nn Tarihi

kendi zerine geldiklerini iitti. O zaman Hakk' a snp hi


geveklik gstermeden karlarna kt. "Allah iin savaa
kyorum." dedi. Savaa hazr gazileri alarak kafirlerle Ko
yunhisar'nda karlat. Hemen savaa giritiler. Savaa sa
vaa Dineboz' a geldiler. Oraya gelince kafirler arkalarn
daa verdiler. lenin says belli deildi, bunu ancak Allah
bilir. Osman Gazi'nin kardei Gndz'n olu Aydo
du'yu ehit ettiler. Dineboz'da Koyunhisar'na giden yolda,
yolun zerinde yatmaktadr. Mezar tala evrilmitir. O
yerlerde at hastalansa onun mezarna gtrp mezar
kez dolandrrlarsa Hak teala ifa verir. Sonunda kafir aske
ri bozulup krld. Edrenos tekfuru kat, Kestel tekfuru l
d, Bursa tekfuru hisara girdi, Kite tekfuru hep Osman Ga
zi'nin karsnda idi, o da kat. Osman Gazi ardndan gitti.
Tekfur Ulubat'a vard. Osman Gazi Ulubat Kprs'nden
geerek kpr banda konup eleti.
Osman Gazi, "Esirimi verin, vermezsen Glba'ndan
dolanr vilayetini yakp ykarm." diye tekfura haber gn
derdi. Ulubat tekfuru, "imdi anlama yapalm, senden ve
senin soyundan hibir kii bu kprden gememek arty
la, esiri sana veririz." dedi. Osman Gazi kabul etti. O za
mandan bu gne kadar Osman soyundan hibir kii o kp
rden gemediler. Geecek olurlarsa kaykla geerlerdi.
Osman Gazi esirini alp getirdi. Kite hisarna kar yrtp
paraladlar. Hisar da alp iine asker yerletirdiler, vilaye
tini de zapt ettiler.
iir
Osman ne aldysa ykp yeniden yapt,
Kimisine kahretti, kimisine kerem edip, iyilikte bulundu.
Yakp, yktktan sonra yapp gzelletirmek onun iidir,
Bu ekilde Osman hnerli mimar olarak grnd.

76

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 8
Osman Gazi Bursa hisar iin hangi tedbirleri ald,
neler yapt bunu anlatr.

Osman Gazi Bursa hisarnn savala alnamayacan ve bu


nun sabr ii olduunu anlad. Hisarn fethi iin tedbirler al
d. Kaplca tarafna hisarn karsna bir hisar yaptrd. Se
kin bir yiit olan kardeinin olu Aktemr', yanna seme
yoldalar vererek orada koydu. Bir hisar da da tarafna
yaptrd. Balahancuk denen yiit bir askeri vard. Onu da
buraya yerletirdi. Bu iki hisar bir ylda yapt. Fakat kyle
rini gvenlik ve koruroayla gzelletirdi. Bunlar kafirlerin
hisardan parman bile kartnayp devaml beklerlerdi.
Balahan karga uurmaz kaleden
Bursa tekfuru kanad beladan
Temir'in gece gndz rahat yoktur.
Kafir skntdan bela iine dt.
Gaziler her iki taraftan vilayeti zapt ettiler. Byle birka
yl geti ve hisara rahat vermediler. Bunlar burada hapis ol
sunlar, Osman Gazi bu tarafta ne ile urar bir grelim.

BLM 1 9
Osman Gazi Yeniehir' e gelince evredeki kafirler gelerek
bununla uramaya baladlar. Onlarn btn yerlerini ele
geirdiler. Adalet, gven, insaf ve merhamet ederek gzel
letirdi. Gaziler ok ok gnl holuu iinde idiler. Her bi
rine kyler ve yerler verdi. Herkes ll bir ekilde raz
olup sz dinledi. Osman Gazi'nin yanndaki gaziler kuvvet
lenince, devaml savaa gitmeyi arzulamaya baladlar.
iir
Ey arkada! Osman'n Allah yolunda yapt
Savata kanlar sald ve nice balar kesildi.
77

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Orada Aytod ehit dt, ayrca


Onunla birlikte pek ok arkada ve sevgili de ehit oldu.
Sonra orada Daranos tekfurunu tuttular..
Bunun zerine daha ok sava yaptlar.
Baras tekfuru hisara kat,
Kite tekfuru ise, bir kalle oldu.
Hisar ykld, mal alnd,
Tekfur da cimri ve hileci oldu.
Kim dnyada ad brakmsa
Ya iyi veya kt bir ismi de almtr.
Osman Allah iin sava, adalet ve cmertliin yannda,
Gemiine ve geleceine duayla anlmay brakm.
Aki bu menkbeleri yazp braknay
Orhan'n imamnn olundan alp koymutur.

BLM 20
Mekece, Akhisar, Geyve, Leblebicihisar ve adrl'nn
ne ekilde alndn bildirir.

Gaziler gittikleri her bir yerden zaferlerle dndklerini g


rnce, bir gn Osman Gazi'ye gelip, "Allah'a kr kafir
malup slam stndr. zellikle senin gibi gayretli bir h
kmdarmz var. Artk bizim oturmamz ho olmaz." dedi
ler. Bunun zerine Osman Gazi, "Mihal'i aralm, slam'a
davet edelim, Mslman olsun. Ondan sonra nereye ister
seniz Allah'n emriyle gidelim. Eer Mslman olmazsa
nce onun vilayetini vurup bozalm." dedi. Hemen Mihal'a
adam gnderdiler. "Byk seferimiz var, abuk gel, biz ha
zr bekliyoruz." dediler. Mihal bu haberi iitince aceleyle ih
tiyalarn grp geldi. yi atlar ve ho grnl kllada
baka hediyeler getirdi. Hemen el pt. Sonra, "Han'm, be
ni Mslman yapn." dedi. Derhal iman arz ettiler. Candan
ve gnlden slam dinini kabul etti. Batl dini brakp saf,
katksz Mslman oldu. Tegeleden (bir cins kuma) alem78

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

li, ilemeli elbise giydirdiler. Olu Orhan Gazi'yle birlikte


gnderdiler, Karacahisar' da oluyla birlikte koydular. Son
ra Saltuk Alp adl bir gazi daha var idi; onu da beraber koy
dular. Sonra bir olunu annesiyle Bilecik'te koydu. Kendisi
Allah'a snarak yrd ve doru Leblebicihisar'na geldi.
Hisarn tekfuru ballk gstererek karlad, onu yerinde
brakt. O kafirin bir olu vard, onu alp doru Lefke'ye git
tiler. adr l ve Lefke tekfurlar da karlayarak ballk gs
terdiler. Memleketlerini teslim ederek Osman Gazi'nin ya
nnda seme birer dost oldular. Ondan sonra Sarnsa avu
gelerek, "Han'rn! Bunlarn geri almamalar iin bu ili bana
ver." dedi. Osman Gazi, "Vilayetin bazsn verrnern, nk
bunlar memleketlerinden karrnyorurn." cevabn verdi.
Sonra Lefke'nin yanndaki dere aznda Yeniehir Suyu
'nun kenarnda bulunan kk bir hisar Sarnsa avu'a
verdi. Orann adna imdi avuky derler.
Sonra yryp Mekece'ye vardlar. O da ballk gster
di. Tekfuru da Akhisar'a birlikte geldi. Akhisar tekfuru as
ker toplayarak kar geldi. Byk sava yaptlar. Sonunda
yenilip kat ve hisarna girmedi. Gaziler hisar yarnalad.
Tekfuru kap Karaepi hisarna girdi. O hisar Sakarya su
yu kenarnda dere iindeki Sarcahisar' dr. Birka gn y
rdler, dnp Geyve'ye gittiler. Kafir hisar brakp git
mi, Koruderesi'nde krnede (avc kulbesi) oturrnular.
Osman Gazi'ye bildirdiler. Bunun zerine, "Hey, ne duru
y-orsunuz?" deyince yryp krneyi buldular, gz ap
kapayncaya kadar hemen ie baladlar. Tekfurunu tutup
Osman Gazi'ye getirdiler. Mal mlk ne varsa aldlar, sonra
Tekfurpnar'na geldiler, onu da aldlar. O yerlerde bir ay
dan fazla kaldlar. Ballk gsteren yerleri trnar erlerine
verdiler ve halkn gvende olduuna inandrdlar. Vilaye
ti bsbtn kararl hale getirdiler. imdi de yledir.
iir
Gk Alp nesli olan Osman'n nasl ortaya ktna bak!
O erenlerden dua ald ve veli olarak grnd.

79

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Klcnn dnyada akrtlar duyuldu;


O seslerden kafidere sava grnd.
Osman Gazi yerinden kalkp harekete geldii zaman
Yldrmlarn grleyip dtn grrdnz.
Btn dmanlar ku gibi kaarlar;
nk onun avc bir doan kuu olduunu bilirler
O gkyzn artan ta yukarlara kadar gezip dolaandr,
nk o peygamberin miracyla birlikte grlmektedir.
Mihal'n slamiyeti kabul ve bu fetihlerin tarihi, hicretin
yedi yz drdnde (M. 1305) gerekleti.

BLM 21
Osman Gazi Karacahisar'da iken Germiyan'dan
Tatar avdar'n gelerek Karacahisar pazarn
vurduunu anlatr. imdi zamanmzda
o slaleden olanlar var ve bunlar avdarlu diye anlmaktadr.

O ilde Osman Gazi Lefke savana gittiinde avdarlu Ta


tar, Karacahisar'n pazarn basm. "Tatar pazar yamala
d ..." diye Orhan Gazi'ye haber vermiler. Orhan Gazi Eski
ehir' de atma nal aktryormu. Bu haber gelir gelmez at
na binip srd. Dalar arasnda Oynahisar denen ren ol
maya yz tutmu yerde Tatar'la karlat. Gzn atrma
yp kavrad gibi ald btn mallar dktrd. Yannda
ki pek ok Tatar da tutup Karacahisar' a getirdi ve babas
gelinceye kadar brakmad. avdar Tatar'n olunu da tut
mular idi. Osman Gazi gelince yanna getirdiler. Osman
Gazi bunu grnce, "Oul bu komudur, zalimdir, amma
Mslman'dr. Kendisine ve beyine yemin ettirelim, sonra
koyuverelim de vilayetine gitsin." dedi. Syledii gibi yap
tlar. Bylece o zamandan Yldrm Han zamanna kadar
aralarnda hibir ekilde dmanlk grlmedi!
80

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 22
Osman Gazi'nin olu Orhan' Akyaz ve Kocaili'ne
nasl gnderdiini anlatp bildirir.

Bir gn Osman Gazi, "Oul Orhan! Geri bu Tatar'a yemin


ettirdik, ancak bunlarn tatarl gemez. Sen bu gazilerle
Karaep ve Karatiin'e yr. Yce Allah'n sana zafer ve
fetih vereceini umuyorum." dedi. Orhan Gazi de,
"Han'm! Senin buyurduun her bir eyi kabul ederim." de
di. Akakoca'y, Konur Alp', Gazi Abdurrahman' ve Kse
Mihal'i, bu drt sekin arkada Orhan Gazi'nin yanna ver
di. Sonra, "Gaziler, haydi sizin din yolunda nasl gayrete
geldiinizi greyim." dedi. Orhan Gazi'nin yalnz bana
olan ilk seferi ite budur.
iir
Bu Allah iin arpan Orhan ata bindi;
Ve sfat da kendiyle ayn oldu.
Onun doan burcu Peygamber tarafndan grnd.
Sen aynaya gnl gznden bak.
Orhan bu slam nuruna bur oldu.
Ayna artk iki sfata dt bil.
Babasndan dua alp manevi yardm klcn beline kua
nnca, Allah yolunda savamaya niyetlenip sefere kt. O
babas Osman Gazi'nin de gittii Karaep'e yrd. Hi
sara varmaya bir konak kala, gaziler blk oldu. Biri
dorudan hisar zerine yrd. Bu blkte Orhan Gazi de
vard. Bir blk gece iinde hisarn tesine geti. nc
blk ise, hisarn yanndaki dereye girdi. Orhan Gazi hisa
ra cenk iin yrd. Birka gn sava oldu, sonunda hisara
kar malup gibi grndler. Kafirler, Trklerin sava b
rakp dnp katn sanp hisardan ktlar. Hisar nnde
bir Trk bulup yakaladlar ve hisarn tekfuruna getirdiler.
Tekfur, "Baka Trk var m?" diye sorunca, Trk, "Yok,
olanlar da kap gittiler." cevabn verdi. Tekfur bunu du-.
81

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

yunca ok sevindi ve casus gnderdi. Gelip grnce Trk


lerin gittiini anladlar. Tekfur da bu durumda hisar kaps
n at ve "Trk zor durumda imi, gidip onlar vuraym ve
dereden kartmayaym." dedi. Atma binip srd. Hisarn
yannda pusudaki gaziler kapy ald. Yukardakiler de g
rnnce tekfur, "Daha Trk var imi." dedi. Dnp hisar
nne geldii zaman gazilere rastlad ve kendini ele verdi.
Tutup hisara kar getirdiler, hisar aldlar ve maln gazile
re verdiler. Sipahisini karp tekfuru aldlar.
Aa tarafta Absuyu derler bir hisar daha var idi, oraya
getirdiler. Oray da anlamayla aldlar ve bu iki hisara asker
koyup tahkim ettiler. Konur Alp'a Karaepi'i, Akakoca'ya
da Absuyu'nu verdiler. Orhan Gazi dnp tekfuru ald, si
pahileriyle birlikte Akhisar' a getirdi. lin kafiderini gven
ve asayi iinde yerlerinde brakt.
Fakat Konur Alp zaman zaman kar Akyaz'ya aknlarda
bulunurdu. Akakoca da Ayan Gl'nn suyunun akt
Bakpr'de bulunan Birgoscuk' ta konakla d. O da orman
arasndaki yerlere akn ederdi. Szn ksas Orhan Gazi bu
ular salarnca ele ald ve tutsak kafideri babas Osman
Gazi'ye gnderdi. Kendisi Karatiin zerine yrd. "Bu
hisar bana ver, yine seni hisarnda brakaym, ancak benim
hakimiyetim altnda olsun; ben znik' i almak isterim." dedi.
Bu sz kclfire ok ar geldi ve hisar teslim etmedi. Orhan
Gazi de, "Gaziler, slam gayretidir, artk yrmeliyiz, hisa
r alp yama edeceiz." dedi.
iir
Orhan bu kale yamalanacak dedi
Gayretlenip saf saf olun da kale alnsn.
Artk frsat bu frsattr kale alnacak.
Ey gaziler saf saf olup ilerlemek size yakr.
Derhal kale kapsn yktlar,
Sanki Hayber Kalesi fethedildi.
Mal mlk ne varsa hepsi gazilerin oldu.
Bu kale ganimetler hazinesi imi.
82

Gnmz dilinde: Osmanogullar'nn Tarihi

Tekfurunu kzyla birlikte tuttular


Bu kale hkmdarn konaklama yeri oldu.
Gzel, gnl ekici nazik ve ince yapl, zarif
Gzeller var. Bu kale gazileri nelere sahip etti.
Tekfuru tutulunca ldrld. Kzn da Orhan Gazi pek
ok malla babasna gnderdi.
Alnan esirleri Orhan Gazi satn ald. Onlarla anlaarak
hisarda brakt. Sarnsa avu'u hisarda koyup Yeniehir'e
babasnn yanna geldi. Sonra Karaepi' e ve Karatiin' e
adam gnderdiler. O da znik' e gnderme gibi oldu. Zaman
zaman gidip znik'in bahelerini harap etmeye baladlar.
Szn ksas znik' e rahat ve huzur vermez oldular. Bir yan
dan Konur Alp Akyaz'ya dier yandan Akakoca znik'e
aknlarda bulunurlard. Sonra bu ular ziyadesiyle hareket
lendi. Ayrca bu gaziler fetihleri gerekletirmek iin de
vaml ayakta olup geceleri uyumaz, gndzleri de at srtn
dan inmezlerdi.
iir
Konur Alp klcn Bolu'ya sald,
Ancak Akyaz'da Dzbazar' ald,
Uzunca Bel'de kafirle karlap
ki gn iki gece ne gzel savat.
Oradan kafiri geri evirip kovdu.
Sonra Konur Alp, dnp Dzbazar'a geldi.
Akakoca Akova'ya akn yapmaya balad,
Gazi Ralman ise halk gece yatrmaz oldu.
Zaman zaman stanbul'un kafideri ortaya knca
Bunlar gaziler ldrmekten ekinmezler, ey karde.
Bunlar bu lkeleri Mslman etmek ve zamanla adlarnn
anlmas iin snr boylarnda ok savatlar.

83

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 23
Osman Gazi'nin, olu Orhan' Bursa'ya gnderdiini
ve Bursa'nn ne ekilde fetholunduunu bildirir.

Bursa hisar kafiderinin alktan sknt iinde olduklarn,


ok bunaldklarn, aciz kalp hisar vermek iin bahane ara
dklarn, ancak padiahtan baka kimseye teslim etmeye
ceklerini iittiler. Osman Gazi, Orhan'a, "Oul sen evin et
rafna var, o kafirin babas Dinboz savanda benim Bay
Hacarn'n dmesine sebep oldu." dedi. Yine Kse Mihal'le
Turgut Alp' buna yolda etti. Sonra eyh Mahmud adnda
bir Allah dostu var idi. Bunu ve Edebal'nn kardeinin o
lu Ahi Hasan' da birlikte istedi. Doru Atranoz'a vardlar.
Tekfuru Trklerin geldiini iitince, hisar bo brakp
Alata Da'na kat. Orhan Gazi de dier gazilerle ardndan
gitti ve daa vard. Tekfur'la giden insanlar karlatlar.
Tekfur kat, kaarken bir kayadan uup ld. Atranoz'un
kalesini bozdular, halkna gnl alc ekilde davranp em
niyet ve asayile yerlerinde braktlar. Orhan Gazi byle bir
davrantan sonra Bursa'ya geldi ve Pnarba'nda suyun
arkasnda konaklad.
iir
O umman denizi ve yardm edici yiit
Orhan Gazi'nin imdi ne yapacana bak.
O hareket edince kafider krlrd, onun
Karsna ad destaniara karm savata ad anlan
Rstem bile kamaz.
Kaledeki insanlar onu bu ekilde grnce,
Orhan'a oras balk bahelik bir yer oldu.
Savamad, dve de kalkmad, bu yzden
Ne ba yarld ne de kan dkld.
Ve o, Bursa'y kolayca ald
Yazdm menakp buna bir delil oldu.

84

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Orhan Gazi Mihal'i Bursa tekturuna gnderdi ve "Hisar


ver." dedi. Tekfur da, "imdi anlaalm bize kimse zarar ver
mesin, hisar verelim." dedi. Mihal bu haberi Orhan Gazi'ye
bildirince, Orhan Gazi bu anlamay kabul etti. Tekfur yeni
den haber gnderip "Bana birka sekin adam gndersin de
hisardan kacak insanlar Mslmanlar incitmesin." dedi.
Mihal, "O insanlara emretsin de gelsinler." dedi. Tekfur,
"Grdkleri ilerin karln vereyim." deyince Mihal otuz
bin filoriye anlat ve bunu Bursa tekfuru candan kabul etti.
iir
Bursa tekfuru para gnderdi;
Hem hisar verdi hem de kurtuldu.
Bursa tekfuru hazinesini brakp gidiyor,
Bir ip kuand ve eek ulu giyindi.
O, "Bana bu bam lazm, ey Trkler
Beni sevgilimden ayrdnz, yerimden yurdumdan
ettiniz" der.
Szn ksas hisardan knca kaplar kalabalklat, Ms
lmanlar her bir taraftan ehre girmeye baladlar. Ahi Ha
san yanndaki insanlarla birlikte burca trmand. Bursa tek
furunun yanna Gemlik' e iletmeleri iin adamlar verdiler.
Gemiye kadar getirdiler ve stanbul' a gnderdiler. Beri yan
dan hisarn geride kalan halkn gven altna aldlar ve kim
senin bir pn aldrmadlar. Bursa tekfurunun hazinesini
Orhan Gazi, gazilere balad, aralarnda bltrd. Hi
kimse mahrum kalmad. Ziyadesiyle mal bulundu, hepsini
gazilere verdiler, hepsi zengin oldu.
Tekfurun Saroz adnda bir veziri vard. O gitmedi, zaten
hisarn verilmesine sebep de Saroz olmutu. Onun da pek
ok mal vard. O da isteyerek ok mal getirdi. Orhan Gazi
onu da gazilere datt.
Bununla birlikte lm pek ok kafir buldular. Orhan Ga
zi bu vezire, "Bu hisar vermeye niin skntya girdiniz?"
diye sordu. Saroz, "Skntya dp hisar vernemize bir
85

Ak Paazade

J Osmanoullar'nn Tarihi

ok sebep var. Birincisi sizin devletiniz gnden gne artt,


bunu grdk. Sonra bizim uursuz devletimiz bahtszlat.
Sizin bahtnzn arttn ok iyi bildik kincisi baban zeri
mize geldi, kylerimizi zaptetti. Size balanp itaat ettiler,
bizi ise hi anmaz oldular. Niin ansnlar, sayenizde rahata
kavutular. Bunu bildiimizden biz de rahatla heves ettik.
ncs tekiurumuz ok mal toplad. Maln bir faydas
olmad, onun iin mal vermeye bir ey bulamad. Vaktiyle
bu alak nesneyi almad. ihtiyacmz olduu zaman satan
olmad. Bu hisar bize hapishane oldu. Drdncs padiah
dkn ve aciz oldu. Padiah dkn ve iktidarsz olunca
lke abuk bozulur imi. Beincisi ktye uyduk, Kite tek
furu byle biri idi. Altncs ise alem hep deiiklik iinde
dir. imdi bu bozukluk, bu deiiklik bizde ortaya kt. Or
han Gazi, "Ya bu lmler neden oldu?" diye sorunca, vezir,
"ou alktan ldler." cevabn verdi.
iir
Eer Allah'tan yardm ve bolluk gelirse,
Her bir maksadn deerli ve stn olur.
Hangi ie el sunarsan o kolayca oluverir
Ve btn millet senin yardmna koar.
Osman'n slalesi Allah'tan ihsanlara kavutu.
Buna kim dmanlk ederse ayak altnda kalp gsz
dt.
Bursa Tekfuru Orhan'n elinde zavall durumdadr.
Tekfura ayak altnda kalmak yarar.
Ey Allah'm! Osman slalesinin elinden tut da,
Onlarn devletleri kyamete kadar srsn.
Padiahn ordusu hep galip gelsin ve Allah'n
yardmyla stn olsun;
nk bu slale hep seven ve iyi grendir.
Bu fetih tarihi hicretin yedi yz yirmi altsnda (M. 1326)
Orhan Gazi eliyle gerekleti.
86

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

SORU.- Bu fetihler yapld vakit Osman Gazi hayatta

m idi?
CEVAP.- En doru kavil Osman'n yaaddr. nk
olunu sefere babas gndermiti.
SORU.- yle ise Osman Gazi kendisi niin sefere katl
mad?
CEVAP.- Osman Gazi'nin ayrca iki olu daha vard.
Ancak onun niyeti Orhan Gazi'nin kendi zamannda s
tnlk kazanmasyd. "Orhan Gazi benim zamanmda ev
ket bulsun" diyen Osman Gazi, ayrca ayandan zahmet
ekmekte idi. te kendisinin sefere katlnamasna sebep
bunlar idi.
iir
Olunun yce talihli olmasn isteyen
Baba, gel de oluna yolu gsteriver.
Oul da senden t alsn, eer nasihat alnazsa sonunda
Zavall durumuna dp altnda kalr.
Babalarndan t almayanlar, insanlar arasnda arka
bulup
Szlerini geirememi ve dileklerine ulaamamlardr.

BLM 24
Osman Gazi olu Orhan'a vasiyetlerini anlatr.

lk nce, "Oul Orhan! Ben ldm zaman beni Bursa' da


ki o Gml kubbe altna koyacaksn." dedi. Sonra, "Sana
bir kimse yce Tanr'nn emretmedii szleri sylerse, o
sz Allah huyurmad iin kabul etmeyeceksin." dedi.
Ardndan, "Eer sen yce Tanr'nn ilmini bilmezsen, bilen
kiiye sor." dedi.
iir
Okuyup yazma bilmenin faydas nedir:
Yalnz sz syleyen insanolu olmutur.
87

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Ey kardeim, sen ister sz bil istersen bilme,


Asl olan senin gnlndeki niyetindir.
Sonra da, "Ayrca sana itaat edip hizmette bulunanlar
memnun et, bir de hizmet edenlere iyi muamelede bulun ve
balar yap, yapacan ihsanlar onlarn hallerinin ve dav
ranlarnn tuzadr." dedi.

BLM 25
Konur Alp'le Gazi Rahman ve Akakoca'nn durumlar
ne oldu, onlar anlatr.

Konur Alp, Akyaz'y ve Konrapa ilini ve Bolu'yla Mudur


nu'yu ve oradaki yerleri fethedip idaresi altna alp dzen
verdi ve kendine dndrd. Sonra Karaepi'e ve Absu
yu'na geldi. Gazi Rahman' orada brakp kendisi yine gitti.
Bu tarafta Akakoca da Kandra'ya ve rmen'e asker koyup
salamlatrd. Maksad Samandra'ya varmakt. Szn k
sas bunlarn ileri gece gndz kafirlerle savap gaza et
mek, bazen de onlar tatllkla yola getirmek oldu.
Bir gn anszdan Samandra tekturunun olu ld. Ka
firler bunun cenazesinde toplanmlard. Gaziler de frsat
gzlerlerdi. Frsat bulunca kafider hisar nnde iken, ka
firlerin bu gafletlerinden faydalanarak onlar bastlar. Bir
ksmn ldrp tekfurunu tuttular. Samandra hisar bu
ekilde fethedildi. Tekfurunu alp Aydos hisarna getirdi
ler ve "Gelin bu tekfuru alp hisarmz bize verin." dedi
ler. Aydos hisarnn kafideri buna karlk, "Gidin ban
kesip etini piiriniz ve yiyiniz." dediler. Sonunda tekfur,
"Beni stanbul'a gtrn ve beni orada satn." demi. "Bu
tekfuru ldrelim mi yoksa satalm m?" diye Orhan Ga
zi'ye haber gnderdiler. Orhan Gazi de, "Satn, gazilere
harlk olsun." deyince stanbul' a gnderdiler. stanbul
kafideri de, "Ne adam satn alrz, ne de adam satarz." de
miler. Toplu hazr askerleri var imi gnderdiler, kafide
ri basp krdlar, bir hayli lenler oldu. Grlmemi dere88

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

cede byk sava oldu. ok kii ld. Sonunda Allah fr


sat verdi, katiri bozdular.
Szn ksas Samandra tekfurunu znikmid telduru satn
ald. Akakoca gelip Samandra'y hisar edindi. stanbul ve
Aydos tekfurlaryla daima savalar yapt. Gaziler hibir za
man Akakoca'yla at srtndan inmediler. nk stanbul
teldurunun savalar eksik olmazd. Onun iin Aydos hisa
rndan Trk srp uzaklatrmak isterlerdi. Akakoca et
raftaki kyleri dzene sokmu, asayii kurmu, gven ver
mi ve anlamt.

BLM 26
Aydos hisar ne ekilde fetholundu onu anlatr.

Meer teldurun bir kz var imi. Bir gece Hazret-i Peygam


ber'i, selam onun zerine olsun, o kz dnde grm, ne
grm? Kendisini bir derin ukura dm grr. Bu halde
iken anszn gzel yzl, ahlak gzel bir kii gelip ukurdan
karr. zerindeki giysileri karp atar, vcudunu ykar,
sonra da ipekten elbiseler giydirir. Kz rpererek akn bir
ekilde uyanp dnmeye balar. Grd ryaya arr,
ancak dnde grd kiinin hayali kzn akln alr. Gece
gndz gznden ve gnlnden gitmez, hayrete der.
iir
Onun can gz alp sevgiliyi grnce
Hemen, grd gibi varln dosta verdi.
Gnl ehrinde kalan yalnz o sevgili oldu.
Dncesi dald, akln da yele verdi.
Ey sevgili dostlar buna armaynz
Ve bunu knamaynz, onu gren yalnz can gz
olmutur.
Aki aka iki hikmet verilmitir, birisi grnen yz
Dieri ise sevgilinin hikmetle dolu tarafdr.
89

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Kz bu d grnce kendi kendine, "Benim halim ne ol


du? Beni bu ukurdan karp baka giysiler giydiren, ayr
ca bulunduum yerden alp giden ve beni uzaklatran
kim? Artk benim haalim bir baka ekle dnecek gibi." de
di. Daima bu durumu dnp yrrken bir gn anszn
kale nne Trk askeri geldi, sava yapt. Hisardaki kafir
erieri de savaa baladlar. Bu hal devan:. ederken kz, "Ben
de gidip savaa katlaym." diye kalkt ve kalenin burcuna
kt. Bedenden uzaklara bakt, bir de ne grsn? O dn
de grd sevgili kii gelen askerin komutan ve by
dr. "te halin ne olduu ortaya kt." dedi. O halde iken
dnp evlerine geldi. Rumca bir mektup yazd ve dnde
grdklerini yazd. Sonra, "imdi ekip gidiniz." dedi. Hi
sar zerinden bir gece tayin ederek, "ok gvendiiniz ki
ilerden adamlar gnderiniz. Falan gece gelsinler, ben size
hisar alvereyim." diye yazd. Mektubu katiayp bir taa s
kca sard, sava yapar gibi oldu ve o ta att. Ta gelip Ga
zi Rahman'n nne dt. Gazi Rahman, ta zerine bir
mektubun sarlm olduunu grd. Hemen ta alp Aka
koca'ya iletti. Bir Rumca bilir, mektup okur kii buldular.
Mektuptaki haberi rendiler ve inandlar. Akakoca, "Ga
ziler! Bu yolda ban ortaya koyacak ve n salp nian ko
yacak kim var? Ben de onunla beraber olaym." dedi.
Gazi Rahman ne karak, "te ben hazrm." dedi. Ko
nur Alp, "Buna bir hal daha edelim." deyince "Nedir?" di
ye sordular. O da, "Yannda oturduunuz hisar atee vere
lim." dedi. Kabul ettiler ve hemen gelip atee verdiler, son
ra da brakp gittiler.
Bu Aydost hisarnn kafideri ok sevindiler, ziyafetler
ekmeye baladlar. Artk kzn kararlatrp vaat ettii gece
oldu. Bu gece Gazi Rahman bir ok sekin gazi arkadala
ryla kzn dedii yere gelip hazr oldu. Kz o kararlatrlan
yerde bunlar bekliyordu. Gazi Rahman' grnce hemen
bedene ip balad ve ucunu aaya sarktt.
O babu Gazi Rahman kolayca ipe yapt ve bir rmcek
gibi ipi toplayarak bir gz ap kapayncaya kadar hisara
kp kzyla bulutu. kisi birden hisarn kapsna geldiler. Ga90

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

zi Ralman kapcy paralad, kapy atlar. Kendisiyle gelen


gaziler ieri alnd. Bunlar doruca teldurun sarayna vardlar.
Tekfur geceden elenip sarho yatmakta idi. Onun iini
bitirdiler. Sabah olunca Akakoca da yetiti, hisar bu ekil
de fethettiler.
iir
erieri Samandua'y yakt, bunlarn ne iler
yaptklarn seyret.
Canlarn balarn ortaya atp dmanla arptlar,
Bu kan dken gazilie erien neelenenlere bak.
Bunlar dnyaya doru gelip doru gittiler
Ok gibi olan hep doru duran dorular seyret.
Ok nereye ularsa oras yaralanr,
O yay ekip oku atan ndere bak.
O oku atan ve attran erdeki gayrettir.
O erin kavutuu derecelere bak.

BLM 27
Tekfur'la kzn ne yaptlar onu anlatr.

Hisar Allah'n ltfuylafeth olununca tekfuru kzyla birlikte


Orhan Gazi'ye gtrmesi iin Gazi Rahman' a verdiler. Ga
zi Ralman onlar alp Yeniehir'e geldi. Orhan Gazi'yi ora
da buldu ve olup bitenlerin haberini bildirdi. Tekfuru da
mal ve kzyla birlikte Orhan Gazi'ye teslim etti.
Orhan Gazi kz Gazi Rahman' a verdi, ayrca getirdikle
rinden de bir hayli mal verdi.
imdi gnmzde Karaca Ralman diye anlan bir yiit
vardr. O da Gazi Ralman'n torunlarndandr. stanbul'a
kar pek ok yiitlikler gstermi ve nice iler baarmtr.
te bu yzden onun zamannn stanbul'unda ocuklar a
laynca anneleri, "Susun, susmazsanz Karaca Ralman ge
lir." diye onlar korkuturlard. Ey deerli okuyucular, Al91

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

lah' a yemin ederim ki yazdm bu menkbelerin hepsini


hakkyla en iyi ekilde biliyorum. Bunlar bou bouna yaz
dn sanmaynz; ilmim hepsine yetitii iin yazdm.
iir
mrm seksen alt yana basnca
Bayezit Han Bogdan' a ulat.
Bayraklar alp byk davullar alnnca
O padiah uzaklara uur ve kutlulukla gittii
stanbul' dan kp yrd zaman,
Devletinin seferleri btn alemi tuttu.
Ben de menkbeleri yazmak iin defter kardm,
Rastladm her hadiseyi aka anlattm.
Sekizinci padiah olan Sultan Bayezid de, o Cuma gn
Allah iin sefere knca yedi hutbe okundu.
Ben Aki'nin sylediklerine kulak tut ve
Kalem alp yazdm menkbelere deer ver.

BLM 28
Gaziterin bu yanda neler yaptn ve Orhan Gazi'nin
babasnn Hak rahmetine kavutuunu anlatr.

Orhan Gazi'nin dedesi Edebal, kzndan bir ay nce


Hakk'n rahmetine kavutu. kisini de Bilecik'te defnettiler.
Ama Osman Gazi ay sonra Allah'n rahmetine ulat. S
t'te vefat etti. O zaman Orhan Gazi Bursa'da idi. Emane
te koydular ve Orhan Gazi'ye haber verdiler. Aceleyle gelip
babasnn vasiyetini yerine getirdi. Bursa'ya gtrp Os
man Gazi'nin vasiyet ettii Gml Kubbe'nin iine koy
du. Fakat Osman Gazi, kaymatas Edebal'y ve hanm
Malhun Hatun'u kendi eliyle defnetti.

92

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Onlar imdi yeni bir yolculua ktlar,
Bu kta yapayalnz, baka giysi giydiler.
Bindikleri at sekiz ayakl,
nlerinde avu; "onlar gayr
Uzak seferdeler, yaknda gelmezler
Geer nice yl, gndzler, geceler" diye syler.
Bak senin de yolun, menzilin bu, acep ne zaman
Varrsn Aki, ki nnden gitti onlar.

BLM 29
Osman Gazi'nin lmnden sonra Orhan Gazi'nin
neyle megul olduunu anlatr.

Orhan Gazi, babasnn dnyadan gp ebedilik lkesinde


yer tuttuunu grnce, kardei Alaeddin Paa'yla bulutu
ve gerekli ileri grp yaptlar. O zamanlar Bursa hisarn
da Bey sarayna yakn yerde tekkesi olan bir Ahi Hasan var
idi. te o vakitte bulunan Allah dostlar birlikte toplandlar.
Osman Gazi' nin mal mlk olarak nesi varsa miras iin ara
trdlar. Baknca, miras olarak iki karde arasnda bu fetho
lunan yerleri grdler. Ancak altn ake ve hazine falan bu
lunmadna ahit oldular. Fakat srtak tegele denen
kuma, at zrh, tuzlas, kakl, bir giyim ayakkabs, ko
um atlar, bir sr koyunu vard. Bu koyunlarn asl imdi
ki zamanda Bursa civarnda bulunan beylik koyundandr.
Bundan baka birka at srsyle Sultann'nde depingi
denen ve eyer arkasna konulan pek ok ift bellernesi bulu
nuyordu. Bu saylanlardan baka bir eyi yoktu.
Orhan Gazi kardeine, "Siz ne diyorsunuz?" diye sorun
ca kardei Alaeddin Paa, "Bu lke Hakk'ndr. Buna bu vi
layetin ve halknn halini grp gzetecek, bu ileri baara
cak ve obanlk edecek bir hkmdar lazmdr. Padiahlk
iin de sebepler lazmdr. imdi bu ylklar, bu koyunlar
padiahn olmal. nk bunlar padiahln gereidir.
93

Ak Paazade

1 Osmano(jullar'nn Tarihi

imdi bizim miras olarak ve blecek neyimiz var?" ceva


bn verdi. Bunun zerine Orhan Gazi kardei Alaeddin
Paa'ya, "Gel imdi sen oban ol." deyince Alaeddin Paa
"Kardeim, babamzn duas ve yardm seninledir. Zaten
kendi hayatnda bu orduyu sana emanet edip smarlad.
imdi obanlk senin olsun." dedi. Ayrca orada toplanan
baba dostlar olan sevgili kiiler de bu sz kabul edip ye
rinde grdler. Sonra Orhan Gazi dnp, "Kardeim! Gel
sen imdi bana paa ol." dedi. Alaeddin Paa kabul etmedi
ve "Kite Ovas'nda Kodura derler bir ky var, onu bana
ver." dedi. Orhan Gazi bu sz kabul edip o ky ona ver
di. Sonra Alaeddin Paa Kkrtl' de bir tekke yapt ve
Bursa' da kaplca kapsndan ieri girilen yerde bir mescit
yapt, bir camii de hisar iinde yapt ve yannda oturup sa
kin oldu. Gnmze kadar oluk ocuundan, neslinden
yaayanlar vard.
iir
Bunlar bir olunca iler yolunda gitti
Nice k ve yaz safa ve gnl holuuyla yaadlar.
slam nizarnnn yerlemesi iin ok gayret ettiler.
Dmanlada arpma yznden kanlar akt, balar kesildi.
ok ok yaraladlar ve yaralandlar.
Pek ou da, "O kardelerimiz nerede?" diyorlar.
Esir satp almadlar ve esir alp satmak iin savamadlar;
Gayeleri de bu deildi.
Zaten dnya gelip gitme yeridir. Burada
Ne yaparsanz yapnz sonunda yklacaktr.
Gelenler ayn ekilde durmaz, suretleri bozulur,
Doan gn batmak iin gece de yatmak iin yaratlmtr.
Bu grnn glgesine taklp kalma,
nk seninle olan oyunu, seni yenmek iindir.
Senin yaptn iler, ey arkada!
Ya seni cehenneme yahut da cennete gtrecektir.
94

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Sen ikisi iin de urama yalnz Allah' a dn,


Yaratlanlar Hakk'a tapmak iin yaratlmtr.
Orhan kardeinden t,
Arkada ve yoldalarndan da dualar ald.
Sonra btn velilerden dualar ald;
Orhan hepsinden dua istemektedir.
Osmanl soyunda insanlarn dualarn almak iin
almak mirastr;
nk bunlar halkn dnyaya dknlnden uzak
durmulardr.
Ak Paa da Orhan Gazi'ye dua etti.
Gk Alp neslinden olanlarn hepsi buna dahildir.

BLM 30
Orhan Gazi padiah olduktan sonra
hangi ilerle urat, onu bildirir.

Kardeine verdii ky kararlatrp salamlatrd. Bu s


rada Akakoca dnyadan gp ahiret alemine gitti. Meza
r Kandr bucanda bir dadadr. Ondan sonra Konur Alp
de onun gibi oldu. Orhan Gazi o bucan sancan olu S
leyman Paa'ya verdi. nn sancan kk olu Murad
Han Gazi'ye verdi. Kendisi ordusuyla znikmid'e gitti. z
nikmid'in ne ekilde alnacan da btn meseleleri sayp
dkerek ak ekilde Gazi Rahman'a bildirmitir. Asker
toplannca doru Bursa' dan Yeniehir' e ktlar ve oradan
Geyve'ye indiler ve olu Sleyman Paa'y Absuyu'nda
buldular. Ayan Gl'nn kenan, Aydos'ta olan Gaziler de
gelip Orhan Gazi'yi karladlar. Onun sahibi Yalakonya
adnda bir hanm idi ve stanbul tekfuruyla ilikisi vard.
Yalakovas'nn sahibi bu idi ve deredeki hisar da onun olup
Kalayun adnda bir kardei var idi. Yukar yamataki, Trk
lerin Koyunhisar dedikleri hisar da onun idi. Trkler bun
larn hisariar zerine gelip sava balaynca, Yalakonya'nn
gsne ok isabet etti, sesi kmadan ld. Orhan Gazi ge95

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

lip znikmid zerine kondu. Hisarn sahibi hanm, "Ben


Trklerle savamam; eer bunlar bizden ldrrlerse len
gitti, yerinde kalanda ne fayda var; yok biz bunlardan ld
rrsek, bunlarla kan dman olur, kyamete kadar sava
rz." dedi. Bu hamnn i bilir bir adam var idi. Onu gnde
rip, "Anlap hisar size verelim, bize zararnz dokunma
sn." dedi. Orhan Gazi bu teklifi kabul etti ve "Bu hamnn
neyi varsa alsn ve hisar teslim etsin." dedi. Hanm, "Ben
geceleyin karm, ancak beni Trklerden korusun." dedi.
Syledii gibi ettiler. Sonra, "Kafirlerden kim gitmek ister
se gitsin, kalmak isteyen de kalsn." dediler. skeleye gelen
gemilere, eyalarn istedikleri gibi yklediler. Orhan Gazi,
"Ahdimizde sadk kalmamz ve hain olmamamz iin bu
kafirlerin bir pn bile almaktan saknnz." dedi.
Nasl ve hangi ekilde anlama yaplmsa, ahdlerini art
larna gre yerine getirdiler. Sonra Orhan Gazi hisara girdi
ve Aydos' ta bulunan gazilerin de hepsi znikmid' e gelip
yerletiler. Orhan Gazi, olu Sleyman Paa'y znikmid'e
getirdi. Kiliseleri mescit yapt. Ayrca bir kiliseyi de medre
seye evirdi. Daha imdi bile medresesi vardr.
Karamrsel adnda yiit, cesur bir er vard. O yeri ona ver
diler ve vilayetini trnar olarak bltrdler. Trnar erlerini,
stanbul'dan kan gemiyi incitip, saldrmasnlar diye kena
ra getirdiler. Sonra Yalakova'y da tmara verdiler. Ayrca
Akakoca'yla birlikte olan sava erlerini de bu vilayette top
ladlar, Araman pazarn Yahulu'ya verdiler. Kandr vila
yetini Akba' a verdiler. imdi bile bunlarn neslinden yaa
yarlar vardr. Genliboza' da tekkesi bulunan Fazlullah Kad,
Akakoca'nn neslindendir. te Kocaili'nin, Bolu vilayeti
nin, Konrapa'nn hepsinin fethinin asl ve hakikati budur.
Fakir bunlarn hepsini uzun uzadya aklayp anlattm.
iir
Bu dnyaya pek ok gelip giden oldu
"Benim" deyip aslsz iddialarda bulundu.
Unutulup ismi bile anlmaz oldu
Ancak yerini baka bir yalanc tuttu.
96

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Sakn ha "benim" diye iddiada bulunma


Sonunda gururlananlar piman oldular.

BLM 31
Onun ne giydiini ve neler ortaya kanp
uyguladn anlatr.
Orhan Gazi padiah olduktan sonra babas zamannda ol
mayan kendi devrinde olan eyler ortaya kard.
iir
Alemdeki dzenleri bu insan yapt;
Bu dzeni koyanlarn niin byle yaptklarn biliyor
musun?
Ya kendisi faydalanacak veya bakalarna faydas olacak,
te kanun ve adet ortaya koyanlar bu niyetiyle yaptlar.
Hangi adeti korsan, tesirini dnyada gsterir, fakat kolay
Bu olup o adeti koyanlar nereye gittiler, bunu bir anla.
Orhan Gazi'ye kardei Alaeddin Paa, "Sultanm, Allah'a
hamd ve kr olsun, seni imdi padiah grdm. Bir gn
senin de ordun gnden gne oalacaktr. Sen de askerinde
bir nian, alarnet koy ve o ey baka askerlerde olmasn."
der. Orhan Gazi de, "Sen ne ii ilersen ben de onu kabul
ederim." dedi. "imdi etraftaki beylerin brkleri kzl renk
tendir. Senin askerinin brkleri ak olsun." dedi. Bilecik'te ak
balk yaptlar. Orhan Gazi giydii gibi ona bal olanlar da
giydiler. Sonra Orhan Gazi ie giriip askerini oaltmak is
tedi. Kardei, "Onu kadlara dan." diye syledi. O zaman
lar andarb Kara Halil, Bilecik'te kad olup hakim idi. Ona
hakimlik Osman Gazi tarafndan verilmiti. Orhan Gazi za
mannda da znik'te kadlk yapt, sonra Bursa kads oldu.
Orhan'n olu Gazi Hnkar zamannda kadasker oldu. Ay
rca vezirlik ve beylerbeyilik de yapt. Bu durum, Allah'n iz
niyle daha ayrntl ekilde aa blmlerde anlatlacaktr.

97

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Ayrca o Edebal'nn kavminden idi, ona dant. O, "l


den yaya asker karn." dedi. O zaman ok kimse, "Beni
yaya yazdrn." diye kadya rvet verdi, onlara da ak brk
giydirdiler.
SORU.- Onun adna niin "yaya" dediler?
CEVAP.- Sultan Mehmed'in olu Murad Han zamann
da, sefere giderken, bir yaya bir kpek eniini alm. Enik
sahibi eniini bulmu. Yayaya, "Enii sen mi dourdun,
onun iin mi aldn, bire enik yaya" diyerek svm. Bir
hayli dv eki de olmu. te halk o sebepten dolay
"enik yaya" demektedir. Zira isim verme ynyle "enik ya
ya" demeye bu sebep olmu. Bylece o zamanda isim ver
me kpek yavrusunu almas sebebiyle olmutur.
Bir de burma tlbent de Orhan Gazi zamannda yapld.
Divana geldiklerinde beylerin burma tlbendi olmazsa
ayplarlard. Hatta, "Divana geldin burma tlbendin hani,
nerede?" derlerdi.
iir
Dnya her an bir baka ekilde grnr
Hayalle oyalananlar o eitlilie sevinir.
O kastedilip aranann bu olduunu sanr,
Ya rtsn aar ya da iyice rtnr.
Dnyada yasalarn verdii izin, hrmet hep byle oldu
Kimi kpek gibi srr, kimi korunur.
Lakin divanda burma tlbent giyerlerdi. Sefere gittikleri
zaman ise brk giyerlerdi. Ayrca brkn altna evgle gi
yerlerdi.
SORU.- evgle nedir?
CEVAP.- evgle, n ksa, ard uzun, ii deriyle kaplan
m bir takkedir.
te Osmanoullar'nda byle alacak ve yadrganacak
eyler ok grlmtr. Fakir, ksa ksa da olsa yazdm. O
zamanlar onu gerekli grrlerdi, imdi ise adet bunlardr.
Eskiden dikkat eken taraklar ve deer verilen sakaHar
98

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

olurdu. Anszn padiah birine kzsa, sakalm kesip eee


bindirirlerdi. imdi ise insanlar eek adetini beenir oldu
lar, binip dururlar. Ve bunlar sakallarn kendi istekleriyle
keser oldular. Bu sakal krkma adeti eski Avrupa' dan kal
mtr. Bunu Avrupa' dan cnp klar almtr. zellikle
imdiki zamanda hogrlr oldu. Hanmlar salarn kes
meye baladlar. Erkekler de sakallarn kesiyorlar.

BLM 32
znik'in nasl alnp fethedildiini anlatr.
Evvel Karatekin'i almlard. Bu durum znik'e bir snrlama
getirmiti. Bu sebeple Karatekin hisar iinde bulunan gaziler
znik'in kaplarn atrmaz olduklarndan halk alktan s
kntya dmt. nk etrafndaki kyleri alp, trnar erle
rine vermilerdi. Bu kylerin kafirleri hibir ekilde sebepli se
bepsiz bunlardan incinmeyip huzur ve rahat iinde idiler. Ra
hat olduklarndan ve incinmediklerinden dolay da hisar hal
kna yiyecek vermezlerdi. Baz zamanlar Mslmanlara kat
lp hisara kar sava bile ederlerdi. znik halkna seslenerek,
"Gelin ey zavalllar, bizim rahat ve huzur iinde yaadmz
gibi, sizler de rahat olun." derlerdi. Sonra ehrin halk gle,
balk avlamak iin bile kamaz olmulard. Hatta hisarda bu
lunan halktan baz kafirler gazilere haber gnderip, "Alktan
ok sknt ekiyoruz." derlerdi. O zamanda etrafn tamamn
Trk almt ve buralar trnar erieri tarafndan iletilirdi.
Szn ksas, kafirlerin durumunu Orhan Gazi'ye bildir
diler. Bir gn devletle kendisi de znik'in zerine geldi. ok
skntda olan kafider Orhan Gazi'nin geldiini grnce i
lerinden gvendikleri birini padiaha gnderdiler. "imdi
bizimle anlap gven verin, bizi ldrmeyin, gidenimiz
gitsin, kalanmz kalsn, biz de size hisar teslim edelim" de
diler. Orhan Gazi onlarn bu teklifini kabul etti. Onun iin
Orhan Gazi, "Hayrseverlik Allah iin olan almalarn en
stndr" der idi. Sonra bu hayrseverlik sebebiyle pek
ou slam dinini kabul etti.

99

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Tekfurunu stanbul kapsndan kardlar. Hemen kendi


sine bal halkla birlikte gitti. Sipahisinin ou kald. ehir
halknn hibiri gitmedi. Orhan Gazi tekfura adamlar verdi,
gemiye kadar gtrdler. stedii tarafa gitti. Tekfur kap
dan kt gibi Orhan Gazi de Yeniehir kapsndan ieri
girdi. Kapnn i tarafnda Abklos denen bir bahe var idi.
Buras ok gzel, gnl ac bir yerdi. Orhan Gazi'yi dos
doru oraya gtrdler. ehrin kafideri de hep birden top
luca karladlar. Sanki padiahlar ld de olunu tahta ge
irir gibi bir hadise oldu. Ancak pek ok hanm geldi. Orhan
Gazi, "Bunlarn beyleri nerede?" diye sorunca, "Kimi sava
ta, kimisi de alktan ld." dediler. Fakat ilerinde olduk
a gzel, gnl eken gzelierin says ok idi. Orhan Gazi,
"Bu dul hanmlar, Allah'n emriyle helalla aln." diye ga
zilere emretti. Buyurduu gibi ettiler. ehrin byk yksek
evleri vard. Bu evierden evlenen gazilere ayrca ev verdi
ler. Hazr ev ve hanmlar olsun da onu kim kabul etmesin?
Meer ki gayet ebleh ola!
iir
Rum gzelleri salma salma gelince,
Gazilerin gnl mum olup eridi.
Onlar baheye geldikleri zaman
Gaziler ''bunlar melek midir?" dediler.
Yanaklar gl renkli dudaklar kpkrmz
O gm kollar, o eftali eneler . . .
Ey dostlar ! Melek nurlu kzlar geldi.
Onlar gren canlar ve gnller kle kesildi.
imenlikte servi gibi salnnca
Gnller glgeye taklp ardnca giderler.
Hayalinin glgesi canm ve gnlm kapt,
Arnher salarnn kokusu aklm ald.
Yan bakl kzlar nazar ettiklerinde
Bunlar gren yiitler ve kocalar kendilerini feda ederler.
1 00

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

O misk kokulu sevgililer dimalar sarho eder,


O Rum kzlar akllar avlarlar.
Rumca syleyip nazlanrlar
Sanki bunlar ney fleyip eng ve saz alarlar.
Gaziler bunlar o ekilde grnce
Orhan Han, bunlar asker gazilere verdi.
Ayrca onlarla birlikte evler ve paralar da
Gazilere arkadalk yapmalar iin verildi.
Bu fethin tarihi Orhan Gazi tarafndan hicretin yedi yz
otuz birinde (M. 1 331) gerekletirildi.

BLM

33

Orhan Gazi'nin znik'te neler yaptn


ve kimlerle grp konutuunu anlatr.

Sonra bir byk kiliseyi Cuma mescidi yapt. Bir manastr


da medrese etti. Yeniehir kapsnn kt yerde bir imaret
kurdu. Yannda Hac Hasan adnda bir Allah dostu var idi.
Dedesi Edebal'nn rencilerinden idi. eyhliini ona verdi.
Bugne kadar gelen torunlar aym vazifeyi srdryorlar.
Yemek piince imaretin kaps ald. Orhan Gazi evvela
kendi kutlu eliyle yemei bltrd. Im da ilk gece ken
di yakt. Medreseyi de Mevlana Davud- Kayseri adyla am
lan mderrise verdi. Ondan sonra Konya' da Seraceddin-i
Urmevi'nin rencilerinden olan Taceddin-i Krd'e verdi.
Hitabetini de Karahoca'ya verdiler. znik'i taht edinip bir
hayli mddet orada zevkle vakit geirdi.
iir
Allah yolunda savaan Orhan'n hutbesi okundu.
O, gaza iin yola kan Turul'un olu Osman'n gazi
neslidir.
Oradan k saan gne Orhan Gazi grnd zaman
Bunlar, slamiyet'in gkyzndeki gl oldular.
1 01

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

O ak brk giymi Allah yolunda savamtr;


Yz ak, ileri de sa olan Orhan Gazi' dir.
Orhan Gazi ne giyerse giysin yakr,
O Ak Paa zamannn gazisidir.

BLM 34
znik fethinden sonra Orhan Gazi neyle urat
ve trnarlar kimlere verdi? Onu anlatp bildirir.

znikmid'i olu Sleyman Paa'ya vermiti. Onu Yenice,


Gynk ve Mudurnu'ya gnderip vazifelendirmiti. teki
olu Murad Han Gazi'ye de, adn Bey Sanca koyduu
Bursa sancan verdi.
Karacahisar' amcasnn olu Gndz' e verdi. Orhan Ga
zi'nin kendisi de btn vilayetin hakimi ve nazr oldu. O
lu Sleyman Paa'y Tarak Yenicesi'ne gnderdi. O vila
yetlerin hepsi Orhan Gazi'nin adaletini iitmilerdi. Aldk
lar her vilayette adalet gsterdiler. Alnmayan yerler de on
larn adaletlerini ve neler yaptklarn iitip renmilerdi.
Sleyman Paa, Tarak Yenicesi'ne varnca halk, hisar
kendi istekleriyle anlaarak gven duygusuyla verdiler.
Gynk de onun gibi halk tarafndan istenerek verildi. Mu
durnu halk da yle yapt. Sleyman Paa o derece adalet ve
cmertlikte bulunduundan o vilayetin insanlar "Ne olay
d nceden de bunlar bize hakim olalard." diye yanp yak
lrlard. Sonra pek ok ky Trk halkn grp Mslman
oldu. O vilayetlerde bulunan ne kadar mlk varsa, hepsi
Sleyman Paa'nn kararlatrd gibi durmaktadr.

BLM 35
Orhan Gazi Karasi vilayetini niin
ve hangi sebeple fethetmitir? Onu bildirip aklar.

O zamanda Karasiolu clan Bey vard. Rahmetli oldu. Oul


larndan Tursun Bey, Orhan Gazi'nin yanna gelmiti. Dier
1 02

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

olu babasnn yannda kald. Halk babasnn yannda kalan


olunu istemeyip Orhan Gazi'nin yanndaki oluna haber
gnderdi. Hac lbeyi adnda Karasiolu'nun bir veziri var
idi. Ondan ve lkenin sekin insanlarndan haberler gelmi
ti. Hepsi fikir birlii ederek Orhan Gazi'nin yanndaki olu
na haber gnderince Orhan Gazi, "Han'm, geliniz vilayete
gidelim; Balkesir, Bergama ve Edremit btn evresiyle si
zin olsun, Kzlca Tuzla ve Mahrem'i o taraf da bana sadaka
et." der. Orhan Gazi ayrca Ulubat' fethedip tekturunu iin
de brakmt. imdi doruca Glba'ndan yryp Bili
yz' ald. Ardndan Ablayund'u ald, sonra da Kirmash'ya
yrd. O zaman onun sahibi Kalemestorya adnda bir ha
nm idi. Bir de kardei vard. Buna Mihalc derlerdi. Orhan
Gazi o vilayete geldiinde, bu hanm kardeiyle birlikte kar
ladlar. Pek ok hediyeler getirdiler. Orhan Gazi yine onla
r yerlerinde brakh. Yalnz sznde durmayan Ulubat tektu
runu tuttular, aman vermeden hemen iini bitirdiler.
iir
Ey dost! Allah insanlarla anlama yapt;
Benim szm de yle insanlar iledir.
Eer szm tutarsanz size cennet veririm;
Sakn ha sakn eytanca yalanlarla yrme.
Ey canm! Hakk'n istedii ey; melekler, insanlar ve
Hayvanlarla szlerinde durmalar oldu.
Bu insan da sznde durmay ondan almtr;
te her insanla yaplan anlamann yolu budur.

BLM 36
Karasi ilinde Orhan Gazi'nin neler yaptn anlatr.
Bunlar Balkesir' e varnca aradaki olan kap Bergama hi
sarna snd. zerine gittiler. Orhan Gazi'nin yanndaki
kardei, kardeiyle konumak iin hisara yakn varnca akla

1 03

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

vurdular. Dp ld. Bu durum Orhan Gazi'ye ok ar


geldi. "Bunlar hi beklenmeyen bir i yaptlar" dedi. Hemen
Orhan Gazi, "Bu il vilayet bilmi olun, emniyet ve gven
iinde olarak, imdi tekrar Orhan Gazi'nin olmutur." diye
arp hkmetti. Bu vilayetin halknn tamam, bu sz iit
tikleri gibi boyun eip itaat ettiler. Vilayetin nde gelenleri
ortaya kp tmarl tmarna gre yazlar aldlar.
Bu fethin tarihi hicretin yedi yz otuz beinde (M.1334/35)
Orhan Gazi eliyle gerekleti. En iyisini Allah bilir.
iir
Karasi'nin tedbiri ortaya kondu.
Orhan defterini tuttu ve yazld.
Orhan ah oynayp yendii iin
Karasi bu felein atn bir tarafa brakt.
Dnyada ukur filin oldu ve orada fil de baland,
Ecel ise atma binip kemendini att.
Karasi'nin defteri kaldrlp yakld.
Yenisini ise Orhan Gazi yazdrd.

BLM 37
Orhan Gazi'nin bu vilayeti fethettiini, tmarlann kimlere
verdiini ve o hisardaki olann durumunun
ve sonunun ne olduunu aklayp anlatr.

Yce Allah, Karasi ilinde Orhan Gazi adna hutbe okunma


sn ve para baslmasn nasip etti ve orann da padiah ol
du. Karasiolu da Bergama hisarndan anlamayla kt.
Onu Bursa'ya gnderdiler. ki yl daha yaad. Sonunda yu
murcak karp ld.
Orhan Gazi byk olu Sleyman Paa'y arp getirdi.
Karasi ilini ona mansp verdi ve kendisi Bursa'ya kutluluk
la geri geldi, tahta oturup hkmdarlna devam etti.

1 04

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Alem yine eit eit cilve gsterdi;
Artk bu durumda insann yz gld.
Kutluluun klar vurdu, ka:lemler
Yeni sayfalarda mjdeler yazd.
Karasi [ili] sanki Cneyd-i Badadi
Ve brahim-i Ethem gibi velilerle dolup tat.

BLM 38
Sleyman Paa'nn bu ilde neler yaptn
ve hangi ilerle uratn anlatp aklar.

Fakat nce Bursa'da Orhan Gazi'nin neler yaptn grme


miz gerekir. Kutlulukla Bursa'ya geldikten sonra nce ima
ret yapt ve blgedeki dervileri denetlerneye balad. ine
gl yresinde Keida arasnda pek ok dervi gelip bura
lar yurt edinmiler. Aralarndan bir dervi tekilerden ay
rlp gidip dada ara ara geyiklerle birlikte yrrm. Son
ra Turgut Alp ona yaknlk gstermi, zaman zaman onun
la grp konuurmu. Turgut Alp o vakitte ihtiyarlam
idi. Orhan Gazi'nin dervileri grp gzettiini iitince,
"Benim kylerim yannda pek ok dervi gelip oturmakta
dr. lerinden birisi ok kutlu kiidir." diye Orhan Gazi'ye
haber gnderdi. Orhan Gazi bunu iitince, "Acaba kimin
mritlerindendir? abuk varnz ve kendinden sorup re
niniz:" dedi. Gelip sorunca dervi, "Baba lyas mritlerin
denim ve Seyid Ebulvefa'nn tarikatindenim." dedi. Gelip
Orhan Gazi'ye haber verdiler. "Gidip dervii getiriniz." di
ye emretti; geldiler, dervii davet ettiler. Gelmedi, fakat,
"Sakn o hkmdar da gelmesin." diye haber gnderdi. Ge
lip Orhan Gazi'ye bildirdiler. Orhan Gazi tekrar, "Niin gel
mez ve benim de gelmeme raz olmaz." diyerek yeniden
adam gnderdi.
O dervi, "Bu derviler gz sahibi olup onu bunu gzetir
ler. Ayrca dualarnn kabul olmas iin tam zamannda gi1 05

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

derler." diye cevap verdi. Bundan sonra bir gn bir kavak


aac kopard. Omuzuna alp dosdoru Bursa'nn hisarna
geldi. Havlu kapsnn i tarafnda bu kavak aacn dikme
ye balad. Gidip Han' a, "O dervi geldi, yannda bir de ka
vak aac getirdi, kapda dikiyor." dediler. Orhan Gazi
knca aac dikmi olduunu grd. Daha Han sze bala
madan ona, "Teberrkmz olduka dur, dervilerin duas
sana ve senden gelecek nesiine makbuldr." dedi. Hemen
cecik dua etti ve derhal geri geldii yere gitti.
O kavak aac imdi, saray kapsnn iinde ok bym
tr. Gelen her padiah o aacn kurumu yerlerini giderirler.
Ondan sonra Orhan Gazi ardnca gidip kald yere vard.
Dervie, "Dervi, bu inegl yresi senin olsun." deyince,
Dervi, "Bu mlk, mal Hakk'ndr, ehline verir. Biz onun ehli
deiliz." diye cevap verir. "Ehli kimlerdir?" diye sornca Der
vi, "Hak teala dnya mlkn sizin gibi haniara emanet et
ti. Mal da, kullann birbirlerinin ihtiyalarn grsnler diye
alveri sahiplerine verdi. Bizlere de yarn endiesi olmadan
her yeni gnde yeni rzk nasip etti." dedi. Bunun zerine Or
han Gazi, "Dervi benim szm kabul etsen ne olur?" diye
syleyince Dervi, "u kardaki tepecikten beri grnen yer
ceiz dervilerin havls olsun." dedi. Orhan Gazi de bu sz
kabul etti ve derviten dua ald. Tekrar makamna gitti.
iir
Umduum duas kabul olanlarn duasna kavumaktr;
Zaten bize Hak'tan emrolunan istekte bulunmamzdr.

Velilerden ve peygamberlerden alnan pek ok nefes,


Dua olup dnyada tesir etmitir.
Allah, "isteyin de kabul edip vereyim." dedi,
Benim gnlm de o davetten bu sz umut etti.
Orhan Gazi o derviin zerine kubbe yaptrd, yanna da
bir tekke ve bir cami yapt. imdi oras ibadete ak olup her
be vakitte padiahlara dualar edip onlar devaml anarlar .

1i i

)l

l i'

l \:1 i 1

O tekkenin adna Geyik Baba Zaviyesi derler.

1 06

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

imdi geldik bu tarafa; Sleyman Paa'nn Karasi vilaye


tinde hali ne oldu, o neler yapt ve kimlerle grp konu
tu? Onlar anlatalm. Bir gn Sleyman Paa Karasi vilaye
tinde gezerken Aydnck'ta Temaalk'a vard. alacak ve
garipsenecek binalarn bulunduu bu Temaalk' grp bi
raz dnp tefekkr etti, kalkt hi kimseye sz syleme
di. Ece Bey denen yiit ve ok cesur bir Tanr dostu var idi.
Alperen olarak anlan bu kimseyi ald ve yoluna devam et
ti. O zat, "Sultanm, ok alacak gr ve dnceniz var,
buna sebep ne?" deyince Sleyman Paa, "Evet, bir denizi
grr ve gemeyi dnrm. yle bir gemeliyim amma
kafider duymamal." diye cevap verir. Ece Bey'le Gazi Fa
zl, "Han'm, buyurursan biz ikimiz geelim." dediler. S
leyman Paa, "Hangi yerden geeceksiniz?" diye sorunca
onlar, "Sultanm, burada yle yakn geilecek yerler var
dr." cevabn verdiler. Sonra yryp Greck'ten aada
deniz kenarnda hepsinin karsnda olan Viranca Hisar de
nen yere vardlar. Ece Bey'le Gazi Fazl hemen bir sal yapa
rak geceleyin binip imbini hisar civarna ktlar. Balar
nn arasnda gezerlerken ellerine bir kafir geti. Onu alp sa
la getirdiler. Sabaha doru beri tarafa geip katiri Sleyman
Paa'ya getirdiler. Sleyman Paa bu kafire iyi muamelede
bulunup elbiseler giydirdi ve zengin yapt. Sonra bu kafire,
"Hi sizin hisarmza girecek yer var mdr? Kafider duyma
dan ve bizi grmeden iine girelim." dedi. Bu kafir de, "Ben
sizi gtreyim, hi kimse grmeden hisara brakaym." ce
vabn verdi. Hemen o zaman birka sal attlar. Sleyman
Paa yetmi seksen kadar sekin gazi yiitler alp sala binip
gece iinde teki yakaya getiler. Bu kafir bunlar doruca
gece vakti imbini hisarnn gbre dktkleri yerine getir
di. Gaziler derhal o gbrelikten ieri girdiler. O zaman hi
sardaki kafirlerin pek ou darda balarnda ve harman
larnda bulunuyorlard. Zaten mevsim harman vakti idi.
Szn ksas hisar aldlar. Fakat kafiderini hi incitmedi
ler. Aksine kafiderine balarda bulundular. Ama ilerin
den bilinen birka katiri tuttular. Bunlar hisarn limannda
bulunan gemilere koyup kardaki askere gtrdler. Szn
1 07

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ksas o gn iki yzden fazla adam beri tarafa geirildi. Ece


Bey hisarn atarna bindi. Bolayr yaknnda Aka Liman de
nen yerde pek ok gemi var idi. Onlar atee verip yakt.
Sonra srd hisara geldi. imbini hisarndaki gemileri koru
dular. Devaml bu yakaya asker geirdiler. Kafirlerin ou
nu da ordunun yanna getirdiler ve buradaki kafideri hi in
citmediler. Gnllerini alp kendilerini ve hanmlarn ziya
clesiyle ho tuttular. Sonra bu kafirlerin gemicilerini gemile
re gtrdler. Onlarn yannda durup yeni pek ok adam
getirdiler. ki binden ok adam topland. Szn ksas bu
imbini hisarnn kafideri bu gazilerle bir olup yrdler.
Bir gece Ayaolonya denilen hisar da aldlar. Bylece Ms
lmanlarn elindeki hisarn says iki oldu. Alnan bu hisarn
halk da ok memnun oldu. Sonra bunlar salamlatrdlar
ve Aydnck'tan bir hayli insan da gemilerle geldi. Sleyman
Paa, "Bu hisadardan sipahi olan kafirlerin evlerini ayrp
karn, bir zararlarnn dokunmamas iin Karasi iline iletin."
dedi. Syledii gibi yaptlar. Bu hisadar bir iki ay sk sk
ya tahkim ettiler ve gnll gelenleri devaml olarak getirip
yerletirdiler. Bir gn Gelibolu'nun kafirleri toplanp bunla
rn zerine gelmek iin hazrlk yaptlar.
Bu gaziler de onlar karladlar. Grlmedik savalar ya
pld. Allah'n yardmyla kafideri bozup krdlar ve hisarn
kapsn kapattrdlar. Yakup Ece'ye Gazi Fazl' yolda verip
Gelibolu'ya gnderdiler. Bunlar Gelibolu kafirlerine gece
gndz huzur vermediler. skelesine bile gemilerini getirt
mediler. Sonra bu iki gazi ere, pek ok sekin askerler gn
derdiler. Bylece Gelibolu'yu u edinip Bolayr' da yerletiler.
iir
Gaziler kafir lkesine kolayca geip
Pek ok kafir sarayn bo hale getirdiler.
Sleyman Rumeli'ne gelince,
Gazilerin bnndan erbet aknaya balad.

l1i

Ellerine pek ok altn ve gm ald


Fakirlik, dknlk gitti ve hepsi kendinden geti.

1 08

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bu fetih, tarih olarak, hicretin yediyz elli sekizinde (M.


1357) gerekleti.

. BLM 39
Sleyman Paa Rumeli'ne geince nasl nlemler ald,
neler yapt ve neler dnd, bunlar anlatr.

Beri yanda babas Orhan Gazi' ye, "Kutluluklarla dolu padi


ahmn himmeti, yce Allah'n yardm ve Muhammed
aleyhisselamn mucizeleri Rumeli'nin fethedilmesine yol
at. Kafider ziyadesiyle perian dmlerdir. imdi yce
ahsnza yle malum ola ki, bu tarafta fetholunan hisar ve
vilayetlere yerletirmek ve buralar gzelletirip marnur et
mek iin pek ok Mslmann gnderilmesi gerekir. Onlar
fethedilen bu yerlere koyalm. Ayrca sekin gazilerden de
yolda olarak gnderiniz." dedi.
Orhan Gazi bu habere ok sevindi. Karasi vilayetine pek
ok ger Arap evleri gelmiti. Onun emriyle hepsini Ru
meli'ne grdler. Bir zaman Gelibolu blgesinde yerleti
ler. Sleyman Paa fetihlerine devam etti ve Tekirda'nn
kenarna ulat. Aradaki hisariarn kimisini iyilikle, kimisi
ni de savaarak ald. Odgnlek hisarn u edindi. Sonra
Hayrabolu'ya yrdler. Fakat bu arada gnden gne Ka
ras vilayetinin insanlar da srekli gelmeye baladlar. Ge
lenleri yurt tutup Allah yolunda savaa baladlar. Szn
ksas yce Tanr'nn yardmyla Mslmanlar arkalanp
glendiler. Her ne tarafa yryp gitseler kafider nlerine
kamaz oldu. slam askeri fetihten fetihe yrd.
iir
Dnyaya Sleyman geldi, artk
Kafir eytaniarna Sleyman' dan kurtulu yoktur.
O kafir lkelerine velvele brakt iin
Bugn zaman artk Trkn olmutur.
Sleyman'n elinden kafirlerin kurtulmas iin
Gelip Sleyman'n nnde iman getirmelidir.
1 09

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Yoksa btn mr boyunca hapiste kalacaktr.


Zaten onun eytanl bylece kendine kalmtr.

BLM 40
Konur hisarn ne ekilde aldklarn anlatp aklar.

Bu Konurhisar'nn tekfuruna Kalakonya derlerdi. Yiit bir


melun idi. Trkler Rumeli'ne getikten sonra o kafir at srtn
dan hibir zaman inmedi. Sonra beri tarafta Yakup Ece, Geli
bolu'yu hisar yapp kuatmakta idi. O kafir devaml bunlar
rahatsz eder, zaman zaman bunlardan adam bile alrd.
Sleyman Paa bir gn gazileri uyard, Rumlardan birka
casusu var idi. Bu katiri aratrp sordular ve peini brak
madlar. Sonunda niyetini rendiler. Bu kafir Gelibolu y
resinden adam tutup karmak niyetiyle hisarndan knca,
Sleyman Paa'ya haber verdiler. Kafir dnp hisarna ka
nca tutmak iin etraf evirdiler. Ayrca baz yerlere pusu
lar kurdular.
Kafir, Trklerden bir adam tuttu ve hisarna gitmek iin
geri dnd. Beri taraftan Gazi Fazl kafirin ardna dt. Ka
fir hisara girmek iin kaarak geldi ve kendini ele verdi. Ya
nnda pek ok arkada da var idi. Gaziler bunlar da kltan
geirdiler. Tekfurunu alp hisara kar getirip gsterdiler.
Tekfurun hisar vermemek iin arpacak hi adam yok
imi. Halk derhal hisar Sleyman Paa'ya teslim etti. Tekfu
ru ldrp ban padiaha gnderdiler. Alnan ganimetieri
gazilere bltrdler ve hisarda Hac lbeyi'yi braktlar.
Gelibolu tekfuru beri yanda her taraf Trklerin aldn
grnce kendi hisarn anlamayla verdi. Bu anlattmz
yerlerin fethi bir ylda tamamland. Sonra o yerleri Yakup
Ece'ye verdiler, bylece o vilayet Mslman oldu. Gazi Fa
zl' a da birlikte verdiler. imdi gnmzde Gazi Fazl, Ece
Ovas'nn beri ucunda yatmaktadr. Mezarnn yeri bellidir,
ayrca Yakup Ece'nin de mezar oradadr. Allah'n geni
rahmeti onlarn zerine olsun.

1 10

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Kaplarn acs kapy at.
Fazl'la Ece ona kap oldu.
Artk buralar saray ve hazine oldu
imdi Sleyman'n kapclar koymas gerek.

BLM 41
Gazi Evrenoz'la Hac lbeyi'nin neler yaptklarn,
ayrca Sleyman Paa'nn faaliyetlerini anlatr.

Konr' Hac lbeyi'ye verdiler. Gazi Evrenoz'u da ona yarar


arkadatr diye yanna verdiler. Dimetoka'yla teki iliere
akn iin gnderdiler. Konr civarnda gelirler idi. Beri yan
da Sleyman Paa da Hayrabolu'yla orlu vilayetini vurur
gider ve Gelibolu'ya gelirdi. Bir gn av avlarken okla bir ca
navar vurdular. Bu canavar kat. Sleyman Paa ardna
dt. Anszn atnn aya bir delie geti ve at dt. S
leyman Paa da ehit oldu. Bu hadisenin tarihi hicretin yedi
yz elli sekizindedir (M. 1 357). Bazlar Orhan Gazi'nin de
o ylda ldn sylerler. Ama en doru olan olu Sley
man Paa'nn iki ay nce vefat ettiidir.
iir
Cihan gemeye yol olan eski bir yerdir
mr ise sanki yel gibi geiverir.
Burada "Ben varm!" diye inatlama;
Yalan szler de bu dilden kar, bunu fark et.
yice bakarsan nnde ve sonunda gzya vardr
Bu alamalar iin "Nasl dedikodudur?" diye syle.
Sleyman ve Davud gibi nice dnya hkmdan
peygamber
Gelip geti, yaptklar unutuldu, nasl olduunu anlatver.

111

Ak Paazade 1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 42
Murad Han Gazi, kardei vefat ettikten sonra
kendisi neler yapt, onu anlatr.
Murad Han, Rumeli'ne yneldi. Doru Bursa'ya geldi ve Ka
ras vilayetiyle kendi ilinden kalabalk asker toplad. O za
manda andarb Halil Bilecik kadsyd, ayrca znik'e de ha
kim olmutu. Bursa kads da oldu. Onunla yakndan tandk
olunca, kendisine kazasker yapt. Lalas ahin'i yanna ald.
Pek ok asker toplayp Gelibolu' dan geti. Banatoz hisanna
yrd. Kafider savamadan kaleyi teslim ettiler. Kafideri
yine yerlerinde brakt. Oradan doruca orlu hisarna vard.
Burann kafideri boyun emedi, yama emrini verince sava
balad. Kafirlerle ok sava yapld. Sonunda tekfurlannn
gzne ok isabet etti, yenildiler. Gaziler de dalga dalga hisa
ra girdiler ve pek ok ganimetler aldlar. Hisar da yktlar.
Sonra Misini hisarna gittiler. Tekfuru olanlarndan birini
de getirerek karlad. Hisarn anahtarn da getirdi. Sultan
Murad Han Gazi de hisarn zerine kondu. Tekfur da pek ok
hediyeler verdi. Padiah bunlarn hepsini gazilere datt.
Sonra Birgos'a geldiler. Kafider kap gidince hisar bo
kalm. Gaziler hisar atee verip yktlar.
iir
Bu dnyada insann aklna alr,
Kimi olgun kimi rahat iinde kimisi de noksandr.
Ltuf iyilik ve fke bunlarda karm vaziyettedir.
Zaten cahil iin abuk fkelenmesi ak bir delil
olmutur.
Kime Allah'n ltuflar yolda olmusa
Onun gnlnde iman nuru parlamtr.
Hi kimse iin acelecilik etmek iyi deildir.
Zaten yiitlerin iini sabr kolaylat:r.
Ey karde acele etmenin, birden ayaa kalkmann da
bir yeri var,
Ancak onun ehlini bulup pheden kurtul.

1 12

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 43
Hac lbeyi'yle Gazi Evrenoz neler yaptlar
ve ne ilerle uratlar onu anlatr.

Hac lbeyi Meri kenarnda bulunan bir kck hisar fet


hetti. Gndz o hisarckta kalr, gece olunca da gazilerle ata
biner sabah oluncaya kadar kafirlere rahat vermeyip incitir
lerdi. Meer bir gece Dimotoka tekfuru Hac lbeyi'yi tut
mak iin km. Hac lbeyi bu durumu gazilerle renmi
imi. Tekfuru gafil aviayp kolayca ele geirdi. Hemen hisa
ra gelip dibine vardlar. Tekfurunu esir gsterdiler. Sonun
da ldrmernek iin anlatlar ve olu, kz ve hanmyla is
tedii tarafa gitmesi iin serbest braktlar. Hisar halk bu
haberi iitince, salam anlama yaparak hisar teslim ettiler.
te bu yntemle Hac lbeyi Dimetoka hisarn ele geirdi.
Beri yanda Gazi Evrenoz da Kean hisarn alm, psala'y
da zorluyordu.
iir
Gazilerin bahtlarnn ald bu zaman ne gzeldir.
Bunlara Hakk'n fazileti, rahmet olarak sald.
Ne kadar da, ta geilip beller de alsa,
Bunlarn Hakk'a, Allah' a dosdoru yneldiklerini bil.
Hakk'n gazileri hangi konaa gelirlerse gelsinler
Bunlar iin dnya ve ahirette iyilikler vardr.
ster lbeyi, ister Gazi Evran olsun bunlara yaplan dualar
Hep iyi karlanp kabul oldu.

BLM 44
Murad Han'n Edirne'ye nasl girdiini anlatr.
Sultan Murad Han Gazi Birgos'tan Eski'ye geldi. Onun da
hisarn bo buldu. Bu birka hisar da ald. Bu bo kalan hi
sarlarn kafirleri Edirne'ye gidip orada toplanmlar. Padi
ah lalas ahin' e asker verip Edirne'ye gnderdi. Lala yr-

113

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

yp Edirne'ye gitti. Kafider Lala'nn geleceini iitip byk


bir orduyla karladlar. Allah, Lala'ya frsat verdi, yaplan
savata kafirler bozulup Edirne hisarna girdiler. Beri yanda
hkmdara dmann yenilip katn gsteren balar gn
derdiler. Hac lbeyi'yle Gazi Evrenoz gelip padiahn n
ne dtler ve Edirne'ye getirdiler. O zamanda Meri Nehri
tamakta idi. Edirne tekfuru geceleyin bir kaykla kap
nez'e gitti. Sabah olunca bu durumdan herkes haberdar ol
du. ehrin kapsn aarak hisar teslim ettiler, ehir fethedil
di. Adet olduu zere ehri kayda geirip gereini yaptlar.
Bu fetih hicretin yedi yz altm birinde (M. 1360-61), Orhan
Gazi'nin olu Sultan Murad Han Gazi eliyle gerekletirildi.
iir
Fetihlerde bulunan Murad Han bu fethi yapt
Ve neslinden gelenler hakan oldu.
Allah, bu nesli, kan dkp savamakla
slam'n ortaya kmas iin imana yardmc kld.
Bu hkmdarlar, Muhammed mmeti iinde
lm lkelere can olup onlar dirilttiler.
Osmanl slalesini sevmek diriliin ta kendisidir;
Bu slaleyi sevmeyenler zarara uramlardr.

BLM 45
Murad Han Gazi'nin Edirne'de
neyle megul olduunu anlatr.
Baht aklyla Edirne' de tahtna oturonca lalas ahin' i
Zara ve Filibe tarafna akma gnderdi. Evrenoz Gazi de p
sala'y fethetti. Bunlar bulunduklar yerlerde ubeyi oldular.
andarl Halil'in kadasker olduu zamanda bir gn Kara
man lkesinden Kara Rstem denen bilgili bir kii gelip,
"Efendi hana verilmesi gereken bu kadar mal neden yok ye
re harcarsnz?" dedi. Kadasker bunun zerine, "O nasl bir

114

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

maldr ki bouna harcanr?" deyince Rstem, "Bu gazllerin


alp tutup sattklar esirlerin bete biri Tanr emrine gre pa
diahndr" cevabn verdi. Sonra da "Niin almyorsunuz?"
dedi. Kadasker bu sz iitince gidip Padiah'a arzetti. H
kmdar bunun zerine, "Eer Tanr buyruu ise yle edin"
dedi. Sonra Kara Rstem'i ardlar ve "Efendimiz! Padiah
Tanr buyruu ise yle yapn dedi." diye sylediler. Kendisi
gidip Gelibolu'da oturdu. Her esirden yirmi be ake ald.
te bu ekildeki adet o iki bilgin kiinin tedbiri idi. Bunlarn bi
ri andarl Halil, biri de Karamanl Kara Rstem'dir.
Ayrca beri tarafta Gazi Evreoz'a da; "Aknndan kan
esirio bete birini padiah iin al; eer esir be olmazsa her
bir esirden yirmi be ake al" diye haber gnderdiler. te
bu dzen zerine Evrenoz da bir hakim tayin etti. Bylece
bir hayli olan topland, sonra bunlar padiaha gtrdler.
Halil Paa bunlar grnce, "Bunlar Trk' e verelim,
Trke rensinler, Trkeyi bilince getirip yenieri yapa
lm." dedi. Syledii gibi yaptlar. Mslman oldular. Yeni
eri gnden gne fazlalamaya balad. Trkler bunlar pek
ok yl hizmete ald, sonra da kapya getirdiler ve ak brk
giydirdiler. Adn, "ezel eri" iken, "yeni eri" koydular,
bylece bu padiah zamannda yenieri kuruldu.
iir
Yenieriye kapda ihtiya vardr.
Her bir hizmette padiahn isteini yerine getirirler.
Hkmdarlar iin ganimetten alnmlardr,
Bulunmaz burada baka bir asker.

BLM 46
Bursa'ya doru yola kan Murad Han'n
orada ne yaptn anlatr.

Lala'ya Rumeli Beylerbeyi'liini, Evrenoz'a da ularn beyli


ini verdi. lbeyi vefat etti. Padiah oradan kp Gelibolu'ya
115

Ak Paazade 1

Osmanoullan'nn Tarihi

geldi. Halil'e paalk verdi. Halil vezir olunca adna Hayred


din dedi. Gelibolu'ya geip Biga tarafna geldiler. Murad Han,
''Yce Tanr bunu dahi bize vere." dedi. Kalkp Bursa'ya gel
diler ve k burada geirdiler. Lala te yandan Zagra'yla Es
ki'yi fethetti. Evrenoz da beri yanda Gmlcine'yi fethetti.

BLM 47
Biga'nn nasl fethedildiini anlatr.

Murad Han bir gn beklenmedik bir anda Srp kafiderinin


asker topladn ve Edirne'ye gelmek istediklerini iitti. Pa
diah bu haberi iitince ordusunu toplayp yrd ve Biga
yanna geldi. Askerine, "Hey gaziler yce Allah nasip eder
se bu kafideri fethedelim. Bundan sonra teki kafidere gi
delim." dedi. Bu gaziler de padiahn szn, "Bamz ve
gzmz stne . . . " diyerek kabul ettiler. Sonra Gelibo
lu'ya, "Ne kadar gemi varsa, gnderin. Biz varncaya kadar
bu yakaya gelip hazr olsun." dediler. Ayrca Aydnck ge
milerine de, "Gelsin." dediler.
Szn ksas bir hayli yelkenli gemiler geldi. Onlara da
adam koyup yrdler. "Karadan ve denizden yamadr."
deyip hcum ettiler. Hemen fethedildi. inde bulunan kafir
lerin hoyradn ldrdler. Kadn ve ocuklar esir ettiler. Ga
ziler ganimete bouldu. Sonra kiliselerini mescit yaptlar ve
evlerini de Mslmanlara verdiler. Bu fetih hicretin yediyz
altm altsnda (M. 1364/ 65) gerekleti. Sonra orada yerleip
mesken tutan bu insanlar ok zaman orada kalp yaadlar.
Bir gece anszn kafider Biga'y bastlar ve birok ktlk
lerde bulundular. Ayrca Biga'y ykp bozdular. imdiki Bi
ga'y ise onun yerine kurdular.

BLM 48
Srplann Edirne'ye geldiklerini anlatr.

Srp kafideri toplanarak yryp Edirne'ye yakn geldiler.


1 16

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ahin Lala da yanndaki gazilerle onlar karlad. Akam


karanlnda davullar alnd, Allah'a snp kafirlerin ze
rine yrd. Kafider mehter sesini iitince panie kapldlar.
Atlar boanp rkt. Gece karanlnda birbirlerini ineyip
krldlar. Meri kenarnda pek ou suya dklp ld ve
pek az kurtulabildi. Bazsnn da peine dp yolda kaar
ken krdlar. imdi o yerin adna gaziler, "Srpsnd" der
ler. Kafirlerin krlp bozulduunu padiah iitince dnd,
tekrar Bursa'ya geldi. Oullarn snnet ettirdi. Yeniehir'de
bir imaret yapt. Adna Postin-pu denilen bir dervi var idi.
Ona bir zaviye yapverdi. Sonra Bilecik'te bir Cuma mescidi
yapt. Kendine de Bursa'da saray kapsnda bir cami yapt.
Ayrca Kaplca' da bir imaret zerinde bir medrese yapt.

BLM 49
Murad Han'n Genniyanolu'yla ne ekilde,
nasl dnr olduklann anlatr.

Germiyanolu ok ihtiyarladnn farkna varnca olu Ya


kup Bey' i arp yanna getirdi. Ona, "Oul! Bu lkenin si
zin elinizde kalmasn istersen Osmanolu'yla birlik et" de
di. Sonra, "Bu kznn birini onun olu Bayezid' e veriniz."
dedi. Hemen shak Fakh' eli gnderdiler. Doruca Mu
rad Han'a geldi. yi cins atlar hediye getirdi.
O zamanlar altn ve gm az idi. Denizli'de alemli ak
bezler dokunur ve elbise olarak onlardan, zenle dikip gi
yerlerdi. Alaehir' de dokunan ve kzl ivledi denen boyal
kumatan bayrak yaparlar ve elbise dikip giyerler idi. shak
Fakh Denizli'nin o mehur bezlerinden de hediyeler getir
di. Ayrca, "Kzmz olunuz Bayezid'e alnz. Yannda e
yiz olarak, birka para ehir de verelim." dedi.
Murad Han Gazi de kabul etti. Germiyanolu Ktahya' y,
Simav', Erigz', Tavanl'y ve bunun yannda birka ye
ri daha kzna eyiz olarak verdi. Sz kesip karar alnd.

117

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

BLM 50
Murad Han'n dne balayp kz alverdiini
ve olunu evlendirdiini anlatr.

Germiyanolu'nun kz diye bahsettiimiz, Yldrm Han'a


alverdii Sultan Hatun'dur. Dnn tedariki eksiksiz g
rlp her bir i dzenli bir ekilde hazrlanp baarld. Son
ra etraftaki beylere davetiler gnderildi. Karamanolu'na,
Hamidolu'na, Menteeolu' na, Saruhanolu'na, Kastamo
nu'da sfendiyar'a ve Msr Sultan'na davetiler gnderile
rek hepsi dne davet edildi. Ayrca kendi vilayetlerinde
olan sancak beylerini ve Evrenoz Gazi'yi davet ettiler. Son
ra dne baladlar. Etrafn beylerinden eliler salaryla
gelmeye balad. yi atlar, katar katar develer ve grlmedik
eit eit alacak derecede birbirinden gzel hediyeler ge
tirdiler. Sonra her gelen kii, adet olduu ekilde hediyesini
ortaya koydu ve mertebesine gre oturdu. Msr Sultan'nn
da elisi gelip o da getirdii hediyelerini arz etti. Msr eli
sini btn elilerin st yannda yer gstererek oturttular.
Bunlar yerli yerine eksiksiz oturduktan sonra msaade
zerine kendi sancak beyleri de geldi. Bunlar da mertebe s
rasna gre hediyelerini sundular. Sonra Evrenoz Gazi'nin
hediyeleri arz edildi. nce yz kle ve yz cariye. Fakat on
olann elinde, ii filori dolu on gm tepsi ve dier onu
nun elinde ii istevart dolu on altn tepsi ve sekseninin elin
de gm marapalarla iinde erbet dolu ibrikler bulunu
yordu. Szn ksas bu hizmetilerin hibirinin eli bo deil
idi. Gelen eliler bu durumu grnce Evrenoz Gazi'nin ge
tirdii hediyelere hayran kalp, "Bu hkmdarn sadece
adamlarndan biri byle olursa ... " diyerek parmak srdlar.
Sonra Murad Han Gazi'nin de neler yaptna bak. Evrenoz
Gazi'nin getirdii kle ve cariyeleri gelen elilere paylatrd.
Ayrca altn gm avadanlklardan da verdi. Sonra elilerin
getirdii atlarn hepsini kendi adan olan Evrenoz' a verdi.
Ayrca bir ksm filori de balad. Gerisini bilginler ve fakir
ler arasnda bltrd. Kendi iin hibir ey brakmad. Pek
ok kimse fakir gelip zengin gitti ve padiaha dualar etti.
1 18

Gnmz dilinde: OsmanoQullar'nn Tarihi

iir
Murad Han'n ettii bu dnde nice
Sofralar serildi ve ok yemekler verildi.
Tam bir ay eit eit nimetler dkld
Fakir, zengin ve muhtalar doydu.
Halk dn elbisesi giydi;
Yalnlar, rindler ve dzenbazlar donatld.
Kazan kazan koyun etleri piti,
Hizmetiler bile kz kebab ister oldu.
Pek ok altn ve gm para datld,
Cimriler ve ayak takmlar hocalar gibi oldular.
Btn insanlar raz oldular,
Hibir kimse zntl gitmedi ve halk arasnda itiip
kakma olmad.
Aki, O gazi padiah ei grlmedik bir dn yapt,
Kelle ekerler bile yk yk ortaya dkld.
Ben de o zamandan bugne dek dualar ettim.
Ey yolda bu duay lnceye kadar da edeceim.

BLM 51
Gelini getirmek iin kimleri gnderdiler
ve oradan kimler geldi, onu anlatr.

Bu taraftan erenlerden Bursa kads Koca Efendi, evlatlarn


dan imdi bile bulunan emirialem Aksunkur Aa, avuba
Sle avuolu Timur Han, avu ve kapkullarndan da
bin sekin atl, hepsini birlikte gnderdiler.
Ayrca Kad'nn hanm ve Bayezid Han'n dads ve Ak
sunkur'un hanm da var idi. Szn ksas iki bin kadar adam
yryp Ktahya'ya vardlar. Sonra Germiyanolu da d
n Ktahya'da etmi idi. Dnrleri izzet, ikramla konuk
edip gnllerini ho ettiler ve en iyi ekilde arladlar.
bitince kz Aksunkur'un hanmyla Bayezid Han'n da1 19

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

dsna smarladlar. Germiyanolu da Paacuk Aa'y, geli


nin atn yedmek iin birlikte gnderdi, ayrca hanmn da
yenge yapt. Kzna eyiz verdii ehirlere askerler kondu
ve dn alay yola kp gelini Bursa'ya getirdiler.
Padiah Bayezid Han, Paacuk Aa'y kaynatasndan rica
ederek yannda alkoydu ve anigirba yapt. Onun olu
Elvan Bey de anigirba oldu. Elvan Bey'in oullarndan
de anigirbalar oldular. Bunlar slalece Osmanl ka
psnda yakn yer tuttular.
iir
Sevin ve zntler yurdu olan bu dnya,
Pek ok padiaha glmtr.
alar boyu gelip gelip zevk sefa srenlerin arzu ettikleri
Daha pek ok eyler vardr.
Dnyadaki insanlar muratlarna istedikleri gibi
kavuamamlardr.
Bunlarn murad daha neler olabilir?
Doar alar, lnce alar bu ilahi adettir.
Sen bu zamanlarn bylece dzenlendiinin farkna var.
O gldn sanmaktadr, halbuki yanl bir hayale
kaplmtr;
zntyle son bulmayan nee ve sevin var mdr?
Bu dnn yapld ve Ktahya'nn verildii tarih hic
retin yedi yz seksen nde (M.1381) gereklemitir.

BLM 52
Murad Han Gazi'nin Hamid vilayetini
nasl fethettiini anlatr.

Dne gelen Hamidolu'nun elisiyle bir anlama olmu


tu. Buna gre Hamidolu Hseyin Bey vilayetini Murad
Han Gazi'ye satacak idi. imdi bu anlama gerei Murad
1 20

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Han yryp Ktahya'ya vard. Hamidolu onun kendine


geldiini anlaynca adam gnderdi ve "Ben o anlamann
zerinde ciddiyetle duruyorum." dedi. Bunun zerine Ak
ehir' i, Beyehri'ni Seydiehri'ni, Yalva', Karaaa' ve Is
parta'y senetle satn aldlar. Murat Han adamlarn gnder
di, satn ald illeri zapt etti ve ilerine kendi adamlarn
yerletirdi. Civadarn da kendi beratyla trnar verdi.
Bu fethin tarihi, hicretin yedi yz seksen yle drd
arasnda (M.l381-1382) idi.

BLM 53
Murad Han Gazi asker toplad
ve toplad bu orduyla ne yapt onu anlatr.

Kalabalk ordu toplayp Rumeli'ne yneldi. Gelibolu'dan


geerek Malkara'ya ulat. Beri yandan Gazi Evrenoz' Lala
ahin de Rumeli ordusuyla geldiler. Evrenoz'u Lala ahin'in
yanna vererek yrdler ve Fire zerine vardlar. Hemen
Fire'yi aldlar. Beri yandan Murad Han gelerek atalca hisa
rnn zerine dt. Kafideri teslim olup haraca raz oldular.
Ondan sonra ahin' e haber gnderdi. O da gelip padiaha
kavutu. Ardndan ncegiz'in zerinde Trklerin "Tanr
Ykt" dedikleri Polanya hisarna vard. O yerin insanlar
kap bu hisara girmiler idi. Gnlerce savatlar, ancak ala
madlar. Sonunda brakp gittiler. Padiah, "Meer bunu
Tanr yka." dedi. Sonra kalkp Devletli Kabaaa denen ye
re gelip kondular. Murad Han da, bir kaba aaca arkasn
verdi. Otururken bir ksm adarnlar geldi ve birbiri ardn
dan, "Padiahm! Allah' n kudretiyle o kale yklp yerle bir
oldu." dediler. Padiah da ahin'i gnderdi. Gidip altn ve
gm tepsiler ve filoriler ve saysz para, akelerle hesapsz
mal getirdi. Halknn gnln alarak yerinde braktlar. Pek
ok altn ve gm tas da buldular. Gaziler balarna giydi
ler, skf denilen balk o zaman ortaya kt. Bir de hkm
clarn arkasn dayad o aa iin padiah, "Bu aa devlet
l kaba aatr" dedi. O aaca isim verme padiahn sz se1 21

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

bebi iledir. Bu aa imdi bile duruyor, fakat artk ktk ol


mutur. Yannda da bir kuyu bulunmaktadr.
iir
Padiahlardan kalan ey nefes ve duadr.
Padiahtan divana kadar sz geiren de duadr.
Nefestir dua, doar azdan
Tercmana haberler syletir.
Yine azdan kan dua ve szler
Kabul edilip insan muradna eritirir.
eit eit hikmet ve manalar duadan yazlp ortaya kar,
Bunlarn hepsi sz olarak nefesten anlanp sylenir.
Padiahn kutlu nefesine bir bak
Kabul olup insanlar muradna ulatrd.
Eer zamann padiah olan Murad Han dua ederse
Kaleler yklr ve bu hal devrin diline der, sylenip
durur.

BLM 54
Padiahn Edirne'ye vannca ne yaptn anlatr.

Veziri Hayreddin Paa'ya, "Gidin! Evrenoz'la o vilayetleri


fethedin." diye emretti. Evrenoz da Gmlcine'yi u edinip
oturur iken Bar'y skete'yi, Marula'y bunlarn hepsini fet
hetmi, haracn da padiaha devaml gndermiti. Ayrca
baka iliere aknlarda bulunurdu. Del Balaban' Sirez'in
stnde komu, orada otururdu. ahin de gidip Kavala'y,
Drama'y, Zihne'yi, Sirez'i ve baka vilayetleri teker teker
anlaarak ald.
O da padiahln kanunu ne ise yerine getirdi. Hkm
clara gnderilecekleri gnderdi, Allah iin arpan yiitle
re verileceini de onlara verdi. Sonra Karafirye'ye gittiler.
Oras da, btn kyleri ve bucaklaryla fethedildi. Alnan
vilayetleri trnar erlerine bltrdler ve kafiderine de ha1 22

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ra belirlediler. Sonra sevin, baar ve kutluluklada padi


aha geldiler.
Bu kez Sirez'i Evrenoz Gazi'ye u verdiler.
iir
Hayreddin Paa memleketler fethetti,
Her bir lke sakinleip rahata kavutu.
O, bu Osman nesiine gzel hizmette bulundu,
Yaptklarn iller ve lkeler beendi.
Padiahn yannda kymetli, deerli oldu,
Bunu btn lkelerin kabul etmesi gerekir.
O vezir olan Hayreddin'in sayesinde, kanunlar
Dzenlendi, baliler verildi ve bu her bir vilayet
tarafndan bilindi.
Bu dzenlemeleri Hayreddin yapt;
Bu nizarn ve intizam btn lkeler beenip kabul etti.
Nizarn intizam pek ok yerde kaplar aar
imdi her yere bir ekidzen verildi.
Vezir Hayreddin dzeni salad, lkeyi erkan
ve esaslara balad.
Artk herkes Allah yolunda almaldr.

BLM 55
ahin Lala lnce, beylerbeyiliin Kara Temr Paa'ya
verildiini, onun neler yaptn, nce ne tarafa
gnderildiini ve nereye gittiini anlatr.

Beylerbeyi olduktan sonra, nce Samhan iline gnderdiler.


Oradaki konup gen obalar alp Sirez' e iletti. Sonra Arna
vut lkesine ve Manastr' a yneldi. ok askeri olduundan
geldii gibi Manastr emri altna girdi ve hara kondu. Son
ra gelip Selanik tarafna, Karlu iline varncaya kadar akn
ettiler. Ve bu fetih yedi yz seksen yedi tarihinde gerekle
ti (M.l385). Onu da anlataym.
1 23

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Bu felek bir daha dnrnek ister,
Neler olacan hikrnetlerle anlat ve bildir.
Kllar vurulup kanlar dklsn
Sngler askerin elinde neter olsun.
Gaziler ehit olup kafider krlsn
Bir hain alak sonunda padiah' ehit etsin.
Bu zamanda felein baht dnp
Size bu yldzn neler yaptn bir grn.

BLM 56
Murad Han Gazi'nin Srp kralyla
ne ekilde mcadele ettiini anlatr.

Srp kral nce Murad Han' a eli gnderdi ve "Gel Koso


va' da bulualrn, sen de olanlarn yannda getir. Benim de
bir olum var, ben de getireyirn. Hele bir gel, bulualrn, ya
savar veya bar yaparz. Allah ne takdir etmise ona raz
olalm." dedi. Padiaha pek ok hediyeler de gnderdi. Son
ra rnektubunda, "Kardeim Han!" diye yazmt. Ayrca
rnektubunda, "yi ve salam ekilde hazrlanp gel. Ben de
seni iyi hazrlklada karlarrn." dedi.
Murad Han Gazi iki olunu da yanna almt. Biri Ktah
ya ve Hamidili sancana sahip olan Bayezid Han, dieri de
Karasi Sanca beyi Yakup elebi idi. Murad Han Gazi,
"Btn illerin beyleri seme askerler toplayp hazrlanp
gelsinler." diye buyurdu.
iir
Bayraklar ald, davullar alnd
Bu beylerin birbirleriyle yarna bir bak.
Allah iin savaa kp yrdler;
Gaziler buluup szlerini yerine getirdiler.
Gaziler at stnde namaz kld.
Padiah da Allah'a ok yalvard.
1 24

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Allah' a, "slam dini senindir, sana kusursuz


itaat da benim iindir.
Lakin ben isyan denizinde bouldum,
Sen yardm et ve ltuflarda bulun." diye,
Byle yalvarp kafirlerle karlat,
Her iki tarafn askeri de saf balad.
Kafider Mslman askerlerini grnce derhal ynlerini o
tarafa evirip yrdler. Sa tarafta Bayezid Han, sol taraf
ta Yakup elebi durup, yerlerini aldlar. Gaziler de, "Alla
hu ekber" diye tekbir sesleriyle kafidere kar yrdler.
ehzadeler yarrcasna dmanla arptlar. Sa koldan
Bayezid Han, sol koldan Yakup elebi son gayretle savat
lar. Srp kral Yakup elebi tarafna yklendi, ancak kafir
ierden pek ok asker ld.
Beri yanda Milo Kbile adl bir kafir, mzran srye
rek ve apkas elinde olarak padiaha doru yrd. Gazi
ler kar ktlar. Ancak o kafir, "Gidin, ben el pmeye gel
dim ve hem mjde getirdim." dedi. Srp' oluyla tuttular.
"te getiriyorlar" deyince, gaziler uzak durdular. O kafir
yaklanca mzran evirip Padiah' a vurdu. Hemen padi
ahn zerine adr kurdular. Bayezid'i sancak dibinde b
raktlar. Beri tarafta Yakup elebi kafideri bozguna urat
mt. Gelip Yakup elebi'ye, "Gel seni baban ister." dedi
ler. adra gelir gelmez onu da babas gibi ettiler. Srp' o
luyla getirip onlarn da iini bitirdiler.
O gece asker arasnda znt ve kargaa oldu. Sabah
olunca Bayezid Han' padiah yaptlar. Gelip tahta oturdu
ve Edirne tarafna yneldi.
Bu hadise tarih olarak hicretin yedi yz doksan birinde
meydana (M. 1389) geldi.
iir
Alem yine nazlanmaya balad.
Akll insan bunu ibretle seyreder.

1 25

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Dnyada batan baa arzu ve istek rzgar esti;


Sylemeler sustu, syleyenler de dilsiz kesildi.
Aki bu ibretler yerini seyretmek iin geldi.
O, sanatlar ve gzellikleri grp hayrette kalp susar.
En byk sanatkar olan Allah sanatna grnt yeri
olarak
Neyi yaratt? te btn bu toplulukta insan ayna
durumunda oldu.

BLM 57
Bayezid Han tahta ktktan sonra neler yapt; onu anlatr.

Bayezid Han tahta oturunca Srp lkesine Kratava yresi


ne ve btn civarlaryla skp' e shak Bey'in efendisi olan
ve babasn aratmayan Paa Yiit Bey'i, Vidin'e ise Firiz
Bey'i gnderdiler. Ksacas Srp vilayetinin byk kesimini
idaresi altna alp sonunda saadet ve gnl holuuyla
Edirne'ye geldiler. Gazi Murad Han'n cenazesini ise Bur
sa'ya gndermiler idi.
Bayezid Han Rumeli'nde bulunduu srada Karamano
lu vurgunculuk yapmt. Evrenoz'u tekrar Sirez'de kodu
lar. Vard gibi hemen Vdene'yi ald. froz'u da fethetti.
Beri yanda Firiz Bey Vidin' den geerek Eflak' a aknlarda
bulundu. Hadsiz hesapsz ganimetle dnd. Bosna iline de
Paa Yiit Bey bakyordu.
Edirne'de bulunduu srada Bayezid Han'a pek ok esir
ve saysz meblalar getirdiler. Sonra Padiah Bursa'ya gel
di ve hayr kurumlar yapmakla megul oldu. Cami yapt,
karsna medrese ve bir hastahane ile Ebu shaki'ye zaviye
yapt. O vakit beylerbeyi olan Kara Temrta' Edirne'de b
rakmt. Ona haber gnderdi, o da Bursa'ya geldi.
iir
Bir padiah yerli yerinde harcamak iin
Srp lkesini ve madenierini ele geirdi.
1 26

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Kafirlerin hkmettii bu lkeler


Artk imdi padiahn emri altndadr.
O btn hazineleri Allah yolunda harcar
Ve o ihsan sahibi bugn Bayezid Han' dr.
Osman nesiine adalet, cmertlik ve ihsan yarar;
Zaten hazineler sahibi olan Allah bu slaleyi onun iin
sevmitir.

BLM 58
Bayezid Han'n Alaehir'e varp
oray nasl fethettiini anlatr.
Alaehir vilayeti o zaman Mslman topraklan arasnda kal
m, padiah kafir olan bir yer idi. Bunlar Aydnolu'yla iyi
ilikiler kurup hayatlarn srdrrlerdi. Bayezid Han hemen
gazaya niyet edip Alaehir' e yneldi. Daha vilayete varmadan
yolda, "Kimsenin haksz yere bir pn bile almasnlar ve bir
kimse bu emri kabul etmezse sorumluluu zerine alm olup
lm cezasna arptnlacaktr." diye emir karp yasak koydu.
Padiah varnca kafider ehrin kaplarn kapattlar ve sa
vaa baladlar. Bayezid Han ehrin yanalannasn emir
edince kafider iitti, aman dileyip ehri anlamayla verdi
ler. Padiahln kanunu ne ise ona gre ilemler yapld.
Aydnolu da itaatle padiaha geldi. lkesinin bir ksm
n kendine verdiler. Kalelerine asker yerletirip Bayezid
adna hutbe okunup para bastrld. Trnarlarn beratna da
padiahn nian vuruldu. Aydnolu, Ayasuluk'ta (Seluk)
idi. Tire'ye getirdiler. Ayasuluk'u kendi kullarna verdi, an
cak Aydnolu'na ait Vakflarn iletimi yine kendisine ve
rildi. O da ecel gelinceye kadar buradan bir yere gitmeme
ye sz verdi. Sonra lkesinin Osmanl topraklarna katlma
s zerinde anlatlar. Ardndan padiah Samhan iline y
rd. O da ayn ekilde ele geirildi. Az zaman sonra o han
lar vefat edince, Samhan vilayetini Karasi vilayetine katp
ikisini de olu Erturul' a verdi.
1 27

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Ardndan Mentee vilayetine yrd. Menteeolu kap


Timur'a gitti. Onun lkesinin sipahi ve beylerinin bazs
haniarna kar gelip asi olmulard. Bunlarn hepsi Bayezid
Han' a ballklarn bildirdiler. Yine tmarl tmariarn spa
hilerine gre kararlatrp verdi.
SORU.- Bayezid Han bu vilayetleri ele geirirken zorla
m, yoksa iyilikle mi ald?
CEVAP.- Hepsini adalet ve iyilikle ald. nk nceki
beyler halk zulmle incitmilerdi. Bayezid Han her vilayete
gelince, halk karladlar. Onun adaleti ve kutlu iyiliklerine
bakarak bir ksm idareciler de gelip ballklarn bildirdiler.
Bu fetih de hicretin yedi yz doksan ikisinde (M. 1390)
gerekleti.
iir
Alemdeki tanmalar gelip gitmeler hibir zaman eksilmedi,
Yalnz halkn dedikodusu da kesilmedi.
Ancak halkn dedikodusu eksilmez, zellikle
Beylerin de dv kavgas oktur.
Bunlar insan iine alp yutan topraa ''benimdir'' derler.
Ancak bu yurt a kurda benzer, insann gcn
kuvvetini alr.
mr ise dalgnlk ve gaflet atma binip gitti,
V araca yerde eceli, lm karsnda hazr bulur.
Ey Aki Tanr'dan dile de bu Osmanl soyunu
Yce Allah gzel karlasn.

BLM 59
Bayezid Han'n stanbul'a varmasnn sebebi ne idi
ve orada neler yapt, onu anlatr.

Sultan Bayezid byk bir orduyla Bursa' dan kt, Gelibo


lu'ya geti ve Edirne'ye vard. Asl niyeti Macaristan vilaye
tine gazaya kmak idi. Ancak stanbul'un bir casusunu tut
tular. Elinde de, "Trk senin zerine geliyor." yazl bir
1 28

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

mektubu haber vermesi iin Macaristan' a gtryordu. Ca


susu tutup padiaha getirdiler. Casus doru syleyerek,
"Benden nce de baka casuslar gnderrnilerdi." dedi. Bu
nun zerine Kara Temrta, "Hey yce ve kutlu padiahm!
Bu stanbul'un tekfuru ok fitneci bir kafirdir. Ayrca bu
topraklarmz arasnda bu kafir ehrinin ne ii var? Allah
frsat verip ksmet etti. Alaehir'i fethettiniz. Bunu da fet
letmeniz vacip oldu" dedi. Sultan bu sz iitince kabul et
ti ve stanbul'un zerine gelip denizden ve karadan kuat
tlar. Kara tarafndan pek ok yerde mancnklar kurdular.
Daha o zaman topu bilmezlerdi. Bu topun ok ok yapm
Sultan Murad'la olu Sultan Mehmed Han zamannda ger
ekleti. Ksacas stanbul ehrini zorlayp skntya soktular
ve ok bunalttlar. Ancak bir gn aniden "Macaristan kafir
Ierinin Tuna'y getiini ve Sofya zerine yrdklerini"
bildiren bir haber geldi. Padiah mancnklar atee atp y
rd. Alacahisar yresinde kafiri karlad. Kafider slam
ordusunu grnce, kuvvetlerini ikiye ayrp slam ordusu
nu araya aldlar. Ancak Trk kuvvetleri de nceden ikiye
ayrlm ve padiah da pusuya girmiti.
Gaziler kafirlerin zerine hcum edip yrdler. teki
kafir bl de savaa karp gazileri ortaya aldlar. Padi
ah da frsat bekliyordu. Kafider gelir gelmez pusudan
kp dman ordusunun zerine atld. Dman askerleri
pusudan kan Trk kuvvetlerini grnce bozulup kama
ya balad. ndeki yiit askerler kral bastlar. Yce Tan
r'nn yardmyla kafir askerini yle krdlar ki krmaktan
usanp esir aldlar.
Umur Bey de dedikleri Kara Timurtaolu var idi. Bu sa
va bana o anlatt. O; "Bizim kendi halkmz iindeki esir
says iki binden ok idi." der.
Szn ksas Rumeli ve Anadolu halknn esirsiz hi kim
sesi kalmam idi. Gaziler pek fazla ganimete kavutular.
te o zaman Macaristan'n kral az bir kafir askeriyle kap
kurtuldu. Zaten ban zor kurtarabilmiti.

1 29

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Sultan Bayezid burada gaza etti
Kalan kafirlerin hep d koptu.
Bosna vilayeti ve Srplar haraca baland,
Ayrca Arnavut'a ok asker gitti.
Eflak beyine, "abuk gel ve kalem al." dedi.
Ve tekrar stanbul'u kuatmaya karar verdi.
Bu sava, tarih olarak, hicretin yedi yz doksan nde
(M. 1391) Sultan Bayezid tarafndan yapld.

BLM 60
Sultan Bayezid'in stanbul'a yeniden gelmesiyle
neler yaptn anlatr.

Padiah byk bir ordu toplayarak tekrar stanbul zerine


geldi. Kocaeli'nden Yoras'a kt. Ayrca Yah Bey'i gn
derdi. ile'ye gelip anlaarak ehri ald. Padiah da aske
riyle Yoras'tan geti. Sonra Boazkesen'in st yannda bir
hisar yapt; ona Gzelce Hisar derler. Kale tamamlannca
iine asker koyarak kuvvetli ekilde kapatt.
stanbul tekfuruna, "abucak ehri boalt, bana ver, yoksa
hazr ol, zerine geliyorum." dedi. stanbul tekfuru bu habe
ri alnca hemen eli ile, ii altn ve gmle dolu yz bal*
Ali Paa'yla teki paalara gnderdi. Paa da sandk ve kese
ile balkiara kar vard. Niin varmasn, nk gelen gayet
saygnl bulunan elidir, ayrca bar yapmak ve i baar
mak iin gelmitir. Zaten getirdikleri sz kesen, dil tutandr.
Bunun zerine Ali Paa da acele ile padiaha gitti ve bulu
tu. stanbul tekiurundan ok ok yaltaklanmalarda bulundu.
Szn ksas ne ettiyse etti padiah anlamaya raz etti. Buna
gre padiahn stanbul iinde kads oturacak, bir mahalle
mescidi olacak, ylda da sultana on iki bin ffiori hara vere*

1 30

Rvet olarak kularn veya balklarn ilerine altn doldurup gnderme adetine
iaret edilmektedir.

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

cekti. te bu artlada sulh yapld. Gidip Tarak ve Gynk


hisar etrafndaki kylerin halkn srp stanbul'a getirdi.
Bir yannda o mahalleyi kurdu ve o camiyi yapt. Ayrca ka
d tayin etti. Her zaman Mslmanlar arasndaki ilere o haa
kim bakard. Fakat kafir Mslmana egemen olamazd.
Bayezid Han'n Timur tehlikesi zerine tekfur, o mahalle
yi ortadan kaldrd gibi halkn da ehirden srd ve o ca
miyi de ykt. imdiki zamanda o insanlardan daha Tekir
da'nda Gynkl derler bir ky vardr.
Bu fetih hicretin yedi yz doksan yle drd arasnda
(M. 1 391 -92), Sultan Bayezid tarafndan gerekletirildi. Yi
ne de en iyisini Allah bilir.
iir
Bu felek hem dner hem de yan yan baklar frlatr;
Kimini Rstem kimini de Hamza mertebesine karr.
Her an dnp dolaarak bin ekil ve nak balar,
Hkmdarlarn tacn alp ayak altna atar.
Kiminin isteklerini ykselttike ykseltip kabartr,
istek ve arzu gnde uurur.
Kimisi o gzellie can ve gnl verir;
Gzellik sahibi de eziyetler yaparak nazlanr.
Kimisi gece gndz gayret edip para pul peinde koar;
Kimisi de sa sakal kaztp ban kel ve plak yapar.
nsanlara baknca hepsinin bir babann olu olduunu
grrsn.
Byleyken niin uzun dvlere giriirler, buna amak
gerek.

BLM 61
Bundan sonra Sultan Bayezid'in ne ilerle urafn anlatr.

Nibolu'yla Sillisire (Silistre)'yi fethetti. Sonra Mora taraf


na gitti. Karafirye'ye gelince kendi orada kald ve drt bir
131

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

yana aklnclar gnderdi. Yakp bozdular ve harap ettiler.


ok ok fetihler yapld ve ganimetler alnd. Sonra Karafir
ye'de muhtalar iin bir imaret yapt. Oradan Edirne'ye gel
di, burada da bir imaret yapt.
iir
Arzu ve istekleri aratran binlerce hayal gnlden geer;
Bunlarn kimisi gerekleir kimisi dilde sylenir.
Kimisini dil syleyince elle yaplr, bu da lke halknn
Ve boylarn srlmesine yol aar.
Halk ilinden ve aslndan uzaklatrr, o dn
ve ziyafetler,
Neeler, sevinler yasa dner.

BLM 62
Bayezid Han'n Dispot'la neler yaptn anlatr.

Srp gidince Bayezid Han lkesine, "Benimdir." dedi. Vl


kolu* da padiaha pek ok armaanlada eli gnderdi ve;
"Taht da kutlu olsun." dedi. Ayrca babasnn azndan bir
mektup yazd. Babasnn bir gzel kzkardei vard, Srp'n
z kzyd ve bunu padiaha vermeyi kararlatrmlard.
Bayezid Han'a mektubunda, "Bundan sonra hizmetini al
gtr, hizmet etsin." diye yazd. Padiah' a gnderdii eli
gelip haber verdi. Bunlar da cevabnda, "Kz gnderin gel
sin." dediler. Onlar da kz gnderdiler. Gelip Bayezid
Han'la bulutu ve maksat hasl oldu.
Ondan sonra kendi adetlerine gre ne hizmet varsa yeri
ne getirdi. Ayrca, "Devletli padiahtan kz kardeim hiz
metine Semendire'yi sadaka etmeni isterim." dedi. Padi
ah bunun dileini kabul ederek yannda Gvercinlik'i de
verdi. Ama Nigeobr'n (Nibolu) vermediler. Sonunda bu
sz ve anlama zerine kararl bir ekilde duruldu.

1 32

Babas Vulk'un adyla anlan bu kral, Osmanl metinlerinde Vulukolu,


Valkolu, Vlkolu veya Vlkolu biiminde de geer.

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

te Timur tehlikesine kadar Bayezid Han sohbet ilerini,


Ali Paa'nn da yardmyla Srp kzndan rendi.
iir
arap yannda, kebap da birlikte meclis kuruldu
Kafir kz geldi ve kadehler dolatrld.
Bu sohbette nasl bir meclis kurulduysa,
Ali Paa, "Han'm, bunlara iyi bak." dedi.
Sultan Bayezici'in arap imesine sebep olarak,
Ali Paa'yla kafir kz gsterildi.
Kafirlerle ok muameleler yaplmasna ramen,
Osman slalesi bu zamana kadar imemiti.
Bir latife: Bu Osmanoullar, bir sadk soydur. Bunlardan
slamiyet'e uymayan hibir hareket grlmemiti. Alimler
bir eye, "gnah" demise Osmanoullar da ondan kaar
lard. Orhan devrinde, Gazi Murad Han zamanndaki alim
ler, andarl Halil' e gelinceye kadar haramdan uzak durur
lar ve asla gnah ilemezlerdi. Ne zaman ki andarl Halil
ve Trk Rstem geldi, bunlara efendimiz dediler, ondan
sonra ilere hile kart. Halil'in olu Ali Paa vezir olunca
bilgili insanlar oald. Bu Osmanoullar, haramlara kar
kat davranan bir soy idi. Onlar gelince fetvaya, diru h
kmlere hile kartrdlar ve Allah korkusunu ortadan g
trdler. Hatta onlarn memleketinde eski parayla kimse
alveri yapmaz, baka lkelere de gitmezdi. Bu karar Ali
Paa zamannda bozuldu.
Ali Paa zevkine ok dkn bir kiiydi. Yannda hukuk
ve terbiye ileriyle grevli olanlar da o eit insanlard. Ka
dlarn harama ynelip haktan ayrldklar, gnahlar aka
grlr oldu. Bunun zerine bir gn Sultan Bayezid, "Ka
dlar getirin." diye emredince harama ve hakszla bala
m pek ok kad toplayp getirdiler. Padiah bunlar Yeni
ehir'de bir eve koydurdu ve "Gidin o evi atee verin, iin
de ne kadar kad varsa hep birlikte yansn." dedi. Ali Paa
bunlarn kurtulmasnda akn ve aciz kald.
1 33

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Padiahn nedimleri arasnda Maskara Arap adnda biri


vard, Ali Paa onu arda. Ona, "Eer bu kadlar padiah
tan kurtaracak olursan, sana ok mal vereceim." dedi. Mas
kara Arap oradan kalkp Sultan'n huzuruna geldi ve "Padi
ahm beni stanbul'a elilie gnder." dedi. Bunun zerine
Sultan, "Bire devletsiz Arap! Orada, stanbul'da ne iin
var?" diye sordu. Arap da, "Gideyim tekfurdan keiler iste
yeyim." cevabn verdi. Padiah bu sze kar, "Bire keile
ri ne yapacaksn?" deyince, "Han'm kadlar ldrelim de
keiler kad olsun." dedi. Padiah tekrar, "Bire it Arap! Ka
dl keilere vereceime kendi adamlarma veririm." de
yince Arap, "Senin adamlarn okumu deildir, halbuki bu
keiler pek ok seneler okuyup dirsek rtmlerdir." ce
vabn verdi. Sonra Bayezid Han, "Ya bire Arap, i nereye
varr?" diye sorunca Arap, "Sultanm! Onu padiahlar bilir.
Onlarn hallerini, ilerini ve eitli hareketlerini." dedi. Son
ra Bayezid Ali Paa'y davet edip, "Ali bu kadlarn hepsi
okumu mudur?" diye sorar. Ali Paa da, "Evet, Sultanm
okumayan insan hi kad olabilir mi?" cevabn verir. Padi
ah bunun zerine, "Ya! Madem ki okumulardr, niin ha
rama ynelip gnah ilerler; yaramazlklar ederler?" der. Ali
Paa cevap olarak, "Sultanm! Bunlarn gelirleri azdr." der.
imdiki zamanda kadlar binde yirni resim alrlar, o da Ali
Paa gayretiyle olmutur. Bu sebepten onu, kadlarn gelirle
ri ok olsun diye Ali Paa balatmtr. Paalada kadasker
leri ise artk ho grmeleri lazm.
iir
Cihana hkmetmek padiahlarn elinde ise de,
Onun kulpu bilgili olanlarn dilindedir.
O kulpa binlerce hile ipini takp
Mslmanlarn yolunda tuzak kurarlar.
zellikle bir softa alimler safna geerse
O, padiahlarn lkesinde ne hileler yapar.

1 34

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Szn ksas Osman neslinin gnah ilemesine ve hararn


ara sapmasna ilk nce Ali Paa sebep olmutur. nk hi
le ve oyun bilen pek ok Arap ve Acem bilginleri onun ya
nna ok gelip giderlerdi.
Bilgin yoldan ksa k olur, k da azarsa eytan olur.

BLM 63
Bayezid Han, Karamanolu'yla ne yapt onu anlatr.

O zaman Hamidili'ni vuran Karamanolu tekrar geri dn


d. Padiah da Bursa'ya geldi. Hamidili vilayetinin insanla
r ikayete geldiler ve "Padiahm! Karamanolu'nun zul
m haddi amtr. Bizim halimizi perian etti." dediler. Ba
yezid Han da gayrete gelip, "Yce Tanr'nn yardm ve iz
niyle gidip onu yola getireyim." dedi. Hemen ordunun top
lanmasn istedi, yryp Tekeili'nden dolanarak Kara
man' a kt. Orada anszn Germiyanolu Yakup Bey'le ve
ziri, hisar beyi ve ordu komutanyla karlat. Bunlar tutup
psala Hisar'nda salam bir ekilde hapsetti. Sonra doru
ca Karaman' a yrd. Karamanolu kap daa ekildi. Ba
yezid Han da varp Konya'nn zerine karargah kurdu.
ehrin kaplarn kapattlar. O zaman harman mevsimi idi.
Arpa ve buday eleri Konya meydannda da gibi yl
mt. Ordudan askerler hisara gelip ardlar ve " Ey kale
halk! Atannza yedirmek iin, gelin bize arpa ve saman
satn." dediler. Onlar da, bunlarn szlerinin gerek olup ol
madn anlamak iin adamlar gnderdiler. Adamlar gel
di. Bunu padiaha da sylediler. Padiah bir iki asker gn
derip, "Sakn kimseye zulmetmesinler. Arpa sahibi kendi
insafna gre satsn." dedi. Arpalarn satnca hkmdar
yanlarna adam vererek o kiileri hisara kadar ilettiler.
ehir halk bunlardaki adalet ve insaf grnce ehrin kap
sn at. Kale fethedildi. Etraftaki ehirlere de, "Bu gelen Sul
tan ok adalet ve merhamet sahibidir. Mslmanlarn maln
da ve yiyeceklerinde asla gz yoktur." diye haberler gitti.
Bu haberi duyan dier ehirlerin halk, adamlar gndererek,
1 35

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

padiaha, "Geliniz, bizim ehirlerirnize de baknz." dediler.


Aksaray', Nide'yi, Kayseri'yi verdiler. Develi'nin Karahi
sar' da dahil hepsini yre ve kyleriyle teslim ettiler.
Bu hali gren Kararnanolu aciz bir ekilde ister istemez
eli gnderdi ve "imdiye kadar her ne olmusa benim y
zrndendir. Bu gnahlarma piman oldum ve affetrnenizi
diliyorum." dedi. Sonunda bar yapld. aramba Suyu'n
dan snr kesilerek tesi K'lrarnanolu'na brakld. Berisi de
padiahn oldu. Padiah da kendi adarnlarn yerletirerek
geri dnp kutluluklada Bursa'ya ulat.
iir
Adaletle hareket eden her Sultan Allah adam bir velldir.
Btn cihann byle adil bir padiaha kle olmas da
ayp deildir.
Sleyman peygamber de dnyay adaletle tuttu.
Hangi padiah adalet sahibi olursa Sleyman
Peygamber' e benzer.
Gnl lkeleri dmanlktan yklr. Bir lke ne kadar
en ve bayndr olsa
Dmanlk oray ren yerine evirir.
Akl sakn gnlnde kin ve dmanla yer verme.
Bu kl kadar bile olsa imann bozar.

BLM 64
Sultan Bayezid Han'n Kastamonu'ya
ne ekilde vardn anlatr.

Padiah bir gn kutluluklada Bursa' dan kp doru Tarak


l Borlu'ya vard ve onu fethetti. Sonra yryp Kastamo
nu'ya ulat. sfendiyar Sinop' a kat ve oradan Bayezid
Han'a eli gnderdi. ve "Benim padiahtan midim, beni
hizmete kabul etrnesiydi. Yine de ihsan ve bata bulunup
bu oturduurn yeri bana sadaka etsin." dedi. Bayezid Han
bu sz kabul etti. Kvrrn Yol' dan aasn snr kesip s1 36

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

fendiyar'a verdiler. Geri kalan yerler de Bayezid Han'n


idaresi altna girdi. Oradan dnp Bursa'ya geldi.
Buralarn Sultan Bayezid tarafndan aln, hicretin yedi
yz doksan yedisiyle sekizi (M. 1395-96) arasnda gerek
leti.
iir
Bu dnen felek nasl bir i ilemekte,
Bak Karaman Karata'ta tepesi aa durmakta.
Bayezid bu lkeyi ald ve adamlarna verdi.
Artk sipahi ve yiitlere i kalmad.
Silifke'yi gzyandan sel bast.
Cierler gam ve tasadan kan doldu.
Seni dnp dolatran bu varlnn,
Baknca bir nefes olduunu grrsn.

BLM 65
Bayezid Han'n Amasya ve Sivas' nasl fethettiini bildirir.

Amasya'y Sultan Bayezid'e asl sahibi verdi. O zamanda Ka


d Burhaneddin Amasya'nn sahibini incitmiti. Bayezid
Han'n idaresinde iken Kad Burhaneddin Hakk'n rahmeti
ne kavutu. Olu kk kald. Kzn da Dulkadrolu Nas
reddin Bey'e vermiti. Burhaneddin'in olunu Nasreddin
Bey'e gnderdiler. Bu yzden vilayetin ileri gelenleri Sultan
Bayezid' e, "Gel!" diye adarnlar gnderdiler. Bayezid Han
yryp Sivas' a geldi. ehrin nde gelen adamlar tarafn
dan karland. Padiahln kanunu ne ise yerine getirildi.
Bayezid Han da Sivas' olu Emir Sleyman'a verdi. Oradan
yryp Erzincan'a ulat. Erzincan Beyi Taharten itaat etti.
Padiah kendisini yerinde brakt, ancak ailesini ve ocukla
rn Bursa'ya gnderdi. Sonra Divrii'yi ald, Malatya'ya var
d. Malatya'y, Derevende'yi, Bihisni'yi fethetti. Szn ksas
bu vilayetlerin hepsini ald ve sonra Bursa'ya geldi. Tahar
ten'i geri Erzincan' a gnderdi ve ailesini Bursa'da alkoydu.
1 37

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Beni seven eimden ayran bu
Eikten dostluk ummam mmkn m?
Yaz k yollar gzlemekteyim. Benim bu durumda
Dnyada rahat olmam mmkn deil.
Oul, kz ve eim benden ayr olunca,
Hangi hareket ve davranmdan lezzet alabilirim.
Bu ayrlma sebep sen oldun, bu karlamadan
Nasl doruluk beklersin.
Ey Bayezid! Taharten' den dostluk bekleme.
nk onu hayat arkadandan ayrdn.
iir
Dnya bir ekilde grnmemi, halden hale girmitir,
Ve cihanla greenler onu yenememilerdir.
Bu geni emenlik neler bitirmedi.
Bu da kara topran grnleridir.
Bu fetih hicretin yedi yz doksan sekizinde (M. 1395-96)
gereklemitir.

BLM 66
Saruhan Begl'nn Filibe yresine nasl geldiini
ve srlp oraya gitmesine neyin sebep olduunu
anlatp bildirir.

Menemen Ovas'nda kiayan Saruhanili'nin ger halk var


idi. O yerde tuz yasa bulunuyordu. Onlar yasa kabul et
mezlerdi. Bunu Bayezid Han'a bildirdiler. Padiah da olu
Erturul' a haber gndererek, "Ne kadar olursa olsun o ger
evlerin hepsini iyice tespit ederek seme adamlarnla yola
kar; Filibe yresine getirsinler. Bunda ihmal gsterme ve ace
le et." dedi. Erturul da babasnn szn kabul edip o ger
evleri eksiksiz gnderdi. Filibe yresine getirip yerletirdiler.
1 38

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

imdiki zamanda Filibe' de Serhan Begli adyla anlanlar on


lardandr. te bu Paa Yiit Bey adndaki kimse onlarn b
y ve nderi idi. O zaman onlarla birlikte gelmilerdi.
iir
Padiahlarn srgn etmesi, bu sebeple baka yerleri
Bayndr hale getirip enlendirmesi kanundur.
nsanlar o yolculuktan zahmet ekip ineiniderse de,
Bu Tanr'nn takdiridir, ellerinden bir ey gelmez.
Boyun eip o yazgy gzetir ve itiraz etmezse
Ksmetini bulur ve rahata kavuur.
SORU.- Bayezid Han Malatya'y kimlerden ald?

CEVAP.- Malatya'y Trkmen' den ald. Ayrca Divrii'yi


Krt'ten; Grn'den beri Behisni'yi (Besni) Trkmen'den
ald. Bunlar da eskiden beri hkm srmediler. Ertana'dan
sonra o vilayet bunlarn ellerine girmiti, hkmettiler. Sul
tan Bayezid o yerleri zaptedince o beyler zorda kaldlar ve
Arap'a katlar. Ne zaman Timur tehlikesi ortaya kt, M
sr sultan vastasyla yine her biri kendi yerine geldi. te o
zamandan beri Msr bunlara hkmeder oldu.
SORU.- Peki Anadolu' dan Bayezid Han' dan kaarak gi
denlerin durumlar nereye vard?
CEVAP.- Bir ksm Timur'a gittiler. Bunlar Taharten, Ger
miyanolu, Dzme Aydnolu, Menteeolu idi. Bunlar
arasnda bir de sfendiyarolu'nun elisi vard. Fakat bun
larn her biri bir klkla varmlard. Germiyanolu ibiisi ka
lesinden veziriyle hapisten kap ayc ve maymuncularla
arkadalk ederek Timur' a geldi. Menteeolu san sakal
n kaztp rezil bir halde vard. Aydnolu erilik ederek
vard. sfendiyarolu elisiyle Taharten de kle klnda
vardlar ve beraber idiler.
Bunlar Timur'a gelip durumlarn bildirdiler, "Ey ulu
bahtl kii! Bize merhamet et, biz pek ziyade mazlumuz."
diye yalvardlar. Fakat onu en ok tahrik eden Taharten'le
Gerrniyanolu idi. nk biri hapisten kap varm, die-

1 39

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

ri de oul, kz ve hanmdan ayr dp gitmiti. Bunlarn


yalvarmalar tesir etti ve tahrike bunlar sebep oldular.
iir
Sen knayarak ikayette bulunmadn, tahrik edip sebep
oldun ve
Binlerce can mahvoldu.
Timur'a bozgun ve ykclk temelini kurdun,
Bylece pek ok gnahsz insan vatanndan ayrld.
Dier iir
"ls olmayan hesaba gelmez mal ald" dediler.
Bunun znts, yas bizden uzak olsayd, ne olurdu.
Oul, kz, kavim, karde lkeden ayrld,
Halkmz artk uval eskilerini giyer oldu.
Btn varlk ve benliklerini unutup Allah'tan
Bir kurtarc gndermesini isterler.
"Biz ona kar gnah ilemedik. Hatta ona
bir klmz bile kar gelmedi.
Elimizde gemez para bile brakmad,
imdi bize yiyecei bile dilenciler vermektedir.
Derdimiz pek fazla, halimizi anlatmak iin
Yzmz kalmad" dediler.
Dier; bu da iir
Yine bin eit defter ortaya kt,
Hakk'n dilei ne ise sonunda o yazld.
Alemi zulm ve sapklk kaplad,
Kleler de btn insanlara ba kesildi.
Mundar ve temiz ayrt edilmez ekilde birbirlerine kart,
Yemek iin ise kpek aatay ortaya kt.
Artk sava balad ve halk kama yolunu seti;
kzler, katr yerine konulup, arkalarma yk yklendi.

1 40

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bir kii gtrmek iin hazr bir ey bulamaz,


Bulduu ise yalnz bir eski hasr parasdr.
Lanetli Timur kendini byk grdnden beri pek ok
Altn ve gm bakr olarak anld.
Timur'un cevab: Timur bu gelen beylere, "Ey beyler! im
di bu Yldrm Han Allah yolunda arpan bir padiahtr. Siz
ise bizim gnahmz yok diyorsunuz. Padiahlar bir kimseyi
sebepsiz yere, durup dururken incitmezler." der ve ayrca,
"Bir ok sebepleri de vardr. Sizden para istemitir, biri budur.
Biri, 'gelin bana hizmette bulunun.' demitir. Biri de, 'Ben
Tanr yolunda dmanla savaacam bana asker verin.' de
mitir. imdi sizler bu sylediklerimi yerine getirmez iseniz,
treye gre, sizi incitirler. Sizin bu sznzn yalan veya ger
ek olduunu ne bileyim. Eer doru sylyorsanz, padiah
lar iin bu gibi haller uygun dmez. Eer yalanc iseniz, siz
lere de bu hal layk deil, bu ise padiahlara thmet ve su
yklemektir. Evvel eli gndereyim de o padiahn ne oldu
unu ve halini anlayaym, grelim ne cevap verecek" dedi.
"Eli gndereyim" dediini Germiyanolu iitince he
men, "Sultanm! Bu bizim halimiz iki eyden uzak deildir.
Szmzde ya gerek veya yalan oluruz. Eer gerek ve
doru isek mrvvet ve ihsan sana aittir.Yok yalan syl
yorsak lkeleri ele geirmek o zaman padiahlara adettir,
emirdir." dedi.
Sonra Germiyanolu'nun szne "Eli lazmdr" dedi
ler. Gndermek iin eli hazrlklar yapld. Bu srada Ti
mur, Sultan Ahmed'le Kara Yusuf'un am hapsinden kur
tularak kap Yldrm Han'a vardklarn iitti. Timur bu
haber zerine eli gndermeyi, o beylerin hallerini bilmek
ve Yldrm'n yannda kalp kalmadklarn renmek iin
sonraya brakt. Az zaman orada kalp gittiklerini renen
Timur, bunun zerine, elisini Yldrm Bayezid Han'a
gnderdi.
SORU.- O beyler orada iken Timur neden elisini gnder
medi?
CEVAP.- Timur, o beylerin gidip Yldrm Han' kendinin
1 41

Ak Paazade 1

Osmanoullan1nn Tarihi

zerine kkrtrlar dncesinde idi. Durumun byle ol


madn anlaynca derhal eli gnderdi.
Eli bir gn Yldrm Han'a gelip vard ve armaanlarn
sundu. Yldrm Han hi iltifat etmedi. Hatta mektup ve ar
maanlarna bile dnp bakmad. Sonra kendi mhrl ce
vap mektubunu yazd, elinin eline verip gnderdi. Eli gi
dince Sultan Bayezid vezirlerine, "Timur'un zerine gide
ceim, abuk hazrlann. Onu vilayetinden kartmayaca
m." dedi. Paalar, "Devletli sultanm Buna ne hacet, or
dumuza niin zahmet ektirelim, koyalm gelsin, lkemize
girsin. Onlar o ekilde kralm da memleketlerine haberleri
ni yine biz gnderelim." dediler. Btn beyler bu gr ve
tedbiri beenip uygun grdler. Bylece Sultan Bayezid
kendi dncesinde yalnz kald.
Hemen asker toplamaya baladlar. Timur kp yrd.
Bayezid Han da Vlkolu'na, "Gel!" dedi. Rumeli askerleri
ni toplad. Hazr vaziyete geldiler. Dier yandan Timur, Si
vas' a ulat ve savaa balad. Kalesini ykt ve cebrle halk
n esir ald. Bunlarn durumu zerine Msr ordusu da Ha
lep' e geldi. Bu haberi iiten Timur derhal am'a yneldi ve
Halep'e vard. Halep civarndaki Mecnun Tabak Ovas'nda
savatlar. Trkmenlerin ihanetleri yznden Msr ordusu
Timur'a kar dayanarnayp bozuldu. Msr sultan kap
Msr'a gitti. Halep' e varan Timur, halkn ehri vermemesi
zerine savaa giriti. Pek ok insan ld, sonunda ehri
zulmle ald ve zulm son hadde ulat.
Timur, ktler iinde ei olmayan bir kimse idi. Halep'ten
Hama'ya ulat. Bu ehri de Halep'ten beter etti. Sonra Hu
mus' a geti. Orada baz kabirler grd ve bu mezarlarn
kimlere ait olduunu sordu. Halk, "Bunlar peygamberin,
selam onun zerine olsun, sahabelerindendirler. Biri bu l
keyi fetheden Halit bin Velid'tir. Biri Ka'blahbar, biri de
Amr bin meyye'dir." diye cevap verdi. ve "Grdn bu
mezarlarn hepsi yce peygamberin sahabeleridir" dediler.
Bunlar iitince Humus'un halkn esir etmedi. Fakat hal
kna gvenlik vergisi sald. Hadsiz hesapsz mal ald. Ora
dan Balbek'e geti ve bu ehri de yamalad. Sonra am'a
1 42

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

geldi. Halk ehrin kaplarn kapatt. Gnlerce sava yapl


d. Her iki taraftan da pek ok insan ld. Sonunda am'
yama ettirdi. Yezid'in kabrini buldurup atrd. Kemikleri
ni yakt ve kabre pislik doldurdu.
am'a olan zulm daha ok Yezid'in o ehirde yatmasm
dan idi. Sonra oradan kp tekrar Karaba' a geldi. K ora
da geirdi, baharla birlikte Anadolu tarafna yneldi. nce
Erzincan' a geldi. sfendiyar tarafndan karland. Timur'la
birlikte Sarkam'a kadar geldiler. Bir gece Timur'dan izin
siz sessizce kat ve tekrar Kastamonu'ya geldi. Timur da
Ankara'ya yneldi.
Bu yanda Sultan Bayezid de nceki tedbirlerini ve yaptk
larn gzden geirdi. Kendi vilayetinden olsun, dier iller
den olsun yazl askerlerini kartt. Ayrca Serahur da
kardlar. stanbul'dan bile kard. Bu Anadolu illerinde se
rahur karmay, vezirlerinin marifetiyle Bayezid Han ba
latt. Sultan Bayezid olunu yanna almt. Biri Aydn ili
sanca, Karasi sanca ve Samhan sancann idaresi elin
de olan Emir Sleyman; biri Hamidili ve Tekeili sancayla
Mustafa; biri de Amasya' da btn Anadolu askerleriyle
birlikte gelen Sultan Mehmed idi. Btn bu toplanan asker
ler, Tatar olsun dierleri olsun, hep birlikte padiahla yr
dler. ki tarafn ordusu da Ankara'ya vard.
Timur perembe gn sabah geldi ve yerini ald. Bayezid
de ikindi zamannda gelip yerleti. Her iki ordu da birbirle
rine kar yer tuttular. Beri tarafta Timur nne hendek kaz
drd. Cuma gn oldu, her iki tarafta da Cuma namaz k
lnd. Sonra Sultan Bayezid sancaklarn zd, byk da
vullar alnd, saf saf alaylar baland. ki ordu karlanca
Tatarlar hainlik yapt ve Erzincan beyi Taharten tarafna
geti. Germiyan askeri de ihanet edip Germiyanolu'nun
yanna vard. Szn ksas her vilayetin askeri kendi beyle
rinin bulunduu safa getiler ve ihanet ettiler. Zaten bu
beyler Timur tarafnda yer almlard.
Vlkolu maiyetindeki kffar askerleriyle grlmedik sa
valar yapt. O da savata her tarafn iine geldii ekilde
hareket ettiini grnce geri ekilip bir tarafa gitti. Sultan
1 43

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Bayezid'in olu Mustafa, atn terk ederek aradan kaybol


du. Emir Sleyman' paalar alp ara yerden kardlar. By
lece sava meydann terk etti ve bir tarafa gitti. Sultan Meh
med de Amasya askerini alp Amasya'ya ekildi. Meydan
da yalnz Bayezid Han ve ona bal askerler kald.
Solak Karaca adnda Sultan Bayezid'in bir adam var idi. O
srada padiaha, "Hey Bayezid Han! Hani o gvendiin
oullarn nerede? Ya ok gvendiin sancak beylerinle o sar
ho vezirlerin hani? Ne iyi yoldalk yaptlar." dedi. "O top
ladn mal olanlarnn rzkdr diye harcamadn." Sultan
Bayezid bu sz iitince ok zld. "Bak, bana minnet edip
dil mi uzatrsnz?" dedi. Atna vurdu ve askerin arasndan
yanndaki birka gen yaya o ve bir nice solaklada birlikte d
an kt. aatay ordusunun alaylarn birbirine katt.
Germiyanolu bu durumu grnce, "Hey bu savaan Ba
yezid Han'n kendisidir. Frsat bu frsattr, abuk durma
yn" dedi. O anda saysz asker Bayezid'in etrafn drt ya
nndan sardlar, tutup Timur'a getirdiler. Amma atndan
indirmediler. Timur da grp ararak, "Sakn atndan
drmeyin." dedi. Sonra, "Benim koltuuma girin." diye
buyurdu. nk o zaman adrnda idi. Koltuuna girip,
"Han'm ata bin." dediklerinde, Timur, "Hey kaltaklar!
Ben ata binip nereye gideyim? Padiahlarn hareket etmesi
doru deildir." dedi. Yryerek adrn kapsna geldi,
Bayezid Han' da saygyla attan indirdiler, Timur kar var
d, grtler. Ondan sonra ikisi bir halnn stne oturdu
lar. Timur, "Asker artk savamay braksn, muharebe et
mesinler." dedi. Ancak her bir kii kendi iin alr, alp
rptn ve elde ettiini kazanc sayar, haram helal deme
den toplard.
iir
Bu kargaa ve gnaha iki ktrm sebep oldu,
Ayrca eytan da bu fitneyi gzel gsterdi.
Anadolu ve Msr lkesi bu fitnenin ateine yand,
Bu karklkta neler neler oldu.
1 44

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Geri bu iler yce Allah'n takdiridir,


Ancak buna sebep bu iki ktrmdr.
Bunlar nefislerinin istekleri dorultusunda hareket
etmilerdir.
Aki sen bu niyette olma, bu isteklerin hi birine uyma.
SORU.- Ey dervi! Sen o savata henz yaratlmamtn.
imdi bu hikayeyi kimden duyup anlatrsn?
CEVAP.- Bursa'nn Koca Nayib diye anlan bir naibi var
d. O zat Sultan Bayezid'in has solaklarndan imi. O zaman
Bayezid Han' tuttuklar srada orada imi. Hatta Sultan Ba
yezid Akehir' de ld zaman da yannda bulunuyor
mu. Ben bunlar ondan rendim ve "Bayezid Han' a nasl
davranrlard" diye sordum. O da, "Timur bir yryen taht
yaptrmt. Onu kafes gibi iki at arasna yerletirmilerdi.
Timur ne zaman giderse, Sultan Bayezid'i o tahterevanla
kendinin nnden yrtrd. Oturacaklar zaman da ad
r nnde kondururdu" dedi.
Bu koca Nayib dediim kii sonra Amasya'ya Sultan
Mehmed'in yanna vard. Sultan Mehmed ona Amasya hi
sarnn dizdarln verdi. htiyarlaynca Sultan Murad onu
Bursa'ya getirdi ve Bursa naipliini verdi. Ben ne atlattm
sa, onun sylediklerinden anlattm. Fakat onun hikaye etti
i eylerin pek ounu, sz uzar diye sylemedim.

iir
Timur'un ettii ii kafir bile etmez, onun elinden insanlar
Erkek, hanm, kz olan neler ektiler bir bilsen.
Mslmanlar krd geirdi, onun varaca yer, gayesi de
Ne idi bilinmiyor.
Tekke, mescit, medrese, mektep ykt, hatta
Aydn ilinde bir k geirdi.
Timur'un dnyada ok zulm var,
nsanlar onunki gibi zulm grmediler.

1 45

Ak Paazade

1 Osmanouan'nn Tarihi

Hangi ile ayak bast ise hepsi ykld,


Gen ihtiyar btn insanlarn dileri dkld.
Sonra Timur her vilayeti yine beylerine verdi. Osman l
kesini de Tatar'a brakt. Bayezid Han da bunu iitti. Timur
zaman zaman giderken Bayezid Han' a gelip selam verirdi.
Bir gn Sultan Bayezid Timur'a, "Timur Bey! Senden bir di
leim var" der. Bunun zerine Timur, "Dilein ne ise syle
kabul ederim." der. Bayezid Han, "Gel kerem et, senden is
tediim Tatar' bu lkede brakma, alp birlikte git." deyin
ce Timur, "yle olsun, szn kabul ettim. Semerkand' a
vardktan sonra, seni tekrar lkene gndereceim. te o za
man Tatar seni memleketine getirecek." der.
Bayezid Han Semerkand'a gideceini iitince ok zld.
Kendi iini kendi bitirdi. Timur kendi lkesine doru yola
knca btn Tatarlar srd. Krehri'ni, Sivrihisar' ve
Beypazar'n Karamanolu'na verdi. Kastamonu, ankr
ve Kalecik'i tekrar sfendiyar'a brakt.
Bayezid Han lmt. Fakat Timur, Bayezid Han'n o
lanlarndan birinin kendine gelmesini ve Sultan Bayezid'in
lkesini de ona vermeyi umuyordu. Olanlarndan hibiri
nin gelmediini grnce, Karamanolu'na verdi ve bu l
keden kp gitti. Bu hadise tarih olarak hicretin sekiz yz
drdnde (M. 1402-3) gerekleti.

BLM 67
Bayezid Han'n lmnden sonra
ka olu kald ve bunlar neler yaptlar, onu anlatr.

Bayezid Han'n alt olu kalmt. Bei belli, biri de grn


mez oldu. nk biri Timur'la yaplan savata ortadan kay
boldu. Olanlarnn biri Emir Sleyman, ikincisi Mehmed,
nc sa, drdnc Musa, beinci de Kasm' dr. Lakin bu
Kasm, o zaman sarayda olup daha kkt. Sonra o orta
lktan kaybolan Mustafa idi.
Ali Paa, Eynebeg suba ve Hasan Aa, Emir Sleyman',
1 46

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Rumeli'ne alp gitmeyi kararlatrdlar. Sultan Mehrned ge


ri Arnasya'ya dnd. sa'yla Musa da Bursa vilayetinde ve
Karasi ilinde birbirleriyle mcadele ediyorlard. Sonunda
Musa, sa'y ortadan kaldrd ve gelip Bursa'da oturdu. Be
ri yandan Emir Sleyman da Bursa'ya geldi. Musa kap
Kararnan'a gitti. Emir Sleyman'n Fatrna adnda bir kz
kardeiyle Kasm adnda bir de kk kardei vard. Onla
r dmanlk olmarnas iin stanbul'da rehin kodu. Sonun
da Emir Sleyman tekrar Rumeli'ne geti. Bu zaman tarih
hicretin sekiz yz beini (M. 1402-1403) gsteriyordu.
Sultan Mehrned, Emir Sleyman'n tahta getiini Arnas
ya'da iitince eli gnderdi ve " Babamz gitti ise Ernre'rn sa
olsun. Ernre'rn bize ata yerinedir." dedi. Ayrca iki deerli at
da hediye gnderdi. Emir Sleyman da ona, pek ok olan ve
cariyeler gnderdi. Sorra Karamanolu'na eli gnderdi,
"Kardeim Musa'y brakrnazsan ben sizinle iyi dostlukta bu
lunururn." dedi. Musa, Karamanolu'yla olan bu p_ururnu
anlaynca Karaman'dan kaarak sfendiyar'a gitti. Emir S
leyman o zaman "'Btrrsa:da oturuyordu. Musa'nn sfendi
yar'a gittiini iitinceerine yrd. Gynk civarnda bir
su kenarnda kondu. Yaz idi, k olunca orada klad ve o ko
naktan grnedi. imdi o yere Bey Kava derler. nk
Emir Sleyman o kavak aacnn dibinde sohbet etni ve
sohbetten hi geri kalmamtr. O yer ok gzel ve erefli bir
makarn idi. te orada sfendiyar'la bantlar. Sorra oradan
kalkp znik'e geldiler ve tekrar sohbetle vakit geirdiler.
sfendiyar Ali Paa'nn minnet arabyla Musa'y Sinop'tan
gerniye bindirip Eflak'a gnderdi. O zaman Eflak Beyi'nin
adna Miro derlerdi. Bu tarafta Emir Sleyman, Musa'nn
Rumeli'ne getiini iitince kalkt, Edirne'ye vard ve tekrar
sohbete balad. Rumeli'nin beyleri Musa'nn Eflak'a geldii
ni iitince, "Kardeinin beylikle ilgisi yok, gece gndz soh
bet etnekten eli bir eye ermez, abuk gel." diye haber gn
derdiler. Musa bu haberi alnca kp Sillisrirn'e (Sillisire)
geldi. Oradan Rumeli'ne geti. Rumeli'nin gnll askerle
riyle trnar erlerinin hepsi Musa'ya gittiler. O da doru Edir
ne'ye geldi. Emir Sleyman'a, "Ne duruyorsun, kardein
1 47

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Musa geldi ve Rumeli ona dnd." dediler. Emir Sleyman,


mahmur yatard, zorla kaldrdlar. "Benim memleketimde
onun hkm gemez" deyince, "te Musa geldi" dediler.
Emir Sleyman hemen binip kat, bir kye ulat ve orada
vefat etti. Sonra o ky btn halkyla birlikte, "Benim kar
deimi neden ldrdnz?" diye Musa atee verdi.
iir
Makam mevki gururu yoldan kard,
Sevinerek aldklarn da elinden ald.
Halka ne yaptn da yz evirdiler
Ve seni sevenler sevmez oldular.
arab, eng, agan ve saz gibi alglar
Senin sohbet arkadan olup batan kardlar.
Kardei Emir Sleyman'dan sonra Musa, Rumeli'nde baa
geip oturdu, bu zamanda tarih sekiz yz on (1410) idi.

BLM

68

Musa Rumeli'ni ele geirdi. Trnar erleri ve sancak beyleri


hepsi gelip kusursuz itaatlarn bildirdiler. Civardaki kafu
beyleri ise itaat etmeyip kar geldiler. Beri tarafta Amasya' da
bulunan Sultan Mehmed, Emir Sleyman'n ldn ve
Musa'nn Rumeli'nde tahta geip oturduunu iitince derhal
Bursa'ya geldi. Bursa halk karlad ve geip tahta oturdu.
Emir Sleyman'n hakim olduu .yerlerin hepsine hkmetti.
Yalnz Emir Sleyman Amasya'ya hkmetmi deildi. Bu ise
evvelden hkmetmiti oras da elinde idi.
Bu yanda Musa'nn dncesi ve tedbirinin ne olduunu
grelim. Kr ahmelik'i vezir yapt. Mihalolu Mehmed
Bey'i Rumeli'ne beylerbeyi etti. Simavna Kadsolu'nu ka
dasker ve kullarndan Azab Bey'i de emir-i alem edindi.
Her bir sanca kendi adamlarna verdi. Emir Sleyman'n
bir oluyla bir kz var idi. Kap stanbul'a geldiler. Vidin
1 48

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

bakaldrmt, yryp bunlarn her birini ele geirmeye


balad. Gitti Perivedin'le Matara'y da ald. Sonra Srp l
kesine yrd, Kprl'yle Ohabolu'yu ald. Durmadan
aknlar eder oldu, zaman zaman da stanbul'a akn yapt ve
kapsn kapattrd. Sonra gelip Silivri'nin zerine dt.
Burada sava yaparken Kr ahnelik kap stanbul' a girdi.
Musa bundan hile sezdi ve ok vehme kapld. Oradan
Edirne'ye gitti. Artk olup bitenlerin sonucunu beklemek ve
felein ne ekilde grneceine bakmak gerekir.
iir
Musa'nn dncesi btn alemi ele geirmektir,
Ey insanolu, takdir Allah'n elindedir, sen tedbiri brak.
O mlkn sahibidir, onu dzp bozan, yapan ykan da
odur.
Tanr bu dnyay yalnz bir kuluna vermemitir.
Sultan Mehmed tahta getii zaman tarih hicretin sekiz
yz on altsn (M. 1413) gsteriyordu.

BLM 69
Bayezid olu Sultan Mehmed'in kardei Musa'yla
buluma ve vilayetleri ekierek alma isteini,
devlet kimin ise Hakk'n emriyle lkeye onun
hakim olmas gerektiini anlatp bildirir.

Sultan Mehmed veziri Bayezid Paa'ya, "Rumeli'ne ge


mek iin hazrlk yapn." dedi. Bu ahnelik vezir Mu
sa'dan kap stanbul'a girdii zaman Sultan Mehmed'in
yanna gelmiti. Bayezid Paa, "Sultanm! ahnelik Bey'i
aralm, gelsin grelim, o bu meselede neler syler." de
di. Davet edince geldi, ona, "Rumeli'ne gemek istiyoruz,
bunun aresi nedir?" dediler. ahnelik vezir, "Tekfura eli
gndermeli, ondan baka yerden gemeye are bulun
maz." cevabn verdi ve "nk Gelibolu Musa'nn elinde
dir." dedi. Derhal Geniboza kads Fazullah' stanbul'a el1 49

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

i gnderdiler. stanbul tekfuru onunla komu olduu iin


onu bilip eskiden beri ona gvenirdi. Fazlullah tekfura ge
lip haber verdi, anlama yaptlar. Gelip padiaha durumu
bildirdi, istedikleri gibi oldu. Padiah Bursa' dan kt, gelip
Yoras'a kondu.
O vakit padiaha dua eden biri olarak ben kyde kaldm.
Orhan'n iman olu Yah Fakl'n evinde, Geyve'de has
talandm. Menakb- Al-i Osman' kaldm bu yerde, Yld
rm Han' a gelinceye kadar o imarnn olundan alp yazdm.
te burada haberini veriyorum.
Sultan Mehmed Yoras' a konduktan sonra stanbul tekiu
ru pek ok gemi gnderdi. Sultan Mehmed'i askeriyle ta
mam Rumeli'ne geirdiler. Beri yanda, Sultan Mehmed'in
Rumeli'ne getiini ve kendinin zerine yrdn iiten
Musa, Edirne' den kalkp Srp vilayetine yakn vard. Dier
yandan Sultan Mehmed de gidip ncegiz'e kondu. Orada
Evrenozolu Ali Bey kar geldi. Oradan kalkp giderken
Mihalolu Yah Bey kar geldi. Bu Mihal o zaman Mu
sa'nn beylerbeyisiydi, olunu kendi gndermiti.
Szn ksas Sultan Mehmed Edirne'ye varnca btn
beyler huzuruna geldiler. Musa'nn yannda yalnz aknc
kalmt. Semekon'da sava oldu. Musa kat ve at bir yer
de amura sapland. Kendinin Derzi Saruca adnda bir ku
lu var idi. Bu, Musa'nn atnn sinirini kesti ve tutup Sultan
Mehmed' e getirdi. Akam olunca adrda iini bitirdiler ve
yerine koydular. Sonra da o gece Bursa'ya dedesinin yan
na gnderdiler. Mihal'i de tuttular ve Tokat'ta Bidev1 ar
dak'a gnderdiler. Simavna Kadsolu'nu da olu ve kzy
la znik' e yolladlar. Sultan Mehmed ayda bin ake ulufe et
ti. Ayrca Musa'nn kulu Azab Bey kap Eflak'a gitti. By
lece Sultan Mehmed Rumeli'nin tamamn idaresi altna al
d ve etrafn beylerine eliler gnderdi.
iir
Eskiden beri kardee kymak, anay babay znt
inde brakmak trede vardr.

1 50

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ok nceleri, Adem'in oullarndan Kabil


Habil' e kyd, hanlarn da byle yapmalar adet oldu.
sa, Musa ve Emir Sleyman kim olursa olsun
Bu trenin sahipleri hep ahmaktr.
Son bulacak bu cihan iin zahmete girmeye ve
Adn katil dedirmeye gerek var m?

BLM 70
Sultan Mehmed'in Rumeli'nde kardei Musa'yla mcadele
ettii srada, Karamanolu'nun Bursa'ya geldiini anlatr.

Karamanolu hcum edip yrd ve Sivrihisar' a geldi.


Oradan drt bir taraf ykarak bozarak yol keserek Bursa'ya
geldi. Hac vaz Paa Bursa'nn subasyd. Daha Karama
nolu gelmeden ehrin halkn davet etti ve "Mslmanlar!
Padiahmz Rumeli'nde. Karamanolu ise zerimize geli
yor. Hisar korumak iin silah olan hisara girsin, silah ol
mayanlar da kalede hapis durumuna dmesin ve kendi
bann aresine baksn." dedi. Halk da onun syledii e
kilde davrand.
Karamanolu Bursa'ya gelir gelmez ehri atee verdi ve
savaa balad. Pek ok mcadele edildi. Sonunda hisarn
d tarafnda gl olan Pnarba suyunu evirip gl kurnt
mak istedi. Gln suyunun ekilmesi iin Bursa kapsyla
zindan kapsnn dndan lam vurup, hisarn yanndaki
dereye aktmak istediler. Hac vaz Paa bunu duyunca k
t ve lamclar ldrd. Bylece Karamanolu'nun midi
ni kesti. Sava otuz bir gn srd. Fakat baz baz kale hal
k hisardan dar kp pek ok adam tutup getirirler ve Ka
ramanolu'na kar hisardan aaya boazlarndan asa
korlard. Sava srasnda bir gn anszn Musa'nn ls
Kaplca imareti'ne getirildi. Karamanolu gidip Musa'nn
lsn grd. te o gece derhal dvlm kpein kuy
ruunu arka bacaklarnn arasna kstrp kamas gibi, Ka
ramanolu da kat. Kirmast yolundan dolanarak ar ve
1 51

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

szlar iinde gibi ok zlerek Hamidili'ni geerek kendi


viranesine ulat.
Bu hadise hicretin sekiz yz on dokuzunda (M. 1416) ol
mutu.
Sonra Karamanolu'nun kadaskeri Karamrsel, "Beyim,
beri gel. Ben duacn gnder, gidip Osmanolu'yla seni ban
traym." dedi. Bunun zerine o, "Hey, bu nasl sz. Ben bar
mam, o benim zerime gelirse ben onunla savaacak birisi
yim." dedi. Bu sz kabul etmedi ve kendi bildii gibi yapt.
iir
Dman gelip gitse, hali perian olsa,
Sen buna sevinip zlme.
Onun bahtnn karal kafidir. Sonunda Allah
Senin bahtn yceltip uurlu kld.
Zaten Karaman'n yz gibi gnl de karadr,
O deli ve alayp inler vaziyette karanlklar iinde
kalmtr.

BLM 71
Emir Sleyman ldkten sonra olunu kim stanbul'a
iletmiti. Onun olunun hallerini bildirir.

Sultan Mehmed, Musa'yla mcadele ederken stanbul tek


furu, Emir Sleyman' kabullenmedi. Sultan Mehmed'le
anlat iin olan kabul etmedim demek istedi. Olan Ef
lak'tan kp gitmek isterken Karn Ovas aklnclar yanna
varp, "Beri gel, biz seninle beraber oluruz." dediler. Ola
n Yanbolu'ya ilettiler ve Sultan Mehmed'e haber ettiler. Bu
haberi alr almaz hcum edip yrd. Olann yanndaki
aknclar, Sultan Mehmed'in geldiini iitince kap dal
dlar. Olann Derziba Zaganos adnda bir lalas var idi.
Zaganos olan tutup Sultan Mehmed' e getirdi. Sultan
Mehmed de olann gnl gzn ap dnya gzn rt
t ve Bursa'ya gnderdi. Kendi de sonra Bursa'ya geldi.
1 52

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Emir Sleyman'n bir de kz var idi. Onu Bursa'da bir san


cak beyine verdi. Olana da Geyve yresinde Akhisar civa
rnda bulunan ve kafir ky olan ardak kyn trnar
verdi. Sultan Mehmed Bursa'ya her geliinde Emir Sley
man'n olunu getirtip ihsanlarda bulunur, "Kardeimin
oludur" der, gnln almaya alrd. Kz kardeine de
balarda bulunurdu.
iir
ster rahatn isterse skntn olsun,
Eline gelen ne ise o ksmet ve nasibindir.
"Olum olacak ve yerimi tutacak" deme,
Eer nasip olmazsa niyetinden baka bir ey deildir.
Zaman gelmiken frsat geirme, bu mr bir nimettir,
Sakn onu bouna harcama.

BLM 72
Sultan Bayezid'in olu Sultan Mehmed Musa'y ortadan
kaldrdktan sonra nelerle megul oldu onu bildirir.

Karamanolu'nun bu ekilde manasz harekette bulundu


unu iiten Sultan Mehmed, doru Bursa'ya geldi. nce s
fendiyar' a eli gnderdi ve "Ya sen gel veya olanlarndan
birini orduma gnder. te zerine geliyorum buna da ha
zr ol." dedi. sfendiyar bu haberi iitince olu Kasm Bey'i
gelen eliyle birlikte gnderdi. Padiah Germiyanolu'na
da eli yollayp, "Karamanolu'nun benim lkeme saldr
dn grdn. Ona kar sefere kyorum. Bana olan dost
luunu gstermelisin. nallah ben onun zerine Seyitga
zi'den kacam. Sen de gelecek orduma lkenden azk
gndermelisin, yoksa senin zerine de geliyorum, hazr
ol." dedi. Germiyanolu, "Azksa, bunu sylemeye bile ge
rek yok, ben kendim de hizmet iin candan ve gnlden
varyorum." dedi. Gerekten de dedii gibi yapt. Hadsiz
hesapsz azk gnderdi; padiah o memlekete gidip gelin1 53

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

ceye kadar Gerrniyanolu'nun destei eksik olmad. De


vaml yardrnda bulundu.
iir
Padiahlarla, iyi geinrnek ve onlara
Sevgi gsterrnek ve dost olmak ne iyi eydir.
Sonra her ynyle szn tutarsan, rahat eder,
Maln mlkn gven altna alr, kt sz duyrnazsn.

BLM 73
Sultan Mehmed'in byk bir ordu toplayp
Karaman lkesine sefere ktn
ve gidip orada neler yaptn anlatr.

Bursa'dan yrd ve doru Akehir'e vard. Vard gibi


Akehir'i verdiler. Sonra Konya'ya yneldi. Beri yandan
Karamanolu'yla karlat. Konya Ovas'nda savatlar.
Kararnanolu Mehrned Bey'le olu Mustafa'y tuttular.
Sonra bartlar. Kararnanolu Akehir, Seydiehir'le Ok
lug'u, Krehrini, Beyehrini, Sivrihisar, Cemaze hisarn,
Nide'yi, ksaca bu saydmz yerleri verdi. Bar yaptlar.
Sultan Mehrned Karamanolu'na hilat ve sancak verip, tav
la tavla atlar, katrlar ve develer gnderdi. Fakat Kararna
nolu sznde durmad. At olanlarnn otlatt atlar elle
rinden ald ve "Osrnanolu'yla olan drnanlrn kyarne
te kadar srecektir." dedi. Pek fazla ktlklerde bulundu.
iir
Karaman' da doru bir dost bulmak zordur; velileri ok,
Ancak onlar da sahtekar ve yoldan kanclada birliktedir.
Yeminler eder, sz verir, tekrar tekrar and ierler,
ok yalan sylerler ve inkar ederler.
Beyi olsun, kads olsun, eyhi, hocas olsun
Btn ileri rnenfaat ve hiledir.
1 54

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Eer kazana koyup da bizimle kaynatsan,


lii yama "sakn karma" diye seslenir.
"Mminsen gel dost olalm" dersin;
Cevab, "Ben mmine gaddarm" olur.
zellikle Osmanoullar'ndan olursan,
Bu zorbalk ve zulm daha da artar.
Karaman'n ii kibirlenme ve bo eylerdir.
Bu yzden onu Tanr, hep kahretmitir.

BLM 74
Bayezid Han olu Sultan Mehmed'in
Bursa'ya gelip ondan sonra Eflak'a gittiini bildirir.

Etrafn askerini toplad ve Karamanolu dahi ordu gnder


di. sfendiyar da olu Kasm' gnderdi. Sultan Mehmed
yryp Tuna kenarna gelip durdu. Yirggi kaplarn ka
patt. Bunun zerine aknclar kard: Pek fazla ganimetier
le dndler. Ondan sonra Eflak Bey'i haracn eliyle gn
derdi ve eksiksiz itaat etti. Hatta olanlarn kapya hizme
te gnderdi. Sonra dnp Sultan Mehmed saadetle Bur
sa'ya geldi. sfendiyarolu Kasm Bey, padiaha, "Ben sul
tanmn kapsnda hizmet ederim, gitmem." dedi. Padiah
sfendiyar'a eli gndererek, "Kardeim Kasm 'Bana viia
yetinden trnar ver.' dedi. Ben de 'Vereyim.' dedim. Fakat
'Sen de Tosya ve ankr'y ve Kalack' ver."' dedi. sfendi
yar Bey, vaiz Mehmed adl bir yce kiiyi padiahn veziri
Bayezid Paa'ya gnderdi ve "Kerem edip bata bulunu
nuz. Benim dirliim Kastamonu'yla Bakr Kresi'nden iba
rettir. imdi ankr'y ve Tosya'y btn kyleriyle birlikte
verdim. Ltfedip kabul buyursunlar. Yalnz ben, bunlar
Kasm'a deil padiaha veriyorum." dedi. "Onun iin o
bedbahttr." dedi. Bunu padiaha sylediler. Padiah kabul
edip tekrar Kasm' a verdi. Kasm lnceye kadar babasna
varmad, mrnn sonuna dek Osman slalesinin yce ei
inden ayrlmad.
1 55

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Bu acmasz felein fitnesine bak,
Baba olunu bile kendine dost edinmez.
istek ve arzu rzgar cefa tepesinden eser ve bir kimse
Bylece eitli sebeplerle lkesini harap eder.
Bu bir iki nefes alp verenlerin hallerini bir sor ve
Bunlarn nasl doyduklarn bir ren.
Bu mr atma binip hi durmadan koturanlar,
Sonlarnn ne olacan hi bilmezler.
Vcutlar yorulup nefisleri yorulmayan bu insann,
Sonunda ecel boazn skar.
Mal mlk nerede kald, makam mevki nerede?
Artk tavlas bozulmu, katar da oktan gitmitir.

BLM 75
Sultan Mehmed'in Samsun'u nasl aldn bildirir.

Sultan Mehmed'in olu Murad Han Amasya'da oturur


iken kafir Samsun'u atee verdi. Kafirleri ehri brakp ge
milere binerek katlar. Sultan Murad'a, "Kafir Samsun'u
yand." diye haber verdiler. Rum beylerbeyisi Baarolu
Hamza Bey'i gnderdiler. Vard Kafir Samsun'u zapt etti.
Sultan Mehmed'e "Mslman Samsun'u almann kolay ol
mas iin Kafir Samsun'unu zaptedin" diye haber gnder
diler. Sultan Mehmed bu haberi alnca hcum etti. Fakat
Baarolu Hamza Bey hisar terk etmedi. Mslman Sam
sun'uyla her gn savaa giriti. Beri yandan Sultan Meh
med gelip Marzuvan'a (Merzifon) kt. Oradan yryp
Samsun'a indi. Kalede sfendiyar'n olu Hzr Bey var idi.
Sultan Mehmed gelince kaleyi teslim etti. Baarolu Ham
za Bey; sfendiyarolu Hzr Bey' e, "Savamadan padiaha
ehrinizi niin verdiniz?" diye sorunca Hzr Bey, "Bizim
ehrimizin canll, revnak bu kafir ehriyle idi. Kafir eh
ri harap olup sizin elinize geti. Artk bizim iin rahatlk
1 56

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

yoktur." dedi. Sonra, "Sizin bizimle olan dostluunuz da


rdekle kaz komuluu gibidir." dedi.
Sultan Mehmed Hzr Bey' e hil' atlar ve nimetler verdi. Son
ra da, "Eer yanmda durursan sana gzel bmar vereyim."
dedi. Bunun zerine Hzr Bey, "Kardeim Kasm yannzda
dr. Ben onunla bir yerde durmam." dedi. Orada padiah ya
nnda durmay istemedi, ekip babasnn yanna gitti.
iir
Alem deiiklikler gstermek iin yaratld;
nsan da bu deiiklikler neticesinde ebedi oldu.
Arifler dnyada yurt tutmamlardr. Nizarn intizam da
"Benim" demekle kurulmutur.
Dzen ve tertip gaflet iin gerek sebeptir. Bu da
Senin aklnn madenine yazlmtr.
Sen bu gaflet tedbirinden hala gemi deilsin,
Aki, sen haline gre yr ve sus.

BLM 76
Sultan Mehmed'in Samsun'u aldktan sonra
skilib'e uradn ve orada ne yaptn bildirir.

skilib' e gelince pek ok Tatar evi grd. "Hay bu evler na


sl evlerdir ve kimindir?" diye sorunca, "Minnet Bey'indir."
cevabn ald. Szlerine devamla, "0, Tatar Samakaolu d
n yapt, onun dnne gitti." dediler. Padiah veziri
Bayezid Paa'ya, "Timur bu yerden giderken Tatar' alp
gitti demilerdi. Halbuki imdi bu vilayette bunlarn beyi
dn yapmakta ve bunlar birbirlerine varp gelmekteler.
Benim seferime katlmazlar. Bunlar srp Rumeli'ne geir
mek lazm." dedi. Minnet Bey'i ard. Sonra bunlarn ta
mamn srp Filibe yresine getirdi. Konu hisarnn ya
nnda yurt gsterdiler. Minnetolu Mehmed Bey Konu'ta
bir imaret ve bir kervansaray yapt. Vatan tutup orada kal
dlar ve oray benimseyip oturdular.
1 57

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Tatar'n iecek ayram bile yoktu.
Dereye ve daa konup gerdi.
Yannda bzme torbas ve akma vard ama,
akman akp ate yakmak iin kav bulamazd.
Srlp gelince akn beyi oldu,
imdi kapp kamak iin kafir kzn gzetler.
Minnetolu gazi olmu diyorlar,
Gaza yolunda bulsa cann verirdi.

BLM 77
Simavna Kadsolu'nun kethdas kadasker iken
Brklce Mustafa'nn Karaburun'a gelip
ne yaptn bildirir.

Simavna Kadsolu znik'e gelince Mustafa da Aydn iline


vard. Oradan Karaburun'a geti. O ilde pek ok mrailik
lerde bulundu. Aydn ili vilayetinin ounu kendinden ta
rafa evirdi. Ayrca bir eit dzen koyup ayin yapt. Szn
ksas kendisine peygamber ve veli dedirtti. Yalan ve aldat
mada snr ok at. Beri yanda Simavna Kadsolu, Brk
lce'nin bu ekilde ilerlemekte olduunu iitince znik'ten
kap sfendiyar'a gitti. Deniz kenarna inip gemiye bindi ve
Eflak'a geti. O da Brklce ile ayn grte anlamt.
Sultan Mehmed de Bayezid Paa'yla olu Murad Han'
birlikte gnderdi. Gidip Brklce ile karlatlar. Sava ol
du ve her iki taraftan pek ok adam ld. Sonunda sava s
rasnda Brklce'yi paraladlar. O vilayetin tamamn ele
geirdiler ve zararl insanlar ortadan kaldrdlar. Vilayetini
bey kullarna trnar verdiler. Sonra Bayezid Paa tekrar Ma
nisa'ya geldi ve Torlak Kemal'i yakalayp bir mridiyle as
t. Sultan Mehmed ise Serez'e vard, oradan da Selanik' e ge
ecekti. Bu yanda aa denizine giren Simavna Kadsolu,
baz zavall sofular iliere gnderip, "Bana gelin artk padi
ahlk bana verildi, taht benim emrimdedir. imdiden son1 58

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ra sancak isteyen gelsin, ordu komutanl isteyen gelsin, t


mar isteyenler gelsin, szn ksas bir dilei olanlar gelsin."
dedi. Sonra da, "Artk benim ortaya knarn gerek. Bu ilde
halife benim, Mustafa, Aydn ilinde isyan etti. O da benim
hizmetim idi." dedi. Bu imdiki sofular, ffBiz Allah iin
derviiz." derler. Bunlar dervi falan deildir. Bir gn ey
himiz ortaya kar, biz de bey oluruz diye sylerler. Bunla
rn akllar am fesada uramtr.
iir
Dnyada Allah' isteyen pek az insan var
Sofularn hepsi yal yemekler umut eder.
Namaz klp ffEy ok efkatli Tanr" diye yalvarrlar.
Sonra da bey kapsna gidip trnar umarlar.
Bana dal fes veya knbed sark giymitir, bunlara
Hikmetlerden bahsetsen, ffeek nerede?" derler.
Ey Allahm, bu durumdan sana sndm.
Bu gaflet uykusundan canm uyandr
Ona, uSofu sen Allah' hazr bil" desen,
Cevap olarak uTanr eyhe uyar." der.
ffSofu anla bak kafir oldun" dersen,
Salam iman olduunu syler o kfre uyan er.

BLM 78
Simavna Kadsolu'nun durumu ne oldu, onu anlatr.

Aa denizinde durup bir hayli n sahibi oldu. Hizmeti ve


yardmclar oald. Gsteri ve tantanas artt ve emir sa
hibi oldu. Sancaklar ve komutanlklar adad ve yanna say
sz gnll topland. Ayrca Musa'nn yannda kadasker
iken Simavna Kadsolu'nun trnar alverdii trnar erlerin
den ok adam yanna toplandlar. Amma bu kimseler ba
knca bunun iinde hi hayr grmediler. Derhal Simavna
Kadsolu'nu tutup Serez'e Sultan Mehmed'e getirdiler.
1 59

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Padiahn yannda Acem' den yeni gelmi Mevlana Haydar


adnda bir bilgin var idi. Ona, "Bunun hali nasldr ve bu
nun hakknda ne dersin?" diye sordular ve "Bu bilgili bir ki
idir." dediler. Mevlana Haydar, "Bunun kan helaldir ve
mal haramdr." dedi. Gtrp Pazar yerinde bir dkkan
nnde, halkn arasnda boazndan astlar. ldkten son
ra birka cnp mridi indirip bir yere gmdler.
iir
Bilgili olduunu syleyen beylik istiyordu, bak astlar.
O rk ok atmt, yay da gevedi.
Nefsin arzular onu batan karmt,
Emelleri ok uzundu hepsi krlp yok oldu.
Padiahla savamak arzusunda idi;
Fakat daha savaa balamadan krlp basld.
znik'te iki olunu brakp gitti, fakat yannda
Pek ok sofunun ba kesildi.
SORU.- manla m gitti veya ne ...
CEVAP.- Allah bilir. Hayatta iken ve lmnde hangi iti
kat ve inan zerinde idi, neye inanrd; cann bile o itikat
zerine mi verdi bilmiyoruz.

iir
Sofunun bozuu dilinden Allah' drmez,
Ancak gnlnden altn, ake ve gm sayar.
Pilav ok olsa gayet iyisi olsun der, o alp oynayanlar gibi
Hep ziyafetlerden ziyafetlere koar.
imdiki zamanda yalanc ve sahte sofular oald,
Bunlar delilere uyup destan okurlar.
Kimisi "eyhimiz padiah olacak" diye inanp
Ona uyar ve peinden ayrlmaz.

1 60

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 79
Sultan Mehmed'in Bursa'da imaret yaptn,
vakfetmek iin ona birka kafir ky istediini,
bulduu kyleri nasl bulduunu bildirip anlatr.

Halk Sultan Mehmed' e, "Bu deniz kenarnda Mslman


memleketi arasnda, stanbul' a bal pek ok kafir kyleri
vardr" dedi. Sultan Mehmed bu haberi iitince zerlerine
asker gnderdi. Kylerden biri Geniboza'dan (Gebze) tede
bulunan Herek' dir (Hereke). Kafideri zerlerine slam as
kerinin geldiini grnce, hisar brakp stanbul' a kat. Bi
ri de Geniboza'dr. O sava seti ve bir hayli muharebe et
ti. Sonunda yamalanarak alnd. Evlerini Mslmanlara
verdiler. Biri de Tarclar (Darca) kydr. O anlamayla
itaatte bulunarak alnd. Onu da imarete vakfetti. Bir ky de
Pendik'tir. Burann kafiri kap stanbul'a gitti. Biri de Kar
tal' dr. Onun kafiri de stanbul'a kat. Szn ksas ite bu
deniz kenarnda bulunan bazen kafir, bazen de Mslman
tarafna dnen ve bu durumlarn Sultan Mehmed'e gelin
ceye kadar bu ekilde srdren bu kyler Yldrm Baye
zid'in olu Sultan Mehmed'in saltanat altna girdi. Bunun
saltanatnn sona ermesi hicretin sekiz yz yirmi drdnde
oldu (M. 1421). En iyi bilen Allah' tr.
iir
Cihan hi kimseye vefa gstermemitir;
Gelip de gitmeyen bir kii gsterebilir misin?
Hisariarda kat kat kkler yapanlar, brakp gidiyor;
Sanki bunlar yapmamlardr.
Sultan benim, hakan benim diyenierin bu
yalan davalar gerek olsayd hi biri gitmezdi.
Aki gelen gider, konan ger; ancak duas
Allah katnda kymetli olan devaml vardr.

1 61

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 80
Bayezid Han olu Sultan Mehmed Han'n
fani dnyadan sonsuzluk sarayna yrd zaman,
oul ve kzlar ka tane idi. Padiah olduktan sonra
nasl vefat etti bunlar bildirip aklar.

Sultan Mehrned'in drt oluyla yedi kz kald. Kendisi


Edirne' de vefat etti. Ban yasta kor kornaz vezirlerini
toplad. "abuk byk olum Murad' getirin." dedi. Der
hal o saatte anigirba Elvan Bey'i gnderdiler. Padiah,
"Ben artk bu dekten kalknarn ve Murad Han gelmeden
lrrn, memleket birbirine girmeden, bu ilerin aresine
bakn. Murad Han gelinceye kadar da benim lrnrn du
yurrnayn." dedi. Vezirleri Hac vaz Paa, Bayezid Paa ve
brahim Paa bir yere toplanp, "Eer durum byle olursa
ne yapmak gerek?" diye birbirlerine dantlar.
Kapnn hafiflernesi iin Hac vaz Paa, "Geliniz, kulu
maslahata gnderelirn, ondan sonra bir aresine bakarz."
dedi. Hemen divan topladlar ve "Padiahrnz zmiro
lu'nun zerine sefere kyor ve kulum olanlar gitsin Anado
lu beylerbeyiyle Biga' da bulusunlar dedi. Hi vakit kaybet
meden kn." dediler. Ayrca ulufelerini verdiler. Anadolu
beylerbeyine de, "abuk orduyu Biga' da topla." diye haber
gnderdiler. Askeri elerneden hemen gnderdiler, gitti.
Amma her gn kapda divan toplayp sancak ve trnar ve
rip almalar ve eitli ilerin grlmesi, doktorlarn girip k
malar ve bunlarn tedavi ynyle paalardan, padiaha ila
etmek iin, eit eit otlar istedikleri grlyordu. Dier yan
dan durmadan anigirba Elvan Bey' e, "zerine aldn va
zifeyi yerine getir." diye posta karmalar dikkat ekiyordu.
Bir gn asker toplanp paalarn zerine gelerek, "Padi
ahrnz nerede, ne oldu? Hi kmyor." dediler. Buna kar
paalar da, "Bu hekimler kmaya brakmyorlar." ceva
bn verdiler. Aalara da tehditle, "Elbette girer, padiah
rnz grrz." dediler. Hac vaz Paa, "imdi bugn sab
redin, yarn karalm, gelip grn" dedi. Acernden gelmi
Grdzen adnda bir hekim vard. Yldrm Han'n da he1 62

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

kimi idi. Gidip bir are dnd. Meyyitin arkasna bir o


lan oturttu. Ustaca bir ey dzd. Olan rneyyitin arkasn
da oturup lnn elini hareket ettirdi. l kendi eliyle sa
kaln okayp svar dururnda grld. Hekim gelip tl
bentini yere vurarak paalara, "Padiah iyi olmas iin
kendi haline brakrnazsnz ki. Bizim nice zamandr alp
yaptklarrnz boa giderirsiniz." dedi. Bu dururnda paa
lar aalara, "Yce Allah salk versin, Biz Tanr'dan midi
mizi kesmi deiliz." dediler. Aalar da padiahn kendi
eliyle sakalm tuttuunu ve okadn grnce gidip ken
di ilerine baktlar. Sonra paalada hekim, padiahn kolu
na girerek alp saraya gtrdler.
iir
Alem yine bin eit yzle grnd,
nsanlar artk kar rnur olacaklar.
Bu diller yeni szler syleyecek,
Bu kalem de yeni bir defter yazacaktr.
Nee ve sknt koulup geldiler;
Sevin ve gnl holuuna znt ve keder de yolda olur.
Nakka, yaratan Allah dnyann naklarn byle iledi.
Bu, gece olsun gndz olsun ayn ekilde nakland.
Murad Han padiah olup tahta kavuunca,
Pek ok szler ve syleyenler susup dilsiz kesildi.

BLM 81
Sultan Murad'n ne ekilde gelip padiah olduunu
ve kardelerinin hallerini bildirir.

O anlatlan hadiselerle Sultan Mehrned'in rneyyitini krk bir


gn sakladlar. Sultan Murad Han Bursa'ya gelip tahta ge
ip kendi adna padiahlk hutbesi okundu. Sultan Meh
rned'in rneyyitini de Bursa'ya getirdiler. Meyyit grnnce
karklklar ve fitneler yaylmaya balad. Bu taraftan zrni1 63

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

rolu, dier yandan Menteolu ataa kalkt. Etraftaki b


tn beyler de ayn ekilde idi. Her birine yerli yerince, usu
lne gre eliler gnderip teselli ettiler. Sonra beyler duru
lup sakinletiler.
iir
Bu saz yine Neva, Zengle, Rehavi ve ehnaz
Makamlarnda almaya balad.
Alemin yznden perdeyi kaldrd;
Bu yal gelinin nasl naz ettiine bak.
Dnya deime atma binince,
btn hareketler ba gsterdi.
Ne kadar karklk ve er varsa grnmek ister.
Tavuklar bile ahinim diyerek kaz arzu eder.
Sahra ald, saraylar ortaya kt;
Kaplar ykld, duvar da bozuldu.

BLM 82
Sultan Murad Bursa'da tahta geince,
beri tarafta Rumeli'nde neler ortaya kt, bunu anlatr.

Selanik'te, "Ben Bayezid Han'n olu Mustafa'ym." diye


ortaya kan bir Dzme var idi. Selanik'ten kalkp Vardar
Yenicesi'ne gelince Evrenoz olanlarndan bir ksm yanna
gittiler. Sonra Serez' e geldi, hisarn verdiler. Edirne'ye git
ti, onu da verdiler.
Szn ksas btn Rumeli ondan tarafa geti. O Yeni
ce' de iken bu yanda Anadolu' da Sultan Murad'a haber gel
di. Beyler Bayezid Paa'ya, "Rumeli'nin beylerbeyisi sensin,
imdiye kadar baln sen yedin, arsn da sen sakinletir."
dediler. Bayezid Paa derhal Gelibolu'ya geldi. Ona, "Ru
meli hep Mustafa'ya dnd, sen nereye gidiyorsun?" diye
haber geldi. Srd Edirne'ye vard, elini pt, tekrar nce
ki mertebesi makamnda yer ald. Onun ardndan zrniro1 64

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

lu Cneyd Bey geldi. Ona da vezirlik verdiler. zmirolu


tedbir iin syleyince Rumeli'nin yayasn rnsellern ettiler.
Kimisini kimisine harlk ettiler. imdiki vakitte askere gi
den kiiye ellier ake harlk verirler, o zamandan kald.
Sonra azab artt. Gelibolu'nun gernilerini salarnlatrd
ve gnll askerlerin hepsini davet edip getirtti. Szn k
sas Rumeli'nde sipahi olacak kimse brakmad. Edirne'den
kp Sazldere'ye kondu. Bayezid Paa'y orada ehit etti.
Bunlar Bursa'ya varrnay dnyorlard.
iir
Fikir ederek tedbir almay brakp takdirden bakarsan;
Yce Tanr'nn kendi ilminden sana nasl kudret
gstereceini grrsn.
Sen Hakk'n ilminden okuyup anlarnadn, fenadan,
ledn ilminden de,
Ne ders aldn, ne ilim rendin.
Senin gnlnden geirip mit ettiin ey bu kapda yok
tur, O "tak tak" diye kapya vurman ayptr. Kaderi
zorlamak olmaz.
zmirolu git ve saz u sze uyrna; sonunda,
"Kaan Mustafa'ya bak." dernesinler.

BLM 83
Bursa'da bulunan paalar nasl dndler,
ne tedbir aldlar ve hangi ilerle megul olurlar, onu anlatr.
Dzrne'nin zerlerine gelmekte olduunu iitince paalarn
says bee kt. brahim Paa, Hac vaz Paa ve ayrca Ti
rnurta olanlarnn paa oldu. Bunlarn birinin ad
Urnur, birisi Oru, dieri de Ali Paa'dr. Bunlar Mihalolu
Mehrned Bey'i Tokat hapsinden karmay ve Sultan Mu
rad' a getirmeyi kararlatrdlar. Hem de dedikleri gibi yap
tlar ve derhal hapisten kardlar. Gelip bizim Elvan elebi
Tekkesi'ne urad. O zaman beni ald ve birlikte gittik.
1 65

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Uluabad Kprs'n Sultan Murad kesrniti. Kprnn


banda otururlar idi. Dzrne de gelip kprnn dier ya
nna kondu. Sultan Murad'n vezirleri her biri bir hizmette
bulunmak iin Hac vaz Paa'y Glba'nda braktlar.
Mustafa anszn bu taraftan geebilir, gemesin dediler.
Dzrne ile Sultan Murad'n askerleri birbirlerini gzetleyip
dururken Mihalolu Mehrned Bey Tokat hapsinden kp
geldi ve su kenarna eriti. nce sze balayarak, "Bre Trk
Turhan, bre hain!" diye ard. Sonra Grnlolu'na ses
lendi ve Evrenoz olanlarna ard. Btn Rurnelililer su
kenarna geldiler. Bazs selarn bile verdi. Konuup sz sy
lediler ve "Mihalolu Mehrned Bey daha hayatta imi." de
diler. Her eyi en iyi bilen Allah' tr.

BLM 84
Hac vaz Paa'nn Mustafa'ya ne ekilde
mektup yazp gnderdiini anlatr.

O zaman Mehrned Bey'in Rumeli'nin beyleriyle syletii


ni Dzrne Mustafa da iitrniti. Beri tarafta Hac vaz Paa
bir mektup yazd. Mektubunda, "Sultanrn! Rumeli'nin g
nllleri ve beyleri birleip falan gece Murad Glba'ndan
dolanacak, onlar da Sultanm tutup ele verecekler, bunlar
bilrnelisin." dedi. Bu yolda daha baka eitli yalanlar ve
szler yazd. Ayrca yalandan yerninler etti. O geceyi tayin
edip mektubu kapatp gndermi idi.
Hac vaz tayin ettii gecede, o dedii yerden kendisi gel
di. Sultan Murad baht aklyla tekbir getirdiler ve drn
belek ve davullar alarak, Mustafa'nn zerine yrdler.
Mustafa o yalan rnektuba gvenip bel balamt. Hemen
gle atma binip kat. zmirolu da mektuptan haberdar
d. O da, "Kamak gerek." dedi ve kat. Ama Evrenozlu ve
gnlller kaarnadlar. Trk Turhan da karnad. Hac
vaz Paa, Mustafa'nn ardna drnedi. Hemen adrna
geti. abucak kpry kurdular. Btn asker geti ve
onun ordusuna geldiler. Hac vaz Paa, tek bir kiinin bile
1 66

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

bir klna dokundurmad. Bu kamayan beylerle gnlller


gelip Sultan Murad'n elini ptler. Fakat brahim Paa,
"Bunlarn hepsini ldrmek caizdir." derken, Hac vaz Pa
a, "ldrmek caiz deildir. Bunlar fitne ve fesada kart
np aldatan zmirolu'dur. Onun gibi bir bey Dzme'yi bek
ledi. Bunlar ne bilecekler. Onun Dzme olduunu bilme
diklerinden dndler." dedi.
iir
Ey karde, yalann hemen ortaya kacan bil;
Doru baknca bozukluu hemen grnr.
Seni cehenneme gtren yalandr;
Sylenince de hemen anlalr.
Dzme Mustafa'nn yalan ortaya kt,
zmirolu kanca avrad da kle durumuna dt.
zmirolu yalana tank oldu, bu yalan anlalnca da da
yak yemi kpeklerin kuyruklarn arka bacaklarnn aras
na sktrp kamas gibi kat.
Bu olay hicretin sekiz yz yirmi be tarihinde (M. 1422)
oldu.

BLM

85

Mustafa kanca neler oldu


ve Sultan Murad bununla ilgili ne yapt, onu anlatr.

Beri yanda Dzme Mustafa, kap Biga Suyu'na geldi ve


gemeyi baaramad. Biga kadsna pek ok filori verince
kad, geit yerini gsterdi. Bir be on adamla geti, fakat
btn arlklar brakmt. nc gnde Gelibolu'yu
geti ve orada kald. Gelibolu' daki btn gemileri karaya
ektirdi, gemilerin beriden teye gemelerini yasaklad
gibi kylar da bekletti.
Sultan Murad da ardndan yryp Biga'ya geldi. Biga
kadsnn Dzme Mustafa'ya geit gsterdiini haber verdi1 67

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

ler. Bunun zerine padiah kady geit banda astrd.


Sonra yryp Lapseki'ye gelip kondu.
iir
nme iki deniz set oldu,
Biri hayret biri de sudan oldu.
Hayret denizi beni benden ald;
Yardmcm daima Allah olmutur.
Murat bahedensin, muradm ver Murad'n
Ey Tanr'm, sensin dayanam ve umudum
Ey Allah'm ben yetimin elinden tut,
Ey Murad, maksadn neyse iste olacaktr.

BLM 86
Sultan Murad'n Rumeli'ne nasl getiini anlatr.

Gelibolu'da Taharetsiz Hatip denen ve brahim Paa'nn


adam olan bir tahsildar (?) var idi. Beri tarafta Sultan Mu
rad bulunuyordu. te yanda Ece Ovas'nda bir kafir gemi
si bulundu. Taharetsiz Hatip o gemi iin kafirle pazarlk et
ti. Murad Han' maiyetiyle birlikte karya Ece Ovas'na ge
irmek iin on be bin filoriye anlatlar. Bu karar zerine
gece vakti gemiyi Kumburun'dan bir kii yzdrd ve ge
ti. brahim Paa'nn adrn bulup geminin haberini verdi
ve durumu bildirdi. Gemiden kendilerinin nerede oldukla
rn anlamak iin bir de kayk gndermilerdi.
Szn ksas birbirlerini tandlar ve tekrar paalada anlap
kararlatrdlar. Gece ile birlikte sabaha kadar pek ok adam
geirdiler. Paalar ve Murad Han da o gece birlikte getiler.
Murad Han'n Ece Ovas'ndan beri tarafa Rumeli'ne geti
ini Mustafa'ya haber verdiler. Bunun zerine hemen atma
binip savaa gider gibi bir halde Bolayr yolunu eline alp
yrd. Murad Han' Gelibolu halk karlayp sayg ve
ballk gstererek ehre getirdiler. Mustafa'nn durumunu
anlattlar. Padiah durmad ve orduyla peine dt. Musta1 68

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

fa Edirne'ye ulah. Edirne halk Murad Han'n bunun arka


sndan gelmekte olduunu iitmiti. Mustafa'ya sahip k
madlar. Adamcaz Edirne' den kap grnmez oldu.
Sultan Murad yanndakilerle Edirne'ye ulah. Mustafa'y
takip ettiler; Kzlaa Yemeesi'nde tutup tekrar Edirne'ye ge
tirdiler ve hisar burcundan aa astlar. Btn halk seyretti.
iir
Yalanc Dzmelerin sonu geldi ve
Onu bir dilsiz kii tuttu.
Sen aalk rezil bir kaltabansn diyerek
Boynuna buza ipini takt.
Sryerek yaya olarak padiaha getirdi ve
Ona bey diyenierin hepsi bunu seyretti.
"Hana syleyecek bir szm var." deyince
Cellat bumunu yere srtt.
Kale burcunda brakp birka gn asl kald,
En sonra onu bir Ik dervii gmd.

BLM 87
Padiah'n Edirne'de kaldn ve etrafn beylerine
eliler gnderdiini anlatp bildirir.

Vlkolu'na eli olarak Ni togann gnderdiler. O da Sul


tan Murad' a bir eli gnderdi. Cazaname yazd ve pa diah
ln kutlad. Sonra elisine, "Sultan Murad' dan iste Sof
ya' dan berisini bana versin. Ben de onun gelirinden fazla
syla gndereyim." dedi. Eli gelip bu haberleri Sultan Mu
rad'a anlatt. Paalar, "Kabul ettik." dediler. Vlkolu pek
ok armaanlar gndermiti. Ayrca, "Kzm da vereyim."
dedi. Vlkolu'yla anlama yapld.
Beri tarafta stanbul tekturuna da Geniboza kads Fazlul
lah' eli gnderdiler. nk o, nceden tekturla komu idi
ve tekturun ona itimad vard. Tektur, "Mevlana kad! Vl
kolu'na bunca yerler verdiniz. Bana da Vize'den berisini
1 69

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

veriniz. Sizinle dostluumuz devam etsin." dedi. Bunun


zerine kad, "orlu' dan snr kesildi, ncegiz'i de birlikte
verdiler." dedi ve anlama yapld.
iir
Paalar o kadar tedbir alsalar da
Sen btn bunlar takdir olarak bil.
Evrenezolu bulunduu uta brakld,
Padiah ona akn et dedi, o da emredileni yapt.
flak ziyadesiyle inat olunca
Firiz Bey flak'a yas getirdi.
flak'n ii devaml dneklik ve erilik olmutur.
Bu sebepten Firiz oraya pek ok aknda bulundu.

BLM 88
Sultan Murad Dzme'yi ortadan kaldrdktan sonra
kardeinin ne yaptn anlatr.

Sultan Murad'n Mustafa adnda bir kk kardei var idi.


Babas ona Hamidili'ni vermi, Germiyanolu da "olum"
demi ve oul edinmiti. Sultan Murad Dzme'nin peine
derek Rumeli'ne geince, Mustafa'nn nnden gittiler.
Tahrik edip akln eldiler. Germiyanolu asker verdi, Kara
manolu da Turgutlu'dan pek ok askerle yardmda bulun
du. Mustafa hcum etti yrd Bursa'ya geldi.
Bursa'nn nde gelen bykleri Mustafa'nn gelmekte ol
duunu iitince abucak Bursallardan hayli para topladlar
ve yz top kuma aldlar. ehrin ahilerinden Ahi Yakup'la
Ahi Kadem'i gnderdiler. Mustafa gelip kondu. Bu ahiler
beyin lalas arabdar lyas'a gidip, "Bu da padiahmzn
oludur. Fakat kardei geldi hisar tahkim edip salamla
trd. imdi insafa gelin ve babasnn memleketini bu ya
banc askere yktrmayn. Bu yakk alr bir durum deil
dir, ayrca ehre de getirmeyin. Eer ehri yakp ykarlar ve
ya anszn vururlarsa sonunu siz dnn. Zaten Karama1 70

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

nolu bunlarla eskiden beri iddia iindedir. nsaf edin bun


larn gerei ne ise onu siz bilirsiniz, yle yapn." dediler.
arabdar lyas bu sz deerli grd ve kabul etti. Zaten
sz kesen de eline verilmiti. Getirilen mebla alp barna
bast ve doru znik' e yneldi. O zamanda znik bayndr
en bir ehir idi. Gidip orada brahim Paa'nn sarayna yer
letiler. Etraftan gelip trnar isteyene trnar verdiler. Kendi
lerine gre hkmettiler. Pek ok i grdler. Mustafa bu e
kilde megul iken Sultan Murad'n paalar gizlice sultann
lalasna haber gnderip, "Sana padiah Anadolu Beylerbe
yiliini verdi, beratn da gnderdi, gayret et biz varncaya
kadar alam ele." dediler. arabdar lyas ne emrettilerse
hepsini yerine getirdi.
iir
Beyin yannda hain olursa ayn
ve yln hep hainlik iinde geirir.
"Ben bunun frsatn bulaym" der ve
kaz gibi ayaklaryla nasibini toplar.
Elini ayan balayp oklarn
Ufatmak ve yayn da krmak diler.
Dnyann elik oman kesip dzp oynayanlar
Kendi iin alanlar bu ekilde adet koydular.
Fitneden uzak durmak, Hakk'n emri olduu halde
Bu insanlar kendilerini dnyann en zengini yapmak
isterler.
te arabdar lyas byle bir haindir, Mustafa'nn
Btn ilerini o boa karmtr.

BLM 89
Sultan Murad'n, kardei Mustafa'yla nasl bulutuunu
ve sonunda ne yaptn anlatr.

Sultan Murad Han Edirne' den karak dokuzuncu gnde


znik' e ulat. Kardei Mustafa o zaman harnarnda idi. Kse
1 71

Ak Paazade

Osmanoullar'nn Tarihi

Mihalolu Mehmed Bey askerle ehri kuatt. Kendisi de


Yal kapsna geldi. ehir halk sava iin kapy at. Miha
lolu Mehmed Bey kapdan ieri girince, kapnn i tarafn
da hazr bekleyen Taceddinolu, Mihalolu'na mzrakla
vurdu ve atndan yere ykt. Yatt yerde tekrar yreine
kadar mzran batrd. Mihalolu'nun askerleri de Taced
dinolu'na kl rp paraladlar.
Bunlar savarken arabdar lyas, Mustafa'y kucana alp
at zerinde gtrmeye balad. Bu halde iken Mustafa, "Hay
Lala! Beri niin tutarsn?" diye sorunca o, "Seri kardeine
ileteceim." cevabn verdi. Mustafa da, "Beri kardeime g
trme, o bana kyar." dedi. arabdar lyas sustu ve Musta
fa'y padiaha iletti. Hemen gelir gelmez eellada buyurdu,
cellat da derhal buyruu yerine getirdi. Onu da Bursa'ya ba
bas yanna gnderdiler, Bursa halk slamiyet'in emrettii
ekilde defnedip dualarla geri dnd ve herkes iine gitti.
iir
Akl yine bir baka fikre takld ve
dncesine pek ok hikaye dt
Aradan sevgiyi ve dostluu kard,
Yeniden bir dzen dzp eklini bozdu.
Ei olsun, dostu olsun kardeine kymaktan ekinmez;
Hak'tan, "Bunun karlnda neler gelir?" demez.
Gnah denen ey hi aklna gelmez
Ve ekinmeden bilgisizlie tutunur.
"Bu alemin nizarn iin sebeptir . . . " der.
Ancak yaptklar iin kendinde bir su bulmaz.
Bu iin yapanna baksan, Mevla'nn
Ezelden bunu yazdm anlarsn.
Dnya cret ve gnah zerine kurulmutur,
Her ikisini de yapanlar bulunmutur.
Bu dnya bo adr gibi kurulmutur,
Ancak o adrlar yine abucak toplanmtr.
1 72

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Fakat o adrlar kuran makarn sahibidir,


Binlerce adr kurulup bozulrnutur.
Grdn bu gkyz ey karde, iyi bak
Orada bulunanlarn hepsinin bir yaratcnn sanat
olduunu gr.
SORU.- arabdar lyas'a, "Mustafa, efendinin olu deil
miydi kim tutup onu ldrmeye verdin?" dediler.
CEVAP.- "Geri grnte ben gnah iledim ancak bu
nun ikisi bir lkede bulunsalar halk zarar grrd. Ayrca
ben byle yapmakla efendirnin oluna ktlk etmedim.
nk bu geici dnyann pisliklerine bularnarnasna sebep
oldum. Onu ehit ettiler, bylece btn halk huzura kavutu.
Bir de bizden nce gelenler bu kanunu kornular" dedi.

BLM 90
Sultan Murad'n kardeini ortadan kaldrdktan sonra
neyle uraln anlatr.

Sultan Murad kendi kendisine, "Drnanlarrn kahrettirn.


Vezirlerirn be oldu. Bunlarn da bazlarn gidereyirn." de
di. Birisini Gerrniyanolu'na elilie gnderdi. Bu, Kara Ti
rnurta olu Urnur Bey idi. Dier birine beylerbeyilik ver
di. Bu da Urnur Bey'in kardei Oru Bey idi. Yine bunlarn
kardei olan Ali Bey' e de Samhan ilini verdiler. Bylece iki
veziri kald. Bunlarn biri brahim Paa, dieri de Hac vaz
Paa'dr. Lalas Yrg'e de Arnasya'y verdiler. Padiah
da kendi bana kalp, "lerirni greyirn." diyecei zaman,
"sfendiyar Taraklu Borlu'nun zerine geldi." diye yardm
isteyenler ortaya kt.
iir
"Gelen, gzel gelmeyen ey iin ayr bir istektir.
Artk gz yumup gitmek gerekir" dedi.
Bu baa gelen bir itir elden ne gelir;
Hakk'n ltfu bizim iin salam bir direktir.
1 73

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Ey sfendiyar! imdi hazr ol, ben varyorurn.


Bana kar durman iin yrek sahibi olrnalsn.
Babarn ve dedernle ok uratn,
Artk imdi beni grmen gerek.

BLM 91
Sultan Murad'n sfendiyar'la nasl bulutuunu
ve onunla ne yaptn anlatr.

Padiah bu szleri syledi, doru Yeniehir'e vard. stendi


yarolu Kasm Bey de Sultan Murad'a gelmi idi. znik' e
geldii zaman da Kasm Bey birlikte gitti. Borlu'ya (Bolu)
ktlar. sfendiyarllar, beylerinin olu Kasm Bey'in padi
ahla beraber olduunu duyunca pek ou kap Kasrn'a
geldi. Szn ksas Borlu'nun zerinde karlatlar. yi sa
valar yapld. sfendiyarlardan pek ok adam tuttular. s
fendiyar ordusu bozguna urad. sfendiyar'n kendisi de
dvld ve Sinop' a kat. Sultan Murad yryp Kastamo
nu'ya geldi ve ehri zapt etti. Bakr ocan da iletti.
sfendiyar, Murad'n bahtnn hep ak ve devletinin iler
lemekte olduunu grnce kk olu Murad' padiaha
eli gnderdi. Sonra da, "Oul Murad Han! Baban, deden
bana hep ihsanda bulunrnulardr. imdi sen hatr bilir rn
rvvet sahibi bir padiahsn. Benim bu edepsizliirne bak
ma. Kerem ve ltfeyle, bana iyilik yap. Sana kzm verdi
im gibi, her yl orduna gelip hizmetler edeyim, her ne ge
rekse yerine getireyirn." dedi. Ayrca paalara da kzl filori
eli gnderdi. Bu kzl filori ne artc eydir. Adarnn y
zn kzartr. Hayal, utanga insanlar bile yoldan karr
ve kendi bana brakrnaz. Paalar da, szn ksas utand
lar. Padiahla sulh ve idare ilerini grtler. Sonunda pa
diah raz ettiler. Nihayet dnp tekrar Bursa'ya geldiler.
iir
Alemin naknda bak gr neler var,
Hayal, hile, bir de ok fitneler var.
1 74

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Gaflet ba her bir taraf, ac tatl


eit eit meyvelerle sslemitir.
Birisi bostann kendine ait olduunu syler,
Yalanc tellallar, tatl tatl konuanlar var.
Aki unutma, yaz bir menakb
iaret olsun szm iinde ne kimyalar var.

BLM 92
Sultan Murad'n znik' e kardeiyle bulumaya
geldii zaman flakolu Drakola'nn ne yaptn anlatr.

Silistre'den geerek pek ok ktlklerde bulundu. Amma


gaziler de bo durmayp pek ok dman ldrdler. An
cak kafirlerin nitaklar eksik olmadndan gelip padiaha
haber verdiler. Sultan bunun zerine, "Hele imdi sefere gi
diyorum. O melunun yapt iler yannda kalmayacak."
dedi.. "Allah'n yardm, peygamberin mucizeleri, evliyann
korumasyla buna ben sebep olaym ve onlarn ilerini biti
reyim. Hem imdi kulum Firiz frsat bulunca gazilerle git
sin ve vilayetini vursun, yakp yksn. Halkn esir etsin."
dedi. nk kendisi o zaman sfendiyar zerine gitmi ve
orada bulunmutu. sfendiyar'dan dnd zaman Dra
kola iki olunu da yanna alarak kapya geldi. Oullarn
devlete hizmet iin brakt, kendisine de padiah, hilat ve
burma tlbent giydirdi. Haraca raz olup tekrar lkesine
gitti. Dedikodusu da kesilmi oldu.
iir
Drakola boyun edi bu Padiah' a.
Kim ister ki boyannay kan ile.
nceki yapt uygunsuz ilere piman
Kendini sulu bilip geldi divana.
Murad Han balad onun suunu,
Dnyay itaat altna alr isterse bu yegane.
1 75

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 93
Sultan Murad Han'n Drakola'yla bar yaptktan sonra
neyle megul olduunu bildirir.

Murad Han ondan sonra Amavut'a yrd. nce oraya Ev


renozolu'nu gnderdi. ki taraftan u oldu ve gaziler sava
a devam ettiler. Padiah ise kutlulukla dn hazrlklan
iin Bursa'ya geldi. Dn elbiseleri hazrland. Gelin getir
meye anigirba Elvan Bey'i ve kapkullarndan bir hayli
insan yannda gnderdi. Biri erefeddin Paa, dieri Reyhan
Paa olmak zere iki hadim de var idi. Hanmlardan Hac
Halil Paa'nn hatunu ve Sultan Mehmed'in dads Dadu Ha
tun, Meri Ble ve Germiyanolu Yakup Bey'in hanm Paa
Kirecem bulunuyordu. Padiah buna ah-Ana der idi.
Bunlar Bursa'dan kp Kastamonu'ya vardlar ve konuk ol
dular. Fakat sfendiyar dnn Devrekani'de etmi idi. Gi
den dn halkn Kastamonu'da misafir ettiler. Sonra kz,
Dadu Hatun'la Paa Kirecme'e teslim ettiler. Bunlar da kz
alp Bursa'ya padiaha getirdiler. Padiah Bursa' da dnle
megul olurken Vlkolu, shak Bey'in Deli Paa lakapl Paa
Bey adndaki olunu tutup kalede hapse att. Bu haber zeri
ne padiah derhal o tarafa yneldi ve onun ileriyle urat.
iir
Srplardan pek ok gzeller gelmeli,
Gazilerin gnl ve gz doymal.
Alnr Nikpr'yle Semendire,
Bunlar brakmayz Arnavut lkesine.
Murad Han Allah iin savar,
Macaristan krlr zvomik alnr.
SORU.- Sultan Murad o iki kk erkek kardeini ve kz

lar ne yapt?
CEVAP.- O iki kardei Tokat'ta hapsetmiti. Getirtti g
nl gzlerini ap dnya gzlerini kapatt. Bursa' da ulufe
eyledi ve analaryla birlikte oturdular. Bunlarn birinin ad
1 76

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Mahmud, dierinin ad da Yusuf idi. Kzlarn n, bra


him, Alaeddin ve sa olmak zere Karamanolu'na ver
di. kisini de sfendiyar oullarna brahim ve Kasm' a ver
di. Bir kz da Anadolu Beylerbeyisi Kara ca Bey' e vermiti.
Karaca Bey Varna Sava'nda ehit oldu. Birini de brahim
Paa oluna verdi, ancak bu kz Mekke' de vefat etti. En iyi
sini Allah bilir.
iir
Bir anda bin trl ekil gsteren alem
Kimine sevin, kimine znt yeridir alem.
Gece ve gndz misali hep seninle
Dolap dner durur, ne ister alem?
Bu dnya fesatlarn ortaya kt dnya
Tur' a da temeli byle temel atm alem.

BLM 94
Aydn ilinin nasl alndn, Aydnoullar'ndan olan
zmirolu Cneyd Bey'in ne olduunu bildirir.

Anadolu'nun beylerbeyisi olan Tirnurta olu Oru Bey'i,


Aydn ilini hainlerden temizlernesi ve halknn rahat etme
si iin Aydn iline gnderdiler. nk Ayasuluk ve Tire
blgeleri Osmanllarn idaresinde idi. Fakat zmirolu y
znden blge halk ou zaman karklk ve fitne iine d
m olup huzursuz idi. Ayrca Aydnolu sa Bey'in olu
nun olu trnar sahibi idi. Daima, "zrnirolu gitmeyince vi
layet sizin olmaz." der idi. Sonra Aydn ilini padiahn
adarnlarndan Yah Bey adl birine vermiler idi. Vakit va
kit zmirolu'yla o mcadele ederdi.
Bir gn Yahi Bey'in kardeini zmirolu tuttu ve aman
vermeden ldrd. Beylebeyi Oru Bey'i Yah'yla birlikte
zmirolu'nun zerine gnderdiler. Bunlar oraya varnca
zmirolu bunlarla karlap savaa girmedi, gidip psili
kalesine girdi. Bunlar varnca vilayet insanlarnn bazs.n
1 77

Ak Paazade

Osmanoullar'nn Tarihi

kendilerine dndrdler, trnar verdiler, sonra ekip gittiler.


Ancak yine de zmirolu'nun fitne ve fesad eksik olmazd.
iir
Zamandr, eit eit devirler geti,
Gnler bazen nee, bazen alamakla geti.
Nee ve sevinci yalan, alamas gerektir.
Anca gaflet ehli hep yalanla geirdi gnlerini.
Gece gndz hi durmaz tarttlar,
Sknt ve znt atma binip kayboldular.
Benim diye sarldklar hep burada kald
Ve onlarn hayali senin cannla birlikte gitti.
Aki! Osmanoullar'nn menkbelerini yaz,
Yedi ceddin senin, bu slaleyle birlikte geti.

BLM 95
Sonunda zmirolu'nun ne ekilde ele geirildiini
ve akbetinin ne olduunu anlatr.

Sultan Murad bir gn paalarna, "u zmirolu hainlikleri


ne durmadan devam m edecek? Muhakkak peygamberin
temiz ruhu iin, onun iini bitiriniz. Yoksa ben sizin hesab
nz grrm." dedi. Buna kar paalar, "Sultanm, Oru
Bey kulundur. imdi beylerbeyilii Hamza Bey kulunuza
verin. Oru Bey sohbet ve yiyip imekle vakit geirirdi ve
gittii yerlerde dmanla uramazd." dediler. Amma
Hamza Bey gayretli kimsedir. Durumu ona bildirelim. Al
lah'n yardm ve Sultann tevikiyle dmann hakkndan
gelir ve temizler." dediler.
Alelacele beylerbeyi Hamza Bey' e mektup gnderip
mektupta, "Sen ve Yah Bey ve Samhan Sanca, Bey san
ca olan Bursa Sanca'yla birlikte her ne ekilde olursa ol
sun buluup vakit geirmeden zmirolu'nun zerine gi
din ve asla geveklik gstermeyin." dediler. Asker toplan
d, yryp psili hisar civarna vardlar. zmirolu da ne
1 78

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

kadar askeri varsa hepsini toplayp geldi ve savaa balad


lar. iddetli sava oldu. zmirolu'nun Kurt Hasan adnda
ki olu askerin bir tarafn bozdu ve takip etti. zmirolu
Cneyd'in yannda az asker kaldn gren Hamza Bey,
Cneyd'in zerine yklendi. Cneyd zavalls cnp imi,
ykanmak iin kaleye kap gitti. Olu ise dnp geride ka
lanlar datmak isterken kolayca yakaland. Hcum edip
kalenin zerine vardlar. Hisar kuatp hayli zaman zorla
dlar ve sknt verdiler.
Szn ksas anlamayla Cneyd Bey'i kaleden kardlar.
Sonra, "Seni padiaha gnderelim." dediler. Gelip Hamza
Bey adrna girdi ve olunun da orada olduunu grd.
Yah Bey yerinden kalkarak Cneyd'in yakasndan tuttu
ve kendi adrna gtrd. Cellat getirtip olunu Cneyd
Bey'in nnde ldrtt. Sonra da Cneyd'in ban kestirdi.
kisinin de balarn hisar halkna gsterdi. Bunun zerine
halk Cneyd'le olunun balarn grnce ister istemez ka
leyi bunlara teslim etti.
iir
Cneyd'in defterini yrtt Hamza
Hisarn ald, mrn bitirdi Hamza.
Onun Kurt olunu bile tavuk edip,
Onu bir tilkiye bodurdu Hamza.
Murad Han haini Dzme'yle anlat
Ki onun da kann dkt Hamza.
Bu fethin tarihinin hicretin sekiz yz yirmi sekizinde (M.
1425) hatta yirmi dokuzunda (M. 1426) olduunu da sy
lerler. nk bundan nce Menteeolu ili de fethedildi.
Her ikisi iin tarih olarak, sekiz yz yirmi dokuz (M. 1426)
denilmitir.

1 79

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 96
Mentee olanlannn babalanndan sonra
ne olduklarn anlatr.

Menteolu Yakup Bey lnce geride lyas Bey ve Mahmud


Bey adnda iki olu kald. Mahmud Bey, bey olmad. lyas
Bey, bey oldu fakat ld. Bunun da iki olu olup padiah
kapsnda kulluk ederlerdi. Bunlar babalarnn ldn ve
bahtlarnn sndn iittiler. Sonunda Veyis Bey ve Ah
med Bey adndaki bu iki alam Tokat'a gnderdiler ve Bi
devi arda bunlara trnar verdiler. Mentee ilini de Bala
han Paa'ya trnar verdiler, o da tmarna gitti.
iir
Veyis ve Ahmed Bey'in tmanna bak, el ayak bal demire
Balahan da mlke hkmeder gnl sarnur krk iinde.
Bunlar bey ocuklaryd, "Eer bu zindandan karsak
beylik istemeyiz derlerdi, mrmz de olursa"
Yalanc ivelerle dnya gaflet ipini geirdi boynumuza.
Bundan sonra zindan iinde geecek hayatmz.
Menteolanlar Tokat hisarnda eksiksiz iki yl hapis ka
lp klar ve yazlar geirdiler. Tekrar bir yl k iin hazrlk
yaptlar. Odun aldlar, altlarna atp yatacaklar dek iin
yeni kuru ot getirttiler. O otu getirene, "Bu az, bir uval da
ha getirin." dediler. Ot getiren gidip bu defa bir uval rk
ot getirdi. Beenmeyip getiren adama geri verdiler, alp git
ti. Kapc, "Bu otu niin tekrar geri alp gidersin?" diye so
runca Veyis Bey, "Bir eski otluk getirdiler kokar." dedi. Ge
tiren de, "Tekrar sahibine alp gidiyorum." dedi. Gidip bir
harar getirdi, otu dkt. Ahmed Bey harhara girdi. Harha
rm evre yanna iinden ot bast ve uval yklenerek kna
skna fke ile "Bunlarn elinden ektiim canma tak dedi.
Bunlara bir ey beendiremiyorum. Bir kuru deklik otu
bile beenmezler. Acaba Osmanolu bunlar niin ldrt
mez." diye sylene sylene Ahmed Bey'i hisardan kard.
1 80

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

nceden kavilleerek at hazrlamlar imi. Hemen harhar


dan kp ata bindi ve yola dp gitti. O zaman Karaylk
yayladan dnm klaya gelmiti. Gece gndz demeden
ona kadar gitti.
Sabah olunca gelip kapy atlar. Veyis Bey orada idi. An
cak Ahmed Bey'i bulamadlar ve durumu padiaha bildir
diler. Ahmed Bey'in yeri bo kald. Zindanc da tutsak bek
lemekten kurtuldu. Ahmed Bey Karaylk' e vard, fazla
durmadan Msr'a gitti. Msr' da da durmad kendi vilaye
tine yneldi. Oradan da Acem' e gitti.
iir
Bu zavall aciz insan dnyada nelerle karlat,
Ona Allah' n neler ksmet ettiine bir bak.
O dnyada eit eit skntlara dt ve
Unutkanlk, ders alnama onu daha da g durumlara
drd.
Ancak padiahlar daha ok skntya dmlerdir,
Onlar sanki gurbette misafir gibidirler.
Ad bey olsa da kendisi iflas etmitir.
Askerleri ve topluluklar da dalmtr.
Onlar tutup balamalar ufack bir eye demez,
Bir de hayatiarna son verirler.

BLM 97
Karamanolu Mehmed Bey'in Adalya'da
hisara dp savatn anlatr.

Amma o zaman padiah Rumeli'ne gemiti ve kafirlerle


Allah yolunda arpyordu. Bu durumda iken Karamano
lu Mehmed Bey yryp Adalya'nn (Antalya) zerine gel
di ve savaa balad. Savata bir gn Allah'n hkmyle
gkten bir kaza gelip Mehmed Bey'i topla vurdular. Para
para oldu. Paralarn toplayp sanda koydular ve Kara1 81

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

man'a hatra olarak gtrdler. Onun brahim, sa ve


Alaeddin olmak zere olu kald. birlikte Sultan
Murad'a geldiler. Mehmed'in Bengi Ali Bey adnda bir kar
dei vard. Tahta gemek istedi; ancak halk ikiye ayrlp bir
ksm onu istemedi.
Sonunda Sultan Murad Han, brahim'e sancak verip kl
kuatt, iki kardeini de yannda alkoydu. brahim de baba
snn Hamidili'nden ald yerleri geri Sultan Murad'a ver
di. Bunlar iinde Okluk da var idi. Hayli zaman anlamala
rna sadk kaldlar. Hatta iki lke tek bir memleket gibi ol
du. Sultan Murad da Hamidili vilayetini arabdar lyas'a
mansp olarak verdi. Daha iyisini Allah bilir.

BLM 98
Amasya vilayetinde ve Tokat'ta Kzlkocaolanlan
Yrg'le ne yapt. Aralannda hangi olaylar oldu
ve olmaktadr. Bunlan anlatr.

Amasya ve Tokat vilayetlerinde Kzlkocaolanlar denen


Trkmenler vard ve insanlar bunlardan eziyet gryorlar
d. Hatta yolcular bir ehirden baka bir ehre kalabalk hal
de olmaynca gidemezlerdi. Gittiklerinde de Kzlkocao
lanlar'nn hrszlklar ve yol kesmeleri eksik olmazd. Yr
g bir gn bunlara bir hile yapt. Padiah tarafndan gn
deriliyormu gibi bir eliyi, pek ok hediyelerle bunlara yol
lad. Drt kardein her birine ayr ayr padiah azndan
mektup da yazd. Mektupta, "Lalam gidip Yrg'le yol
dalk edin ve Alparslan cengini vurun. Sonra doruca Ar
tukova'ya gelin, sizin tmarnz olsun." diye yazd. Ayrca
Yrg'n adamlarndan biri de padiah elisiyle birlikte
geldi. Kzlkocaolanlar'n orumlu vilayetinde buldular.
Yrg'n elisi Yrg'n mektubunu verdi ve padiah
tarafndan gnderilen elinin de geldiini syledi. O da he
diyelerini ortaya koyup mektubu verdi.
Bunlar ok sevindiler ve mektubu ap okudular. Sonra
yol kesici, haram yiyici ne kadar Trkmen var ise hepsi top1 82

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

land. Kzlkocaolanlar'nn drt kardei de dahil, daha el


i yanlarnda iken drt yz kii oldular. Bunlar Trkmen'in
seme yiitleri ve yarar yoldalar idi.
Bu drt karde kendi aralarnda anlap "Yrg Paa
bunlara kar gelecek olursa savap hepsini kltan geire
rek memleketi yamalayp geri geliriz." diye karar verdi
ler. Bu dnce ile yrdler. Merzifon Ovas'nda konak
ladlar. O gece Yrg'n adamlarndan hi kimse bunlar
karlamak iin gelmedi. Bunlar, "Yrg nerede, niin gel
medi?" diye sorduklar zaman, "Pek iyi deil." cevabn
verdiler. Bunlar gidip Amasya'ya girecek oldular. Yr
g'n olu nlerine kp zntl vaziyette, "Kusuru
muza bakmayn, babam pek iyi deil nallah iyileince ge
lir. Siz de ehirde birka gn dinlenmi olursunuz. Sizlerle
yiyip ielim. Babam salna kavuunca belki ben de si
zinle birlikte giderim. Babam iyilemezse siz yetersiniz.
Askerin tamam Sunsa' dadr, hepsi orada toplanm hazr
beklemektedir." dedi.
Bunlara izzet ikram edip yerletirdiler. Bu drt kardei
ayrca yce bir yerde misafir ettiler. Hadsiz hesapsz yiye
cekler hazrlamlard. Yannda yklerle araplar da vard.
Bunlara gtrdler. Sonra seme Trkmen yiitlerini de b
lk blk yerletirdiler. Hepsi iin eit eit yiyecekler ve
araplar hazrlamlard, verdiler.
Bunlar yemeye imeye baladlar. Vakit iledeyip gece
olunca, arap balarna vurdu, akllar rtld. Gaflet uyku
suna daldlar ve dnemez oldular. Basiretieri baland.
Evvela o drt kardein drdn birden kavrayp ele aldlar.
Zaten adamlar hazrlamlard. Bunlarn drt yzn de
tuttular. Hepsini soyup ellerini arkalarma balayarak top
luca bir zindana getirdiler. Ate yakp zindann kapsn ka
patarak duman verdiler. Hepsi dumandan boulup krld.
Hi biri kurtulmad, tamam ld. Sonra o drt kardein
balarn kestiler. Bylece o memleket bunlarn errinden
kurtulup emniyetli hale geldi.

1 83

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Trkmenler arap itiler, akllarn
Yitirdikleri gibi karlar da bo dt.
Trkmen yiyip iip yatp dkld.
Buraya gelenlerin hepsi kazaya urad.
Bu Yrg'n konuklarn arlamasdr.
Onun sofras yiyecekleri ylan zehiri ve ii olmutur.
Kzlkocallar lkeleri rene evirirdi, ancak
mrleri ykld, imdi onlar iin kaygl k balad.
Artk avrad ve eri dalp maaralara ekildi,
Bunlar "Bu nasl i?" diye birbirlerine sorarlar.
Bu beyolu olan drt han'mz nerede?
Ne vakit sava oldu da askerimiz krlp ld.
Yrg, Trkmenleri kaldklar yerde balatnca, "Bunla
rn iini bitirin ve hayatiarna son verin." diye buyurdu.
Kendisi de atma binip Trkmen obalarna doru srd. On
lar orumlu yresinde yerlemilerdi. zerlerine baskn
yapt, geride kalan pek ok Trkmen' i ldrd. Btn mal
larn mlklerini yama ettirdi. yle oldu ki orumlu' da
bir koyun bir akeye satld. Karlar ve ocuklar kz olan
il il dolap dilenci haline dt.
te o zamandan bugne kadar Trkmenler nceki gibi
yol kesemez oldular. "Yrg'e bunlardan gnah var m?"
diye sorduklarnda, "Bunlarn erri haddi amt, bu ekil
de krldlar." cevabn verdiler.
iir
Dmana tedbir lazmdr, gevek davranp
Kusur etme, tedbiri elden brakma.
Hak tedbiri arada bahane yapt; ancak
Dnerek dikkat etmek gerekir.
CEVAP.- O zamanda Dulkadrolu Hasan Bey var idi.
Bir de Karaylk olu Habil var idi. Kzlkocaolanlar bun1 84

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

lara zaman zaman haber gnderip, "Hi olmazsa gelip bu


vilayete bir defack harekette bulunun." derler idi. Sonra
gnlleri neyi isterse bu ah yapar yerine getirirdi.
Szn ksas bu Kzlkocallar byle edince o zamandan
bugne kadar o lke emniyet ve gven iindedir.
iir
Hayr ve er ileyen bir varlktr insanolu
Dnya insanla enlendi, insanla ykld.
Benim senin der hep insanolu
Benim dedii o zamanlar nerede?
Pek ok i ilenmitir bu i yerinde,
i devaml sylenir, ya ii nerde?

BLM 99
Kocakayas'nn sahibi olan Haydar Bey'in
durumunun nereye vardn anlatr.

Osmanck civarnda Zeytun'da Kocakayas denen, Haydar


Bey'in sahip olduu bir hisar vardr. Bu hisar ok sarp bir
yerde yaplmtr. Haydar Bey bu hisara yz yl yetecek ka
dar yiyecek koydurmu ve hisarndan dar kmaz olmu
tur. Kasm Bey adndaki tek olunu zaman zaman drt bir
tarafa beylere armaanlada gndermesine ramen kendisi
hi hisardan ayrlmazd. Bu hisar ele geirmek iin ok u
ratlar fakat bir trl alamadlar.
Bir gn Haydar Bey'in olu, "Baba gnderdiin bu beyler
beni bir gn tutariarsa ne yaparsn?" dedi. Bunun zerine
babas, "Oul! Ben seni Allah' a smarladm Ben ihtiyarlm
zamannda kimsenin kahrn ekernem ve lmeyince hisa
rmdan kmam." diye cevap verdi. Amma Yrg bu hisa
r almay kafaya koyduu gibi nasl alnacan dnyor
du. Bu hisarda, "Ben Elvan elebi torunlarndanm." diyen
Tayfur elebi adnda bir kii vard. Hanmyla birlikte kale
de ikamet etmekte idi. Hisar sahibi Haydar Bey onu olun1 85

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

dan daha ok severdi. Yrg Tayfur'a pek ok ey vererek


kendi tarafna ekti. Hal byle olunca Tayfur bir gece hisa
rn zahire deposuna ate koydu. Btn kalenin yiyecei
yand. Yrg bunu duyunca hemen hisarn zerine geldi.
Dardan kaleye azk koydurmaya frsat vermedi.
Haydar Bey ieriden, "Yrg ben artk ne olacan ol
dum, senin de sonunun benden beter olmasn yce Tan
r'dan dilerim." diyerek kaleyi teslim etti. Yrg durumu
padiaha bildirdi. Padiah da Haydar Bey' e iyi trnarlar ver
di ve lnceye kadar yedi. Yrg hisarn idaresini ele ald,
iine kendi adamlarn yerletirdi. O zamandan imdiye ka
dar bu hisar Osmanllarn idaresindedir.
iir
Uzun emel sahibi olmann ne faydas var
Buna deer mi hazinenin atee verilmesi?
Sen dorulukla Hakk' a balan, iini ona smarla
Ki uzun emel ve dncelerden salam i yapasn.
Ne zaman ki her eyi aklnla yaptn sanrsn,
Ahmak derler sana eer danmazsan.

BLM 1 00
Yrg Paa'nn Alparslan cengini
hangi ynden idare ettiini anlatr.

Yrg Paa dn yapt ve Alparslanolu'nu da davet et


ti. Bunu Alparslan olu duydu ve Yrg'n bir hilesi oldu
unu sezdii iin, ona abucak haber gnderip, "Maksad
nz benim bu elimdeki ormanlar almaksa, imdi gelip al
nz ve trnar ediniz. Ben de yz sryerek devletli padia
hn eiine gideyim. Padiah sa olsun, bana da fazlasyla
dirlik vereceini umarm." dedi. Yrg'n de nnde so
nunda istedii buydu. Gerekten onun zerine gitmekti.
Szn ksas Alparslanolu Yrg'e haber gnderip, "Sen
gelme ben varyorum." dedi. Elenmeden geldi. Yrg de
1 86

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

tutup onu padiaha gnderdi. Bursa'ya tutsak geldi, gelince


bir evde hapse koydular. Bir hayli zaman orada kald. Beri ta
rafta Yrg ailesini oluk ocuunu da Amasya'ya getirtti.
Alparslanolu da bir gece kendisini bekleyen adam sk sk
ya balayp evden kanay tasarlamt. yle de yapt. ple
kaleden aa indi. Atlar hazrlanmt, binip gitti. ki yl son
ra tekrar padiaha geldi. Padiah kendisine Rumeli'nde iyi h
mar verdi ve oluk ocuunu da yanna alp gitti.
iir
O dnce ve tedbirlerin nasl ie yaramadn gr,
Ne takdir edilmise o olur, sen sus ve otur.
Ne zaman senlik benlik iine dersen
Bana bela gelir, yoksa iyisin demektir.
A.ki menakb yaz da insanlar ibret alsn,
Hangi dala kondu da uup gitmedi ku.
Bu hadise hicretin sekiz yz otuz birinde (M. 1427-28)
Yrg Paa eliyle gerekleti. Yine de en iyisini Allah bilir.

BLM 1 01
Sultan Murad Han'n Ergene Kprs'n
nasl yaptn bildirir.

Ergene Kprs'nn yeri nceleri ormanlkt. amur ve ba


taklkt ve ayrca haydutlarn durayd. Haydutlarn burada
adam ldrmedikleri gn de yoktu. Sultan Murad Han hazi
neler dolusu para harcad. O ormanlar kestirip araziyi at.
Sonra da byk yksek bir binayla kpry yaptrd. Kpr
nn iki ban imar etti ve ehri gzelletirdi. Cami, imaret ve
hamam yapt. Pazarlar kurdurdu. maretinde yemekler pii
rip gelen giden konuklara ziyafet verip yedirirler idi. O vakit
imaret yaplp faaliyete geince Sultan Murad Han alimleri
ve fakirleri Edirne' de toplayp imarete geldi. Pek ok gn zi
yafetler verdi. Filoriler ve akeler datt. lk evvel yemek pi1 87

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

tii gn kendisi mbarek eliyle fakiriere verdi. Ve n ken


di yakt. Binay yapan mimara deerli elbiseler giydirip ili
sanlarda bulundu ve iftlikler verdi. Edirne halkn her trl
vergiden muaf tutup selamete kard.

BLM 102
Germiyanolu Yakup Bey'in kendi ilinden gelip
Sultan Murad'a olan balln ve itaatini anlatr.

Sultan Murad Gazi bir gn Edirne'de sohbet ederken Ger


miyanolu'nun yannda adamlaryla vilayetinden kp sul
tann hizmetine geldii haberini verdiler. Padiah bunun
zerine Bursa'ya ulak gnderip, bu haber doru ise, ehir
halknn en iyi ekilde byk bir tazimle karlamalarn,
bunda kusur etmemelerini ve durumu kendisine bildirme
lerini emretti. Germiyanolu gelince padiahn buyurduu
ekilde btn emirlerini yerine getirdiler. Germiyanolu da
padiahlar ziyaret etti. Paralar datt. Emir Sultan Seyyid
Hazreti de o vakit hayatta idi. Onun da evine varp elini p
t. Osman Gazi'yle Orhan Gazi'nin Manastr'daki mezara
rna girip ziyarette bulundu. Orada da aJimlere ve fakiriere
balar yapt. En sonunda kalkp Edirne'ye gitti. Ergene
Kprs'n geip mala verdi. Bu taraftan padiah da bey
lerini ve paalarn istikbale gnderdi. Byk bir saygyla
getirip Edirne' de misafir ettiler. Sabah olunca paalar n
ne dp padiaha getirdiler. Padiah da tazirnde bulundu,
hilatler giydirdi. nc gn tekrar vilayetine gnderdi.
Pek ok ihsan ve balarda bulundu. Memleketine gitti, bir
yl kadar yaad ve Hakk'n rahmetine kavutu. lkesini
Sultan Murad'a emanet etti. Germiyan bu ekilde Osmanl
topraklarna Sultan Murad tarafndan katld.

1 88

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 03
Yrg bunun gibi ilerle urarken padiahn
neler yaptn bildirir.

Ular yiit gazilere emanet edip smarlayan padiah shak


Beye de Srp tarafn smarlamt. shak bey akn etmek is
tedii zaman Vlkolu'nun eytanl yznden istendii gi
bi sonu alnamazd. shak Bey padiaha haber gndererek
Vlkolu'nun tutum ve davranlarn bildirdi. Padiah bu
nun zerine Vlkolu'na verdii her eyi elinden alp kendi
si tasarruf etti. Ksacas dier gvendii adamlarna verdi.
Vlkolu padiahn kendisine de ulaacan bildii iin
eli gnderip "Devletli sultanm! Kzm da cariyelie kabul
et. Zaten Bayezid deden de bizden kz almt." dedi. Ayr
ca byk ve hatr saylr bir mebla da gnderdi. Paalar
da araya girerek padiah raz ettiler. Alacahisar'dan kendi
vilayetine kadar olan yerleri sultana teslim etti. Ve kendi vi
layetine de her yl gndermek zere mal belirledi. Bu anla
maya bal kaldlar.
Akn Bosna vilayetine ynelttiler. Ayrca Vlkolu, Ms
lmanla zarar dokunmamas iin Macaristan adna g
ven verdi. Sultan Murad da bu kiHirin anlama ve kararnn
doruluunu dnerek "Srp lkesini fethettim sand, el
ekti. nk btn Srp memleketi haraca baland." dedi.
Hatta baz vilayetten giden hara hara bile toplard. Srp
vilayetinin fethi, tarih olarak, hicretin sekiz yz otuz birinde
(M. 1427-28) Murad Han Gazi tarafndan gerekletirildi.
iir
Yele arkan verip salam sanma,
te kiHirin ahdi de byledir, dikkatli ol.
Ey karde akar sudan duvar yaplmaz,
Bir de glgeden yastk olmaz, bunlara gvenme.
Ancak kiHirin iki eyini alabilirsin; biri kz
Dieri de maldr, usanma.

1 89

Ak Paazade

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 104
Selanik'in nasl fethedildiini anlatr.

Bir gn Sultan Murad Han Gazi vezirlerine, "u Selanik de


nen ehir uzak mdr?" diye sordu. Vezirler de, "Sultanm!
Serez' den teye hnkar yryyle drt konaktr." diye
cevap verdiler. Padiah, "yle ise neden duruyorsunuz, a
buk sefer hazrlna balayn, derhal toplar ve mancnkla
r hazrlayn." emrini verdi. Gelibolu' dan gemiler getirttiler,
gazaya niyet diye ilan ettiler ve yola ktlar.
Selanik hisar zerine vardlar; civardan pek ok sava
gazi toplanarak harbe tututular. Gnlerce sava yapld.
Sonunda padiah, "Paalar, bu kaleyi almak iin tedbir alp
tedarik grn." dedi. Evrenozolu Ali Bey bunun zerine,
"Devletli sultanm hisar sava bir hayli zordur. Sultanm
bunu yama etmek lazm, ancak o zaman alnr." deyince
Sultan Murad Han Gazi, "Haydi, hisar yamadr. Allahu
ekber" dedi.
Gaziler yama haberini iitince her taraftan merdivenler
getirip yrdler ve gz atrmadlar. Hemen gz ap ka
payncaya kadar hisara daldlar ve kaleyi fethettiler. Cani
rnet maliarna battlar. Katirierini esir ettiler, ganimetler ele
geti. ehrin evleri bo kald. Kendi isteiyle kalanlara evler
mlk olarak verildi. Sonra Vardar Yenicesi'nin halkn geti
rip Selanik'te iskan ettiler. Ksacas kfr lkesi slam nu
ruyla aydnland.
ehir alnp her bir ey karara balandktan sonra mca
hitlerin nderi Sultan Murad Han Gazi, "Hey gaziler! Kafir
Ieri slam' a getirmekten ve hisariarn yama etmekten b
yk nimet yok imi. Ben imdi bu gazay ok sevdim. na
allah bundan sonra ben sizinle beraber gazalarda bulunu
rum." dedi.
iir
Murad Han Selanik'i aldktan sonra Mora'y
Ve Macaristan' almay da dnd.

1 90

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Paalara; "abuk haydi durmayn, bu


Allah'n badr, verilerin de himmetidir" dedi.
Kafider dnyada hep malup ve ayak altnda olmal,
Mslmanlar da btn lkeleri ele geirmeli.
Yrmek vaktidir, abuk gidelim, ite bak
Gazilerin, erenlerin hepsi nmden gidiyor.
Bana derler "Ey Murad! Durma, gaza et,
Peygamber, mucizeleriyle sana yardm ediyor".
Bu fetih hicretin sekiz yz otuz nde (M. 1429-30) Sul
tan Murad Han Gazi eliyle gerekleti.

BLM 1 05
Sultan Murad'n Selanik seferinden sonra
Macaristan'a sefer etme isteini anlatr.

Sultan Murad Han Gazi, Selanik'in alnmasndan sonra Ma


caristan'a sefer etmek istiyordu. nk Macaristan'n ek
yalar zaman zaman Vidin civarndan geerdi ve bir hayli
zarar verirdi. Karamanolu brahim Bey'in Hamidili'nden
geerek Beyehri'ne gelmesiyle ehri alp sancak beyi a
rabdar lyas' tutmas haberi bu defa Murad Han Gazi'yi
Karamanolu tarafna yneltti. Ancak beri yandan ise Ma
caristan'n Karamanolu'yla anlamalar gerei Vlkolu da
dahil birlikte hareket ettiler ve iki taraftan yrdler.
Gazi Sultan Murad Han bu durum karsnda Macaris
tan'n ne yapacan ve nereye yryeceini anlamak iin
durdu ve gitmedi. Sonunda Macarlar gelip Gvercinlik
zerine dt ve toplar kurarak atmaya balad. Padiah
Rumeli Beylerbeyisi Sinan Bey'i Macaristan'n zerine gn
derdi. Yarm gnlk yol alp mola verdiler. Vidin Sinan',
Vidin'in sancak beyi idi. O da birlikte gitmiti. Bir iki gn
orada durdular. Bir gn Vidin Sinan', "Hey Beyler! Biz pa
diaha kar ihanet ediyoruz" dedi. Beylerbeyi bu sz ii
tince fke ile, "Bu sylediin sz nasl szdr?" diye sorun191

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ca Vidin Sinan, "Dman urada padiahmzn hisarn


dverken biz hi tnmyoruz ve suskun oturuyoruz, bu
doru mudur?" cevabn verir. Beylerbeyi, "Buras senin
ucundur, bize bir dil tutup getirmiyorsun. Eer getirsen biz
de ona gre hazrlk yaparz." dedi. Arkasndan, "Yoksa gi
dip padiahn askerini yok yere dmana krdralm m?"
dedi. Vidin Sinan bunun zerine, "Dmann top seslerin
den atlarmzn tavlada tavlasn krmas dil deil de nedir?
Artk bizim kulamz top seslerini rendi." dedikten son
ra atlanp "Hey gnll gaziler; gaza erenlere mahsustur,
avratlarn ii deildir." diyerek yryverdi. Beylerbeyine,
"Vidin Sinan aknclarla bindi dman zerine gitti." dedi
ler. Beylerbeyi bu haberi iitince derhal onu takip etti. Sabah
vakti kafirlerin zerine kageldiler. Byk davullar aln
d, tekbirler getirildi, dman zerine atldlar. Kafider bu
durumu grnce birbirini ineyerek kamaya baladlar.
Kral ise btn arlklarn brakp ban glkle kurtard.
Kafirlerin ou suda bouldu. Szn ksas gaziler muratla
rna erdiler, ganimetler aldlar.
Pek ok esir alnd. Bu sebepten Macar kafirinin en seki
nini Edirne'de yz akeye sattlar. Allah'n yardmyla
Mslmanlar sevin ve neeye bouldu. Beri yanda ise ba
ta Karamanolu olmak zere, btn kafider tasa iine d
tler, hepsi arp hznlendiler.
SORU.- Karamanolu neden akn ve tasaldr derler ise . . .
CEVAP.- nk Karamanolu'nun Vlkolu'yla anla
mas vardr. Bir taraftan Macarlar, dier yandan da Kara
manolu yryecek ve Mslmanlar kskaca alnacakt.
iir
slam gayreti olmaldr gazilerde
Ki dil sylesin onu gaziler iinde.
Hnerdir din iin alp savamak, unutma
Dillerden dmez, her zaman anarlar onu
Gaziler sorgusuz sualsiz cennete girdi
Cevapladlar sorular ehit olduklar demde.
1 92

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

slam klcn sallad her dem o gaziler,


Makam- Mahmud' da kabul edilir onlarn da dilekleri.
Bu sava, Vidin Sinan' eliyle ve beylerbeyi Sinan Bey bir
liktelii ile, hicretin sekiz yz otuz yedisinde (M. 1434) oldu.

BLM 106
Karamanolu'nun kafiri yardmc bilip
Mslmanlarn zerine yrmesi sebebi ile
Sultan Murad Han'n Karaman'a sefere ktn anlatr.

Sultan Murad, "Karamanolu szn nerede kald, anla


man bu mu, niin byle bir ie giritin?" dedi ve yryp
Akehir'e ulat. ehri ald ve Konya'ya yrd, bu ehri de
teslim ettiler. Szn ksas Karaman'n il'den baka btn
yerleri Osmanllarn eline geti. Sultan Murad Varsak vila
yetini baltaclada elek elek edip Karamanolu'nu yakala
maya niyet etti. Bozkr'a vardlar.
Karamanolu Osmanl'nn niyetinin baka olduunu g
rnce hemen Mevlana Hamza'y Sultan Murad' a gnderdi.
Yalvarrnalarla, "Yce padiah benim kstahlma bakma
sm, suumu bu kez de balasn. Yaptm bu ilere pi
man oldum. Ondan af umuyorum. Hamidili'nden vazge
tim." dedi. Padiah bu haberi iitince, "Zaten bu vilayeti
ona ben vermitim. imdiden sonra kardei sa'ya veriyo
rum." dedi. sa o zaman padiahn yannda idi. Szn z
paalar dilekte bulundular, suunu affetti. Sonra Mevlana
krllah' Karamanolu'na gnderip "Her ne surette olur
sa olsun, artk dmanl brakacana ve aralarnda de
vaml dostluk ve barklk olacana dair yemin ettirdi. Sul
tan Murad Han bunun zerine, Osmanl'nn adetlerinin
hep adalet zerine olmas sebebiyle hibir kimsenin bir
pne bile dokunmadan geri dnd.
SORU.- Peki Konya'nn ve Karaman'n zulrnn kim etti?
CEVAP.- Buna sebep nedir anlataym da ne zaman oldu
unu iit.
1 93

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Sultan Murad'n Karaman'a ilk seferi, hicretin sekiz yz


otuz dokuzunda (M. 1435-36) gerekleti.

BLM 1 07
Sultan Murad'n Karaman seferinden dndkten sonra
neyle megul olduunu anlatr.

shak Bey, Vlkolu'nun hainliiili bundan nce padiaha bil


dirmi idi. Karamanolu'nun olsun, Macarlarn olsun Os
manlya kar btn faaliyetleri Vlkolu'nun eytanl sebe
biyle idi. Sultan Murad buna bal olarak Srp lkesini bsb
tn ele geirmek iin byk bir ordu toplad. Vlkolu bunu
duyunca hemen tekrar saysz armaanlada eli gnderdi.
Ayrca, "Kzmn eyizi yerli yerince hazrlarup yerletirildi.
Adam gndererek cariyenizi de aln." dedi. Eli gelip paalar
la bulutu, paalar da durumu padiaha bildirip, "Hnkanm
almak lazm." dediler. Padiah da, "Gereken ne ise yaplsn."
dedi. Nihayet skp'ten shak Bey'in hammm, adamlarn
dan Hadm Reyhan Aa'y, zbek Aa'y gnderdiler. Bun
lar yanlarnda hayli adamla skp'e vardlar. Sonra doru
Semendire'ye gittiler. Birka gnlk yer kalnca Vlkolu ka
fir beylerinin hammlarn karlamaya gnderdi. Grlmedik
misafirlikler oldu; dnrleri izzet ikramla arlayarak Se
mendire'ye getirdiler. Geldikten sonra da izzet ikramla ar
ladlar. Kzn eyiz hesab yazlmt, defterini zbek Aa'ya
verdiler. Vlkolu, "Bu eyizi kzma deil padiaha verdim.
isterse cariyesine, dilerse baka cariyelerine versin." demi.
Szn ksas Edirne'ye padiaha getirdiler. Geldikten son
ra Sultan Edirne' de kendisi iin dn etmedi. Hatta, "Bir
sipahi katirinin kzna dn m yaplr imi?" dedi. Sonra
da Vlkolu'nun dedii ekilde eyizin durumunu padia
ha bildirdiler. Padiah bu haberi duyunca, " Benim cariye
lerime verecek bir eyim yok mu ki onun kzmn eyizini di
erlerine vereyim." dedi. Hibir eyini kabul etmedi ve tek
rar kendine verdi. Az bir zaman yamnda durdu. Ondan
sonra Bursa'ya gnderdiler. sfendiyar kz Bursa' da idi. Pa
diah o zaman onu Edirne'ye getirtti.
1 94

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Grnmeyen naklarn insana gstermek iin
Alem yeniden eitli ekillerde grnd.
Bazen gndz bazen de akam gstererek
Onun fikri binlerce tedbiri boa kard.
Vezirler ne yaplacaksa padiaha bildirirler
O, "Aldrma bo ver, imdi sus." der.
Eer elime frsat geer bulursam dmann
Ban kesip konuamaz hale getireceim .
O beni zorlayp stme de gelse
Bir yolunu bulup, ona neler yapacam.

BLM 1 08
Evrenezolu Ali Bey'in Macaristan lkesinin yollann
grmeye gnderilmesi halini anlatp bildirir.

Bir gn padiah, Ali Bey' e, "Kullarmdan kim Macaristan vi


layetinin yollarn iyi bilip renmitir?" der. Ali Bey bunun
zerine, "Sultanm, ben kuluna buyurursan, gidip btn
yollarn ve illerini Allah'n izniyle grp tekrar sultanmn
aya tozuna geleyim." cevabn verir. Padiah, "Rumeli' den
olanlar ve Anadolu da dahil hepsi birlikte gesinler." deyin
ce Ali Bey, "Bana aknc kullarn yeter. Sultanmn maddi
manevi yardm ise hepsinden ileridir." der. Padiah da,
"imdi yle yap." deyince hemen akn iin an yaplr. Sa
ysz aknc toplanr. Hep birlikte yryerek Dmkar'dan
geerek Macaristan'a girerler. Orada bir ay kadar kalp yiyip
itiler. Ancak dmandan bir iz ve belirti grlmez. Aknlar
yaplp ziyade ganimetler alrlar. "O kadar esir aldlar ki
esirler aknclardan daha oktu" deniyordu. Ayrca cariye
lerden baka, ok adam ve ganimetier ele geer. Bin filori iki
bin filori ganimet alnr. Esirlerin says belli deildir.
Szn ksas Ali Bey ganimetle Edirne'ye geldi ve padi
aha, "Sultanm! Macaristan tarifi imkansz bir ildir. Mu1 95

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

hakkak buraya gitmek gerek. Sonra yle bir lkenin beyinin


kafir olmas hi yakk almyor." dedi. Bu yeri o kadar vas
fedip vnce padiah gemeye karar verdi.
iir
Yiidin alameti hep dillerde dolar
Erin tercman da ayr bir niandr.
Onun nianndan durumu anlalr
Kendinde ne grnrse anlatlan da odur.
Kalabalk veya fert, ne gelmise hepsi ak
Veya gizli sylenmitir. Sen bunlar iit.
Her insan gcnn yettii kadar i yapt,
Eli ulat yrd ve zamann yaad.
O nevbet kime ulat da alnad ve o kii
Hayatnda pheye yer vermedi.

BLM 1 09
Sultan Mehmed'in olu Allah yolunda arpanlann nderi
Sultan Murad Han'n Macaristan vilayetine yneldiini
ve oraya nasl ulatn bildirip anlatr.

O Vlkolu'na adam gnderip "Semendire'den geeceim,


beeneceim ekilde hazrlk yap. Bir eksiklik ve kusur ol
masn." dedi. Sonra Eflakolu Drakola'ya da haber gn
derdi ve "abuka askerini toplayp sekin yoldalada gel,
deilse ben senin zerine varmaya enmem." dedi. Dra
kola'ya haber gidince, "Devletli sultanm Ben padiahmn
atn ve itini tutup hizmet etmeye hazrm." dedi. Padiah
da byk bir ordu toplayp srd ve doru Vidin' e vard.
Rumeli'nin btn aknclar Vidin'den geip Macar iline y
rdler. Birka para hisar alarak da Zibin'e kadar gittiler.
Krk be gn Macar ilinde gezip dolatlar, sonra da d
np geldiler. Eflak vilayetinden ktlar. Drakola padia
hn nnde klavuzluk yapyordu. Fakat teden beri geli
srasnda dnme vaktinde bu taraftan Macaristan'a girer1 96

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ken Lazolu'nun ordusu nden gidiyor ve klavuz oluyor


du. Drakola pek ok hediyeler getirdi. Gaziler de gani
metle dndler ve tekrar illerine gittiler. Hibir kafir bun
lara kar gelmedi.
iir
Bunlarn yapt gaza, Allah'tan oldu.
Galibiyet, tek ve hakiki g sahibinden oldu.
Bu ailenin ii gaza etmek btn cihanda
Baban da, deden de hepsi Gk Alp'ten oldu.
Sofralar nimet dolu olduu iin han dendi bunlara,
hsan, ba ve cmertlik bunlardan oldu.
Murad Han'm ben, Muhammed, Bayezidt Han,
Murat ve Orhan ve Osman' dan oldum
Ey Tanrm! Bu soya baladn keremin,
Sonsuza dek srmesi sayende oldu.
Bu sefer, Sultan Murad Han Gazi eliyle hicretin sekiz yz
krknda (M. 1437) gerekletirildi.

BLM 1 1 0
Evrenezolu sa Bey'in Arnavut'ta ne olduunu anlatr.

Padiah bir gn, "Kocacuk Hisar'na sefere kalm." dedi.


sa Beyi de nceden gnderip "Git aknclarm ganimete
ba." dedi. sa Bey Arnavut' a Knc illerine girdi. Sonra da
akn balatt, hcumlar yapld. Kafider yollarn kesip ba
ladlar. skender adnda bir er de bunlarn arasnda idi. Bu
Arnavut beyinin olu olup nceden padiahn i olan idi
ve padiah Arnavut ilini ona trnar vermiti. Sonradan sul
tan dinlemeyip bakaldrd. te sa Bey'le giden aknclarn
yollarn bu skender balamt.
Szn ksas Mslmanlar yollarnn turulduunu ve ka
firlerin her yanlarn aldklarn grnce, ilk nce esirleri k
ltan geirdiler. Sonra da kafirlerle savaa baladlar. O ka1 97

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

dar arptlar ki aklar tkendi ve kllar erilip ktleti.


Gazilerin pek ou ehit oldu. Bu kadar ehit verilmekle
birlikte pek ok il fetholundu.
iir
ehitler rahmet arabna kandlar
Srat kprsn ku gibi getiler.
Bu geici dnyada elenip kalmadlar
Ebedi olan cennet sarayiarna gtler.
Yce Allah'n tecellisine kavutular,
Bu gr sebebiyle mrlerinden getiler.
Bu fetih, hicretin sekiz yz krk altsnda (M. 1442) gerek
leti ve bu tarihte ikindi zaman tam gne tutulmas oldu.

BLM 1 1 1
Mcahitlerin babuu Sultan Murad Han'n
Belgrad'a gidip neler yaptn anlatr.

Sultan Murad Han Macar lkesini gezip grp salk sela


rnet ve kutlulukla tahtna geldikten sonra Belgrad' almay
dnd. nk buras Macar ilinin kapsyd. Bu kez bu
kapy amaya karar verdi. slam ordusunu toplad ve Belg
rad'n zerine dt. Hisar'a cenk eder gibi oldular. Sava
Nehri'ni geip Biline'ye akn balattlar. ok ganimetiere
kavutular. Ganimetin okluundan bir izmeye gzel bir
cariye alnabilirdi.
O seferde ben de vardm. Yz akeye alt yedi yalarnda
bir olan satn aldm. Ata hizmet edebilecek bir esiri yz el
li akeye verirlerdi. Akncilardan bana da yedi erkek ve ca
riye dt. Esirler askerden oktu. Ksacas slam'n balan
gcndan beri pek ok gaza yapld, bunun gibisi hi grl
medi dediler. Gerekten syledikleri olmutur. Ben de o se
ferde bir gn padiahn yce huzuruna vardm. Bana esir
verdi. Ben de, "Devletli sultanm! Bu esiri gtrmek iin at
1 98

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

lazm, bir de yolda bunlara harlk gerek." dedim. Bana be


bin ake ile iki at balad. O seferde dokuz esirle Edirne'ye
geldim. Ayrca drt atm var idi. Esirleri er yze ve ikier
yze sattm.
iir
Gaziler Belgrad' da ok ganimet ele geirdi,
te banz bozuldu, ne bel kald ne rgat.
Senin kabadaylarn da ok gazi krd,
Dvn sen ey kral, apkan da abuk at.
Senin gzellerin slam'a geldi
Aka ayna oldu onlarn gzellii.

BLM 1 1 2
Sultan Murad Han Gazi'nin Semendire'ye
ne sebebten rabet edip deer verdiini bildirir.

Padiah Belgrad' dan getii zaman skp' e geldi. shak


Bey, "Ey Devletli sultanm! Vlkolu Semendire'de olduu
mddete bize Macarlar ba emez, Karaman da susmaz.
Ayrca Drakola da mnafktr." dedi. Sultan Murad Han
Gazi, "Hele bir sefere gidelim, yce Tanr ksmet ederse onu
da grrz." dedi. Edirne'ye geldiler ve k burada geirdi
ler. lkbahar gelince Drakola'yla Vlkolu'na adam gnder
diler ve kapya ardlar. Vlkolu kendi gelmeyip iki o
lunu gnderdi. Drakola Vlkolu'nun byle yaptn g
rnce kendisi ve iki oluyla devlet eiine geldi. Gelir gel
mez Drakola'yla iki olunu tuttular. Drakola'y Gelibolu
hisarnda iki olunu da Germiyan vilayetinde Egriks kale
sinde hapsettiler. Vlkolu'nun iki olunu ise Tokat kalesin
de hapse koydular.
shak Bey o yl Mekke'ye gitmek iin izin istedi. Padiah
da yaz olunca Semendire'ye yneldi. Vlkolu hisadarn
salamlatrd ve Macar vilayetine gitti. Padiah, "Srp ilini
vurunuz, kalelerini ykp halkn esir ediniz." diye buyur1 99

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

du. O zaman pek ok ganimet elde edildi. Drt yanda bir


olan skp'te yirmi akeye satld.
shak Bey Mekke'den geldi. Daha Semendire alnmam
t. Ben de shak Bey'le Mekke' de birlikte idim. Birgn padi
ah shak Bey' e kul gnderdi ve "Nike brnk zerine git
ve onu kuat." dediler. Germiyan sancan da yanna ver
diler. Germiyan sanca Bey'i o zaman Timurtaolu Umur
Bey'in olu Osman elebi idi. Sonra Varna Sava'nda ehit
oldu. Ben de o zaman skp' e shak Bey'le Mekke'den bir
likte gelmitim. Zaman zaman bu savalarda da bulunur
dum. Bir defasnda shak Bey'in olu Kl Togan'la ek
yala bile gittim. Bir gn asker arasnda bir dv balad.
O anda shak Bey atma bindi. Bunu gren gaziler de bindi
ler. Anszn karmzda bir alay kafir belirdi. Ardndan da
baka alaylar kt. Yayasn nne alm, atls ardnda,
kapkara pus gibi zerimize yrd.
Beri yandan da slam ordusu "Allahuekber!" diye tekbir
getirdi. Bir anda yayann zerine at srdler. Yaya da de
vaml ok att. Gaziler bu oklara aldr etmeden zerlerine
hcum ettiler. Dman atls durmayp kat. Yaya atlarn
aya altnda ezildi ve devaml krld. O derece krm oldu
ki gazilerin atlar kafir lleri zerinde yrmeye balad.
shak bey bunun zerine, "Hey Gaziler! Krdnz yeter,
bundan sonra esir edin." dedi.
Valiahi ben krdrndan baka beini esir ettim. skp' e
getirdim ve hepsini dokuz yz akeye sattm. Szn z Se
mendire o ylda alnd. Btn Srp vilayeti ele geti. Hisar
Iarna askerler yerletirildii gibi ehirlerine de kadlar ta
yin edildi. Sonra Semendire' de Cuma namaz klnd ve b
tn Srp lkesinin hakimi Allah'n verdii stnlkle Ms
lmanlar oldu.
iir
Osmanllar dnyada hep kfrn karanlklarn datr.
Allah bunlarn her zaman byle yapmalarn ister.
Kafirlerin kahrn gidermeyi Tanr bunlara nasip etti
Alemi slamiyet'in emirlerine gre dzenler Osmanllar.
200

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Yce Tanr rahmetine kavuturdu bunlar,


Eiklerinde alimler ve sultanlar kul olup bekler.
Bu fetih Sultan Murad Han Gazi tarafndan hicretin sekiz
yz krk birinde (M. 1437) gerekletirildi.

BLM 1 1 3
Mcahitterin nderi Gazi Sultan Murad Han,
Mora vilayetinin kaps durumundaki
Germe hisann nasl fethetti. Bunu anlatr.
Bir gn Sultan Murad Han Gazi, "Turahan' getirin." dedi.
Gidip getirdiklerinde, padiah ona, "Mora'nn az olan bu
Germe hisarn nasl almal, bana haber ver." diye syleyince,
Turahan Bey, "Bu Germe hisar sultanm bir acayip kaledir.
Germe dedikleri yer de bir denizden bir denize ekilmitir.
Sonra bu deniz bir vilayeti bsbtn kuatmtr. Yani bu vi
layet bir adaya benzer. Ksacas, Germe hisar kara tarafndan
bir kap gibi olumutur. Sonra bu Germe'ye be yerde kale
yapmlardr. Ayrca hisar iin gerekli btn hazrlklar da
yaplmtr." dedi. Tekrar Turahan Bey, "Sultanm! O hisara
varnca yerden sava vermek gerektir." deyince, padiah,
"Turahan benim gnlm Mora vilayetine yryp gaza et
mek ister." dedi. Turahan Bey, "Nasl olur devletli sulta

rum?" deyince padiah, "imdi abuk hazrlk yapn da gide


lim." dedi. Szn ksas hazrlklar tamamlannca Turahan
Bey'i sancayla nceden gnderdiler. nk Germe Tura
han Bey'in ucu idi. Turahan vard zaman padiah da pein
den gitti. Baknca be hisarn birbirine irtibatl olduunu gr
dler. Hangisine hcum edilse hepsi ona yardma geliyor.
Padiah be hisar deil on hisarn hazrln yapm idi.
Bunlar hisarn zerine varnca toplar kurup hisariara attlar.
Bu topun bile bakrn sancak sancak bltrerek getirmi
lerdi. Btn askerde kimde ne kadar bakr olduunu bildi
ren yaz vard. Buna gre toplar dklp kuruldu, atlp sa
va balad. Kaleleri dvmeye baladlar ve kafideri gece

201

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

gndz uyutmadlar. Denizi kesip hendek yapmlar idi.


Hendei de doldurdular ve suyunu kuruttular. Kalelerini
yktlar. Yama buyruldu. Ha deyince gaziler hisara akn et
tiler. Kafiderini ldrp aknclara akn verdiler, saysz
esir alnd ve ganimetin de snr yoktu. O zaman iyi, gzel
ve sevimli cariyeleri er yz akeye veriyorlard. Hizmet
i olanlarn says belli deildi. Altn gm tepsiler, arap
marapalar pek ok idi.
Szn ksas gaziler ganimete doyduklarndan kymette
stn mallar almazlar, gtrp tamaya erinip enirler
di. te Mora vilayetinin Sultan Murad tarafndan en evvel
aln bu ekildedir. Fakir olup bitenleri anlatp akladm.
Yine de en iyisini Allah bilir.
iir
Bu Osmanl soyuna hidayet verilince
lke hazinesinin madenieri ald.
Mora vilayetini karanlklar kaplamken,
Birden gzellik ve kutluluk gnei douverdi.
Bu Osmanoullarnn fethi hesaba gelmez
Ki Hak bunlara etmitir iaret.
Bu fetih Sultan Murad Han Gazi tarafndan, tarih olarak,
hicretin sekiz yz krk ikisinden az zaman sonra sekiz yz
krk yl (M. 1439) balarnda gerekletirildi.

BLM 1 1 4
Mezid Bey'den sonra Eflak'ta malup olan
Kula ahin'in nasl yenildiini anlatp bildirir.

O zaman Kula ahin Rumeli'nin beylerbeyisiydi. Bir gn


padiaha, "Devletli sultanm O Yanko dedikleri martaloz,
Mezid kuluna pek ok i etti. Eer buyurursan ben hizmet
in gidip Mezid Bey'in intikamn o kafirden alaym." dedi.
Padiah da, "Git!" dedi.
202

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Anadolu ordusunun bazsn, Rumeli ordusunu ve aknc


sn da alarak Eflak lkesine geti. Kendini araba, kebaba
ve yeyip imeye verdi. Beyler, "Ne yapyorsun? Hey beyim
dman var." dedikleri zaman, Kula ahin sarho vaziyet
te, "O dman benim brkm grse birka gnlk yol te
kaar." cevabn verdi. Bu sz sylenir sylenmez birden bi
re Macar ordusu beliriverdi. Kula ahin azndaki lokmas
n yutmadan derhal at srtna binip gerisin geri kat. Bey
ler, "Ne yapyorsun? Haydi gel dman karlayalm, or
dumuz bari ayak altnda kalp perian olmasn." dediler.
Kula ahin cevap olarak, "Bu gece dayann, gece yars ben
onlarn hakkndan geleceim." dedi. Akam karanlk basn
ca dman korkusu kalmad. Brkn dmana balad.
stelik, "Tuna yakn mdr?" diye sorar.
Szn ksas slam ordusu orada bozuldu. Beri yandan
Karamanolu daysnn slam ordusunu bozduunu iitip
renince ok sevindi. Yryp Emirda'nn yaylalk yer
lerini yamalayp talan etti. Mslmanlarn hanm ve o
cuklarna satap olmayacak iler yapt. Sonra Beypazar'na
vard. Onu ise ondan beter etti. Ksaca sylemek gerekirse,
ayak bast yerlerde iledii ileri kiHir etmez idi.
iir
Bu dem baht gnei hangi burtan dodu?
Bak kiHirin baht gneini galip etti.
Bak Karaman kafire arka kt,
Yzn kara, kendini lanetlik etti . . .
O zaman kafidiine hkmetti slam,
Ki slam lkesini ykt ve gitti.

BLM 1 1 5
Karamanolu bu ekilde ktlklerde bulununca,
Sultan Murad Han buna karlk neler yapt, onu bildirir.

Padiaha, Karamanolu'nun yeminini bozup Mslmanla203

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

rm hanm ve ocuklarna iliip sataarak slamiyet' e uyma


yan fiil ve ilerde bulunduu haberi gelince, derhal byk
bir ordu toplad. Sonra Rumeli'nin ne kadar kafir askeri var
sa kendine bal olanlar yanna alp Konya'ya geldi. Derhal
yama buyurdu. Karaman lkesini yle karhrdlar, yle
kartrdlar ki elek elek ettiler. Kylerini ve ehirlerini ykp
talan ettiler. Karamanolu kap Ta'ta iniere snd. O se
ne babas belli olmayan saysz olan ve kz dodu.
Karamanolu tekrar hanmyla veziri Srur'u ikisini bir
likte Murad Han' a elilie gnderdi. Karamanolu hanm
na, "Kardeine git ve benim suumu balat." dedi. Onlar
Murad Han' a gelerek yalvarnalar yakarnalar ve ya!tak
lanmalarda bulundular. Yer ptler. Sonra, "Karamanolu
kendine yakan yapt, Allah yannda yzn kara eyledi.
imdi ltfedip bala. Sen bunun gibi etme." dediler. Bu
nun zerine padiah Srur' a, "imden sonra bana ondan
gelip dilek dilediin, istekte bulunduun beyine sen inanr
msn?" diye sorunca Srur, "Sultanm nceki hatasnda
ben birlikte deildim. Bu hatasn da gnlm kabul etmez.
Buna sebep Turgutolanlar' dr. 'Bir hata yaptm, artk
bundan sonra olmaz' diyor. Ben kulunu inandrd" cevab
n verdi. Padiah bunun zerine suunu tekrar balad ve
dnp gitti.
imdi ey sevgili insanlar! Bu Osmanl'nn memleket vu
rup zulmetmesinin sebebi Karamanolu brahim'in yzn
den oldu. Deilse ta bugne kadar Osmanl' dan kimsenin
hakkna tecavz etmek ve zulm yapmak grlmedi.
iir
Karamanolu fitne ve fesada sebep oldu.
O din ve iman sahibi olsa bunlar olmazd.
Fesattr hasetin ortaya kard ey,
Karaman'n ii de hasettir bunu iyi bil.

204

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 1 6
Vlkolu'nun Srp lkesi elinden ktktan sonra
Yanko'nun nnden giderek iziadi Dervendi'ne
Macar ordusunu nasl getirdiini anlatr.

Semendire Vlkolu'nun elinden knca ve memlekete


Mslmanlar dolup yerleince btn kafider bundan ra
hatsz oldular, Vlkolu gidip Macar'n eteine yapt, beri
yandan Karamanolu'nun elisi Macarlara gelerek, "Sen o
taraftan yr, ben de beri yandan yryeyim. Rumeli se
nin, Anadolu da benim olsun, Vlkolu'na da kendi lkesi
ni verelim." dedi.
Szn ksas ngrz'n krala bal askerleri dnda b
tn ordusunu Yanko'yla Vlkolu'nun yanna verdiler.
Bunlar gelip slam lkesine girip zladi Dervendi'ne kadar
geldiler. Sultan Murad Han Gazi, orada bunlarla bulutu.
Kafider zladi Dervendi'nin iinde oturdular. Vlkolu Ru
meli beylerini filoriyle engelledii iin padiahn kafir ordu
suyla arpmasna mani oldular. Kafider Dervend'de bir
ka gn kald ve bir gece ekip gitti. O zamanda beylerbeyi
Kasm Paa idi. Onu dmann peinden gnderdiler. Fakat
kafider pusu kurmular, bunlar gafil aviayp ortaya aldlar.
Bolu sanca beyi, Halil Paa'nn kardeini tuttular.
Szn ksas Vlkolu'na vilayetini yine verdiler. Bunda
rvetin rol byk oldu ve filori imdada yetiti. Vlko
lu'nun iki olu Tokat'ta hapis idi. Bunlarn gzlerine mil
ektiler ve babasna gnderdiler. Halil Paa'nn kardeini
de Macarlardan satn aldlar. Ondan sonra Sultan Murad
Edirne'ye geldi ve Halil Paa'ya, "Ben olumu sa iken tah
ta geireceim." dedi. Ayrca, "Ben pek ok gaza edip Allah
yolunda arptm. imdi olumun nasl padiah olacan
hayatmda grmek isterim." dedi. Hemen Manisa'dan Sul
tan Mehmed Gazi'yi getirtip tahta geirdi.
Kafirlerle arpmaya sebep olan Turahan Bey'i tutup To
kafa Bidevi arda'na gnderdi. Turahan Bey iin, "Vl
kolu'yla ok iyi dost olmutur." deniliyordu. Onu tutup
gndermeye sebep bunlar olmutu. te bundan sonra Sul205

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

tan Murad kendi isteiyle tahtn oluna brakt ve Mani


sa'ya gitti. Halil Paa'y olunun yannda vezir brakt.
Mevlana Husrev'i de kadasker yapt. Bylece her ey yerli
yerince oldu ve tertip dzen salam ekilde kuruldu.
iir
Oullar babaya yrek yadr
Olun iyisi tasalar datr.
Oul babasnn arkada olup yerini tutunca
Babann meyve veren, gnl aan badr.
Oul dua alp baht alnca,
Babann kutluluu ve yz akdr.
Eer oul uymazsa babasna
Resul'le kavgal, Hakk'a da dmandr.

BLM 1 1 7
Sultan Murad'n olunu tahta geirip
Manisa'ya varp oturduktan sonra
hangi olaylarn meydana geldiini anlatp bildirir.

Sultan Murad tahttan vazgeip Manisa' da oturdu, olu da


Edirne'de tahta geti. Bunu iiten Karamanolu ok sevin
di. Bu haber Vlkolu'na ulanca o da rahatlad. Sonra Ka
ramanolu hemen Macaristan' a eli gnderdi ve "Daha ne
duruyorsunuz? te Osmanolu delirdi, taht bir olana
verdi. Kendisi alp syleyen avratlarla balar ve baheler
arasnda yiyip iip gezer. lkenin idaresinden elini ekti.
imdi frsat sizin ve bizimdir." dedi.
Ayrca beri yanda Vlkolu'na da haber gnderip eitli
herzeler syledi. Yankoyu da azdrp, "Ne duruyorsunuz?
Trkleri krmak iin bundan iyi frsat bir daha elinize gir
mez." dedi. Bu kral diye bahsettiimiz Gvercinlik'e gelen
kraln oludur.
Yanko bunlarn nne dt. Belgrad'dan getiler, doru
Varna'ya yrdler. Memleketin halk da Sultan Murad'a,
206

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

"Niin susmu, hareketsiz oturuyorsun? Kafider hcum


edip yrd. lke harap olacak, bozulacak." dediler. Bu
haberi iiten Sultan Murad Han derhal Gelibolu'ya geldi ve
kafir gemilerinin boaz tuttuunu grd. Kendisi iin kar
ya gemenin gln anladndan dnp Kocaeli'nde
Akahisar'a geldi. Bu yandan Halil Paa da padiah kar
lad ve Akahisar'n karsna kondu. Sultan Murad o yer
den Rumeli'ne geti. Btn ordu topland. Padiah Allah'a
snarak kafirlerin zerine hcum etti. Yallarn balad,
Varna Da'nda arptlar. Yanko Anadolu ordusuna kar
yrd. Anadolu beylerbeyisi ehit oldu. Ayrca baz san
cak beyleri de ehitlik mertebesine ulat. Rumeli ordusu
kenara ekilip geni yere ktlar. Padiah da kendi zel or
dusuyla bir yere topland. Fakat btn askerin bir yere top
lanmas iin yerleri dar idi, her taraf dere tepe idi.
Kral padiahn yannda az bir kuvvetin kaldn zanne
dip, "Gideyim Trk beyini tutaym." dedi. Derhal "hl, hl"
diye yrd. Yenieri ikiye yarlp yol verdi. Kral gelip ara
yere sakulunca atnn sinirini kestiler. Attan ykld, at da
dt. Koca Hzr ban kesip bayrak direine geirdi. Bunu
gren gaziler hep bir azdan "Allahuekber!" diye tekbir ge
tirdiler. Hcum balatp kafideri krmaya baladlar. Krlan
kafirin haddi hesab yoktu. Arabalarn da aldlar. Kafider
tekrar bir yere toplandlar. Onlarn da zerilerine hcum et
tiler ve krdlar. Mslmanlar neelenip sevindiler.
O srada Azab Bey, Turahan Bey'i padiahtan istedi ve
Tokat hapsinden kartt. Etrafn beylerine eliler gnderdi
ler. Hatta kafir esirlerden de hediyeler gnderdiler. Msr
Sultan'na Azab Bey'i gnderdiler ve yannda pek ok cebe
li kafir de gnderdiler. Murad Han Gazi kafideri bozguna
uratp krdktan sonra doru Edirne'ye geldi ve tahta ge
ip oturdu, olunu da Manisa'ya gnderdi. Kendisi Edir
ne' de kald.
iir
Osmanoullar durmadan gazalar etti
lkenin kafiderini Mslman etti.
207

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Kaan brakmadlar dmanlardan,


Dileyene yalnzca verdiler aman.
Alemler iinde gazi oldu bu slale
Bu soya imrendi Sleyman bile.
Huriler, insanlar, cinler, vahi hayvanlar, kular
Cmlesi bu soya hizmeti oldular.
Bunlar Muhammed mmetinin sekinleridir,
man ycelten de bu soydan gelenlerdir.
Bu fetih Sultan Mehmed'in olu Sultan Murad Han Gazi
tarafndan hicretin sekiz yz krk yedisinde ( M. 1443) ger
ekletirildi.

BLM 1 1 8
Sultan Murad'n Arnavutluk'taki
Akahisar' nasl aldn anlatr.

Sultan Murad Han Gazi, bir gn sohbet ederken Arnavut


skenderi'nin amcasolu Hamza Bey geldi ve "Devletli sul
tanm! Arnavut lkesinde bir ksm halk skender' e dman
oldu. Eer Sultanm ben kuluna buyursa, gidip Akahisar
alvereyim." dedi. Padiah, bunun zerine paalara bu ha
beri bildirdi. Paalar, "Sultanm, kendinizin bizzat gitmesi
daha iyidir." dediler. Padiah, "Sefer hazrlklar yaplsn."
emrini verdi. Paalar da eksiksiz ve mkemmel olarak sefer
hazrlklarn tamamladlar. Hi eksik gedik kalmad. O se
ferde olu Sultan Mehmed'i de birlikte gtrd. Yryp
vardlar ve Akahisar' kuattlar. ki ay kadar sava yapl
d. Sonunda suyunun bendini buldular ve suyunu dar
saldlar. Susuzluktan ok bunaldlar, bu sebepten hisar fet
hedildi. Arnavut lkesinin byk ksm ele geti.
Pek ok ganimet elde edildi. Vilayetin esirlerini tespit et
tiler. Asker' e istirahat ve izin vermeyi dnrken, Macar
kafiderinin stn silahlarla donatld ve zerlerine geldi
i haberi Vidin tarafndan ulat. Padiah derhal Sofya'ya
208

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

yrd, Rumeli askerine izin verdi. Sonra, "Anadolu'ya


harlk gnderin, harlk getirtin." dedi. Kendi Sofya'da
kald. Bu fetih, tarih olarak hicretin sekiz yz elli birinde
(M. 1447) gerekleti.

BLM 1 1 9
Macar kafiri Kosova'ya gelerek
Sultan Murad Han Gazi'yle nasl savat;
sonra o Macarlada gelenler hangi hanlar idi, onlar anlatr.

Sultan Murad Arnavut'taki Akahisar' fethedince orduya


izin verecek, kendisi de Edirne'ye gelecekti. Ancak Macar ka
firinin byk bir orduyla gelnekte ve nclerinin Belg
rad'dan gemekte olduu sylentileri geldi. Bunun zerine
Padiah, "Bu Vlkolu'nun eytanldr." dedi. "Hele bu ge
len kafir beyleri kimlermi, sorun renin." deyince Martalaz
Doan' gnderdiler. Martalaz Doan gidip grd ve duru
mun hakikatini renip geri padiaha geldi. "Devletli sulta
nm ! O gelen kafir beylerinin biri Lih Ban' dr ve biri ih
Ban'dr ve biri Lk Ban olu, biri de Sekleti Ban'dr. Bunlar
Macar memleketinin byk padiahlardr. Sonra bunlarn
her biri krala edeerde beylerdir. Onca fesadn kayna Yan
ko Hunyad'dr. Bunlarn nlerine dp getiren de odur.
Padiah bunlarn gerek durumunu renince yce Tan
r'ya snp tam bir tevekklle Sofya'dan yrd. Tabii b
tn lkenin askerini toplamt. O seferde Karamano
lu'ndan adamlar geldi. Gazaya asker gelince cebeliler gste
rildi. Yani askerin zrhl birliklerini grd ve her birini teker
teker gzden geirdi. Karamanolu'ndan gelen askerleri de
grmek istedi. Oradan gelen askerin bana, "Sen de adam
larn getirip gster." dediler. O da zrhl askerini gsterdi.
Kaltak eerliler, yrtma krkller, rme kuakllar, kaba
lak tlbentliler, zengisinin kay ipten Turgutlu'nun birer
blk at hrszlarn toplayp gndermi olduunu grd.
Sonra padiah Akaylolu'na dnp "Benim onun yard
mna ihtiyacm yoktur. Allah'n yardm ile, amma bir se209

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

beple gnderdii iyi olmu. Benim ordumda bir maskara


takm eksik idi. Onun iin gndermitir." dedi. Ardndan,
"Hi midim yok, ancak ondan eytanlk etmemesini ve
kendi halince olmasn isterim." dedi. Sonra baht aklyla
dman zerine yrd. Kurunlu Kilise'ye vard zaman
kafirlerin doruca Kosova'ya gittiklerini rendi. Ardndan
o da vard. Cuma gn gn doarken sava balad.
Padiah kafir ordusunu grnce derhal atndan indi. Ku
sursuz abdest ald ve iki rekat hacet namaz kld. Yzn
topraa srp yce Allah' a yalvard ve istekte bulundu.
"Ey her eyin sahibi olan, glkleri gideren Tanrm! Sen
den dileim, Muhammed mmetini korumandr. Bir de
bunlara kurtulu ve zafer ver. Sonra benim gnahlann iin
bunlar kiHirlerin elinde skntlara drme." dedi. Bu yal
var ve yakartan sonra derhal gazaya niyet ederek atma
bindi ve kafirlerin zerine hcum edip yrd. O gn ei
grlmedik sava oldu. Kafirlerin pek ok sanca alnd. O
gece sabaha kadar arpld. Cumartesi gn byk sava
yapld. Pek ok bey ehit oldu. Ayrca kafirlerin de nice
banlar dp ld. Sonra niceleri de tutulup esir alnd.
Yanko kat, Lk Ban kat, oluyla birlikte Sklet Ban
dt. Lih Ban esir olmu, fakat kendini bildirmemi. Son
ra satla satla kurtulmu. Kafiderden geri kalanlarn ise ki
mi lm, kimisi de esir edilmi.
Ben de o savata bir kafir ldrdm. Padiah bana ve
Dervi Akbyk'a birer at verdi. eh Ban' esir etmiler, pa
diaha getirdiler. Padiah tercman getirtti ve "Ben sizinle
dmanlk etmedim, siz benim memleketime saldrp ze
rime niin geldiniz?" diye sordu. O kafir, "Gzmze bu
nun gibi esirlik gzkr imi." cevabn verdi. Sonra, "An
cak padiaha syleyecek birka szm var, eer izin verir
se syleyeyim." dedi. Padiah, "Syle!" deyince, "Evvel s
zm budur: Her yl be bin sekin insanla padiahn hiz
metine geleyim. Ayrca her birinin bal olduu yerlerden
meblalar hasl olan on ehir vereyim. Haran gelip hara
toplasn. Sonra lkemin her yerinde senin kanunun yr
sn." dedi. Padiah dnerek, "Allah'n yardm yannda se210

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

nin bu sylediin nesnelere benim hi ihtiyacm yoktur, ne


malna, ne kalene, ne de askerine." dedi. Ardndan kafir
beyi, "Senin gibi gz tok ve zengin bir padiahn zerine
gelene, bela yoluyla her ne yaplrsa yaplsn layktr, hak
etmitir." deyince, padiah klcn karp celladn eline
verdi ve "Bu kafirin boynunu vur." dedi. Tekrar bu kafir,
"Devletli padiah beni sen ldr, senin elinde leyim." di
leinde bulundu. Bunun zerine padiah, muradnn ne ol
duunu bildi. Bunun murad, 'beni ad byk, anl hret
li bir padiah kendi eliyle ldrd' dedirtmek imi. Padi
ah, al diye, eellada iaret edince, cellat bir kerre ald ve
ba top gibi yere dt.
Bu Sultan Murad Han Gazi'nin Allah yolunda yapt sa
valar oktur. Ben fakir, zamanmda olan her savan, hal
ve hareketlerini ksa ksa anlattm. Bylece ambardan bir
ka eit eni verdim. Onun savalarnn hepsini teferru
atyla anlatsam, akllar yok olur. Bu kadar anlattma se
bep, onlarn ruhlarnn hayr ve duayla animalarn istedi
im iindir. Allah ona rahmet etsin. Bunun yannda bu Os
manoullar'nn menkbelerini okuyup dinleyenden ve on
larn ruhlarna dua edenden yce Tanr honut ve raz ol
sun. Peygamber de Arasat Meydan'nda elinden tutsun.
Ayrca onun her duas ve her dileini yce Allah kabul et
sin ve btn ihtiyalarn gidersin. Bunu senden istiyorum
ey alemierin sahibi olan Allah, sen duan kabul buyur, ey
elden tutanlarn en hayrls.
Bu gazaya en byk sava dediler. Sonra o savata btn
halk savaa katld. Yce Tanr bu gazay Osmanoullar'na
nasip etti. Bylece kyamete kadar bu slaleye hayr ve du
aya sebep olacak. Ben fakir de, "Ey Allah'rn! Senin yceli
in hakk iin ve sevgili peygamberin Muhammed aleyhis
selamdaki hrmetin iin, bu eseri okuyana, dinleyene ve
yazana rahmet et derim. Ey alemierin yaratcsl Sen duan
kabul et. Ayrca bu savata Sultan Murad'n olu Mehmed
de birlikte idi. Yine de en iyisini yce Allah bilir.

21 1

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iir
slam Dini'nin askeridir Osmanoullar
Btn padiahlar vp anlatr bunlar.
Bu soyun din klc var elinde
Gani ve kusursuz Allah, gazay bu soya verdi.
Bu soyun ihsanlar btn dnyay sard;
Baiarna kyasla bir damladr deniz bile.
Alemde erdem de bu soya verildi,
Kur' an ayeti bunlar iin "mcahitler" dedi.
Aki, Yahya ve Selman'dan Ak' a git, oradan Muhlis' e,
lyas'a;
Soyunu syle, senin delilin onlar.
Bu sava da tarih olarak hicretin sekiz yz elli ikisinde (M.
1448) Kosova'da Sultan Mehmed Han Gazi'nin olu Sultan
Murad Han tarafndan gerekletirildi.
iir
Gazalar etti gitti Gazi Hnkar,
Durarnad nnde hilekarlar, dzenbazlar.
Sava deyince, baka padiahn ad anlmaz,
Onun yceliine hainler ulaamaz.
Neye el atsa ona yardm eder Allah,
Her zaman yardmcsdr zengin ve affedici Allah.
Gnah varsa batmtr af denizine
Gnahlar rten yce Tanr ayp brakmad onda.

BLM 1 20
Sultan Murad Han Gazi'nin,
olu Sultan Mehmed'i ne ekilde evlendirdiini
ve kimin kzn alverdiini anlatr.

Sultan Murad Han Gazi, Kosova Muharebesi'nden kutluluk21 2

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

la gelip Edirne' de tahhna oturunca, Halil Paa'ya, "Kzmn


eyizini yapp kardm. imdi de olum Sultan Mehmed'i
evlendirrnek isterim. Ancak Dulkadrolu Sleyman'n kz
n almalym. Sonra o Trkmen bizimle doruluk etmitir."
dedi. Halil Paa da, "Sultanm, olsun, hem layktr." dedi.
Derhal Amasya'dan Hzr Aa'nn hanmn gnderdiler.
Srd Elbistan' da [Albostan] Sleyman Bey' e vard. Sley
man Bey'in be kz var idi. Beini de huzruna getirtti. Hzr
Aa'nn hamn kzlar grd ve beendii kzn eline ya
pt. ki gzlerinden pt. Sonra yryp geldi ve padia
ha haber verdi. Sleyman Bey'in itaatini, kznn gzelliini
ve huyunu hulkunu anlatt. Sultan Murad da kabul etti.
Sonra tekrar Hzr Bey'in hanmn ve Rum'un ileri gelenle
rinin hanmlar ve beyleri hep birlikte kz almak iin gittiler.
Sleyman Bey gelenleri kendi karlad. ok hrmet etti
ve dnrlere yer gsterdi. Adet ve ananeleri ne ise, o dzen
zere trelerine gre her bir i tamamland. Sonunda kzn
elini Hzr Bey hanmnn eline verdiler, kz alp doru
Edirne'ye getirdiler. Padiah kzn eyizini grnce, "Benim
tremde byle deildir. Sonra bu azdr." dedi. Yeniden k
za, padiahlara layk eyiz yapt ve gelinin eyizine ekledi.
Etraftaki padiahlar dne davet etti. Alimler ve fakirler
topland. Hadsiz hesapsz, snrsz olan padiahn ihsan ve
balar btn insanlara yetiti.
iir
Padiah ihsanda bulunup cmertlik gstermeli
rem ba olur o zaman onun meskeni.
Mal, mlk ve hazineler gereince harcanmal,
Kimselere sormamal, bu nasl eydir diye.
Bu hasletler btn Osmanoullar'nda var
Sana sylediim gibi bu soyun zellii bunlar.
Sonra bu dnyada maksat birka eydir. Oul evlendir
mek, kz karmak, bir de bu dnyadan ahirete yz akyla
gitmektir. imdi bu eylerin hepsi Sultan Murad' a myesser
213

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

oldu. Olunu evlendirdi, kz kardelerini kard. Grlme


dik dnler yapt. Onlar da padiah ocuklarna, ehzade
lere verdi. Sonu da hayr oldu. Olu da kendinden sonra, iyi
heybet ve byklk sahibi padiah oldu. Sonunun hayrl ol
masnn alameti de budur. En dorusunu bilen Allah' tr.
iir
Cihan salrasna kim baktysa
Satranc nasl oynarm diye dnd orada.
ahn nne srd nce piyadeyi;
eli oyunda, gnl kendini bilmez etti.
Fili ve veziri balamay diledi,
At oynad, hareketli talar bal kalnca.
Felein tasna atarak zarn
Vezirle amaya bakt oyunun amazn.
Satran tahtasn ho denmi sanrsn,
Oysa bin satran ustas geldi gitti cihana, unutma.
Bu satran tahtasn zapt etmek istediler;
Dzenbaz felek onlar ah-mat etti sonunda
Aki, Osmanoullar'nn menkbelerini yaz

Ki her ky bir Badat etti bunlar.


Ey akll insan, aldanma dnyann hilesine;
Nicesine tuzak kurup yendi onun hilesi.

SuLTAN MEHMED DNEMi*


Gel imdi ey insan suretine girmi tertemiz cevher
Ki senin iin var olmutur bu lkeler, bu toprak
Senindir kainatn feleklerinin meydan
Eri meydanna sen abucak

214

Bu balk ve altndaki iir, konu btnl gz nne alnnca bir sonraki


blmn banda olmaldr.

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Acele et, atma bin de gel


Karaman samak ister bana toprak
Gel artk ey sevgili dost Sultan Mehmed
Karaman' n gzne bir mezar srmesi ek
Karamanolu kulukaya yatt
Dourdu karga, kuzgun ve erp
Haramzadeler dourdu da ad verdi
Deil bunlarn o nesepleri gerek
Kimine Germiyan Aydn Teke der
Yalandr Menteeli dii erkek
Sultan Mehmed Gazi'nin olu Sultan Murad Han Ga
zi'nin saltanat otuz bir yl oldu ve anlattm onun halleri
ne, szlerine ve fiilierine ait olan bu gazalar ve maceralarn
hepsini ben Aki Dervi Ahmed bizzat grdm, bildim ve
ksaca bu menakpta yazdm. Bunun sebebi, bu sultann
szlerinin ve fiilierinin dille aklanamaz olmasdr.
Ondan sonra sra olu Sultan Mehmed'e geldi. Hicretin
sekiz yz elli beinde (M. 1451) ve Muharrem aynn bala
rnda Sultan Murad Han Allah'n rahmetine kavutu ve o
lu Sultan Mehmed, Muharrem aynn on altsnda Perem
be gn tahta geti.

BLM 1 21
Bu blm Sultan Murad'n olu Sultan Mehmed'in
tahta nasl getiini, Edirne'ye nasl geldiini
ve daha nce nerede olduunu bildirir.

Sultan Murad bir gn Ada'ya dolamaya "tmi ti. Sara a


dn
prnsunun anda bir derviin oturduunu
grd. Bu dervie yaklatnda dervi, "Hey padiah Murad
Han! Tvbe et ki lm vaktin yaklat. Bu geici yokluk sara
yn terk edip ebedi olan varlk sarayna gideceksin" dedi. Sul
tan Murad Han bu sz iitince yanndaki Sarnca Paa'ya "Sa
ruca! Sen ahit ol, btn gnahlarma tvbe ettim." dedi ve
21 5

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

a.Y!ll; sz dier yanndaki shak Paa'ya da tekrarlad. Hn


kar Ishak'a bu derviin nereden olduunu sordu. Ishak "Sul
tanm! Bursa'daki Emir Seyyid'in mridlerindendir." dedi.
Hnkar dnd, sarayndan ieri girdi ve atndan indi. Ba
m aryor, diyerek yatt. Hastaland. Vasiyyetnamesini
yazm, Halil'i nazr, olu Sultan Mehmed'i vasi edinmiti.
gn hasta yatt, drdnc gn oluna adam gnderdiler.
lsn on gn sakladlar, paalar ldn kimseye
bildirmediler. Yine divanlar topladlar, trnarlar verdiler, he
kimler de tedaviye devam eder gibi davrandlar, ilalar ha
zrlayp verir grndler. Vefatndan on gn gemiti ki
Sultan Mehmed Edirne'ye geldi, tahta geip oturdu. Halkn
ou o zaman anladlar hnkarn ldn. Sultan vakit ge
irmeden babasnn lsn Bursa'ya gnderdi. sfendiyar
kzndan bir kk kardei vard, onu da makamna gn
derdi. Yasllar yaslarn tamamladlar. Ondan sonra saltanat
tahtnda oturup hkme ve hkmet etmeye balad.
r gn haber geldi; Karamanolu brahim'in karn yarl
m nesebi belli olmayan ocuklar dourmu. Bu olanlar
dan birini Germiyanolu'nun yanna Ktahya'ya, birini Ay
dnolu iline, birini de Menteeolu iline gndermi ve ken
disi de Alayye'ye (Alaiye) yrmt. Sultan Mehmed bu
haberi iitince hemen shak Paa'ya hilat giydirdi, Anadolu
beylerbeyiliini verdi ve onu gnderdi. Kendisi de ayrca
hareket etti, Bursa'ya vard. Karamanolu'nun olanlarnn
he si katlar tekrar analarnn karnma girdiler. -Sultan Mehmed Han Gazi, hzl bir ekifde Akehir'i viia
yetiyle birlikte fethetti. Oradan ayrld, K:;nya'ya yoneldi.
Karamanolu tekrar alayp yalvarmaya balad. "Gnah
larma tvbe! Yaptm ilere piman oldum" dedi ve paa
lada dudu kularnn iine altn koyarak gnderdi. -0 paa
lar ok mahcup kiilerdi. eyhler, danimendler ve paalar,
filorileri grnce utandlar. Utandklarndan dolay gelip
padiaha, "Sultanm! Atan da deden de bu Karaman vilaye
tine geldiler ve bu vilayetin btnn fethettilerdi. Ama yi
ne bunlara merhamet ettiler de vilayetlerini geri verdiler ve
dndler. imdi sultanm Karamanolu kzn vermeyi ve
-

216

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

her seferinize de katlmay teklif ediyor. Umulur ki sultan..:..


mz dahi kendisine merhamet ede." dediler.
1
Sultan Mehmed bu sz iittiinde kabul edip Karamanof
lu'na vilayetini brakt ve kendi vilayetine saadetle dnd.

iir
Yine dnyaya gne burcu dodu
Grnr oldu yaplan ilerde alametler

____.,.

Douya batya karaya ve denize dola


Gne gibi ltuf ve ihsan ortaya ka
Klcndan onun titreye dalar
Bulutlar saklanr sisierin ardna kaar
Arap, Acem, Bulgar ve Sind'e
Hkm verir tez gelin divanma diye
itaat eder cmle cihan halk
Bu ahn hkm karsnda herkes ayn
isyan eden kafideri krar
Saray ve kklerini virane klar
Adaleti ve cmertlii iki dnyay marnur eder
te ahlarn ah dile geldi derler

BLM 1 22
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin
Karaman'dan dnp geldikten sonra ne yaptn
ve ne ekilde bina yaptn bildirir.
Sultan Gelibolu'dan Rumeli'ne gemek istedi. Kendisine
"Devletli sultanm! Gelibolu Baaz'n kafir gemileri kapat
tlar." dediler ve hnkar Kocaeli'ne gtrdler. stanbul'un
st yannda Boaz'da Akahisar'a (Anadolu Hisar'nda)
konakladlar. Kendisi de babasnn getii yerden Rum,e
lad. Halil Paa'ya
li'ne geti. ,t\.!,<ahisar'n kars
"Lala! Burada bana bir .!isar gereklidr. dedi. Emretti, hisa
r yaptrd. Hisar tamamlannca Akayl Mehmehey'i

- - --- 21 7

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

"Tez elden stanbul'a git ve kuat." diyerek gnderdi. Meh


med Bey geldi, ehrin kapsndan adam yakalad, kyleri
nin davarlarna el koyup gtrd.
Bu durum tekfura bildirildi. "Trk bizim gnlmz ya
ralad, evimizi bamza ykt." dediler. Tekfur "Bunlarla
komuluk yapmamz, doanla kuzgunun komuluuna
benzer. Bu Trklerden bir kurtulu aresi varsa onu ancak
Halil Paa bilir. Ona yalvarmak, kk balklar gndermek
gereklidir." dediler. Baln karnn filoriyle doldurdular,
Halil Paa'ya gnderdiler. Tekfur'un Kerluka adnda bir ve.ziri vard. O "Halil bal iltar ama size faydas dokunmaz.
Siz kendi ba nzn aresine bakn." dedi. Bal-Halil' e getir
diler. Halil Paa baln karnn a eri sanda oydu. Ka
firlerin szlerini dinledi, kalkp hnkarn huzuruna kt.
Kafirler hakknda nice szler syledi. Hnkar "Hey Lala!
Bahar olsun grelim Allah ne buyurursa on
e
di. Aslnda hisarn fethine oktan beri hazrlanmakta d ar.
Hazrlklar tantamlandgmda ba1'ta:r aa gelmiti. u tan "Bu
Istan ul' da
y

218

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

dahi Orhan Han Gazi oludur, o da Osman Gazi o v ludur, o

_Qg_Ertr) Han Gazi oludur, o da Sultan Sleyman ah


Han Gazi oludur. Ksacas bunlar Gk Alp neslidir ki Qda
O v uz Han olu
. Ve bunlarn so unu nesiini ilk blm_s!e yazp aklamstm. Ve bu fetih hicretin sekiz yz elli ye
...
disinde (M. 1 453) Sultan Mehmed Han Gazi el

BLM 1 23
Bu blm stanbul'un alnmas ve harap olmas sonras
tekrar nasl marnur olduunu bildirir.
Sultan Mehmed Han Gazi stanbul'u fethettiinde subal
n Sleyman Bey' e verdi ve btn vilayetlerine "steyen
gelsin. stanbul' da evler, balar ve baheleri mlkyle veri
yorum. Dileyen gelip alsn." diye haber gnderdi. Etraftan
gelenlere evler verdiler. Bu ehir yine de bu ekilde fazlaca
marnur olmad. Ondan sonra padiah her vilayetin zengin
lerinden de fakirlerinden de bu ehre evler srlmesine
hkmetti. Her vilayetin kadlarna ve subalarna padia
hn bu hkmyle adam gnderdiler. Onlar da bu hkm
gereince ok sayda aileler srp stanbul'a gnderdiler.
Bu gelenlere stanbul'da evler verdiler. Bu defa ehir ma
mur olmaya balad. Ondan sonra bu verdikleri evler iin
kira (mukataa) koydular. Bu kira halka zor geldi. "Bizi g
zel evlerimizden srdnz, getirdiniz; bu kafirlerin evleri
ne kira vermek iin mi getirdiniz." dediler. Hatta bazlar
avratlarn ve ocuklarn brakp ehirden kat.
Sultan Mehmed'in Kula ahin adnda, atasndan, dede
sinden kalma bir adam vard. Padiaha "Hey devletli sul
tanm! Atan deden bunca memleketler fethettiler, hi biri
sinde mukataa koymadlar. Bu i sultanma layk deildir."
dedi. Padiah dahi onun bu szn kabul etti, mukataay
kaldrd. Yeni bir hkm verdi ve "Verdiimiz her evi ml
kyle verdim." dedi. Bundan sonra her ev verdiklerine
mlkleri olarak tasarruf etmeleri iin yazl bir kat da ver
diler. Bu ekilde ehir marnur olmaya balad. Mescitler,
21 9

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

zaviyeler ve eitli mlkler yapmaya baladlar. ehrin ha


li tekrar iyilie dnd.
Babas kafir birisi, padiahn veziri ve yakn oldu. Bu ve
zirin babasnn dostlar olan stanbul'un eski kafideri onun
yanna gelip "Hey, ne yapyorsun. Bu Trkler bu ehri tek
rar marnur ettiler. Senin gayretin nerede. Senin atann dede
nin yurdunu ve bizim atalarmzn ve dedelerimizin yurtla
rn bu Trkler aldlar. Gzlerimizin nnde dilediklerini
yapyorlar. imdi sen padiahn yaknsn. Bir are bul da
bu halk, bu ehri imar etmeyi braksnlar ve tekrar ehir bi
zim elimizde kalsn." dedi. Vezir de "Daha evvel koydukla
r u mukataay padiaha syleyelim tekrar koyduralm.
Halk da mlk yapmaktan el eksinler. ehir tekrar harabe
haline dnsn. Sonunda bizim elimizde kalsn." dedi. On
dan sonra bir gn padiaha vard. Bir mnasebetle mukata
adan bahsetti. Padiah raz etti, yeni bir i kard. Bu alda
tc melun kafire ad Mslman birisini daha kattlar; o al
datc kafir ne dediyse yazdlar, bu konuda hi kimseye sz
sylettirmediler.
SORU.- O vezirin kim olduu sorulursa?
CEVAP.- stanbul' da esir edilen kimselerden Rum Meh
med' dir. Onu daha sonra padiah it gibi bodurdu.
SORU.- Sultan Mehmed Han Gazi stanbul' da ne yaptrd.
CEVAP.-kiz medrese, orta yerinde bir ulu cami ve cami
in kar snda .. ksek bir imaret ve bir tarafnda darifa
yaptrd. Bu her birisinin medrese ern ar asn a suhte er
iin bir tetimmesi de vardr. Bundan baka Hazret-i Eyyub
Ensari zerinde bir imaret, bir medrese, bir cami ve Hazret-i
Eyyub Ensari'nin zerine yksek bir trbe yaptrd. -

iir
Cihan marnur eden hanlarn adaletidir
Eer zulm ederlerse kanlar dklr
Hak bu han' bir sebep kld cihanda
Cmle insanlarn Hakk' a doru gitmesine

220

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

eriatn nizarnn han'n elinde koydu


Btn beyan ve kanunlar meru olsun diye
A.ki menakbn yaz Osmanolu'nun
Ki nde gelenler bu soya dua etsin.
iir
Kiinin ettii kalmaz yannda
Bulur onu ya oul ya kz tatl cannda
Meseldir bu szm denir ezelden
Yazldr cmle aklllarn divanlarnda
Ne tasadarsan bu halka ktlk
Brakmaz bil Hak onu kimsenin cannda
Bu sebepten halk stanbul'un imaretinden kamaya bala
dlar.
Ne talihi var u stanbul'un
Ki hkm ayn ekilde srmez canda
Padiahn sz birbirini tutmasa
Olur memleketi srekli ziyanda
zellikle bir de veziri kafir olursa
Vezir zarar ister olur srekli imanda
Bu imdiki mukataann olmasna Rum Mehmed sebep oldu.

BLM 1 24
Bu blm nez'in [Aynos] ne suretle fetholduunu
ve fethin sebebini bildirir.

Bir gn Fire'nin [Firecik] kads, vilayetinin halini bildirmek


ve nez kafideri yznden bu memleketin ne halde olduu
nu sylemek iin hnkara geldi. Kad padiahn elini p
mek iin ieri girdi, el ptkten sonra padiaha yle syle
di, "Devletli sultanm! Bu Fire ve psala vilayetlerinin halle221

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ri son derece znt vericidir. Sebebi udur. Enez kafideri


Mslmanlarn esirlerini kullandrmazlar, Mslmanlarn
esirleri srekli kaar Enez' e girerler. Sahibi ardnca gelince
eer o kii bildik ve tandk ise basit bir ey verirler gnde
rirler. Bildik birisi deil ise dverler, Mslmanlar esiri ala
madan giderler ve hatta kafirlerin kendisini dahi esir aldk
lar olur. Bu Enez daha evvel stanbul'a bal idi. Zira halk
stanbul tekturunun kavmindendir. Padiah "Hak Teala bir
are verip dzeltir! " dedi.
Kad gidince Hnkar, adam Has Yunus'u artt, "Bre
Yunus! Tez iskeleye var. Reisiere haber ver, hemen on par
a iyi gemiyi kullann ve azab askeriyle donatn. yi hazr
lk yapn. Yarn Enez'e onun limanna girin. Ancak oraya
varncaya dein bunu hi kimseye bildirme. Ben de inaal
lah karadan psala'ya varrm." dedi.
Yunus Bey padiahn buyurduu emre uyarak buyruu
yerine getirdi. Hemen Allah'a snp yrd, nez'in !ima
nna girdi. Padiah da bu taraftan yryp askerle psa
la'ya ulat. Tekfur karadan ve denizden Trklerin geldii
ni grnce yanndaki kafidere "Trk beni bile esir etmek is
tiyor." dedi. Hemen maln, karsn ve gzel kzn alp
hnkara getirdi ve btn askerlerini de birlikte, yannda ge
tirdi. Padiah da tekfura ve askerlerine iyi dirlikler verdi.
ehrin boalan evlerini etraftan gelen Mslmanlara verdi
ve kalanlarn yerlerinde brakt. Nice kiliselerini mescit
yapt, anlarn ve anlklarn bozdurdu. ehrin karsnda
Tanoz denilen bir hisar dahi vard, ada idi, onu da fethetti.
Limoz derlerdi bir hisar da vard, onu da fethetti. Ksacas
btn nez vilayetini fethetti.
Bu fethin tarihi sekiz yz elli yedisi (M. 1453) ile sekiz yz
elli sekizi (M. 1454) arasnda vaki oldu, Sultan Mehmed
Han Gazi elinden.
iir
nez' de slam mealesi ho yand
Gazi Han onu grd ileriye atld

222

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Kraym Hak dmann, alaym diyarn


Kasnlar gazilerden serpu gibi
Aki yaz menakbn o han'n
Ki vermitir sana hisse ve ok altn

BLM 1 25
Bu blm Nikpri'nin ne ekilde
ve kimin eliyle fetholduunu aklar.

Vlkolu adndaki despotun elindeydi. Despot lnce shak


Bey olu sa Bey padiaha haber gnderdi. Padiah da sa
Bey' e "Hak teala verirse Srhistan vilayetini slam memleke
ti etmek isterim. imdi sen o vilayetin eskilerindensin, ora
ya ne ekilde varmak gerekir, onu bana bildir." dedi. sa
Bey de "Devletli sultanm! imdi frsatdr. Nasl gelirsen
gel." dedi.
Padiah hemen slam askerini toplad, gaza niyetiyle dedi
ve yrd. skp'ten berideki Karatonlu Da'nn te y
zne at. sa Bey de oraya geldi ve padiahla bulutu. Pa
diah sa Bey' i hisar aman ile vermelerini istemesi iin gn
derdi. sa Bey de vard, hisar dizdanndan istedi. Dizdar
"sa Bey bizim dinimizde padiahna hain olmak yoktur"
dedi. sa Bey "Hey aptal! Padiahn ld. Siz imdi kime pa
diah dersiniz." deyince dizdar cevap olarak "Bosna kral
nn kars, despotun kzdr ve o kz imdi bizim padiah
mzdr." dedi. sa Bey "Hey ahmak kafirler! Hi bilir misi
niz, bu gelen Sultan Mehmed Han Gazi' dir. stanbul' a ney
lediini grmediniz mi bari iitnediniz mi ki ylesine ko
nuuyorsunuz." deyince dizdar "Hele gelsin grelim." dedi.
Ondan sonra padiah devletle gelip hisarn zerine kondu.
Hemen cenge baladlar. Beinci gnde hisar feth olundu.
Hisarda Vlkolu'nun byk miktarda gmn buldu
lar, padiahn hazinesine kattlar. Hisara Mslmanlar
koydular. Kafiderden gvendiklerini hisarda yerlerinde b
raktlar, hisarda kalmalarna gvenmediklerine ise ne gere
kiyorsa onu yaptlar.
223

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Ondan sonra Tirebe hisarna vardlar. Varr varmaz d


hisar fethettiler. O hisarda dahi ok miktarda mal buldular,
alp padiahn hazinesine getirdiler. Ama o hisarn kulesi
nice gn direndi, cenk etti. Sonunda bir gn onu da fethet
tiler, Hakk'n yardmyla. O hisarda dahi o kadar mal bul
dular ki haddini hesabn ancak Allah bilir.
Onun ilerisinde kk bir hisar daha vard. Ona Evrena
zolu sa Bey' i gnderdiler. Fakat Evranozolu sa Bey var
madan kafider hisar etee vermiler, kamlar, hisar bo
kalm.
Hnkar, sa Bey'i gnderdikten sonra kendisi zbe
en'den Kosova'da Gazi Hnkar'n ehit olduu yere geldi.
Burada Gazi Hnkar'n ve gazilerin ruhlar iin ok ihsan
lar etti ve yemekler piirtti. Yeniidi ve dualar edildi.
iir
Bu han ki Hakk'n ltfunu yolda edindi
Btn halk bil ki onu ba edindi
Bu han' a dman olan alem iinde
Bela ve ylan zehrini a edindi
Saadet tacn Hak bu han' a verdi
Hikmetin zuhuruna onu nakka edindi
Aki yaz menakbn bu hann

Ki kara ve denizi cmle mlk edindi


Ve bu fethin tarihi, Sultan Murad Han Gazi olu Sultan
Mehmed Han Gazi elinde hicretin sekiz yz elli sekizinde
(M. 1454) vaki oldu.

BLM 1 26
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin
Belgrad'a anszn saldrmasn,
orada neylediini ve sonunda ne olduunu bildirir.

Sultan Mehmed Han Gazi slam lekerini toplad, gaza ni


yetiyle diyerek Belgrad'a yrd. Tuna Suyu'na dahi gemi224

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ler yrtt. stanbul'u fethettiinde bozdurduu bakr at,


vidal ha ve anlardan toplar dktrd, Belgrad' a getirtti.
O toplar kurdular ve attlar. Cenge baladlar. Rumeli Bey
lerbeyi Day Karaca, hnkara "Devletli sultanm Ben kulu
na izin ver Tuna'nn te yakasna geeyim, hisarn karsn
da yer alaym." dedi.
Bu dneeye Rumeli'nin beyleri raz olmadlar. "Eer
Belgrad fethalursa bize tarla srmek der. Zira baka yer
de dmanmz kalmaz. Bu hisar da alp bir avu kalan ka
firi de datacak olursak halimiz sonra ne olur?" dediler ve
hile dndler.
Szn ksas, Belgrad' almak iin beyler gayret gsterme
diler. Bir gn anszn Karaca'nn gemek istedii yerde, Tu
na' mn te yakasnda ok sayda dman askeri grdler.
Yanku melunu nlerine gelip kondu ve nehirden de ok sa
yda gemiler getirdiler. Bu sefer cenk her iki taraf iin de da
ha iddetlendi.
Anszn bir gn Karaca Bey metriste hisara top attnrken
kendisinin bulunduu metris tahtasna kaleden top geldi,
metris tahtas onun zerine dt, ehit oldu. Gemiler de
bu tarafta su yznde harp ediyorlard. Beklenmedik bir
anda gemilerin de nicesi yok oldu. Hnkar "Hey gaziler
Saldrmak gerek." dedi ve hcum ettiler. Hnkarn kendi
kullar yrd ama Rumelililer hain olup yrmediler. Kul
hisara doru yneldi. Kafider hcumun bu tarafa doru ol
duunu grnce hepsi kullarn zerine hcum ettiler. Kul
lar geri dndrdler ve nicelerini de ehit ettiler. Padiah
ata atlad ve "Hey gaziler Daha ne duruyorsunuz, ne eyli
yorsunuz?" deyip yrd. Garip yiitler padiahla birlikte
hcum ettiler, kafiri tekrar hisara soktular ve ok sayda ka
fir ldrdler. Bu defa gerekten byk bir cenk oldu. Hi
sarn alnmamasna Rumeli'nin hiyaneti sebep oldu. Padi
ah oradan gt, devletle tekrar memleketine dnd.
iir
ki leker karlasa da arbede olsa
Kimine kl erie kimine mzrak
225

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Kimi kaar nereye kimi kovalar bulunmaz


Er olan kar koyar oka vurua
Gaziler doru olur din yolunda
Salalar din klcn douya batya
Bu gazann tarihi hicretin sekiz yz altm birinde (M.
1456-57) vaki oldu. Bu tarihte iki byk kuyrukluyldz
dodu, birisi batdan ve birisi doudan.

BLM 1 27
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin oullar
Bayezid Han'la Mustafa elebi'yi nasl snnet ettirdiini
ve o dnn nerede olduunu bildirir.

Sultan Bayezid o srada Amasya' da, Mustafa elebi de Ma


nisa' da bulunuyorlard. Bunlar Edirne'ye geldiler. Dne
baland. Etrafa dn iin davetiler gnderildi. Btn
sancak beyleri, her ehrin ulular ve nde gelenleri geldiler.
Edirne'nin havalisini doldurdular. Bir nice gnlk yollar
dne gelenlerden doldu. zin verildi, padiahn ota ve
adrlarn Ada'ya kurdular. Padiah da devletle Ada'ya
geti, otana geip oturdu.
Haber verildi, her tarafn halk blk blkbelirlenen va
kitlerinde geldiler. lk olarak vilayetin alimleri davet olun
du. Padiah da devletle saltanat tahtna geip oturdu. Sa
tarafna Mevlana Fahreddin Fazl, sol tarafna Mevlana Tu
si, karsna da Mevlana krullah Fazl oturdu. Bnrolun
du hafzlar Allah'n kelamn okudular. Bu oturan alimler,
bu okunan ayetlerin tefsirini yaptlar. lmi sohbetler yapl
d. Ondan sonra izin verildi, sesi gzel olan kimseler ho ve
parlak kasideler ve gazeller okudular. Padiaha layk soh
betler oldu. Tekrar izin verildi, sofralar ekildi, nimetler ye
nildi. Yemekten sonra yine gzel sesli kimseler kasideler ve
gazeller okudular. Ondan sonra Kur'an okund\1. Akabinde
de ekerlemeler getirdiler. Her ilim ehlinin nne sini koy
dular. Alimierin hizmetkarlar, bu futalar ekerle doldur226

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

dular. Ben fakir de bir futa doldurup hizmetkarma verdim.


Ondan sonra padiah, bu aziziere ihsanlar etti, hilatler giy
dirdi. Bu padiahn saadet veren dneminde ve saltanatnn
altnda nice insanlar fakir geldi zengin gitti.
iir
ah oullarn snnet ettiinde
Erdemli insanlar izzetle geldi gitti
Trl nimetler lezzetle yeniidi
Ruhani gdalar akla yetti
O zaman Aki ok eker ald
Nice kad eker hammal oldu
kinci gn fukara zmresi (derviler) davet olundu, onla
ra dahi hrmetler gsterdiler. Padiahn ihsanlar bunlara
da gereince ulat. Bunlara iaret edildi, kendi usullerince
edeplerini ve sayglarn padiaha gsterdiler. Padiaha pek
ho geldi.
nc gn memleketin beyleri, devlet adamlar davet
olundu. Bunlarla da padiah tresince ve usulnce nice gn
ler sohbetler ve elenceler oldu. Bir nice gnlk yerlere de
erli atlar hazrlayp koturdular, yar ettirdiler. ok sayda
dller verdiler. Ksacas bu yaran atllardan hibirisini
mahrum etmediler. Zira padiahlar byle toplantlar kendi
sine layk olduu gibi yapar ki kendi bykl ve evketi
grlsn. Bu padiah da azametini olduu gibi gsterdi.
Dn eden grnr harcamasndan
Ki sevgi ulaa sevdii dostundan
Grrler mutlulukta dost biri birin
Ki ne har olacak dnya vanndan
unlar kim cimrilikle dn yapt
Haberdar olmad demektir namus ve hayadan
Aki bu dn ki han yapmtr
Niceler geldi hem Badat ehrinden
227

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Bu mbarek dnn tarihi hicretin sekiz yz altm bi


rinde (M. 1456-57) Edirne'deki Meri S'ndaki Ada'da vaki
oldu.

BLM 128
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin
Mora vilayetine ne suretle vardn
ve orada ne yaptn ve nasl fethettiini aklar.

Bir gn Serez'den Ballubatra'ya (Balyabatra) bir kii gitmi.


Zorla nice Mslman kadnlarn kullandklarn grm.
Bu kii gizlice bu kadnlara "Hey biareler! Bu din asilerinin
memleketlerine nasl dtnz ki bu kafirlere byle hizmet
ediyorsunuz?" demi. Bu kadnlar alayarak "Yalnz bizi
esir dm sanma. Bizim gibi daha niceleri esir olmutur.
Bizim halimizi Allah'tan gayr kimse bilmez."demiler ve
alamlar.
O kii oradan doru Edirne'ye gelip padiahla bulutu ve
o grd Mslman kadnlarn halini grd gibi bildir
di. Padiah bu haberi iitince slam gayreti kendisine galip
oldu. Btn slam askerini toplad, gaza niyetiyle diyerek
Mora vilayeti zerine yrd. Doru krfeze vard, fethet
ti. zerine vard her hisar Hak teala bu Sultan Mehmed
Gazi'ye myesser etti. Mora vilayeti btnyle fethalundu
ve btn hisadarnn maln ve esirini alp dilediince kul
land. Gazilerinin hepsi zengin oldu. Daha sonra oradan
skp' e yneldi.
Padiah Mora'ya sefer ettii gnlerde Mahmud Paa'y da
Laz (Srbistan) vilayetinin kalann fethetmeye gndermiti.
Mahmud Paa yrd, Gvercinlik (Golumbacz) hisarn,
Sava'y (Ressava), Gerce'yi (Kuruca), Branc' (Branikvac)
ve daha nice hisariar ald. O vilayeti btnyle fethetti. Sul
tan Murad'n Belgrad zerinde yaptrm olduu tahkimat
daha salamlatrd. Oradan Yillyurd' a (Yellyurd) gitti,
Mehmed Paa da skp'e varmt; orada hnkarla bulu
tu. Orada orduya izin vermek, terhis etmek istediler. Mah228

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

mud Paa "Devletli sultanm! Macar kafirinin yna var.


Bu tarafa gelmektedir." dedi. Bu srada Belgrad' dan Macar
larn byk bir orduyla ilerlemekte olduu bildirildi.
Bu haber gelince Anadolu askerine sancak sancak harlk
lar verildi. slam ordusunun Polava'ya gitmesi ve bir mik
tar askerin de kaBrlerin hangi tarafa doru hareket ettiini
renmesi emrolundu. Padiah da harekete gemeye hazr
lamyordu ki kafir askerinin grnd haberi geldi. Allah
yardm etmiti de Tahtal'da ok sayda gaziler bulunuyor
du. Kafirlerin bu gazilerden haberi yoktu. Kafider yamala
mak iin Tahtal'ya hcum etti. Etrafa yama iin dald
lar, birbirleriyle irtibatlar koptu. O an gaziler Allah'a s
np tekbir getirdiler ve kafirlerin byk sanca zerine h
cum ettiler. Kafir orada slam askerinin bulunduunu g
rnce artk savama arzusu kalmad. Kafir askeri Allah'n
yardmyla krld. Allahuekber! Gaziler ok sayda kafir
krd, nice byk beylerini ve komutanlarn esir ettiler.
Hnkara nce kafirlerin knld haberi geldi, bir iki gn
sonra da kafirlerin sancaklar ve esir edilen beyleri ve ko
mutanlar getirildi. O kafir askerinden pek az kurtuldu.
Daha sonra slam ordusunun ouna izin verildi.
O zamanlar ift akesi yirmi iki alnrd, bu sefer uzak di
yara olduu iin padiah sipahiye otuz iki verilmesini em
retti. imdi otuz iki olarak alnmas o zaman balamtr.
Fakir dahi o zamanlarda padiahn ihsann umarak s
kp'e gitmitim. lsan fazlasyla geldi. Hem o vakit Mev
lana Graru Arabistan' dan dnmt, kendisine Bursa ka
dln o sefer esnasnda verdiler.
iir
Mehmed Han ki Hak yardmcs oldu
Gazilerin cmlesi nimetiere gark oldu
Bu han ki kafire klcn sald
Dnyadaki btn kafider akna dnd
Bu han'n heybeti tuttu cihan,
Bu han btn hanlardan daha fazla iyiliklerde bulundu
229

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Onun gcn ve salabetini iiten sultanlar


Akllar gitti hepsi mecnun oldu
Dou ve bat adaleti ve cmertliiyle doldu
Menakb Osmanoullar'nn mevzun oldu
Bu han' a cihanda kim ki ba edi
Saadet buldu, baht uurlu oldu
Ak! Osmanoullar'na duac
Dua ehli cihanda makbul oldu
Bu fethin ve gazann tarihi, Sultan Mehmed Han Gazi ve
kulu Mahmud Paa'nn eliyle hicretin sekiz yz altm bi
rinci ylnn (M. 1457) sonunda vaki oldu.

BLM 1 29
Bu blm Mora vilayetinin kilitleri gibi olan Mesevri,
Londura ve Yldz'un ne ekilde fetholduunu aklar.
Mora'nn aznda Sultan Murad Han'n ykm olduu Ger
me hisar (Heksamilion) vard. Kafir askerleri deniz tarafn
dan karak o hisariar tekrar yapt. O vilayetlerde olan
Mslmanlar o hisariarn ierisinde kald. Sultan Mehmed
Gazi'ye bu haber gelince padiah Mahmud Paa'y hemen
Rumeli askeriyle birlikte gnderdi. Mahmud Paa harekete
geti ve Germe'nin zerine gitti. Padiah da nice gnden
sonra Mahmud Paa'nn ardnca gitti. Mahmud Paa Ger
me Hisar'na yaklat. O zamanlar Mora'nn sancakbeyi El
van Beyolu Sinan Bey idi. Krfez hisarnda duruyordu.
Mahmud Paa'nn geldiini iitince Mslmanlara haber
verdi ve kendisi de hisardan kmak iin hazrla balad.
Germe' de olan kafirlerin casuslar vard. Bu casuslar ka
firlere Trklerin ok byk sayda askerle geldiini, sabah
tan nce varacan haber verdiler. Kafider kamak iin ha
rekete geti. Sinan Bey de bulunduu hisardan kt. Kafir
ler Trklerin kendilerini kracan grdler. Gemileri de230

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

nizde hazr bekliyordu. Gemilere binmeye hazrlanp bin


meye baladlar. Mahmud Paa'ya kafirlerin kamak zere
olduu haberi geldi. Mahmud Paa en sekinlerinden bir
ka yz gazi seti. Hcum edip saldrdlar. Henz kafirlerin
son ksm gemiye binerken baskn yaptlar. Hayli kafiri can
l olarak yakaladlar. Mahmud Paa orada padiah gelince
ye kadar bekledi. Padiahla buluunca birlikte yrdler,
Mesevri'yi, Londura'y ve Yldz hisariarn fethettiler.
Ksacas, o seferde Mora'ya tabi alt hisar fetholundu.
Bunlara Karluili ve bu fetholunan hisariarn beylerine Kar
luolanlar derlerdi. O da padiaha geldi ve onun mrn
de sona erdirdiler.
Oradan geldiler, Eriboz blgesine uradlar, oray hal
lettiler.
Bu gazann tarihi hicretin sekiz yz altm drddr (M.
1459-60). Btn bu yerler Sultan Mehmed Han Gazi elinden
fetholundu. Bu tarihten nce Bursa yand, bir ok Msl
manlar, mallaryla helak oldu.

BLM 1 30
Bu blm Semendire'nin (Semendria, Sandrew)
ne ekilde fetholduunu aklar.

Padiah btn heybetiyle zvornik' a (Swornik) yneldiin


de Bosna kral, Semendire'ye hakim olmu idi. Bosna kral
padiah kendi zerine anszn gelir dncesiyle ve kendi
sinden de ok ekindiinden ona bir adam gnderdi ve Se
mendire'yi vermeyi teklif etti. O srada Mahmud Paa'nn
kardei Semendire' de idi. Semendire'yi btnyle ona
emanet etmilerdi, kral iinde bulunmuyordu. Kral, Mah
mud Paa'nn kardeine de Semendire'yi Trk padiahna
verdim, diyerek haber gnderdi. Mahmud Paa kardeiyle
haberleiyordu. Semendire'yi vermesine raz olmutu. Bos
na kralna o kadar sz sylemilerdi ki sonunda kral da ra
z olmutu. Szn ksas Semendire'yi vermeye raz oldular.
Mahmud Paa'nn kardei krala "Semendire'yi Trk'e ver231

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

dim, demisin. Veririm ama btn iindekilerle veriyorum,


tamam m?" diye haber gnderdi. Kral da, "Ver!", dedi.
Bu tarafta Mahmud Paa'nn kardei, Mahmud Paa'ya
"Adamnz gnderin, Semendire'yi teslim alsn, hisarna
adam koyun, tahkim edin." dedi. Hnkar zvornik' a var
madan gelen adamlarna Semendire'yi teslim ettiler. Se
mendire'yi zaptettikten sonra anlarn yktlar, mescidler
yaptlar, iinde slam hutbesi okundu.
Hak tealann yardmyla Sultan Mehmed Han Gazi adna
Srbistan vilayeti btnyle fetholundu.
iir
Srbistana btnyle slam hkmetti
isyankar kafirlerin hepsi kat sazlklara
slamn evketi o ilde yrd
Srbistan'n gzelleri balad naza
Yovan'n kz beni seviyor der
Ki sevgisini gnldeki srra balad
Semendire' de yerleti yenieri
Azablar ake sayar oldu kaza
Han Mehmed madem ki Srbistan' fethetti
imdi Aki sen de tarihini yazsanal
Sekiz yz altm drt buna tarih
Sinop'a tut kulak, gelen avaza
Ve hem Amasra'ya han'n arzusu var
Gide k ki gemiler gelebilsin balarda

BLM 1 31
Bu blm Amasra'nn ne ekilde fetholduunu aklar.

Bu Amasra, Karadeniz kysnda, Mslman memleketi


arasnda kalm bir hisardr. Padiah Firenktir. Btn Ana
dolu'nun kaan esiri o hisara girerdi. Ayrca bu Amasra ka232

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

firleri zaman zaman denizde korsanlk yaparlard. Kendile


rine sorulduunda da baka memleketin gemileridir, der
lerdi. Bunlarn durumlarn ve Mslmanlara ne gibi hare
ket ettiini mcahitlerin sultan Sultan Mehmed Han Ga
zi'ye duyurdular.
Padiah "Mahmud! O hisar nasl bir yerdedir ki benim
atam ve dedem almadlar." dedi.
Mahmud Paa "Devletl sultanm! Bu hisarn imdiye ka
dar alnmamasna sebep Hak tealann hikmetinde bu hisar
da sizin fethedecek olmanzdr. Takdir-i ilahide byle mu
kadder imi." dedi.
Padiah "Mahmud! Hemen bunun hazrln yap da va
ralm Allah'n takdirinde ne yazlm ise onu grelim." de
di.
Mahmud Paa da gemiler donatt. Sekin askerleri topla
yp gemilere koydu, Amasra'ya gnderdi. Bu taraftan da
padiah karadan yrd, Bolu' dan Amasra'ya indi.
te tarafta sfendiyarolu smail Bey de Sinop'a indi. Pa
diahn Amasra'ya vardn duyunca hnkara iyi hediye
ler gnderdi. Hnkar Amasra'nn zerine kondu. Gemiler
de deniz tarafndan gelip Amasra !imanna girdiler, lenger
saldlar, halatlarn baladlar.
Amasra hisarnn tekfuru grd ki eer satarsa cmert bir
mterisi var, satnazsa zorla alr. Yanndaki kafirlere, arka
dalarna "Ben bu hisar bu gelen mterilere minnetle ve
reyim. Yoksa karlksz alrlar, bizi de krarlar. Karlarm
z, kzlarmz esir ederler, barlarna basarlar. Oklarmz
krp yaylarmz eerler. Kendi kllarmzla boyunlarm
z keserler de kllarn boyunlarmza asarlar. Btn bu
haller olmadan bu hisar iyilikle vermek daha yerinde
olur." dedi. Kafider tekfurun bu fikrini kabul edip beendi
ler. "yle et. Sana muhalefet etmeyeceiz. Sen ne dersen biz
ona boyun eeceiz." dediler. Tekfurun kendisini padiaha
gnderdiler. Tekfur kt, hisarn kilidini nice kafirler ile pa
diaha getirdi ve bylece hisar teslim ettiler. Padiah da be
lirli kafideri mallaryla birlikte stanbul'a gnderdi, kafider
den hi birisini esir almad.
233

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

flakan ilinin ucunda padiahn bir hisar vard. Onun hal


kn bu Amasra'ya getirtti. Byk bir kiliseyi cami yaptrd.
Onda Sultan Mehmed Gazi adna slam hutbesi okundu.
Ayrca bir kad tayin etti.
iir
Bu slam bucanda kfr ve zulmet
Amasra olmutu batan baa zillet
Bir paras kalmt ancak
Han onu gtre ki gelsin ona nbet
Bu han karanla girse nurlandrr
Aki Hakk' a kr et ve cana minnet
Bu fethin tarihi hicretin sekiz yz altm drdyle bei (M.
1460-61) arasnda vaki oldu. Hem bu fetihler Sultan Meh
med Gazi elinden oldu.

BLM 1 32
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi Sinop'u, Kastamonu'yu
ve padiahyla birlikte btn vilayetini, Koyluhisar ve
Trabzon'u bir seferde hepsini ne ekilde fethettiini bildirir.
iir
Padiahn kuvveti devletin mrne mr kattndan beri
Uzatt devlet elini kanun ve nizarn klcna
Btn vilayeti yolu kaplad han
Gndz gne gibi gece de mah
Bu hana peygamberin mucizesi eriti
erisi evliyalardr yardmcs Allah
Gnlden mademki niyet kuu utu
Erer maksuduna bir dayanakla ve snakla
Rum padiah Sultan Mehmed, iittii Uzun Hasan'n ha
diselerinin zmne megul oldu. Bu niyetle bir gn Mah234

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

mud Paa'ya, "Benim hatrmda birka niyetim vardr.


Umarm Hak teala bu ben zayf kuluna onu da nasip eder.
Biri Kastamonu ve Sinop'un bulunduu sfendiyar vilayeti,
biri Koyluhisar birisi de Trabzon' dur. Bunlar benim huzu
rumu ok karr, daima bunlarn hayali gzmden ve gn
lmden gitmez durur." dedi.
Mahmud Paa "Devletli sultanm! Allah'n yardm, resu
lnn mucizeleri, evliyann himmetiyle hemen o tarafa y
nel, bunlarn hepsi hasl olur." dedi .
Hnkar "Mahmud! Vaktidir, grelim bakalm bu konuda
ne yaparsn." dedi.
Padiah gemiye girdi, Bursa'ya yneldi. Gemi Mudan
ya'ya vard. Oradan atla Bursa'ya vard ve orada oturdu.
Mahmud Paa ise bu tarafta, stanbul' da yz para gemi
donatt, Sinop' a gnderdi.
Gemiler gitmeden smail Bey' e bir mektupla adam gn
derdiler. Mektupta smail Bey' e "Trabzon'a gemiler gnde
riyoruz. Kerem ve ltfedesiniz de padiahn hatr, dostluk
ve sevginizi gstermek iin onlarn ihtiyalarn karlaya
snz. Kaptana harcamak iin ake vermiizdir. Eer yeti
neyecek olursa ltfedip, bakr ocandan padiah iin be
lirlenen akeden ne harcanmas gerekiyorsa veresiniz.
Azab askerleri edepsizlik edecek olurlarsa dierlerine kt
rnek olmasn diye, haklarndan gelesiniz. Ne ekilde ceza
landrmak gerekirse yle yapnz. Benim gnlm sizlerden
honuttur." diye yazd.
Gnderilen adam smail Bey' e gitti. Mahmud Paa da
Edirne'ye giderek Rumeli'nin askerini toplad; azabn, se
rohorunu hepsini alp Bursa'ya getirdi. Anadolu beylerbe
yisi de Anadolu askerini Sultann'ne (Sultan y) top
layp getirdi. Mahmud Paa da Bursa ovasnda vilayetin
btn azab ve askeriyle kondu.
O srada smail Bey' e bir adam daha gnderdiler. "Olun
Hasan Bey sekin askerlerle Ankara'ya gelsin ve orada be
nimle bulusun." dedi. smail Bey, azab askerine daha evvel
ulaan mektupta emrolunduu gibi davranmt. Olunu
da huyurulduu gibi gnderdi. Bu taraftan da Karamano235

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

lu brahim Bey bir olunu askerle birlikte gndermiti. Pa


diah Ankara'ya geldiinde bunlar da geldiler, padiahla
Ankara'da bulutular.
iir
Gr insanolu ne tedbirler, hileler eder
Yani mlk edinmek iin her alemi
Sanr kalr kendisine mlk
Kar ektiidir bunca gam
Sonunda bir arn yer onun mlkdr
Koyup gitti saltanada srd zaman
smail Bey, olu Hasan Bey Ankara'ya vardnda kendi
sini tutup kapclar adrna koydular. Bu olmadan nce s
mail Bey'in kardei Kzl Ahmed, padiahn yannda bulu
nuyordu. Bolu sanca onun tmaryd. Mahmud Paa onun
akln elmiti, devaml kendisine "Hnkar sana babann
vilayetini karlksz verdi." derdi. Bu ekilde berat dahi
yazdrp Kzl Ahmed'e vermiti. Hasan Bey'i hapsedince
Hasan'n sancan Kzl Ahmed'e verdiler ve kendisini
Kastamonu'ya gnderdiler. Ahmed Bey hemen yryp
Kastamonu'ya vard. O vilayetin halk bu gelenin kendi pa
diahlarnn olu Kzl Ahmed olduunu grnce hepsi ita
at edip boyun ediler.
smail, vilayetinin Kzl Ahmed'e dndn grnce
dnd Sinop'a indi. Hnkar da Kzl Ahmed'in ardnca Kas
tamonu'ya vard, oradan Sinop'a yrd. smail Bey Si
nop'un zerine vardnda hisarn kapsn kapatt. Hnkar
hisardan hayli geri kalmt. Kzl Ahmed'le Mahmud Paa
ilerlediler hisarn yannda karargah kurdular. Mahmud Paa
atna binerek hisarn dibine geldi, smail Bey'i artt. smail
Bey hisar burcunun zerine geldi. Aadan Mahmud Paa
smail Bey' e "Hey beyim! Niin kaarsn? Bu vilayetin btn
halk Kzl Ahmed'in geldiini duydular. Bu vilayet onu bey
tand. Gelen spahilere kendi mlk ve tmar yine verildi.
imdi sen bu hisarda ne zamana kadar dayanabilirsin ki pa236

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

diahla ekiiyorsun? Bu ehrin limann dahi aldlar." dedi.


smail Bey Mahmud Paa'ya "Ben padiahn beni ve olan
larm ldrmesinden korkuyorum." dedi. Mahmud Paa
"Haa, padiahmzn byle bir fikri yoktur." diye cevap verdi.
Szn ksas Mahmud Paa, smail Bey'i kendisine ait ne
kadar mal varsa fazlasyla vereceklerine ve kendi ne yeri is
terse oray trnar vereceklerine inandrd. smail Bey de ina
np ahitleerek kabul etti. Paa gelip hnkara durumu bil
dirdi. Padiah da ordusuyla hareket edip hisarn karsna
yerleti. smail Bey hisardan kp hnkarn elini pmek is
tediyse de hnkar "Sen benim byk kardeimsin. Uygun
mudur ki benim elimi pesin." dedi.
Szn ksas, hnkar hisara girdi ve ne murad varsa onu
elde etti. Ondan sonra smail Bey Drekani'ye gitti. Padiah
da Kastamonu ve Ayafni hisariarna ve Sinop' a kendi kul
larndan koydu. Btn vilayetin askeri topland, Kzl Ah
med' e kattlar.
SORU.- Hasan Bey, seferde kimin yannda yrd dersen,
CEVAP.- Hnkar ona Bolu sancan verdiinden kendi
sancayla sefere katld.
iir
Bir iki gn olan cihana kanma
Ziyandr sevgisi ziyana kalma
Senin adn filan sylenir ancak
O ancak bir szdr filana kanma
Yalandr iddias, gler yzne
Syledikleri srf yalandr, szne kanma
iir
Bildin mi dnya insanlara neyiedi ne etti
Gld yzne bir iki gn aldatt gitti
O hrs ve hevesten onu salralara sald
Gaflet tuzan kurmu idi hemen onu tuttu

237

Ak Paazade J

Osmano!)ullar'nn Tarihi

Girdi bu cihan bana bir gl almak iin


Haner gibi dikeni gr canna hatt
Her nesneyi kim kendinin sand cihanda
Bir hayal imi ancak, kalan gitti
Aki hayal atma binme cihanda
Kim bindi ise gr onu sonunda ne etti

BLM 1 33
Bu blm smail Bey'in Drekani'de (Devrekani)
kendine ait olan eyleri alp hazrln yaptktan sonra
nereye gittiini aklar.
Btn maln ve olanlaryla kzlarn kendi davarlarna
ykletti, veziri ehabettin Aa'y ve btn kullarn yanna
alp Bursa vilayetinde Yeniehir'e geldi. Zira Yeniehir'i ve
negl' ve Yarhisar' istemi, hnkar da vermiti. smail
Bey de Yeniehir'e gelip yerleti.
SORU.- Bu Karamanolu Ankara'ya geldi demitin, daha
sonra hi anlmad. Kendisi nereye gitti?
CEVAP.- Hnkara geldiinde hnkar ona hilat giydirdi,
babasnn yanna gnderdi. Bir daha Karaman eytanl or
taya kt. Hnkar Koyluhisar (Koylhisar) vilayetine gelin
ce Karamanolu, smail Bey' e adam gnderdi. "Hey tekfur
kulu! Geri dn, Yeniehir'e gitme. Osmanolu'nun frsatn
bulduk. Bu taraftan biz hareket edelim. Osmanolu'nu ara
ya alp sktrarak iini bitirelim. Ben sana yardmc olu
rum. O taraftan da Hasan Bey' e haber gnderelim; o da ha
reket etsin. Sen de tekrar kendi vilayetine git." dedi.
CEVAP.- smail Bey Karamanolu'na "Bu senin szn
Mslmanla smaz. Bu sze mnafklk derler. Bir gazi
padiah gazaya gidiyor. Bizim onu yolundan alkoymamz
islama uygun dmez. zellikle de kendi kalelerinde o pa
diahlarn kullar oturuyorken ve hem memleketim, kendi
kardeim Ahmed'in elinde iken." dedi.
Bunun zerine Karamanolu zld ve akna dnd.
238

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Dediler ahmak ve mecnundur o kii
Ki iki eye heves eder
Biri gemi ola giden gitmitir
Biri gereklemeyecei durmaz umar

BLM 1 34
Mehmed Han Gazi, Koyluhisar' ne ekilde fethetti
ve hem ne olmu idi?

Sultan Mehmed Koyluhisar' a varmadan onun bir Hseyin


Bey derler bir beyi var idi. Onu Uzun Hasan almadan, o
Hseyin Bey bir gn av iin salraya km idi. Anszn
Uzun Hasan bunu salrada yakalam, hisarna gtrm.
aresiz Hseyin Bey de hisarn teslim etmi.
Hnkar Uzun Hasan'n Koyluhisar' aldn iitince Ru
meli Beylerbeyi Hamza Bey'e leker verdi, azab askerini de
gnderdi ve "Koyluhisar'n zerine var, hisar fethetmek
iin gayretini gster." diye buyurdu. "Eer fetholmayacak
olursa vilayetteki kylerini vur, yk ve yak ki nice zamanlar
marnur olmasn." dedi.
Hamza Bey bu buyruu hnkardan iitince leker topla
yp hisarn zerine vard. Bir nice gn acayip cenkler oldu.
Sonunda grdler ki hisar fetholmayacak, halk da oturmak
ta, hisar braktlar, vilayeti talan ettiler. Azablar bir Ermeni
kyne vardlar; bir nice Ermeni karsyla yalsn buldu
lar, yamaladlar. Bu karlada yallara nameru iler yapt
lar. Bu azab taifesi byk sular ilerlermi. Sonunda Erme
ni keileri varrlar, Uzun Hasan'a ikayet ederler. "Evvelki
beyimiz zamannda bunun gibi murdarlklar olmazd, hem
padiahmz daha da zayft. imdi senin gibi azemetli padi
ah zamannda kaniannza ve ihtiyarlarmza bunun gibi
kt iler vaki oldu." dediler.
Vilayetin halkn vurduktan sora Hamza Bey kendi vila
yetine dnd ve bu hadisenin zerinden bir nice yl geti.
Sultan Mehmed Han Gazi, Sinop vilayetine varp fethet239

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

tikten sonra Koyluhisar'n zerine hcum etti. Her taraftan


toplar kuruldu. Birka top hisara isabet ettiinde hisar hal
knn akl at. Hisar teslim ettiler. Padiah emretti, hisar
zapt edip iine kendi askerlerinden koydular.
SORU.- Ey dervi! Bu azab askerleri bu gibi nameru i
leri niin ettiler, bu Osmanolu'nun askerine yakmaz,
derlerse sen ne dersin?
CEVAP.- Bu Osmanolu'nun askeri ksm ksmdr. Yani
o asker on iki snftr. Her biri bir kavme mahsustur. Bu
azablar bir vilayete vardklarnda padiahn parasyla oraya
vardklarndan bunlara yasak yoktur. Bir yere vardklarn
da padiahlarna hile ve ktlk eden kavme dilediklerince
ktlk yaparlar, Osmanolu'nun geldii memleket padi
aha boyun esin diye.
iir
Cihanda ne olmutur ki onu
Gz grmemi kulak iitmemitir
Bir insan ki iyi kt her eyi iler
Ne olur o ki insan gelmemitir
Ktlk eden hayvandan da aa denildi
"Daha da sapkn"* m olmamtr
Ve hem bil bu azab ne gruhtur
Nice aylar yzn ykamamtr

BLM 1 35
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin Trabzon'a
ne ekilde vardn ve nasl fethettiini aklar.

Padiah Koyluhisar' fethedince Erzincan tarafna yrd.


Uzun Hasan, emikezek Beyi eyh Krt Hasan' anasyla
birlikte Sultan Mehmed Han' a eli olarak gnderdi. Bulgar

240

Kuran- Kerim'in katirierden bahseden A'raf suresi 1 79. ayetinden alnmadr.

'
,.

Gnmz dilinde: Osmanogullar'nn Tarihi

Da yaknnda padiahla bulutular. Annesi gzel hediye


ler getirmiti. Padiah hediyelerini kabul etti ve sayg gs
terdi. Uzun Hasan'n anas Sara Hatun'u ana edindi ve Krt
eyh Hasan'a baba dedi. Bu ikisini alp Trabzon'a birlikte
gitti. Bulgar Da'na ktlar, Trabzon'a indiler. Padiah o
dan ounu yaya yrd.
Szn ksas Trabzon'un zerine indiler. Bu Uzun Ha
san'n anas beraberinde indi. Sara Hatun Sultan Mehmed'e
dnd ve "Hey oul! Bu Trabzon iin bunca zahmetler ni
in ekersin?" dedi. Padiah da "Ana! Benim bu ektiim
zahmetler din yolundadr ki iman ve tasdik ettiimiz kya
met gnnde utananlardan olmayalm. Zira bizim elimizde
slam klc vardr. Eer biz bu zahmetlere katlanmazsak bi
ze gazi demek layk olmaz." dedi.
Hisarn zerine indiklerinde Sara Hatun Trabzon'u h.nkar
dan istedi ve "Bu benim gelinime aittir." dedi. Hnkar da bu
na hi cevap vermedi Sinop'taki gemiler gelinceye dein. Ge
miler gelince karadan ve denizden harbe baladlar. Hisardan
aman dilediler, ama aman verilmedi zorla fetholundu.
Trabzon alndnda padiaha layk olan eyleri padiahn
hazinesine kattlar, tekfurunu beylerini ve nice sekin
adamlann gemilere koydular. Gaziler de vilayetin nice yer
lerini yamalam ve ganimetler almlard. Bu hisardan al
nan ganimetierden Hasan Bey'in anasna dahi hayli nesne
ler verdi, onu saygyla geri vilayetine gnderdiler.
Padiah daha nce fethettii her hisarda yaphn Trab
zon'da da yaph. inde mescit ve medrese yapld. Baka
yerlerden Mslmanlarn evlerini srp getirdiler ve bu
bo kalan kafirlerin evlerini gelen mslmanlara mlkyle
verdiler. Hisar salamlahrdlar.
Padiah ondan sonra gelip Sonsa'ya kd. Kzl Ahmed'e
Rumeli'nden hmar verdi. Kastamonu vilayetini de kendi
adamlarna verdi. Kzl Ahmed hnkardan izin istedi. "Vara
ym Bolu' dan evimi toplayp getireyim. Devletli hnkar ge
lince hnkarla birlikte Rumeli'ne geeyim." dedi. zin verdi
ler, Bolu'ya geldi. Sadece bir gn ve gece kald. Gece Kara
man yoluna dt. Karaman'a vard. Karamanolu harlk

241

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

verdi, ama kendisiyle grmedi. Oradan Uzun Hasan'a git

ti. Onun yannda Sultan Bayezid zamanna kadar kald.


SORU.- Ya bu smail Bey'in Rumeli'ne gemesine sebep
ne idi?
CEVAP.- Kzl Ahmed kanca padiah, smail Bey de ka
ar diye tedbir ald. Yeniehir'den Filibe'ye getirtti. lnce
ye kadar Filibe' de huzurla yaad. Sonunda eceliyle srekli
lik yurduna (ahirete) ulat.
iir
Bir seferde vilayet fetheden sultan budur
Kainatta ltuf ve ihsan saan sultan budur
Ltfun da kalrn da mazhar Hak bu ham eyledi
Fetheden, iklimiere adalet eden sultan budur
Bil bu Osmanoullar'nn her geleni daha stn gelir
Bil bu devran ire stn olan sultan budur
Bu fetihlerin ve maceralarn tarihi Sultan Mehmed Han elin
de hicretin sekiz yz altm beinde (M. 1460-61) vaki oldu.

BLM 1 36
Bu blm, Sultan Mehmed Han Gazi Eflak'a
ne suretle geti ve orada neylediini aklar.
imdi ey aziz! Padiah stanbul' a seferden dndnde Ru
meli'ne braktklar shak Paa da stanbul'a dnd. Etraf
tan eliler gelmeye balad. Eflak Bey'inden eli geldi. Eli
sinin yanna eli koup gnderdiler. Eflak beyini kapya a
rdlar. Eli vard, mesajn Eflak beyine verdi.
Eflak beyi, varan eliye "Bu benim vilayetimden emin de
ilim. Eer memleketimden kar oraya varrsam Macarlar
getirirler bu vilayeti ona verirler. Padiahtan dileim u (s
nr) beylerinden birini su kenarna gndermesidir. O gelen
u beyi bu vilayeti beklesin, ben de devletli sultanmn ei
ine yz sryerek varaym." dedi.

242

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Hnkar bu sze gvenip u beylerinden akrcba


Hamza Bey'i hayli Mslmanla birlikte gnderdi. akrc
ba varp Tuna kenarna yerleti.
O zamanda Tuna donmutu. K idi. te taraftan Eflak be
yi de Tuna kenarna geldi, yerleti. Bu taraftaki Mslmanlar
kendi hallerinde ve gafil bir halde idi. Tuna da donmutu. Ef
lak beyi olan o melun hile edermi, maksad padiahn kap
sna gelmek deilmi. Tam gece yars Hamza Bey'in zerine
baskn yapt. Hamza Bey'i yakalad, Mslmanlardan hayli
insana da zarar verdi. Birka yerden de katirleri karya gei
rerek o vilayete ok fazla zarar verdiler. Hamza Bey'in ban
ve daha nice Mslmanlarn ban kesti, Macar kralna gn
derdi ve "Ben Trklere arhk dman oldum." dedi. Btn
katir beyleri bu katiri padiaha dman bildiler.
iir
Ne hile etti Voyvoda Kazkl
Necis ve murdar, lanet azkl
Drakulaolu o bedbaht mundar
Krar demez masum mu sulu mu

BLM 1 37
Bu blm mcahitlerin sultan,
Sultan Mehmed Han Gazi'nin Eflak'a ne ekilde getiini
ve o vilayeti Kazkt'nn kardeine vermesini aklar.
Padiah, melun katirin bunun gibi hileleri olduunu ve hi
le yaptn grnce slam askerini toplayarak gaza niyetiy
le hcum etti. Tuna Suyu'nu geip Eflak vilayetine girdi. Ef
lak vilayetinin halk geldi, padiaha itaat edip boyun edi
ler. Kazkl Voyvoda'nn nerede olduu bilinemedi.
Padiah bir mddet Eflak vilayetinde yrd. Bir gece
anszn bir taraftan bir kalabalk belirdi. Padiahn gazi kul
lar hazrd; bu gelenlerin gece baskn yapmak isteyen Ka
zkl'nn askerleri olduu grld. Gaziler katiri orduya
yaklamas iin braktlar. Ordunun arasna girdiinde ga-

243

Ak Paazade

1 Osmano!jullan'nn Tarihi

ziler bu askerleri yle krdlar ki yars bile kurtulamad. Sa


baha kadar gazilerin krmas devam etti. Kazkl Voyvoda
ban zor kurtard. Sabah olunca Ali Bey'i onu takip etmek
iin ardnca gnderdiler. Kazkl'yla birlikte gelen o vilaye
tin askerleri toplanp gelerek padiahn ayana dtler ve
kendilerini padiahn esiri olmaya teslim ettiler.
Bu Kazkl'nn bir kk kardei vard, padiahn yann
da hizmet ediyordu. Eflak vilayetinin beyliini ona verdi,
vilayetin dier beylerini de ona yolda etti. Memleketten
her ne murad varsa ald, devletle tahtna dnd.
Bu gazann tarihi Sultan Mehmed Han Gazi elinden hic
retin sekiz yz altm altsnda (M. 1461-62) vaki oldu.
iir
yle bir sultan ki hkmne alemler girdi
Onu methedenler melekler, cinler ve insanlar
Bir kuru taa baksa mcevher olur o ta
Btn alem mutluluk dolar gider gamlar
Ayan bast yerler cennet gibi olmutur
Nimetiere batar yzn gren muhtalar
Aki Osmanoullar'nn ba aleme doldu
Bir daha yaanr m o han devrindeki demler

BLM 1 38
B u blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin
Eflak vilayetinden sonra hangi gazaya gittiini aklar.
Edirne'ye geldiinde askere dinlenmek iin izin vermeden
dorudan Geibolu'ya vard ve "Tez elden stanbul'un ve
Gelibolu'nun gemilerini gazilerle donatn, Midilli'ye gidi
yoruz." dedi.
O ay iinde gemiler hazrland, Midilli zerine gaza niye
tiyle yrd. Bu taraftan da karadan yrnld. Ayaz
mand'a vard, gemiler de ulat. Midilli hisarn kuattlar.
Toplar kuruldu. Byk hcuma ve savaa baland. Kafider

244

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

hisardan Sultan Mehmed'i grdklerinde akllar at.


Aman dilediler, kendilerine aman verildi.
Hisarn tekfuru dar kt, padiahn veziri Mahmud Pa
a'ya vard. Tekfur "te bir bama devletli han'n aya
toprana yz srmeye geldim. Olum, kzm, karm ve
mallarm; hepsini hisarda braktm. Padiahn muradndan
baka muradm kalmad." dedi.
Mahmud Paa da bu gelen tekfurun szn gelip hnka
ra arz etti. Padiah, "Hemen o tekfuru bana getir." dedi.
Mahmud tekfuru getirdi. Tekfur padiahn tahtnn aya
na ba koydu. Padiah da bu tekfura hilat giydirdi ve Mah
mud Paa'nn adr yannda bir adr kurdurdu.
Padiah Mahmud Paa'ya "Git, bu hisarn maln zaptet
ve halkn kayda geir. Askerini ve ehirlisini ve kylsn
ve her kiinin elindeki paray, altn ve kuma gibi deerli
eylerini de kayda geir." dedi.
Mahmud Paa adrna geldi, yazclar gnderdi. Padiahn
emrini yerine getirdikten sonra geldi padiaha arz etti. Padiah
da kendisine uygun grd mal, esir ve dier eyalardan ne
varsa ald. Geri kalanlarn ise gazilere, fakiriere (dervilere)
balad. ehrin askerlerini datt, ehir halkndan dar
karlmas gerekenleri kard, gvendiklerini ehirde yerlerin
de brakt. ehre kad tayin etti. Bo kalan kafirlerin evlerini is
teyerek gelen Mslmanlara mlkyle verdi. Nice kiliselerini
mescit yapt. Bir kuluna da sancak beyliini verdi. Tekrar eh
ri vilayetiyle birlikte marnur etti ve devletle dnd.
iir
Ynelse bil bu han bu cihana
Ola her ii dnyada bir numune
Bir iaret etse dier haniara
El balayp gelir hepsi divana
Bakaldranlarn cmlesi yok oldu
Kafirlerin hepsi erdi ziyana
Saadet nuru slam doldu alem
kaldan Han Mehmed ortaya

245

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Aki bu yazdn menakbn


Yakndr ki ere hepsi beyana
Okuyup dinleyenler ola hayran
Akl sahipleri bu ie olur divane
Bu Eflak gazasnn ve Midilli fethinin tarihi hicretin sekiz

yz altm alts (M. 1461-62) olup bu sefer yedi ay srmtr.


BLM 1 39
Bu blm Bosna vilayetinin ne ekilde fetholduunu
ve padiahn o fetihte ne yaptn aklar.

Semendire fetholduktanadisah Bosna kralnm


gnderdi ve "Ya hara ver ya da zerine varrm." dedi. Bu
..a4am geldi ve Bosna kralna padiabin yattl!M!"<mn
u u V!:,r
i. Kral bu yazy okudu, ne yazldn grnce yanndaki
kafidere "Bu Trk tutun, ldrn." dedi. Eliy tuttular,
'6ag1a4lar. Kraln yanrd<J<i !Jir vezir "l'Jeyap
layetini harap ec!iY?!Su, kendin_g._iyle
imdi bu Trk'
tuttun y_l:u-yimln aTtindan zoFI<aikar:
"
" -sn: dedi
Szn kiss, bu eliyi ldrmeye cesaret edemediler. Bir
riice gri hapsettikteri sonra serbest braktlar. :Eil"geidi, g
d--durumu sylear. Padiah dtrfiimu-g;enJ.i)S)shnn
gayreti kendisif!-galgb-aldi \re slii:fu:iiskernft(;playp ga
. za niyetiyle yrd. Bosna vilayetine gidi. Bosl"i.Ika.
h . Bir arp y_nie . J::.!s<!: y_r-,_ rip snd. Padia l\_<!a
Yaycsa (Yayca) adndaki hisar kuatt v. bir
hisara snd haberi kendisine uiainca Mahmya
''T"ei ytr, kraln zerille var v_())usai kiat:''. dsfi.
Mahmud Paa kraln bulunduu hisara vard ve krala
"Bize bir adamn gnder, syleyecek szmuz v-, dedi.
Knilin gnderdii adam Mahmud Paa'ya "N 1:)\iruyoF
. su.nuz?"
dedi. Mahmud Paa kraldan gelen b dama
, "Senin I<ral y-!i:g."al<lj.1jne?11 al.i_:]!!!
en
ailesinin
de
mahonun babasndan
yadigar
bir
askeriyim,
..
-
-- ------ ---

- - - -------

., .

..

.. . .,- -------

--

-----

246

-----------------

---

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

_IWiyim." dedi. Mahmud Paa en. bu kraln


mahremisin, o iyiliini dnyor olman gerek. Bu
-kim duunu bili misiniz?-<:i__L]af
"Bu gelen Trk padiarndandr." dedi. P.a "Hala tc_n
aruamaisillfBUgel;n padiahrcilion}, Miud1fli'y1;' Morciiyie-bi" padiEl<!t
lerini alp en_9.L!<.ren paj.iahtr. i?'di, akln
banza aln da nasihatimi kabul edin ki bu inyaat
edebilesiniz." dedi. len kafir "Sen imd1neoersen oen
_ - rn_ryapax!i:;.: .QM_gh=tu:
Kral gelsin padiahn elini psn ve hara ve!_!!lgy.i kf!-bul
etsin. Hisaria'rinba?-!l<nnLJ?adiahi:l versin. Padi ah da 0/
hisariani kendi kuarn!_llQ
le !ld!yilcyeti
ne aOilSUn --EgvrJ::_vi!J.L!lasihatimi kabul ederse hem kendisi hem de vilayti hakknda
iyi olur. Aksi ta.kdjrde ne
olaca bellidir-d.edL.. .
S;t;1.l1 ksas, bu kafiri Mahmud a !_kna etti. Kafir gel
di, krala paann szlerini nakletti ye p_n--bu Ronuda
ahit verdigi1i sy1earRiifda--yieenleri kab:UfeCKral
zaten daha nce 1>adiahla ilgili bilgi toplam-t ve kendisi
katese girmi kuzgil gibi idi.
Szn ksas kra1; Mahmud Paa'nn verdii sze inand,
kafider de bu - an.Iairiaya rz oldu. Krai- lisar [fili_yie
birlikte hisardan kt. Gelip Mahmud Paa'yla
--- bulutu.
Mahmud :Paa 'kral teselli etmeye .
Mahmud Paa kraln nne Ciiiip onu hlinkara gtrd.
Mahmud'un kralla ahitlemesinden paaiah pek honut ol
mad. Bu ie incindi. Zira padiahn istedii bu hisariarn
hepsini kendi eliyle fethetmek idi. Baz hisariarn kiaida
kalmas' karikla yol aabilirdi. Ayca akncilar da istila
ve harp iingel1rlfir<fi. Hiinkar "Mahmud! Bu vilayet maq111 1:m kadar kolay
lkla alnr imi; o zaman Iliin knclar bu vilyete a:kna
gnderdin." dedi. f'_adiahn MahmcCPaa'ya kginlna
d!bu sebep -Y!!Sa krlnJ:>u vilayetine!_omtl! vi.E:!t:::en Kuvaci
li'nin kral Kuvac;i.!l olu ve.hiok ili olan Bafluilraenilen
___

-- --- -om-

------

--

-...._
__ --- >

---

-------------- -. ....
------' --- -

--

,_

---

., ,, -

- -- ----- ...

- - -- ---------- --------

--

-- --

.. __ __

--

--------- ---- - -----'- -

247

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

vilayetin kralnn olu o srada padiahn yannda bulunu


yordu. Mahmud'un getirdii kral da dier iki beyin olan
laryla birlikte kapclar odasna koydular.
Padiah durumu alimlere arz etti; bunlarn kanlar ve mal
lar helal midir deil midir? O seferde Mevlana eyh Ali Bes
tami adnda aziz ve alim bir kii de bulunuyordu. "Ben sul
tan Bayezid-i Bestami neslindenim." diyen o kiiye Musanni
fek denirdi. O "Bunun gibi kafirleri ldrmek gazadr." diye
fetva verdi. Hem de krala ilk klc o vurdu. Kral ldrdler,
dier iki kafirin de ilerini kapclar odasnda bitirdiler.
Btn bu kafirlerin hazinelerini padiaha getirdiler ve
aklnclar da ok fazla ganimet elde etti. yle ki esir ve mal
almam hibirisi kalmad. O vilayetteki hisariarda ve ehir
lerde bulduklar hazinelerin hesabn ancak Allah bilir. Bu
hisariarn iine padiah kendi adamlarn koydu. zveay
hisarnda kraln kk kardei bulundu.
iir
Mehmed Han ki Bosna vilayetini fethetti
O srada Hersek ilini de almay diledi
Arnavut'a skenderiye dedi
Nice iliere dahi himmet etti
Neye kim niyet etse gazi sultan
Daha vanlmadan Hak onu ksmet etti
Bu han'n talihi daim felekte
Ne burce erdi de evket etti
Din yolunda gaza iin Hak bu han'a
Mrvvet edip de balar verdi
zellikle bu ham gr ki alem ire
Ne devran srd ve ne devre gitti
Bu fethin tarihi Sultan Mehmed Han Gazi elinden hicretin
sekiz yz altm yedisinde (M. 1462-63) gerekleti.

248

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 40
B u blm, ldkten sonra alt olu kalan Karamanolu'nun
memleketine Uzun Hasan'n ne ekilde geldiini
ve o memlekette ne yaptn ve hem Sultan Mehmed Han
Gazi'nin de ne yaptn, Karamanoullan'nn
ne olduunu bildirir.

Yine bin trl durum gsterdi alem


Karmakark cihan hem de beni adem
Ocaklar snp evler ykla
Ola Karaman memleketi gam yurdu
Ne acayip hali var cihann
Bazen konuturur insan bazen de dilsiz eder
Bu takdirin kudretini gr alem iinde
Hkm geerlidir, btnyle teslim olunur ona
Aki yaz ksa bir menakp
Ki akl ibret alp dili tutula
Karamanolu'nun alt olu kald, ama meyli byk olu
na idi. Onun kendi yerine bey olmasn istiyordu. Hazine
sini onun hkmettii Silifke' de tutuyordu. Bu Karamano
ullar'nn hikayesi uzundur. Pir Ahmed ismindeki olu
ise Konya' da otururdu. Ad shak olan o by il'de
otururdu. Silifke'yi taht edindi. ki kk olan kat, Sul
tan Mehmed Han Gazi'ye sndlar. shak Bey ise Uzun
Hasan' a snd, hayli malla eli gnderdi. "Benim karde
lerimi vilayetten kar. Sen buraya gelinceye kadar olan her
g iin bin filori vereyim." dedi. Hasan bu sz kabul et
ti. Erzincan' dan yrd, gelip Sivas' geti. shak Uzun
Hasan'n oraya geldiini duyunca onu karlad, alp Kara
man vilayetine getirdi. Kardeiyle karlatrd. Harp etti
ler. Pir Ahmed'i vilayetten kardlar. Uzun Hasan kendi
vilayetine dndnde Pir Ahmed de kap Sultan Meh
med'in eteine yapt. Ayrca Uzun Hasan, Karamanolu
vilayetinde ok ktlkler yapmt.
Szn ksas, Karaman vilayetini yamalad, harap etti
249

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

sonra kp gitti. Kzl Ahmed'i shak'n yannda brakmt.


shak Sultan Mehmed'e Sar Yakupolu'nu eli gnderdi ve
"Kardeimin bu tarafa gelmesine engel ol, Akehir'i sana
vereyim." dedi. Hnkar da Selver avuolu avuba
Ahmed'i eli gnderdi ve "aramba snr olsun. Berisini
bize ver, biz de senin kardeini brakmayalm." dedi. Ah
med varp shak' a bunu bildirdi. shak bu teklifi kabul et
medi. avu Ahmed, shak'n szn hnkara bildirdi. Pa
diah da Adalya sanca beyi Kse Hamza Bey'i ve Karahi
sar sanca beyini ve daha baka beyleri Pir Ahmed'in yan
na katarak gnderdi. Pir Ahmed Saykalan hisarn [Sklan
hisar] ve Kayseri'yi hnkara vermiti, hnkar buralara ken
di askerlerini koydu. Kayseri vilayetinin askerini de yanla
rna vermilerdi. Ermenek'te shak'la bulutular, harp etti
ler ve shak' ilden kardlar.
shak btn hazinesini alp Uzun Hasan'a kat. Bir o
luyla karsn Silifke'de brakmt. Pir Ahmed de Kara
man'a bey oldu. Silifke dnda il'i de zaptetti. Karama
nolu shak, Uzun Hasan'n yannda eceliyle bir gn ld.
Btn hazinesine Uzun Hasan sahip oldu.
Bu tarafta ise bey olan Pir Ahmed kuyruunu sallamaya
balad. Yannda kaplcas bulunan Ylgn Pazarc'n [Ilgn
havalisini] padiahtan istedi ve aldini bozdu.
iir
alacak ey, pek ok insan sznde durmaz
Szlerinde durmayanlar hi rahat olmaz
Hakk'n ahit zerinde hem uyarlar da var
inanr mrnin olan yine de tnmaz
Mnafktr verdii sz bozan
Nifak eden kii dnyada mrnin olmaz
Desen Karaman' a gel ahdimizi tutalm
Ya ldrr seni ya memlekette brakmaz
Aki ahde vefa umma Karaman'dan
Zira bunlar ahit nedir bilmez
250

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bu Osmanl Kararnanl gibi deil bunu bil


Yine sen bil ki Turgutolu adam olmaz
BLM 141
Bu blm Amavut'a ynelen Sultan Mehmed Han Gazi'nin
kime gittiini ve orada neler yaptn aklar.

Padiah slam askerini topladktan sonra Arnavut'a girip


aknclar sald. Gaziler Arnavut vilayetine girdiinde Arna
vut'un baz beyleri gelip itaat ettiler, bazlan ise ortadan
kayboldular. Padiah orada, Arnavut'un ortasnda bir hisar
yaptrd ve adn lbasan [Elbasan] koydu. Bu hisara kafir
lerle gaza yapmalar iin gaziler koydu.
Bu fethin tarihi Sultan Mehrned Han Gazi elinden hicretin
sekiz yz yetmiinde (M. 1465-66) gerekleti. Sultan Meh
rned Han gazadan dndnde Rum Mehrned vezir oldu.
iir
Bir aceb Rum, vezir oldu yine
yle kabul et hrsz girdi bu dine
Adn mrnin koymutu han onun
Frsatn gzlerdi gnlde yine
Kini budur: Han stanbul'u ald
Yemez oldu bu Rum pinepine
Bu vezir oldu, kafider gr ne eder
Zehir verir der ki eziyet et Mslmana
BLM 1 42
Bu blm padiahn Karamanolu Pir Ahmed'in
ne yaptndan dolay onun zerine vardn
ve oraya varp ne yaptn aklar.

Kararnanolu Pir Ahmed stanbul'a geldiinde hibir ekil


de muhalefet yapmayaca konusunda padiaha sz veril251

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

miti. Dulkadrolu ehsvar da bu anlama yaplrken bu


lunuyormu [ayn anlamay Dulkadrolu da yapm.] Sz
leme, padiah istedii vakit bunlarn hizmete hazr olmala
r ve nereye emrolunur ise oraya gitmeleri hakknda imi.
Padiahn niyeti Uzun Hasan'n zerine varmak idi. Zira
Uzun Hasan' dan Osmanolu hanedanna kar uygunsuz iki
hareket olmutu. Biri u idi: Koyluhisar eskiden beri gazilere
hizmet edegelniti. Dieri ise udur: Karaman aslnda bunla
ra tabi idi. zellikle Karaman vilayetinden srp kard bu
gazi padiahn amcas olu idi. Uzun Hasan bunlara bu konu
da hi itibar etmedi; gelip bu vilayetleri ykt, yamalad. Ne
diliyorsa onu yapt ve gitti. Uzun Hasan babas Ali Bey'le bu
gazi padiaha bir ihtiyala gelip Sultan Murad Han' a hizmet
etnilerdi. imdi bu gibi kimselerin padiahlara byle hare
ket etmeleri caiz deildir ve padiahlarn da bu konuda sk
davranmalar gerekir. te Uzun Hasan'n zerine varnasna
bu sylediklerim sebep olmu idi. Uzun Hasan kk bir y
land. Padiahn da niyeti onu ejderha olmadan avlamak idi.
imdi, Karamanolu ve ehsvar bu ahitlerinde durma
dlar, padiah da o tarafa ynelerek Anadolu'ya geti. Bun
larn karsna kmalarn bekliyordu. Bunlar gelmediler.
Padiah da Karaman'a yneldi. Karaman olanlar katlar,
La.rende'ye vardlar. Padiah doru Konya'ya yneldi. Ge
vele'yi fethetti. Yrd, Ul.rende'ye vard. Pir Ahmed ora
da idi. Mahmud Paa onun zerine vard. Birbirleriyle harp
ettiler. Sonunda Pir Ahmed durmad, kat. Karaman spa
hilerinden hayli adam tuttular, padiaha getirdiler. Padiah
emretti, boyunlarn vurdular. Padiah Mahmud Paa'ya
"Turgutolu'nun nerede olduunu ren ve zerine git."
dedi. Turgutlu Bulgar Da'na km idi. Mahmud Paa
bunlarn nerede olduunun haberini ald, hemen zerlerine
yrd. Bunlar Mahmud Paa'nn geldiini duyunca kat
lar. Tarsus'un te yzne getiler. Mahmud Paa da onlarn
peine dp takip etti, yakalayabildiini yakalad. Yaka
lanmayalar Tarsus vilayetine girdiler. Padiah Larende'den
ve Konya'dan evler, aileler srlmesine hkmetti.
Szn ksas, zanaat erbabndan nice aileleri srdler. Rum
252

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

vezir padiaha "Hey devletli sultanm Mahmud'un srd


aileleri inceledin, ou fakirdir, zenginleri srmedi. Hem az
sayda ev srd." deyince padiah da "Seni greyin o zaman,
ne kadar srlmek zere ev yazacaksn." dedi.
Bu Rum vezir stanbul'un intikamn almak arzusuyla ya
nyordu, Mslmanlara eziyet etmek hevesindeydi. Bu kez
frsat bulmutu. Szn ksas Uirende' den ve Konya'dan ok
ev srmekten maksad Mslmanlarn evlerini ykmak idi.
La.rende'den o kadar ok aile yazd ki Mevlana Hnkar'n
olanlarn, Emir Ali elebi'yi bile yazp srdler.
Szn ksas, bu Rum Mehmed, padiahn emrinden da
ha fazla ev srd. Sonunda Karamanoullaryla ara dzelir
gibi oldu. Padiah Konya'ya ve Gevele'ye ve feth olunan vi
layetin dier hisariarna asker koyup salamlatrd. Ondan
sonra gelip Kara Hisar' a indiler. Padiah emretti, Mahmud
Paa'nn adrn ve otan bana yktrd.* Cebhanesini
padiahnkine kattlar.
Bu vezir Rum Mehmed'in ilk eytanl, Mahmud Paa gi
bi tedbir ehli bir veziri padiahn kapsndan uzaklatrd.
Zira Mslmanlara eza etmek ve onlardan intikam almak,
stanbul'un acsn karmak istiyordu. Bu seferin balarn
da kazasker olan Kebliolu'nu da Rum Mehmed azlettirdi,
Mevlana Yildan kazasker oldu.
iir
Srld Mahmud Paa kapdan
Uzaklah o sevgili eikten
Varp Hasky'ne yerleti
Kurtuldu sknh ve hizmetten
Bu fethin ve macerann tarihi Sultan Mehmed Han Gazi
elinden hicretin sekiz yz yetmi ikisinde (M. 1467-68) gerek
leti. Bundan sonra olan maceralarn durumlar da oktur.

Sadrazamlarn adrlan balarna yklarak aziedilmelerinin bu olayla balad


ileri srlr.

253

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 43
Bu blm padiahn Inboz'a [Eriboz] ne ekilde varp
onu fethettiini ve Mahmud Paa'y ne yaptn aklar.

lk nce Mahmud Paa'ya Gelibolu sancan verdi ve "Tez


elden, gernileri hazrla. Uzakta yaknda hibir gemi liman
da kalmasn. Eriboz gazasma gidiyorum. Hepsi hazrlan
sn. Sana haber gnderince hepsi seninle birlikte yrsn
ler. yice aratr, Eriboz fethi iin ne gerekiyorsa hazrlk
larn tamamla." dedi. Mahmud Paa emri kabul edip ne
gerekli ise onu tamamyla kaydetti, hibir eyi eksik brak
mad ve padiaha bildirdi. Bu tarafta padiah da byk bir
ordu toplayp karadan gaza niyetiyle yrd. Mahmud
Paa da gernilerle denizden yrd.
Szn ksas, Eriboz'un zerine dtler. Eriboz'un
nne bir kpr dediler. Padiah gelip karadan, Mah
mud da denizden hisar kuatt. Padiah kprden geti b
yk bir orduyla karadan kuatt. Her tarafta toplar kuruldu.
Harbe balama emri verildi. Nice gnler toplarla, oklarla
acaib harpler oldu.
Bir gn aniden denizde kafir gernileri grld. Eriboz' a
yardm etmek iin gelmilerdi. Gemideki kafirler baktkla
rnda Eriboz'u karadan ve denizden slam askerinin ku
attn ve cenk ettiklerini grdler. Bunlar akn bir vazi
yette iken padiah ernretti: "Hey gaziler! Hisar yarnala
yn." Gaziler hisara saldrdlar Mahmud Paa taraf ilk nce
saldrd. Kaleyi fethettiler. gn gece ve gndz iyi ya
malar oldu. Hisar zaptettiler ve etrafnda olan hisariar da
zabt ettiler.
Eriboz vilayetinin btn bir sancaklk il oldu. ehrin ki
liselerini rnescit ettiler. slam memleketinden gelen hatrl
Mslmanlara, kafiderden boalan evleri rnlkyle birlikte
verdiler. Bir kad tayin ettiler ve bir beye de sancan ver
diler. Allah' a hamdolsun, o memleket kfr yurdu iken s
lam yurdu oldu.

254

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
yle bir han ki aydnlatt alemi
Besbelli grnr bahtnn akl
Viraneler mamure olur gelmesiyle onun
Yzn gren kurtulur gamdan
Bu han'n devleti daima yce olacaktr
Bunun ksmetidir olacak her hayr
Bu neslindir kyamet gn fazilet
Bu han'n mahkumudur cmle millet
lahi, kyamete dein bu soy zerine
Ere ltfun, inayetin de doru yolu gstere
Bu fetih ve gazann tarihi Sultan'l-Mcahidin Sultan
Mehmed Han Gazi'nin elinden hicretin sekiz yz yetmi
drdnde (M. 1469-70) gerekleti.

BLM 1 44
B u blm padiahn vilayetin btnn
zapt etmeleri iin asker ve gemi gndermesini aklar.
Padiah, veziri Rum Mehmed'i "Var, Karamanolu'nu o vi
layetten srp kar." diyerek gnderdi ve kendi kullarn
dan ve Anadolu askerinden nice sancak da katt. Rum Meh
med yrd, Larende'ye vard. Larende'nin mescitlerini ve
medreselerini yakp ykt, babasnn evi imiesine harap ey
ledi. ehrin kadnn ve gencini soydurdu, plak brakt. O
zalim, elinden gelen her eyi yapt, Mslmanlara bunun
benzeri hakaretler yapt. Larende' den gidip Ereli'ye vard.
Ereli'nin de vilayetini ve kylerini harap ettirdi.
O vilayetin halk "Bu vilayet Allah ve resulnndr. Vila
yetteki vakflar konusunda niin hi ekinmezsin. Bu vila
yet onun resulnn vakflardr. imdi sen bunlar harap et
tin, Medine ehrinin fakirlerine bu vilayetten yardm git
mez olursa yarn inandmz ve tasdik ettiimiz kyamet
gnnde Allah'n peygamberinin huzuruna vardn za255

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

man ne cevap verirsin?" dediler. Bunun gibi sz syleyen


leri o zalim Rum ldrd. Tanrdan korkmad, peygambe
rinden utanmad.
Ondan sonra Varsak vilayetinde Uyuz Bey denilen kii
nin iline girdi. Karaman'dan ald haram mal, Uyuz Bey
vilayetinde ta arasnda dkp gitti. Varsak geldi, "Bu kom
umuz Karamanl'nn rzkdr. Rum Mehmed bize getirdi.
Bu Rum ne keremli kii imi." dediler ve azna sve sve
bu mal aldlar.*
iir
Fesad ok etti arh gibi
Dkle kanlar ola ok ziyan
Bu slam ehli iinde dklen kan
Nicelerin gide din ve imanlar
ok ola haraplk cihanda
Bu szmde sakn dme pheye
Ykld Karaman bozuldu iller
Brd alemi zulmn duman

BLM 1 45
B u blm padiahn shak Paa'y Karaman'a gndermesi
ve onun Karaman'da ne yapln aklar.
Padiah shak Paa'ya emretti "Var, Karamanolu'nu ilden
kar. Bu uursuz Rum orada hayli ktlkler etmi. Sen
imdi Karaman'n sadece fesat karanlarn ilden kar."de
di. shak Paa da yrd, Larende'ye gitti. Oradan il'e gir
di. Karamanolu kah, Uzun Hasan'a gitti. shak Paa Ak
saray'a geldi. Padiahtan 11Aksaray'dan evler srp stan
bul'a gnderesin." diye emir geldi. shak Paa da Aksa"Rum Mehmed, Karamanhlar'a daima yardm eden Varsaklar'n zerine
yrm, bir blmn ldrmeyi baarmtr. Fakat Varsak beylerinden Uyuz
Bey'in pususuna derek malup olmu ve Karaman' soyarak elde ettii eyay
btnyle onlara brakmak zorunda kalmtr.
*

256

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ray' dan srgn edip kendisiyle birlikte stanbul'a getirdi.


Bugn stanbul'daki Aksarayl mahallesi halk, shak Pa
a' nn bu srp getirdii kimselerdir.

BLM 1 46
B u blm Gedik Ahmed'in Aleyye'yi (Alaiyye)
ne ekilde fethettiini anlatr.
Bundan nce Rum Mehmed'i gndermilerdi. O gidip hi
bir ey yapmamt. Zira Alanya beyinin kz kardei, Rum
Mehmed'in hatunu idi. Gedik Ahmed'in yanna padiah
kapsndan nice blk kullar ve Anadolu askerinden nice
yoldalar da kattlar. Gedik Ahmed yrd, Alanya vilaye
tine vard. O vilayetin nde gelenlerinden hayli kiiler gelip
Gedik Ahmed' e itaat ettiler, nne dtler beraberce
Alanya hisarnn zerine vardlar.
O vakitler Alanya beyi, Ltfi Beyolu Kl Arslan idi. Ge
dik Ahmed'in geldiini grd. Gedik Ahmed vard gibi
hemen toplar kurdurdu. Bu hisarn halk toplar grnce
Kl Arslan Bey' e geldiler ve "Bu gelen asker Karamano
lu gibi deildir. Bununla cenk etmenin yarar yoktur." dedi
ler. Kl Arslan Bey "Mslmanlar! Hayrls ne ise siz ya
pn." dedi. Bu ehrin halkndan Ahmed Paa'ya adam gn
dermesi iin iaret olundu. Bu gelen adama "Ahmed Pa
a' dan soracamz vardr, soralm. Grnecek yere gelsin."
dediler. Ahmed Paa da grnecek yere geldi. Yukardan
"Bu ehri gzellikle veya ktlkle aldn diyelim, bizim pa
diahmz ne yaparsn?" dediler. "Eer gzellikle verirse
niz beyinize kendi vilayetinden daha iyi bir vilayeti padia
hmdan alrm. Eer zorla alrsam artk ne olacan biliyor
sunuz." dedi.
Szn ksas, Ahmed Paa gerektii gibi bunlarn hatra
rn ho etti, ne kendilerine ne de beylerine bir zarar gelme
yeceine, hatta yararnn dokunacana inandrd. Kl
Arslan Bey de bu sze raz oldu. Hisardan kt, Ahmed Pa
a'ya geldi ve hisar teslim etti. Gedik Ahmed de hisar ken257

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

di kullanmna ald. indekilere Osmanl kanunuyla mu


amele ederek hisarda brakt.
SORU.- Ya Alanya beyi ne oldu?
CEVAP.- Ahmed Paa Alanya'y "aman" ile alnca beyi
ni btn hazinesi ve akrabalaryla alp padiaha getirdi. K
l Arslan Bey padiahn yzn grnce o an yzn yere
koydu. Padiah "Korkma! Sana bir zarann dokunmaz.
Hem sana kendi vilayetinden daha iyi trnar vereceim."
dedi. O saat Gmlcine'yi trnar verdi ve onun malndan ve
kumandan hibir ey almad. Karsna ve ocuuna bile
ok eyler balad.
Sonunda Gmlcine'ye vard; orada ne yapt onu da ak
layalm.
Bu Gmlcine, deniz kenarna yakn bir yerdir. Deniz ke
narna korsan gemileri gelip yamalama yapmasnlar diye
gzcler koyarlard. Bu Kl Arslan oraya vardndan be
ri gzcl de srekli kendisi ederdi. adr deniz kena
rna kurulmutu. Bir gn anszn deniz tarafn gzlerken
denizden bir gemi sahile yaklat. Bu Kl Arslan Bey de o
gemiye hcum edip cenk eder gibi oldu. Atn tepti, kenar
dan denize girdi. O gemide bir kayk hazr imi. Gelip Kl
Arslan Bey'i ald, gemiye iletti. Kl Arslan Bey olunu ve
karsn brakt, gitti. imdi karsnn ve olunun durumu
nasl dersen, olu Allah rahmetine vard; karsn da olu
nun yanna koydular.
iir
Bu dnya lezzeti bil zehirdendir
Seni yalanlarla avutandr
Eer bin yl yaasan daim sa olsan
Sonunda kemiklerini ezip ufalayandr
Kime sen iyilik ve ktlk kastedersen
O kasdn seni mezara iletendir
Onunla Hakk' a sen gideceksin
Kimin hakk varsa onu istetendir
258

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bu fethin ve macerann tarihi Sultan Mehmed Han Ga


zi'nin kulu Ahmed Paa'nn elinde hicretin sekiz yz yet
mi altsnda (M. 1471-72) gerekleti.

BLM 1 47
Bu blm Ahmed Paa'nn Silifke'yi ne ekilde fethettiini
ve orada vilayeti ne yaptn aklar.

Uzun Hasan'a kaan Karamanolu shak Bey'in kardei Pir


Ahmed Mokan [Mevkan] Kalesi'ni almt. shak Bey olu
nu Silifke Kalesi'ne koydu. Kendisi Uzun Hasan'a gittiin
de shak Bey'in olu Sultan Mehmed'e haber gnderdi, "Si
lifke'yi sultanma vereyim. Adamn gnder." Sultan Meh
med Han da onun szne gvenip Ahmed'i sekin yolda
lada gnderdi. Gedik Ahmed yrd, il' e girdi. Doru Si
lifke'nin zerine vard. shak Bey'in olu hisardan kp hi
sar teslim etti. O sralarda Karamanolu Kasm Bey, Uzun
Hasan'n yannda bulunuyordu. Uzun Hasan yanna asker
katp onu gnderdi. Bu taraftan Gedik Ahmed, Silifke'yi
alnca Mokan Hisar'na yneldi. Pir Ahmed kars ve ocu
unu Mokan Hisar'nda tutuyordu. shak Bey'in bir kk
olu, Karamanolu Mehmed Bey ve onun gzel bir kz da
orada bulunuyordu. Gedik Ahmed hisara saldrd ve hisar
kuvvet kullanarak ald. Oradan Ll'ye [Lle'ye] gitti ve
oray da g kullanarak ald ve halkn krd.
iir
Ne iler yapt gr fani cihanda
Dahas da var gizli olan grlmeyen
Sakn bu fani dnya iin marur olma

Ki yarar sandn olur ziyanda


Akl ve irfan sahibi olanlar uymad buna
Uyanlarn hepsi ise kalmtr yabanda
Ne ite olursan ol unutma lm
Ki unutursan kaybedersin yolunu
259

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Sarayda kkte deklerde yatanlar


Gmld yatt rk samanda
Bu macerann tarihi hicretin sekiz yz yetmi yedisidir
(M. 1472-73).

BLM 1 48
Bu taraftan Kasm, Uzun Hasan'n verdii askerlerle birlikte
geldi Erzincan' da Rum padiahna haber gnderdiler, "zni
nizle Kl Arslan Bey'in olunu babasnn yerine beylie ge
irmeye Dulkadr iline gitmek istiyoruz." dediler. O srada
beylerbeyi Hamza Bey Tokat'ta idi. Gelen adam ilk nce ona
geldi. Hamza Bey de onlarn szne gvenip gemelerine
izin verdi. Sivas' tan bir nice konak yeri getikten sonra hz
la yrdler ve sabah vakti Tokat'n zerine baskn yaptlar.
Anszn ve hi beklenmeyen bir anda Tokat' yamaladlar,
ehri yakp yktlar, kafircesine i yaptlar. Mslmanlarn
kadnlarna ve genlerine gayrimeru iler yaptlar. Bu yz
karalyla bazlar Uzun Hasan'a gitti, bazlarn da Kara
manoullar alp kendi vilayetlerine yneldiler.
O sralar Sultan Mehmed Han Gazi'nin bir olu Sultan
Mustafa, Konya'da idi. Sultan Mehmed olu Mustafa'ya
haber gnderdi ve Karahisar' da beklemesini syledi. Ken
disi heybet ve ihtiamla hareket etti, stanbul boazndan
Anadolu'ya geti. O sralar Mahmud Paa, Gelibolu sanca
varidatna Mkimdi, tekrar onu devlet eiine, stanbul'a
getirtti ve vezir yapt. Bunlar Karaman'dan karmak iin
hcum ettiler. Karamanoullar Yusuf mirza [Yusufa Mir
za] adndaki beyle birlikte asker toplayp Akehir' e geldiler,
Hamidili'ne girmek iin yrdler. Sultan Mustafa, Karahi
sar'dan onlarn zerine yrd ve asilerle bulutu. Byk
cenkler oldu. Uzun Hasan'n gnderdii beyi ki ayn za
manda onun amcasnn oludur, tutup boynuna ip geire
rek it srkler gibi srklediler. Yine Karamanolu Pir Ah
med kat, gitti. Gedik Ahmed onun karsn ve olunu s260

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

tanbul'a getirdi. Kasm Bey yine il' e girdi ve orada konak


lad. Silifke'yi ald. Bu taraftan, Gedik Ahmed' i Sultan Meh
med tekrar gnderdi. Silifke'yi tekrar geri aldlar. Oray
gasp edenleri krdlar. Kaleyi tekrar Sultan Mehmed'e ait
kld. Gedik Ahmed stanbul'a geldi. Sultan Mehmed'in
hizmetine girdi ve Sultan Mehmed'in buyruklarn, bu buy
ruklarn gereini yerine getirmek iin gzetmeye balad.
Bu fetih Sultan Mehmed Han Gazi'nin veziri olan Gedik
Ahmed'in elinden hicretin sekiz yz yetmi yedisinde (M.
1472-73) gerekleti.

BLM 1 49
Bu blm Sultan'l-mcahidin Sultan Mehmed Han
Gazi'nin douya ynelmesini aklar.
Uzun Hasan, Karamanolu Kasm'a asker vermi, o asker
de gelip Tokat' harap edip gitmiti. Sultan Mehmed Han
Gazi'nin onun zerine varmas gerekir oldu. Sultan Meh
med Han Gazi, Mahmud Paa, Ahmed Paa ve Mustafa Pa
a'y toplad ve "Bu Uzun Hasan meselesindeki dnce ve
tedbirleriniz nedir?" diye sordu. Paalar birbirlerinin yzle
rine bakp sustular. Tekrar padiah "Niin sylemiyorsu
nuz?" dedi. Mahmud Paa "Devletli sultanm Padiahrnn
akl hepimizin aklndan daha ileridedir. Bizim padiahn
huzurunda ne gibi bir bilgimiz olabilir ki!" dedi. Tekrar pa
diah "Hele siz de fikrinizi bir syleyin" dedi. Mahud Paa
"Devletli sultanm Bu Uzun Hasan'n ne i yaptn ve ne
ekilde fitneler kardn biliyoruz. imdi sultanm, onun
yapt ie gre i yapmak gerek. Devletli sultanm Bu
Uzun Hasan denilen kii padiahmzn bir oluna denk
olacak kii deildir, ancak yine de dmandr. Bunun iin
iyice hazrlanmak gerekir." dedi.
Bu taraftan da Ahmed Paa "Devletli sultanm Hele imdi
bir kulunu gnder. Aknclarla varsn, onun memleketinin el
leri uzand yerlerini vursunlar, yksnlar, yaksnlar. Sonra
padiahrnz onun yapacana gre hareket eder." dedi.
261

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Padiah buyurdu, "Mihalolu Ali Bey'i gnderin. Varsn


o vilayeti eli uzand yere dek vursun, yksn, yaksn, esir
alsn." dedi. Padiahn emrini yerine getirdiler. Ali Bey'i
Rumeli'nin. sekin askeriyle gnderdiler. Ali Bey de vard
Kemah ilini vurdu, Ermenilerini esir etti, byk ganimetler
elde edildi. Aklnclarn hepsi ganimetler ald. Bunun hika
yesi uzundur, ben ksa olarak anlattm.
Padiahmz byk bir ordu toplad. ki olunu da seferde
yanna ald. Birisi Bayezid Han dieri Sultan Mustafa' dr.
Yz bin miktarnda slam askeri vard. Kafir askeri de oktu.
htiam ve heybetle yrd Sivas'a kt. Orada Uzun Ha
san'la karlarm dncesinde idi. Uzun Hasan Sivas'ta
karsna kmad. Sultan oradan yryp Akehir' e ve Ka
rahisar'a doru hcum etti. Yine Uzun Hasan gzkmedi.
Padiahn veziri Mahmud Paa, "Devletli sultanm nce bu
Karahisar' alalm. Byle yaparsak dmann geleceini ve
onunla haklaacamz dnyorum."dedi.
Padiah "Mahmud! Ben hisar ne yapaym. Ben dmanm
bulmak iin buraya geldim. Bana dmanm bulun!" dedi.
Padiah hcum edip Erzincan' a kt. Dman yine gel
medi. Ancak padiahn nnde karakolu vard, nde o y
rrd. Onlar anszn bir alay dmanla karlatlar. Hayli
cenk ettiler. Sonunda dman krlp kat. Oradan yrd
ler, Tercan yresine vardlar. Yine dmann hibir izine
rastlamadlar.
Padiah Rumeli beylerbeyine "Murad! Sen Mahmud'la
birlikte ilerle. Grn durum nedir?" dedi.
Hemen bu ikisi bir nice alayla birbirlerini gzleyerek y
rdler. Frat Suyu'nun kenarna vardlar. Mahmud Paa
"Murad Bey! Gel suyun tesine gemeyelim, gafil avlanma
yalm. Dmana gz gre gre yakay kaptrmayalm." de
di. Murad Paa bu sz dinlemedi. "Mihalolu Ali Bey iler
ledi, ya biz niin duruyoruz." dedi.
Mahmud Paa "Benim szm dinle karde! Dman di
yarnda akll ve tedbirli olmak gerekir. Dman henz sen
grmemisindir." dedi. Murad Bey bunun szne hi kulak
asmad. Gzn yumdu, Frat Suyu'nun tesine geti. Mah262

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

mud Paa sabredip durdu. Bir anda grdler ki Ali Bey h


cuma gemi geliyor. Mahmud Paa dnmesini syledi ama
Murad suyu gemiti artk. Mahmud onun ardnca yrme
di. Meer dmann o tarafta pusuda bekleyen askeri var
m. Murad Paa'nn askeri Mahmud Paa'ya kat. Mah
mud Paa da orduya kat. Mihalolu Ali Bey de orduya ka
t. Dman Murad Paa'y ortaya ald, grnmez oldu. Tur
han Beyolu mer Bey, Hac Bey, Fenariolu Ahmed Paa
ve hayli subalar esir dt. Subalar tutsak edip Bayburt' a
gnderdiler. Bu beyi de yanlarnda tutup sakladlar.
iir
erinin ba ki akll olmaz
Ne kadar ok olsa dmana durmaz
Akl ve talihi yar olmayann
nnde dalar olsa gz grmez
Murad Paa gzden kayboldu gitti
Hana bir kul dahi hi eksik olmaz

BLM 1 50
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'ye bu hadise
vaki olduktan sonra askerin bir ksmnn bozulmas sonras
padiahn neyle megul olduunu aklar.

Oradan sabah vakti harekete geip dmann belirdii yere


doru yrdler. Hibir ekilde dmandan haber alama
dlar. Uzun Hasan bu hileyi yaptktan sonra tekrar gzden
kayboldu. Padiah Bayburt' a yneldi. Oradan alt gn daha
ileri gittiler.
Yedinci gn aramba gn idi. Tekrar ileriden dman
gzkt; ama sarp, dereli tepeli bir yerde kardan bir nice
alay asker belirdi. Bunlar Mihalolu Ali Bey sandlar. Zira
Ali Bey askerin ilerisinde yrrd. Dikkatle baknca Ali Bey
olmadn, aradklar dman olduunu grdler. Padiah
her zaman hazr yrrd. Alaylar gzel dzmlerdi. Dur263

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

madlar, zerine yrdler, bu dereyi tepeyi ku gibi geti


ler. Dmann karsna geldiler. Padiahn ehzadeleri de
kendi kollarnda yrrlerdi. Sultan Mustafa koluna Uzun
Hasan'n bir olu Zeynel dt. Sultan Bayezid koluna da
Uzun Hasan'n dier olu Uurlu Mehmed dt.
Padiahn karsnda da Uzun Hasan'n kendisi bulunu
yordu. Her kolun karsnda baka bir kol vard. Sultan Meh
med Han Gazi'ye Hak teala yardm etti ve her zamanki gibi
onun saadeti ve baht daha stn oldu. Her koldaki askerler
birbirlerine hcum ettiler. Sultan Mustafa'nn kolundaki
azab askerleri Zeynel'i tuttular, ban kestiler ve onun ya
nndaki beylerin de ounu krdlar, nicelerini tuttular, esir
ettiler. ok silahlarna da el koydular. Sultan Bayezid Han
kolundakiler Uurlu Mehmed'i ele geiremediler. Sultan'l
Mcahidin Sultan Mehmed Han karsndaki Uzun Hasan
ise yenieri askerini grnce "Bre hemen boz at getirin ki o
can kurtarandr." dedi. Hemen boz at getirdiler. Kamaya
hazrland. Hasan Bey boz ata bindi dere tepe ap kanay
arzulad. Gazileri grnce balarnda akllar kalmad, d
man askerinin hepsi tvbe etmeye balad. Karamanolu
Ahmed, Uzun Hasan'n yannda bulunuyordu. Daha evvel
kanay iyi renmiti. Pir Ahmed yenieriyi grnce her
kesten daha fazla kamaya heves etti. Uzun Hasan Tebriz' e
gitmek istedi. Karamanolu elik etti, beraberce giderler mi
giderler. Yenieriler bunlarn durumlarn grnce "Hey
uursuz hain Trkmenler! Ok atmadan ve kl sallamadan
bu kamann sebebi ne? Demek daha nce krdnz asker
de sizler gibi korkak imi" dediler. Uzun Hasan ban kur
tardna kretti ve akrabalarna vasiyet etti ki artk Osma
noullar'nn adlarn bile anmayalar. Olanlar ve ailesi de
bu sz kabul edip nasihati kulaklarna kpe yaptlar.
iir
Hasan kim kendini iyi asker sanrd
aatay' da Acem' de mahir diye anlrd
Ve hem derdi: tak'la bulaaym
rk itikadna inanrd
264

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Gelip tak bir grnnce


nnce kap dolanrd
Artk adn andrmaz Hasan, tan
tak anlsa Hasan utanrd
tak Hasan'n bana bir yumruk vurdu
Eer kurtulursa bilin artk akllanrd
SORU.- Bu Uzun Hasan'n tutulan beylerinin bykleri
kimlerdi?
CEVAP.- Biri mer Bey' dir ki Cierli beylerinin ulularn
dandr. Emir Timur neslinden ve Kara Eylk kz olanla
rndan iki karde. Bunlarn dnda bin kadar da tutsak
aldlar. ldrlenin hesabn ise Allah'tan baka kimse bil
mez. Szn ksas bu Uzun Hasan'n bana gelen hibir pa
diahn bana gelmedi. Onun iin karn arsna urad ve
sonunda o sebepten ld gitti.
SORU.- Ya bu mcahitler sultan bunu kalrettikten son
ra ne yapt?
CEVAP.- Dnp gitti. nsanlk gsterip onun memleketi
ni ykmad, kendi memleketine yneldi. Kemah'n hisar
Karahisar' dan yolu geiyordu. Bir heybet nazaryla onu da
fethetti. Oradan yrd, devletle stanbul tahtna geldi.
ehre girer girmez Mahmud'u azieyledi ve vezirlikten ald.

iir
Ne devran ki ne iler yapld
Mehmed Han'n dmanlar srld
evketi erince douya ve batya
syanka.rlar kalmad hepsi srld
Bu soyun geleni ncekinden stn oldu
Bu soya Hakk'n hkm byle oldu
Bunlarda adalet ve ba, lutuf ve ihsan
Bir araya geldi kyamete kadar srd
Sreklidir bu haslet bil bu sayda
Mutluluklar bu sayda srd gitti
265

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

SORU.- Bu Uzun Hasan'n asl ne idi ki Gazi Han'a isyan

edip dmanlk gsterdi?


CEVAP.- Uzun Hasan, Bayndr Han soyundandr. Ken
disi Turhan Beyolu'nu, Baranl'dan mirza Cihanah' ve
aatay' dan Ebu Said'i yendi ama Sultan'l-Mcahidin Sul
tan Mehmed Han Gazi'nin bir nazarna bile dayanamad.
Bu macerann tarihi hicretin sekiz yz yetmi sekiz yz yet
mi sekizidir (M. 1473-74). Bu haclisede Sultan Mehmed Han
ve oullar Bayezid Han ve Sultan Mustafa birlikte bulundu
lar, Uzun Hasan malub oldu, Sultan Mehmed galip oldu.

BLM 1 51
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin,
kulu Gedik Ahmed'i Kefe'nin fethine gndermesini,
onun Kefe'yi ne ekilde fethettiini
ve orada daha hangi vilayetleri fethettiini bildirir.
Sultan'l-mcahidin Sultan Mehmed Han Gazi, Rum vila
yetini tamamyla fethedip hanlar ve beyleri soylar sopla
ryla skp attktan sonra Karadeniz sahillerini de fethet
mek istedi. Hem bu denizde olan yerlerde dahi kendi adna
slam hutbesi okunmasn istedi. Sultan Mehmed Han Gazi,
kulu Gedik Ahmed' e "Tez elden iyi hazrlk yap. Seni gaza
ya gnderiyorum." dedi.
Ahmed vard, yz gemi hazrlad ve atl yaya sekin
askerler toplad. Atlar tamak iin at gemileri dahi ald.
Ahmed Paa padiahn emirlerini yerine getirince gelip pa
diaha durumu bildirdi. Nereye gideceini sormad bile. El
balad, padiahn nnde durdu.
Padiah "Ahmed! Senin hazrln tamamland m?" dedi.
Ahmed "Devletli sultanm! Benim hazrlm padiahmn
iareti ve himmeti nazardr." dedi.
O sabah iaret verildi, davullar alnd, sancaklar zld,
gemiler donand. Gaziler gazaya niyet ettiler. Gemilerin
lengerleri ieri alnd, palamadan zld, yelkenleri ald.
Yelkeniere rzgar dokununca gemiler hareket etti. Derya
266

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

yz slam nuruyla doldu. Yetmi bin kadar gazi gece gn


dz gittiler ve Kefe limanna girdiler. Sahile kar kmaz
metrisler ve toplar kuruldu.
Ahmed Paa hazr bir vaziyette "Hey gazi yoldalar slam
gayretiyle hareket edin ki bu Kefe slam yurdu zerinde et
rafa hakim durumda tehlikeli bir kaledir. Hak tealann yard
nyla bunu da slam yurdu edelim." dedi. Gaziler tekbir ge
tirip hcum ettiler. Byk cenkler oldu. Gece ve gndz ka
fire rahat vermediler.
Kafider bu gelen gazilerin amacnn ehri alp ykmak ve
silah zoruyla almak olduunu ve bunu da yapabilecekleri
ni grdler. Mslmanlarn bu kararlln grnce tekfur
larna giderek "Bu gelen Trk'le ne yapacaksn?" dediler.
Tekfur "Ya sizin fikriniz nedir?" diye sorunca kafider "Biz
olsak bu hisar iyilikle veririz." dediler. Tekfur niin byle
dediklerini sorunca kafider "nk Trkler bu hisar zorla
alrlarsa bizleri krar, ocuklarmz esir ederler, mallarmz
yamalarlar, ehrimizi harap ederler. imdi byle olmak
tansa kolaylkla, gzellikle verelim ki bizleri esir etmeyeler.
Hem bu Trkleri gnderen padiah, her ald ehri imar et
meye almtr." dediler. Tekfur "Eer siz byle derseniz
ben de sizinleyim, size kar kmam." dedi.
nc gn aman dilediler, Ahmed Paa da aman verdi.
Beinci gn hisarn kapsn atlar. Padiahn sanca hisa
ra girdi. Burlarda nevbet-i sultani alnd. Mezzinler
ezan* okudular. anlarn kaldrdlar, putlarn krdlar. B
yk bir kiliseyi cuma mescidi yaptlar. Cuma gn cuma
namaz klnd ve Sultan Mehmed Han Gazi adna slam
hutbesi okundu. Ahmed Paa gazilere hilat giydirdi. Alim
ler ve dervilere balarda bulundu. Ahmed Paa, yanna
gelen tekfuru tuttu, hazinesine el koydu ve padiahn hazi
nesine katt. ehrin halkn snflandrarak kayda geirdi.
Zenginlerini, fakirlerini, mallarn, olanlarn, kzlarn, as
kerlerini ayr ayr kaydettiler. Bu halktan ve mallardan pa-

Ezan eair-i i slamdandr. Bir memleketin veya yerin islam yurdu olduu orada
ezan okunmas ile belgelenir.

267

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

diaha layk olanlar aldlar, yerinde braklmas gerekenle


re dokunrnadlar. Askerlerini srp evlerinden kardlar
ve onlarn evlerini gazilere verdiler.
Bundan sonra birka para gemi gnderdiler, etrafta olan hi
sarlar fethettiler. Azak' Yabugermen'i deniz kenarnda olan
hisariar ve erkes vilayetine kadar olan vilayetleri fethettiler.
Ondan sonra Menkb'n zerine geldiler. Toplar kard
lar, kurmaya baladlar. Menkb'n tekiuru Kefe'yi ve vila
yetini feth eden kimselerin geldiini grnce kalkt, Ahmed
Paa'ya hisar teslim etmeye geldi. Bu hisarda tekfurun bir
hsrn bulunuyordu. Hisar vermeye raz olmad. Hisarn ka
psn kapatl ve cenge balad. Hayli zaman harp ettiler. Bu
tekfur ne kadar "Gelin bu hisar teslim edin" dediyse de din
lemediler ve hatta onun karsn ve ocuunu dar karmak
istediler. Sonunda Ahmed Paa bu hisarn cenkle ele gerne
yeceini grnce biraz asker brakp oradan ayrld.
Bir nice gnden sonra hisarn etrafna konulan asker de
hisar brakp ayrld. Hisara yakn bir yerde pusuya yatt
lar. Kafider dururndan habersizdi. Trkn katn ve git
tiini zannettiler. Hisarn iine giren halk kalabalkt. Dar
lktan gayet zahmet ekiyorlard. Trk askerinin ekilip git
tiini grnce hisar halk hisardan kmaya baladlar. Pu
suda olan slam askeri durumu gzetiernekte idi. Hemen
hisara girdiler. Menkb' de bu ekilde fethettiler. Kefe'ye
ne yapld ise ayns Menkb'e de yapld.
Fethettikleri her vilayetin beylerini ve askerlerini karp
srdler, stanbul'a getirdiler. Hazinelerini padiahn hazi
nesine kattlar. Kzlarn, kadnlarn padiahn kullarna
verdiler. Kafirlerin mrlerini sona erdirdiler. Padiah ken
di muradm gerekletirdi. Menkb' e bir kad tayin etti. Ki
liselerini rnescit yaptlar. Padiah adna slam hutbesi okun
du. Btn bunlar Hakk'n yardmyla oldu. Doruyu en iyi
bilen Allah' tr.
iir
Neler fethetti bu han'n kulu Ahmed
Getirdi mallar ve nimetler han' a Ahmed
268

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Yzleri ay gibi olan nice gzellerin


Nicelerini hana getirdi Ahmed
Bu iler ki Ahmed Paa yapt
Neyi buyurduysa yapt Ahmed
Bu Ahmed gediklerin eridir
Nice boluklar kapatt, salamlatrd Ahmed
Bu fetih, Sultan Mehmed kulu Ahmed Paa elinden hicre
tin sekiz yz sekseninde (M. 1475-76) gerekleti.

BLM 1 52
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin
Karabodan gazasm nasl yaptn
ve Karabodan tekfuruyla ne yaptn aklar.

Hak tealann btn kafir beylerinin vilayetlerini ve kendi


lerini verdii padiah, Karabadan tekfurunu sarayna a
rtt ve haracn kendisinin getirmesini sylediler. "Eflak
beyi gibi bize tabi olasn. Hem bizimle olan ilikin nedir bi
lelim." dediler. Kafir bu sze hi itibar etmedi ve iitmez
den geldi. Padiah da bir kulunu gnderdi. "Var o kafirin
vilayetine gir. yice aratr. O kafir seninle ne yapacak g
reyim." dedi.
Gnderdii adam da padiahn kutlu emrini kabul edip
yrd, o kafirin vilayetine girdi. htiyat ve tedbiri terk et
milerdi, o diyarn yabancsydlar ve hem de yollarn
armlard. Bu kafider gelip Mslmanlardan hayli kii
yi ehit ve esir ettiler. Padiahn kulu olan paa da gelip du
rumu bildirdi.
Padiah bu haberi iitince kendisini slam gayreti brd
ve gnlnden nice tedbirler geti. Vezirlerine "Tez hazrla
nn, hem byk gazalar iin hazrlann! Seferim var." dedi.
Padiah emreder etmez hazrlklar tamamland. Sultan'l
mcahidin Sultan Mehmed Han Gazi, gaza niyetiyle stan
bul'dan kp yrd. Allah'n yardmnn eksik olmad
269

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

orduyla Tuna sahiline vard. stanbul'dan gelmeleri emro


lunan gemiler de Tuna sahiline varmt. Padiah gemilerle
Tuna'y geti. Badan vilayetinin tekfurunu arayarak ilerle
di. Badan memleketine girdi. O melun, askerini toplayp
sarp bir dan arasna girmiti. Atl askerlerine de (kama
malar ve) iyi harp etmeleri iin yaya olarak harbe hazrlan
malarn emretmiti. Padiaha bunlarn niyetlerini ve ted
birlerini naklettiler. Padiah "Hey gaziler! slam iin gayret
etme zamandr. Saf saf olup alaylar balayn." dedi. Gazi
ler padiahn bu emrine uyup kafir askerinin zerine yr
dler. Kafir top atmaya balad. Gaziler de gayret-i islam
yreklerinde salamlatrp yrdler kafirin zerine bas
kn ktlar, kilfire gz atrmadlar.
iir
Kartlar birbirlerine cenk ederler
Ama kilfire da dar ederler
Emrolunca kl ekti gaziler
Kafideri krd kan dkt gaziler
Bir dola da gr, ne i eder gaziler
Kafir askerini krd gaziler
Gaziler, kafirler top atnca o top arabalarna saldrdlar,
arabalarn bozdular. Kuluk vaktinde kafir askerlerinin
nne ktlar. ki namaz aras vaktine [gne batncaya]
dein byk harpler oldu. Sonunda Hak tealann yardm
gazilere frsat verdi, kafir askerini krdlar. Katiri o derece
krdlar ki kestikleri balardan minareler yaptlar. Pek ou
nu esir ettiler ve o vilayetin btnnde gazilerin ellerinin
uzand hibir yeri marnur brakmadlar, ykp yakp ha
rap ettiler. ki ay kadar gaziler Karabadan vilayetinde ga
zalar etti. Mal ve nimetlerini, altn ve paralarn aldlar, ya
ma ettiler. Sr sr at ve koyunlarn aldlar. Gzel kzla
rn gaziler koyunlarna bastlar. Sonra tekrar salk ve sela
metlikle Sultan Mehmed Han'n saadetli dneminde vila
yetlerine dndler.
270

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bu gazalarn tarihi Sultan Mehmed Han Gazi elinden hic


retin sekiz yz seksen birinde (M. 1476-77) gerekleti.
BLM 1 53
Bu blm padiahn Karabodan' malup ettikten sonra
dnp Tuna kenarna gelmesini aklar.

Macar kafirinin geldii, Tuna kenarnda, Mslman memle


ketinin smrnda ve Semendire yannda hisarlar yaptklan ha
beri ulah. slam memleketini harap ehnek iin byk hazr
lklar yaprmlard. Padiah bu haberi iitince hemen oradan o
hisariarn zerine yrd. Mevsim k idi ve gayet sert gei
yordu. Vard o hisariarn zerine indi. Yolun darlndan at
yoldan kamazd. Karn derinliini o kadard ki ahn zengi
sinin bile zerinde idi. Tuna suyu da sert bir ekilde buz tut
mu, donmutu. slam lekeri geldi ve buz stnde konakla
d. Hisarlar da Tuna kenarnda idi. Ordu durur durmaz padi
ah yama emri verdi. O gn hcum oldu. Akam vakti katir
ler aman dilediler. Aman verildi. Anlamayla hisariar teslim
aldlar. Padiah kafirlerin hahr olanlann yannda tuttu, hal
r olmayanlan serbest brakh. Varp memleketine gitti. Yann
da kalanlan Anadolu' da hisariara yerletirdi, onlara hmar
verdi. Bunlarn bir ksrmnn hyaneti grld. Bu gibi olanla
n sattlar. O hisariar da yaktlar, hibir iz brakmadlar.
Bu fethin tarihi Sultan Mehmed Han Gazi elinden Kara
badan fethinden iki buuk ay sonra gereklemitir.
BLM 1 54
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi'nin skenderiye'ye*
nasl vardn, orada ne yaptn ve oraya gitmesinin
sebebinin ne olduunu bildirir.

Bir gn Padiah Edirne' de oturuyordu. Konuulurken han


gi vilayetin halknn padiaha itaat etmedii konusu ald.
* iskenderiye veya Arnavutluk iskenderiyesi olarak da eski Osrnanl
kaynaklarnda geen bu ehir, Osrnanl vilayet merkezlerinden ikodra'dr.

271

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

"Bu skenderiye vilayetinin halk dikbaldr. Hi kimseye


itaat etmezler." dediler.
Padiah "O zaman onlarn askerleri oktur ve kendileri de
pek cesurdur?" dedi. Yanndakiler "Devletli sultanm O s
kenderiye halknn dikballnn sebebi o hisariar sebe
biyledir. O hisara gvenider ve o hisar ok salamdr."
Padiah "O hisarn alnmasna bir are yok mudur. Asker
zerine varamaz m? Nasl bir hisardr?" dedi.
"Devletli sultanm Askerin zerine saldrabilecei bir
yerdir. Fakat hisar ok salam bir hisardr. Alnmasnda ok
zorluk ekilir." dediler.
Padiah "O halde hazrlk yapn. nallah o hisar da fetho
lunur." dedi.
Hemen padiahn bir kulunu kodra'ya gnderdiler.
Vard, kodra'ya hcum etti. Hayli cenkler olundu, ama
fethedemedi.
Padiahn mbarek hatrndan o hisarn hayali gitmezdi. Pa
diah Karabadan gazasndan stanbul'a gelince kodra'nn
hazrlyla megul oldu. Gedik Ahmed'e ''Yr, o hisara h
cum et." dedi. Gedik bu emrin yerine getirilmesini biraz ihmal
etti. Padiah onu Boazkesen Hisar'na (Rumeli hisar) hapset
tirdi. Kendisi slam askerini toplad, gazaya niyet ederek yr
d, o hisarn nne geldi. Toplar kuruldu. Byk cenkler ol
du. Hisarn birok yerlerini yktlar, hcum ettiler. Fakat Hak
nasip etmedi, alamadlar. Yenieriden, sipahiden hayli sekin
askerlerle hisar kuattlar. Vilayetin btn alnd, sadece hi
sar fethedilemedi. Padiah devletle tekrar tahtna dnd.
Sonunda braklan o asker, hisar bunaltt. Hisarn iinde
ki kafider askerin ba olan gazilere haber gnderdiler,
"Anlaarak hisar size verelim. u artla ki gidenimiz gitsin,
kalanmz kalsn. Bize zararnz dokunmasn." dediler. Ga
ziler de stanbul' a padiaha haber gnderdiler ve kafirlerin
durumunu bildirdiler. Padiah da raz olup kabul etti. Hi
sar halkyla szleilen hususlarda karara varld. Kafider hi
sar verip teslim ettiler. Halknn gideni gitti, kendi isteiy
le kalan kald. Nice kiliseleri mescit ettiler. Giden kafirlerin
evlerini orada kalan gazilere verdiler.
272

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

kodra kafir lkesi iken elhamdlillah, Sultan Mehmed


Han Gazi elinde slam lkesi oldu.
iir
Fetholdu grn kodra
Yakn hisar odur karaya denize
Onu Hak verdi Gazi ah Han' a
Umuttur ki dne Frenk beriye
Bu fethin tarihi hicretin sekiz yz seksen nde (M.
1478-79) gerekleti. Sultan Mehmed'in btn gazas kod
ra' da tamamland. Ondan sonra geldi, adalet ve ihsanla
megul oldu. stanbul'un yayalarnda tarihin sekiz yz
seksen beine (M. 1480-81) dein gezindi.

BLM 1 55
Bu blm Sultan'l-mcahidin Sultan Mehmed Han
Gazi'nin bu geii konak yerinden o ebedi saraya varmas
ne ekilde oldu, onu bildirir. O sefer hicretin sekiz yz
seksen altsnda Safer aynn 27. gnnde (M. 27 Nisan 1481)
cuma gn oldu.

stanbul' dan hareket edip Anadolu vilayetine gemek iin


denizi geti. Birka konak yeri yrd. Anadolu' da Rebi
ulevvel aynn drdnc gn, perembe gn Maltepe a
yrnda konaklad. Tam ikindi namaz vakti bu geici yurdu
terk edip ebedilik sarayna gt.
iir
Ne zaman ki utu mekanszla
Ne velvele der gr bu mekana
Battnda can gnei cihandan
Iklarn parlts snd
Umarz Hakk'n ba arta
Nice mrted kafir gele imana
273

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 56
Bu blm Sultan Mehmed Han Gazi Allah rahmetine
kavutuktan sonra ka olu kaldn bildirir.
ki oullar kald. Birisi Ertana* hakimi Sultan Bayezid
Han'dr. Birisi de Yunan tahtnda hakim olan Sultan Cem idi.
SORU.- Ya Sultan Mehmed Gazi'ye ne yaptlar.
CEVAP.- Vezirleri, kazaskerleri Sultan Mehmed'in cena
zesini o gece stanbul'a getirdiler. Keklik Mustafa, babas
nn lmn haber vermek iin Sultan Bayezid' e gitti. Bu
Karamanl vezir de kendisinin bir kulunu Karaman' a, Sul
tan Cem' e gnderdi. Ksacas, bu srada olan maceralar ok
tur, ben zetledim. Keklik Mustafa, Sultan Bayezid' e haber
gnderdi. "Sen sa ol. Baban ahirete gt." dedi. Bu habe
ri iitince Sultan Bayezid tahta, yani stanbul' a yneldi.
iir
kr tecelli etti devlet nuru
Yine Hakk'tan eriti cmle nimet
Yine gr Mslmanlar mutlu olacaklar
Ki Hak, Han Beyezid' e yardm etti
lahi! Onun devletinin mrn ziyade et
Yardmndan ona byklk ulasn
lahi! Asilerini hakir kl

Ki kuvvetli ola zatnda heybet


lahi! Devletin frsatn artr

Ki Han Bayezid'dir ehl-i mrvvet


A.ki yaz menakbn bu han'n
Du ede veliler hem de himmet
Sultan Bayezid Han, Rebiulevvel aynn yirmi birinci g-

274

Sultan Bayezid'in, ehzadelii srasnda Ertana slalesinin devlet kurduu


Orta Anadolu' da, Amasya'da vali olarak bulunduuna iaret edilmi olabilir.
Sultan Cem ise devrin kaynaklarnda Yunan taht olarak adlandrlan
Karaman-Konya havalisinde vali olarak bulunuyordu.

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

n pazar gn idi, gelip saltanat tahtn mbarek vcuduy


la ereflendirdi. Taht ve vilayetini marnur etti. Bu hicretin
sekiz yz seksen altsnda, Rebiulevvel aynn yirmi birinci
gn (M. 20 Mays 1481) idi.

BLM 1 57
Sultan Bayezid Han Gazi'nin tahta getiini yazdn, ama
kardei Cem'in ne olduunu yazmadn?
CEVAP.- Aklayaym, zaten bu blm de onu aklar.
Sultan Cem' i Karaman'n alak adamlar kandrdlar. Sul
tan Cem'i alp Bursa'ya gelmek iin yola ktlar. Sultan Ba
yezid' e bu durum bildirildi. ki bin yenieri gnderdi. De
niz tarafndan vardlar. Mudanya'dan Bursa'ya ulatlar.
Cem de onlarla ayn zamanda ulat. Bursa halk Sultan Ba
yezid'in kendisinin de geleceini umuyorlard. Yenierile
rin yalnz gelmesinden ekindiler. Zira yenierilerin bazs
stanbul'da kendi adiarna yakmayacak eyler yapmlar
d. Ayrca Sultan Cem de kendi padiahlarnn olu idi.
Onun iin Cem'in tarafn tuttular. Ayrca bundan nce ya
lanc mneccimlerin de bir yanl kanaatleri vard. Babasn
dan sonra padiahlk Cem'indir, derlerdi. Baz szleri do
ru gibi olmakla birlikte ounlukla byle olmazd.
SORU.- Ya ne idi?
CEVAP.- yle idi. Cem Osmanoullar'nn asl, ilk taht
na padiah olmal idi. Geldi, Bursa' da dedikleri gibi de ol
du. Bursa'da padiahlk da yapt. Bu tarafta Sultan Bayezid
Han'n talihi ve devleti galip idi. O kadim Osmanoulla
r'nn tahtn Sultan Bayezid Han'n devleti fethetti. Cem'in
saltanat ancak bu kadar srd. O yalanc mneccimlerin
batl kanaatleri de bylece tamam oldu. Karaman'n alak
karakterli adamlar da gayet zgn ve malzun oldular.
iir
Neyi kim takdir-i Hak yazd
Onun ksmetidir yazlan divan
275

Ak Paazade J

Osmanoullar'nn Tarihi

Madem hatt salam, katibi stat


Erer menziline onun kervan ba
Talih talihsizlik ki yazla
Ortaya kan onun aklamas
Dal gibi "devlet"te Cem'den daha stndr
Brak kasn Cem' i, tutmayn siz onu

BLM 1 58
B u blm Sultan Cem'in, halas Seluk Hatun
ve Mevlana krullah olu Ahmed elebi'yi
Sultan Bayezid'e yalvarmaya gndermesini,
bundan sonra neler olduunu aklar.
Bu tarafta Sultan Bayezid Han, Sultan Cem'in zerine var
mak iin byk bir orduyla stanbul'dan Anadolu'ya geti.
Yolda Seluk Hatun gelip Sultan Beyezid'le bulutu. Dilei
ni syledi ve cevabn ald. Mevlana krullah olu bu ce
vab Bursa'ya gtrd. Cevap Cem'i Bursa'dan kartt, Ye
niehir'e gtrtt. Sultan Bayezid de Cem'in zerine yr
d. Karaman kargalar ve kuzgunlar, Sultan Bayezid'in a
hinlerini grnce daldlar, katlar. Cem de Sultan Baye
zid'in gcne dayanamad, ban alp kat. Padiahn kul
lar yenieriler eriip btn gelen azab askerlerini krdlar.
Cem'in ordusunda bir hayli torlak ve k dervileri de var
d, onlar da krdlar ve "Siz madem dervisiniz, bu padi
ahzadeler arasnda ne aryorsunuz?" dediler.
Sultan Cem, Yeniehir'den Konya'ya alt gnde vard.
Anasn ve baz cariyelerini alp oradan doru Mekke tara
fna gitti. Sultan Bayezid de ilerledi, Karaman vilayetine gir
di ve o vilayeti zap tetti. Bunun hikayesi oktur, ben zetle
dim. Szn ksas, Sultan Bayezid Han Gazi tekrar an ve
erefle stanbul' a tahtna geldi, ch1s etti. En dorusunu an
cak Allah bilir.

276

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 59
Bu blm Sultan Cem'in Mekke'ye vardktan sonra
ne yaptn ve Sultan Bayezid'in de
burada ne yaptn bildirir.

Sultan Cem, haccn eda ettikten sonra Mekke' den ayrld ve


Msr'a gitti. Bu tarafta Gedik Ahmed Larende' de bulunuyor
du. Zira Karamanolu il' de idi, gelip karklk karmama
s iin bekliyordu. Karaman fesatlar gelecek olursa onlar
datacakt. Cem ise Msr'a varmt. Sultan Cem, Karama
nolu'nun yazm olduu sahte mektubuyla tekrar Anado
lu'ya hareket etti. Sultan Bayezid onun bu hareketinden ha
berdar oldu. Byk bir orduyla stanbul' dan Anadolu'ya
geti. Sultan Cem anasn Msr'da brakt. Kendisi, Adana'ya
geldi. Karamanolu Kasm Bey Sultan Cem'i Adana'da kar
lad. Padiahn hain kulu Ankara sanca beyi de Eng
r' den kap geldi. Cem'le bulutu. Cem Adana' dan Anado
lu'ya yneldi. Gedik Ahmed bunlarn halinden haberdar ol
du ve Sultan Bayezid tarafna yneldi. Bu konuda acayip ve
garaip haller vardr. Ben zetledim, yoksa hainler aa kar.
Cem, Karamaolu'yla yrd, Ankara'ya geldiler. Bu ta
raftan Sultan Bayezid Han da yrd, doru Ankara'ya h
cum etti. Sultan Bayezid Han varmadan o Cem' e varan hain
ve Amasya askerinden Ankara havalisine gnderilen keif
koluyla karlatlar. Aman vermeyip kpek gibi tepelediler.
Onunla birlikte gelen Karaman kuzgunlarnn bir ksmn da
krdlar. Kurtulanlar g bela balarn alp kat.
Bu taraftan Sultan Bayezid Han da devletle ilerledi, Anka
ra'ya vard. Ankara'da birka gn istirahat ettiler. Cem, Ka
ramanolu'yla kap il'e girdi. Sultan Bayezid Han da
Cem'in ardnca tekrar Konya'ya geldi. Asker seip burada
braktlar. Cem kaarak deniz kysna ulat. Bir gemi buldu.
Gemiye bindi ve denize ald. Nereye gittii bilinmez. Bu
konuda da garaip, acayip hikayeler oktur. Ben zetledim.
Sultan Bayezid oradan hareket etti, devletle tekrar stan
bul'a geldi. Tarih hicretin sekiz yz seksen yedisi (M. 14821483) idi.
277

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Dman ki uzaklaa, ii bitmitir
Ad canl ama aslnda ldr
Glmez onun can ve gnl
Haraptr bahesi, gnl solmutur

BLM 1 60
Bu blm Sultan Bayezid Han'n,
Cem'i vilayetinden srp kardktan sonra
Sultan Bayezid'in neyle megul olduunu aklar.

Bayezid devletle stanbul' a geldi, tahtna geti, oturdu.


Devlet erkan sra sra oturdular. Olu Sultan Korkud'u Sa
ruhan vilayetine, bir olu ahinah' Yunan tahtna, Kon
ya'ya gndermeyi dndler. Bunlar yerli yerine gnde
rildikten sonra Padiah stanbul' dan kt. Gaza niyetiyle
Edirne'ye vardlar. Emretti, Anadolu ve Rumeli askerini
Edirne ynne topladlar. Padiah hazreti de gaza hazrlk
laryla megul oldu. Padiah bu meguliyette iken anszn
askerlerin babozuk, edep bilmeyenleri arasnda uygunsuz
hareketler oldu. Bu sebepten gaza ertelendi. Bu iki vilayetin
beylerbeyine emretti kim "Varn, Tuna Suyu kenarnda ba
bam hazretlerinin ngrz katirinin elinden alp ykt ka
leleri tekrar yapn, marnur edin." dedi.
Padiahn emrine itaat ettiler, o sz kabul ettiler. Bu ka
lelere Anadolu beylerbeyi askeri ve mimaryla geldi. Bir ka
leye de Rumeli beylerbeyisi askeri ve mimaryla geldi. Bu
hisariarn etrafndaki gaziler gazayla megul oldular.
Szn ksas, bu hisadar yapld, tamamland. Padiahn
emriyle hisariarn hazrlklarn da yaptlar ve ilerine se
kin askerler koydular. imdi bile o hisardakiler kafirlerle
gaza ediyorlar. Ondan sonra btn iler tamamland, Al
lah'n yardmn esirgemedii askere izin verildi, vilayetle
rine gittiler.

278

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Yapld kaleler Tuna Suyu'nda
Ne soy soylar gazi, kafir soyundan
Soyunu soylar o kafir kzlarnn
Mukadderdir gazilerde bu hudan
Bulurlar mal, nimet, kle, cariye
nar gibi yce servi boyludan
BLM 1 61
Bu blm Sultan'l-mcahidin Sultan Bayezid Han Gazi'nin,
Karabodan vilayetine varp orada neler fethettiini bildirir.

Sultan Bayezid, gaza niyetiyle stanbul'dan kt. Byk bir


orduyla karadan Karabadan vilayetine yneldi. Deniz tara
fndaki ok saydaki gemilerine yiyecek ve top, tfek, ok ve
dier sava ara gerelerini hazrlayp doldurdu. Bu gemile
ri Badan' a gnderdi. Bu taraftan kendisi de karadan ilerle
di, Tuna Suyu'na vard. Nehrin kenarnda konaklad. Derya
tarafndan giden gemiler de gelip padiahn hizmetine yeti
ti. Tuna'y geti. Hisara saldr hazrlklarn yapmlard. Ge
milerden bu malzemeyi kardlar. lerlediler, Kili'nin zeri
ne yrdler. Genel bir saldr iin padiah emretti. Toplar
atlmaya baland. Padiahn kullar ve dier askerler her ta
raftan hepsi hcum ettiler. Bir nice gn iyi savalar oldu. Hi
sar sktrdlar. Kafirler aman dilediler. Padiah onlara
aman verdi. O hisarn emanetini stlenen kii geldi, padia
hn veziriyle bulutu. Elini pt ve "Biz de padiaha aitiz, hi
sar da. Onun esirleriyiz. Padiahtan ne ferman olur ise biz
ona boyun eeceiz." dedi. Hisar teslim etti.
Padiahn slam sanca hisara girdi. Hisarda nevbet-i
sultani alnd. Kafider slam' a davet edildiler. Kiliselerini
mescit ettiler. Gitmek isteyen kafidere izin verildi, ayrlmak
istemeyenleri incitmediler. Saltanat usulne layk ne ise
onu yaptlar.
Birka gn orada kald, oradan devletle Akkerman' a y279

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

neldi. Eflak askeri de kendi beyleriyle hizmete gelmilerdi.


Padiah hazreti emretti. nce yrdler, bir nice gn su
suzluk ektiler. lerlediler, Akkerman'a vardlar. Onu kara
dan ve denizden kuattlar. Fakat bu Akkerman hisarnn
ok fazla hazrl ve silah varm. yle ki hesabn Al
lah'tan baka kimse bilmez imi. Otuz yldr, hisarn etra
fndaki hendei kazarlarm. Dier hazrlklarn da buna
gre yapm imiler. Szn ksas, padiah emretti, byk
sava oldu. Sonsuz cenkler yaptlar. Sonunda hisarn hen
dei padiahn kullar tarafndan toprakla dolduruldu. Hi
sar bunalttlar. Nihayet kafirler aman dilediler ve hisarn
kapsn atlar.
Padiahn slam sanca bu hisara da girdi. Nevbet-i isla
mi alnd. Padiah buyurdu; eminler ehre girdiler, hisar
dan kacak esirleri kardlar. Padiah ok saydaki askeri
ne bu esirlerden nicelerini ihsan etti ve nicelerini de stan
bul'a srgn etti. Nicelerini de Anadolu'da Eski Biga'ya
gnderdi. Nice kiliselerini mescit yaptlar. O srgn olan
kafirlerin bo kalan evlerini gazilere verdiler. Kpak ham
da hizmet iin gelmi idi, harpte bulunmutu, onlara da
hayli balar ve ihsanlar etti.
Bu Osmanoullar'nn nesiinin sonra geleni ncekinden
daha bahtl olarak gelmitir. Buna delil udur: Babalarnn,
dedelerinin alamad hisariar ve vilayetleri Hak teala son
ra gelen oullarna myesser etmitir.
Akkerman' a bir kad tayin etti. Orada slam hutbesi okun
du, cuma namaz klnd. Sultan Bayezid Han adna bu iki
ehirde hutbe okundu.
Bu fethin tarihi hicretin sekiz yz seksen dokuzunda (M.
1484) Sultan Mehmed Gazi olu Sultan Bayezid Han Gazi
elinden gerekleti.

iir
ahn fethi olsun daim
mr uzun devleti kaim
ah pir grsn oullarn srekli
Bu duadr ayn dzen daim
280

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Sen kabul et duan ya Allah


Adam olsun bir ay orulu olaym
Aki yaz menakbn hann
Demesinler sana gafil ve nadim
Kim okursa bu tarihi bir an
Gnlne girmesin onun hi gam
Bu menakbn tamamnn tarihi hicretin sekiz yz doksa
nnda, Receb aynn yirmi altnc gnnde (M. 08.08.1485),
Pazartesi gnnde tamam oldu.
BLM 1 62
Bu blm Adana, Tarsus, Sis Misis, Klek,
Valnakan'n (Alnakan) kimlere ait olduunu
ve buralar kimin fethettiini ve Msrlnn buralara
ne sebepten hkmettiini bildirir.

Osman Gazi'nin dedesi Sleyman ah Gazi Rum'a geldiin


de Caber Kalesi nnde ne hadise olduunu iittiniz. Ger
evler etrafa daldlar. ok'un olu Yregir, Kusun Varsak,
Kara sa, zeyir, Gndz, Ku Timur ve bu alh kii gleriy
le geldiler ukurova'ya ki o zikredilen ehirler bu ovadadr
ve o kaleler bu vilayetin dalarndandr. Yregir ba oldu,
bunlara geldiler. Misis'i aldlar, Adana'y aldlar, Tarsus'u al
dlar. Bu ehirlerin katirieri Ermeni idi. Ermenilerden bu yer
leri ahitle aldlar. Yregir ld, yerine olu Ramazan kald.
Ramazan, Kusun'a Eserlef'i klak olarak, Klek'te Tekrbe
li'ni yayla olarak verdi. Kara sa'ya Mille'ni, Vennak klak,
Bermdek'i yaylak olarak verdi. Ku Timur' a Tarsus' u klak,
Bulgar Da'n yaylak verdi. zeyir'e Pazar', skenderun'u
klak, n [on, z] Da'n yaylak verdi. Gndz' e Misis'i
klak, Sis Da'n yaylak verdi. Ramazan kendisi Adana'y
taht edindi. Kalanlar bunlara tabi oldular. Yaylalarda yazlar
n, klaklarnda klar geirdiler. Nice yllar Ata Kosun Var
sak yaylada Klek Kalesi'ni kendisine tabi kld, iindeki kafi281

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

ri kartb. Kara sa da Alnakan' tabi kld, kafirini kartma


d. Ramazan Misis'i tabi kld, iindeki katiri kartmad. Ra
mazan lnce olu brahim ve nice olu kald.
Szn ksas, bu sylediimiz beyler lnce ok oullar
kald. Her birisinin olu kendi yerinde ba ekti. Msr' da
Sultan eyhi lnceye dein kendi balarna beylik ettiler.
Sultan lnce zeyir'in bir olu kardelerinden kat. Ha
lep'e vard. "Sultan himmet etsin, zeyir ilini sultana alvere
yim." dedi. Sultan Halep naibine ernretti. ok asker toplad
lar, Davud'la vardlar, zeyir ilini fethettiler. Onu Davud ili
ne verdiler. zeyir ili Msrl iline dahil oldu. zeyir ilini bl
dler. Subal zeyir olanlarnn kalaniarna verdiler.
Ondan sonra Gndzolu'na il verdiler. Gndzolanlar'n
dan birka kat, Msr'a vard. Ayas Kalesi'ni Msr'a verdi
ler. Msrl kaleye asker koydu. Ticaret liman edindi. Ondan
sonra Ramazanl'ya memleket verdiler. Ramazanl' dan bra
him Bey kat, Msr'a vard. Msrl ona asker verdi. Geldi,
Adana'y ald. Oraya kardelerini brakt. Sis Kalesi'ni Msr
l'ya verdi. Msrl kaleye asker yerletirdi. Ku Tirnur olu
Tarsus'u Msrl'ya verdi. Msrl da evvelki bey olanlarn
birbiri ardnca azletti. Birine rvet mukabili beylik verdi. Bu
rvet sebebiyle beyleri yoksul oldu, vilayetleri harap oldu.
Sonunda Klek'i de askere verdiler.
BLM 1 63
Bu blm imdiki fethe sebebin ne olduunu aklar.

Msrl, bu ukurova'y zulmle harap etmiti. Sultan'l


mcahidin Sultan Bayezid Han Karaman vilayetini birden
fethedince o vilayetin zayflarnn feryad bu gazi padiahn
mbarek kulana ulamt. Padiah da merhamet glgesi
nin o vilayetin zayflarna ulamasn diledi.
iir
Ik gnderir gne cihana
Ama bir k da olur niane
282

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Parldayan nurudur tutar cihan


Olmutur imdi eserleri ortada
Bu hann eli batya douya ulat
Aki bala yazmaya ve anlatmaya
Padiah bir kuluna o mazlumlar o zalimlerden kurtarma
sn emretti. O kii de emre uyup Nide' den hcum edip
Adana'nn stne vard. O zalimlerin hepsi dalp katlar.
O mazlumlar han'n kulunu iyi karladlar. Adana'dan K
lek Kalesi'ne kadar Valnakan Kalesi'nin halkyla Milen Ka
lesi'nin halk, ayrca Tarsus'un ayanlar padiahn kulunu
karladlar ve kalelerini-teslim ettiler. Padiahn sancann
glgesi altna girdiler ve Ku Timurlu, Kusunlu ve Kara sa
l padiahn kuluna itaat ettiler.
iir
Zalimden kurtard mazlumu han
Dualar etti btn iman ehli
Bu han'n sa nefesi gibi olan hkmn bil
Bu memleket lmt buldu hayat
Msrl rvetle ykt iller
Bu han ihsanyla bir zerre koymaz viran
Bayezid Han devri neye benzer
Peygamberler ire san geldi Sleyman
Zamann cinleri hep hapsedildi
Sultanlar bu han' dan diler aman
Okunsun hutbesi Kabe' de ya Rab
Bu kanuna gre dzlsn tertip erkan
Aki'nin duas han'a her an
Ola mr uzun ok sre devran
Bu fethin tarihi hicretin sekiz yz doksannda, Cemaziyelu
la aynn (M. Mays 1485) balarnda Sultan Bayezid Han'n
Karagz [Mehrned Paa] isimli bir kulu elinden gerekleti.
283

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 64
B u blm Rumeli beylerbeyisi Ali Bey'in
Karabodan vilayetine gazaya gitmesine
neyin sebep olduunu, o vilayette kimin olduunu
ve ne suretle oraya varp ne yaptn aklar.

Sultan'l-mcahidin Sultan Bayezid Han Gazi, Kili ve Ak


kerman vilayetini fethettikten sonra o vilayetin baz mna
fk katirieri gnlden itaat etmemilerdi. Karabodano
lu'na hisarn alnmasna hazrlk yapmas iin haber gn
derdiler. Karabadanolu merdivenler yaptrd, asker top
lad ve gemilere doldurdu. Geceleyin su tarafndan hisarn
dibine geldiler. Hisarn iindeki kafider de bekliyorlard.
Hisar bekleyen gzcleri mnafk kafider ldrdler.
Szn ksas, hisara geceleyin merdivenleri dayadlar. Ba
z gaziler durumu fark ettiler, ama kafider hisara kncaya
kadar beklediler. Kafider hisara knca Allahu ekber, diye
rek kliarna sarldlar. Sabaha dein dman krdlar. Ka
rabodanolu ban zor kurtard. Yanndaki kafirlerin ni
cesini esir ettiler, padiahn huzuruna gnderdiler. Padiah
da saltanatma layk ne ise onu yapt.
iir
Hilesi kafire gr ne edecek
Yklp evleri ilden gidecek
Oul, kz ve maldan ayrlacak
Ne getirdi bana kt olacak
Sonunda han bir kuluna emretti, "Var o kafirin memleke
tine gir ve fethet. Zira onlar geceleyin hisar almaya gelmi.
Sen ise oraya gndz aka var ve hem o kafirlerle kar
lamaya al. Allah'n yardmyla onunla hakla ve hakkn
dan gel. Eer kafirle karlamayacak olursan o zaman vila
yetlerini yk, yak ve harap eyle, adamlarn esir et." O da
padiahn emrine uyup gitmeye niyet etti.

284

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Hemen Ali kuand silah
Belinde Zlfikar bindii Burak
Allah'n yardm onunladr
Peygamberin mucizesi ona kandil
Veliler hazr oldular duaya
Ali gnllerde yer edindi
Yrtili himmetiyle Gazi Sultan
Demez gidecei yere yakn veya uzak
Gazaya gitti bu himmet eri gr
Tmar ya am olmal ya da Irak
Ali Bey gaza niyetiyle yrd. Tuna Suyu'nu geti, Eflak
vilayetine girdi. Eflak beyleri ve sipahileri toplanp itaat
edip geldiler, Ali Bey'le birlikte yrdler.
aban aynn yirmi beinci gn Bodan vilayetine geldi
ler. Bodan vilayetinin nice beyleri ve askerleri itaat edip
boyun ediler. Ama Karabadanolu ortadan kayboldu,
nereye gittii bilinmedi. Nice gnler dalar, dereler ve sal
ralarda aramadk yer brakmadlar. Karabodanolu'nun
izine rastlayamadlar.
Sonunda onun askerlerinden birisini ele geirdiler. Kara
badanolu'nun nerede olduunu sordular. Kap Leh vi
layetine girdiini rediler. Beylerbeyi de gazilere o vilaye
te saldrnalarn emretti. Gaziler her taraf talan ettiler. ok
fazla ganimetler elde ettiler. Gaziler altn, gm ve eitli
kumalar aldlar, ayrca ok fazla gzeller esir ettiler. Drt
ayakl davarlar srp gtrmeyi az para getirir diyerek is
temediler. Beylerbeyi Bodan'n payitahtn ykt ve kle
riyle saraylarn harap eyledi. Baka ehirlerini ve kylerini
de ykt ve yakt, gazileri ganimetlerle zengin etti. Sonra yz
akyla padiahn hizmetine tekrar dnd.
SORU.- Bu Karabadanolu nasl bir kafirdir ki bu du
rumlar bana geldi.

285

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iirle cevap:
Kraln memleketini basmt
Sleyman Bey onun yayn gevetmiti
Hem Eflak' da korkutmutu
Nice kere memleketini rktmt
Sultan Mehmed'le de arpt
yi vurutu ama askeri krld
Kendi ban zor kurtard dmanndan
Bu kafirdir nice askeri datan
Bayezid Han'n heybeti onu kard
Onu Leh beyinin lkesine gnderdi
Aki yaz bu han'n evketini
Kulu Ali'de olan himmetini
Bu han'n himmeti her kulunadr
Fakat bu kul yolda edinmi himmeti
Karaman'da odur Varsa kran
Vidin' de Macar' a kl vuran
nc mertebede devletin talihi ald
Ziyade oldu Hakk'n nimeti
Nice yz bin kulu var devlet sahibi
Fakat Ali'nin stndr eli
Bu gazann tarihi hicretin sekiz yz doksannda Sultan
Bayezid Han kulu Ali Bey'in elinden gerekleti.

BLM 1 65
Sultan Bayezid Han Gazi'nin Hasleti ve Eserleri

Amasya' da bir byk medrese ve bir imaret yapt. Osman


ck'ta Kzlca Irmak (Kzlrmak) Suyu'nun zerine bir b
yk kpr yapt. Tokat'ta bir imaret, Edirne'de bir byk
medrese ve yine byk imaretle bir hastane ve Tunca Su286

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

yu'nun zerine bir byk kpr yapt. Hem o vilayet ada


leti ve balaryla doldu. O Rum vezirinin bozduu gele
nekleri Osmanl kanunu (nizam ve tresi) zerine tekrar
fazlasyla iade etti. Gelen fakir zengin gider oldu. O nesli
belli olmayan vezirin bozduu vakflar ve mlkleri tekrar
sahiplerine verdi. Bu saltanat ve evketin glgesinin saade
ti insanlarn yaad her mekan doldurdu. Etraftan devle
tin merkezine dier padiahlarn elileri gelmeye balad.
Macar padiahndan iki eli geldi. Ayrca Leh vilayeti padi
ahndan, Eflak, Frenk padiahlarndan, Tatar hanndan,
erkes beylerinden, Msr sultanndan, Hindistan padia
hndan eliler geldi. Bunlarn hepsi padiahn huzuruna ay
n vakitte geldiler. Sultan Bayezici Han'n balarn alp
vataniarna dndler.
iir
Cihana Hak halife etti han'
Cihann btn padiahlar nnde el balam
Hilafet taht zre gazilerin han'
Aydnlatmakta iman mlkn
Mehmed Han olu Bayezici Han
Giderdi dnyadan ek ve pheyi
Arap, Acem, Hint ve Bulgar
Boyun eenidir bu zamann halklar
Sylenildi trl diller alem ire
Fakat Aki' dir menakp tercman

BLM 1 66
Bu blm Osmanoullar'nn yce eiinde bulunan
vezirlerin adlarn ve eserlerini aklar.
lk vezir Hayreddin Paa, Orhan zamannda Bilecik kad
syd. Akyaya'y Orhan Gazi ona yazdrd. O zamanlarda
yaya olmak iin, bizi yaya yazn diyerek iyi atlar hediye edi
lirdi. Sonunda znik kads oldu. Gazi Hnkar'n kardei
287

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Sleyman Paa Allah'n rahmetine varnca Gazi Hnkar


Rumeli'ne gemeye niyet etti; o zaman Hayreddin'i kazas
ker edindi. Rumeli'ne onunla birlikte geti. imdiki yenie
riyi de Hayreddin ortaya karmtr. Kazaskerlikten vezir
lie geti. Kendisine Hayrettin Paa denilmitir. Zira padi
ah srekli hayra ynlendirirdi. Fakire, zengine, ilim ehline
Osmanoullar'nn kapsnda hrmet gsterilmesi onunla
balad. Sonunda znik'te bir cami ve imaret yapt ve Allah
rahmetine kavutu.
Kendisinin olu kald. Biri Ali Paa, biri brahim Paa
ve birisi de lyas Paa' dr.
Ali Paa, Bayezid Hnkar'a kazaskerlik ve vezirlik yapt.
Eserleri: imdi kadlarn cret almalarn o balatmtr. Taf
silini yukarda vermitim. Bursa' da bir imaret yapt. Al
lah'n rahmetine vard. Ali Paa hem Emir Sleyman'a da
vezir olmutu. Kardei brahim Paa, Sultan Mehmed
Amasya'da iken kazasker olmutu. Bursa'ya gelince vezir
oldu. Hem o da kardei ve babasnn izinde yrd. Ondan
sonra Sultan Murad'a da dahi vezir oldu. znik'te bir imaret
yapt. Allah'n rahmetine vard.
Onun olu Halil Paa, Sultan Murad' a ve Sultan Murad
Han olu Sultan Mehmed Han Gazi'ye de vezir oldu. So
nunda znik'te bir imaret yapt ve Bursa'da Emir Seyyid'e
bir misafirhane yapt. Sonunda mazlum olarak ehit oldu.
Allah'n rahmetine vard. Kendisinin iki olu kazasker ol
mutur ki birisi Sleyman elebi dieri brahim elebi' dir.
Hasan elebi'nin eserleri: Bursa'da bir kervansaray yapt
ve gelirinin yarsn Medine-i Resul'e vakfetti.
Bayezid Paa'nn eserleri: Amasya'da bir imaret, Bursa'da
bir medrese yapt. Allah rahmetine vard.
Hac Halil Paa'nn eserleri: Taroac'ta bir zaviye, G
m'te bir medrese yapt. Allah'n rahmetine vard.
Karaca Paa'nn eserleri: Yeniehir civarnda bir zaviye yapt.
Hac vaz Paa'nn eserleri: Osmanoullar'nn kapsnda
ki paalar, sinilerle len ekmeyi ondan grdler. Hem
baka memleketlerdeki hner ehlini o Anadolu'ya getirt
mitir. Kazova'da bir medrese ve bir zaviye ile Bursa'da bir
288

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

mescit ve bir medrese yapt. Vakflarndan Kabe'deki fakir


Iere pay ayrtt. Her yl bu belirlenen miktar gnderirler.
Mehmed Aa'nn eserleri: Osmanck'ta bir imaret yapt.
Fazlullah Paa'nn eserleri: Edirne'de seyyidlere mahsus
bir imaret yapt.
Sarca Paa'nn eserleri: Gelibolu'da bir imaret yapt.
shak Paa'nn eserleri: Eynegl'de (negl) bir imaret ve
bir medrese yapt. stanbul' da bir mescit ve Selanik' te bir
Cuma mescidi yapt.
Kula ahin'in eserleri: Filibe'de bir imaret ve bir medrese
yapt.
Tuturmezikolu Kasm Paa: Edirne' de safilere has bir bi
na ve Karahisar' da bir Cuma mescidi yapt.
Zaanos Paa'nn eserleri: Balkesir'de bir imaret ve bir
medrese yapt.
Kemal Paa'nn eserleri: stanbul'da lnce stne bir tr
be yaptlar.
Veliyddinolu Ahmed Paa'nn eserleri: Gzelierin gz
lerini, kalarn, zlflerini ve benlerini srekli methetti ve
bu hal zere ld.
Mustafa Paa'nn eserleri: Ermeni Pazar'nda bir imaret
yapt. Sonunda bir iftirayla ehit oldu.
Gedik Ahmed Paa'nn eserleri: Karahisar'da bir imaret
ve bir medrese yapt. Sonunda padiah iin umduu ey
kendi bana geldi.
Mahmud Paa'nn eserleri: stanbul'da bir imaret ve ya
nnda bir medrese ile Sofya'da bir Cuma mescidi yapt. Va
kflarnn cmlesinden Medine-i Resul'n fakirlerine, alim
lerine, peygamber mescidinin kapclarna ve kandil yakan
Iarna ylda bin filori belirledi. Her yl gnderirler ve bu
mebla ular. Ayrca Medine-i Resul'de, Resulullah'n ru
hu iin her gn bir hatim okunur.
Mesih Paa'nn eserleri: Gelibolu'da bir Cuma mescidi
yapt.
Fayik Paa'nn eserleri: Henz eser brakmak niyetindedir.
Nianc brahim Paa'nn eserleri: Edirne'de bir medrese
yapt.
289

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Rum Mehmed'in eserleri: Osmanoullar'nn kapsnda o


vezir oluncaya dein sregelen adetlerin bazsn o kestirdi.
skdar'da bir imaret yapt. Sonunda baka vezirler iin
umduu ey kendi bana geldi.
Hakim Yakup'un eserleri: Osmanl memleketinin bt
nnde iitilmedik ve grlmedik bidatleri o ortaya kard.
Onun zamanna dein padiahlarn zel ilerini fesat kar
c olduklarn syleyerek Yahudilere vermezlerdi. Hakim
Yakup vezir olunca ne kadar a yYahudi varsa padiahn i
lerine kartlar. Latife: Hakim Yakup bir gn Cuma mesci
dine varm, stanbul Yahudileri ok zlmler.
Sinan Paa'nn eserleri: Vezirlikten azl edilince yine ilme
yneldi.
Manisa elebisi'nin eserleri: stanbul'da mescit yapt. Sa
ruhan ilinde bir kasahaya su gtrd.
Nianc Paa'nn eserleri: Nesli belli deildir. Allah'n kul
larnn malna, kanna ve rzna el uzatmt. Nerede uygun
suz iler varsa onun icaddr. Osmanl memleketinde slam
hukukuna uygun vakflar ve mlkierin hepsinin artlarn
bozdu. Gelirlerini padiahn hazinesine getirdi. Sorana da
"Bunlar mensuhtur (hkm kalkmtr.)" dedi. Bazsn da
trnar olarak verdi. Ben kendisine "er'-i Muhammedi ile
olan vakflar ve mlkler nasl mensuh olur (hkm ortadan
kalkar) Hazret-i Muhammed, peygamberlerin sonuncusu
dur. Ondan sonra bir peygamber daha gelmemitir ki onun
eriatn mensuh etsin." dedim. Bana cevaben "Sana ait olan
neyini aldlar ki byle konuuyorsun." dedi.
Kasm Paa'nn eserleri: Hatunu Alanya beyi kznn ma
lyla stanbul' da bir Cuma mescidi yapt. ld vakit ba
sz defnettiler.
Cezeri Kasm Paa'nn eserleri: stanbul'da bir mescit ve
muallimhane yapt. Edirne' de bir Cuma mescidi, Bursa' da
bir medrese ve Kefe ile erkes vilayetincieki Taman'da da
birer Cuma mescidi yapt.
Davud Paa'nn eserleri: stanbul'da bir imaret ve bir ca
mi yapt, iinde Cuma namaz klnd. Ayrca bir tatl, gzel
su da getirdi.
290

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Hzr Aaolu Mehmed Paa'nn eserleri: Amasya'da bir


imaret yapt.
Fenariolu Ahmed Paa'nn eserleri: O da henz eser b
rakmak niyetindedir.
Bu zamana dein bunlar vaki oldu.
iir
Hani bunlar ki suret balam ortaya kniard
Bunlardan nice glenler alamiard
Bunlar mlk kendilerinin oldu sanrlard
Yalan hayale gnl balamlard
Bunlar gitti dnyada ancak hayalleri kald
Bu hayaller nice canlar dalamt
A.ki bu menakb ki yazdn
Niceler buna tarih balamt

BLM 1 67
SORU.- Ey dervi! Bu Osmanolu'nun byk medreseler

ve imaretler yapmalarndan muratlar memleketi mi yoksa


ahiretlerini mi marnur etmektir?
CEVAP.- Ahiretlerini marnur etmektir. Hem vezirlerin
imaretlerinden de anianan odur ki bunlarn da niyetleri pa
diahlarnn niyetlerine tabidir.
Eer bu yaptklar imaretlerde bu niyetlerinin eseri bazen
grnr bazen grnmez, sebebi nedir, dersen ...
CEVAP.- Bunlarn hayr veya errine alimlerle derviler
sebep olur. Zira vezirler alimlerle dervilere tabidirler.
imdi, bu Osmanolu kerametleri zahir olan insanlardr.
Bu padiahlardan zahir olan her ey bunlarn vezirlerinde
de zuhur eder. Bu padiahlarn yannda olan bu vezirler
bunlarn mahremleridir ve bu vezirlerin de kendilerine
mahrem birer kethdas vardr. Bu kethudalar alimler, der
viler, sradan insanlar ve cahillerin sohbetlerinde bulunur
ve her ne iitirlerse gelirler vezirlere naklederler.
Bu kethdalarn bazs yani doru sanrlar, gelirler pa291

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

alara haber verirler. Yanln doru olduu zerinde srar


ederler. Bu sebepten de alemde nizarn bozulur. Yine bu se
bepten Osmanoullar'nn imaretlerinde kavga ve ekime
eksik olmaz. Aslnda bu imaretleri yapann murad, ahiret
hayrn, yani iyilik ve gzelliini elde etmektir. Bu niyetle
bir emin kiiye imaretin ilerine bakma vazifesini verir. O
da kalkar kendi gnlnce i iler, gelen misafirin bazsna
yemek verir, bazsna vermez, bazsn da bu imaretiere al
mazlar. Buna sebep de senin iin gcn vardr veya bu e
hirde baka bir imarette kalyormusun derler. Ksacas, bu
imaretierin hizmetkarlar bunlarn kalmasna izin vermez
ler. Byle olunca da hayr sahiplerinin hayrna engel olmu
olurlar. Ksacas, bu hale vezirler muttali olunca padiahn
emriyle hayr sahibinin hayrnn devam iin bir mfetti
gnderirler. O da gelip misafirin yemeklerini keser, ocan
kln satar, imaretin ekmeini kltr, hizmet edenlerin
nafakasn keser ve halktan almas gerekenden fazlasn alr.
Bu ekilde gelirleri artrr, gelir padiahn hazinesine koyar.
Halbuki padiahlar bu hayratlar ahiret iin etmilerdir.
iir
Garazsz syleyen Hak kelamn
Kiiler var almaz onun selamn
Ad cahil olur yahut gnahkar
Szn hepsini hak syledii iin
Mzevir olsa dinler szn
Ederler ya kad ya da imam
mittir ki Han Bayezid zamannda
Bula bu alem eriat nizarnn
A.ki akla hayr erbabn
Ki vereler misafirin yemeini

BLM 1 68
imdi ey azizler! Bu Osmaoullar'nn klc slam klcdr.
292

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bunlar gibi padiahlarn vezirlerinde de gayretllllah gerek


lidir ki padiahlarn hayrlar kat kat olsun. Bu vezirlerin
yanlarna gelen alimler veya derviler dnya kelamn eder
ler. Ahiret kelam ettiklerinde de yine maksatlar dnyalk
tr. imdi bu paalar da bizim bu halimizi grnce "Bizler
le bunlarn fark nedir?" derler. Ey derviler Bu sylediim
szlerle aslnda kendi durumumdan haber veriyorum.
iir
Paalarn derdi kuma veya filori
Gzetirler ne zaman alacaklar brn
Eer gzel bir cariye gelse veya olan
Hemen onun gizli huy ve yaants ortaya kar
Kap grevlileri gelenin elini gzetir
Bular ellerine dnya kiri
Aki armaan bil duadr
Ular cmle dnyaya nuru

BLM 1 69
Osmanl padiahlarnn hasletleri

Osman Gazi Han'n hasleti her ayda bir kere yemek piirtip
fakiriere yedirmek ve giysiler giydirmek, ayrca dul kadn
lara sadaka vermekti.
Orhan Gazi'nin babas, ayda bir yemekler piirttii fa
kirlerin gelmesi ve her gn yemekler yemesi iin imaretler
yapt. O imaretlerde kalanlarn yemeksiz braklmamasn
salad. Fazlaca sevdii dervilere zaviyeler yaptrd. Ni
tekim Geyikli Baba zerine bir Cuma mescidi ve zaviye
yaptrd.
Olu Hnkar Gazi'nin hasleti; o da babas gibi imaretler
yapt ve fazlaca sevdii derviler iin zaviyeler yaptrd. Cu
ma gnleri bulunduu ehirlerde Cuma namazndan sonra
fakiriere sadaka olarak akeler datt.
Olu Bayezid Han'n hasleti; o da babas ve dedesinin
293

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

yapt imaretlerden fazla imaret yapt. Her Cuma gn bu


lunduu ehirde sadaka datrd.
Olu Sultan Mehmed Han Gazi de imaretler yapt ve
Mekke'yle Medine'ye sadakalar gnderdi.
Sultan Murad'n hasleti; o da imaretler yapt ve her yl
Kuds-i erif, Halilrrahman, Medine-i Resul ve Kabe'ye
(Mekkelilere) sadaka olarak datlmas iin bin be yz
filori gnderirdi. Her yl kendisinin adeti bulunduu ehir
de bin filori seyyidlere kendi mbarek eliyle paylatrma
syd. Yine babas ve dedesinn sadaka datt her ehirde
bu da fazlasyla datrd. Ankara taraflarnda Balk Hisar
denilen bir nice ky Mekke iin vakfetti ki buralardan hay
li miktarda meblalar toplanr.
imdi, bu Osmanoullar'nn hasleti iyidir ve hep iyi ola
gelmitir.
Hikaye: Sultan Murad- Gazi'ye vezir olan Fazlullah Pa
a'ya padiah, her yl Mekke'ye gnderilen sadakann yine
gnderilecei vakit gelince "Fazlullah! O filorileri yine Ha
lilrrahman'a, Kuds-i erif'e, Kabe'ye ve Medine'ye gn
der. Mevlana Yien hacca gitmeye niyet etmi. O paray al
sn her sene gelecek haclar beklemekte olan Resulullah'n
ehri Medine fakirlerine datsn." dedi.
Hazinede filori bulunmad, Halil Paa' dan dn aldlar.
Padiah "Halil! Sakn rvet paras verme." dedi. Halil Pa
a "Devletli sultanm Atarndan miras kalan filoridir." dedi.
Fazlullah padiahn zaman zaman helal mala ihtiyac oldu
unu grdnden "Devletli sultanm Padiahlara hazine
gereklidir. Eer sultanm buyurursa hazine toplaya
ym." dedi. Padiah "Nasl toplayacaksn?" diye sorunca
Fazlullah "Bu vilayetin halknda ok mal vardr. Padiahla
rn zaman zaman bir ekilde almas caizdir." Sultan Murad
Gazi "Fazlullah! Nasl bu sz sylersin. Bizim vilayetimiz
de helal lokma vardr ki onlar baka vilayetlerde yoktur.
Birisi madenler, birisi katirden alnan hara vergisi, birisi de
gazalardan elde edilen maldr. Hem bizim askerimiz gazi
ler ordusudur. Bunlara helal lokma gereklidir. Askerine ha294

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

ram lokma yediren padiahn askeri harami olur. Harami


nin harpte direnci olmaz, ne olaca da malumdur." dedi.
Ksacas Fazlullah'n aziine bu sz sebep oldu.
iir
Ne han ki uzata zulm elini memlekete
lnce varmaya rahmete
unlar ki dnyay put edindi
Gnl balamtr bir pl kla
u kim benzer oturmu viran bir evde
Habersizdir stne duvar yklacak
Ak! ver d kendine
Unutma btn ekiemierin paralanacak

BLM 1 70
Bu blm bu padiahlarn topladklar mallarn
sonunda ne olduunu aklar.

Merhum Yldrm Hnkar mal toplad, memleketin ileri


kald. Akeler toplayp hazineye koyard. Memlekette ke
satlk oldu. Sonunda o mal bedbaht Timur yedi. Memleket
ise ayak altnda kald.
Badat padiah Sultan Ahmed hazine toplad. Topladk
lar mallar sandklara koydurdu, gece vakti Dicle'ye brak
trd. Irman dibine indirdi. Bu ii yapanlar da kimseye
dememeleri iin ldrd. Sonunda o mal suda kald. Ken
disi de soyu sopuyla ld gitti.
iir
ster ki dnyasn suya koya
Nice susuzlar suda helak ede
Mal sevgisi onu dinden kard
Yz kara gnah ykn gtre
Biri de Horasan padiah Mirza ah idi. ok mal toplad
ve o da sonunda bunlar gibi telef oldu.
295

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Rum padiahlarndan Karamanolu brahim Bey de mal


toplad. Sonunda ne olduunu iittiniz.
imdi ey derviler Mal odur ki hayra sarf oluna. Padiah
larn dostu odur ki karn tok ola ve doru ola. Salam ordu
ona derler ki tok ola ve kalabalk ola, alk derdi olmaya.
iir
Ne gzel mal ki hayr iine harcayasn
Ondan her iine veresin
Ne ekilde onu topladn sen
karrdn eie bakan gz bile
Aki mal deme senden kalana
Ya ceza ya hesap gele bana
Ariflerden birisine "Padiaha hazine gerekli midir?" diye
sordular. Arif cevap verdi: "Bir asl hazine vardr ki o gerek
lidir." "O ne hazinesidir?" diye yine sorduklarnda "Halkn
hayr dualar padiahlara hazinedir." cevabn verdi.
Hangi han ki dnyadan adaletle gitti
O ahirette bile tahta gitti
Panilik mlknde adaletli sultan oldu
Bakilik mlkne sevgili ve tertemiz halde gitti
SORU.- Ey dervi! Bu menakplarn zetlediin Osma

noullar'nn zamannda alim-i rabhaniler (manevi halleri


yksek alimler) ve dervilerle salih insanlar yok mudur ki
onlar hi anmadn?
CEVAP.- Vardr. Erturul zamannda Baba lyas Divane
vard. Anadolu'ya Erturul'la birlikte gelmilerdi. Koum
Seydi vard. Kendisi Baba lyas'n halifesiydi. Bunlar kera
metleri ak olan ve dualar makbul dervilerdi. Olu Os
man Gazi zamannda alimlerden Tursun Fakh vard. Der
vilerden Baba Muhlis ve Osman Gazi'nin kaynbabas Ede
bal vard. Bunlar da dualar makbul dervilerdi. Olu Or
han Gazi zamannda alimlerden Davud- Kayseri, Taced296

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

din-i Krdi ve dervilerden Ak Paam Hazreti vard. Ge


yikli Baba, Yunus Emre, eyh Tapduk Emre, Ahi Evren, Ka
raca Ahmed Sultan da Gazi Hnkar zamannda bulundu
lar. Bunlar da kerametleri aka ortada olan ve dualar ka
bul edilen dervilerdir.
Olu Gazi Hnkar zamannda bu azizierin bazs hayatta
idi. Alimlerden Koca Efendi ortaya kh ki onun olunun olu
Acem memleketinde Kadzade-i Rumi denilmekle mehur ol
mutu. Dervilerden Abdal Murad, Musa Baba ve Pir Ahmet
Cesteri... Bunlarn hepsi kerameti aka ortada olan kiilerdi.
Yldrm Bayezid zamannda alimlerden Mevlana ern
seddin-i Fenari ve Mevlana Kutbeddin-i zniki, eyh Yar
Ali Horasani ve eyh Cezeri Sirozi ve dervilerden eyh
Hamid ve eyh Fahreddin Mudurni... Bunlar da kerametle
ri aka ortada olan dervilerdi.
Olu Sultan Mehmed Han Gazi zamannda bu dervilerin
bazs hayatta idi. Alimlerden Mevlana Hayreddin-i Herevi,
Mevlana Fahreddin, Seyyid Mehmed-i Buhari ve Rum' dan
eyh Hac Bayram vaki oldu. Bunlar da dualar kabul olan
dervilerdi.
Olu Sultan Murad- Gazi zamannda bu dervilerin ba
zs hayatta idi. Alimlerden Mevlana erefeddin-i Krmi,
Mevlana Hayreddin-i Krmi Anadolu'ya geldi. Ayrca
Mevlana Ahmed-i Grani Msr' dan ders-i am(lk) yapp
geldi ve Anadolu'da pek saygn bir mft oldu. Derviler
den Akemseddin ve eyh Abdurrahim-i Rumi ve Akbyk
vaki oldu.
Olu Sultan Mehmed-i Gazi devrinde bu dervilerin ba
zs hayatta idi. Alimlerden Mevlana Hsrev vard. Mevla
na Yigan devrin mfts oldu. Dervilerden eyh Abdl
latif-i Makdisi ve Zeyni neslinden ve eyh Hafi'nin tarikat
sUsilesinden Gmolu geldi. Halvetilerden duas mak
bul olan Mevlana Alaeddin geldi. Mevlana Mehmed Zirek,
Hzr Bey elebi ve Hocazade ve bunlarn emsali derviler
pek oktur. Bunlarn hepsi duas makbul olan kiilerdi.

297

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Ne devran oldu Han Mehmed'in devran
Ki ruh ve can verdi Mehmed Anadolu'ya
Onun devletinin zamannda
Ziyade oldu Muhammed'in dini
Bu Osmanoullar'nn bata gelenidir
Durumu, yedinci padiahtr Mehmed
Sekizinci olarak arld Bayezid Han
Yedi yer marnur etti an, Mehmed
SORU.- Ey dervi! Bu Anadolu memleketinin dervileri
alimierinden bahsettin ama Hac Bekta Sultan' niye anma
dm?
CEVAP.- Bu andm derviler Osmanolu vilayetinde
olanlardr. Bu Hac Bekta hibir padiahla birlikte bulun
mad. Bundan dolay ondan bahsetmedim. Hac Bekta Ho
rasan' dan gelmiti. Mente adnda bir kardei vard. Bera
berce kalkp geldiler. Doru Sivas'a, oradan da Baba lyas'a
geldiler. Krehir' e vardlar ve oradan da Kayseriye'ye gel
diler. Kardei Mente, Kayseri' den yine Sivas'a vard. Eceli
nin orada gelecei yazl imi, onu ehit ettiler.
Bunlarn hikayeleri oktur, ama hepsi de bilgim dahilin
dedir. Hac Bekta Kayseri'den Karayol'a (Karayk) geldi.
Mezar imdi oradadr.
Rum'a gelen drt grup insan vardr. Biri Gaziyan- Rum
(Anadolu Gazileri), biri Ahiyan- Rum (Anadolu Ahileri), bi
ri Abdalan- Rum (Anadolu Abdallar) ve birisi de Badyan
Rum'dur (Anadolu Baclar). Hac Bekta Sultan bunlarn
iinde Badyan- Rum'u tercih etti ki o da Hatun Ana'dr.
Onu kz edindi, keiflerini ve kerametierini ona gsterdi ve
ona teslim etti. Kendisi Allah'n rahmetine vard.
SORU.- Bu Hac Bekta'n bunca mridi ve muhibbi var
dr, bunlarn biatleri ve silsileleri nereden gelir.
CEVAP.- Hac Bekta, srrn, keif ve kerametlerini, her
nesi var ise Hatun Ana'ya emanet etti. Kendisi meczup bir
dervi idi; eyhlik ve mridiikten uzakt.

298

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Abdal Musa derler bir dervi vard. Hatun Ana'nn mu


hibbi idi. O zamanlarda eyhlik ve mridlik fazla yoktu, ta
rikat silsilesi de bulunmuyordu. Hatun Ana onun (Hac Bek
ta'n ?) zerine bir mezar yapt. Geldi Abdal Musa bir nice
gn burada kald. Orhan devri geldiinde gazalara katld.
SORU.- Bu Bektailer yenierilerin bandaki tae Hac
Bekta'n tacdr, derler.
CEVAP.- Yalandr. Bu brk Bilecik'te Orhan zamannda
zahir oldu. Yukardaki blmde akladydm. Ancak Bek
tailerin giymesini sebep Abdal Musa' dr. Orhan zamann
da gazaya geldi ve bu yenierilerin arasnda onlarla birlikte
sefere katld. Bir yenieriden eski bir brk istedi. Yenieri
de bandaki klaln kard, bunun bana giydirdi. Abdal
Musa memleketine geldiinde o brk bandayd. "Bu ba
ndaki de nedir?" diye sordular. O "Buna elef (elif brk)
derler." dedi. Allah' a yemin olsun ki bunlarn bandaki
taelarnn asl budur.
SORU.- Bu Resul elebi'nin olu Hac Bektaolu Mah
mud elebi'nin mritlerinden ilim sahibi kimse var mdr?
CEVAP.- Vardr! Afyonkelik, halkalar takmak, toplak,
tplak [?] ve eytani adetler oktur. Bu halk onun eytani,
Rahmani mi olduunu bilmezler. Her kim Hac Bekta, Os
manoullar'ndan birisi ile grt derse, bilin ki yalandr.
iir
rnrn bin yl olsa da aldanma sakn
Bu cihan fitne dolu felek de gaddar
Nasl aldanr akll olan bu fani dnyaya
mr tomar drld tamam oldu defter
Ecel yeli eser ok efkatlidir
Hayallerini krp mit brakmaz
Ne zor bir dnemde bulunuyorsun Aki sen
Geer sonbahar asker gaziyi basar
Bu macerann [?] tarihi hicretin sekiz yz altm birinde (M.
1456-57) Sultan Mehmed Han Gazi devrinde gerekleti.
299

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

EK*
BLM 171
Bu blm bu maceralardan sonra ne olduunu anlatr.

Sultan Mehmed Gazi, Trabzon gazas niyetiyle Anadolu'ya


geti. Neye niyet ettiyse Hak teala onu ona myesser eyle
di. Her memlekette okunan hutbe ve baslan sikke kendi
adna oldu. Devletle tekrar tahtna dnd. Her tarafn padi
ahlarndan tahta geiini kutlamak iin eliler geldi, ama
Msr sultanndan eli gelmedi. Adet, muhabbet terk edildi.
Aralarndaki dmanla bir sebep de budur. lk sevgi
gsteren sultan oldu. O Karaman'a gelen beylerbeyi sultan
oldu. Bu erkes taifesi bunu kabullenemediler. Bu sebepten
eli gnderilmedi. Padiah da buna bir para zld. Ho
kadem, Msr'a sultan olunca padiah da ona tahta geiini
tebrik iin eli gndermedi. Halbuki adet gnderilmesiydi.
iki taraftan da adet terk olundu ve muhabbet kesilmeye
balad. Msr Sultan Hokadem her tarafa dmanlk yap
maya balad. Dulkadrolu, Mekki'ye fedai gnderdi. Fe
dai geldi, Elbistan'n cuma mescidinde kalmaya balad.
Gndz oru tutar, geceleyin de gece namaz klard. So
nunda bir frsatn buldu, Mekki Aslan Bey'i cuma mesci
dinde ldrd.
Bu Msr sultan Hokadem'in yannda Mekki Aslan'n Bu
dak Bey adnda bir kardei bulunuyordu. Onu Mekki As
lan'n yerine gnderdi. Bu Dulkadr beylerine ho gelmedi.
Mekki Aslan'n ahsvar Bey adnda bir kardei daha vard.
O da padiahn yannda bulunuyordu. Dulkadr beyleri ah
svar'a haber gnderdiler. "Gel, menleketi sana verelim.
Msr' dan gelen Budak'n bey olmasn istemiyoruz." dediler.
ahsvar da padiahtan izin ald, vard. Budak' vilayetten
srp kard. Onun yerine kendisi geti. Budak da vard,

300

Bundan sonraki ksmlar kronolojik sra gzetmemektedir. Ayrca gerek ierii


gerekse slubu da daha sonra eklenmi intiban verdiinden Ek bal
altnda deerlendirilmitir.

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

am'a geti. Msr sultan "Rum padiah benimle dman ol


du." dedi. Aralarndaki dmanln bir sebebi de budur.
iir
Karlat birbirleriyle iki sultan
Gr imdi ne yapacak takdiri Allah'n
Bahaneler olur ama mesele grnmez
Asl bahane kiiye nefis ve eytan
Bahane iki grnd cihanda
Birisi cehennem yoludur birisi cennet
Bu maceralarn tarihi hicretin sekiz yz altm ikisinde
(M. 1457-58) Sultan Mehmed Gazi zamannda gerekleti.
Bundan sonra nice yl gizlice ve st rtl bir ekilde ili
ki kuruldu. Birbirlerine eli gndermediler. ahsvar M
sr'a dman oldu. Msr padiah ahsvar'n zerine defa
larca asker gnderdi. Fakat her varan Msr askeri krld.
Msrl ahsvar'la harp ettii dnemde padiahn katn
dan bir alim ve fazl kii Mekke'ye gitti. Yoldaki su kuyula
rn harap bir vaziyette grd. Bu sebepten dolay haclar
ok zahmet ekiyorlard. Mekke' den dndnde padiaha
o kuyularn harap olduunu bildirdi. Padiah "O kuyular
imar etmek iin vakflar koyalm. Orada yaayan Araplara
kuyular suyla doldurmalar iin bu vakflardan para ver
sinler." dedi. Bu gayret zerine padiah nice nemli kiileri
o kuyular marnur etmeleri iin hazrlatt ve o kuyulara har
canmas iin fazlasyla filori verdi. Msr beylerine de bir
mektup yazd ve "Saltanat naipleri ve Msr hakimleri! Bu
gnderdiim kimselere kuyularn iman iin yardm edi
niz." dedi. Fakat ne bu beylere hediye ne de durumu bildir
mek iin Msr sultanna eli gndermiti. Karamanolu pa
diahn bu iinden haberdar olunca kendisi Msr'a bir ya
lan syleyen bir eli gnderdi. "Osmanolu su kuyular ba
hanesiyle Mekke sultanna yklerle filori gnderdi. Osma
nolu sana dman oldu." dedi. Msrl da bu yalan szlere
inand. O kuyular yapmaya gelen kiileri tahkir ettiler,
301

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

kendilerine hitaben yazlm resmi yazlar bile kabul etme


diler. Kuyularn yaplmasna izin vermediler. "Osmanoul
larnn bir dnd hile vardr ki gelip bizim memleketi
mizde bu imar iini yapyor. Biz o ii yapmaktan aciz miyiz
ki o gelip bize yardm etsin." dediler. O kiileri hakaretle
Msr' dan srdler. Aralarndaki dmanla bir sebep de
bu oldu. Duruma padiah zld.
Bu macerann tarihi Sultan Mehmed zamannda hicretin
sekiz yz altm nde (M. 1458-59) gerekleti.
BLM 1 72
Bu blm Msr sultannn ahsvar zerine
tekrar asker gndermesini anlatr

Ordular karlatnda am naibi Msr sultanna isyan etti,


ahsvar'n tarafna geti. Msr askeri geri ekildi ve yenildi.
Msrl bu hali grnce "am naibinin ahsvar tarafna ge
mesi de ahsvar'n Msr'a galip olmas da Osmano
lu'ndandr'' dediler. Hemen harekete getiler. nce o su ku
yularnn yaplmasn engelleyen kiileri ldrdler. Sonra
da padiaha zr dileyen bir mektup yazarak "Sizi hayrlar
dan alkoyanlar ldrdk. Bizim sizinle muhabbetimiz eze
li ve ebedidir." dediler.
Bir eliyle bu zr mektubuyla birlikte iyi hediyeler de
gnderdiler. Eli Sultan Mehmed' e geldiinde padiah on
larn zrlerini kabul etti. Kendisi de nice yl gemi olsa da
tahta geiini kutlamak iin Msrlya nemli bir kiiyi eli
gnderdi. Fakat Msr sultanna yazdklar mektubu eskisi
gibi yazmadlar.
SORU.- Daha nce nasl yazmak adetti?
CEVAP.- "Sultan- Haremeyn (Mekke ve Medine sultan)
babam" diye yazlrd. imdi "Hadim-i Haremeyn (Mekke ve
Medine hizmetkar), kardeim Msr sultan" diye yazdlar.
Ksacas, eli Msr'a vard. Fakat Msr beyleri daha nce
ki gibi eliyi karlamaya kmadlar. Sadece avu geldi, el
iyi konak yerine getirdi. Kapya geldiklerinde eliyi attan
302

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

indirdiler. Eli kapdan girdiinde avluda btn Msr bey


lerinin at zerinde durduunu grd. Eli bunlara itibar et
medi. Selam vermeden ve arn karmadan geti oturdu.
Bu Msr beyleri bunun zerine bir sz sylemeden ekip
gittiler. avu bu beylere niin selam vermediini ve ar
n niin karmadn eliye sorunca eli "Yayann atlya se
lam vermesi snnet deildir.* Hem arm karmaymn
sebebi de sizin beni gelenek zere arlamadnzdan dola
y muhtemeldir belki kaldrrsnz, diye karmadm." dedi.
O gece yatt. Sabah eliyi sultann huzuruna gtrdler. El
i adet zere diz kt, mektubunu sundu. Eliye avular
yer p, dediler. Eli "Ben yer pmeye gelmedim. Sadece pa
diahmdan sultana selam getirdim." dedi. Eliyi kmse
diler, hakaretle sz sylediler. Eli de gelince btn olup bi
teni padiaha haber verdi. Padiah bu harekete zld. Ara
larndaki dmanla bir sebep de bu oldu.
Bu macera hicretin sekiz yz altm drdnde (M. 145960) gerekleti.

BLM 1 73
Bu blm Msr'dan elinin
ne ekilde geldiini ve gittiini aklar.
Rum padiahnn elisi dndkten sonra Msr padiah da
iyi hediyelerle bir eli gnderdi. Eli hediyelerini ve mektu
bunu sundu. Kapcba mektubu ald, okumadlar. Padiah
eliye "Benim seni ayakta karlarnam dedenin hrmetine
dir, Hokadem iin deil! Msr taht gibi bir ehre kanun
gelenek bilmeyen kimselerin hkmetmesi yazk deil mi?"
dedi. Eliye gereken saygy gsterdiler, fazlasyla mallar ve
kendi padiahlna layk hediyeler verdiler. Eli Msr'a
geldiinde ne grd ve iitti ise haber verdi. Msr beyleri
padiaha fedai gnderip ldrtmek zerinde anlatlar. Pa-

Eli Hz. Muhammed'in "Atl yayaya selam verir." hadisine iaret etmektedir.

303

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

diah durumun farkna vard. Fedailer geldiinde tuttular,


padiaha getirdiler. Padiah bunlara sordu ve maksatlar
nn ne olduunu rendi. Onlar cezalandrma d ve Msr'a
geri gnderdi. Fakat kalbindeki dmanlk artt. Bu ekilde
nice vakit durum devam etti. Sonunda erkez beyleri o
beylerine zehir verdiler ve ldrdler.
Bu hadise hicretin sekiz yz altm beinde (M. 1460-61)
gerekleti.

BLM 1 74
Bu blm Kaytbay'n Msr'a sultan olmasn aklar.

Padiah da tahta geiini kutlamak iin eli gndermedi.


Msr sultan ahsvar'n zerine asker gnderdi. ahsvar
Msr lekerini yendi, binlercesini tuttu, ldrd. Sonunda
ahsvar' a snm olan Msr naibi "Beni gnder. Seni M
sr sultanyla bartraym." dedi. Kendisini braktlar. As
lnda bunun hikayesi uzundur.
ahsvar'n galip gelmesi padiahn kuvvetiyle idi. So
nunda Msrl, ahsvar'n karsnda aciz kald. Nice kale
leri ve ehirlerini ahsvar harap etti. Msr sultan, padia
ha eli gnderdi. ahsvar'n btn memleketi senin ol
sun. Ama ona yardm etme." dedi. Padiah da kabul etti.
Msr sultan ahsvar'n yanndaki Trkmen beylerine de
keselerle filmiler gnderdi ve "Rum padiah da bizimle
bir oldu. ahsvar'a artk yardm etmez." dedi. Trkmen
beyleri ahsvar' a ihanet ettiler. Msr sultan asker gn
derdi. ahsvar'n yanndaki Trkmen beyleri kendisini
terk ettiler, Msr askerine katldlar. ahsvar kat, Za
mantu hisarna snd. Msr lekeri hisar kuatt. ahs
var' bir hile ile hisardan kardlar. Boynuna zincir taktlar,
kardeiyle birlikte Msr'a gnderdiler. Babzzveyl'e
stnde engele asarak ldrdler. Memleketini de Budak
Bey' e verdiler.
Padiah haber gnderdi ve "Hani verdiin sz! ahs
var'n memleketini bana vermen gerekiyordu." dedi. Cevap
304

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

verdiler. "Ne demisek dedik. Bu ekilde dmana hile et


tik." Padiah buna da zld. Aralarndaki dmanla bir
sebep de bu oldu.
iir
Yine bir trl ekil ald alem
Lakin neler tasarlar bilmez adem
Grnne aldanr kendini kuvvetli bilir
Gerekte ktden de kt bir durumdadr
Bu macera Sultan Mehmed Han Gazi zamannda hicretin
sekiz yz altm dokuzunda (M. 1464-65) gerekleti.

BLM 1 75
Bu blm ahsvar ldkten sonra ne olduunu aklar.

ahsvar ldkten sonra Budak Bey tekrar bey oldu. Onun


Alaeddevle isimli bir kardei, padiahn yannda bulunuyor
du. Bu da Tkmen beyliine heves etti. Padiahtan izin ve
yardm istedi. Padiah da olunun kapcbasyla daha ba
ka nice asker verdi. Bunlar vardlar, Budak'la karlatlar.
Alaeddevle'nin yanndaki Trkmen beyleri ihanet ettiler,
Trkmen beyine katlar. Alaeddevle malup oldu. Askerin
bir ksm dald. Padiahn gndermi olduu kapcbayla
askerleri(ni kendisine sndklar) Sis'in naibi tuttu, ldrd
ve balarn Msr'a gnderdi. Msr sultan de erkezlere em
retti, o balar meydana gtrp top ederek evgan oyunu*
oynadlar. Padiah durumu iitince "Benim kullarmn Trk
menden kap onlara snnas ne arbc!" dedi. Aralarn
daki dmanla bir sebep de buydu ve mnafka dostlukla
mnafka dmanl elden brakmadlar.

Ucu eri uzunca bir sopa ve topla at srtnda oynanan bir oyun.

305

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

iir
Cihanda dostluk dmanlk olur
Fakat sonunda hep pimanlk olur
lgin bir yerdir insan hem gler hem alar
Bazen salk bazen hastalk olur
Bu dnyann kuruluu byle oldu
Ba sonunu beklemez srgn olur
Aki yaz menakp et temaa
Deme eri veya doru olur
Bu macera Sultan Mehmed-i Gazi devrinde hicretin sekiz
yz seksen nde (M. 1478-79) gerekleti.

BLM 1 76
Bu blm bundan sonra ne olduunu aklar.
Padiah bu ie balanp kalmad; nice yldan sonra tahta ge
iini kutlamak iin Kaytbay'a iyi hediyelerle avuban
eli gnderdi. Eli Msr'a vardnda yine adet ve gelenek
gerei hrmet etmediler. Eli durumdan ikayeti olarak
geldi, padiaha durum bildirdi. Padiah buna zld. Da
ha sonra Msr sultan da bu elinin ardnca muhtesibini el
i olarak gnderdi. Bu muhtesibin eli olarak gelmesi padi
ahn houna gitmedi. Zira muhtesip ar pazarn by
dr. Kendisi gibi ulu padiahlara muhtesip gndermek kar
daki kiiyi hafife almak demektir. Sultan Mehmed Gazi
bu harekete de zld. Bu yine dmanla bir sebep oldu.
iir
Kiilik bilmeye insan olmak gerektir
Ve hem onun Allah' a ynelmesi gerektir
Ne bilsin mcevheri pula satanlar
Ki erkestir ona alc olmak gerektir
Aki haniara oldu duac
Gnl marnur etmek iin han olmak gerektir
306

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

Bu elinin gelii hicretin sekiz yz seksen drdnde (M.

1479-80) gerekleti.

Sultan'l-mcahidin Mehmed Han Gazi Allah'n rahme


tine vard. Olu Bayezid Han sekiz yz seksen alt (M. 148182) tarihinde padiah oldu.
BLM 1 77
Sultan Bayezid Han Gazi Dnemi

Sultan Mehmed, Allah'n rahmetine vard. ki olu kald. Bi


risi Sultan Bayezid ve biri Cem Sultan. Sultan Bayezid tahta
geti, padiah oldu. Cem Sultan kat, Msr'a gitti. Msr sul
tan ona itibar gstermedi. Mekke'ye gitti. Msrl Kabe' de
kalmasna izin vermedi. Cem de ban alp kafir memleke
tine gitti. Sultan Bayezid "Bu Msrl ne tuhaf! Babamla dost
luk etmediler. Benimle de dmanla baladlar. stelik
kardeim onlarn yznden kafire esir olacak." dedi.
Msrl, Alaeddevle'nin zerine defalarca asker gnderdi.
Her seferinde Msr lekerini Alaeddevle krd. Sonunda M
sr'dan byk bir ordu kard. Hkmettii yerlerin hepsin
den asker toplad, nice bin r Arap'a verdi, hepsini Alaed
devle'nin zerine gnderdi. Alaeddevle de padiahn etei
ne yapt. "Devletli sultanm! Ben kuluna himmet eyle. Ba
na bir sancak asker ver. Ben sana Arap memleketini fethede
yim, senin olsun. Benim istediim sadece onlarn errinden
emin olmaktr." dedi. Sultan Bayezid bu Alaeddevle'nin s
zne gvendi. Bir sancak asker verdi. Horman hisarnn ci
varnda konakladlar. Arap askeri karlarna geldi. Sabah
tan akama dein byk bir harp oldu. Halep beyinin ba
n kestiler. Ulu hacibini, Rumkale beyini, Bere beyini, Antep
beyini ve daha nice beylerini tutsak ettiler. Sultan Bayezid' e
gnderdiler. Araplarn ok atan ba parmaklarn kestiler, b
raktlar. Msr'dan gelen sultann asl askerleri ise arpma
dlar, Malatya yoluna doru gittiler. Alaeddevle bu sancak
beyine "Ne duruyorsun! Bu Msr sultann askerleri bizim
avmzdr." dedi. Ardna dtler. Msr askerleri derbende
307

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

pusu kurmulard. Alaeddevle pusuyu duydu, ama haber


vermeden kat. Bu sancak beyi gafil bir annda yakaland,
harp etmeye baladlar. Sancak beyi malup oldu. Ordular
n ise Alaeddevle'nin Tkmenleri yamalad.
iir
Dmana kar kmak iin er olmak gerekir
Hem adn saknan komutan gerekir
Dininin erefini iyice korumal
Ltuf ve yardma mazhar olmas gerekir
slam kandili o gazi han' a
O Trkmen ne yapt, bilmek gerekir
Bu macera Sultan Bayezid devrinde hicretin sekiz yz
seksen yedisinde (M. 1482-83) gerekleti.

BLM 1 78
Bu maceradan sonra ne oldu?
Rum tarafndan Karaman Beylerbeyi yrd. Klek hisar
n, Analakan hisarn, Mozalan hisarn, Barsbeyte hisarn,
Adana, Tarsus ve drt hisar daha ki bunlar kafir elinde
olup Mslmanlarn hisariara girmesine izin vermezlerdi,
btn bu hisariar fethettiler. Bu hisariara bir Mslman
urasa ondan hara alrlard. Sz sylemek isteyeni dver
ler, dine sverlerdi. Kiliselerinde anlar alar, hibir Msl
mana hara vermezlerdi.
Karagz Bey o hisariar fethettiini padiaha bildirdi. Pa
diah emretti, kafideri hisariardan kardlar, kiliseleri mes
cit yaptlar, kafirlerin evlerine Mslmanlar oturttular. Ka
ragz Bey o hisariar salamlatrd, sonra padiahn hizme
tine geldi.
Bunun tarihi hicretin sekiz yz seksen yedisidir (M. 1482-83).

308

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 79
Bu blm bunlardan sonra ne olduunu aklar.
Msr sultanna "Rum padiahnn deersiz bir kulu geldi,
bu kadar yeri zapt etti." dediler. Msr sultan asker gnder
di. Asker Halep' e geldi. Padiaha Msr sultannn asker
topladn, Halep' e vardn ve o alm olduklar hisariar
geri almak istediini sylediler. O sralar padiahtan Msr'a
eli gelmiti. Eliyle gnderilen mektupta "O kulumun fet
hettii hisar almak benim muradm deildi. Ancak Kara
man vilayetini Hak teala bana myesser etti. Fakat Varsak
vilayeti isyankarlk, Turgutolu haramilik ediyor; yollar
kesip Karaman' a rahatlk vermiyorlar." deniliyordu.
Msr sultan bu sze gvenmedi. Turgutolu ve Varsak
beylerine ok fazla mal gnderdi ve "Karaman' rahatsz et
meye devam edin. Size yardm iin asker de vereyim" dedi.
Bu taraftan padiah da "Gidin, o kulumun fethettii hisar
lar bekleyin." diyerek bir sancak asker gnderdi. O beyler
Adana'ya geldiler. Kimse karlarna kmad. Yrdler,
oradan Mis' e vardlar. Cihan Suyu'nun kenarnda Gnd
zolu Mehmed Bey, zeyirolu Mekki Bey, Ramazanolu
mer Bey ve daha nice Varsak beyleriyle karlatlar ve
byk harpler yaptlar. Gndzolu'nun ban kestiler.
Ramazanolu'nu tutsak edip padiaha gnderdiler. Dn
dler, Adana'ya gelerek dinlenneye ekildiler.
Bu durum Halep'te olan askere malum oldu. Bunlar da
Msr sultanna haber gnderdiler. "Biz Rum padiahnn
askerine kar duramayz. Bize yardm gnder." dediler.
Msr sultan da byk bir ordu toplad. Bunun iin hazine
ler dkt. Bu ordu Halep'teki askeriyle bulutu. Padiah
da Anadolu beylerbeyine haber gnderdi ve "ok sayda
sancak asker toplayn. Varn, Adana' da olan kullarma yar
dm edin." dedi. Beylerbeyi de asker toplad. Ereli'ye var
d, orada konaklad. Yeme ime ve sohbetle megul oldu
lar. Sekiz aydr Halep'te olan Msrlnn askeri padiahn
askerinin rahat bir halde elenceyle megul olduunu
'renince yrdler, Bakraz Da'n atlar. Cihan Suyu'nun
309

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

kenarna geldiler. Suya kpr yaptlar. Ayas hisarnda top


lar dktler, yiyeceklerini hazrladlar, toplarn ektirdi
ler. Adana kprsnn bana geldiler. Adana' da olan as
kere dmann geldii haberi ulat. Musa Bey'le Mustafa
Bey'in balarn kestiler. Perhad'n haberi olunca atma bin
di. Atta duramad, dt. Onun da ban kestiler. Ele ge
en askeri krdlar. Bazsn ipiere dizdiler, Halep'e ve M
sr'a gnderdiler. Adana hisarnn nne geldiler. Askerle
rinin etrafna hendek kazdlar, kuattlar. Hisara toplar
kurdular ve cenge baladlar.
iir
unlar ki dmandan gafil oldu
Verir balarn muratsz, aldanr oldu
Atna dman biner evi yklr
Dmanlar mutlu dostlar memnun oldu
Akl Allah'n ii artcdr
Aslnda hepsi malum oldu
Bunun tarihi hicretin sekiz yz doksan, Safer aynn ba
lardr (M. ubat 1485).

BLM 1 80
Bu blm padiaha hisar bekleyen askerlerinin
gaflet anlannda knld haberinin geliini aklar
Padiah "Askerin krlmas veya krmasnda alacak bir
ey yoktur." dedi. Anadolu beylerbeyisi Hersekolu Ah
med Paa'ya 'Tez elden varn, o hisarda bekleyen kullarma
yardm edin." diyerek emretti. Bunlar da yrdler, Ada
na'ya geldiler. Askerin ou yaya idi, azklar ve hazrlkla
r yok idi. A ak bir halde dmana kar durdular. Hisar
halk hisardan kt, dmann toplarn bozdular.

31 0

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

iir
A.ki syle menakp burada kalsn
Yazaym bu hanl da andrndan
Mehmed Han olu Bayezid Han
Diyeyim gazalarn bildiimden
lahi Osmanolu nesli hak
Kalalar kyamete dein hkm-i mutlak
Her kim bu duaya amin derse
Ede her korkudan Hak onu emin

BLM 1 81
SORU.- Ey dervi! Bu Osmanoullar'nn tarihlerini ve me

nakplarn yazdn, ama mrlerini ve saltanat mddetleri


ni bilir misin?
CEVAP.- Elbette bilirim. Tarihierin aslnda grdmd.
Osman Gazi'nin mr altm dokuz yl oldu. Otuz be ya
nda Karacahisar' fethetti. Yirmi alt yl Osman Gazi dedi
ler. Vefatma sebep; ayandaki zahmet bahane oldu. Al
lah' n rahmetine vard.
Bunun olu Orhan Gazi'nin mr seksen iki yl oldu. Ba
basnn vefatnda krk be yanda idi. Babasnn vefatndan
sonra otuz sekiz yl adna hutbe okundu. yl da babas
nn yannda almak vermek, yani hkm ve hkmet onun
du. Onun da vefatma sebep ayandaki zahmet idi. Allah'n
rahmetine vard.
Bunun olu Murad Han Gazi'nin mr altm sekiz yl ol
du. Babasnn vefatnda otuz yedi yanda idi. Bunun da
otuz bir yl adna hutbe okundu. Srp kralyla yaplan harp
te ehit olarak vefat etti. Allah'n rahmetine vard.
Bunun olu kendisine Yldrm Han da denilen Bayezid
Han' dr. Bunun mr de altm yl oldu. Babasnn vefatn
da krk drt yanda idi. Bunun da on alt yl adna hutbe
okundu. Vefatma sebep Timur'la yaplan sava oldu.
Bunun olu Mehmed Gazi'nin mr krk sekiz yldr. Ba31 1

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

basnn vefatnda on sekiz yanda idi. Bunun da yirmi bir


yl adna hutbe okundu; bir mddet Amasya vilayetinde
sonra cmle memlekette hkmettii srece okunan hutbesi
tam yirmi bir yl srd. Bunun da vefatma sebep Edirne' de
ishal olmasdr. Doktorlar are bulamadlar. Allah'n rah
metine vard.
Bunun olu Murad Han Gazi'nin mr krk dokuz yl ol
du. Babasnn vefatnda on sekiz yanda idi. Otuz bir yl
adna hutbe okundu. Bunun da vefatma sebep bir gn k
t gezintiden dnerken bann armasyd. Birka gn
ba zahmet etti kendisine. Sonra Allah'n rahmetine vard.
Bunun olu Sultan Mehmed Han Gazi'nin mr 51 yl
dr. Babasnn vefatnda 17 yanda idi. Kendi adna 30 yl
hutbe okundu. Vefatma sebep ayandaki zahmetti. Dok
torlar tedavisinde aciz kaldlar. Sonunda doktorlar toplan
dlar, gr birliiyle ayandan kan aldlar. Zahmet daha
da artt. Acsn hafifletmek iin erbet verdiler. Allah'n
rahmetine vard.
iir
Tabipler erheti verdi han' a
O han iti erheti kana kana
Cierini darad erbet o hanim
ince inietti yana yana
Dedi niin kyd bana hekimler
Boyadlar cierimi kana
Fayda vermedi tabibin erheti
Tedavileri btnyle urad ziyana
Doktorlar han' a ok kusurlar etti
Budur doru sz dme pheye
Dua et A.ki bu han hakknda
Ki rahmet nuruna can boyana
lahi nesli kalsn kyamete dein
zellikle de benzeri olmayan Han Bayezid'e
31 2

Gnmz dilinde: Osmanoullar'nn Tarihi

lahi cmle olunu yal grsn


Olunun olanlar da gelsin divanna
Diyenler bu dua hakknda amin
Cihan afetlerinden olsun emin

BLM 1 82
Bu blm Sultan Bayezid Han'n kardei
Sultan Cem sonunda ne oldu onu anlatr.

Msr'a gitti. Msr'dan Mekke'ye gitti. Mekke'den tekrar


Msr'a geldi. Msr' dan kafir memleketine gitti. Frenk bey
lerine vard. Frenk'te bulunuyorken kardei Sultan Bayezid,
Frenk beylerine para gnderdi. Kafir beylerinin reisi Papa
ile kafider toplanp Sultan Cem'i slam memleketine gn
dermeyi istediler. yle dndler. ki durum sz konusu
olabilir. Babasnn memleketine ya sahip olur veya olamaz.
Eer olacak olursa tekrar bizim zerimize asker toplayp
gelir. Eer olmazsa bizim itibarmz zedeler. Bunca kafir
beyleri topland, yine de krld, derler. Sonunda onu ldr
mek istediler. Ban zehirli usturayla tra ettiler. Ba ve
btn gvdesi iti, ila fayda vermedi. Allah'n rahmetine
vard. ldkten sonra kafider tabutu kurunlayp tabut
iinde kadit ettiler. ehit olduunu Sultan Bayezid'e bildir
diler. Sultan yas tuttu. Btn alimler ve salih insanlar bu ya
sa itirak ettiler. Alimlere, dervilere ve seyyidlere ok faz
la akeler datt. Ruhu iin dualar ettiler. Ondan sonra Sul
tan Bayezid, Sultan Cem'in tabutunu getirtmek istedi. Ka
firler vermek istemeyip "Bizim diyarmzda da Osman nes
linden bir kimsenin bulunmasn istiyoruz." dediler. Sonun
da Sultan Bayezid gayret edip adamlar gnderip tabutu ge
tirtti. Tabut gelirken seyyidler, alimler ve fazl insanlar kar
ladlar. Tazim ve hrmetle getirip Bursa' da kardei Sultan
Bayezid trbesine koydular.
Bu vaka hicretin dokuz yz drdnde (M. 1533-34) ger
ekleti.
31 3

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BLM 1 83
B u blm Sultan Bayezid'in hasletlerini v e onun
zamanndaki alimleri ve dervileri aklar.
lk olarak alimlerden Hocazade vardr. Mevlana Alaeddin
Azebi ve Seyyidzade Seyyid Hamideddin, Mevlana Keste
li, Hatibzade, Manisazade ve Hsamzade; bunlar hep fa
zl kiilerdi. Dervilerden eyh Mustafazade-i Karamani ve
eyh lahi Simavi vard. Bunlarn benzeri pek ok derviler
de vard.
Sultan Bayezid, Edirne' de bir imaret yapt. Her yl bin
be yz filori Mekke'ye, Kuds-i erif' e, Halilrrahman' a,
Medine-i Resul' e ve Mekke'ye gnderirdi. Kendi mbarek
eliyle seyyidlere bin filori datmak adeti vard. Geldii e
hirde babas, anas gibi fakiriere ake datrd. Allah rah
met etsin.

31 4

, ;

[2]

HAZA MENAKIB u TEVARIH- AL- SMAN

B ismillahirrahmanirrahim

El-Harnd li'llahi'llezi en'arne 'aleyna ve hedana li'l-slarni ve


ce'alena min mmeti habibihi Muhammed 'aleyhi's-salatu
ve' s-selam.
y 'aziz fakir ki Dervi Ahmed 'Aki'yarn ibni eyh Yah
ya ve ibni eyh Selman ve ibni sultan'l-rne'ali 'Ak Pa
a'yarn ve ibni rnrid'l-afak Muhlis Paa ve ibni kutbu'd
devran Baba lyas halife-i seyyid-i Ebu'I-Vefa nevvarallahu
kuburahurn.
Fakir dah gle-i feragatda teslim-i rza kncinde fena ve
sabr hrkasn geyp oturn-dum Kostantiniyye'de ve
du'a sofras-y-lan rntena'irn olrn-durn. Nagah bir ce
rna'at 'azizlerden 'Al-i 'Osrnan'un tevarihinden ve menakl
bndan zikr itdiler. Fakirden dah s'al itdiler. Fakir dah ce
vab virdrn. Orhan Gazi'nn iman shak Fakh ogl Yah
Fak' dan kim ol ta Sultan Bayezid Han' a gelince bu rnenak
b ol Yah Fak'dan yazlm buldum kim ol Yah Fak Or
han Gazi'nn iman ogldur ve fakir dah ba'z [hdllar]ndan
ve kallerinden ve rnenakblarndan ihtisar idp kalem diline
virdrn. Kalem dah safha-y salrada beyaz kalbe syledi.
Fakir dah kim iitdrn, can kulagn ol nagrneye tutdum.
Gnlm dah hayretde kald. Hernan-dem eyitdrn kim
Nazrn
Allahu 'Alim Hayy u Kadir
Sani' sanayi' hazr u nazr
y yoklkdan iden bu van izhar
Birligine hem itdren ikrar
nsan iden fakir sultan
Hkrnine viren delll brhan
31 9

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

y 'ayb grp setr iden Hak


GaWir- zm1b Hakim-i mutlak
Gnl gzine cemali gster
Bir kularn u ben za'lf kemter
'mrm ki bu dem iridi hadde
Hetad u e bu yl u sedde
Grdm bu cihan gazasm ok
Gelmez hisaba anlmaz yok
Devrmde olan defter itdm
Oguz'dan olan Gk Alp'a gitdm
Yazdum menakb- Al-i 'Osman
Guzat- kamil han u sultan [31
Didm ki diyem neseb neslin
Kim afilayasn bu hanlar asln
Neden old an beyan ideym
Bu gazileri ki 'ayan ideym
Hem saltanatn v evketini
Dinle ki diyem heybetini
Kandan yryp ne ile vard
Vardug ili ya nee ald
Ne itdi ol ile ol han u ahlar
Kim old cihanda padiahlar
Ma'lum ideyin binde birin
Anla ki ne dir bu 'k pirin
Kim neseb neslm bu al-la togd
Hem toganumuz bu al grdi
Zahir batn du'aclaruz
Hizmet iiginde nacilerz
Nesi nesebme Al-i 'Osman
'Aki diyp iderler ihsan
'Aklaruz kadim du'ac
Bil du'a olur gneh ilac
320

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih - i Al-i Osman

Evvel bu ale du'a idelm


Andan menakb zikr idelm
Hem du'am ola kabul-i mutlak
Zahir olma ems-i irak
Feth-i kelam- bab- evvel
Esrna-y neseb alna i'lal

BAB [1]
Esami-i Nesi-i AI-i 'Osman
'Osman Gazi ibn Ertofi.rl Gazi ibn Sleyman ah Gazi ibn
Kayaalp ibn Kzl Boga ibn Bayntur ibn Aykolug ibn Togar
ibn Kayntur ibn Sunkur ibn Baky ibn Sugar ibn Toktemr
ibn Basuk ibn Gk Alp ibn Oguz ibn Karahan ibn Aykutluk
ibn Tozak ibn Karahan ibn Baysub ibn Kaman ibn Kzl Bo
ga ibn Baybus ibn Togar ibn Sevin ibn arboga ibn Kurtl
m ibn Karaca ibn Amud ibn Karalu Oglan ibn Sleyman
ah ibn Karahul ibn Korluga ibn Yantemr ibn Turtm ibn
in ibn Main ibn Yafes ibn Nuh Nebi aleyhisselam.[4]

BAB [2]
'Osman Gazi'nn neseb nesli ne vilayetden geldiler,
gelmelerine sebeb ne old ve padiahlga sebeb ne old
ve bu Rum vilayetine ne sebeb-ilen geldiler an beyan ider.
'Osman Gazi kim dedesi Sleyman ah Gazi'dr, en evvel
bu Rum vilayetine ol gelmidr. Gelmege sebeb budur kim
Al-i 'Abbas zamanndan ta Sleyman ah zamanna degin
nesl-i celi ['Arab] galib-idi nesl-i Yafis zerine. Rlim dah
maglub-d ve 'Acem dah maglub-d nesl-i Yafes olduklar
sebebden. 'Acem padiahlar gayretlendiler kim bize 'Arab
galib old didiler. Yafes neslinden ger evi kendlere sened
idindiler. Ol sebebden 'Arab'a galib aldlar. 'Arab kim mag
lub old, vilayet-i kafir temerrd itdiler ve hem bu ger ev321

Ak Paazade 1

O manojjullar'nn Tarihi

l halkdan 'Acem ihtiraz itdiler. Tedbir itdiler. Sleyman ah


Gazi'yi iler ekdiler kim ol ger evfi ulularndan idi. Elli
bifi mikdan Trkman ve Tatar evin kodlar; "Varufi Rum'a
gaza idfi." didiler. Sleyman ah dah kabul itdi. Geldi Er
zurum'dan dah Erzincan'a indi ve Erzincan'dan Rum vila
yetine girdiler. Bir nie yl yrdiler. Etraflar feth itdiler.
Sleyman ah Gazi hayl bahadurlklar itdi. Bu Rum'un
taglarndan ve derelerinden incindiler. Ger evlern tavar
dereden ve depeden incinr old. Gine Trkistan'a 'azn it
diler. Geldkleri yola gitmediler. Vilayet-i Haleb' e kdlar,
Ca'ber Kal'as'nufi fiine vardlar ve ol arada Furat rmag
filerine geldi. Gemek istediler. Sleyman ah Gazi'ye eyit
diler: "Hanum! Biz bu suy nie geelm.?" didiler. Sley
man ah dah atn suya depdi. fii yar-m; at srdi, S
leyman ah suya ddi. Ecel mukadder-imi, Allah'un rah
metine kavud. Sudan kardlar Ca'ber Kal'as'nun fiinde
defn itdiler. imdiki hinde afta "Mezar- Trk" dirler. Ve
hem ol kal'aya dah gine o nesilden Dger dirler bir tayife
vardur ol kal'aya imdi dah anlar hkm iderler. Eyle olsa
bu ger halk etrafa tagldlar. Ba'zs beriyyeye gitdiler.
imdiki halda anlara am Trknan dirler. Ba'zs gine
Rum'a dndiler; kimi Tatar ve kimi Trkman'dur. imdiki
hinde bu Rum' da olan Tatar ve Trkman o tayifedendr. Ve
ba'zs Sleyman ah'un oglna uydlar kim biri Sunkur
Tigin' dr ve biri dah Kntogd' dur ve biri Ertofirl Ga
zi'dr ve bu karda geldkleri yola dndiler. Furat'ufi
bandan Pasin ovasna ve Srmel ukur'na vardlar. Er
tofirul ol arada kald. Kardalar ile gitmedi ve drt yz
nkclar ger ev-ile kald. Ol iki kardalar gine asl vatan
arna gitdiler. Ertofirul ol aralkda bir nie mddet turd,
yaylasn yaylad ve klasn klad. Bir nie zamandan
sonra Sultan 'Ala'addin dah vilayet-i Rum'a tevecch itdi.
Ksmet oldug kadar feth alnd. Padiah old. Bunun tafslli
okdur, fakir ihtisar itdm; anufi-un kim Al-i 'Osman me
nakbn beyan idem.
Ertofirul Gazi iitdi kim Al-i Seluk neslinden Sultan
'Ala'addin 'Acem'den Rum'a gelp padiah old. Ertofirul
322

evriyaz: Hazii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

eydr: "Bize dah vacib old kim ern kadr bilinr vilayete
varavuz ve hem biz dah gaza idevz." didi. Ertonrul Gazi
nn ogl var-d. [5] Biri 'Osman biri Gndz ve biri Saru
Yat. Ana, Savc dah dirlerdi. Bunlar dah Rum'a tevecch
itdiler, geldiler, hsn- [?] Musul vilayetine irdiler. Ertonrul
Gazi'nn Rum'a gelmesine bir nice rivayet vardur. Esahh
bu fakir zikr itdgmdr.
Ve bir ogl Saru Yat'y Sultan 'Ala'addin'e gndrdi kim
didi kim: "Bize dah yurt gstern, varalum gaza idelm."
didi. Atasnun habarn Sultan 'Ala'addin'e getrdi. Sultan
dah gayetde ferahnak old, bunlarun gelmesine. Ve ol hin
de Karacahisar tekri ve Bileck tekri sultana muti' olup
harac virrlerdi. Ol iki hisarun aralg vilayeti kim S
gt'dr, bunlara yurt gsterdiler klayun. Ve Daman
tagn ve rneni Bili'nn tagn bunlara yayla virdiler. Saru
Yat atasna vard bu habar virdi. Ertonrul dah kabul itdi.
Yrdi Engr'ye geldiler, yurtlarnda sakin aldlar. Er
tonrul Gazi zamannda ceng cidal olmad. Yaylalarun
yayladlar, klalarun kladlar. Ve ol zamanda Sahibn
[abn] Karahisar'un vilayetinde Germiyan Babas Alar
vard ve hem avudur [avdar] dirler-idi, bir Tatar dah
var-d. Bu Karahisar vilayeti ile Bileck vilayetini gah gah
gelrler ururlar, uandururlar-d. Bu Ertonrul Gazi gelme
siyle ol kafirlern vilayeti emin olm-d Tatarlardan. Bir
gn Ertonrul Gazi, Allah rahmetine vard. Sgt' de 'Os
man Gazi[yi] atasnun yirine givirdiler. Hernan ki 'Osman
Gazi atas yirine kim turd yakn kon kafider-ile gayet
mdaraya balad ve Germiyanlu-y-lan 'adavete balad.
Anun-un kim bu geldkleri vilayetn katirieri Germi
yanlu' dan incinrlerdi. Ve 'Osman Gazi dah rak yirlerden
av itmege balad; gah gice-y-ile ve gndz varmag-la.
Kendnn yanna hayli adamlar dirildiler.
Nazm
Kuand din klcn bile 'Osman
Ki ikrar itdre her dile 'Osman

323

Ak Paazade

1 Osmanoullan'nn Tarihi

de slam' izhar 'alem ire


de ruen cihanda nun 'Osman
kfr zulmeti Rum' alupdur
Diler kim 'illemi nur ide 'Osman
Ald fursat- slam kapus
O kilde kim miftah ald 'Osman
Muhammed mmetinfi serveridr
Olupdur mu'cize mazhar 'Osman

BAB [3]
An beyan ider kim 'Osman Gazi etrafa gicede gndzde
gah gah yrmege balad.
Aya Nikola dirierdi bir kafir var-d. Ya'ni Eynegl'de 'Os
man yaylaya ve klaya gitdkleri vaktn bunlarufi [6] gin
uandururd. 'Osman Gazi Bileck tekrine bundan ikayet
itdi ve Bileck tekrine eyitdi: "Sizden dilegmz budur
kim bizro ykcgezlermzi yaylaya gitdgmzde size
emanet koyalum." Ol dah kabul itdi ve her vaktn 'Osman
Gazi kim yaylaya gitdkde kamu esbablarn kzlere yk
ledrlerdi, bir nie hatun kiiyle gndrrlerdi, varurlar
kal'ada korlard. Kaan kim yayladan gelseler peynir, hal,
kilim ve kuzular armagan iledrlerdi, emanetlerin gir
alurlard giderlerdi. Ve bu kafider bunlara gayet i'timad
idp tururlard ve illa Eynegl kafideri 'Osman Gazi' den
ihtiraz iderierdi ve bunlar dah anlardan ihtiraz iderlerdi.
Meger bir gn rneni Bili'nden 'Osman Gazi yitmi kii
y-ilen geldi kim Eynegl'i giceleyin ura. Bu kafirlerfi casu
s var-m, kafidere bildrdi. Kafider dah pus kodlar.
Aratun dirler-idi 'Osman Gazi'nn bir martaloz var-d.
Geldi habar bildrdi kim "Bil dkendgi yirde pus kad
lar." Gaziler dah Hakk'a sgndlar. Togr pusya yrdiler.
Cemi'isi piyade-y-idi. Kafider og-d. 'Azim ceng old. 'Os
man'un karnda Saru Yatu'nufi ogl ehid ald kim ol Bay
Hoca' dur. rneni Bili'nfi dkendgi yirde Hamza Beg k324

evriyaz: Haza Menfikb u Tevart-i Al-i Osman

yinn nevahisindedr ve hem ziyaretinn yannda bir ha


rabca kervansaray dah vardur. Oradan dndiler gir geldi,
'Osman Gazi yaylaya gitdi.
Nazm
Budur gaza-y evvel 'Osman anla
Diyem ikincisin iid tanla
Gelr yurdna ider ok niyaz
Ki gayret evkm canuma bagla
Dir iy ma 'hud ki slam kuvvetin vir
zine dir ki miskin 'Osman agla

BAB [4]
An beyan ider ki 'Osman Gazi nie d grdi
ve kime habar virdi ve ta'biri ne old, an beyan ider.

'Osman Gazi niyaz itdi ve bir lahza aglad. Uyku galib old,
yatd, rahat old. Grr kim kendlerinn aralarnda bir
'aziz eyh var-d. Hayli kerameti zahir olmd ve cemi'i
halkun mu'tekad idi. Dervi-idi. Ve illa dervilik batnnda
y-d. Dnyas, ni'meti, tavar og-d. Sahib-rak u 'alem
idi. Dayim msafirhanesi ayendeden ve revendeden hall ol
mazd. Ve 'Osman Gazi dah gah gah gelrdi, bu 'azize ko
nuk olurd. 'Osman Gazi kim uyud, dinde grr kim bu
'azizn koynndan bir ay togar, gelr 'Osman Gazi'nn
koynma girr. Bu ay kim 'Osman Gazi'nn koynna gird
gi dernde gbeginden bir aga biter, klgesi 'alemi tutar.
Klgesinn altnda taglar var ve hem tagun dibinden sular
kar. Ve bu kan sulardan kim ier ve kim bagalar suva
rur ve kim emeler akdur. Andan uyhudan uyand, srdi
geldi, eyhe habar virdi. eyh eydr: "Ogul 'Osman Gazi,
sana mutlk olsun kim Hak ta'ala sana ve neslne pad
ahlk [7] virdi, mbarek olsun." didi. "Ve benm kzum
Malhun senn halalun old." dir ve heman-dem nikah idp
kzn 'Osman Gazi'ye virdi.
325

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nazn
Dir oglum nusret fursat senndr
Hidayet menzili ni'met senndr
Sana virildi baht dmesn taht
Ezeli ta ebed devlet senndr
Senn nesinde 'alem rahat ola
Du'alar nesine erden senndr
Yana raklarunuz 'alem ire
Dene sofralar da'vet senndr
iki cihanda hayrla anlmak
Nesab u nesi-ile brhan senndr
Hak' dan irdi sana baht u devlet
Cihan ire olan devran senndr
Sleyman- zamanun menba'sn

Ki ins cinne hem ferman senndr


eyh Edebal kim 'Osman Gazi'nn dini ta'bir itdi ve
padahlg kendye ve neseb nesiine mutlad; yannda
eyh'n bir mridi var-d, adna Dervi Tururogl [Durd
ogl] dirler-idi. O dervi eydr: "y 'Osman Gazi! Hak ta'ala
sana padahlk virdi bize dah krane gerek." didi. 'Os
man Gazi eydr: "Her ne vakt kim padah olam sana bir
ehir vireym." didi. Dervi eydr: "Bize u kycgez yiter,
ehirden vazgeldk." dir. 'Osman Gazi kabul itdi. Dervi
eydr: "Bize mektub vir imdi." 'Osman Gazi eydr: "Ben
mektubu yazabilr miyin ki benden rnekruh istersin." didi.
'Osman Gazi eydr: "Uda bir klcum var atarndan ve de
demden kalmdur, an sana vireym. Ve bir maraba dah
var, an dah sana vireym. Bile senn elnde olsunlar ve
bu nian saklasunlar. Ve eger Hak ta'ala beni bu hzmete
kabul idecek olursa, benm neseb neslm dah bu 'alame
ti greler kabul ideler." imdiki hinde o kl o dervin
nesli elindedr. 'Osman Gazi padahun neslinden o klc
kim grdiler dervilere ihsanlar itdiler ve o klcun eski k
mm tekrar yenilediler.
326

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

--

Edebal yz yigirmi bi yaad ve iki 'avrat ald. Biri yigit


liginde ve biri pirliginde. Ve evvelki hatununun kzn Os
man' a virdi ve pirliginde aldug hatun Taceddin-i Krdi k
z-y-d. Hareddin paanak old. Bu menakb Edebal ogl
Mahmud Paa'dan iitdm. Sultan Murad'un babas Sultan
Muhammed zamannda ve hem ol Mahmud Paa yz ya
ndan ziyade yaam-d.

BAB [5]
An beyan ider kim 'Osman Gazi'nn kaymatas
di ta'bir itdkden soiira ne zahir old ve neye megul old,
an bildrr.

Heman-dem bu ta'biri kim iitdi def'i himmet klcn gnli


nn biline muhkem baglad. Bir gice srdi Eynegl' e vard.
Yannda "Kulaa" dirierdi bir hisarcuk var-d; an [8] yag
malad, oda urd. Hem ol gice kafiderini krd. Sabah kim
olcak vilayetn kafideri cem' oldlar, Karacahisar tekrine
habar gndrdiler kim: "Ya ne turursn kim seni ve neslni
esir iderler ve hem bu vilayeti bizm elmzden alurlar, ha
rab iderler. Kendler hd yir su dutar Trk degller kim biz
dah anun-la mu'amele ide-y-idk." didiler. "mdi bunlar
bu vilayetden karmasavuz veyahud bunlar krmasavuz
ahr peimanlk fayide virmez." didiler. Anun dah bir ka
rnda var-d, adna Kalanoz dirler-idi. Ana 'azim leker
kod, Eynegl kafirleri-y-ile cem' oldlar. 'Osman Gazi da
h gazileri cem' itdi. kizce'ye geldi. Tomal Bili'n adukla
r yirde ogradlar. Gayetde 'azim ceng old. 'Osman Ga
zi'nn karnda Saru Yat'y anda ehid itdiler. Ol yirde bir
am agac vardur imdiki hinde, ana Kandill am dirler.
Yakt vakt anda bir u'le grrler. Ve ol Kalanoz didkleri
kafir dah ddi. 'Osman Gazi'ye habar virdiler kim: "Ol ka
fir ddi." didiler. 'Osman Gazi eydr: "Evvel anun karnn
yarun dah it gibi en, gmn." dir. Her ne kim didiyse an
itdiler. Bu sebebden ol yirn ad "teeni" kald. Saru Yat'y
dah gtrdiler, Sgt' de atasnun yannda defn itdiler.
327

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Nazrn
Gaza kim itdiler Allahu ekber
Didiler her nefes Allahu ekber
Salnd seyf-i slam kafir zre
Urld nevbet-i Allahu ekber
Kllar klgesinde cennet-i Hak
Resul' den bu habar Allahu ekber
Bozld an anlklar kilise
Makarn old dine Allahu ekber
Ve bu gazanun tarihi hicretn alt yz seksen biinde va
k' olnd.

BAB [6]
An bildrr kim Sultan 'Ala'addi'n iitdi kim
bu kafider mslmanlar-la ne i itdi.
rndi Sultan Ala'addin tahkik habar bildi kim 'Osman Ga
zi'nn zerine kafirler galaba leker ile varmlar ve karn
da Saru Yat'y ehid itrniler. Her kang kafirn lekeri
vardysa bildrdiler. Sultan dah eyitrni kim: "Ma'lurn ol
d kim Karacahisar tekri bizm-ile yag olrn." didi. "Ve
hem o Gerrniyanogl garibieri sevrnezdi, ekseri o kafirlern
hareketi anun ihrnalindendr ben hd bilrin." didi. Ernr it
di, "!z leker cem' olnsun." dir, kim "Ol kafirler bunun gi
bi hareket iderler. Veya gayret-i slam bizde yok rndur?"
Leker-i azirn cem' olnd. Hcurn itdiler, Karacahisar'un
zerine ddiler. itdi 'Osman [9] Gazi dah geldi. O da bir
tarafdan cenge megul old. Bir iki gn ceng olnca feryad
lar geldiler kim sultana eyitdiler: "Bayncar Tatar geldi,
Eregli'yi ald ykd ve halkn krd ve ehrini oda urd." di
diler. Sultan Ala'addin dah 'Osman Gazi'yi okd, getrdi.
Hisar-un getrdkleri yaraklar cerni'isini virdi kim ey
dr: "Ogul 'Osman Gazi, sende sa'adet nianlar okdur.
Sana ve nesine 'alernde mukabil olc yokdur, benrn
328

evriyaz: Hii.zii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

du'am Allah'un inayeti ve evliyanun himmeti ve Muham


med'n mu'cizat senn-ile biledr" didi. Ve kendsi d
np vilayetine gitdi. Hernan sultan kim gitdi 'Osman Gazi
dah birka gn sabr itdi. Ahir hisar yagma itdi, feth alnd.
Tekrini dah tutd, gazileri gani itdi. ehrn evlerini gazi
lere ve gayrya virdi. An slam ehri itdi.
Nazn
ular kim ni'meti Hak' dan alupdur
O ni'met ehline ni'met tolupdur
Yi yidr ni'meti iy merd-i kamil
Ne itsen bil sennlen ol kalupclur
Cihana her gelen ksmet-ilendr
Yiten hem biten kim er olupdur
Bu fethn tarihi hicretn alt yz seksen yidisinde vak'
olnd.

BAB [7]
Sultan Ala'addin vilayetine varup
Tatar-la ne'yledgin bildrr.

Sultan Ala'addin dah gr ne'yledi. Hernan ol aradan Ereg


li'ye tevecch itdi. Tatar dah bildi kim sultan kendnn
zerine gelr, karulad. Biga yginde buldlar. ki gn
gice gndz cenk alnd. Ahir'l-emir Tatar lekeri ikest
old. Tatar yle krdlar kim bi-hadd bi-kyas; amma ek
serinde tutup hayalarn kesdiler, derisin birbirine dikdiler,
keelere kapladlar, hayvanara atdlar; ad-un. imdiki
hinde dah ol yaznun adna "Taak Yazs" dirler.
Nazn
Cihanda her kii kim ad kamdur
Ya ac ya irin kim dad kamdur
Niandur sylenr dilde v ilde
Sureti bazlur bnyad kamdur
329

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Gider kendsi ad kalur cihanda


Adna sylenr falan komdur
inanun bu sze vallah ki direm
Kara-durur yzi kim yalan komdur
Bu Karacahisar'uft fethi tarihi hicretft alt yz seksen yi
disinde vaki olnd 'Osman Gazi elinden. [1 01

BAB [8]
'Osman Gazi hisar aldugndan sonra Sultan Ala'addi'n'e
ne gndrdi ve sultandan aiia ne geldi an beyan ider.

'Osman Gazi kim hisar alcak tekrini tutd, hayli tuhfe ve


teberrkler-ilen karnda ogl Aktemr ile sultana gndr
di. Aktemr dah bunlar alup sultan 'Ala'addin'e gtrdi.
Sultanun dah ferahlg ziyade old. Aktemr'e mbalaga
'atalar itdi. 'Osman Gazi'ye dah sancak esbabyla ey atlar
ve gaza yaraklar bile virdi. Aktemr dah kim sancag ge
trdi, ikind vakt-y-d, hernan nevbet uruld. 'Osman Ga
zi ayagn turd nevbet urlnca. Ta imdiye degin Al-i 'Os
man seferde nevbet ursalar ayagn tururlar.
S'AL. - Gayr padiahlarda bu adet yokdur, ya bu Al-i
'Osman'da nedendr?
CEVAB.
ki ma'ni-yi has vardur. Biri budur kim bunlar
gazilerdr, nevbet kim urulur, i'lam- gazadur, "Gazaya ha
zr olun" dimek olur. Bunlar dah "Allah rzas-y-un gaza
ya hazruz" diy ayagn tururlar. Ve biri dah bunlar sahib
rak ve sahib-sofra ve sahib-'alemdr ve sahib-simatlardur
kim 'alem halkna ni'metler yidreler. Nitekim Halil'r
Rahmandaki bu 'adetdr. kind vaktnda nevbet ururlar
kim halk gelp ta'am yiyeler. imdi bu Al-i 'Osman her ne
kim iderler, be-kanun- edeb iderler.
-

Nazm
itdk kanun- 'Osman kim var
Budur 'adli v bezli en iden yar
330

evriyaz: Haza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

Bularun klgesinde ud hma


ikardur bunlara her murg- sunkar
Cihan halkna farz old ideler
Du'alar cmle halkun bil kim iy yar
Gerekdr kuvvet hem 'akl u tedbir
Muvafk olma bil 'ilm takdir
Gerekdr yar u hemdem-i mnasib
Gerek yigit ola v ger ola pir

BAB [9]
Anun beyanndadur kim 'Osman Gazi tedbir itdi kim
yar u yolda kimi idine ve anuii nevahisinde kimler vardur,
anlarun-la nie zindegani ide.

Karncia Gndz' i okd. Eydr: "Sen ne dirsin kim biz bu


vilayetleri nice feth idevz ve ne suret-ilen yriyevz kim
leker cem' olma." didi. Karncia eydr: "Nevahimzde
olan vilayetleri uraluro bozalum." dir. 'Osman Gazi eydr:
"Bu re'yde fesad vardur; anun-un kim bu nevahilerm
zi ykup bozarsavuz, bu ehrmz kim Karahisar' dur [Ka
racahisar], ma'mur olmaz. Evvel re'y tedbir budur kim
konlarumuz-la mdara dstlklarn idevz." Nitekim Bi
leck tekri-y-ilen dayima dostlk [1 1] iderlerdi. Yaylaya git
seler emanetlerini dah Bileck hisarnda korlard. Kaan
gelseler tulumla peynirler, karn-la kaymak katklar, ey
hallar ve kilimler gndrrlerdi. Amma er kii-y-ile gn
drmezlerdi, hatun kiiler-ile gndrrlerdi. Anlar dah
'Osman Gazi'ye gayetde i'timad iderlerdi.
Brmenkaya begi Kse Mihal var-d, anun-la dah ga
yetde dstlklar iderlerdi. Ve hi vech-ile bunlarun arasn
da bir gn hal u kal vak' olmad. Amma Germiyanogl-y
la gah gah 'Osman halk ceng iderlerdi. Ve bu kafider da
h gayetde ferah olurlard kim: "Germiyanogl-y-lan 'Os
man'un 'adaveti vardur." dirlerdi. Bundan sonra 'Osman
Gazi dah Eskiehir' de Hamam yresinde bazar turgurd.
331

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Etrafuft kafirleri dah gelrler maslahatlarn grrlerdi.


Gah gah Germiyan halk dah gelrlerdi. Bir gn Bile
ck' den bazarc kafirler gelmiler ve hem Germiyan'dan
dah gelmiler. Bu Bileck' de kafirler ey bardak dzerler.
Bazara yk-ilen satmaga getrmiler. Germiyanlu'nuft bi
risi bir bardagn alm, nesne virmemi. Bu kafirler gelp
'Osman Gazi'ye ikayet itmi. 'Osman Gazi dah ol barda
g alan kiiyi getrmi, belki dgmi, dah kafirn hakkn
alvirmi. Be-gayet yasak itmi, "Hergiz Bileck kafiderini
incitmeyeler." Bunlara 'adi gsterdi. Ta ol hadde vard
kim Bileck kafirlerinft 'avratlar dah Eskiehir'n baza
rnda gelrler, hazar idp maksudiarn grp giderlerdi
emn eman-la. Bu Bileck'ft kafirleri dah 'Osman Ga
zi'ye gayetde i'timad itmilerdi kim "Bu Trk bizm-ile
ey togrlk ider." dirlerdi.
Nazm
Hlle it dmene ta kim vire el
Ki fursat bulasn zinhar ban al
Yidr ni'met ir ekker arabn
Ko key ola afta bulasn mecal
Veli gafil yrime itmesin al
Ki peman fayde virmez olsa melal

BAB [1 0]
Hrmenkaya kafideri 'Osman Gazi-y-ilen
ne vech-ile aina oldlar ve ne'ylediler, an bildrr.
'Osman Gazi kim sancag begi olup at bindi, Kse Mihal
dayim anun-la bile olurd. Ekser bu gazilern hidmetkar
lar Brmenkaya kafirleri-y-idi. Bir gn 'Osman Gazi Mi
hal' e eydr: "Tarak Yifticesi'ne segirdim idelm dirz,
sen ne dirsin?" Mihal eydr: "Hanum! mdi Sorkun zerin
den Sarukaya' dan, Bita' dan geelm kim Sakary [Sakar
ya] suyn geebilevz ve hem dah gaziler bize ol tarafdan
332

evriyaz: Hfzii Meniikb

Teviirih-i Al-i Osman

gelrler." didi. "Ve Mudurn vilayetini dah urmaga kolay


dur." didi. " Ve hem ol vilayet ma'murdur. Sarnsa avu
dah ol vilayete yakn olur ve ana dah i'lam idelm." didi
kim "Bir fursat oldug yirde bize bildre." Ve hem anun bi
gi [12] itdiler. Vardlar, Bita'un tekyesine kondlar. eyhi
ne sardlar: "Su ged virr mi?" eyh eydr: "Gazilere ge
ddr, Allah fazl-y-la." Atlar yemin kesp bindiler, su
kenarna vardlar. Sarnsa avu' sunun kenarnda buld
lar. Hazr ve mheyya ald. Bu gazileri togr Sorkun zeri
ne iletdi ve ol vilayetn kafideri Sarnsa avu-la aina al
mlard. Hernin ki an grdiler ve bu 'askeri grdiler mu
ti' ve mnkad aldlar. Erieri ve 'avratlar karu geldiler.
Aralarnda bir mute'ayyince kafir var-d. An okdlar, gel
di 'Osman Gazi'ye 'ahd peyman itdiler kim Sarnsa avu
ne dirse an kabul ideler.
S'AL.- "Samsa avu ne kiidr?"
CEVAB.- "Bir kiidr kim anun da hayli cema'at var ve
hem yoldalga yarar bir karnda dah var, adna Slemi
dirler. Ve ol vakt kim Ertonrul [Erdunrl] Gazi Sgd'e gel
di. Bunlar dah anun-la bile gelmilerdi. Ol aralkda tur
madlar. Eynegl kafirleri incindgi sebebden vardlar,
Mudurn [Muturn] vilayetinde karar itdiler. Anun kafirle
riyle mdara idp otururlard. Ve ol sebebden 'Osman Ga
zi ol vilayeti bunlara smarlad ve ol aradan 'Osman Gazi
segirdim itdi. Gynk vilayetine vardlar, Tarak Yenicesi
vilayetin dah urdlar. Geldiler Gl-Falanoz'a [Gl-Fla
noz'a] kdlar. Yine Hrmenkaya'dan Karacahisar'a kd
lar. Mihal nlerince klaguz-d. Amma esir almadlar, mal
ganimet ok aldlar. Anun-un esir almadlar, halk ken
dlere tabi' itmek-in.
Nazm
Sebeb-i 'Osman'dan toyd v guzat
Kimi altun gmi ald kimi at
Kimi begendgi kzlardan ald
Gazilern-idi ol dernde fursat
333

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Gaziler cem' old 'Osman'a niyyet


Ki dayim artar old fazl u ni'met
Sa'adet gnei togd ezelden
Nazar idn gaziler old mir'at
n kim 'Osman Gazi bunlayn gazalar itmege balad,
etrafun kafideri ihtiraz ider aldlar. 'Osman Gazi Bileck
kafiderine gayetde hrmet ider. Sardlar kim: "Bu Bileck
kafirlerinn nice hurmeti var senn yanunda?" dider. Eyit
di kim: "Konularumuzdur. Biz bu vilayete garib geldk,
bunlar bizi h tutdlar. imdi bize dah vacibdr kim bunla
ra hurmet idevz." didi.
Nazm
Vacibdr dstlk itmek kon-y-lan
Sakn kim konn olmaya ylan
Kime kim dstlk itsen it hazer sen [13]
Hazerszdr ba yollarda kalan
Hassa kim kafir olsa dst idinmez
Dilinde dini batl kavli yalan

BAB [1 1 ]
An beyan ider kim Kse Mihal dgn ider.
Kzn Gl Falanozogl'nuii begine virr.

Mbalaga agr yarak grdi kim adlu dgn eyleye. Dgn


esbab tamam old. Etrafun kafiderine ve tekderine okuy
clar gndrdi. Ve hem 'Osman' dah okud ve hem tekr
lere dah habar gndrdi kim: "Geln, bu Trk ile aina
olun kim bunun errinden emin olasz." didi. Va'de olndu
g gn geldiler. Dgne mbalaga saular getrdiler. 'Os
man Gazi cemi'isinden sonra geldi. Ey hallar ve kilimler
ve sr-y-ile koyunlar getrdi. Ve illa 'Osman Gazi'nn sa
usn gayetde begendiler. El-hasl gn dgn old. Ve
bu tekder 'Osman Gazi'nn keremine hayran kaldlar. Ve
334

evriyaz: Haza Menilkb u Tevilrih-i Al-i Osman

illa fursat bulmazlar kim karvayalar. Bileck tekrine 'Os


man Gazi mahabbetler gsterdi. Ve evvelden bunun-la ga
yibane ainalklar var-d. Ve illa mvacehe birbirin grme
milerdi. Zira 'Osman Gazi yaylaya gitseler cemi' emanetle
rini Bileck hisarnda kodard ve ol sebebden aina alm
lard. Bileck tekri dah dgn itmege niyyet idi.
Nazn

Mihal kim dgn itdi gr ne itdi


Gaziler evketine bnyad itdi

Dgne nice tekrler ki geldi


Kamus 'Osman-un tedbir itdi
Kimi didi ki tfz bun dutalum
Bileck tekri bir tedbfr itdi

Kim ya'ni dgn idp karvayalar


Muhalif tedbiri kendyi tutd
BAB [1 2]
Bileck tekrinfi dgn itdgin bildriir kim
ol dah Yarhisar tekrinfi kzn alsa gerek.

Ol dah Mihal'i okd. Tank itdiler. Cemi' dgnn esbabn


tamam itdiler. Ol bu etrafun tekrlerine akclar gndrdi.
Amma 'Osman Gazi'ye dah okuyc varmadn, Bileck tek
rine sri-y-ile koyunlar gndrdi ve eyitdi kim: "Karnda
um bum dgne hidmet idenlere yidrsin." didi. "naallah
ben dah vardugum vaktn saum iledem" didi. "V'eger ka
rndauma layk saum yog-sa bana laykn iledem." [14] di
di. El-hasl- kelam bunlar akmadn gndrdgidr. Anun
un kim Mihal dgnnde va'deler itmilerdi. Tekr dah
Mihal' 'Osman Gazi'ye okuyclga gnderdi ve hayli altun
gmi avadanlgn bile gndrdi. Ve Mihal dah gelicek 'Os
man Gazi'ye bu tekrlern ittifaklarn ve nnadlar ne-y
idgn bildrdi. "Gafl deprenme." didi ve dgne okud.
'Osman Gazi dah Mihal'e okuyclk hayli nesne virdi.
335

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

'Osman Gazi dah eydr: "Mihal Beg karndaum tekre


benden selam idesin. de imdi biz dah yaylaya gsevz
gerek. Ve hem kaymanam ve hatunum dah karndaumun
anas-y-la bilimek isterler. imdi karndaum hd bilr kim
Germiyanogl bizm-ile ne haldadur? Kerem itsnler dayi
ma zahmetmz ekegelmilerdr. Bu yllga dah eksn
ler. Anamun ve benm havayiclermzi gine hisara gnd
relm." didi. Mihal 'Osman Gazi'nn bu habarn gelp te
kre habar virdi. Tekr dah gayet sevindi, can-la szini ka
bul itdi. Mihal'i gine gndrdi. Bir gne va'de alnd kim
'Osman Gazi dah anda vara ve hem didi kim; "Bizm ha
tunlarumuz sahraya grenmilerdr. Bileck tar yirdr, d
gni anda itmesnler." didi. Bu szi dah tekr kabul itdi.
Dgni akrbnar'nda eyledi. Ve hem va'de-i sahihde 'Os
man Gazi dah kzlerini ykletdrdi. Hemie ileden ha
tunlara virdi. [Ve keeler arasna bir nie adamlar bile sard
lar.] Srdiler aham karanusnda hisara girdiler. Bir iki katar
kz kim hisara girdi. Kee yklerinden adamlar yaln klc
la dkildi. Defi kapuclar paraladlar. Hisarda hd adam
az kalmd, ekseri dgne gitmilerdi. Hisar feth alnd.
Geldk bu tarafda 'Osman Gazi dah grelm ne'yler. Ve
bir nie gazileri ba bezleriyle 'avrat tonna kayd. Tekre
habar gndrdi. Eydr: "Bunlar ayruca bir yirde kondur
sunlar ki hatunlaromuz andag tekrleri grp utanmasun
lar." Tekr bu sze gayetde ferah old. Eydr: "Trkn eri
'avrat asanlg-la ey elme girdi." dir. Ayru yir hazr it
drdi. 'Osman Gazi dah kzleri getrenler-ile yle kavl
itmidi: Anlar hisara girdgi sa'atda 'Osman dah tekre
geley-idi ve hem ol dah ahamn geldi. Ya'ni hatunlarn
dah aikara getrmezler. Tekr dah karulad, ta'zim-ilen
kondurdu. Dah tekr odasna varmadn heman-dem 'Os
man bindi Mihal dah bile bindi. Tekr'e "Hay Trk ka
d."didiler. Tekr dah serhoca-y-d. Bindi, ol dah Trkn
ardna ddi. 'Osman Gazi geldi Kaldurayk [Kaldrk] dir
ler bir dere var, Bileck' e yakn yirde. Anda gelicek turd.
Tekr dah ol araya kim irdi, bagaz ele virdi. 'Osman Gazi
tekrn ban kesdirdi, dndi 'ale's-sabah Yarhisar'a indi.
336

evriyaz: Hiizii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

Tekrini tutd, gelini dah tutdlar. Dgne gelen halkun


ekserini esir itdiler. Tizcek Turkut Alp' Eynegl'e [negl]
saldlar kim: "Ayanikala kim Eynegl tekridr iidp ka
masun." didiler. Turkut Alp dah irdi. Eynegl'i evrdi.
'Osman Gazi dah her ne kim aldlar Bileck' e getrdiler,
mesalih ne-y-ise grdiler. [15] Andan Eynegl'e geldiler. He
man ki geldgi gibi yagma itdi. [didi ?] Gaziler izin istedi
ler, "hay" diyince hisara girdiler, tekrini pare pare itdiler.
rkegini krdlar, diisini esir itdiler. Anun-un ki ok M
slmanlar knlup ehid olmaga bu kafider sebeb olm-d.
Nazm
Gr imdi hile-i 'Osman ne itdi
Ba oynad v hem ok balar tdi
Kafider ona duzaklar dzerdi
Bu apk ayagn karvad tutd
Kafider kazd kuy Gazi deler [2b]
Kafider ddi gaziler dridi
Karanu kafirn gzin bridi
Gaziler nun 'Osman' a bulud

BAB [1 3]
Ol gelini kim tutdlar Yarhisar tekrinfi kz-y-d
an kime virdiler ve hem ol kimdr? Bu bab an bildrr.
'Osman Gazi an ogl Orhan'a virdi kim anun adna Llfer
Hatun dimiler-idi. Orhan Gazi dah ol zamanda yigit ol
n-d ve bir ogl dah var-d kim an g zerinde koyup
tururd ve bu drt pare hisadar kim aldlar amma vilayet
lerinde 'adl dad itdiler ve cemi'i kyleri yid yiderine ge
lp mtemekkin aldlar. Vaktiar kafir zamanndan dah
ey old [3a] belki. Gayr vilayetlerden dah adamlar gelme
ge balad bundaglarun rahatlklarn iidp. El-hasl- ke
lam 'Osman Gazi dgn eyleyp ol kz kend ogl Orhan
Gazi'ye virmek istedi, hem eyle itdi.
337

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Bu Llfer Hatun ol hatundur kim Kapluca Kapusna ya


kn yirde Bursa hisar dibinde tekyesi vardur ve hem lfer
suynun kprsini ol hatun yapdurmdur ve ol suya veeh-i
tesmiye ol kpri olup-durur ve hem Murad Han- Gazi anun
ogldur. Ve hem Sleyman Paa dah anun ogldur. Bu ikisi
nn atas Orhan Gazi' dr. Hatun kim vefat idicek Orhan
Gazi'ylen Bursa hisarnda bile defn itdiler, vallahu a'lem.
Nazm [3b]
Zihi devlet ki Hatun buld Hak'dan
Ki burcndan belrdi gn afakdan
O burcdan kim tulu' itdi Murad Han
Sleyman Paa kd hem nikabdan
Selatin 'ankalar Hatun togurd
Cihan ruen nur old ol rakdan [1 61
Cihana told 'anber mk billar
'Araklar kim belrdi gl varakdan
Cevahir ma'dini n zahir old
Talibler cem' olur yakn rakdan
'A.ki yazd ma'din-i menakb
Bunun stadn buldund okdan [4a]
Ald 'Osman Bileck'i hey yar
Yarhisar' iinde her ne ki var
Milk maln tasarruf itdi kamu
Nasib itdi 'inayet-i Gaffar
ular kim haraca muti' degldr
leri pr hile v rnekkar
Gazi 'Osman ki itdi hile buna
Bilr-idi ki bular-d gaddar
Gazi 'Osman ne itdiyse hak itdi
Yine ider kafidere tekrar

338

evriyaz: Haza Menakb u Tevarlh-i Al-i Osman

Velehu eydan
Alnd Eynegl krld kafir
Gaziler miH u ni'met ald vafir [4b]
Harab itdiler ol kfrn diyarn
Getrdiler yirine nur- zahir
Gr imdi 'aleme kim geldi 'Osman
Neyi kim tutd asan itdi Kadir
Ve bu fethn tarihi hicretn alt yz toksan tokuznda va
ki' old.

BAB [1 4]
An beyan ider kim 'Osman Gazi evvel Cum'a namazn
nirde bnyad itdi ve her feth itdgi ehirde ne suret-ile old.

Kaan kim Karacahisar' ald, ehrn evleri bo kald ve


Germiyan vilayetinden hayli adamlar geldiler. 'Osman Ga
zi'den evler dilediler. 'Osman Gazi dah gelenlere bo evler
den virdi ve [5a] sehel zamanda ehrn evleri memlu olup e
hir ma'mur old. Ve kiliselerin mescid itdiler ve pazar dah
bnyad itdi. Ve bu ehir halk ittifak itdiler kim "Cum'a na
mazn klalum ve hem bir kad dah dileyelm." didiler.
Anda Tursun Fakh dirierdi bir 'aziz kii var-d ve ol halka
imamlk iderdi. Bular hallarn ana sylediler. Ol dah geldi
[17] 'Osman Gazi'nn kaymatas Edebal'ya syledi. Bu szi
syleyiyorurken 'Osman Gazi kageldi. Sard, bularun mu
radlarn bildi. 'Osman Gazi eydr: "Her ne kim size gerek
ldr an eyle idn." dir. Tursun Fak eydr: "Hanum! Bu ie
sultandan icazet ve izin gerekdr." dir. 'Osman Gazi eydr:
"Bu ehri ben hd kend [5b] klcum-la aldum. Sultanufi
bunda ne dahl var kim andan izin alam." didi. "Ana sultan
lk viren Tanr bana dah gaza-y-la hanlk virdi." didi. "Ve
eger minneti ol sancag-sa ben hd dah sancak gtrp kf
far-la ogramadum." dir. "Ve eger ol ben Al-i Seluk neslin
denven dirse, ben hd Gk Alp oglyn; dirin. Ve eger bu vi339

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

layete ben anlardan ndin geldm dirse, benm dedem S


leyman ah dedem hd andan evvel gelp turur." didi. 'Os
man Gazi' den bu habarlar iidicek bu halk raz aldlar. He
man-dem kadlg ve hitabeti Tursun Fak 'azlz:e virdi. Evvel
Cum'a hutbesi Karacahisar' da akund, amma bayram hutbe
si Eskiehir'de akund ve bayram namaz da anda klnd.
Nazm [6a]
Okund hutbe kim Gazi 'Osman
Ertanrol agl Gazi han 'Osman
Temerrd ehli kafider krandur
O m' min lekerine han 'Osman

Ki 'adli bezli hep tutd cihan


'Atas sayesi ni'metl 'Osman
Harab iden put puthaneleri
'maret din-i slam itdi 'Osman
Mnadller nida ider saladur
Sa'adet bah ider dir geldi 'Osman
Kuruld devleti etri ezelden
Ebed baki kalur bil nesi-i 'Osman
Evvel tarih-i hutbe-i 'Osman hicretn alt yz seksen [6b]
sekizinde vak alnd.

BAB [15]
Bu bab 'Osman Gazi'nn kanilm alkamn bildrr.

n kim kad ve sba nasb alund ve Pazar dah turd ve


hutbe dah kend adna akund, bu kez bu halk kanun ister
ler. Germiyan' dan bir kii geldi. Eydr: "Bu pazarun bacn
bana satun." dir. Bu kavm eyitdiler: "mdi hana var." didi
ler. Ol kii srdi 'Osman Gazi'ye geldi, szni syledi, eyit
di: "Hanum! Bu bazarun bacn bana sat." didi. 'Osman Ga
zi eydr: [18] "Bac nedr?" Ol kii eydr: "Bazara her ne
340

evriyaz: Haza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

kim gelse ben andan aka alurn." dir. Osman Gazi eydr:
"Bire kii senn bu bazarda gelenlerde alrnun m var kim
bunlardan aka istersin?" Ol kii eydr: " Hanum! Bu tre
dr, [7a] ve 'adetdr. Cemi' vilayetlerde vardur kim padi
ahlar aldlar." didi. 'Osman Gazi eydr: "Tanr buyrug ve
peygamber kavl ndur veya ol begler kendlerinden mi it
diler?" didi. Bu kii eydr: "Tredr hanum evvelden kal
mdur." didi. 'Osman Gazi gayetde gazaba geldi. Eydr:
"Bire kii kim kazana, kendnn mlki olur. Ben mal anun
malnda ne kodum ki bana aka vir diyem? Bire kii! Yri
git! Bana bu szi syleme kim sana ziyanum deger." didi.
Ve bu halk eyitdiler kim "Hanum! Bu bazar bekleyenlere
nesne gerek; 'adetdr, bir nesneck vireler." didiler. 'Os
man Gazi: "n kim imdi siz eyle dirsiz, her kii kim bir
yk getre sata iki aka virsn." didi. "Ve her kim ki [7b]
satmasa hi nesne virmesn." didi. "Ve her kii kim bu ka
nunum boza Allah anun dinin ve dnyasn bozsun." didi.
"Ve dah her kime kim bir tirnar virdm anun elinden se
bebsz almayalar." didi. "Ve hem ldgi vaktn oglna vire
ler, eger kik dah kalursa vireler. Hdmetkarlar sefer
vaktnda onun uun sefere varalar ta ol oglan sefere yara
yna. Ve her kim bu kanlm dah bozarsa Allah andan raz
olmasun. Ve eger benm neslme bu kanundan gayr bir
kanun dah koduracak olurlarsa idenden ve itdrenden Al
lahu ta'ala raz olmasun." didi.
Nazm
Bu resme kod kanlm 'Osman
Ki akir ola andan Gani Sbhan [Sa]
Didi sultan ki Hak' dur milk anundur
Anundur virmek almag u divan
Arada biz bahane olduk ancak
Bahaneden grndi halka brhan
Cihana di gelen kim baki kald
Kan ol kim didi hanarn ya sultan
341

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nie gemileri gark itdi derya


Ad 'unsur nihayetsz bu 'umman
Belrmez iz karubanlar yitpdr
Hernan bir ad kod gitdi Sleyman
Sakn kim adufi. afiup sgmesnler
Dilersefi rahmet ide sana Gufran
Cihanda ok nian kod gelenler [Sb]
Nian 'adl bedli kod 'Osman [19]

BAB [1 6]
An beyan ider kim bu feth itdgi vilayetlerii tirnarlarn
kimlere virdi.

Karacahisar sancag kim afia nfii dirler, ogl Orhan'a virdi


ve sbalgn karnda Gndz'e virdi. Yarhisar' Hasan
Alp'a virdi. Bu dah bir yarar yolda-d, kend-y-ile bile gel
mi-idi. Eynegl'i Turkut Alp' a virdi. imdiki hinde dah ad
anlur ol 'azizfi. Eynegl yresinde kyleri var kim afi.a
Turkutili dirler. Ve kaymatas Edebal'ya Bileck'fi hasln
tirnar virdi. Ve hem hatunn atas-y-la Bileck'de bile kod,
kend Yifiiehr'e vard. Yannda olan gazilere evler yapdur
d. Anda turakland. Anun adn Yifiiehir kodlar. [9a] Ve bir
ogl kim Ala'addin Paa'dur. An yannda kod, amma 'Os
man Gazi ogl Orhan-la drt yana segirdim iderlerdi. Hatta
znik' e dah inederdi ve Kprihisar'a dah bir nie kerre var
dlard. An sofirag def'ada yagma-y-la feth itdiler. Andan
sonra Marmara vilayetine vardlar. Kafideri ita'at-la gelp
mutl' oldlar. 'Osman Gazi dah gir yirl yirinde kod. Hi
birin incitmedi. Gir Yifiiehir' e geldiler, birka gn gaziler
atlarn difi.lendrdiler. Andan sonra znik vilayetine segir
dim itdiler. ehrfi kapusn yapdurdlar. Bir nie gn ey
sultani cenkler itdiler. Hisarufi zerine er kodlar. Amma vi
layeti tapd, vilayetini tirnar erlerine tlnar virdiler. Kendler
gir Yifiiehr' e [9b] geldiler. Anda karar itdiler.
342

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

BAB [1 7]
An beyan ider kim Bursa tekri ve bir nie tekrler;
Edrenos [Adranos] Tekri, Bedenos [Bidnos, Bednos] tekri,
Kestel tekri, Kite tekri, bular cemi''isi ittifak idp
bir oldlar.

Eyitdiler kim: "Bu Trk'n zerine varalum ta an ol aradan


gtrelm, hi adn sann komayalum. Gtrelm kim
anufi. errinden emin olavuz." didiler. Bu kafirler 'azim le
ker cem' itdiler, yridiler 'Osman Gazi'nn zerine. Bu ta
rafda 'Osman Gazi dah iitdi kim kffar cem' olup kend
nfi. zerine geldgin. Heman-dem Hak ta' alaya sgnup bi
tekellf karu yridi. "Niyet-i gaza." didi. Hazr olan gazi
lerden Koyunhisar'nda kffar-la buludlar, hernan cenge
bnyad itdiler. Ceng [1 0a] ide Dinboz'a geldiler. Anda geli
cek kffar taga arka virdi turd. Be-gayet azim krkun old.
Vasfn Allah bile. 'Osman Gazi'nn dah karnda ogl
Gndz'n ogl Aytogd'y ehid itdiler. Dinboz'da Koyun
hisar'na gider yolda, yolun zerinde yatur. Mezarna ta
evrp tururlar. Ol vilayetde at yankulansa anufi. mezar
na iledrler, kez tolandururlar. Hak ta'ala ifa virr.
Andan sonra kafir snd, Edrenos tekri kad, Kestel te
kri ddi, Bursa tekri hisara girdi, Kite tekri 'Osman
Gazi'nn mukabelesinde-y-idi, ol dah kad. 'Osman Gazi
dah ardn srdi. Tekr varup Ulubat'a ddi. Osman Ga
zi vard, Ulubat [1 0b] kprisinden gedi, kond kpri ban
da. Habar gndrdi kim tekrine: "Zebf:num virfi. ve il
la virmeyecek olursafi Glba'ndan tolanurn vilayetfi.i
harab iderin." dir. Ulubat tekri eydr: "mdi 'ahd idelm,
senden ve senfi. nesinden hi birisi bu kpriden geme
yeler, zebf:nufi. safi.a virelm." didi. 'Osman Gazi kabul it
di. Ol zamandan ta bugne degin Al-i 'Osman Ulubat kp
risinden gemediler. Amma sudan kayg-lan geerlerdi.
'Osman Gazi zebf:nn alup getrdi. Kite hisarna karu pa
raladlar. [20] Hisar dah aldlar iine er kodlar, vilayetini
dah zabt itdiler.
343

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nazrn
un kim ald yapd ykd 'Osman
Kime kahr u kime lutf bakd 'Osman [1 1 a]
Harab idp 'irnaret itrnek ii
Bu resme dd rni'rnar kopd 'Osman

BAB [18]
An beyan ider kim Bursa hisarnun zerine
'Osman Gazi ne vech-ile havale yapd.

'Osman Gazi grdi kim bu hisar ceng ile alnmaz, bufia sabr
gerek. Vard bu hisara hav yap!llaga tedbir itdi. Kapluca
tarafna hisara karu bir hisar yapdurd. Karnda ogl Ak
ternr'i anda kod. Ol be-gayet-bahadur er-idi ve bile hayl
yarar yoldalardan dah bile kad. Ve bir hisar dah tag ta
rafna yapdurd. Balahancuk diderdi, bir bahadur kul var
d, bu hisara dah an kod. Bu iki hisar bir ylda yapd.
Amma kylerini ernn [1 1 b] ernan-lan rna'rnur itdi. Ve illa
hisardan kafidere barrnagn kartrnaz olup turudard.
Nazrn
Balahan karga uurrnaz kaladan
Baras tekri kanad beladan
Ternr hd gice gndz rahat itrnez
Belaya ograd kafir 'anadan
Bu iki tarafdan gaziler vilayeti zabt itdiler. Bir nie yl hi
sara rahatlk virrnediler. Bunlar bu arada rnahbus tursunlar
bu tarafda grelrn 'Osman Gazi dah neye rneguldur.

BAB [1 9]
'Osman Gazi kim Yifiiehr'e geldi etrafufi kafideri kim gel
diler bunuii-la ogradlar. Anlarufi cerni'isinfi vilayetlerini
zabt itdiler, 'adi u insaf-la rna'rnur itdi. Gaziler key ferahnak
344

evriyaz: Hilza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

aldlar. Her birisine kyler ve yirler virdi. Her kii mikdarlu


mikdannca ri'a.yet itdi. 'Osman Gazi'nn yanndag gaziler
kuvvetlendiler, dayima gaza itmek ister aldlar.
Nazm
Gaza kim 'Osman itdi iy karnda [211
Sald kanlar u kesildi ok ba
Ol Aytogd kim anda ehid old
Bile ldi nie hem i yolda
Daranos [Dranos] tekrin tutdlar anda
Anun zre dah ok old sava
Baras tekr hisara kad girdi
Ve hem Kite tekri old kalla
Bazld hisar alnd mal
Tekr dah ald cimri kalla
Cihanda her kii kim ad kamdur
Yannda ac irin dad kamdur
Kod 'Osman gazay 'adl u bezli
Neseb nesiine du'a kamdur
'Aki bu menakb yazmagna
man Orhan oglndan kamdur

BAB [20]
An beyan ider kim Mekece ve Akhisar ve Geyve
ve Leblebci hisar ve adurlu bunlar
ne vech-ile alndugn bildrr.
Gaziler grdiler; her tarafa kim yridiler, mansur ve muzaf
fer aldlar, bir gn geldiler 'Osman Gazi'ye eyitdiler: "Ha
numuz! Elhamdlillah kim kafir maglubdur ve ehl-i slam
galibdr. Hassa kim bir senn gibi hanumuz var, gayretl.
Bize imdiden sonra oturmak cayiz degldr." didiler. 'Os
man Gazi eyitdi: "Mihal' okyalum, slam'a da'vet idelm,
an Mslman idelm. Andan sonra her nereye kim dirse345

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

fi.z Allah emri-y-ile varalum." didi. Ve eger Mslman ol


maz-sa evvel anun vilayetini uralum, bozalum." didi. He
man-dem Mihal' a adam gndrdiler: "Ulu sefermz var
dur, tiz gelmek ardnca ol kim biz hazr olup tururuz." di
diler. Mihal kim bu habar iitdi 'ale't-ta'cil maslahatn g
rp geldi. E y atlar ve latif kllar ve gayrihi pekeler ek
di. Hernan kim el pdi. Eydr: "Hanum! Beni imden gir
Mslman idn." didi. Heman-dem iman 'arz itdiler. Can
u dil-ile slam' kabul itdi. Ve ol batl dini terk idp halis ve
muhlis Mslman old. Ve 'aleml tegele hil'at geyrdiler.
Ogl Orhan Gazi'ye kodlar. Karacahisar' da ogl-y-la bile
kadlar ve hem bir Gazi dah var-d, adna Saltuk Alp dir
ler-idi. An dah bile kodlar. Ve bir ogln anas-y-la Bile
ck'de kod. Kend Hakk'a sgnd, yridi, togru Leblebci
Hisar'na vard. Tekri ita'at-la karu geldi, gine yirinde
kod. Ve o kafirn bir ogl var-d. Ogln bile ald. Togru
Lefke'ye vardlar. adurlu tekri, Lefke tekri muti' olup
karu geldiler ve memleketlerin teslim itdiler. Kendler [22]
'Osman Gazi'nn yannda yarar nkerler aldlar. Andan
sonra Sarnsa avu geldi. Eydr: "Hanum! Bana vir bu vi
layeti kim bunlar gir yag olmasunlar" 'Osman Gazi ey
dr: "Vilayetn ba'zsn virmezin." dir. Zira bunlar vilaye
tinden karmazn." Ve Lefke'nn yannda dere agzndaYe
niehir suynun kenarnda bir hisarcuk vard, an Sarnsa a
vu' a virdi. imdi dah oranun adna avukyi dirler. An
dan srp Mekece'ye vardlar. Ol dah ita'at-lan geldiler.
Tekri dah Akhisar'a bile geldi. Akhisar tekri leker cem'
itmi karu geldi. Gayetde ceng-i 'azim itdiler. Ahir snup
kad, hisarna girmedi. Gaziler hisar yagma itdiler. Tekri
kad Karaepi hisarna girdi. Ol hisar Sakar [Sakarya ?]
kenarnda dere iinde Sarpahisar' dur. Birka gn yrdi
ler, dndiler, Geyve'ye vardlar. Katiri hisar bo kam git
mi. Koru Deresi dirler, anda biene alm oturmu. 'Os
man Gazi'ye bildrdiler. Eydr ki: "Hey ne turursz." didi
ve yridiler, bieneyi buldlar tarfat'l-'ayn iinde hernan
koyldlar. Aralarnda tekrin tutdlar. 'Osman Gazi'ye ge
trdiler. Mal u ganimetierin aldlar. Andan Tekrpnar'na
346

evriyaz: H8z8 Men8kb u Tevftrih-i Al-i Osman

geldiler, an dah aldlar. Bir aydan artucak ol vilayetde tur


dlar. Mutl' olan yirleri tirnar erine virdiler ve halkn emn
eman-la inandurdlar. Vilayeti tamam mukarrer itdiler. Ta
imdiye degin mukarrerdr.
Nazm
Gk Alp'un nesli 'Osman gr ne kopd
Du'a ald veliden vali kopd
Avaz kd klcun cihanda
Sadasndan kafirde gavga kopd
Kaan kim depreneydi Gazi 'Osman
Sanasn yldrm grledi kopd
Kamu dman ku oluban kaarlar
Bilrler avlayc sunkur kopd
Hevay seyr ider 'ardan yokaru
Muhammed mi'racndan bile kopd
Ve bu feth-i gazanun tarihi hicretn yidiyz drdinde va
ki' old ki slam Mihal didiler.

BAB [21]
An beyan ider kim Orhan Gazi Karacahisar'da-y-iken
Germiyan'dan Tatar avdar gelp
Karacahisar'un bazarna segirtdgin bildrr.

Ve hem imdiki hinde anlardan dah vardur. Anlara av


darlu dirler. Ol vilayetde 'Osman Gazi kim Lefke gazasma
gitdginde bu avdar Tatar Karacahisar'un bazarna se
girtmi, Orhan Gazi'ye dah habar itmiler, "Tatar bazar
urd." diy. Orhan Gazi dah Eskiehir' de at na'llad-yoru
rm. Hernan ki bu habar iidicek bindi ve srdi. Oynahi
sar dirler bir viranca [23] hisar vardur taglar arasnda. Ta
tar-la ol arada buld, gzin adurmayup Tatar' karvad,
aldugn dktrdi. Hayli Tatarlar dah bile tutdlar. Karaca
hisar' a getrdi, atas gelince saklad. 'Osman Gazi kim gel347

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

di avdar Tatar'un ogln bile tutmlard, getrdiler. 'Os


man Gazi gricek eydr: "Ogul! Konudur bu zalim ve hem
Mslmandur. Kendye and virelm ve hem begine dah
bile, bunu koyvirelm varsun vilayetine gitsn." didi. Ve
hem anun gibi itdiler. Ol zamandan ta Yldrm zamanna
degin ara yirde hibir vech-ile 'adavet olnmad.

BAB [22]
An beyan ider kim 'Osman Gazi ogl Orhan'
Akyaz'ya ve Kocaili'ne ne suret-ilen gndrdi.
An bildrr.

Bir gn 'Osman Gazi eydr: "Ogul Orhan! Bu Tatar' a geri


and virdk ve illa bunlarun tatarlg gitmez. Gel sen var bu
gaziler-ile Karaep'e ve Karatikin' e. Hak ta'ala sana fetih
vire diy umarn." didi. Orhan Gazi eydr: "Hanum! Her ne
kim sen buyursan ben an kabul iderin." didi. Aka Koca'y,
Konur Alp', Gazi Abdurrahman' ve Kse Mihal', bu drt
'azizi, buna yarar yoldadur diy, bile kod. Ve eyitdi: "Ga
ziler! Ha grem sizi ki din yolnda nie deprenrsiz." didi.
Orhan Gazi'nn ibtida yalunuz seferi bu-durur.
Nazm
Bu Gazi Orhan Han bindi ata
Sfat mazhar old 'ayn- zata
Tecelli burc Ahmed'den grindi
Gnl gzinde gzle mir'ata
Bu nur- slam' a burc old Orhan
Ayine ddi v bil iki sfata
nkim atasndan du'a ve himmet klcn biline muhkem
kuand, sefer-i niyyet-i gaza itdi. Ol togr Karaep' e y
ridi kim ana 'Osman Gazi dah varm-d. Bir konak yir kal
d kim hisara varalar; ol arada gazileri blk itdiler. Bir
blgi varup hisar zerine ddi kim Orhan kend bile-y
idi. Ve bir blgi dah gice-y-ile hisarun tesine gedi. Ve
348

evriyazr: Hazi Menikb u Tevirih-i Al-i Osman

bir blgi dah hisarun yannda bir dereye girdiler. Orhan


Gazi bu hisara ceng ider gibi old.
Birka gn kim ceng itdiler. Hisara zebunlk gsterdi.
Grdiler ceng iderken hernan dnben kadlar. Kafir hi
sardan kdlar, Trkn kadugn grben. Hisar ninde
bir Trk buluban tutdlar, hisarun tekrine getrdiler. Sor
d kim: "Dah Trk var mdur?" Trk eydr: "Yokdur, he
man van kaup gitdi." Tekr bu szi iidicek be-gayet fe
rahnak [241 old, casus gndrdi. Geldiler grdiler hi Trk
kalmam gitmi. Tekr bu habar bilicek hisar kapusn a
d. Eyitdi: "Varayum Trkn ardn basayum Trk zebun
m, dereden kartmayn." didi. Bindi v srdi. Hisar ya
nndag pusu kapuy ald. Yokardag duran Trk dah g
zkdi. Tekr eyitdi: "Dah Trk var-m." didi. Dndi hisar
nindegi duran Trke dah kendyi urd. Bogaz ele virdi.
Tutdlar hisara karu getrdiler. Hisar aldlar, maln gazi
lere virdiler, spahisin kardlar, tekri aldlar. Aaga ya
nnda Absuy dirler bir hisar dah var-d, ana getrdiler.
An dah 'ahd-ilen aldlar ve bu iki hisara er koyup muh
kem berkitdiler. Ve Konur Alp'a Karaep'i virdiler, ve
Aka Koca'ya Absuy'n virdiler. Orhan Gazi dndi, tekri
ald bile gitdi. Sipahilerin dah bile Akhisar' a getrdi. Viia
yeti kafiderini emn eman-la yirinde kod. Amma Konur
Alp dah gah gah kar Akyaz'ya segirdrdi. Aka Koca'y
dah Ayan gli'nn suy akdug Bikpri'de bir burgusuk
var-d; ol arada turakland. Ve ol arada orman arasnda
olan ile segirdrdi.
El-hasl- kelam Orhan Gazi kim bu uc berkitdi ve bu tut
sak kafirleri atas 'Osman Gazi'ye gndrdi. Yrdi kend
Karatikin zerine ddi. Hisarun begire habar gndrdi kim:
"Bu hisarun bana vir, gire seni hisarunda koyayn, henln ad
benm olsun." didi. "Benm garazum znik' dr." didi. Kafi
re bu sz hayli g geldi, virmedi. Orhan Gazi dalu eydr:
"Gaziler slam gayretidr yrimek gerek kim bu hisar yagma
idevz." didi. "Hakkufi emri-y-ile"

349

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nazn
Didi Orhan ki yagmadur bu kal'a
Drifi kim ide bu kal'a kal'a
kal'a kl 'ala fursat bizmdr
Revadur gaziler drie kal'a
Heman-dem ykdlar kal'a kapusn
Bazld sanki Hayber adlu kal'a
Cemi'i maln gaziler ald
Ganimet kenzi-y-imi bil bu kal'a
Tekrin tutdlar kzn bile
Melek menziline befizedi kal'a
Esir hub u nazk nazeninler
Gazileri neye irrdi kal'a
Tekri ki tutdlar paraladlar ve kzn hayli mal-la Orhan
Gazi atasna gndrdi. [25] Ve bu alnan esirleri Orhan Gazi
satun ald. Gine hisarda kod, 'ahd peymanlk berkitdi.
Sarnsa avu' hisarufi iinde kod, gine Orhan Gazi Yefii
ehir'e atasna geldi. Ve ol Karaep'e dah adam gndr
diler. Ve Karatikin'e dah adam gndrdiler. Ol dah z
nik'e havale gibi old. Gah gah varurlard, znik'n bagala
rn harab iderlerdi.
El-hasl- kelam znik'e rahatlk virmez aldlar. Ve bir ta
rafdan Koftur Alp Akyaz'ya meguld ve bir tarafdan Ak
a Koca znikmid tarafna megul-d. Ve bu ular be-gayet
ilenr old. Ve bu gaziler yle drirler kim fethieri mu
karrer olna. Giceler uyku uyumazlar, gndz at arkasn
dan inmezlerdi; kayim tururlard.
Nazn
Koftur Alp klc Bal'ya sald
Veli Akyaz'da Dzbazar' ald
Uzunca Bil'de kilfire buland
ki gn iki gice ho dridi
350

evriyaz: Haza Menclkb u Tev8.rih-i Al-i Osman

Oradan kafiri dndrdi kogd


Konur Alp dndi Dzbazar' a geldi
Akova'ya segirdr ald Koca
Gazi Rahman yaturmaz halk gice
kar stanbol'un kafiri dem dem
Krar bunlar gaziler iy hoca
Bu ularda bular dridiler kim bu iklimleri Mslmanlk
ideler; zaman-la kendlern ad anla.
BAB [23]
'Osman Gazi ogl Orhan' Bursa'ya gndrr kim
ve Bursa ne suret-ile feth olnur, an bildrr.

Ve yle iitdiler kim Bursa hisarnun kafideri alkdan ga


yetde bunalup tururlar. Bir bahane isterler kim hisar vireler.
'Aciz kalmlardur ve illa gayretlenrler, padiahdan gayr
kimseneye virmezler. 'Osman Gazi eydr Orhan' a: "Ogul!
Sen evn etrafna var kim ol kafirn atas Dinboz gazasnda
benm Bay Hacarn'un dmesine sebeb ol ald." didi. Gine
Kse Mihal' ve Turkut Alp' buna yolda kod. Ve dah bir
aziz var-d. Ana eyh Mahmud dirlerdi. An ve hem Edeba
l'nun karnda ogl Ah Hasan' bile diledi. Togr Atranoz'a
kdlar. Tekri iitdi kim Trk gelrmi, kad Alata [Elete ?]
tagna kd. Hisar bo kad. Orhan Gazi yayan olup gaziler
le ardn bile srdi, taga ardnca vard. Anun-la bile kaan il
karu geldiler, tapdlar. Tekri kad. Kaup giderken [26] bir
kayadan ud, para para ald. Atranoz'un kal'asm bozdlar,
halkna istimalet virp emn eman-la yirl yirine kodlar.
Orhan Gazi kim bu temennay itdi, gdi togr Bursa'ya gel
di. Bnarba'nda suyun ardna kond.
Nazn

Gr imdi ne'yleyiser Gazi Orhan


O himmet alp v o bahr- 'umman
351

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Hareket itse kafir mahv olurd


Turamaz karuya Rstem-i Desbin
kal'ay ki Bursa an grdi
Bu Orhan'a ol old bag u bostan
Ne ceng itdi ne cidal itdi anda
Yarlnad ba u dklmedi kan
Asan ald v Bursa'y ol Gazi
Menakb ki yazdum old brhan
Derhal Orhan Gazi Mihal' gndrdi. Baras tekre "Hisa
r vir." didi. Baras tekr eyitdi: "mdi 'ahd idelm kimse
nn bize zarar irimeye." didi."Hisar virelm." didi.
Mihal gelp bu habar Orhan Gazi'ye bildrdi. "Bu 'ahdi
Orhan dah kabul itdi. Tekr gine habar gndrdi. Bana
birka yarar adam gndrsin, bu hisardan kan katiri Trk
incitmesn." didi. Mihal eydr: "Ol adamlara buyursun
kim geleler." didi. Tekr eydr: " Ne kim maslahat grr
sen ben vireym." didi. Mihal otuz bin floriye sulh itdi. Ba
ras tekr can-la kabul itdi.
Nazn
Nakd gndrdi tekr-i Baras
Kim vire hisar hem ola halas
Hazineyi kod Baras kim gider
Kuand bir ip hem geydi palas
Kod gitdi tekr hisar eydr
Yirmde idnz iy Trkler celes
El-hasl- kelam, hernin ki tekr hisardan kd, kapular
galaba old ve her tarafdan Mslmanlar girmeye bala
dlar. [1 2a]
Ah Hasan burca trmad ve bir nieler dah bile trman
d. Baras tekre adamlar komlard kim Gemleyg' e
[Gemlik'e] iltelerdi. letdiler andan stanbol'a gndrdiler.
Bu tarafda hisarun dah baki kalan halkn emn eman itdi352

evriyaz: Hazi! Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

ler, kimsenfi bir pini aldurmadlar. Baras tekrn hazi


nesini Orhan Gi'izi, gazilere bah itdrp ledrdi, kimse
mahrum kalmad. Hayli mbalaga mil bulnd, cemi'isini
virdi. Gaziler gayetde gani aldlar. Tekrn bir veziri var
d. Saroz dirler-idi, [27] ol gitmedi. Ve hem bu hisar virilme
ge sebeb ol Saroz olm-d, anun dah mbalaga ok mal
var-d. Ol dah kend ihtiyar-y-la hayli mbalaga mal ge
trdi. Orhan Gazi an dah gazilere isar eyledi. [1 2bJ Ve illa
hayli krlm kafirler buldlar. Orhan Gazi bu vezire sard
kim: "Bu hisar virmege neden bufialdufiuz." didi. Saroz ey
dr: "Bir nie sebeb vardur bufialmamuza ve hisar vird
gmze." didi. "Biri budur kim sizfi devletfiz yevmen
fe-yevmen ziyade old, grdk ve bizm om devletmz
dutup mn'akis old. Tahkik bildk, sizfi devletfiz artd.
Ve bir dah bu kim baban zermze havale yapd gitdi.
Anun devleti kylermzi dah zabt itdi. Size muti' ve
mnkad aldlar ve bizi hi afimazlar." didi. "Nie afisunlar,
rahat aldlar. Sizfi arkafiuzda biz dah an tamam bildk,
biz dah ol rahatlga heves itdk. Ve bir dah bu kim tekr
mz [13aJ mal ygd, mal fayide virmedi. Anufi-un kim mal
virmege nesne bulamad. Vaktyla alacak nesneyi almad,
ihtiyacumuz oldug vaktn satc bulunmad. Bu hisar bize
habs ald. Ve bir dah bu kim padiah zebun ola vilayet tiz
harab olurm. Ve bir dah bu kim yararnaza uyduk kim Ki
te tekri-y-idi. Ve bir dah bu kim 'alemfi tebeddlat ek
sk olmaz. imdi bu tebeddlat bizde vaki' old." Orhan sor
d kim: "Ya bu krkun neden olmdur." didi. Cevab virdi
kim: "Ekseri alkdan krlmdur." didi.
Nazn
Veger Hak' dan ola fazl u 'inayet
Olur her maksudufi makbul gayet
Neye sunsafi sana asan gelr ol [13bJ
Senfi yardumcufi olur cmle millet
'nayet buld Hak'dan Al-i 'Osman
Zebundur, kim ide, buna 'adavet
353

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Baras tekr zebun Orhan elinde


Yaraur tekre kim eke zillet
Elin al Al-i 'Osman'un lahi

Ki devletleri kala ta kyamet


Muzaffer mansur olsun leker-i han
Ki bu aldr olan ehl-i meveddet
Bu fethn tarihi hicretn yidi yz yigirmi altsnda vaki'
olund Orhan Gazi elinden.
S' AL.- "Bu fetihler kim olund 'Osman Gazi hayatda
md?"
CEVAB.- Esahh kavl budur kim 'Osman hayatda-y-d.
Zira ki [14a] ogln bu seferlere atas gndermi-idi.
S'AL.- "Ya 'Osman Gazi kend nen bile varmad?"
CEVAB.- Anufi-ur kim Orhan Gazi'nn dah iki ogl var
d ve bum kasd iderdi kim "Orhan Gazi benm zamanurnda
evket bulsun." dir-idi. Ve hem ekser 'Osman'ufi ayagnda
zahmet vak' olm-d, varmamaga sebeb ol-d. [28]
Nazn
ular kim ogl mukbil olmak ister
Gel imdi ata ogla yol gster
Ogul dah ala senden nasihat
Ger alsa nasihat olmaya kemter
ular kim almad pendi atadan
Olan oldur bu halk iinde ebter

BAB [24]
'Osman Gazi ogl Orhan'a [14b] vasiyyet itdgin beyan ider.

Evvel didi kim: "Ogul Orhan! Ben ldgm vaktn beni


Bursa'da ol Gmil Kubbe altnda koyasn." didi. Ve da
h didi kim: "Sana bir kirnesne Tanr ta'ala buyurmadug
szler sylese sen ol szi kim Tanr buyurmamdur am ka354

evriyaz: Hazf Menfkb u Tevfrih-i Al-i Osman

bul itmeyesin_" didi. "Veger sen bilmezsen Tanr ta'ala 'il


min bilen kiiye sor bil." didi.
Nazn
'baret bilmegn faydas n' old
Hernin bil sz dzer ademi old
Gerek sz bil gerek bilme karnda
Asl gnldeki niyyetn old
Ve bir dah "Sana muti' olup hidmet idenleri h dut." Ve
bir dah "Nkerlerne dayim in'am ve ihsan it kim [15a] se
nn ihsanun anlarun halnun duzagdur." didi.

BAB [25]
Bu tarafda Konur Alp ve Gazi Ralman
ve Aka Koca hallar n'old anlar beyan ider.
Konur Alp Akyaz'ya ve Konrapa ilini ve Bob'y ve Mutur
n'y ve ol vilayetleri tamam msahhar ve mukarrer itdi ve
kendye dndrdi ve gir Karaepi'e ve Absuy'na geldi
ve Gazi Rahman' anda koyup kendsi gine gitdi. Bu taraf
da Aka Koca dah Kandr'ya ve rmen' e erler kod berkit
di. Maksud Samandra'ya varmak old.
El-hasl- kelam bunlar kim gice ve gndz kffar-la ile
ri gah cenk gaza-y-d ve gah mdara itmek old. Nagah
bir gn Samandra tekrinn ogl ldi. Bunun meyyiti ze
rine kffar cem' almlar. Gaziler dah fursat [15b] gzlerler
di. Fursat buldlar, kffar hisar ninde-y-iken gafilin kafir
Ieri basmak ddiler. Krdlar ve tekrini tutdlar. Samand
ra hisar bu vech-ile feth olnd. Tekri alup Aydos hisarna
iletdiler. "Geln bu tekri alun, hisarunuz bize virn." di
diler. Bu hisar kafideri eyitdiler: "Varun ban kesn dah
etini birn yin." didiler. Ahir bu tekr eyitmi: "Beni s
tanbol'a iledn anda [29] satun" dimi. Orhan Gazi'ye habar
gndrdiler kim bu tekri ldrelm mi yohsa satalum m?
355

Ak Paazade 1

Osmanoullan'nn Tarihi

Orhan Gazi eyitmi: "Satun gazilere harlk olsun." didi. s


tanbol'a habar gndrdiler. Anlar dah eyitmiler: "Ne
adam satun aluruz ve ne adam sataruz." dimiler. Cem' ol
m hazr lekerleri var-m gndrdiler, gelp gaziler-ilen
buldlar. [16a] 'Acayib ulu ceng itdiler, ok krkun old.
Ahir Hak ta'ala fursat virdi, kafiri sdlar.
El-hasl- kelam Samandra tekrini znikmid tekri satun
ald. Aka Koca gelp Samandra'y hisar idindi. stanbol
tekri-y-ile ve Aydos tekri-y-ile dayima cenkler iderdi. Ve
her vakt gaziler Aka Koca-y-la at arkasndan inmezler-idi.
Zira kim stanbol tekrinn cengi eksk degldi. Anun
un bu Aydos hisarndan Trki srmek isterler-idi. Aka
Koca etrafun kylerini mukarrer itmi-idi emn eman-lan
ve 'ahd-lan.

BAB [26]
Aydos hisan ne veeh-ilen feth olund, an beyan ider.
Meger tekrinn bir kz var-d. Nagah bir gice Hazret-i
Resul'i aleyhisselam ol kz vak'asnda [1 6b] grmi. Ne
grmi? Grr kim kendyi bir derin ukura dmi. Bu
halda-y-iken nagah bir hub suretl ve latif siretl kii ge
lr bu kz ukurdan karur. Bunun geydgi libaslarn da
h egninden karur, yabana atar. Bunun endamn yur,
dah harir geyecekler getrp geydrr. Bundan sonra kz
belinley uyanur, fikr ider. Bu grdgi de 'acayibe ka
lur ve illa bu grdgi dindeki kiinn hayali kzun 'ak
ln alur. Gice ve gndz hayali gzinden ve gnlinden
gitmez, tahayyrde kalur.
Nazm
Anun kim can gzi ol dst grdi
Hemin-dem grdi varn dsta virdi
Gnl ehrinde ol dst kald ancak
Fikir tagld 'akln yile virdi [1 7a]
356

evriyaz: Hazii Meniikb

Teviir1h-i Al-i Osman

Ta'accb itmen an iy 'azizler


An kim grmedi can gzi grdi
Aki 'ka ma'ni iki vardur
Biri zahir biri dst ma'ni old
nki kz bu di grdi, kendye eydr: "Benm ha
lum ne old kim beni bu ukurdan kard. Gayr geyecek
geydrdi ve hem turdugum yirden rd. Ma'lum old kim
benm halum bir nev'a dah dnse gerekdr." didi. Da
yim bu hali fikr idp yrrken bir gn nagah Trk geldi
bu hisara ceng itdi. Hisar erleri kafirler dah cenge bala
dlar. Bunlar bu halda-y-iken bu kz eydr: "Ben dah va
rayum ceng ideym." diy turd, geldi vard baruya k
d. Bedenden taraya bakd, nagah grdi kim ol dinde
[17ba] grdgi 'aziz kii bu lekern serveri ve ulusdur.
[30] Kz eydr: "Hay ma'lum old hal ne-y-imi. Fi'l-hal
dnp evlerine geldi. Rumca bir mektub yazd, dn
macerasn dah bile yazd ve dah eyitdi kim "Gn va
run gidn hisar zerinden." Bir gice ta'yin itdi ve didi
kim: "Gayet i'timad itdgnz kiilerden gndern, fu
lan gice gelsnler ben hisar size alvireym." didi. Bu
mektub drp bir taa berkitdi ceng ider gibi old, ol ta
dah atd. ttifak ta gelp Gazi Ralman'un nine d
di. Gazi Rahman grdi bir ta zerine mektub berkitmi
ler. Hernan ta rnekttib-la alup Aka Koca'ya iletdi. Bir
Rumca mektub okur kii buldlar. Mektubdag habar bil
diler. Aka Koca eyitdi: "Gaziler bu yolda kimdr kim
[1 8a] ba oynaya ve bir ad ide, bir nian koya, ben dah
anun-la bile olam." didi. ler geldi. Gazi Rahman eydr:
"Ben hd u hazram." didi. Konur Alp eydr: "Buna bir
hal dah idelm." Sordlar kim: "Nedr ol?" Eyitdi: "Ya
nnda oturduumuz hisar oda uralum." didi. Kabul itdi
ler, hernan sa'at gelp oda urdlar. Andan sonra gp
gitdiler. Bu Aydos hisarnun kafirleri be-gayet adkam ol
dlar. Tena"umlar itmege baladlar. Bu tarafda kzun da
h va'de itdgi gice old. Hernan ol gice Gazi Rahman bir
nie yarar gaziler-ile kzun didgi yire hazr oldlar. Kz
357

Ak Paazade 1

Osmano!jullar'nn Tarihi

hd o va'de itdkleri yirde bunlara intizar-d. nkim


kz Gazi Rahman' grdi tizcek bedene ip baglad, ipfi
ucn aaga sarktd. [1 8b] Ol server Gazi Ralman bi-tekel
lf fi'l-hal ipe yapd. ol 'ankebfrt misal ipi divrp tar
fat'l-'ayn iinde hisara kd, kz-la bulud. kisi hisa
rufi kapusna iridiler. Kapucy Gazi Ralman paralad.
Hernan dem kapuy adlar, bile kend-y-ile gelen gazi
leri ier aldlar, togr tekrn sarayna vardlar. Tekr
dah giceden ferah olup sohbet itmi-idi. Serh yatur-d.
Ol pelidfi bagazn ele aldlar. Sabah olna Aka Koca
dah iridi. Hisar zabt itdiler bu vech-ile.
Nazn
Samandua'y yakd i erieri gr
Ne iler itdrr bu i eri gr
Dkp kanlar u balar oynadlar [19a]
Bu gaziler olan serverleri gr
Cihana togr geldi togr gitdi
ol ok gibi turan togrlar gr
Nireye ok varursa mecrfrh ider
Ol ok atan u server yay gr
Atan atduran gayret-i erdr
Ol erde olan mazharlar gr

BAB [27]
An beyan ider kim tekri kz-la ne'ylediler?

n kim Allah fazl-y-la hisar kim feth alnd, tekri kz


la Gazi Rahman'a virdiler, bular alup Orhan Gazi'ye ile
de. [31] n kim Gazi Ralman anlar alup geldi Yifiiehr' e,
Orhan' anda buld [19b] habar ne-y-ise i'H'm itdi. Tekri
mal-y-la ve kz-y-la Orhan' a teslim itdi. Orhan Gazi da
h kz Gazi Rahman' a virdi. Bile getrdgi maldan dah
hayli nesne virdi.
Ve bu zamanda bir Karaca Ralman dah sylenr. Ol da358

evriyaz: Hazi\ Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

h ol Gazi Rahrnan'un neslindendr. Ol stanbol'a dah ok


iler idp tururd. ol kadar olup tururd kim anun zama
nnda oglanuklar aglasalar stanbol'da analar korkudup
eydrlerdi kim: "Aglarnan kim uda Karaca Rahrnan geli
yorur." dirler-idi.
Hey 'azizler, valiahi bu rnenakb kim fakir yazdurn ce
rni'isine 'ilrnrn irip turur, andan yazdurn. Siz sanrnanuz
kim gzatn yazdurn.
Nazn
Bu 'mr seksen alt oldugnda
Bayezid Han Bogdan' a agdugnda
zp sancaklar ksler alnd [20a]
Gnilp devletilen gitdginde
Hcurn- devleti tutd cihan
Turup stanbol' dan kdugnda
Menakb yazrnaga defter karduro
Beyan itdrn niann buldugurnda
Yidi hutbe sekiz han Bayezid' de
O curn'a gn gazaya gitdginde
Kalem tutdurn rnenakb ki yazdurn
Kulak tut sen Aki didginde

BAB [28]
An beyan ider kim gaziler bu tarafda neye megUl oldlar.
Ve hem Orhan Gazi'nn atas Allah rahmetine vasl old ve
dah dedesi Edebal kzndan bir ay ndin [20b] Allah rah
metine vasl old, ikisin dah Bileck hisarnda kodlar. Arn
ma 'Osman Gazi aydan sonra Allah rahmetine vasl old.
Sgt' de vefat itdi. Ernanete kodlar, zira ol hinde Orhan
Gazi Bursa' da-y-d. Habar bildrdiler, harnan-dem gelp
yitidi ve atasnun vasiyyetin yirine getrdi. Bursa'ya gt
rp 'Osman Gazi vasiyyet itdgi Grnil Kubbe'nn iin359

Ak Paazade

1 Osmanoljullar'nn Tarihi

de kod. Amma kaymatasn ve hatun Malhun' 'Osman


kend eliyle defn eyledi.
Nazn
Gnldi bir sefere dah anlar
Mcerred yalunuz kim geye tonlar
At var bindgi sekiz ayaklu
iiince avu dir gayr onlar [21a]
Uzak sefer-turur yaknda gelmez
Geer nie yl u gndz dnler
Yolundur menziln gr kanda irer
Aki kim nne gitdi anlar

BAB [29]
An beyan ider kim 'Osman Gazi Allah rahmetine
kavudugndan sonra Orhan Gazi neye megul old.
Orhan Gazi grdi kim atasn bu fena sarayn terk idp ol be
ka sarayna rihlet itdi. Karnda Ala'addin Paa-y-la bir ara
ya geldiler, emr-i hal ne-y-ise grdiler. Ol zamanda bir Ah
Hasan var-d kim anun tekyesi de var, Bursa hisarnda Beg
sarayna yakn yirde. Ve dah ol zamanda olan 'azizler bilece
cem' [21 b] aldlar. 'Osman'un mal var m yok m tefti itdiler
kim miras olna. Grdiler kim bu iki karnda arasnda hernin
bu feth olman vilayet grinr. Ancak altun ve aka ve hazine
yok. Hernan 'Osman Gazi'nn bir srtak tegelesi var ve bir
yanug ve tuzlag ve kauklg ve bir sokman edgi ve bir ni
e ey atlar ve birka sr-y-ile koyunlar var.
imdiki hlnde Bursa nevahisinde yriyen beglik koyun
kim var yrr asl ol koyundandur ve birka grek yund
lar dah var-d. Sultanni'nde. Bir nie ift eyer depngisi
dah bulnd. Bu mezkuratdan gayr nesne bulunmad. Or
han Gazi karndama eydr: "Siz ne dirsiz?" Karnda
Ala'addin Paa [22a] eydr: "Bu vilayet Hakk'undur, buna
bir obanlk itmege padiah gerek. [32] Bu vilayetn ve
360

evriyaz: Hiiza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

re'ayanu:fi halini gre ve gzede. Ve bu ii baara ve padi


ahlk itmege esbab dah gerek. imdi esbab oldur kim bu
yundlar padiahu:fi ola ve bu koyunlar dah bile ola. Zira
ular esbabdur. imdi bizm miras idecek nemz var kim
ksmet idevz." didi. Orhan Gazi karncia Ala'addin Pa
a'ya eydr: "Gel imdi ol oban sen ol." didi. Dndi
Ala'addin Paa eydr: "Karnda! Atamuzun du'as ve
himmeti sen:fi-iledr. Anu:fi-un kim kend hal-i hayatn
da bu 'askeri sana kom-d. imdi bu apanlk dah se
n:fidr." didi ve hem bu cem' olan 'azizler dah bu szi ka
bul idp mvecceh [22b] grdiler. Dndi Orhan Gazi dah
eydr: "Karnda! imdi sen bana paa ol." didi. Bu szi
Ala'addin Paa kabul itmedi. Eyitdi: "Kite ovasnda Kodu
ra [Fodura] dirler bir ky vardur, an bana vir." didi. Orhan
bu szi kabul idp ol kyi a:fia virdi. Ve Ala'addin Paa da
h Kkrtl'de bir tekye yapd. Ve kapluca kapusn ier
girdk yirde Bursa' da bir mescid yapd ve bir mescid dah
hisar iinde yapd. Yannda sakin old, ta bu zamana degin
evladndan var-d.
Nazm
Bular birlige bitdi o:fid iler
Safalar srdiler ok yaz u klar
Dridiler nizam- islam-un [23a]
Aktdlar kan u kesildi balar
Nie zahm urdlar uruldlar hem
Nieler dir ki kan kardalar
Esir satuban u hem almadlar
Olnmad esir-in savalar
Velehu eydan
Cihan hd gelmeg gitmek-indr
Ne yapsafi 'akbet ykmag-undur
Karar itmez gelp suret olanlar
Togan gn hem gice batmag-undur
361

Ak Paazade 1

Osmano!jullar'nn Tarihi

Bu suret klgesine kalma zinhar


Sennle oyum utmag-undur
'Amel kim sen idersin iy karnda
Ya tamu ola ya umag-undur [23b]
kisinden farig ol Hakk' a dn kim
Yaradlm Hak'a tapmag-undur
Velehu eydan [33]
Nasihat ald Orhan kardandan
Du'alar ald i yoldandan
Dah ald du'a cmle veliden
Du'alar ister Orhan cmlesinden
Mirasdur du'a almak Al-i 'Osman
Fariglardur bu halkun dnyesinden
Ak Paa du'a Orhan' a itdi
Bile Gk Alp nesli cmlesinden

BAB [30]
An beyan ider kim Orhan padiah oldugndan sonra
neye megul [24a] old.

Karndama virdgi kyi mukarrer itdi. Bu esnada Aka


Koca dnyadan sefer idp ol bak saraya nakl itdi. Kandr
nevahisinde bir tagda mezar andadur. Ve andan sonra
Konur Alp dah anun gibi old. Orhan Gazi o bucagun san
cagn ogl Sleyman Paa'ya virdi. nni sancagn ogl Mu
rad Han- Gazi'ye virdi kim ol kii ogl-y-d. Orhan Gazi
kendsi 'asker-i mansurn alup znikmid'e vard. Anun
un kim Gazi Ralman geldginde bu cemi'i kaziyyeleri
ana bildrmi-idi kim znikmid'i ne suret-ile alalar-d?
Kaan kim leker cem' old togr Bursa' dan Yiniehr' e
kup andan Geyve'ye indilerdi. [24b] Ogl Sleyman Paa'y
Absuy'nda buldlar, Ayan glinn kenan. Aydos'da olan
gaziler dah gelp Orhan' karuladlar. Anun sahibi bir ha362

evriyaz: Hilza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

tun-d. stanbol tekrine ta'alluk var-d ve adna Yalakon


ya dirler-idi. Yalakovas'nuft sahibi-y-idi. Deredeki hisar
dah anuft-d ve hem bir karnda var-d, Kalayun dirler
idi. Yokaru srtdag hisar anuft-d. imdiki hinde Trk afta
Koyunhisar dir.
Bunlaruft hisarnun zerine Trk kim vard, ceng iderken
Yalakoya'nuft ggsine ok tokund, sesmedi, ldi.
Orhan Gazi geldi znikmid'ft zerine kond. Hisaruft sa
hibi hatun eydr: "Ben bu Trk-ile ceng itmezin." dir.
"Anuft-un kim eger bunlar bizden ldrrse, len gitdi za
yi' ald. Yirinde [25a] kalanda fayide ne ve ger biz bunlardan
ldrrsevz bunlarun-la kan dman oluruz, kyamete
degin ceng itmek gerekdr." didi. Bu hatunun bir yarar ada
m var-d. An gndrdi kim 'ahd idelm bize ziyanuftuz
tokunmaya, hisar size virelm." didi. Orhan Gazi dah bu
szi kabul eyledi, ol 'avrat her nesi var-sa ala, dah hisar
teslim ide. Hatun gir habar gndrdi kim: "Ben gice ka
rn ve illa beni Trklerden bekletsn." didi ve hem anun gi
bi itdiler ve "Her kafirn ki ihtiyar var gitmege ya turmaga,
ihtiyar kend elinde olsun." didiler. skeleye gemiler getr
diler, esbablarn muradlarnca toldurdlar. [341 Orhan Gazi
eydr: "Saknuft bu kafirlerft bir pi gitmesn kim biz 'ah
dmzde hayin olmazuz." didi. [25b] Ne kim 'ahd olund
'ahdi yirine getrdiler. Andan sonra Orhan Gazi dah hisara
girdi ve o gaziler kim Aydos' da olurlard cemi'isi znikmid'e
geldiler, sakin aldlar. Orhan Gazi ogl Sleyman Paa'y z
nikmid'e getrdi. Keliseleri mescidler itdi ve bir keliseyi da
h medrese itdi. El-an imdi dah medreresi vardur.
Karamrsel dirler-idi bir bahadur er var-d ol kenan afta
virdiler ve vilayetini tirnar ledrdiler, Tirnar erlerini ke
nara getrdiler kim istanbol' dan gemi kup vilayeti inci
dp ta'addi itmesnler diy ve Yalakova'y dah timara
virdiler ve bu Aka Koca-y-la olan gazileri bu vilayete
cem' itdiler. Araman [Ermen] bazarn Yahlu'ya virdiler.
Kandr vilayetini Akba'a virdiler. imdi bunlaruft [26a]
neslinden imdi dah vardur. Fazlullah Kad kim Geftibo
za'da [Gegibze] tekyesi vardur, ol Aka Koca'nun neslin363

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

dendr ve Kocaili'nn ve Konrapa'nun ve Bolu vilayeti


nn bu cemi'isinn fethinn asl ve hakikat budur kim fa
kir erh itdm.
Nazm
Nieler bu cihana geldi gitdi
Benm didi yalan da'viler itdi
Unuduld ad anlmaz old
Yirini bir dah yalan tutd
Sakn benm diyben da'vi itme
Ki magrur 'akbet peiman gitdi

BAB [31]
An beyan ider kim o ne geydi ve ne ihdas itdi.

Orhan Gazi padiah oldukdan sonra kim o atas zamann


da olmam-d. [26b] Orhan Gazi zamannda olund.
Nazm
Bu adem dzdi 'alemde dzenler
Bilr misin nin dzdi dzenler
Ya kend gvene ya gayra ola
Bu niyyetlen dzen dzgn dzenler
Ne dzsen eseri kala cihanda
Veli asar budur kan dzenler
Orhan Gazi'ye karnda 'Ala'addin Paa eydr kim: "Ha
num! Bihamdillahi ve'l-minne kim seni padiah grdm.
imdi senn dah bir gn lekern yevmen-fe-yevmen ziya
de olsa gerekdr. Sen de 'askernde bir nian ko kim gayr
askerde ol nesne olmasun." didi. Orhan Gazi eydr: "Karn
da, her ne kim sen idersin ben an [27a] kabul iderin." didi.
"mdi etrafdag beglern brkleri [35] kzldur. Senn kulla
runun brkleri ag olsun." didi. Bileck' de ak brk bkdiler.
Orhan Gazi geydi ve kendnn tevabi'i ile geydiler. Son364

evriyaz: Hazi Menikb u Tevarih-i Al-i Osman

ra Orhan Gazi balad lekeri ogaltmak diledi kim ol vila


yetden ola. Karda eydr: "An kadlara tan." didi. Ol za
manda andarlu Karaca Halil Bileck' de kad-y-d ve ka
dlg ana 'Osman Gazi virmi-idi. Ve Orhan Gazi zamann
da dah znik'e kad old ve dah znik'den sonra Bursa'ya
kad old. Orhan ogl Gazi Hnkar zamannda kad'asker
old ve hem vezir old ve beglerbegi dah old ve baki tafsi
latlar aaga bablarda gelse [27bJ gerek ina' allahu ta'ala.
Ve hem Edebal'nun dah kavmi-y-idi, ana dand. Ol ey
dr: "lden karufi." didi. Ol vakt adamlamil og kadya
rivet virdi kim: "Beni yayaya yazdurufi." diy ve hem an
lara dah ak brk geyrdiler.
S' AL.- Ya anun adna yaya nen didiler?
CEV AB.- Sultan Muhammed ogl Sultan Murad Han za
mannda sefere giderken bir yaya bir it engin ogurlam.
Enk issi engini bulm, yayaya eyitmi: "Engi sen mi to
gurdufi kim ogurlarsn. Bire enk yaya!" diyben sgmi.
Hayli bari gavga dah alm. Zira veeh-i tesmiye enk yaya
dimege ol sebebden alm hernan veeh-i tesmiye enk ogur
ladug olm-d.
Ve dah burma dlbend Orhan Gazi [28aJ zamannda tas
nif alnd. Divana gelicek beglerfi burma dlbendi olmasa
ta'yib iderlerdi, eydrlerdi kim: "Divana geldn kan bur
ma dlbendfi." dirlerdi.
Nazm
Cihan her lahza bir nev'a grinr
Hayal ehli o nev'aya sevinr
Sanur budur kim ol maksud olanlar
Ya aar setrini yahftd brinr
Cihanda hill hrmet byle gedi
Kimi it gibi talar kim karnur
Amma divanda burma dlbend geyrlerdi. Kaan kim
sefere gitseler brk geyrler-idi ve brk altna dah evgle
geyrlerdi.
365

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

S'AL.- evgle nedr?


CEVAB.- evgle bir takyedr kim ni ksa ard uzun
iine deri [28b] kaplarlar-d.
Ve bu Al-i 'Osman'da garayibler okdur. Fakir ihtisar
idp tururn. Anun-un kim ol zamanda iktida an iderdi
ve bu zamanda 'adet bum getrdi. Bu zaman- evvelde s
tadane taraklar ve hurmetl sakaHar olurd. Nagah padi
ah hm idicek sakaln kesp merkebe bindrrler-idi.
imdiki zamanda kendlern 'adeti eek old, binp y
rrler. Sakallarn hd kend ihtiyarlarylan keserler ve bu
sakal krmagun 'adeti kadim Firenkden kalm-turur ve Fi
renk' den cnb klar alm-durur. Hususa kim imdiki
hinde mbah old. 'Avratlar salarn keser oldlar ve erler
dah sakallarn keserler.

BAB [32)
Bu bab an beyan ider kim [29a] znik
ne suret-ilen alnd ve ne veeh-ilen feth olnd
Ve evvel Karatikin'i almlard. Bu znik'e ol havale gibiydi.
Anun-un bu Karatikin hisar iinde olan gaziler [36] dayi
ma znik'n kapularn adurmaz olmlar-d. Ve be-gayet
alkdan bunalmlar-d, zira dayiresinde olan vilayetn
kylerini zabt idp tirnar erlerine virmiler-idi ve hi bi
vechin mine'l-vcuh bu kylern kafideri bunlardan incin
mezler-idi, rahat olmlar-d. ncinmedkleri ecilden hisar
halkna zevade virmezlerdi. Vakt olurd kim Mslmanlar
la gelp bile hisara cenk dah iderler-idi. agrup znik hal
kna eydrlerdi kim: "Geln iy dernandeler siz dah rahat
olun kim biz rahat olduk." dirler-idi. Ve ehrn halk hatta
ol kadar [29b] olm-d kim gle balk avlamaga kmaz ol
mlar-d ve ier hisardag halkdan ba'z kafirler gazilere
habar gndrdiler ve dirierdi kim: "Alkdan gayetde bu
nalduk." dirler-idi. Ol zamanda hd etraf cemi' Trk alm
d, tirnar erieri elinde tasarruf olnurd.
Elhasl- kelam Orhan Gazi'ye kafirlern hallerini bildr366

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

diler. Bir gn devlet-ile kendsi dah znik'n zerine gel


di. Kafider Orhan Gazi'nn geldgin gricek gayet bunal
mlar-d. Bir i'timad itdkleri katiri Orhan Gazi'ye gn
drdiler kim: "mdi bizm-ile 'ahd eman idn kim bizi
krmayasz; gidenmz gide ve turanumuz tura, biz dah
hisar size teslim idelm." didiler. Orhan Gazi dah bunla
run 'ahdlerini kabul itdi. Anun-un [30a] "Mrvvet efdal
gazadur." dir-idi. Ve hem bu mrvvet niesine sebeb olup
slam dinine girrler. Ve tekrini stanbol kapusndan
kardlar. Hernan tekrn kend halk gitdi bile ve sipahisi
nn ekseri gitmedi. ehir halk hd hi biri gitmedi. Orhan
Gazi tekre adamlar kod, gemiye dek iletdiler. Murad
kank tarafda-y-sa gitdi. Tekr kapudan kdug gibi Or
han Gazi bu tarafda Yiniehir kapusndan ier girdi. Ka
punun i yannda bir baga var-d, Ebklos [klos] dirler
idi, be-gayet hub mahbub makam-d. Orhan Gazi'yi togr
ol bagaya iletdiler. Bu ehrn kafideri dah cumhur-la
karlayup geldiler. Ke'ennehu padiahlar ldi, ogln tah
ta [30a] gerr gibi vaki' ald ve illa ok hatunlar geldiler.
Orhan Gazi sard kim: "Bunlarun erieri kan?" Eyitdiler
kim: "Krld, kimi cenkde ve kimisi alkdan." Ve illa ile
rinde be-gayet hub dil-ara mahbubeleri var-d ve hem og
d. Orhan Gazi gazilere emr itdi kim: "Bu tul avratlar ha
lallga Tanr buyrugyla alun." didi. Ve hem buyurdug gi
bi itdiler. ehrn dah 'ali evleri var-d, evlenen gazilere bi
le virdiler. Hazr mheyya 'avrat ve hem evler ola, kim ola
kim an kabul itmeye? Meger kim gayet ebleh ola.
Nazm
Hraman geldiler mahbube Rumlar
Gaziler gnli yand sanki mumlar
Kaan kim baga ire geldi bunlar [31a]
Gaziler didi melekdr ola bunlar
Yanag glglin la'lin dudaklar
O sirnin sak ol bih zenahlar

367

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Melek envarlu kzlar geldi canlar


Ki grdi kul old gnl canlar
emen zre servi seyr iderler [37]
Gnller klgeye dp giderler
Hayali klgesi can gnlm ald
Mu'anber zlfi buy 'aklum ald
Nazarlar atar u gamzel kzlar
Fida olur gren yigid pirler
Dimaglar mest ider o mk-bular
'Akllar sayd ider o rumi hublar [31 b]
Urumca syler bize nazlar eyler
Sanasn ney alar eng saz eyler
Bu resme gaziler bunlar grdi
Han Orhan bunlar guzzata virdi
Bile evler mkellef nakd u cinsler
Virildi gazilere old nsler
Ve bu fethn tarihi hicretn yidi yz otuz birinde vaki'
olund, Orhan Gazi elinden.

BAB [33]
An beyan ider kim Orhan Gazi znik' de ne'yledi
ve kimfi ile musahabet itdi.
Andan sonra bir ulu keliseyi cum'a mescidi itdi ve bir ma
nasdr medrese itdi. Yiniehir kapusn kdug yirde bir
'imaret yapd. Yannda Hac [32a] Hasan dirler-idi bir 'aziz
var-d. Kendsi Edebal'nun mridi-y-idi. eyhlgn ana
virdi ve nesli ve nesebi ta bugne degin anlarun elindedr.
'maretn kim kapus ald, ta'am kim bidi Orhan Gazi ol
ta'am kend mbarek eli-y-ilen ledrdi ve ragn dah
evvel gice kend yakd ve medreseyi dah Mevlana Da
vud- Kayseri dirler-idi, ana virdi ve andan sonra Taced368

evriyaz: Hilzi Menikb u Tevirit-i Al-i Osman

din-i Krd'e virdi ve Konya'da Sirac'ddin-i Urmevi'nfi


akirdi-y-idi ve hitabetini Karahoca'ya virdiler ve znik'i
taht idindi. Bir nie zaman anda zevka megul old.
Nazm
Okund hutbe-i Orhan- Gazi
O 'Osman bin Tofirul nesli gazi [32b]
eri'at ggine gl bunlar old
togd ems-i tab Orhan- Gazi
Gaza-y-un ki ak brk ol geypdr
Yzi ag ii sag Orhan- Gazi [38]
Ne geyse yaraur Orhan- Gazi
Ak Paa zamanndayd gazi

BAB [34]
An beyan ider kim znik feth olndugndan sonra
Orhan Gazi neye megul old ve tirnarlar kimlere virdi,
an bildrr.
znikmid'i ogl Sleyman Paa'ya kim virmi-idi; an Yifii
ce'ye ve Gynk ve Mudurn'ya havale itmi-idi. Ve bir og
ln dah kim Murad Han- Gazi' dr, Bursa sancagn afia
virdi. Adn Beg sancag kod. [33a] Ve Karahisar' [Karaca
hisar'] 'ammus ogl Gndz'e virdi. Orhan Gazi kendsi
cemi'i vilayetine nazr old. Ogl Sleyman Paa'y Tarak
Yifiicesi'ne gndrdi. Ve ol vilayetler cemi'i Orhan Ga
zi'nfi 'adin iitmiler-idi. Ve hem her vilayeti kim aldlar
.
afia 'adl dad itdiler. Alnmayan vilayetler dah anlarufi
ne'yledklerini bilp iitmiler-idi. Sleyman Paa kim Ta
rak Yifiicesi'ne vard, hisar ihtiyarlaryla virdiler, 'ahd
lan ve eman-lan. Ve Gynk'i dah hemnan ve Mudur
n'y dah hemnan virdiler. Bu Sleyman Paa dah ol ka
dar 'adl dad itdi kim cemi'i ol vilayetfi halk eydrlerdi
kim: "N' olayd evvelden de bunlar bize hakim olalard." .
dirler-idi. Ve nie kyler bu Trk halkn [33b] grdiler, M369

Ak Paazade

J Osmanoullar'nn Tarihi

slman oldlar ve ol vilayetde ne kadar kim milkler vardur,


cemi'i Sleyman Paa virdgi karar zre turur.

BAB [35]
Orhan Gazi Karasi vilayetini feth itmege
ne sebeb old an beyan ider.
Ol zamanda Karasiogl 'clan Beg [Aclan Beg] var-d. Ol za
manda Allah rahmetine vasl old. Bir ogl anufi Orhan ya
nna gelmi-idi. Adna Tursun Beg dirler-idi. Ve bir ogl da
h atas yannda-y-d. Bu atas yanndag oglan vilayet hal
k an istemediler. Bu Orhan Gazi yannda olan oglna habar
gndrdiler. Hac lbegi dirler-idi, Karasiogl'nufi bir veziri
var-d. Andan vilayetfi a'yanlarndan habarlar bile gel
mi-idi. ttifaklar-y-la bundag Orhan [34a] yannda olan
oglana bu habar gelicek Orhan Gazi'ye eydr: "Hanum!
Gelfi varalum vilayete gidelm. Balkesri ve Birgama ve
Edremid cemi'i nevahisiyle sizfi olsun. Kzlca Tuzla ve
Mahram' ol taraf bana sadaka it." dir. Orhan Gazi dah
Ulubat' feth idp gine tekrini iinde komlar-d. imdi
togr Glba'ndan yrdi, Bilyz'i [Yelyz'i] ald ve dah
Ablayund' ald. Andan Kirmast'ya yrdi.
Anun sahibi ol zamanda bir 'avrat-d. Urumca adna Kala
mestorya [Klasemtorya] dirler-idi ve bir karnda dah var
d. Milialc dirler-idi. Orhan Gazi kim ol vilayete yriyicek
bu 'avrat karnda-y-lan karu geldiler. Mbalaga pikeler
getrdiler. Orhan Gazi gine [34b] yirl yirinde mukarrer itdi.
Ve Ulubat tekrin tutdlar kim ol kafir 'ahdine turmarnd.
Ulubat tekrin aman virmeyp hernan iin bitrdiler.
Nazn

'Aziz Hak 'ahd idpdr adem-ilen


Szm dah benm hem ademi-len [391
Didi cennet virem size szm tut
Sakn yrime blis yalan-lan
370

evriyaz: Hazii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

Hak'un va'desi 'ahd ald i canum


Melek hayvan u hem ademi-len
Bu adem 'ahd bil kim andan alm
Budur ahdn yal her ademi-len

BAB [36]
An beyan ider kim vilayet-i Karasi'de Orhan Gazi ne'yledi.
nkim bunlar Balkesri'ye vardlar, andag oglan kad
Birgama hisarna girdi. [35a] zerine vardlar. Orhan Gazi
yanndag olan karnda vard kim hisarda olan karnda
yla sylee. Hisara yakn varcak gafilin ok-lan urdlar.
Sesmedi ddi, ldi. Bu i Orhan Gazi'ye gayetde g geldi,
didi kim: " Bunlar bi-tekellf bunun gibi i itdiler." Hernan
Orhan Gazi dah agrd kim: "Bu il vilayet bilmi olun emn
aman-lan imdi gir Orhan Gazi'nndr." diy hkm
alnd. Bu szi iitdkleri gibi bu vilayetn halk cemi'i mu
tl' ve mnkad aldlar. Vilayetn kadimileri geldiler, timar
lu timarna mukarrer nameler aldlar. Ve bu fethn tarilli
hicretn yidi yz otuz biinde vak' olund Orhan Gazi elin
den; vallahu a'lem.
Nazm [35b]
Sridi tedbiri Karasi gitdi
Yazld defteri Orhan' tutd
Bu arhun ferzini atd Karasi
n Orhan ah srdi mat itdi
Cihanda kende plle kald tolad
Ecel atn binp kemendin atd
Drldi Karasi defteri yand
Yini defter ki Gazi katib itdi

371

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [37]
An beyan ider kim Orhan Gazi bu vilayeti feth itdi,
timarlann kimlere virdi
ve ol hisardag oglanuii hali ve ahvali n'old.
Ve n kim Hak ta'ala vilayet-i Karasi'de hutbeyi ve sikke
yi Orhan Gazi'ye kim rnyesser [36a] eyledi ve padiah old,
Karasiogl dah Bergama hisarndan 'ahd-ile kd. Bursa'ya
gndrdiler. ki yl anda 'mr srdi, ahir'l-ernr bir gn
yurnurak kard, Allah emrine vard. Ulu ogl Sleyman
Paa'y okud, getrdi. Karasi ilini aiia rnansb virdi, kend
si gir devlet-ile [40] Bursa'ya geldi; tahta gep karar itdi.
Nazn
Gine bir yini cilve kld 'alem
Ki hsni ziba ola bunda adern
Tecelli eyledi nur- sa'adet
Bearet yazd safha zre aklern
Veliler told vilayet-i Karasi
Sanasn kim Cneyd ya bni Edhern [36b]

BAB [38]
An beyan ider kim Sleyman Paa bu vilayetde ne'yledi
ve neye megul old.
Amma bu tarafda evvel grelrn Orhan Gazi Bursa' da neye
rnegul-d? Devlet-ilen kim Bursa'ya geldginden sonra
evvel 'irnaret yapd ve vilayetn dervilerini tefti itrnege
balad. Eynegl yresinde, Kei Tag arasnda bir nie der
viler gelp anda makarn tutrnlar. Aralarnda bir dervi
var-rn. Bu dervilerden ayrlup varur gah gah tagda geyi
cekler-ile yrrrni. Ve ol Turkut Alp ana rnahabbet itmi,
gah gah anun-la rnusahabet iderrni. Turkut Alp dah ol za
manda pir olrn-d.
Orhan Gazi'nn dervilere tefti itdgin iidicek [37a] Or372

evriyaz: Hazi Menikb u Tevirih-i Al-i Osman

han Gazi'ye habar gndrdi kim: "Benm kylerm yann


da bir nie dervi gelp mukim olmlardur. Aralarnda bi
risi hayli mbarek kiidr." didi. Orhan Gazi iidicek ey
dr: "'Acab kimfi mridlerindendr, tiz varufi kendden
sorun" didi. Gelp sardlar. Dervi eydr: "Baba lyas m
ridiyin ve Seyyid Ebu' I-Vefa tarikndann." didi. Gelp Or
han'a habar virdiler. Emr itdi kim: "Varufi dervii getrfi."
didi. Geldiler dervii da'vet itdiler, gelmedi. Amma habar
smarlad kim: "Saknufi kim ol han dah gelmesn." didi.
Geldiler Orhan Gazi'ye habar virdiler. Orhan Gazi tekrar
gine adam gndrdi: "Nen gelmez ve beni dah nin ko
maz anda varmaga." [37b] Ol dervi cevab virdi kim: "Bu
derviler gz ehilleri olurlar, gzedrler dah vaktnda va
rurlar kim ta du'alar makbul olma."
Bundan safira bir gn bir kavak agacn kopard, omuzna
gtrp togr Bursa'nun hisarna geldi. Havl kapusnufi i
yannda bu kavak agacn dikrnege balad. Girdiler hana ha
bar virdiler: "Ol dervi geldi bir kavak agacn bile getrdi,
kapuda dikeyorur." didiler. Orhan kd grdi kim agac dik
mi. Dah han sylemedin hana eydr: "Teberrkmz ol
duka dur, dervilerfi du'as sana ve nesine makbUldur."
didi. Heman-dem du'a itdi, turmad dndi gir rnekanna
gitdi. Ol kavak agac imdiki hinde [38a] saray kapusnufi
iinde gayetde bymidr. Her gelen padahlar ol agacufi
kurusn giderrler. Ve andan safira Orhan Gazi dah ol der
vifi ardnca rnekanna vard. Dervie eydr: "Dervi! Bu
Eynegl nevahisi senfi olsun." didi. Dervi eydr: "Bu mlk
mal [41] Hakk'ufidur, ehline virr. Biz anufi ehli deglz."
dir. Sardlar: "Ya ehli kimlerdr?" Dervi eytidi: "Hak ta'ala
dnya milkini sizfi gibi haniara smarlad ve mal dah
mu'amele ehline smarlad kim kullarum birbiriyle mesalihin
greler ve bizlere gn yifii ve nasib olan rzk dah yifii." didi.
Orhan Gazi eydr: "Dervi n' ola benm szmi kabul it
sen." Dervi eydr: "ol karuda turan depeckden ber
turan [38b] yircgez dervilerfi havlus olsun." didi. Orhan
Gazi dah bu szi kabul itdi, du'a ald derviden. Gir me
kanna gitdi.
373

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

Nazm
midm du'adur ehl-i du'adan
Du'adur bize emr olan Huda' dan
M'essirdr nie nefes cihanda
Du'adur evliyadan enbiyadan
Didi Hak kim dilefi makbul ideyin
Bu kavl umd canum ol nidadan
Orhan Gazi ol dervifi zerine kubbe yapdurd ve ya
nnda tekye yapvirdi ve bir cami' dah yapd. imdiki vakt
da zerinde ihya olnup bi vaktda padahlara du'alar [39a]
iderler ve dayim afiarlar. Ve zaviyesinfi adna Giyk Baba
Zaviyesi dirler.
Geldk bu tarafda Sleyman Paa'nun dah Karasi vilaye
tinde hali ve ahvali n' old ve ne'yledi ve kimlern-ile musa
habet itdi an beyan idelm.
Meger bir gn Sleyman Paa dah Karasi vilayetini seyr
iderken Aydncuk'da Temaalg'a vard. Grdi bu Temaalg'
kim bir 'acayib garayib binalar temaa idp birez tefekkre
vard. Turd ve hi kirnesneye kelam eylemedi. Ece Beg dirler
idi bir begayet dilir bir 'aziz var-d. Hayli dilirierden afulurd
ald v yrdi. Eydr: "Hanum! Ne 'acab, key fikr firaset
fiz vardur ola m?" didi. Sleyman Paa eydr: "Na'am, bir
deryay gemege fikr firaset iderin, yle gesem ki [39b] am
ma kafirler tuymasa." dir. Ece Beg ve Gazi Fazl eydrler: "Biz
ikimz geelm, buyurursafi hanum!" didiler. Sleyman Paa
eydr: "Ne yirden geersiz?" Anlar eyitdiler: "Hanum bunda
yirler vardur kim gemege yaknlg vardur."
Andan srdiler ol yire vardlar kim adna Virana Hisar
dirler. Greck [Grecek] aaga yannda derya kenarnda,
cemi'infi makabelesinde. Derhal Ece Beg ile Gazi Fazl bir
sal bagladlar, bindiler. Geee-y-ile imbini [Cimbini] Hisa
r'nun nevahisine kdlar. Baglarnun arasnda gezerlerken
bir kafir ellerine girdi ve an getrp sala koydlar. 'Ale's
sabah bu tarafa gediler. Kafiri Sleyman Paa'ya getrdi
ler. Sleyman Paa bu kafiri hil'atlayup gani eyledi. Andan
374

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

bu kafire eyitdi: "Hi sizn [40a] hisarunuza girmege yir var


ndur kim kffar tuymadn iine girevz, bizi kirnesne gr
meye." didi. Bu kafir eydr: "Ben sizi yle iledeym kim
se grmedin hisara koyayum." didi.
Heman-dem birka sallar dah bagladlar. Sleyman Paa
bir yitmi seksen mikdan yarar gzide erler ald, sala binp
giceyle te yakaya gediler. Bu kafir bunlar giceyle togru
imbini Hisar'nun bir terslik dkecek yiri var-d, anda ge
trdi. Gaziler hernan ol terslikden hisara girdiler. Bu hisar
dag kafirlern ekseri tara baglarnda ve hrmenlerindeydi.
Ol hinde hrmen vaktlar-y-d.
El-hasl- kelam hisar aldlar, amma kafiderini asla incit
mediler. Belki kafiderine ihsanlar itdiler, amma iinden bir
ka [40b] bellce kafirlerin tutdlar. Bu hisarun limonnda ge
miler var-d, ol gemilere koydlar. Karuda turan lekere
iletdiler. El-hasl- kelam ol gn iki yzden ziyade adam be
r yakaya gerdiler. Ece Beg hisarun atlarndan bindi Bo
layr yannda Akalimon dirierdi anda hayli gemiler var-d.
Ol gemileri oda urup yakd. Andan srdi gir hisarna gel
di. Bu Cimbnk hisarnda olan gemileri hfz itdiler. Tur
nadn lekeri bu tarafa gerdiler; ekserini lekerft yanla
rna getrdiler ve bunda olan kafideri hi incitmediler. sti
malet virp emn eman buldlar. Hatunlarn ve kendleri
ni be-gayet h tutdlar. Ve bu kafirlern gemiilerini gemi
ye koydlar. Kendler zerlerine turup hayli bar adam da
h [41a] gerdiler. ki binden ziyade adam cem' alnd.
El-hasl- kelam bu imbini Hisar kafideri bu gaziler-ilen
mttefik aldlar, yrdiler. Bir gice Ayaolonya [Ayalon
ya] dirler-idi bir hisar vard, an dah aldlar. Ehl-i slam
elinde hisar dah iki old ve bunun halkn dah istimaletle
diler. Ve bu iki hisar muhkem berkitdiler ve hayli adamlar
dah Aydnck'dan gemi-y-ile geldiler. Sleyman Paa ey
dr: "Bu hisadardan sipahi olan kafirlerft evlerin karun,
Karasi iline iledn kim bunlardan ahir bir mazarrat irime
ye." Ve hem eyle itdiler, bir iki ay bu hisadar muhkem ber
kitdiler ve her yirden turmadn hatr olan getrdiler.
Bir gn Gelibal'nun kafideri cem' aldlar, tedbir itdiler
375

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

bunlaruii zerine gelmege. [41 b] Bu gaziler dah anlar kar


uladlar, mbalaga muhkem ogra old. Hakk'uii 'avn u
'inayeti-y-ile kafideri syup krdlar. Kapusn yapdurdlar
hisaruii. Ya'kOb Ece'ye Gazi Fazl' yolda kodlar. Bunlar
Gelibob'ya havale itdiler. Gice gndz bunlar Gelibal ka
firlerine huzur virmez aldlar. skelesine dah gemiler ge
trtmez aldlar kim Gelibolu'nun ucnda bu iki gaziye hay
li yarar gazi yoldalar bile kodlar kim Gelibal'y u idi
np Bolayr'da sakin olmlar-d.
Nazm
Gaziler gedi kafir milkine h
Nie kafir sarayn itdiler bo
n Rum iline kim gedi Sleyman
Gaziler brk hep old mevcu [42a]
Gmi altun og old ellerinde
Melamet gitdi old cmle bi-hu
Bu fethii tarihi hicretii yidi yz elli sekizinde vak' ol
d. [43]

BAB [39]
An beyan ider kim Sleyman Paa Rumiline geicek
ne tedbfr itdi ve neye megul old ve ne re'y fikr itdi.

Bu tarafda atas Orhan Gazi'ye habar gndrdi kim: "Devlet


l hanumuii himmetinde ve Hak ta'alanuii inayetinde ve
Muhammed mu'cizatnda Rumili feth olnmaklgna sebeb
alnd. Kffaruii gayet zebnlug vardur. imdi yle ma'llim
alna kim hazretiize bu tarafda feth alnan hisariara ko
mag-un ve vilayetlerine ma'mur olmaga ehl-i slam'dan
hayli adam gerek. [42b] Bu feth alnan hisariara koyavuz ve
dah yarar gazi yoldalardan dah gndresiz." didi. Orhan
Gazi bu haban iidicek gayet ferah old. Bu Karasi vilayetine
hayli ger 'Arab evleri gelmiler-idi. Heman-dem buyurd;
376

evriyaz: Hilza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

anlar srp Rumili'ne gerdiler. Bir zaman Gelibal nevahi


sinde sakin aldlar. Sleyman Paa dah yriyp Tekrta
g'nun kenarna vard. Buldug hisarlarun kimin mudara-y
lan ve kimin yagma-y-lan ald. Odgfilek [Od Gnelek] hi
sarn u idindi. Andan Hayrabal vilayetine yridiler. Amma
yevmen-fe-yevmen bu tarafda Karasi vilayetinn halk dah
gelr aldlar ve gelenleri yurt tutup gazaya megll aldlar.
El-hasl- kelam ehl-i slam [43a] hayli arkaland ve kuvvet
tutd Hak ta'ala inayetinde. Her kang tarafa yriyp ikdam
itseler kffar filerine turnaz ald, 'asker-i slam mansur ald.
Nazn
Sleyman geldi dnyaya Sleyman
Ki kafir divlerine virmez aman
Brakd velvele kffar iline
Ki Trk'n ald bugn devr-i zaman
u div kurtla Sleyman elinden
Gelp Sleyman'a getre iman
V'egerni cmle 'mri habsde kald
Hernan divligidr kendye kalan
BAB [40]
An beyan ider kim Kofi.urhisar'n ne suret-ile aldlar.

Bu Konurhisar'nun [43b] tekrine Kalakonya dirler-idi.


Hayli baMdur mel'un-d. Trk kim Rumili'ne gedi, ol ka
fir hi at arkasndan inmedi ve bu tarafda kim Ya'kub Ece
Gelibal'y hisar idp egirdrler-idi, ol kafir bulara dayim
igva virrdi. Gah gah bunlardan adam dah alur-d. Bir
gn Sleyman Paa gazileri mtenebbih itdi ve birka yarar
martalazlar var-d. Bu kafiri cst--cu itdiler. Gir kim hi
sarndan kd. Niyyeti bu kim gir vara, Gelibal yresin
den adam karvaya. Sleyman Paa'ya habar ald. Kafirn
hisarnun etrafn bagladlar. Kafir dnp hisarna kacak
avlayalar. Ve bir nie yirlerde dah pusular kodlar. Vard
377

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

bu [44a] kafir Trkden bir adam tutd, gir dndi kim hisa
rna [44] gide. Bu tarafdan Gazi Fazl bu kafirn ardna d
di. Kafir kaarak geldi kim hisarna gire, bagaz ele virdi.
Hayli kafider dah bilesince var-d. Anlar kldan ger
diler. Tekrini tutup hisara karu getrdiler, gsterdiler.
Tekrn hod hisarda hi ta'allukat yog-m kim hisar vir
meyeydi. Hernan hisar halk hisar Sleyman Paa'ya virdi
ler. Hernan aman virmeyp tekrinfi ban kesdiler. Ve
ol nesne kim padiaha yarar-d. An padiah tarafna ald
lar ve ol kim gazilere layk-d gazilere ledrdiler. Ve hi
sarda Hac lbegi kodlar.
Ve bu tarafda Gelibal tekri grdi kim her tarafn Trk
ald. Kend dah 'ahd-lan [44b] virdi. Bu mezkCratufi fethi
tamam bir ylda ald.
Andan safira Ya'kfb Ece'ye ol vilayeti mansb virdiler. Ve
ol vilayet Mslmanlk old. Gazi Fazl' a dah bile virdiler.
imdiki hinde Gazi Fazl Ece Ovas'nun beri ucnda yatur.
Mezar ma'lfm yirdedr ve hem Ya'kfb Ece'nfi dah me
zar andadur, Rahmetullahi aleyhi rahmeten vasi'aten.
Nazn
Kapu kim ad Mfettih'l-ebvab
Fazl u hem Ece ald afia bab

Ki Rum ald saray u hem hazine


Gerekdr kim Sleyman kaya bevvab

BAB [41]
An beyan ider kim Gazi Evrenez Hac lbeg ile ne'ylediler
ve hem Sleyman Paa [45a] dah ne'yledi.
Hac lbegi'ye kim Kogr'y [Konur'] virdiler. Gazi Evre
nez'i afia yarar yoldadur, diy kodlar. Vilayet-i Dimeto
ka'y ve gayr vilayetleri alup arpmaga kodlar. Kogr ne
vahisine gelrler-idi. Bu tarafda Sleyman Paa dah Hay
rabal vilayetini ve orl vilayetini kapar kazar-d. Gir Ge
libol'ya gelr-idi. Bir gn av iderken ok-la bir canavar l378

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

drdiler. Bu canavar kad, Sleyman Paa ardna ddi.


Nagah atnun ayag bir delge gedi. At ddi, Sleyman
Paa Allah emrine vard. Ve bu ef'aln tarihi hicretn yidi
yz elli sekizinde vaki' old. Ve ba'zlar dirler kim: "Orhan
Gazi ['nin lm] dah ol ylda vak' old." dirler. Amma
[45b] esahh kavl budur kim ogl Sleyman Paa iki ay ndin
vefat itdi.
Nazn
Cihan bir khne yir gemege yoldur
'mr de tiz geer sanki o yildr
Benem diy bu yirde da'vi itme
Yalan sz syleyen anla bu dildr
ni aglar son aglar nazar kl
Bu aglamaga di ne kal u kildr
Sleyman u Davud gedi kamular
Unduld ii ne-y-ile bildr [45]

BAB [42]
An beyan ider kim Murad Han- Gazi'nn karnda
Allah rahmetine vardugndan soiira ol neye megul old.
Murad Han [46a] yrdi Rumili'ne 'azn itdi. Togr Bur
sa'ya geldi. 'Azim leker cem' itdi, vilayet-i Karasi'den ve
kend vilayetinden. Ol hinde andrlu Halil Bileck kad
s-y-d ve znik' a dah kad olm- d. Ve Bursa kads da
h olm-d ve kend-y-ile hem dah gayet aina olm-d.
An Kad-'asker idindi. Lalas ahin'i bilesine ald. Mba
laga 'asker cem' idp Gelibol' dan gedi, Banatoz [Bantoz]
hisarna yridi. Kffar asla ceng itmedi. Hisar teslim it
diler. Kafiderini gir yirinde kod. Andan togr orlu hi
sarna vard. Anun kafideri muti' olmadlar. Hernan "yag
ma" didi, kafideri hayli ceng itdiler. Ahir'l-emr tekrle
rinn gzine ok tokund, zebun aldlar. Gaziler dah def'i
[46b] hisara koyldlar. Mbalaga toyumluklar old. Hisar
dah ykdlar.
379

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Andan Misini hisarna vardlar. Tekri karu geldi, bir


ogln bile getrdi. Hisarnun kilidin dah bile getrdi. Sul
tan Murad Han- Gazi dah hisarufi zerine vard kond. Te
kri dah mbalaga pikeler ekdi. Han dah cemi'isini ga
zilere virdi. Andan safira Brgaz'a [Burgus] vardlar. Kafir
Ieri kaup gitmi, hisar bo kalm. Hisar gaziler dah oda
yakdlar, harab eylediler.
Nazm
'Acabdur bu cihanda 'akl- insan
Kimi kamil rahat kimi noksan
Bularda lutf u hiddetdr karm [47a]
Cahile hiddeti tiz ald brhan
una kim fazl- Hak yolda olupdur
Tecelli eyledi gfilinde iman
Yaramaz tizlik itmek her kiiye
Ki alpufi sabr olur afta asan
Yiri var sabr u tizligfi karnda
Anun ehlini bul kim gide grnan

BAB [43]
An beyan ider ki Hac lbegi-y-ile Gazi Evrenez ne'ylediler
ve neye megul oldlar.

Hac lbegi Meri kenarnda bir kiick brguzcuk var-d,


an feth itdi. Gndz ol hisarcuga girrdi, kaan kim gice
olsa gaziler-ile at arkasna gelrler-idi. Ta sabah [47bJ alnca,
etrafufi kafiderine rahatlk virmeyp incidrler-idi. Meger
bir gice Dimetoka tekri km kim bu Hac lbegi'yi karva
ya. Hac lbegi hd bun gaziler-ilen casuslam-m. Tek
ri gafil itdi, nazklig-ilen bagazn ele ald. Hernan hisara y
ridi. Ve hem hisara yakn gelmiler-idi. Hisarufi dibine var
dlar, tekrlerini tutgun gsterdiler ve 'ahd itdiler kim bun
ldrmeyeler. Ogl, [46] kz ve 'avrat-y-la koyvireler. Her
kang tarafa dilerse vara gide. Bu habar iitdiler, hisar hal380

evriyaz: Hiizil Menakb

Tevilrih-i Al-i Osman

k hernan gir muhkem 'ahd-la virdiler hisar. Bu tarik-la


Hac lbegi Dimetoka hisarn feth itdi. Ve bu tarafda Gazi
Evrenez [Evrenz] dah Kian [48a] hisarn alm-d. Ve p
sala'y dgp-yorurd.
Nazn
Zi h dem devlet-i guzzat ald
Bulara fazl- Hak rahmet sald
Yneldkleri yn bil Hakk'a togr
Veger ok tag u ta biller geildi
Cihet-i dnya 'ukbi cmle ma'mur
Ne menzile ki Hak guzzat gerdi
Veger lbeg veger Evran- Gazi
Du'a bunlara bil makbul geildi

BAB [44]
An beyan ider kim Murad Han- Gazi
Brgoz'dan Eski'ye geldi.

Anun dah hisarn bo buld ve bu bir iki pare hisar


kim feth itdi. Bu bo kalan hisarlarufi kafideri Edrene'ye
[48b] gelp cem' olmlar. Han dah lalas ahin' e 'asker vir
di Edrene'ye gndrdi. Hernin oradan lala yrdi, Edre
ne'ye gitdi. Kffar dah bu tarafdan iidp lalanufi gelece
gin, 'azim leker-ilen karuladlar. Ceng olund, Hak ta'ala
lalaya fursat virdi, kffar mnhezim eyledi. Kaup katir
ler Edrene hisarna koyuld. Bu tarafda hana dah balar
gndrdiler ve kffarufi mnhezim oldugn bildrdiler.
Hac lbegi ve Gazi Evrenez hanufi gelp fiine ddiler,
Edrene'ye getrdiler. Ol hinde Meri be-gayet taup turur
d. Edrene tekri gice-y-ile bir kayga girdi kad, nez' e
[Enz] gitdi. nkim sabah old hal [49a] ne-y-ise tuyuld.
ehrfi kapusn adlar, hisar teslim itdiler, ehir feth
olund. 'Adetce ehrfi tasarrufn itdiler.
Ve bu fethfi tarihi hicretfi yidi yz altm birinde vak'
381

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

olund. Sultan Murad Han- Gazi elinden kim ol Orhan Ga


zi Han ogldur.
Nazm
Bu fethi kim fmh itdi Murad Han
Kopan nesli ki kopd old hakan
Bu nesli Hak mu'in itdi imana
Ki islam zahir old dkile kan
Muhammed mmetinde bil bu hanlar
Viran iklimiere bunlar ola can
Bu alfi. sevgsi hayat- candur
Bu al sevmeyendr ehl-i ziyan [49b], [47]
BAB

[45]

An beyan ider kim Murad Han- Gazi Edrene' de


neye megul old.

nkim devlet-ile han Edrene tahtna oturd, lalas ahin' e


Zagra tarafna ve Filibe tarafna akn virdi. Evrenez Gazi da
h vard, psala'y feth itdi. Bunlar yirl yirinde u begleri al
dlar. Bir gn Kara Rstem dirler-imi bir danimend geldi,
vilayet-i Karaman'dan. andrlu Halil kim kad-'asker-idi.
Afi.a geldi kim ol Rstem eydr: "Efendi bunca hanlk mal
nin zayi' idersiz." didi. Kad'-asker eydr: "Ol nie maldur
kim zayi' olunur." didi. Rstem eydr: "bu esirler kim bu
gaziler tutar alurlar satarlar. Tafi.n buyrugnda budur kim
bunlarufi. [50a] bide biri hanufi.dur." didi. "Nin alnmaya?"
didi. Bu habar bundan iidicek vard bu szi kad-'asker ha
na 'arz eyledi. Han dah eydr: "Eger Tafu buyrugnda var
sa idfi.." didi. Kara Rstem'i okudlar. Eyitdiler: "Mevlana!
Han buyurd kim Tafi.n buyrugsa eyle idfi. didi." didiler.
Vard kendsi Gelibob'da oturd. Her esirden yigirmi bi ak
a ald. Ve bu ilidas ol iki danimendfi. tedbiri-y-idi. Biri
andrlu Halil ve biri Karamaniu Kara Rstem'dr. Ve bu ta
rafda Gazi Evrenez'e dah smarladlar. "Aknufi.dan kan
382

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

esirnn bide birin al." didiler. "Han-un anun kim esiri bi


olmayacak olursa her esirden yigirrni bi akasn al" didiler.
Ve bu tertib [50b] zerine Evrenez dah bir kad nasb itdi ve
hayli oglanlar cem' olund, hana getrdiler. Halil Paa eydr:
"Bunlar Trke virelrn Trke grensnler, sofua Trke bi
licek getrelrn yiilieri olsun." didi ve hem anun bigi eyle
diler. Yevrnen-fe-yevrnen bu vech-ile yiilieri ziyade olrnaga
balad. Bu vech-ile tamarn Mslrnan old. Bunlar Trkler
bir nie yllar kullandugndan sofua andan kapuya getrdi
ler. Ak brk geyrdiler. Adn ezel eri iken yiilieri kodlar.
Bunun zamannda vak' olnd.
Nazn
Gerekldr yifiieri kapuda
Ki ham gzleyeler her tapuda
Bular mal ogbdur haniarna bil
Irakdur gayr eri bil ha bu da [51a]
BAB [46]
An beyan ider kim Murad Han- Gazi Bursa'ya tevecch itdi
ve anda varup ne'yledi?

Lala'ya Rumili'nn beglerbegiligin virdi ve Evrenez'e dah


bu ularufi begligin virdi. lbegi Allah emrine vard. Han an
dan yrdi Gelibob'ya geldi, Halil'e paalk virdi. Halil ki ve
zir old; adna Hayreddin didi. Gelibob'y gediler, Biga tara
fna geldiler. Murad Han- Gazi eyitdi: "Allahu ta'ala bum
dah bize vire." didi. Turdlar, Bursa'ya geldiler, bir k Bur
sa' da karar itdiler. Lala dah bu tarafda Zagra ilini ve Eski'yi
feth itdi. Evrenez dah bu tarafda Grnlcine'yi feth itdi. [48]
BAB [47]
An beyan ider kim Biga ne suret-ilen feth olnd. [51b]

Nagah bir gn Murad Han- Gazi iitdi kim bu tarafda Srf


kafideri leker cem' itrniler, Edrene'ye gelrnek isterler383

Ak Paazade

Osmano!jullar'nn Tarihi

imi. Han dah iidicek bu habar 'asker cem' idp yridi.


Biga yanna geldi. Gazilere eydr: "Hay gaziler! Bu katirie
ri feth idelm, eger Allahu ta'ala virrse." didi. "Bundan
sonra andag kafidere varavuz." didi. Bu gaziler dah hanun
szini "Bi'r-re'si ve'l-'ayn" didiler. Ve hem Gelibal'ya ha
bar gndrdiler: "Ne kadar hazr gemi var-sa gndrn.
Bu yakaya gelsn hazr olsun." didiler. "Biz varnca" Ve
hem Aydnck gemilerine dah gelsn," didiler.
Elhasl- kelam hayli bari gemiler geldi. Bu gemilere dah
adam koydular yridiler. [52a] "Kurudan ve denizden yag
madur." didiler. Hcum itdiler. Def'i feth olund. inde
olan kafirn horyadn krdlar, diilerin ve oglancuklarn
esir itdiler. Gaziler ganimete gark aldlar ve ba'de kilisele
rin mescidler itdiler ve evlerin dah Mslmanlar mesken
ler idindiler.
Ve bu fethn tarihi hicretn yidi yz ve altm altsnda
vak' olund.
Ve bu kavm kim anda mesken tutup karar itmiler-idi.
Hayli zaman turup zindeganiler iinde aldlar. Nagah bir
gice kafider gir Biga'y ogurladlar. Kafider hayli bedbaht
lklar itdiler ve Biga'y ykup bozdlar. Geldiler, imdiki Bi
ga'y anun yirine kurdlar.
BAB [48]
Edrene'ye Srf [52b] geldgin beyan ider.

Srf kafirleri cem' aldlar. Srdiler, Edrene'ye yakn geldiler.


ahin Lala dah hazr olan gaziler-ile karulad. Aham kara
nusnda tavlunbaz kakd, Hak ta'ala'ya sgnup kffarun ze
rine yrdi. Hernin kim kffar tavlunbaz nin iidicek, kafir
ler biribirine tokund. Atlar boanup rkdi. Kafir hernan gi
ce karanusnda biribirin krd. Meric kenarnda-y-d, ekseri
suya dkilp krld. Andan sehel kafir kurtuld. Ve ba'zsn
ardna dp yolda gaziler krdlar. Gaziler imdi ol yirn
adna Srf Sndug dirler. Kafirler helak olund [53a] gitdi.
Han dah iitdi kim kffar mnhezim old. Dndi han gi384

r-

--

evriyaz: Hazii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

r devlet-ile Bursa'ya geldi ogullarn snnet itdi. Yifiie


hir' de bir 'imaret yapd ve bir dervi var-d. Adna Postin
pu dirler-idi, ana bir zaviye yapvirdi. Ve Bileck'de bir
Cum'a mescidi yapd ve kendye Bursa hisarnda saray
kapusnda bir cami' yapd ve Kapluca'da bir 'imaret zerin
de bir medrese yapd.

BAB [49)
Murad Han- Gazi Gerniyanogl-y-lan
dfir ne suretle oldlar, an beyan ider.

Bu Germiyanoglu kendyi grdi kim gayetde pir old. Ogl


Ya'kub Beg'i okd, yanna getrdi. Eyitdi: "Ogul, dilersefi
kim bu vilayet sizfi elfizde kala, Osmanlu-y-la [53b] bir
lik idfi." di di. Ve "Bu kzumufi birini anun ogl Bayezid' e
virfi." didi. Hernan shak Fak'y ili gndrdiler. Srdi
Murad Han- Gazi'ye geldi. Ey atlar pike getrdi. Ol za
manda altun gmi az-d. Tofiuzlu' da 'aleml ak bizler
olurd. Hil'at yirine an geydrrler-idi. Srtak tegele diker
ler-idi. Alaehr'fi kzl ivledisin sincef iderler-idi. Hil'at an
geydrrler-idi. [49] shak Fak kim geldi Tofiuzlu'nufi ol
bizlerinden dah bile pike getrmi-idi. Ve hem eyitdi:
"Kzumuz alufi oglufi Bayezid Han'a. Ve kzuruuz-la bile
birka pare hisar bile virelm cihazna tuta." Murad Han-
Gazi an kabul itdi. Biri Ktahiyye'yi ve Simav' ve Egri
gz'i ve Tavanlu'y, bu birka pare hisariar kzna [54a]
Germiyanogl cihaz virdi. Kavl karar olund.

BAB [50]
Murad Han- Gazi ogln everp dgn bnyadn
ve kz alvirdgin beyan ider.

Ol Germiyanogl'nufi kz didgmz Sultan Hatun'dur


kim ogl Yldrm Han'a alvirr. nkim dgnfi esbab
bi-kusur mheyya ve mretteb old, andan sofira etrafufi
c
385

Ak Paazade

Osmanoullar'nn Tarihi

beglerine okuyclar gndrdiler. Karamanogl'na ve Hami


dogl'na ve Menteeogl'na ve Saruhanogl'na ve Kastamo
n' da sfendiyar' a ve Msr sultanna bunlarun cemi'isine
okuyc gndrp okdlar. Ve dah kend vilayetlerinde
olan sancak beglerinden okudlar ve Evrenez Gazi'yi dah
okudlar. Bundan sonra dgne bnyad itdiler ve etrafun
beglerinden [54b] dah ililer-ile saulklar dah gelmege ba
lad. Ey atlar ve katarlar-la develer ve enva' drl 'acayib
ler ve garayibler getrdiler ve her gelen kii getrdgini
'adet zerine pikelerin ekdiler ve mertebesine gre otur
dlar. Ve Msr sultannun dah ilisi geldi. Ol dah getrd
gi tuhfelerini ekdi. Anun ilisine cemi'i ililern sti yan
na ili-yi Msr' da'vet itdiler, oturd. Bunlarun tamam olup
oturdukdan sonra 'icazet old. Kend sancag begleri dah
geldiler. Mertebel mertebelerince pikelerin 'arz itdiler.
Andan sonra Evrenez Gazi'nn dah pikeleri iler geldi.
Evvel yz kul ve yz kz oglan cariye. Amma onar oglanun
elinde on gmi tepsi, [55a] ii tolu filori ve annun dah elin
de on altun tepsi, ii tolu stevret [?] ve sekseni elinde gmi
marabalar ve mevc brklar.
El-hasl- kelam bu kullarun hi birinn elleri bo degl
idi. Ve bu etrafdan gelen ililer bum gricek bu Evrenez Ga
zi'nn getrdgi pikelere hayran u mtehayyir kaldlar
kim bu hanun bir kul bunun gibi ni'metler-ile geldi. Ve da
h Murad Han- Gazi dah gr kim ne klsa gerekdr. Bu Ev
renez getrdgi kullar ve cariyeleri bu etrafdan gelen ili
lere ledrdi. Ve bu altun gmi avadanlklarndan bile
virdi. Ve bu etrafun ilileri getrdgi yah atlar cemi'isin
kendnn kul Evrenez'e virdi. Ve getrdgi filorinn dah
ba'zsn Evrenez'e virdi. Bakisini [55b] 'ulemaya ve fukaraya
ledrdi ve kendye hi nesne alkarnad ve nie mflis
geldiler gani olup gitdiler. Hana du'alar itdiler.
Nazn
Bu dgn kim Murad Han itdi karda
Yayld sofralar dkldi ok a

386

evriyaz: Ha.za Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

Bir ay yinildi tamam drl ni'met


Fakir gani v hem yidi evba [50]
'Aleml hil'atin ok geydiler halk
Tonand hep yalnak rind kalH1
Kazan kaynad ok koyun birdi
kz kebabn ister old ferra
'Atalar eyledi altun u aka
Hocalar gibi old cimri kulma [56a]
Rza buld kamu bu halk- 'alem
Melul gitmedi halk olmad sava
Dgn kim eyledi o Gazi Hnkar
Yk-idi Aki bil skkeri ba
Du'a itdm o demden bu gne dek
line iderem du'ay yolda

BAB [51]
An beyan ider kim gelin gtrmege kimleri gndrdiler
ve andan dah kimler geldi.

Bu tarafdan erenlerden Bursa kads Koca Efendi ve kapu


kullarndan emir-'alem Aksunkur Aga kim anun evladn
dan dah imdi vardur. avuba Sle avu ogl Temr
Han avu ve kapukullarndan dah bin yarar sipahi bile
gndrdiler. [56b] Ve hatunlardan kadnun hatun ve Baye
zid Han'un dadus ve Aksunkur'un hatun bile.
El-Msl- kelam bir iki bin mikdan adam gitdi. Srdiler
Ktahiyye'ye vardlar. Ve hem Germiyanogl dah dgni
Ktahiyye' de itmi-idi. 'zzet-ile dnrleri kondurdlar.
Bunlara hrmet-ile ey agrlklar itdiler ve ol konalga get
renlere bunlar dah anlarun gnllerin h ri'ayet itdiler.
tamam old. Kz Aksunkur'un hatum-y-la Bayezid Han'un
dadusna smarladlar. Germiyanogl dah anigirba Pa
acuk Aga'y gelinn atn yitmege bile gndrdi ve hatum
n yinge eyledi ve ol va'de idp kzna virdgi hisariara
387

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

bunlar dah erler kodlar. Gelini alup Bursa'ya getrdiler.


[57a] Paacuk Aga'y Ba.yezid Hnkar kaymatasndan dilek
itdi alkod. Kend anigirba idindi. Anun ogl Elvan Beg
dah anigir-ba ald. Ve Elvan Beg'n oglanlarnun i
dah anigirbalar aldlar. Neseb nesl-ile 'Osman kapu
snda mukarreb aldlar.
Nazn
Cihan adiye gama yurd olupdur
Nie hakanlara cihan glpdr [51]
Gelp devran srenler 'alem ire
Hernan arzular hayal kalupclur
Cihan halk tamam murad m buld
Nedr ol kim murad olmayupdur
Togar aglar lr aglar tredr [57b]
Bu devran bylece bil dzilpdr
Glerem sanur ol yanl habardur
Ne glrnek var melale rneypdr
Bu dgnn ve Ktahiyye'nn virildgi tarihi, hicretn
yidi yz seksen inde vak' olund.

BAB [52]
An beyan ider kim vilayet-i Hamid'i
Murad Han- Gazi ne suret-ilen feth itdi
Ve ol dgnde kim Hamidogl'nun ilisi kim gelmi-idi
anun-la bir va'de olnm-d kim Hamidogl Hseyin Beg
vilayetini Murad Han- Gazi'ye sata-y-d. imdi ol ahdn
zerine Murad Han- Gazi yridi, Ktahiyye'ye kd. Ha
midol dah bildi kim kendye gelr, adam gndrdi eyit
di kim: "Ben ol 'ahdun [58a] zerine tururn." Akehr'i ve
Begehri'ni ve Seydiehri'ni ve Yalvac' ve Karaagac' ve Is
part'y er'i rnekmb-la satu bazar itdiler. Ald, Murad Han
dah adamlarn gndrdi. Satun aldug vilayeti zabt itdi ve
388

evriyaz: Haza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

'

,;_

hisariarna kend kullarn kod ve nevahisin dah kend


herat-y-lan tirnar virdi.
Ve bu fethn tarihi hicretn yidi yz seksen i-y-len dr
di arasnda vak' olund.

BAB [53]
An beyan ider kim Murad Han- Gazi leker cem' itdi,
o leker-ile ne'yledi.
Murad Han- Gazi asker-i 'azim cem' idp Rumili'ne 'azm
itdi. nkim lekeri alup Gelibol' dan gedi togr Mgalka
ra'ya [Mugalkara, Megalgara] vard. Bu tarafda Gazi Evre
nez'le Lala ahin dah Rumili'nn lekeriyle geldiler. Evre
nez' i ahin' e kodlar, yridiler Fire [58b] zerine vardlar.
Def'i Fire'yi feth itdiler. Bu tarafda Murad Han- Gazi dah
geldi, atalca Hisar'nun zerine ddi. Kafideri ita'at itdi
ler ve haraca mutl' oldlar. Andan sonra ahin' e habarlan
durd. Geldi hnkara kavud. Andan sonra ncgz'n
zerinde Polanya [Pulunya] dirler bir hisar vardur, Trk
ana Tanr Ykdug dirler. Murad Han- Gazi anun zerine
vard. Ol vilayetn halk kaup ana girmiler-idi. Bir nie
gn hayli bari ceng itdiler, alnmad. Ahir gp gitdiler.
Han eyitdi: " Meger bum Tanr yka." didi. Andan vardlar
Devletl Kabaaga didkleri yire kondlar. Murad Han da
h bir kaba agaca arkasn [59a] virdi, oturd. Bir lahzadan
sonra adamlar geldi [52] biribiri ardnca kim: "Hanum! Hak
ta'ala kudretiyle ol hisar ykld, zir--zeber old." Han da
h ahin'i gndrdi. Vard, mbalaga mal getrdi; altun ve
gmi tepsiler ve filoriler ve nakd akalar bile getrdi. Ve
halkn gir istimalet-ile yirinde kodlar. Hayli altun gmi
tas dah buldlar. Gaziler balarna geydiler. skf ol za
manda bnyad old ve hem ol aga kim han arkasn virmi
idi. Han eyitdi: "Bu aga Devletl Kabaaga' dur." didi. Ol
agaca veeh-i tesmiye hanun szi olup-turur. Ve ol aga
imdi dah turur, amma ktk olmdur. Yannda bir kuyu
dah var-durur.
389

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Nazm [59b]
Nefesdr padiahlardan niane
Nefesdr hkm iden handan divana
Nefesdr kim tulu' eder agzdan
Habarlar syledr hem tercmana
Nefesdr kim du'a togar agzdan
Kabul olur murad virr revane
Nefesden yazlur drl ma'ani
Nefesden afilanur gelr beyana
Mbarek nefesi hanufi ne old
Kabul olur murad virr revane
Bozar kal'alar syler zamane
Nefes itse Murad Han- zamane

BAB [54]
Ani beyan ider kim padiah kim Edrene'ye varcak ne'yledi.

Veziri Hayreddin Paa'ya emr itdi: "Varufi Evrenez-ile ol


vilayetleri feth idfi" didi. Evrenez dah Gmlcine'yi u
idinp otururd. Bur'y [Bre], skete'yi, Marula'y [Marul
ya] bunlar [60a] feth itmi-idi. Haracn hana dayim gnd
rrdi ve gayrsna segirdrlerdi. Ve Del Balaban' Sirez'fi
[Serz] zerinde komlard, hisar idp otururd. ahin ki
vard Kavala'y, Drama'y, Zihne'yi, Sirez'i ve bu vilayetle
ri ferden ferda 'ahd-ilen aldlar ve ol kim kanun- padiah
lkdur, ne-y-ise itdiler ve hana gndrmelsini gndrdi
ler, gazilere virmelsini virdiler. Andan sonra Karafirye'ye
vardlar. Ol dah cemi'i nevahisiyle feth olund ve vilayetle
rini tirnar erlerine ledrdiler. Ve dah kafiderine harac
ta'yin itdiler. Andan devlet-ile gir hana geldiler. Evrenez
Gazi'ye bu kez Sirez'i u virdiler.
Nazm
Paadur Hayreddin feth itdi iklim
Dlendi rahat old bil her iklim [60b], [531
390

evriyaz: Haza Meni'ikb u Tevar7h-i Al-i Osman

Bu Al-i 'Osman'a h hizmet itdi


Begendi hizmetini il iklim
Paa old kabul n han yannda
Ki lazmdur kabul ide her iklim
Bilindi Hayreddin kim ol vezirdr
Dzildi tertib bahi her iklim
Bu tertib tasnifin Hayreddin itdi
Kabul itdi an bil cmle iklim
Nie yirlerde rivet kapu aar
Bu imdi tertibe baglad iklim
Vezirde tertib erkan gerekdr
Ki hayr- dine kuana her iklim
BAB [55]
An beyan ider kim ahin [61a] Lala licek
beglerbegiligin kime virdiler. Kara Temr Paa'ya virdiler.
Ol dah neye megul old ve ibtida ne tarafa gndrdiler
ve nireye vard an bildrr.

n beglerbegilik virildkden sonra evvel Saruhan ili'ne


gndrdiler. Anda ger il var-d, anlar srdi, Sirez'e ilet
di. Andan sonra vilayet-i Arnavud' a ve Manasdr' a ynel
di. Amma hayli 'askeri var-d. Vardug gibi Manasdr mu
ti' old, harac vaz' itdiler. Andan geldiler, Selanik tarafn ur
dlar, ta Karluili'ne varnca.
Ve bu fethn tarihi yidi yz seksen yidisinde vak' olun
d. An dah beyan ideym.
Nazm
Bu arh bir dah devran itmek ister
N' idiser ma'ni-y-ilen bize gster [61b]
Kllar alma kanlar dkile
Snler ola leker ire niter
391

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Gaziler ehid ola kafir krla


Ham ehid ide bir hayin ebter
Dne bu 'almfi tali'i bu dem
Neler ide gresiz size ahter

BAB [56]
An beyan ider kim Murad Han- Gazi Laz kral-y-la
ne suret-ilen ograd.
Evvel Laz kend hana ili gndrdi: "Gel Ksova'da bul
alum ve illa sen dah oglanlarufi bile getr." didi ve "Be
nm bir oglum var ben dah bile getrrin." didi. "Hele gel
bulalum, [54] ya ceng idevz ya sulh idevz ve illa
Hakk'ufi takdirinde her ne-y-ise h grelm." didi. Ve il
la [62a] hana mbalaga armaganlar gndrmi-idi. Ve mek
tfbnda: "Karndaum han" diy yazm-d. Ve dah mek
tfbnda dimi-idi kim: "Ey muhkem yarag-la gelesin."
dimi-idi. "Ben dah seni ey yarag-la karularn." didi.
Murad Han- Gazi iki ogln bile alm-d. Biri Bayezid
Han-d kim, anun elinde Ktahiyye-y-idi ve Hamidili san
cag-y-d, anufi-d. Ve biri dah Ya'kfb elebi idi. Elinde
Karasi sancag-y-d. Murad Han- Gazi emr itdi kim: "Ce
mi'i vilayetinfi begleri ey lekeder cem' ideler, hazr ola
lar kim geleler."
Nazm
zldi sancak alnd ksler
Bu begler birbirin gr nie gzler
Yrdiler gazaya niyyet idp [62b]
Bulmacia v old imdi szler
Gaziler kld at zre namaz
O han itdi Hak-la ok niyaz
Didi Hakka din-i slam senndr
ta'at hazrete togr benmdr
392

evriyaz: Hiizii Meniikb

Teviirih-i Al-i Osman

Veger ben bahr- 'isyan-la garkam


'nayet lutf hem ihsan senndr
Niyaz itdi v kffara bulud
ki 'asker biri birle turud
Kffar kim slam lekerin grdiler heman-dem kendle
rin togrultdlar yrdiler. Sag tarafda Bayezid Han tururd
ve sol tarafda Ya'kub elebi turd. Gaziler dah tekbir idp
kffara karu yrdiler. [54]
Beyne's-selateyn olnca muhkem ceng olnd. Sag koldan
Bayezid ve sol koldan Ya'kub elebi ey cenkler itdiler. Laz
dah Ya'kub elebi tarafnda vak' old. Ve ol tarafun kafir
lekeri snd ve bu tarafdan hana karu Mile Kbile [Milo
Kpile, Milo Kobile] dirierdi bir kafir vard. Snisin ard
na sriy ve apkas elinde hana karu yridi. Gaziler arku
r vardlar. Ol kafir eydr: "Gidn, ben el pmege geldm
ve hem bearete dah geldm." Laz' ogl-y-la tutdlar: "U
da getiriyorurlar." didi. Gaziler farig oldlar. Hernan kim
hana yakn gelicek ol la'in gnderini evrdi, ham sand.
Tizcek hanun zerine adr kurdlar. Bayezid'i sancag di
binde kodlar.
Bu tarafda hd Ya'kub elebi kffar sm-d. Gelp
Ya'kub elebi'ye eyitdiler: "Gel seni baban ister." didiler.
Hernan kim adra geldgi gibi an babas gibi itdiler. Laz'
ogl-y-lan getrdiler anlar dah hall halna yitrdiler. Ol
gice leker arasnda be-gayet ztrab old. Sabah kim old bu
halk [551 Bayezid Han' padahlga kabul itdiler. Gelp tah
tna clus itdi. Gp taraf- Edrene'ye tevecch itdiler.
Ve bu maceranun tarihi hicretn yidi yz toksan birinde
vak' old.
Nazn
Yine bir ekl-i ive tutd alem
Teferrc ider an 'akl adem
Hevalar yili esdi 'alem zre
Nie nutk u natklar old ebkem
393

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Temaagaha geldi Aki gr [63a]


der sun' temaa olur ebkem
Ya Sani' sun'na mazhar ne itdi
Bu cem'iyyete mazhar old adem

BAB [57]
An beyan ider kim Bayezld Han
tahta cliis itdkden sonra ne'yledi.
n clus itdi Bayezid Han emr-ile Laz vilayetine Kratava
ma'dinini nevahisiyle ve cemi'i ma'dinleri bile skb'e Pa
a Yigit Beg'i gndrdiler kim ol shak Beg'n efendisidr.
Ve hem atas gibidr. An gndrdiler. Ve Vidin'e Firiz
Beg'i gndrdiler. El-hasl- kelam Laz vilayetinn ekserin
tasarruf itdiler. Ahir devlet-ile Edrene'ye geldiler.
Gazi Murad Han'un hd meyyitin Bursa'ya gndrmi
ler-idi. Bayezid Han Rumili'nde-y-iken Karamanogl hara
rnlk itmi-idi. Evrenez'i gir Sirez' de kodlar, vardug gibi
Vdene'yi [Vodana] [63b] ald ve froz' [etroz] da ald.
Ve bu tarafda Firiz Beg Vidin'den gedi, flak'a segirdim it
di. Hayli mbalaga toyum geldi ve vilayet-i Bosna'ya dah
Paa Yigit Beg megul old. Bayezid Han' a Edrene' de otu
rurken hayli esirler ve mbalaga meblaglar getrdiler. An
dan sonra Bayezid Han dah Bursa'ya geldi. Bina-y hayra
ta megul old. Cami' yapd, mukabelesinde medrese ve bir
birnarhane ve zaviye-yi Ebu shakiyye yapd. Amma Kara
Temrta' Edrene'de komlard. Zira ol vakt beglerbegi-y
idi. Ana habar gndrdiler, ol dah Bursa'ya geldi.
Nazn
Laz'un ma'dinlerin zabt itdi insan
Ki harc ide an bir han- sultan
Kafir kim hkm iderdi ma'din zre
Anun hakimi old imdi bir han

394

evriyaz: H aza Menakb u Teviirih-i Al-i Osman

O kenzi Hak yolna harc ider kim


Bayezid Han' dur ol erbab- ihsan
Yaraur Al-i 'Osman 'adl bezle
Bu ali byle sevdi Gani Sbhan [56]

BAB [58]
Bayezid Han Alaehr'e varup
ne suret-ilen feth itdgin beyan ider.
Bu Alaehir hisar vilayeti ol vakt slam arasnda kalm-d
ve padiah kafir idi. Aydnol'ylan mudara-y-la zindiga
ni iderler-idi. Hernan Bayezid Han: "Niyyet-i gaza" didi.
Alaehr'e yridi. Henz dah vilayetine varmadn yolda a
grdup yasak itdi: "Kimsenn zulm-la bir pini almayalar
ve her kim bu yasag [64b] kabul itmeye mazlemesi kend
boynna; siyasete mustahk olur." didiler.
Hernan kim han vard kafider ehrinn kapularn yapd
lar. Cenge bnyad itdiler. Han dah ehri "yagma" buyur
d. Kffar iidp aman diledi. 'Ahd-ilen feth olund. Ka
nun- padiahlk ne-y-ise itdiler. Aydnogl dah ita'at-lan
geldi. Vilayetinn ba'zn kendye virdiler. Hisariarna
kullar kodlar. Hutbe ve sikke Bayezid Han'un adna old.
T:marlarun dah beratn Bayezid Han adna nian uruld.
Aydnogl Ayasulug' da-y-d. Tire'ye getrdiler. Ayasu
lug' kend kulna virdi. Amma Aydnogl'nun vakflar
nun tasarrufn kend elinde kodlar. Ol dah raz old kim
ecel gelince [65a] vilayetden kmaya 'ahd peyman bunun
zerine muhkem olund. Ve andan Bayezid Han Samhan
ili'ne yrdi. Ol dah bu suret-ilen feth olund. Sehel zaman
gedi ol padiahlar Allah rahmetine vardlar. Saruhan Vi
layeti'ni Karasi vilayetine zamm itdi. kisin dah ogl Erton
rul' a virdi. Andan sonra Mentee vilayetine yrdi. Mente
eoglu kad, Temr'e gitdi. Anun vilayetinn sipahisinfi
beglerinn ba'zs hayin olm-d. Cemi'isi Bayezid Han'a
dndiler. Gine timarlu timariarn spahilerine mukarrer it
di.
395

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

S' AL.- Bayezid Han kim bu vilayetleri feth itdi, kahr-la

m veya 'adl-la m itdi?


CEVAB.- Cemi'isini 'adl-la itdi, [65b] zira evvelki begleri
zulm-la incitmi-idi. Bayezid Han hem vilayete varcak
halk karu geldiler. Anun 'adl berekatnda ve ba'z begle
ri dah gelp muti' ve mnkad olmlar-d.
Ve bu fethfi tarihi dah hicretfi yidi yz toksan ikisinde
vak' old.
Nazm
Ne vakt eksiidi 'alem intikali
Meger olmaya halkufi kil kali
Bu halkufi kil u kali eksk olmaz
Hususa beglerfi okdur cidali
Bular adem yeyen yurda benm dir
Bu yurd a kurt gibi virmez mecali
'mr gaflet atma bindi gitdi
Konagnda hazr bulur eceli [66a]
'Aki dile Hak' dan kim virile
Bu Al-i 'Osman' a ol Hak cemali [57]

BAB [59]
An beyan ider kim Bayezid Han evvel stanbol'a varmasna
sebeb ne old ve hem anda ne'yledi.

Bursa'dan 'azim leker-ilen yrdi, Gelibob'ya geldi. Ge


di, andan Edrene'ye vard. Niyyet itdi kim ngrz vila
yetine gaza ide. Bu tarafdan stanbol'un bir casusn tutd
lar, elinde mektub dah var-d. ngrz'e vara habar ide
ki: " Trk senfi zerfie varyorur." diye. Casus kim tut
dlar, hana getrdiler. Casus dah togr habar virdi kim:
"Benden fidin dah adam gndrmiler idi." didi. Begler
begi Kara Temrta eydr: "Hey devletl sultanum! [66b]
Vacib budur kim evvel stanbol'a desin. Bu stanbol'ufi
396

evriyaz: Haza Men8kb u Tev8r1h-i Al-i Osman

tekri gayet mfsid kafirdr ve hem bu vilayetnzn ara


snda bu kafir ehri ne'yler. Allah onarup myesser iderse
Alaehr'i feth itdn, bum dah feth itmen gerek." didi. Han
dah bu szi iidicek kabul itdi.
Gelp stanbol'un zerine ddiler. Denizden ve kurdan
kuatdlar ve kuru tarafndan bir nie yirden manclklar
kurdlar. Ve ol zamanda top igen bilmezler-idi. Ve bu topun
kesreti Sultan Murad ogl Sultan Muhammed Han- Gazi
zamannda olund.
El-hasl stanbol'un hisarn bunaltmlar-d. Bir gn na
gah habar geldi kim: "ngrz Tuna'y gedi." didiler.
"Togru Sofya'ya yridi." didiler. [67a] Hnkar dah manc
nklar oda urd, yridi. Alacahisar nevahisinde bulud.
Kffar slam lekerini kim grdi, lekerini iki blk itdiler.
Leker-i slam' anda araya alalar. Bunlardan ndin leker-i
slam dah iki blk olm-d. Han dah pusucia durm-d.
Gaziler hcf:m itdi, kffarun zerine yridiler. Ol bir blk
kafir bu yriyi iden gazileri ortaya aldlar, hernan geldk
leri gibi. Busuda han dah hazr-d. Kffar lekerinn ze
rine yridi. Kffar dah grdi kim slam lekeri busuda da
h var-m, rkdi, kamaga yz tutd. nindeki gaziler k
rab basdlar. Hak ta'alanun fazl u 'inayeti-y-ile ol kffar le
kerini yle krdlar kim krmakdan osanup esir itdiler. [67b]
Kara Temrtaogl var-d, ana Umur Beg dirler-idi. Bu
gazay fakire ol habar virdi. "Bizm kend halkumuz iin
de esir iki binden ziyade-y-idi." dir. El-hasl- kelam Rumi
li'nn ve Anatal halknun hi esirsz kimsesi kalmam
d. Gaziler gayetde toyum olmlar-d, ve ol vakt ng
rz'n kral bir sehel katir-ile kaup kurtuld. Ban dah
gc-ile kurtarbilmi-idi.
Nazn
Gazay Bayezici Han bunda itdi
Kalan kafirlern hep di std
Vilayet-i Bosna Laz hem virdi harac
Ve Arnavud'a bil ok gazi gitdi
397

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Didi flakl a tiz gel akerrn ol [68a]


Gine stanbolla bir niyyet itdi
Bu gazanun tarihi hicretfi yidi yz toksan inde vaki'
old, Bayezici Han elinden. [58]

BAB [60]
An beyan ider kim Bayezfd Han
stanbol'a tekrar gelicek ne'yledi.

nkirn 'azirn leker cem' itdi, gir stanbol'ufi zerine


geldi. Kocaili'nden Yoras'a [Yoros] kd. Dah Yah Beg'i
gndrdi. ili hisarna vard. 'Ahd ernan-la an ald. Han
kendsi lav leker-ilen Yoras' dan gedi. Andan Bogazke
sen'fi sti yannda bir hisar yapd. Afla Gzelee Hisar dir
ler. Hisar kim tamarn old, iine er koyd, rnuhkern berkit
di. Andan sonra stanbol tekrine habar gndrdi kim:
"Tizcek hisarufi [68b] boat, bana vir. Ve illa hazr ba ki u
zerfide otururn." didi. stanbol tekri bu habar iidicek
tizcek yz balk ili gndrdi. Bagr bagarsug yirine altun
grni toldurrnlar-d. 1Ali Paa ve gayr paalara bile gel
mi-idi. Paa dah sandug-la kise-y-ile balkiara karu var
d. Zira nice varrnasun gayet hrrnetl ilidr gelen ve
hem sulh u maslahata gelrnidr. Sz kesen ve dil tutandur
getrdkleri. Tizcek 1Ali Paa dah hnkara varup buludl
gayet temelluklar itdi. stanbol tekrinden el-hasl- kelarn
ne dirse didi, hnkar raz eyledi kim stanbol iinde hn
karufi kads otura ve bir mahalle rnescidi ola ve ylda on
iki bin [69a] filori hnkara vire. Ve bu tarik zerine sulh
olund. Vardlar Tarak Hisar ve Gyink [Gynk] hisa
r halkn srp stanbol' a getrdi. Bir tarafnda ol mahal
leyi itdi ve ol rnescidi yapd ve kad nasb itdi. Dayirn me
salih-i Mslrnanlar ol kad grrdi. Amma kafir Msl
rnana hkrn idernezdi.
Bayezici Han' a kim Ternr vartas vak' olcak tekr ol
mahalleyi srdi stanbol' dan ve ol rnescidi ykd. imdiki
398

evriyaz: Haza Men8kb

Tev8r7h-i Al-i Osman

dernde ol halkdan dah Tekrtag'nda bir ky vardur. Ana


Gynkl dirler.
Ve bu fethn tarihi hicretn yidi yz toksan -y-ile dr
di arasnda vak olund, Sultan Bayezid Han elinden. Va'lla
hu a'lem.
Nazm [69b]
Bu arh kim ezginr pr gamze eyler
Kimin Rstem kimini Hamza eyler
Tolanur her sa' at bin nah baglar
Bandan tacn alur gamze eyler
Kiminn ihtiyarn komaz elden
Hevalar salrasnda pervaz eyler
Kimi can u gnl virr cemale
Sahib-cemal cefa-y-la naz eyler
Kimi dn gn drir mankr ister
Yler san sakal ban taz eyler
Kamu bir ata ogldur bu adem
Ya ne'yn gavgalarn diraz eyler [59]

BAB [61]
An beyan ider kim bundan sonra [70a]
Bayezid Han neye megul old.
Yrdi Nigebol'y ve Sillisire'yi [Silistire, Silistre] feth itdi.
Andan dndi Mora tarafna gitdi. Karafirye'ye gelicek ken
d oturd ve drt tarafa aknclar salvirdi. Ykdlar ve bo
zup harab itdiler. Mbalaga fetihler ve toyumluklar olund.
Sonra Karafirye' de bir 'imaret yapd ve andan Edrene'ye
geldi. Anda da bir 'imaret yapd.
Nazn
Gnlde bin hayal kim arzu soylar
Kimi slret bulur hem dili syler
399

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Kimi elden gelr dil syleyincek


Sebeb olur srilr il boylar
karur halk ilinden soyndan
Melul olur yasa dner o toylar [70b]

BAB [62]
An beyan ider kim Bayezfd Han dispot-la ne'yledi.
Laz kim gidicek vilayetine Bayezid Han benmdr1 didi ve
Vlakogl dah Bayezid Han'a ili gndrdi, mbalaga ar
maganlar-la. Ve hem: "Taht dah mbarek olsun." didi. Ve
hem atas agzndan bir mektub yazd. Atasnun bir mahbu
be kzkarnda var-d. Lazun kend kz-y-d1 Bayezid
Han'a virmege lahd itmiler-idi. Bayezid Han'a mektlbda
eyitdi: "imden gir karavauf al, varsun hizmet itsn."
didi. Bayezid Han' a ili gndrdi, gelp habar getrdi.
Bunlar dah cevablandurd kim: "Gndrn gelsn." didi
ler. Anlar dah kz gndrdiler. Geldi Bayezid Han'a bul
d. Maksud ne-y-ise hasl [71a] old. Andan sonra kend
ladetlerine hizmet ne-y-ise itdi. Eyitdi: "Devletl handan
dilerem kim kzkarndaum halaykuna Semendire'yi sada
ka it." didi. Han dah bunun dilegin kabul itdi. Ggerin
lik'i bile virdi amma Nigeobr'n [Nigebol] virmediler. Bu
kavl karar zerine mukarrer olund; ta Temr vartasna
degin. Bayezid Han sohbet esbabn Laz kzndan rendi,
'Ali Paa mu1aveneti-y-ile.
Nazm
arab u hem kebab meclis kuruld
Kafir kz gelp kadeh sridi
1Ali Paa didi han an gzle
Ki ne meclis bu sohbetde olund
arab imegine Han Bayezid'n
1Ali Paa kafir kz bulund [71b], [60]

400

evriyaz: Haza Men8kb

Tev8rih-i Al-i Osman

Buna dek Al-i 'Osman imediler


N' ola 'Osman kafider ok olund
Bir latife: Bu Al-i 'Osmaniler bir sadk soydur. Hi bunlar
dan na-meru' hareket olmarn-d. 'Ulema bir nesneyi kim
gnahdur diye, bu Al-i 'Osman andan kaarlar-d. Orhan za
mannda Gazi Murad Han zamannda 'ulema var-d ve illa
mfsidler degller-idi; ta andrlu Halil' e gelince. Kaan kim
andrlu Halil geldi, Trk Rstem geldi, mevlana didiler. An
dan sofua hernan anlar hileye kandurdlar. Halil'n ogl 'Ali
Paa kim vezir old. Danimend dah anun zamannda ok ol
d. Bu Al-i 'Osman bir sulb kavm-d, anlar kim geldiler fetva
y hile itdiler ve takvay [72a] gtrdiler. bu vilayetde kim es
ki akaya kimse satu ve hazar itmeye ve hem gayn vilayete
dah gitmeye; bu nesne 'Ali Paa zamannda old.
Bu 'Ali Paa bir zevvak kii-y-idi, ekser mrebbileri de zev
vak aldlar ve kadlarun fesadlar zahir old. Bir gn Bayezid
Han eyitdi: "Kadlar getrn." didi. Hayli fesada mbair
kadlar tutup getrdiler. Yiniehir'de Bayezid Han bir eve
koydurd. Bayezid Han eyitdi: "Varun ol eve od urun, iin
de kadlar bile yansun." didi. 'Ali Paa hayran u 'aciz kald
bunlarun kurtulmasnda. Meger Han'un bir nedimi var-d.
Adna Mashara 'Arab dirler-idi. 'Ali Paa an kgrd, ana ey
dr: "Eger ol kadlar handan kurtaracak [72b] olursan sana
ok mal vireym." didi. Andan Mashara 'Arab srdi, han

huz-Crna geldi. Eydr: "Hanum, beni stanbol' a ililige gn


dr." dir. Han eydr: "Bire devletsz, anda stanbol'da
ne'ylersin?" dir. Arab eydr: "Varayum tekrden keiler di
leyelm." dir. Han eydr: "Bire keileri ne'ylersin?" dir.
Arab dah eydr: "Hanum, kadlar kralum keiler kad ol
sun." dir. Han eydr: "Bire it 'Arab! Kadlg keilere virin
ce kend kullaruma virsemne!" dir. 'Arab eydr: "Senn
kullarun okum degllerdr, bu keiler hd okuyup nie
yllar zahmet ekmilerdr." Bayezid Han eydr: "Ya bire
'Arab i nie olur?" 'Arab eyitdi: [73a] "Hanum! An padiah
lar bilr ve anlarun hallaruru ve kallaruru ve ef'allarun." di
di. Andan Bayezid Han 'Ali Paa'y kgurtd, han eydr: "

401

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

'Ali, bu kadlar hep okumlar mdur?" 'Ali Paa eydr: "Ya


sultanum, okumayan kii kad m olur?" Han eydr: "Ya n
okumlardur, nin yaramazlklar iderler." dir. 'Ali Paa ey
dr: "Sultanum! Bunlarun delgi azdur." imdiki zaman
da kim kadlar resm alurlar binde yigirmi aka, ol nesne 'Ali
Paa himmetidr, anun-un an bnyad itdi kim kadlara
delk og ola. Paalada kad-'askeri h greler.
Nazm
Cihan hkmi v' eger hanlar elinde
Veli kulp danimendler dilinde [73b]
Takar kulpuna bin hile ipini
Kurar tuzak Mslmanlar yolnda
Hassa kim sufi danimend ola
Neler dzer bu hanlarun ilinde
El-hasl- kelam, Al-i 'Osman'un gnah itmesine evvel se
beb 'Ali Paa olmdur. Zira anun yanna hile ider ve hile bi
lr 'Arab [Baz nshalarda: 'Acem] danimendleri [61] ok
gelr giderdi. Danimend kim azsa k olur, k kim azsa
eytan olur.

BAB [63]
An beyan ider kim Bayezfd Han Karamanogl'y-la ne'yledi.
Ol vakt kim Hamidili'ni urm-d, tekrar gir geldi. Han ki
Bursa'ya geldi Hamid [74a] ili vilayetinn halk ikayete gel
diler kim eyitdiler: "Hanum! Karamanogl bizm halmzi
gayetde za'if idp-durur. Bize gayet zulm var-durur." didi
ler. Bayezid Han dah gayrete gelp eyitdi kim: "Hak ta'ala
'avn u 'inayeti olursa varaym inaallah an insafa getre
yim." didi. Heman-dem emr itdi, leker-i mansur cem' itdi;
yrdi, Tekeili'nden Karaman' a kd. Anda nagah Hakk' un
emri-y-ile Germiyanogl Ya'kub Beg'i ve veziri Hisar Beg'i
ve sban bunlar tutd. Muhkem bend-ile psala hisarnda
mahbus itdi. Andan kend togr Karaman' a yrdi. Kara-

402

evriyaz: Hi\za Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

manogl kaup taa girdi. Bayezid Han dah vard, Kon


ya'nun zerine kond. ehrfi [74b] kapularn yapdlar. Ol
hinde hrmen vakt-y-d. Konya'nun meydannda arpa ve
bugday alar kup yglup tururd. Leker halk hisara va
rup agrdlar ve eyitdiler: "Hey hisar halk gelfi bize arpa
ve saman satufi, atlarumuza yidrelm." didiler. Anlar da
h bir nie adamlar gnderdiler. "Gr bunlarufi szleri ger
ek midr?" diy. Adamlar geldiler. Bu szi hana didiler.
Han bir iki kul gndrdi eyitdi: "Saknufi kimseye zulm it
mesnler, arpa issi kend insafnca satsun." didi. Arpalarn
kim satdlar, han adam kod ol kiileri hisara iletdiler. eh
rfi halk bunlardan bu 'ahdi gricek hernan ehrfi kapusn
adlar, hisar feth olund. Etrafdag ehirlere dah habar var
d kim: "Bu gelen padiah be-gayet 'adildr ve Mslman
larufi rzkna ve malna tama' yokdur." Bu 'adil habarn ka
lan hisarlarufi halk iidicek ol ehirlden adamlar geldi.
Hana: "Gelfi ehirlere [75a] tirnar idfi." didiler. Aksaray'
ve Nigde'yi ve Kayseri'yi virdiler ve Devel'nfi Karahisar'
virdiler ve bunlarufi cemi'in nevahisiyle bile teslim itdiler.
Bu ahvali gricek Karamanogl ar-u-naar ili gnderdi.
Eyitdi kim: "Her ne kim imdiye degin old-y-sa benm bu
gnahuma kalmayup 'afv idesiz." didi. Ahir'l-emr sulh
olund. iharenbih [aranba] Suy'ndan had alnd. tesi
Karamanogl'nufi ola ve berisi hnkarufi old. Hnkar dah
kend kullarn kod, dndi devlet ile. Andan hnkar Bur
sa'ya geldi, oturd.
Nazn
Velidr her ne han kim 'adil olsa
Degl 'ayb cihan afia kul olsa [75b]
Sleyman 'adl idp tutd cihan
Sleyman mislidr han 'adil olsa [62]
Gnl ehri ladavetden yklur
1Adavet hem bozar il malnur olsa
1Aki koma gnlfide ladavet
Bozar imanufi ger bir kl olsa

403

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [64]
An beyan ider kim Sultan Bayezid Han
Kastaman'ya ne suret-ile vardugn beyan ider.
Bir gn Bursa' dan devlet-ile kd, togru Taraklu Borl'ya
vard. An vardukda feth itdi. Andan yrdi Kastama
n'ya vard. sfendiyar Snab'a kad girdi. Andan Bayezid
Han'a ili gnderdi. Eyitdi kim: "Benm handan midro
bu idi kim [76a] beni bir hidmete kabul ideydi. Ve illa ke
rem lutf idp bu oturdugum yircgezi bana sadaka it
sn." didi. Bayezid Han dah bu szi kabul itdi. Kvrum
Yol'dan aagasn snur itdiler, sfendiyar'a virdiler. Baki
vilayetini Bayezid Han tasarruf itdi. Andan dnp Baye
zid Han Bursa'ya geldi.
Bu fethn tarihi hicretn yedi yz toksan yedisiyle sekizi
nn arasnda vak' olund Bayezid Han elinden.
Nazn
Ne fi'l ider bu dem bu arh- gerdan
Karaman kara tada sergerdan
Bayezid ald ilin virdi kula

A.vare old sipahi v merdan [76b]


Silifke siyle vard gz yandan
Cigerler kana gark mahv old gamdan
Ne vardur bunda varlk bir nefesdr
Bu varlgun ki seni itdi giryan

BAB [65]
An beyan ider kim Bayezid Han
Amasiyye'yi ve Sivas' ne siiret ile feth itdi.
Bu Amasiyye'yi Bayezid Han'a kend sahibi virdi. Ve ol
hinde kim Kad Burhaneddin Amasiyye'nn sahibini incit
mi-idi. Bayezid Han'un tasarrufnda iken Kad Burhaned-

404

evriyaz: Hiizii Meniikb u leviirih-i Al-i Osman

din Allah rahmetine vasl old. Anun ogl kicek kald ve


bir kzn Dulkadrogl Nasreddin Beg'e gndrdiler_ [77a]
Anufi-un kim vilayetfi a'yanlar Bayezid Han' a adam
gndrdilerdi, gel diy. Bayezid Han dah srdi Sivaz' a
geldi. Vilayetfi a'yanlar karu geldiler. Kanun- padiah
lk ne ise olunup yerine geldi. Bayezid Han dah Sivaz' og
l Emir Sleyman' a virdi. Andan yrdi Erzincan'a vard.
Begi Taharten ita'at-lan karu geldi, kendyi gir [63] han
dah yerinde mukarrer kld. 'Avratn, oglun ve kzn Bur
sa'ya gndrdi. Andan yrdi, Divrigi ald. Malatiyye'ye
vard, Malatiyye'yi ve Derevende'yi [Derende] ve Bihis
ni'yi, bunlar dah feth itdi. El-hasl- kelam ol vilayeti cm
le feth itdi. Andan dndi, turmad Bursa'ya geldi ve Tahar
ten'i gir Erzincan'a gnderdi ve horandasn alkod.
Nazn
Neden dostluk umarsn bu iikden
Ayrasn beni sevdk iimden [77b]
Benm rahatum olmaya cihanda
Ki yollar gzleyem yaz u kumdan
Ogul kz 'avratum benden cdadur
Ya lezzet mi bularn ben cnbmden
Sebeb sen olasn bu furkatuma
Ne togrulk umarsn bu tuumdan
Bayezid dostlk umma Tahartin'den
Ki eydr sen ayrdufi yoldaumdan
Diger nazm
Cihan bir nev'a suret tutmamdur
Cihanlan oynayanlar utmamdur
Ne zahir itmedi bu suffa-i yeng
Kim an kara toprak itmemidr
Bu fethfi tarihi hicretfi yedi yz toksan sekizinde [78a]
vak' olmdur.

405

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [66]
An beyan ider kim Saruhan Begl Filibe yresine
ne vech-ile ddi ve anlar srilp anda varmasna
sebeb ne old, an bildrr.
Bu Samhan ilinfi ger halk var-d. Menemen ovasnda
klarlar-d ve ol klimde tuz yasag var-d. Anlar ol yasag
tutmazlar-d. Bum Bayezid Han'a bildrdiler. Han dah og
l Ertofiurl' a habar gnderdi kim: "Ol ger evleri ne kadar
var-sa ofiat zabt idp yarar kullarna smarlayasn. Dah Fi
libe yresine getreler, gndresin. 'Ale't-ta'cil tutasn, bir
drl dah itmeyesin." didi. Ertanurul dah atasnun emrini
kabul idp buyurdugndan ziyade zabt itmi-idi. Bir eksk
sz ol ger evleri gnderdi, Filibe yresine getrp kon
durdlar. imdiki [78b] dernde anda Filibe' de Sarhan Begl
kim dirler, anlardandur. Ve bu Paa Yigit Beg didkleri an
larufi ulusyd. Ol zamanda anlaruhla bile gelmiler-idi. [64]
Nazn
Kanundur padiahlar srgn ide
Ki ya'ni bir dah il ma'mur ide
V' eger halk incinr evvel seferde
Bu Tanr takdiridr dah n'ide
Gzetsfi takdiri h muti' olsa
Olur rahat ki ol nasibm ide

S'AL.- Bayezid Han kim Malatiyye'yi ald kimlerden


ald?

CEV AB.- Malatiyye'yi Trkman'dan ald ve Divrigi


Krt'den ald, Grn'den ber ve Behisni'yi Trkman'dan
ald. Bunlar dah kadim padiahlar degl-idi. Ertana'dan
sonra bunlarufi ol vilayet ellerine [79a] girmi-idi hkm itdi
ler. Kaan kim Bayezid Han ol vilayetleri alcak ol begler var
d, 'Araba kad, ksld. Kaan Bayezid Han Temr vartas
na vak' alcak Msr sultan sebeb-ilen gir yirl yirine var
dlar ve ol vaktdan ber Msrlu bunlara hkm ider aldlar.

406

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

S' AL- Ya ol Rum vilayetinden Bayezid Han' dan kaup


gidenlerfi hallar n'old ve ahvallar neye irdi?
CEVAB.- Ba'zlar Temr'e vardlar. Taharten ve Germi
yanogl ve Dzme Aydnogl ve Menteeogl ve sfendi
yar'ufi ilisi bile Temr'e vardlar. Amma bunlarun her biri
si bir nev'-ile varm-d. Germiyanogl blisi hisarndan
habsden veziri-len kad. Ayuclar,

maymunclara uyd, Te

mr' e vard. Menteeogl san sakaln yoldurup [79b] h


olup vard. Aydnogl erilik ide vard. Ve sfendiyar'ufi il
isiylen Taharten nker olup bile vard. Bunlar Temr'e kim
vardlar, hallarn 'arz itdiler ve hem Temr'e yalvardlar ve
eyitdiler: "y sahib-kran! Bize merhamet it kim gayet maz
lumlaruz." didiler. Amma ekser muharrik iden Taharten'ile
Germiyanogl-y-d. Zira biri habsden kup varm-d ve
biri ogul ve kz ve 'avratdan ayrlup varm-d. imdi bunla
run szleri mfid old ve tahrike bunlar sebeb old.
Nazm
ikayet ta'n idben itmedn sen
Sebeb oldun helak old nie ten
Bozulmak bnyad itdn Temr'e
Nie gnehszler terk itdi evtan
Diger nazm
Didiler mal alupdur yok kyas [80a]
N' ola kim ehlmzn gide yas
Ogul kz kavm u karda ilden ayru
Bulmaz halkumuz giye palas
Untdlar kamu varlklarn
Dilerler Tanr' dan bir ba halas [65]
Didiler biz gnah itmedk ana
Degldr bir klmuz ana 'asi
Komad bir kara pul elmzde
Gedayiler virr bize yiyesi

407

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

Didiler derdmz k vefa yok


Yzmz kalmad hal diyesi
Diger, bu da nazm
Gine bin drl defter zahir old
Anun takdiri ne yazd, ahir old [BOb]
Dendi 'aleme zulm u dalalet
Muti'ler cmle halka zahir old
Kard murdar u mismil seilmez
Yimege it agatay hazr old
Tokund ta taa bu halk kaarlar
kzler yklemege katur old
Aluk bulmaz gtre bir kii kim
Veger bulsa bir eski hasr old
Temr mel'un tekebbrlk ideiden
Nie altun gmi ad bakr old

S'AL.- [!]
CEVAB.- Temr bu gelen beglere eydr: "Hay begler! im
di bu Yldurum Han hd bir gazi handur. Siz dirsiz kim bi
zm gnahumuz yokdur. imdi hanlar hd sebebsz kimseyi
incitmezler." dir ve hem [81 a] sebebleri dah bir nie nev'adur.
Biri budur kim sizden yarmak diledi ola ve biri dah "Gelfi
bana tapu klufi." dir ola. Ve biri dah bu ki "Ben gazaya va
randa bana eri virfi." dir ola. "imdi sizler didklerm birin
klmasaftuz tre budur kim sizleri incideler. imdi ne bile kim
bu sizfi sznz yalan veya gerek bolgay. Ve eger gerek
olursaftuz haniara bunun gibi hallar layk degldr ve eger
siz yalan olasz sizlere dal layk olmaya kim haniara thmet
itgeysiz. Hele bari evvel ili gndreym greym, ol han
dah nedr dir ne cevab gndrr." didi.
Bu tarafdan Germiyanogl ili gndreym didgin iidi
cek fi'l-hal eydr: "Hanum bu bizm [81b] halumuz iki nes
neden hali degldr: Ya gerek olavuz szmzde veya ya
lan olavuz. Eger gerek olursavuz mrvvet, ihsan senfi-

408

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih -i Al-i Osman

dr. Ve eger yalan olursavuz padiahlara hd feth-i vilayet


ler adetdr." didi. Pes "Germiyanogl'nun szine ili gerek
dr." didiler. li yarag alnd kim gndre-y-idi.
Temr iitdi kim Sultan Ahmed ve Kara Yusuf am'un
habsinden halas bulup kamlar, Yldrm Han'a varmlar.
Temr dah bu habar iidicek iliyi gndrmedi, te'hir itdi.
Ta una degin kim bu beglern hallarn bile kim ol Yld
rm Han'un yannda turudar m turmazlar m? Anlar dah
sehel vakt turdlar. Eglenmediler, andan gitdiler. Andan
sonra dah Temr ilisini gndrdiler. Yldrm Bayezid
Han' a [82a] vard.

S'AL.- Ya ol begler anda-y-iken Temr ilisin nin


gndrmedi?

CEVAB.- Temr eyle sanurd kim ol begler varalar Yld


rm Han' [66] kendnn zerine getreler-idi. Grdi kim
kendnn tasavvur degl-imi, hernan sa'at ili gndrdi.
Bir gn ili Yldrm Han'a gelp mektubn virdi ve ar
maganlarn ekdi. Han dah mekrubna ve armaganlarna
asla iltifat itmedi ve kend bir darblu cevabname yazd. Te
mr' n ilisi eline virdi, gndrdi. li gidicek Bayezid Han
veziderine eydr: "Tizcek yarag idn kim Temr'n zeri
ne giderin ve an vilayetinden kartmazn." didi. Paalar
eydr: "Devletl sultanum ne hacet kim lekermze zah
met ekdrevz. Koyalum gelsn [82b] vilayete girsn. y
le kralum anlar kim kendlern vilayetlerine habadarn
gir biz gndrelm." Begler bu re'y-i tedbir-i mveccehe
yi grp begendiler. Reva grdiler ve Bayezid Han' kend
re'yine komadlar. Heman-dem lekeder cem'ine megul
aldlar. Temr andan kopup yrdi. Bayezid Han dah Vl
kogl'na [Vlkogl, Vulukogl] : "Gel!" didi ve kendnn
Rumili lekerini cem' itdi. Hazr ve mheyya aldlar. Bu ta
rafdan Temr dah srdi, Sivaz'a geldi. Cenge balad. La
gm-la bartilarn ykd, hisar ald. Cebr-ile halkn esir itdi.
Bunlara kim bu hal vak' old, Msr lekeri dah Haleb'e
geldi. Temr bu habar iidicek hernan Temr am'a tevec
ch itdi. Yrdi Temr Haleb'e vard. Haleb yannda Mec
nun Tabak yazsnda [83a] ogradlar. Leker-i Msr Temr' e

409

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

mukabil olmad, nnhezin old, Trknan hyanatlg sebe


binden. Andan sonra sultan dah kaup Msr'a gitdi. Tenr
Haleb' e vard. Halk hisar virnedi, ceng o ld. Mbalaga

adamlar krld. Ahir'l-enir zuln-la ald. Zuln kemalnda

itdi. Tenr a'zan'l-eirra-y-d. Andan Hana'ya vard, an


dah Haleb' den biter eyledi. Andan Hamus' a vard, anda
mezarlar grdi. Sord kim: "Bu ne nezarlardur?" eyitdiler:
"Resuln sallallahu 'aleyhi vesellen ashablarndandur. Biri
Halid bin Velid'dr ve bu vilayeti feth idendr ve biri
Ka'bulahbar'dur ve biri dah 'Anr bin neyye'dr. Bu me
zarlar kim grrsin ceni'i Hazret-i Resul'n ashablarndan
dur." [83b] Bunlar iidicek Hanus'un halkn esir itnedi ve
illa halkna nal- enan sald. Bi-hisab nal ald. Andan
Ba'lbek'e vard, an dah yagna itdi. Andan srdi am'a var
d. Hisarn yapdlar. Bir nie gnler nbalaga cenkler olun
d. Tarafeynden ok adamlar krld. Ahir'l-enir ehrini
yagna itdrdi. Ve dah Yezid'n kabrini buldurd, snkle
rin kardup yakdurd ve kabrine necis toldurd. Ekser
am'a kahr Yezid ol ehre yakn yatdugndan tr-y-idi.
Andan srdi gir Karabag' a geldi. K anda klad. He
nan kim yaz olcak Rum tarafna nteveccih old. Evvel
Erzincan'a geldi. sfendiyar karu vard; bile [84a] geldi, Te
mr ile Sarkan'a degin. Bir gice sividi, Tenr'den des
tur alnadn gir Kastaman'ya geldi. Andan Tenr dah
Engri'ye togruld.
Bu tarafda [67] Bayezid Han dah evvelki tedbirlerinn
zerine tururlard. Kend vilayetinden gayr vilayetlerden
yazlu lekerini kara ve hem serahor dah srdiler, kar
dlar. Ta stanbol'dan dah bile kard. Bu Rum vilayetinde
serahor Bayezid Han ihdas itdi, vezirleri nbaereti-y-len.
Ve hem Bayezid Han ogln bile aln-d. Biri Emir S
leyman, Aydn ili sancag ve Karasi sancag ve Saruhan san
cag bile. Ve biri Mustafa'dur. Hamidili sancag ve Tekeili
sancag bile. Ve biri [84b] dah Sultan Muhammed-idi. Ana
siyye'de cemi'iRum lekeri bile. Bu lekerleri necnu' cem'
itdiler Tatar ve gayr lekeri kend-y-ile bile yrdiler.
Anlar ve bunlar dah Engri'ye vardlar. Tenr-i bedbaht

410

evriyaz: HAza Menakb u Tevaril-i Al-i Osman

penenbe gn sabah geldi kond. Ve Bayezid Han ikindin


kond, biribirine karu kondlar. Bu tarafda Ternr nine
handek kesdrdi. rtesi Curn'a gn old, oturdlar. Curn'a
namaz klnd iki tarafda. Andan sonra Sultan Bayezid san
caklarn zdi, ksleri alnd, saf-ber-saf alaylar bagland.
Hernin ki mukabil oldlar. Tatar hayin old, begleri Tahar
ten yanna vard. Ve Gerrniyan lekeri hayin old,
Gerrniyanogl yanna vard. El-hasl- kelarn her [85a] vilaye
tn lekeri kend beglerine dndiler, hayin oldlar kim her
birinn begleri anda Ternr yanna varrnlar-d. Vlkogl
kffar erisiyle 'acayib cengler itdiler. Ol dah ceng iderek
grdi kim her taraf kolaylu kolayna gitdiler, Vlkogl dah
ekildi bir tarafa gitdi. Ve Bayezid Han'un ogl Mustafa da
h atndan ayrld belrsz old ve Emir Sleyrnan' dah
paalar alup ara yirden kdlar, bir tarafa gitdiler. Sultan
Muhammed dah Arnasiyye lekerini alup togr Arnasiyye
tarafna ekildi. Hernan Bayezid Han kend kapus kul-y
lan kald.
Solak Karaca dirler-idi Bayezid Han'un bir kul var-d. Ol
eydr: "Hey Bayezid Han! Kan ol gvendgn ogullarun?
[85b] Ya kan ol gvendgn sancagun begleri veyahud ka

n ol serho vezirlern? Ne gkek yoldalklar itdiler!" di


di. "Ol cem' itdgn mal harc itrnedn, oglancuklarurn rz
kdur didn." nkirn bu szi Bayezid Han iidicek kat
acd: "Bak, bana minnet idp nkte de mi idersiz?" didi.
Atn depdi kulun arasndan tara kd. Bilesince birka ya
ya oglan ve bir nie solaklar vardlar. agatay'un alaylarn
biribirine urdlar. Gerrniyanoglu bum grdi. agrup eyit
di: "Hey bu ceng iden Bayezid Han kendsidr." didi. Ne
turursz fursatdur fi'l-hal rnbalaga adarnlar irdiler. Atnun
drt yanndan sarrnadlar. [86a] Tutdlar Ternr'e getrdi
ler. Amma atndan indrrnediler.
Ternr dah grdi agrd, eydr: "Hey, atndan dr
rnen." didi. "Benrn koltugurna girn." dir. Zira ol vakt a
drda-y-d. Koltugna girdiler: "Hanurn ata bin." didiler.
Ternr eydr: "Hay kaltaklar ben at binp nireye varayurn.
Padiahlar hareket itrnek cayiz degldr." dir. Yryi adr

41 1

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

kapusna geldi, Bayezid Han' dah ta'zim-ilen atdan indr


diler. Temr karu vard, grdiler. Andan safira ikisi bir
halnun zerinde oturdlar. [68] Temr agrtd kim: "Leker
imdi gir konsun, ceng itmesnler." didi. Ve illa her kii
kendnfi kazancna segirdrdi. Haram halal dimezler-idi,
divrrler-idi.
Nazm [86b]
ki ktrm sebeb ald fesada
Ve hem blis safa virr fesada
Hased adna yand Rum u am gr
Ne iler iledr ald urada
Vegeri bu o Sani' masnu'dur
Sebeb bu iki ktrmdr burada
Bularufi uydug nefs-i hevadur
Aki sen var uyma bu garaza

S' AL.- y dervi sen hd ol cengde cismfide bile de


gldfi ya bu kssay kimden nakl idersin?
CEVAB.- Bursa'nun bir nayibi var-d. Adn Koca Nayib
dirler-idi. Ol kii Bayezid Han'un has solaklarndan-m.
Ol vakt kim ol ham [87a] tutdlar, anda bile-y-imi. Bayezid
Han kim Akehir' de Allah rahmetine vasl olcak anda dah
bile-y-imi. Bunlar fakir andan tefti idp sordum: "Baye
zid Ham nie saklarard diy." Ol eydr: "Temr bir taht-
revan dzdrmi-idi. Kafes gibi iki at arasnda berkitmi
lerdi. Her vakt kim Temr gerdi, Bayezid Han' ol taht-
revan-la kendnfi fiince yrdrdi ve konsalar kend
adr fiinde kondururd." didi. Ol Koca Nayib didgm
ki dirin Amasiyye'ye Sultan Muhammed'e vard. Sultan
Muhammed dah afi.a Amasiyye hisarnun dizdarlgn vir
mi-idi. Kaan ki pir alcak Sultan Murad an Bursa'ya ge
trtdi. Bursa nayibligin virdi. Fakir ki andan nakl itdm ve
anufi hikayetinfi ekserin dimedm. [87b] Anufi-un kim
sz tavil olur.

412

evriyaz: H8.z8. Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

Nazn
Kafir itmez Temr itdgi ii
Ki neler ekdi irkek-ile dii
eri'at ehlini turmaz krard
Bilinmez ne-y-idi tutdug tu
Hanekah mescid medrese ykd
Gerdi Aydn ilinde o k
Temr'n zulm okdur 'alem ire
Ne ola grmedi zulmn kii
Ayag basdug iller ykld
Yigidn kocanun kalmad dii [69]
Ve andan sonra Temr her vilayeti begl begine virdi. Vi
layet-i 'Osman' Tatar'a virdi. Bayezid Han [SBaJ bum iitdi,
amma Temr gah gah g zerinde giderken Bayezid
Han'a gelr selam virrdi. Bir gn Bayezid Han dah Te
mr'e eydr: "Temr Beg senden bir dilegm vardur." dir.
Temr eydr: "Syle nedr dilegn kabul iderin." dir. Ba
yezid Han eydr: "Gel kerem it, dilek iderin, Tatar' bu vi
layetde koma, al bile git." dir. Temr eydr: "Eyle olsun ka
bul itdm szfii." dir. "Kaan kim Semerkand'a vararn gi
r bu vilayetne seni gndrsem gerek. imdi ol vakt Tatar
seni vilayetne getre." dir. nkim Bayezid Han Semer
kand' a gidicegin iidicek acd, kend mesalhn grdi. Ka
an kim Temr gdi, kend vilayetine tevecch itdi, Tata
run cemi'isini srdi ve Krehri'ni ve Sivrihisar' ve Beg [88b]
Bazar'n Karamanogl'na virdi ve dah Kastamon, Kang
r'y ve Kal'acug' gir sfendiyar'a virdi.
Bayezid Han lmi-idi, amma Temr umard kim Bayezid
Han'un oglanlarndan birisi kendye gele-y-idi kim Bayezid
Han'un elini ana mukarrer ide-y-idi. Grdi kim anun oglan
larndan birisi gelmedi. Zira anun-un kim Karamanogl'na
virmi-idi. Ve hem Karaman vilayetinden kd gitdi.
Ve bu maceranun tarihi hicretn sekiz yz drdinde vak'
olund.

41 3

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [67]
An beyan ider kim Bayezfd Han kim Allah rahmetine vard,
ka ogul kald ve hem ol kalan oglanlar ne'ylediler.
Bayezid Han'un alt ogl kalmd. Bei ma'lum [89a] ve biri
na-ma'lum-d. Zira biri Temr cenginde nabedid olmd.
Oglanlarnun biri Emir Sleyman, ikinci Muhammed, n
ci 'sa, drdnci Musa, biinci Kasm. Amma bu Kasm ol
hinde kiick-idi. Sarayda olur-d. Ve ol nabedid olanun ad
Mustafa-y-d. Emir Sleyman' 'Ali Paa ve Eynebeg Sba
ve Hasan Aga Rumili'ne alup gitmege tedbir itdiler. Ve
Sultan Muhammed gir Amasiyye'ye gitdi. 'sa ve Musa,
Bursa vilayetinde ve Karasi ilinde biribirin kovupyorurlar
d. Ahir Musi 'sa'y giderdi. Kend gelp Bursa'da oturd.
Bu tarafdan Emir Sleyman da Bursa'ya togruld geldi. Mu
si kaup Karaman'a gitdi. Emir Sleyman'un bir kzkarnda
kim [89b] ad Fatma Hatun' dur ve kii karnda kim Ka
sm'dur, anlar stanbol' da rehin kad kim bara, hi yaglk
itmeye. Ahir'l-emir Emir Sleyman gir Rumili'ne gedi.
Bunun tarihi hicretn sekiz yz biinde vak' olund.
Ve Emir Sleyman'un tahta gedgini Amasiyye'de Sul
tan Muhammed iidicek ili gndrdi. Didi kim: "Emre'm
sag olsun atamuz gitdi-y-ise. Emre'm bize ata yirine
dr." didi. ki at pike gndrdi. Emir Sleyman ana bir ni
e oglan ve cariyeler gndrdi. Ve andan sonra dah Kara
manogl'na ili gndrdi. "Karndaum Musi'yi koyvirme
kim ben sizn-ile gayetde dstluk ideyin." didi. Musi bildi
kim Karamanogl bard, Karaman' dan kaup sfendiyar'a
vard. Emir Sleyman [90a] ol hinde Bursa' da otururd. it
di kim Musi sfendiyar' a vard zerine tevecch itdi. Yr
di, Gynk yannda bir su kenarnda kond. Yaz-d, k ol
d. Anda klad ve ol menzilden gmedi. Ol makamun
adna Beg Kavag dirler. Anun-un kim Emir Sleyman ol
kavak agac dibinde dayim sohbet iderdi. Hi sohbetden
hali olmaz-d. Gayet hub, merref makam-d ve ol aradan

sfendiyar-lan dah bardlar. Andan gp znik'e geldi


ler. znik'de gir sohbete megul ald, 'Ali Paa'nun minnet
414

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

arab-y-lan. sfendiyar dah Musi'yi Sinab' dan gerniye ko


yup flag'a gndrdi. Ol vakt flag'un beginn adna Miro
[Mirc] dirler-idi. Bu tarafda [90b] Emir Sleyman iitdi kim
Musi Rumili'ne gedi, srdi Emir Sleyman dah Edrene'ye
vard, [70] gir sohbete megul ald. Bu Rumili'nn begleri
dah iidp bildi kim Musi flag' a geldi, habar gndrdiler:
"Tiz gel kim karndaunun beglikden safas yokdur. Gice ve
gndz sohbet itmekden eli degrnez." nkirn Musi bu ha
bar iidicek srdi Sillisrirn' e geldi. Andan Rurnili' ne.
Rumili'nn dah tavcalar ve tirnar erleri cerni'i Musi'ye
vardlar. Ol dah togr Edrene'ye srdi geldi. Emir Sley
rnan'a habar geldi kim: "Ne turursn, karndaun Musi iri
di." didiler. Ve: "Rurnili ana dndi." didiler. Emir Sley
man rnahrnur yatard, gc-ile kaldurdlar. Eydr kim: "Be
nrn memleketmde anun ne hkrni vardur." dir. [91a] Bu
habar syleyince "Hay u 1t;usi iridi." didiler. Emir Sley
man tizcek binp kad, bir kye iridi, ol kyde Allah rah
metine vasl ald. Sonra ol kylyi rnecrnu' ky-ile bile Mu
si oda urd kim: "Siz benrn karndaurn nin ldrd
nz?" didi.
Nazn
Gurur rnansbun yoldan kard
Sevinp aldugun elden kard
Ne itdn halka kim yzin evrdi
Sevenler cmle gnlden kard
arab u eng agana v hem saz
Musahibn olar badan kard
nkirn Musi Rumili'nde tahta gedi oturd, bunun tarihi
sekiz yz on inde-y-idi, karnda [91b] Emir Sley
man' dan sonra.

41 5

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [68]
Rumili tamam Musi'nn elinde olup zabt idi ve tirnar erie
ri ve sancak begleri tamam bi-kusur gelp ita'at itdiler. Ne
vahideki kafir begleri gir 'asi oldlar ve bu tarafda Amasiy
ye'de Sultan Muhammed iitdi kim Emir Sleyman Allah
rahmetine vard ve Musi Rumili'nde tahta gep oturm.
Sultan Muhammed dah srdi Bursa'ya geldi. Bursa kavm
dah istikbal idp tahta gedi, oturd. Cemi'i Emir Sley
man hkm itdgi yire bu dah hkm itdi. Emir Sleyman
Amasiyye'ye hkm itmedi. Bu hd evvelden hkm itmi
idi ol dah elinde.
Geldk bu tarafda Musi'nn re'y tedbiri nedr gre
lm. Kr ahmelik'i vezir idindi. Mihalogl Muhammed
Beg'i Rumili'ne beglerbegi itdi ve Simavna kads ogln ka
dasker idindi. Ve kendnn kul 'Azab Big'i emir-i [92a]
'alem idindi. Her bir sancag kendnn kullarna virdi.
Emir Sleyman'un dah bir ogl ve bir kz var-d, kaup s
tanbol'a girdiler. Vidin 'asi olm-d. Yrdi, bunlarun her
birin zabt itmege balad. Vard Perivedin'i [Pirevidin] ald
ve yannda Matara'y [Matar]dah ald. Andan Laz vilaye
tine yrdi. Kprl'yi ald ve hem Ohcabolu'y [Ogcabol]
ald. Turmadn aknlar ider old. Gah gah stanbol' a dah se
girdr old, kapusn yapdurd. Andan gelp Silivri'ye d
di. Bunun-lan ceng ideyorurken bu Kr [71] ahnelik na
zklg-ilen kad. stanbol'a girdi. Musi bundan hile tuyup
hayli vehme vard. Andan gp Edrene'ye vard. ntizar
old kim bu arh ne suret gstere.
Nazm [92b]
Musi'nn fikri budur kim tuta cmle 'alemi
Takdiri Hak' dur iden tedbiri ko sen ademi
Malik'l-mlkdr o mlkin dziben hem bozan
Bir kulna virmedi Hak ibu cmle 'alemi
Sultan Muhammed [Musl'nfi ?] tahta gemesinn tarihi
hicretn sekiz yz on altsnda vak' olund.

416

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

BAB [69]
Anufi beyanndadur kim Sultan Muhammed bin Bayezid Han
diler kim karndan Milsi-y-lan bula.
Bu vilayetleri ekieler. Devlet her kanksnufi ise
Hak ta'ala emri-y-ile bu memlekete ol hakim ola.
Sultan Muhammed veziri Bayezid Paa'ya eydr: "Rumi
li'ne gemege tedark idn." didi. Bu ahnelik vezir Mu
S' den kaup stanbol' a girdgi vaktn sonra Sultan Mu
hammed katna gelmi-idi. Bayezid [93a] Paa eydr: "Sulta
num, ahnelik Beg'i okyalum, gelsn grelm. Ol dah bu
babda ne dir." didi. Okudlar geldi, ana eyitdiler: "Rumi
li'ne gemek isterz, tedbir nedr?" didiler. ahnelik vezir
eydr: "Tekre ili gndrmek gerek kim andan gayr yir
den gemege are yokdur." didi. "Zira kim Gelibob imdi
Musl'nn elindedr." didi. Heman-dem Geniboza [Gegib
ze] kads Fazlullah' stanbol'a ili gndrdiler. Anun-un
kim stanbol tekri evvelden ana i'timad idptururd. Zira
kon-y-d, bilrdi. nkim Fazlullah tekre geldi habar
ne-y-ise olund. 'Ahd peyman itdiler. Geldi hnkara mak
sud habarn virdi. muradca old. Hnkar devlet-ilen Bur
sa'dan gdi, yrdi geldi Yoras'a [Yoros] kond. Ol vakt
du'ac fakir kyde kaldum. Orhan'un [93bJ iman ogl Yah
Fakh evinde hasta oldum Geyve' de; anda kaldum. Me
nakb- Al-i Osman' ta Yldrm Han'a gelince ol imam og
lndan nakl itdm kim habar virrin.
Amma Sultan Muhammed Yoras'a kondukdan sonra s
tanbol tekri de ok gemiler gndrdi. Sultan Muhmmed'i
'askeri-y-ile tamam Rumili'ne gerdiler. Bu tarafda Musi
dah iitdi kim Sultan Muhammed Rumili'ne gedgin ken
dnn zerine yrdgin. Edrene' den kalkd Laz vilayeti
ne yakn vard. Bu tarafda Sultan Muhammed dah varup
ncgez' e kond. Evrenezogl 'Ali Beg anda karu geldi. An
dan kalkdlar yridiler. Giderken yolda Mihalogl Yah
karu geldi. Bu Mihal hd ol vakt Musl'nn beglerbegisi-y
idi. Ogln kend [94a] gndrmi-idi.
El-hasl- kelam Sultan Muhammed Edrene'ye varnca ce-

41 7

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

mi'i begler yanna geldiler. Musi'nn yannda hernan akn


c kald. Ancak Semekov' da [Samakov, Samaku] ogra old.
Musi snup kad. Bir yirde at amura kdi. Kendnn bir
kul var-d, Derzi Saruca dirler-idi. Musi'nn atnun sinirin
ald, Musi'yi tutd. Sultan Muhammed' e getrdi. Alamn
adrda maslahat ne-y-ise [72] grdiler, yirine kodlar. Ol gi
ce Bursa'ya dedesi yanna gndrdiler. Mihal' dah tutd
lar, Tokat'da Bidevi ardag'a gndrdiler. Smavuna kad
s ogln dah ogl-y-la kz-y-la znik' e gndrdiler. Sultan
Muhammed ayda bin aka 'ulufe itdi ve Musi'nn kul
'Azab Beg kad flak' a gitdi. Rumili tamam Sultan Muham
med' e feth old [94b] ve etrafun beglerine ililer gndrdiler.
Nazm
Kadimden tredr kardaa kymak
Ata v anay gussalu komak
Kabil kim Habil' e kyd ezelden
'Adet old ki hanlar buna uymak
'sa v ya Musa Emir Sleyman
idn bu tre ehlidr ahmak
Fena olur cihan-un ne zahmet
Cihanda adn kanluya dakmak

BAB [70)
An beyan ider kim Sultan Muhammed
Rumili'nde karndan Milsf-y-lan megul-iken
bu tarafda Karamanogl Bursa'ya geldgin bildrr.
nkim Karamanogl hcum idp yridi Sivri [95a] hisar'a
geldi. Anun-un kim kend elinde-y-idi drt yann yka
boza haramlklar ide Bursa'ya geldi. Hac 'vaz Paa dah
Bursa'nun sbasyd. Karamanogl dah gelmedin ehrn
halkn okud, getrdi. Eyitdi: "Mslmanlar! Padiahumuz
Rumili'nde. Karamanogl geliyorur zermze. Hisar yara
g olan kii hisara girsn." didi. "Ve anun kim yarag, hisar

418

evriyaz: Hazil Menilkb u Tevilrih-i Al-i Osman

yarag yokdur, hisarda mahbus olmasun, kend ba yara


gm grsin." didi. Ve hem bu halk dah anun gibi itdiler.
nkim Karamanogl Bursa'ya geldi hernan ehri oda ur
d, hisara ceng itmege balad. Mbalaga cenkler olund.
Ahir diledi kim Bnarba suyndan kim hisarun tara ya
nnda [95b] gl olmudur. Diledi kim ol gln suyn kurda
lar ve Bursa kapusnun Zindan Kapusnun tarasndan la
km urd kim gln suyn ekeler dah hisar yanndag de
reye akdalar. Bum Hac 'vaz Paa tuyd, kd; lakmclar
krd. Karamanoglu'nun ol midini kesdi. Otuz bir gn
cenk olund. Amma gah gah hisar halk dah hisardan kar
d. Hayli adamlar alurlar-d, getrrler dah Karamanog
l'na karu hisardan aaga bagazndan aaga asakorlar-d.
Bunlar bu cenkde-y-iken nagah bir gn kapluca 'imaretine
Musi'nun lsi geldi. Karamanogl varup Mus'nun lsini
grdi. Hernan ol gice [73] kuyruk gte ksup kad. Kirmas
h

yalndan [96a] toland kara agr kat renc yidi. Hamidi

li'nden gedi, kend harabasna vard.


Ve bu maceranun tarihi hicretn sekiz yz on tokuznda
vak' olund. Andan sonra Karamanogl'nun kad-'askeri
Karamrsel eyitdi: "Gel ber begm, ben du'acun gndr,
varayum Osmanogl'yla seni bardurayum." didi. Ol ey
dr: "Hay ne szdr! Barmazvan! Ol benm zerme ge
lrse ben anun-la haklaur kiiyin." didi. Bu szi kabul it
medi, kend bilisine yridi.
Nazn
'Adu kim gelse gitse olsa magbun
Ola hali, olma adi olma mahzun
Anun baht karalg yiter pes
Senn tali'ni Hak itdi meymun [96b]
Yzi gnli Karaman'un karadur
Karanulukda kald zar u mecnun

41 9

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [71 ]
An beyan ider kim Emir Sleyman Allah rahmetine vard
ogln kim stanbol'a iledptururd.
Anun ogl ahvaln bildrr.
Sultan Muhammed kim koup Musi-y-ilen yrrken stan
bol'un tekri Emir Sleyman' kabul itmezlendi. Ya'ni kim
Sultan Muhammed ile 'ahd peyman var-d. Anun-un
oglan kabul itmedm dimek ister. Oglan dah flak' dan
kup gitmek istedi. Karn Ovas'nun aknclar oglanun yan
na varmak istediler ve yanna dah vardlar. Eyitdiler kim:
"Gel ber biz senn-ile bile oluruz." didiler. Oglan Yanbo
l'ya iletdiler. Sultan [97a] Muhammed' e habar itdiler. Bu ha
bar iidicek hcum idp yridi. Bu oglan yannda olan
aknalar Sultan Muhammed geldgin iidicek kaup tagl
dlar. Oglanun bir lalas var-d Derziba Zaganoz dirler
idi. Ol Zaganoz oglan tutup Sultan Muhammed' e getrdi.
Sultan Muhammed dah oglanun gnli gzini ad, bu dn
ya gzini rtdi. Bursa'ya gndrdi. Kend dah ardnca
Bursa'ya vard. Emir Sleyman'un bir kz dah var-d. Bur
sa' da an bir sancak begine virdi ve oglana dah tirnar virdi.
Geyve yresinde Akhisar dirlerdi. Anun nevahisinde ar
dak kyi dirierdi bir kafir kyin virmiler-idi. Her vakt kim
Sultan [97b]Muhammed Bursa'ya gelse Emir Sleyman'un
oglun getrrdi, ok nesne 'atalar iderdi. Karndaum og
ldur dir-idi. Dayim hoca grp gnlcgin ele alur-d. Ve
kzkarndana dah hayli 'atalar ider-idi. [74]
Nazm
Elne her ne girse ksmetndr
Veger rahat vegerni mihnetndr
Dime kim ola oglum tuta yirm
Nasib olmasa ancak niyyetndr
Demnde fursatun sen germe
Yile virme bu 'mri ni'metndr

420

. -

evriyaz: Hilzii Meniikb

Teviirih-i Al-i Osman

BAB [72]
An beyan ider kim Sultan Muhammed bin Bayezid Han
karnda Musl'yi kim giderdi
[98a] andan sonra neye megul old.
nkim Karamanogl bunun gibi mhmel hareket itdgini
iidicek Sultan Muhammed srdi Bursa'ya geldi. Evvel s
fendiyar'a ili gndrdi. Eyitdi: "Ya sen gel veya oglanla
rundan birini 'asker-i mansuruma gndr. Ve illa hazr ol
kim uda zerne varurn." didi. sfendiyar bu habar iidi
cek hernin ogl Kasm Beg'i gelen iliyle bile gndrdi ve
Sultan Muhammed bu tarafda Germiyanogl'na da ili gn
drdi. Eyitdi: "Karamanogl ki benro vilayetme bedbaht
lk itdgini grdn. Ben anun zerine yrrin, sen dah be
nm-ile dostlgun gstermek gereksin. Ben anun zerine
inaallah Seydigazi' den togr ksam gerek. [98b] Sen dah
'asker-i mansuruma vilayetnden azk gndresin. Ve illa
hazr ol kim sana da varurn." didi. Germiyanogl eyitdi:
"Azg-un ne minnet, hizmete ben dah yz sriy bile va
rayn." didi. Hem eyle itdi ve mbalaga azklar gndrdi.
Ta hnkar ol memlekete varup gelince Germiyanogl'nun
srgni eksk olmad; turmadn dayim vard.

Nazn
Eydr dostluk itmek hanlar-lan
Mdara ya mahabbet anlar-lan
Ve bari her cihetden sz kabul it
Kulagun din ola hem varun-lan

BAB [73]
nkim Sultan Muhammed mbalaga leker cem' itdi,
andan togr vilayet-i Karaman'a tevecch [99a] itdi.
Anda varup ne'yledi. An beyan ider.
Bursa' dan kd, srdi Akehr'e vard. Vardug gibi Ah
ehr'i virdiler. Andan Konya'ya tevecch itdi. Bu tarafdan

421

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Karamanogl gelp karulad. Konya ovasnda ogra itdi


ler. Karamanogl Muhammed Beg'i tutdlar ve byk [75]
ogl Mustafa'y tutdlar. Andan sulh itdiler. Akehr'i ve
Seydiehri'ni ve Oklug' ve Krehri'ni ve Begehri'ni ve
Sivrihisar' ve Cemaze Hisar'n [amard Hisar'n] ve
Nigde'yi bu zikr olunan hisariar virdi. Tamam sulh itdiler.
Sultan Muhammed Karamanogl'n hil'atlad ve sancak
virdi. Tavla-y-lan atlar ve katdar ve develer virdi, gn
drdi. Hernin ki ordnufi te ucna kacak at [99b] oglanla
rnufi otarturdug atlarn ellerinden ald ve eyitdi: " 'Os
manogl-y-lan 'adavetm ta kyamete degin bakidur." di
di. Ziyade bezbahtlklar dah itdi.
Nazn
Karaman' da bulnmaz togru bir yar
Veliler ok bile kolma u ayyar
der kavl karar u 'ahd peyman
er andlar yalan ok ider inkar
Begi v kadis eyh mderris
Hiledr ileri hep caru rnekkar
Kazana koysa kaynatsafi bizmle
ligi yaga dir karma zinhar
Diyesin m'min-isefi dst olalum
Cevabdur benem m'mine gaddar [100a]
Hasa kim Al-i 'Osman' dan olasn
Dah ziyade olur sfat cebbar
Tekebbr fuzuldur bil Karaman
Anufiun kahr idpdr an Kahhar

422

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

BAB [74]
An beyan ider kim Sultan Muhammed-i Gazi
bni Bayezi'd Han Bursa'ya gelp
ve andan sonra flag'a 'azn itdgini bildrr.
Etrafun lekederini cem' itdi. Ve Karamanogl dah leker
gndrdi, sfendiyar dah ogl Kasm' gndrdi. nki
sultan Muhammed devlet-ilen yridi, Tuna kenarna geldi,
kendsi anda turd. Yirggi'yi yapd. Amma aknclar koy
virdi. Mbalaga toyum geldiler. Andan sonra flak'un begi
ili-y-ilen haracn gndrdi. ta'at- klll [100bJ itdi ve dah
oglanlarn kapuya hzmete gndrdi. Andan dndi devlet
ilen Sultan Muhammed Bursa'ya geldi.
sfendiyarogl Kasm Beg hnkara eydr: "Ben gitmezin."
dir. "Sultanum kapusnda hizmet iderin." dir. Andan hn
kar dah sfendiyar' a ili gndrdi. "Karndaum! Kasm
eydr, bana vilayetnden tirnar sadaka it, dir. Ben dah vi
reym." didi. "Amma sen dah Tosya'y ve Kankn'y ve
Kal'acug vir." didi. sfendiyar Beg dah hnkarun veziri
Bayezid Paa'ya, Va'iz Muhammed dirler-idi bir aziz var
d, an paaya gndrdi kim: "Kerem lutf idesiz, hnkar
hazretinden dilek idesiz kim benm dirligm bu Kastamo
n-y-la Bakr [76) . Kresi'nden-durur. imdi Kenkr'y ve
Kal'acug' ve Tosya'y nevahisi-y-ilen [101aJ bile virdm,
lutf idp kabul itsnler ve ben bunlar hnkar hazretine vi
rrin, Kasm' a virmezin." didi. "Anun-un kim ol bedbaht
dur." didi. Hnkara bunlar 'arz itdiler. Hnkar kabul idp
gir Kasm' a sadaka itdi. Kasm ta linceye degin atasna
varmad, ta linceye degin Al-i 'Osman'un 'atebe-i aliyele
rinde old, ayruk getmedi.
Nazn
Nedr bu fitneyi gr arh- gaddar
dinmez ata ogln kendye yar
Heva yili cefa burcndan eser
Ykar milkini esbab-:la deyyar

423

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Bu bir iki nefes virp alanlar


Sor ahir haln ol nie tuyar [1 01b]
un bilmez ki son n'alsardur
Binp 'mr atma turmaz ha apar
At yorulur u kend yorulmaz
Bagazn alur bir iki Tatar
Kan milk kan mansb kan cah
Bozuld tavlas v gitdi katar

BAB [75]
An beyan ider kim Sultan Muhammed bin Bayezid Han
Samsun' ne silret-ile ald.
Sultan Muhammed'n ogl Murad Han Amasiyye'de olur
ken Kafir Samsun' oda yakd. Kafirleri ehri brakdlar ge
miye girp kadlar. Sultan Murad'a habar old. "Kafir
Samsun' yakd" didiler. Rum beglerbegisini, Baarogl
Hamza Beg'i gnderdiler. Vard, Kafir Samsun' zabt itdi.
Sultan Muhammed' e habar [102a] gndrdiler. "Kafir Sam
sun'n alup zabt idn, Mslman Samsun'n almaga kolay
old." Bu habar Sultan Muhammed iidicek dah hcum

idp yrdi. Amma Baarogl Hamza Beg hisardan getme


di. Mslman Samsun-y-la her gn cenge balad. Bu ta
rafdan Sultan Muhammed dah gelp Marzuvan' a [Merzi
fon] kd. Andan yrdi Samsun' a indi. Hisar iinde sfen
diyar'un ogl Hzr Beg-idi. Sultan Muhammed varcak H
zr Beg kal' ay teslim itdi. Baarogl Hamza Beg sord sfen
diyarogl Hzr Beg' e: "Cenk itmeden hnkara nin vird
nz ehrnzi?" didi. Hzr Beg eyitdi: "Bizm ehrm
zn zindeganesi bu kafir ehriyle-y-idi. nki kafir ehri
harab old ve sizn elnze girdi, imdi gir bize bunda ra
hatlk yokdur." [102b] didi. "Sizn-ile bizm dostlugumuz
rdeg-ile kaz konulgna benzer." Sultan Muhammed H
zr Beg'e hil'atlar ve ni'metler virdi. "Ve eger yanumda du
rursan sana yah tirnar vireym." [77] didi. Ol Hzr Beg

424

evriyaz: Hfza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

eyitdi: "Karndaurn Kasm yanundadur, ben anun-lan bir


yirde turrnazn." didi. Anda hnkar yannda turrnaga ihti
yar itrnedi, vard atasna getdi.

Nazn
Tebeddl olrnag-un old 'alem
Tebeddl son baki old adern
Cihanda 'arifan yurt tutrnarndur
Benrn dirneg-ile kuruld nizarn
Nizarn

ki gaflete rna'den-i hasdur

Olupdur rna'den-i akluna erkarn [103a]


Bu gaflet tedbirinden gemedn sen
'Ak! haln-ile yri epsern

BAB [76]
Sultan Muhammed kim Samsun' ald, Bursa'ya giderken
skilib'e ograd. Anda ne grdi ve ne'yledi, an beyan ider.
skilib'e gelicek anda rnbalaga Tatar evlerin grdi. Sord kim:
"Hay bu evler ne evlerdr ve kirnfidr?" didi. Eyitdiler:
''Minnet Beg'fidr." didiler. Ve eyitdiler: ''Tatar Sanakavog
l [Sarnakarogl] dgn eyledi, anufi dgnine vard." didiler.
Sultan Muhammed dndi, Bayezid Paa'ya eydr: ''Ternr bu
vilayetden Tatan alup gitdi didilerdi, ya bu vilayetde bunla
rufi begleri dgn eyler, biribirine varurlar gelrler-irni. Be
nrn sefermde bile bulnrnazlar. Bunlan [103b] srp RUmi
li'ne gerrnek gerek." didi. Minnet Beg'i okutd, andan sofua
bunlarufi cenl'isin srp Filibe yresine gerdiler. Konu hi
sannufi yanna yurd gsterdiler. Minnetogl Muhammed Beg
Konu'da bir 'irnaret yapd ve bir karhansaray yapd, yirlenp
anda kaldlar. Ol aray makarn idindiler, oturdlar.

Nazn
Tatar bulrnaz-d ayran ieydi
Dere v taga hem konup geeydi

425

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Yannda bzme yanug v akmak


Bulmaz kav ki akmagn akayd
Sridi geldi akn begi old
Kafir kzn gzedr kim kapayd
Didiler Minnetogl Gazi alm [104a]
Gaza yolnda bulsa can atayd

BAB [77]
An beyan ider kim Simavna kads oglnuii. kethdas
kad-'asker-iken Brklce [78] Mustafa Karaburun'a varup
ne'yledgin bildrr.
Simavna kads ogl kim znik' e geldi, Mustafa dah Aydn
iline vard. Andan Karaburun' a vard. Ol vilayetde hayli
muraylklar itdi. Aydn ili vilayetinii. ekserin kendye
dndrdi ve hem bir nev'a tertlb ayin eyledi. El-hasl- ke
lam ol haclde vard kim kendyi bile tebih-i nebi v veli
didrdi. Riyada ol mertebeye vard. Bu tarafda Simavna
kads ogl bum iidicek, kim Brklce bunuii. gibi terakki
dedr, bu dah bir gn znik' den kad; srdi sfendiyar' a
vard. Andan deniz kenarna [104b] inp gemiye bindi. f
lak'a gedi ve bunda gelp aga denizine girdi. Ve illa Brk
lce-y-ile ittifak bileydi.
Sultan Muhammed dah Bayezid Paa'y ve ogl Murad
Han' bile gndrdi. Karaburun'da vardlar, Brklce-y-ile
buludlar. Mbalaga ceng olund. Tarafeynden hayli adam

lar krld. Ahir'l-emir ceng arasnda Brklce'yi paralad

lar. Ol vilayeti bi-temamihi zabt itdiler. Giderecek adamlarn


dah giderdiler. Vilayetini beg kullarna tirnarlar virdiler.
Andan Bayezid Paa gir Ma'nisa'ya geldi Torlak Ho Ke
mal'i anda buldlar. An dah bir mridi-y-ile bile asakodlar.
Bu tarafda Sultan. Muhammed dah srdi Sirez'e vard ki
Selanik'e de. Ve bu tarafda Simavna kads ogl kim [105a]
aga denizine girmi-idi, birka bedbaht saflan gndrdi
vilayetlere kim: "Geln bana imden gir padiahlk be-

426

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

nmdr, bana virildi." didi. "Taht bana musahhardur. im


den gir sancak isteyen gelsn, sbalk isteyen gelsn ve
tirnar isteyenler gelsn." didi. "Ve her maksud olanlar gel
sn." dir. "imdi gir ben huruc itsem gerek. Bu vilayetde
halife benem.". Ve Mustafa, Aydn ilinde huruc itdi. "Ol da
h benm hizmetkarumdur." didi. Bu imdiki soflar dah:
"Biz dervilerz, Hak-un." dirler. Bular dervi degller
dr. "Bir gn eyhmz huruc ider, biz dah vardur kim
begler oluruz." diyp eydrler, dimaglar fesada varmdur.
Nazm [105b]
Hak' a talib cihanda az kii var
Soflar kamus hd lut umar
Klur namaz Vedud dir yalvarur ok
Varur beg kapusna tirnar umar
Banda dal u ya knbed geypdr
Ma'ani sylesen dir kan himar
lahi sana sgndum bu haldan
Bu gaflet uyhusndan canum uyar
Diyesin sufi Tanr'y hazr bil
Cevab dir ki Tanr eyhe uyar
Diyesin sufi kafir oldun anla
Yakin iman kor o kfre uyan er [79]

BAB [78]
Simavna Karls ogl ve ahval [106a] neye yitidi,
an beyan ider.
Aga denizinde tururak hadem ve haem hayli evket ha
sl eyledi. Anun-un kim sancaklar ve sbalklar adad
ve hayl tovcalar dah yanna cem' ald ve tirnar erieri da
h kim Musi yannda kad-'asker-iken Simavuna kadsogl
tirnar alvirdgi adamlar yanna cem' aldlar. Amma bu
varan halklar bakaturdlar kim bunun iinde hi hayr yok.

427

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Heman-dem Simavna Kadsogl'n tutdlar. Sirez'de Sul


tan Muhammed'e getrdiler. Sultan Muhammed yannda
olurd, Mevlana Haydar dirler-idi 'Acem' den yinile gelmi
bir danimend var-d. Ana sardlar kim: "Bunun ahval ni
edr ve bunun hakknda ne dirsin?" didiler. "Bu dani
mend kiidr." [1 06b] didiler. Mevlana Haydar eydr: "Bu
nun kan helaldur ve mal haramdur." didi. letdiler, hazar
iinde beyne'n-nas bir dkkan ninde bagazndan herdar
itdiler. ldkden sonra birka cnb mridieri indrdiler,
varup bir yirde mezar itdiler.
Nazm
Danimend beglik ister gr asld
rk ok atd hem yay yasld
Heva-y nefs an badan kard
Uzun sanular krd ksld
Dilerdi ceng ideydi padiahlan
Dah ogramadn snd basld
ki ogln kad znik' de gitdi
Yannda ok s.1f ba kesildi [107a]

S' AL.- man-la m gitdi veya ne?


CEVAB.- Allah bilr; ancak hayatnda ve mevtinde bil
mezz kim i'tikad nenn zerine-y-idi ve bilmezz kim ca
nn dah ol i'tikad zerine mi virdi.
Nazm
rk sfi dili Allah' syler
Gnlde altun u akay soylar
Gayet eysi dir olsa pilav ok
alclar bigi ol toy soylar
Yalan sfiler ok kopd imdi
Uyup dellere soyn soylar

Kimi dir eyhmz sultan alsar


inanur ana uyar zank soylar

428

evriyaz: Haza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

BAB [79]
An beyan ider kim Sultan [107b] Muhammed
Bursa'da 'imaret yapd, aiia birka pare
kafir kylerin istedi kim vakf ide.
Buldug kyleri ne suret-ilen buld, an bildrr.
Halk eyitdi Sultan Muhammed' e: "Bu deniz kenarnda
hayli katir kyleri vardur. Mslman vilayeti iinde olur
lar ve illa stanbol'un dirilrler." Bu habar Sultan Muham
med iidicek zerine 'asker gndrdi. Kyn birisi Geni
boza' dan te Herek' dr [Hereke]. Katiri grdi kim zerle
rine 'asker-i slam geliyorur, hisar brakd, stanbol'a ka
d. Ve biri dah Eski Geniboza'dur. Ol hayli ceng itdi. An
yagma itdiler, aldlar. Andan sonra evlerini Mslmanlara
virdiler. Biri dah [108a] Taruclar' dur. Ol 'ahd-ilen ita'at it
di. An dah 'imarete vakf itdi. Ve biri dah Pendik' dr. Ka
firi kaup stanbol' a gitdi. Ve biri dah Kartal' dur. Anun
dah katiri kaup stanbol'a gitdi. El-hasl- kelam bu deniz
kenarnda olan hisarcuklar kim vardur, imdiye dek gah
katire dnerdi ve gah Mslmanlara dnerdi; ta Murad
Han ogl Muhammed' e gelinceye degin.
Ve Sultan Muhammed kim Bayezid Han ogldur bunun
saltanatnun tamam olmas hicretn sekiz yz yigirmi dr
dinde vak'olund, vallahu a'lem.
Nazm
Cihan kimseye vefa itmemidr
Di kimdr kim gele ya gitmemidr [108b]
Hisarda kki mutabbak yapanlar
Kod kki gider san yapmamdur
Benem sultan benem hakan diyenler
Yalan da'vi-y-ilen mi gitmemidr
Gelen geer konan ger 'Aki
Du'as makbul olan gememidr

429

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [80]
An beyan ider kim Sultan Muhammed Han
kim Bayezfd Han ogldur, 'alem-i fenadan beka sarayna
intikal itdgi vaktn ogullar ve kzlar ka kald
ve padiah kim old ve kendnfi vefat dah
ne suret-ilen old, anlar bildrr.
Sultan Muhammed'n drt ogl ve yidi kz kald. Kend
nfi vefat Edrene'de [109a] ald. Hernin ki ba yasduga kad,
vezirlerini cem' itdi, eyitdi: "Tizcek ulu oglum Murad' get
rfi." didi. Hernan ol sa' at anigirba Elvan Big'i gndrdi
ler. Eyitdi: "Ben hd bu dekden kalknazn ve Murad Han
gelmedin lrin, memleket biribirine toknnadn tedark
idfi. Benm vefatum tuyurmayasz, ta Murad Han gelin
ce." didi. Veziri Hac 'vaz Paa ve Bayezid Paa ve brahim
Paa bir yire cem' aldlar eyitdiler: "Eger hill bir drl olur
sa nie itmek gerekdr." didiler. Hac 'vaz Paa eydr: "Ge
lfi kul maslahata gndrelm, kapu birez yiynilsn. An
dan safira tedark ne-y-ise idevz." [109b] didiler. Derhill di
van itdiler ve eyitdiler kim "Padiahumuz zmirogl'nufi
zerine gider. Padiah eydr: 'Kulum olanlar varsun Anato
l beglerbegisi birle Biga'da bulsunlar' didi, 'ale't-ta'cil
kufi." didiler. Ve hem 'ulufelerin virdiler ve Anatal begler
begisine de habar gndrdiler. ''Tizcek lekeri Biga'ya cem'
idesin." didiler. Hernan kul turkrmadlar, gndrdiler, [81]
gitdi. Amma kapuda her gn divan iderler, sancak ve tirnar
virrler aludar ve masalhlar grrler ve illa hakimler dah
girrler karlar ve paalara hakimler deva-y-un her birisi
bir drl otlar isterler kim hnkara ya'ni 'ilac iderler. Amma
bu tarafa turmadn ulak [1 10a] gndrrler kim anigirba
Elvan Beg' e vardugufi maslahat tut didilerdi.
Bir gn silihdarlar galebe itdiler paalamii zerine: "Padi
ahumuz kan? N'old, kmaz ?" didiler. Paalar eyitdiler:
"Bu hakimler komazlar kmaga." didiler. Agalar dah eyit
diler: "Elbette girrz padiahumuz grrz." didiler. Ha
c 'vaz Paa eydr: "mdi bugn sabr idfi irte karalum,
gelfi grn." didi. Gurdzen dirler-idi 'Acem' den gelmi

430

evriyaz: Haza Menakb

Tavarih-i Al-i Osman

bir hakim var-d. Yldurum Han'un hekimi-y-idi. Vard bir


tasnif itdi, meyyitn arkasna bir oglan oturtd. Hakim bir
san'at-la nesne dzdi ol oglan meyyitn elin hareket itd
rr. Meyyit kend eli-ylen kendnn sakaln [1 10b] sgar.
Hakim paalara gelp dlbendin yire urd, eydr: "Komaz
sz kim padiah h ola. Bizm buncadan ber aldugu
muz zayi' idersiz." didi ve paalar dah eydrler agalara.
Eydr: "Hele midmz vardur Allah'dan kim Hak ta'ala
saglk vire." didi. Agalar dah grdiler, padiah kend eli
ylen sakaln sgadugn grdiler, varup kend hallarna git
diler. Gir paalar ve hakimler padiahun koltugna girdi
ler, saraya iletdiler.
Nazm
Gine bin drl suret dutd 'alem
Kar mur alsardur bu adem
Yeni szler diyiserdr bu diller [1 1 1 a]
Yini defter yazsardur bu kalem
Dzildi geldi v adi melamet
Ki her ferah yannda yolda gam
Cihan nakn nakka byle yazd
Nitekim dn gndz olmad kem
irince ol Murad Han murada
Nie nutk u natklar ald ebkem

BAB [81]
An beyan ider kim Sultan Murad ne suret-ilen gelp
padiah old ve karndalar dah n'old? Anlar bildrr.
Sultan Muhammed'n meyyitini krk bir gn sakladlar ve
ol zikr olman maceralarla. nkim Sultan Murad Han gel
di Bursa'ya, [1 1 1 b] tahta oturd ve hutbe-i padiahi kend
adna okund ve Sultan Muhammed'n meyyitini Bursa'ya
getrdiler. Hernin ki meyyit zahir ald, 'alemde ur u er fit
neler dah yaylmaga balad. Bu tarafdan zmirogl [82]

431

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

deprendi ve ol tarafdan Menteeogl deprendi ve etrafun


begleri deprenmege balad. Yir yirin her birine ililer gn
derdiler, teselli itdiler ve begler dah sakin aldlar.
Nazm
Yine nagmay agaz itdi bu saz
Neva v zengle rehavi ehnaz
Giderdi perdeyi 'alem yzinden
Bu khne nev 'arus gr ne ider naz [1 1 2a]
Cihan kim inklab atma bindi
Hareket kamus old servaz
'Ayan olmak diler bil ur u erler
Tavukiar ahinem dir ister o kaz
Ald salra var old saraylar
Ykld kapular bozuld divar

BAB [82]
An beyan ider kim Sultan Murad kim Bursa'da tahta gedi,
bu tarafda Rumili'nde ne zahir old.
Selanik' de bir Dzme var-d kim: "Ben Bayezid Han ogl
Mustafa'yam." dirdi. Selanik' den kup Vardar Yinicesi'ne
yrdi. Evrenez oglanlarnun ba'zs anun yanna vard
lar.

Andan Sirez'e vard, hisarn virdiler, Edrene'ye vard,

an dah virdiler. [1 1 2b] Ma-hasal- kelam cemi' Rumili ana


dndiler. Ol Yinice' deyken bu tarafda Anatoh' da Sultan
Murad'a habar geldi. Begler Bayezid Paa'ya eyitdiler:
"Rumili'nn beglerbegisi sensin. imdiye degin baln sen
yidn, arusn dah sen syndr." didiler. Hernan Baye
zid Paa dah yridi, Gelibob'ya geldi. Anda habar geldi
kim: "Nireye gidersin Rumili hep ana dndi." didiler. Bu
dah srdi, Edrene'ye vard, elin pdi, gir evvelki merte
besi makamnda turd, mukarrer old. Bunun ardnca z
mirogl Cneyd Beg geldi. Ana dah vezirlik virdiler. z-

432

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

mirogl tedbiri-y-ile Rumili'nn yayasn msellem itdiler.


Ba'zsn ba'zna harlk itdiler_ imdiki zamanda eriye
giden kiiye ellier aka [1 1 3a] harlk virrler, andan kal
d_ Ve hem 'azab agrtd_ Gelibol'nun gemilerini berkitdi
ve ne kadar kim tuvucalar var-sa cemi'isini kgrtd, ge
trdi. El-hasl- kelam Rumili'nde sipahi adnlu kimse ko
mad, gz yumd, Edrene' den kd_ Sazludere'ye kond_
Bayezid Paa'y anda ehid itdi. Bunlarun fikri bu-y-d
kim Bursa'ya varalar. [83]
Nazm
Fikirl tedbirn ko takdirde bak

Ki kudret gstere 'ilminden ol Hak


Okyup anlamadun 'ilm-i Hak'dan
Fenadan anladun m ders sebak
Sen umdugun bu kapuda bulnmaz
'Abesdr kapu kakdugun o tak tak
Var zmirogl sz sazna uyma [1 1 3b]
Dirneyeler kaan Mustafa'ya bak

BAB [83]
An beyan ider kim Bursa'da olan paalar dah
ne mesalih grrler ve ne re'y tedblr iderler.
itdiler kim uda Dzme zerlerine geliyorur, paalar dah
bi old_ brahim Paa, Hac 'vaz Paa ve dah Temrta og
lanlarnun i dah paa old_ Birinn ad Umur ve biri Oru
ve biri 'Ali. Bunlar yle ittifak itdiler kim Mihalogl Mu
hammed Beg'i Tokat habsinden karalar, Sultan Murad'a
getreler ve hem anun gibi itdiler. Hernan habsden kim
kardlar. Geldi bizm Elvan elebm Tekyesi'ne ograd_ Ol
vakt fakiri ald bile gitdi. Ulubat kprisini Sultan Murad
kesmi-idi, kprinn banda otururlar-d_ [1 14a] Dzme
dah geldi, kprinn te bana kond_ Sultan Murad'un ve
zirleri her biri birer mesalih boyunlarna aldlar. Hac 'vaz

433

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Paa'y Glba'nda kodlar. "Mustafa nagah ol tarafdan


gemesn." didiler. Dzme-y-ilen Sultan Murad lekeri bi
ribirin gzleyp tururlarken Mihalogl Muhammed Beg To
kat habsinden kup geldi, su kenarna iridi. Evvel szi bu
ald kim: "Bire Trk Turhan, bire hayin!" diy agrd. An
dan sonra Kmlogl'na agrd

ve Evrenezoglanlar'na a

grd. Cemi'i Rumilinl su kenarna geldiler. Ba'zs selam


dah virdiler ve hem sz ve kelam itdiler kim eyitdiler: "Mi
halogl Muhammed Beg dah diriymi." didiler.

BAB [84]
An beyan ider kim Hac 'vaz Paa
[1 14b] Mustafa'ya ne suret-ilen mektub yazup gndrdi.
Ol vakt Muhammed Beg Rumili'nn begleri-y-ilen syle
dgin Dzme Mustafa dah kendsi iitmi-idi. Bu tarafda
Hac 'vaz Paa bir mekhlb yazd. Mektub iinde Dzme
Mustafa'ya yle didi kim: "Sultanum bilmi ola kim Rumi
li'nn tuvucalar ve begleri ittifak itdiler kim fulan gice Mu
rad Glba'ndan tolana. Anlar dah sultanum tutup ele vi
reler. Bu veeh-ilen bir nice drl dah drlig-arniz keleciler
dah yazd ve yalandan yeminler itdi. Mekhlb drp gn
drmi-idi. (84] Ve hem ol giceyi ta'yin itmi-idi kim Hac
'vaz kendsi ol didgi yirden vard. Sultan Murad devlet
ile [1 1 5a]

didi, tekbir getrdiler ve nekkaralar aldlar. Dah

Mustafa'nun zerine yridiler.


Mustafa h rnekttib- tezvire i'timad itmi-idi. Hernan at
na gc-ile bindi kad. zmir dah mektuba muttali' olm
d. Ol dah eydr: "Kamak gerek." didi ve kad. Amma
Evrenezl ve Tuvucalar kanadlar ve' Trk Turhan dah
kamad. Hac 'vaz Paa Mustafa'nun ardnca varmad.
Hernan adrna kond, tizcek kpryi dzdiler. Cemi' 'as
ker gep anun ordusna kondlar. Hac 'vaz Paa bir aha
dun bir kln kesdrmedi. Bu kamayan begler ve tuvuclar
Sultan Murad'un gelp elin pdiler. Amma brahim Paa
eydr: "Cemi'isin bunlarun krmak cayizdr." dir-idi. Hac

434

evriyaz: Hazi\ Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

'vaz eydrdi [1 1 5b1 "Krmak cayiz degldr." dir-idi.


Anun-un kim bunlar zmirogl fesada virdi. Zira anun gi
bi bir beg kii Dzme'yi bekledi; bunlar hd ne bilrlerdi.
Anun dzme-y-idgin bilmedklerinden dndiler.
Nazm
Karnda bil yalan dibi yakncak
Fesad grinr togr bakncak
Yalandur sini ileden cahime
Bilinr ol yalan dilden kncak
Bilindi Dzme Mustafa yalan
Ald 'avrat zmir kancak
Yalana tanuk ald zmirogl
Bilindi kuyrugn ksup kancak
Ve bu maceranun tarihi hicretn sekiz yz yigirmi [1 1 6a]
biinde vak' olund.

BAB [85]
An beyan ider kim Mustafa kim kad n'old
ve Sultan Murad Han- Gazi dah ne'yledi? An beyan ider.
Bu tarafda Dzme Mustafa kaarak Biga suyna geldi. Ge
mesini baarmad, geldi, Biga kadsna ok filori virdi. Kad
dah ged gsterdi. Bir bi on adam-la gedi, amma cemi'i
agrug brakm-d. Andan nci gn alnca Gelibal'y ge
di, oturd, vard. Anda Gelibol'da ne kadar gemiler var-sa
karaya ekdrdi. Yasak itdi kim bir gemi beriden teye ge
meye ve kenarlar dah bekletdi. Bu tarafdan Sultan Murad
dah ardnca gp yrdi, Biga'ya geldi. Sultan Murad'a ha
bar virdiler kim kad ged gsterivirdgin Mustafa' ya. Sul
tan Murad dah kady [1 16b] ged bana bagazndan asako
dlar. Andan sofua srdi Lapsek'ye indi, kond.

435

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

Nazn
nmde iki derya sed olupdur
Biri hayret birisi ab olupdur
Bu hayret yavlak ald bini benden
Meded-girm hernin Allah olupdur [85]
Murad-bahsn muradn vir Murad'un
midm ya lah sana kalupdur
Elin tut ben yetimn ya lahi
Dile maksudun Murad olupdur

BAB [86]
An beyan ider kim Sultan Murad Rumili'ne
ne suret-ilen gedi.
Bu Gelibol' da bir 'ameldar var-d, Taharetsz Hatib dirler
idi., [1 1 7a] ol brahim Paa'nun mrebbas-y-d. Bu tarafda
Sultan Murad kim tururd, amma Ece Ovas'nda bir kafir
gemisi bulnd. Bu 'ameldar ol gemiyi kafir-ilen mu'amele
ider gibi old. On bi

biii filoriye kavl itdi kim Murad Han'

kapus halk-y-lan Ece Ovas'na gere. Tamam kavl ka


rar berkitdiler. Kumburun'dan 'ameldar bir kii yzdrdi,
geee-y-ile gedi. brahim Paa'nun adrn buld, geminn
habarn virdi ve her ne kim habar ne-y-ise bildrdi. Ve ge
miden dah bir kayk gndrmiler kim kendlern kanda
lklarn dah bildreler diy. El-hasl- kelam biribirini bildi
ler. Tekrar gir paalar-lan kavl u karar itdiler. Giceylen sa
baha degin hayli bari adam gerdiler. Ol gice paalar ve
Murad Han dah bile gedi. [1 1 7bJ
Mustafa'ya habar iridi kim: "Murad Han Ece Ovas'ndan
ber Rumili'ne gedi." didiler. Hernan iitdkleyin Musta
fa at arkasna geldi ceng ider gibi old, Bolayr yoln eline
ald yriyivirdi. Bu tarafda Murad Han' Gelibob halk kar
ulad, ta'zim-ile ehre getrdiler. Mustafa'nun ahvaln da
h Sultan Murad'a bildrdiler. Murad Han dah turmad
leker-ilen ardna ddi. Mustafa Edrene'ye vard. Edrene

436

evriyaz: Haza Menakb u leviirih-i Al-i Osman

halk iitdiler kim Murad Han bunun 'akabnca geliyorur,


Mustafa'ya mukayyed olmadlar, herif dah tydi, Edre
ne'den kup kad_ Sultan Murad Han dah ma'an iridi.
Mustafa'y kovdlar; Kzlaga Yenicesi'nde ardndan irp
[1 18a] tutdlar_ Gir Edrene'ye getrdiler, hisar burcndan

aaga asakodlar. Halk min-klliyye temaa itdiler.


Nazm
Yalan dzmelern ii bitdi
Dili dnmez an bir kii tutd
Didi bir hr hakir u kaltabansn
Buzagu ipini boynma takd
Srp yayan getrdi han nine
An begdr diyenler cmle bakd
Didi bir szm var hana diyeyin
Heman-dem cellad agz yire kakd
Kodlar bir nie gn kim asld
Sonuc bir k delge dkd [86]

BAB [87]
An beyan ider kim padiah kim [1 1 8b] Edrene'de oturd.
Etrafuii kafir beglerine ililer gndrdiler, an bildrr.
Vlkogl'na ililige Ni Togan'n gndrdiler. Ol dah Sultan
Murad'a bir ili gndrdi, gaza-name ve hem taht kutlula
y_ Ve dah didi kim kend ilisine: "Sultan Murad'dan di
le, Sofya'dan bersin bana virsn ve ben dah anun ha.sln
dan ziyade nesneler gndreyim." didi. li gelp Sultan
Murad' a bu habarlar nakl idp bildrdi. Paalar eyitdiler:
"Kabul itdk." didiler. Vlkogl mbalaga armaganlar gn
drmi-idi ve hem: "Kzum dah vireym." didi. Vlkogl-y
lan 'ahd karar olund_
Bu tarafda stanbol tekrine dah Geniboza kads Fazlul
lah' ili gndrdiler. Zira ol evvelden tekr-ile konyd_

437

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Tekrn ana i'timad var-d. Tekr eydr: "Mevlana Kad!


[1 1 9a] Vlkogl'na bunca yirler virdnz, bana dah Vize'den

bersin virn." didi. "Sizn-ile dstlk idelm." didi. Kad


eydr: "orlu'dan hadd u snur olund, ncgez'i dah bile
virdiler." didi, 'ahd olund.
Nazm
Paalar bunlayn tedbir itdi
Veli ne kim olur bil takdir itdi
Konuld Evrenezogl ucnda
Buyurd han ana kim akn itdi
Dah flak temerrd itse kat
Firiz Beg dah flak' a yas itdi
Hemie flak ii egrilikdr
Firiz anun-un ok akn itdi

BAB [88]
An beyan ider kim Sultan Murad [1 1 9b] Dzme'yi
bir tarafa itdkden sonra bu tarafda karnda ne'yledi.
Bu Sultan Murad'un bir kiick karnda var-d. Anun ad
dah Mustafa-y-d. Atas ana Hamidili'ni virmi-idi. Ve
hem Germiyanogl ana ogul dimidi ve hem ogul idinmi
di. Sultan Murad kim Dzme'yi kova ROmili'ne geicek bu
tarafda Mustafa'y dah kaldurdlar, tahrik itdiler. Dimag
n fesada virdiler. Germiyanogl dah leker kod. Ve Kara
manogl dah Turkutlu' dan hayli erler kod. Mustafa dah
hcum idp yridi, Bursa'ya geldi.
Bursa'nun 'azizleri iitdiler kim Mustafa geliyorur, tizcek
ehirlden hayli aka cem' itdiler ve yz para kuma dah
bile aldlar, ehrn allanndan [120a] [87] Ah Ya'kub ve Ah
Kadem'i gndrdiler. Mustafa dah gelp fidyeye kond.
Bu ahlar begn lalasna, kim arabdar lyas' dur, ana vard
lar, eyitdiler kim: "Bu dah padiahumuz ogldur ve illa ka
rnda geldi hisar berkitdi. imdi kerem idn atasnun

438

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih-i At-i Osman

memleketini bu yad lekere ykdurman, reva degldr." di


diler. "Ve hem ehre dah getrmen" didi. "ayet ola kim
ehri harab ideler veyahud ehri nagah uralar zira bilrsiz
kim Karaman bunlarun-la evvelden mdde'idr." didiler.
Ahlar eyitdiler: "Kerem lutf idn bunlarun ne-y-ise dahsn
siz bilrsiz, eyle idn." didiler. arabdar lyas bu szi gayet
mvecceh grp kabul itdi. Zira sz kesen dah anun eline
yitdi. Meblag alup bagrna basd.
Andan gp togr znik'e [120b] yridi. o zamanda znik
ma'mur-d. Vardlar anda znik'de brahim Paa'nun saray
na kondlar. Etrafdan gelp tirnar isteyene tirnar virdiler.
Hkm hkumat itdiler. Hayli bari mesalhlar grdiler. Bu
hal-la bunda Mustafa meg11-iken bu tarafdan kaziyyeyi ii
dp Sultan Murad'un paalar sultanun lalasna mahfi habar
gndrdiler. Didiler kim: "Sana hnkar Anatal beglerbegili
gin virdi." Ve heratn dah bile gndrdiler ve eyitdiler kim:
"Cehd eyle oglam egleyigr, ta biz anda varnca." didiler. Ve
hem arabdar lyas nice emr itdilerse ol dah eyle itdi.

Nazn
Begn kim ola yamndag hayin
Hyanetle gere yln ayn
Diye kim fursatn bularn bunun ben [121a]

Ki yzin dre karvaya payn


Diler kim tutban elin ayagn
Uada aklarn u sya yayn
Cihanun kende pilin oynayanlar
Bunun bigi kad erkan u ayin
Feragat emr-i Hak erkan u dinden
Diler kendyi ide dnya bayn
arabdar lyas ol hayinlk itdi
Giderdi Mustafa'nun huy u hayn

439

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [89)
An beyan ider kim Sultan Murad kannda Mustafa'ya
ne suret-ile bulud ve ahir an ne'yledi.

Bu tarafda Sultan Murad Han- Gazi kim Edrene'den kd,


tokuznc gnde znik'e yitidi. Karnda [121b] Mustafa o
hlnde hamamda-y-d. Kse Mihalogl Muhammed Beg le
ker-ile hisar kuatd. Kendsi yal kapusna srdi geldi. ehir
halk [88] dah kapuy adlar. Ya'ni kim ceng ideler. Mihalog
l Muhammed Beg kapudan ier girince Taceddmogl kapu
nun i yannda hazr-d. Mihalogl'ru gnder-ile sand, atn
dan ykd. Bir dah yatdug yirde tekrar sand ta yreginde.
Mihalogl'nufi. kullar dah Taceddmogl'na kl rdiler,
pare pare itdiler.
Bunlar bunda cenkde-y-iken arabdar lyas Mustafa'y he
man kucagna ald, at zerinde-y-iken Mustafa eydr: "Hay
lala! Beni nin tutarsn." didi. Ol eydr: "Seni karndauna
iledrin." dir. Mustafa eydr: "Beni karndauma [122a] iltme
kim karndaum bana kyar." didi. arabdar lyas sakit old,
Mustafa'y hnkara karu iletdi. Hernan grdgi gibi karn
da dah eellada buyurd. Cellad dah aman virmeyp buy
rug yirine yitrdi. Bursa'ya an dah atas yaruna gndrdi
ler. Bursa halk dah kanun- er'-ilen defn itdiler. Du'alar
idp dndiler, mesalihlerine gitdiler.
Nazm
Yine bir dah nak baglad 'akl
Getrdi fikrine hem nie nakl
Aradan gtrr mihr mahabbet
Dze bir dah dzen boza ekli
Kyar ii v dost kardama
Dimez Hak' dan ne ola bana bezli [122b]
Gnah didkleri gelmez gine
dinr h temessk hal-i cehli

440

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

Nizam- 'aleme dir bu sebebdr


Kabilhat grmez zine o fi'li
Nazar itsen bu fi'ln fil'iline
Ezelden yle yazm bum Mevli
Cihan mzd gnah-lan yapld
kisinn dah ehli tapld
Kuruld bu cihan hayme-i hali
Yine tizcek o haymeler drldi
Veli hayme kuran kayimmakamdur
Hezaran hayme kuruld bozuld
Bu eyvan kim grrsin iy karnda [123a]
Kamu bir sani'n sun' grndi

S' AL.- arabdar lyas'a eyitdiler kim: "Mustafa efendin


ogl degil midi kim tutup an ldrmege virdn?"
CEVAB.- Eydr: "Geri sureta ben gnahkar [89] oldum
ve illa bu ikisi bir vilayetde olsalar zarar- 'am olmak lazm
gelrdi. Ve bir dah budur kim byle itdgmden ben efen
dm oglna yaramaz varmadum. Zira bu fena dnyanun
murdarna bulamadn sebeb oldum, an ehid itdiler. Ve
hem cemi' re'aya rahat aldlar. Ve bir dah bizden ndin ge
lenler dah bu kantim komlar."

BAB [90]
An beyan ider kim Sultan Murad karndan
bir yana itdkden sonra neye megul old.
Sultan Murad kendye eydr: "Adlilamn kahr itdm, ve
zirlerm bi olrnlardur. Bunlarun dah bir niesin [123b] gi
deyerin." didi. Birisin Germiyanogl'na ililige gndrdi kim
ol Kara Temrta ogl Umur Beg'dr. Birine dah beglerbegi
lik virdi kim anun karnda Oru Beg-idi. Bir karndama
dah Saruhanili'ni virdiler, ad 'Ali Beg idi. Hernan ikisi kal
d. Biri brahim Paa ve biri Hac 'vaz Paa ve lalas Yrg'e

441

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Amasiyye'yi virdiler. Padiah dah oturup: "Kend mesai


hum greym." diyince habar geldi kim "sfendiyar Taraklu
Borlu'nun zerine geldi." diy feryadlar geldiler.
Nazm
Didi kim gz yumup gitmek gerekdr
Gelen h gelmeyene hem dilekdr
n idr baa ddi ne'yleyelm
Hak'un lutf bize muhkem direkdr [124a]
Tur imdi sfendiyar ben varayum
Mukabil olmaga erde yrekdr
Babam u dedem-ilen ok aldun
Hele imdi beni grmen gerekdr

BAB [91 ]
Sultan Murad sfendiyar-la nice buld
ve anun-la ne'yledi, an beyan ider.
Sultan nkim bu szleri didi ve srdi Yeniehr' e vard. s
fendiyarogl Kasm Beg dah Sultan Murad' a gelmi-idi. z
nik'e geldgi vaktn Kasm Beg dah bile gitdi. Bol'ya k
dlar. sfendiyarlu iitdiler kim begleri ogl Kasm Beg bile
dr, hayli adamlar kaup Kasm'a geldiler.
El-hasl- kelam Borlu'nun zerinde buldlar. Ey cenk
ler mbalaga olund. sfendiyarludan [1 24b] hayli adamlar
tutdlar. Leker-i sfendiyar mnhezim ald. sfendiyar da
h kendsi omak darbn yidi, kad Sinab' a ddi. Sultan
Murad dah srdi Kastaman'ya vard, vilayetini zabt itdi.
Bakr Kresi'n dah iletdi. sfendiyar grdi kim Murad'un
devleti [901 dayima terakkde, kii ogl Murad' Murad
Han' a ili gndrdi. Eyitdi: "Ogul Murad Han, atan deden
bana ihsanlar idegelmilerdr. mdi sen hod mrvvet issi
Murad Han'sn. Benm bu kstahliguma kalma, kerem ve
lutf eyle, bana mrvvet it sen dah. Ve hem kzum dah vi
reym ve her yl 'asker-i mansuruna varayum, hizmet era-

442

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

yitin yirine getreyin." didi. Ve hem paalara dah kzl fi


lori [1 25a] ili gndrdi.
Ve ol kzl filori 'acab nesnedr. Adarnun yzin kzardur ve
udlu kiilerdr, kiiyi kend halna komaz. Paalar dah el
hasl utandlar. Hnkih-la sulh u salahiyyete megfrl oldlar.
Hnkar raz itdiler. Andan dndiler gir Bursa'ya geldiler.
Nazm
Nazar it nak- 'alemde neler var
Hayal mekr hem ok fitneler var
gaflet bag ziynet eyleypdr
irin telh drl meyveler var
Biri da'vi ider bostan benrodr
Yalanc dellal u pr iveler var
Unutma 1Aki yaz bir menakb
iaretdr szmde kimyalar var [125bJ

BAB [92]
An beyan ider kim Sultan Murad znik'e karndayla
bulmaga geldkde flakogl Drakola ne'yledi?
Ol vakt Sillisre' den gep hayli bedbahtlklar eyledi. Amma
gaziler dah eksk komadlar. Mbalaga krdlar-d. Ve illa
bu kafirlern mnafklgnun nifak eksk olmazd. Gelp
hnkara habar virdiler. Hnkar eyitdi: "Hele imdi sefere
gideyorurn. Ol mel'un her ne i iderse yanna kalmaya."
didi. Allah'un 'inayetinde ve Mustafa'nun mu'cizatnda ve
evliyanun himmetinde ben sebeb olam, anlarun mesalhn
grem." didi. Ve "Hem imdi kulum Firiz gaziler-ilen fur
sat buldugna gesn vilayetini ursun." didi. "Ykup yak
sun ilini ve halkn esir eylesn." didi. Ol hinde zira kend
[126a] sfendiyar zerine varm-d ve anda bulunm-d.
Yakt kim sfendiyar'dan dnp geldgi gibi bu tarafda D
rakola srdi kapuya geldi ve iki ogln bile getrdi. Devlet
iiginde ogullarn hizmet itmege kod. Kendsi hnkardan
443

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

hil'at ve burma dlbend geydi, haraca muti' old. Gir vila


yetine gitdi, kil u kah kalmad.
Nazn
Drakola muti' old bu hana
Dilemez kim boyana kend kana [91]
Ezel itdgi bedbahtlga peiman
zin mcrim bilp geldi divana
Sun 'afv itdi anun bil Murad Han
Muti' ider cihan bu yigane [1 26b]

BAB [93]
An beyan ider kim Sultan Murad Han- Gazi
Drakola'y-la msalaha itdginden sonra neye megul old?
Hernan andan sonra Murad Han Arnavud'a yrdi. Evvel
Evrenezogl'n ana havale itdi. ki tarafdan u old. Gaziler
gazaya megul aldlar. Kend devlet-ile dgn yaragna
Bursa'ya geldi. Dgn esbab mheyya olund. Gelin gemr
mege erenlerden anigirba Elvan Beg'i ve kapukullarn
dan hayli bari bile kullar kod ve iki hadim bile kod. Biri
erefeddin Paa ve biri Reyhan Paa. Ve hatunlardan Hac
Halil Paa hatun ve Sultan Muhammed dads Dadu Hatun
ve Meric

Ble

[Merih Bula] ve Paa Kirecem.

Bu,

Germiyanogl Ya'kub [127a] Beg'n hatun-y-d. Ana hn


kar, ah Ana dir idi. Bunlar kim Bursa' dan kup srdiler,
Kastaman'ya vardlar, kondlar. Amma sfendiyar dgni
Drekani'de itmi idi. Varan dnr halkn Kastaman'da
agrladlar. Andan sonra kz teslim itdiler, Dadu Hatun-la
Paa Kireceye. Bunlar dah kz alup dndiler. Bursa'ya
hnkara getrdiler. Hnkar dah Bursa' da dgne megul
iken Vlkogl, shak Beg'n bir ogln -ana Paa Beg dirler
idi ve hem lakab Del Paa-y-d- an Vlkogl tutd bir hi
sarda mahbus itdi. Bu habar hnkara geldi, hernan hnkar
dah ol tarafa tevecch itdi. Anun masalhna megll old.
444

evriyaz: Ha.za Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

Nazm [127b]
Gerekdr Laz mahbub gele ok
Ola gazilern gnli gzi tok
Nikpri v Semendire iline
Vilayet Arnavud' a terkmz yok
Gazi Murad Han ide gazalar
Krla ngrz tutla zvornuk

S' AL.- Sultan Murad ol iki kiick er karndan ve


kzlar ne'yledi?
CEVAB.- Ol iki karnda Tokat'da habs itmi idi. Getrt
di, gnli gzlerini ad. Bursa'da 'ulufe eyledi, oturdlar,
analar bile-y-idi. Birinn ad Mahmud ve birinn ad Yusuf.
Kzlarun ini Karamanogullar'na virdi. Birin brahim'e
ve birin Ala'addin'e ve birini 'sa'ya ve ikisin dah sfendiyar
[128a] ogullarna, birin brahim'e ve birin Kasm' a ve birin
dah [92] Anatol beglerbegisi Karaca Beg' e virmidi kim ol
Varna ogranda ehid olm-d. Birin dah brahim Paa og
lna virdi kim ol kz Mekke'de vefat itdi, vallahu a'lem.
Nazm
Kime adi kime gam yurd 'alem
Ki bir dem bin ive gsterdi 'alem
Misal-i gice gndz kim sennlen
Tolaup devr ider n'isterdi 'alem
Bu dnya 'alem-i kevn i fesad bil
Bu tavra byle bnyad old 'alem

BAB [94]
An beyan ider kim Aydn ili ne suret-ile alnd
ve zmirogl Cneyd Beg ol dah [1 28b] nesi-i Aydn'dur.
Anlarufi n'oldugn bildrr.
Temrta ogl Oru Beg ol Anatal'nun beglerbegisi-y-idi.
An Aydn iline gndrdiler kim Aydn ilini haynardan

445

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

antaya ve ol vilayetn halk rahat olalar; zira kim Ayasu


lug ve Tire navahisi-y-ilen AI-i 'Osrnan'un tasarrufnda
olnrn-d. Ve illa ki zrnirogl sebebi-y-ilen ekseri ol hal
kun alacalg eksk degl idi ve hem Aydnogl 'sa Beg'n
ogl var-d. Kapuda tirnar yir-idi ve anun dayima szi bu
y-d kim: "zrnirogl gitmeyince vilayet sizn olmaz." dir
idi. Ve hem Aydn ili ol zamanda hnkarun bir kul var-d
Yah Beg dirler-idi, ana virrniler-idi. Ahyanen zrnirogl
y-la ol gah gah ograurd. Bir gn Yah Beg'n [129a] karn
darn zrnirogl tutd. Aman virrneyp ldrdi. Beglerbegi
Oru Beg'i Yah'ya bile koup zrnirogl'nun zerine gn
drdiler. Bunlar kim anda vard, zrnirogl bunlarun-la
karu gelp ograrnad. Vard kal' as psila'ya girdi. Bunlar
dah varup vilayetn ba'zsn kendlere dndrdiler. Tl
mar erlerine virdiler, andan dnp gitdiler. Ve illa zrnirog
l'nun dayirn fesad eksk olmazd.
Nazn

Zamandur drl devran-la gedi


Gehi adi gehi giryanla gedi

adisidr yalan giryan girek


Bu gaflet ehli hep yalanla gedi [93]
Gice gndz ha turrnaz tarturlar
Melalet ata binp yile gedi. [129b]
Benrn didkleri hay bunda kald
Hayali canun-la bile gedi
Aki yaz rnenakb AI-i 'Osman
Yidi ceddn bu al-lan bile gedi

BAB [95]
An beyan ider kim ahir'l-emir zmirogl'n
ne suret-ilen ele getrdiler ve hem n'old?
Sultan Murad bir gn paalarna eydr: "ol zrnirogl nie
bir haynlk itse tursa gerekdr." Eydr kim: "Muharn446

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

med'n pak ruh-y-un anun mesalhn grn yohsa ben


sizfi maslahatufiuz grrin." dir. Paalar eydr: "Sulta
num Oru Beg kulun lpturur. imdi beglerbegiligi Ham
za Beg kuluna virfi ve ol Oru Beg dayim sohbete ve te
na"uma megll-d ve her yire ki [130a] varsa dman gider
nege megul olmaz-d." didiler. Amma bu Hamza Beg ku
lun gayretl kimsedr, an afla i'lam idelm. Allah inaye
tinde ve sultan devletinde dman gidere." didiler. Tizcek
beglerbegi Hamza Beg' e mektub-la habar gndrdiler kim:
"Sen ve hem Yah Beg ve Saruhan Sancag, Bursa Sancag
biledr kim ol Beg Sancag'dur; zmirogl'nufi zerine va
rufi. Beher hal bulufi, zinhar kahillik itmefi. Tizcek var
mak ardnca olun." didiler.
Leker cem' olund, yrdiler. blisi [psili] hisarnun ne
vahisine vardlar. zmirogl dah lekerin cemi'i divrp
geldi. Bunlarun-lan buld. Ey ceng olund. zmirog
l'nufi ogl kim [1 30b] o, Kurt Hasan' dur, lekerfi bir taraf
n hernan gtrdi. Kovd ardnca gitdi. zmirogl Cneyd
yannda leker az kald. Hamza Beg hcum idp C
neyd'fi zerine srdi. Cneyd dermande cnb-imi,
yunmaga hisarna kad gitdi. Ogl dah dndi kim bakca
kalmlar tagda asanlg-la. Fi'l-hal bogaz ele virdi. Srdi
ler hisar zerine vardlar. Hayli zaman hisar egirtdiler. El
hasl- kelam 'ahd-ilen Cneyd Beg'i hisardan kardlar ve
eyitdiler kim: "Seni hnkara gndrelm." didiler. Geldi
Hamza Beg adrna girdi. Grdi ogl dah anda otururd.
Hernan Yah Beg yirinden turugeldi. Cneyd'fi karva
yup yakasna yapd. Kend adrna iletdi. Cellad getrt
di, ogln [131a] Cneyd Beg'e karu bogazlatd ve andan
sonra Cneyd'fi dah ban kesdrdi. kisinfi dah hisa
ra karu balarn gsterdi. Hisar halk dah Cneyd ile og
lnufi balarn gricek ar-u-naar olup hisar bunlara tes
lim itdiler. [94]
Nazn
Cneyd'fi defterini yrtd Hamza
Hisarn ald 'mrin ykd Hamza
447

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Anufi Kurd ogln bil tavuk itdi


An bir dilkye bogdurd Hamza
Murad Han hayn dzmeye vard
Anundur kann kim dkdi Hamza
Ve bu fethfi tarihi hicretfi sekiz yz yigirmi sekizinde
ya, yigirmi tokuznda dah dirler. Zira anun-un [131b] kim
Menteeogl ili bundan ndin feth olnd. kisin bile anun
un yigirmi tokuznda dinildi.

BAB [96]
An beyan ider kim Menteeoglanlar
atalarndan sonra n'oldlar.
Menteeogl Ya'kub Beg bir gn ahirete nakl itdi. ki ogl
kald. Biri lyas Beg ve biri Mahmud Beg. Amma bu Mah
mud Beg beg olmad. lyas Beg beg old. Ol dah Allah rah
metine vard. Anun dah iki ogl kald. Hnkar kapusnda
kulluk iderler-idi. Bunlar iitdiler kim atalar lmi, defter
leri drlmi, bundag iki ogln Tokad'a gndrdiler. Bide
vi ardag tirnar virdiler. Birisi Veys Beg ve biri Ahmed Beg
idi. Ve Mentee vilayetini Balahan Paa'ya tirnar virdiler.
Vard timarna gitdi.
Nazm [132a]
Veys Ahmed Beg timarn gr el ayak baglu demrde
Balahan mlke hkm ider gnl var krk-i sarnnurda
Bular begzadeler diler halas olmak bu zindandan
Dah afimaz-duk mansb alursa gn bu 'mrde
Yalan ivel 'alem bize gaflet ipin dakd
'Akbet zindan iinde halmz old bu srda
Bu Menteeogullar Tokat hisarnda iki yl tamam mah
bus oldlar. K kladlar ve yaz yazladlar. Gir bir k da
h geldi, tedark itdiler. K yaragn grmege odun aldlar
448

evriyaz: Haza Menakb

Tavarih-i Al-i Osman

ve altlarna dkmege gir kuru otluk getrtdiler kim altla


rna dek idineler. Ol otluk getrene eyitdiler kim: "Bu az
dur, bir uval dah getrfi." didiler. Vard ol ot getren bu
kez bir uval rk otluk getrdi. [1 32b] Begenmediler, geru
ren kiiye gir virdiler. Alup gitdi. Kapuc sord kim bu ot
gir nin alur gidersin. Veys Beg eydr: "Bu eski otlukdur.
Kokar, gir issine alup giderin." dir. Vard bir harar dah
getrdi. Otlg dkdi. Ahmed Beg kendsi uvala girdi.
evre yanna uvalufi otluk dkd. uval arkasna urd.
Sokran kakyu eydr: "Canuma gedi bunlarufi elinden"
diyrek kapuya geldi ve "Bunlara hazarlklarn begendri
mezin bir kuru otlug dah begenmezler. 'Aceb Osmanogl
bunlar saklayup n' ider, ldrtsene ki." diy syley syle
y Ahmed Beg'i hisardan kard. Evvelden hd ittifak-la
atlar hazrlayup tururlard. Heman-dem uvaldan kup at
arkasna geldi, yola revan olup gitdi. [133aJ
Ol zaman Karaylk yaylasndan dnmi idi, klaya gelmi
idi. Leyl ve'n- nehar turmad, afta degin gitdiler. Bu tarafda
sabah old. Gelp kapuy adlar. Habse bakdlar, Veys Beg'i
buldlar, Ahmed Beg'i bulmadlar. Habarn bilp hnkara ha
bar gndrdiler. Veys Beg'fi yiri bo kald. Zindana dah
dutsak beklemekden kurtuld. Ahmed Beg dah Karaylk'e
vard. Anda turmad, Msr'a vard. Anda Msr'da da turmad,
vilayetine 'azn itdi. Andan sofua dah 'Acem'e kd gitdi.
Nazn
Neler grdi cihanda miskin insan
Neyi kim ksmet itmi afta Sbhan
ekegeidi cihandan drl mihnet
Belay mkil itdi afta nisyan [1 33bJ
Velikin padiahlar mihneti ok
ekerler sanki bu gurbetde milman
Ad beg kendsi mflis olupdur
'Abesdr grdgi 'askeri divan
una degmez tutalar baglayalar
iderler 'mrinfi varn noksan
449

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [97]
An beyan ider kim Karamanogl Mehmed Beg
Adalya'da hisara dp ceng itdgin bildrr.
Amma ol vakt hnkar Rumili'ne gemi idi. Gazaya megul
idi. Bu tarafda Karamanogl Muhammed Beg srdi, Adai
ya'nun zerine ddi. Ceng itmege balad. Ceng iderken
bir gn kaza-y asumani be-hkm-i Rabhani Muhammed
Beg'i top-lan urdlar. Pare pare [134a] old. Parelerini div
rp sanduka kaydlar Karaman'a teberrk iletdiler. Anun
ogl kald. brahim ve 'sa ve Ala'addin. Bunlarun i da
h srdiler Sultan Murad' a geldiler. Muhammed'n bir ka
rnda var-d Bengi 'Ali Beg dirler-idi. Diledi kim tahta ge
e-y-idi. Bu halk iki taraf old ba'zs an kabul itmediler.
Ahir'l-emir Sultan Murad Han brahim' e sancak virp k
l kuatd. Bu iki karndan yannda alkod. brahim dah
babas Hamidili'nden ne ald-y-sa Sultan Murad'a gir vir
di ve Oklg' dah bile virdi. 'Ahd peyman zerine [96] hay
li zaman turdlar. Ke-ennehu bu iki iklim birlik olur gibi ol
d. Hamidili'nn vilayetini Sultan Murad dah arabdar
[134b] lyas'a ol vilayeti mansb virdi, vallahu a'lem.

BAB [98]
An beyan ider kim vilayet-i Amasiyye'de ve Tokat'da
Kzlkocaoglanlar Yrgc-ilen ne'yledi
ve aralarnda ne vak'alar gedi ve ne suretle gepturur.
Bu Amasiyye ve Tokat vilayetinn dayim ol Kzlkocaog
lanlar Trkmeninden rahatlklar yog-d. Bir ehirden bir
ehre yolclar gidemezlerdi galaba olmaynca. Ve hem git
dkleri vaktn dah anlarun haramzadalklar eksk olmaz
d. Bir gn Yrg bunlara bir hile itdi. Hnkar agzndan
bir ili dzdi. Mbalaga armaganlar-la drt karndama bi
le mekrub ina itdi ve eyitdi kim: "Lalam Yrg-ilen varun
yoldalk idn. Alparslan cengini urun. Andan togru [135a]
Artukova'ya gelfi., sizn timaruftuz olsun." didi. Ve hem
450

evriyaz: Hiizii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

Yrgc'n bir kul dah hnkarun ilisi-y-ile bile geldiler.


Kzlkocaoglanlarn orumlu vilayetinde buldlar. Yr
gc'n ilisi Yrg mektubn virdi ve hnkardan gelen il
inn habarn virdi. 'Akabnca hnkar ilisi dah geldi. Ol
dah armaganlarn ekdi ve mekt.lbn virdi. Bunlar dah ad
aldlar, sevindiler. Anlar dah mekt.lb aup okdlar ve ne
kadar kim Trkman haram-zadas var-sa cem' aldlar. K
zlkocaoglanlar'nun drt karnda dah bir yire bile vard
lar. li yanlarnda-y-iken drt yz kii cem' aldlar. Amma
Trkmenn gayet baMdur ve yarar yoldalar-y-d. [135b]
ara bu drt karnda ittifak itdiler kim Yrg Paa bun
lara karu gelecek olursa kl kayalar, bunlar kralar ve an
dan sonra memleketi dah uralar, gir dnp yryivereler.
Bu ittifak-la yridiler. Gelp Merzuvan Ovas'nda kondlar.
Ol gice anda yatdlar. Yrg bunlara gelmedi karulayu.
Bunlar sardlar kim: ''Yrg kan, nin gelmedi?" Eyitdi
ler: "Gayetde h degldr." didiler. Bunlar vardlar, Ama
siyye'ye girmel aldlar. Yrg'fi ogl karu geldi. Melul
sfuet: "Ma'zur tutasz." didi. "Babam horak degldr. na
allah h alnca siz dah ehirde birka gn diillenfi, sizn
ile yiyelm ielm. Babam ho alnca belki sizn ile ben bile
gidem, siz yitersiz; eger babam h olmazsa da. Ve lekerfi
[136a] van Sunsa' dadur, cem' olup hazrdur, andadur." didi.
Bunlar ta'zim-ile iledp kondurdlar. Bu drd karnda
ayrca bir ali makama kondurdlar. Ni'metleri bi-nihaye
hazr itmiler-idi ve ykler-ile sciler bile hazr olmlar
d. Bunlara iletdiler. Andan sonra gayr yaranlarn dah
blk blk perakende kondurdlar. Cemi'isine ni'metler
ve arablar hazrlanm-d, virdiler. Bunlar dah yimege i
mege megul aldlar. nkim gice old sci balarna kup
'akllar zayil old, hab- gaflet bunlar ald, basiretieri bag
land, uyhuya megul aldlar; evvel ol drt karnda bir
yirden karvadlar ve hem adamlar hazrlayup tururlar-d.
Bunlarun drt yzin [136b] [97] dah tutdlar. Cemi'isin so
yup elleri ardiarna baglu cemi'isini bir bir zindana getrdi
ler. Ttn itdiler. Zindanun kapusn berkitdiler, ttnden
bogulup cmlesi krldlar. Birisi kurtlmad, ldi ve helak
451

Ak Paazade

1 Osmano!jullar'nn Tarihi

old. Ol drt karndaun dah ban kesdiler. Ol diyar bun


larun errinden emin oldlar.
Nazm
arab idi bu Trkman serho old
Evinde 'avrat olan bo old
Yidi idi dkldi yatd Trkman
Kazaya ograd her ki tu old
Didiler Yrg'n konuklgdur
Anun ni'meti kahr u mar i old
Kzlkocalular iller ykard
Ykld 'mri kaygulu k old [1 37a]
Tagld iliere 'avrat u eri
Sorar birbirine kim ne i old
Kan bu drt beg ogl hanlammuz
Krld erimz nuht sava old
Yrg kim Trkmanlar konduklar yirde baglatdug
vaktn "Bunlarun iini bitrn ve 'mrlerini mahv idn."
diy buyurd v kendsi bindi Trkmanlarun evlerine re
van old. Anlar orumlu yresine konmlar-d. zerlerine
basarak ddi ve andan anda kalm hayli Trkman dah
krd ve cemi'i tavariarn ruzlarn yagma itdrdi. ol had
de vard kim orumlu'da bir koyun bir akaya satld. 'Av
ratlar ve oglanlar hizan oldlar, vilayetlere dp gedaylar
oldlar. [137b] Ve ol zamandan ta bu gne degin evvelki gibi
Trkman haram-zadalk idemez oldlar. Yrgc'e "Bunlar
dan gnah var mdur?" diy sordlar kim: "Ne kadar erri
var-d ola bunlarun, byle krdlar.?" didiler.
Nazm
Gerekdr dmene kim ola tedbir
idegr tedbiri sen itme taksir

Ki tedbir Hak sebeb kod arada


Veli dikkat gerekdr ona tefkir
452

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

CEVAB*.- Ol zamanda Dulkadrogl Hasan Beg var-d

ve bir dah Karaylk [Karaylk] ogl Habil var-d. Ve K


zlkocaoglanlar anlara gah gah habar gndrrdi: "Geln
bu vilayete bir kez hareket idn." dirler idi. Ve hatrlar [98]
ne dilederse ilerler-idi. [1 38a] El-hasl- kelam kim bu Kzl
kocalu'y byle idicek ol zamandan ta bugne dek ol vila
yet emn eman iindedr.
Nazn
Bu adem hayra erre mazhar old
Cihan ma 'mur viran ademlen old
Benm senn diyen ol ademiler
Benm didgi bu anlar ne old
Ve bu karhanede ok i olupdur
i hd sylenr ii ne olur

BAB [99]
An beyan ider kim Haydar Beg
ol Kocakayas'nun sahibi-y-idi, anun ahval n'old?

Bu Osmancuk nevahisinde Zeyrun' da bir hisar vardur ki


ana Kocakayas dirler. Ol hisar Haydar Beg'n elinde-y-idi.
Gayetde sarp hisardur. [138b] Ol Haydar Beg ol hisara yz
yllk kadar azk kayd itmi-idi. Hi hisarndan tara k
maz-d. Bir ogl var-d, adna Kasm Beg dirler-idi. Gah
gah an drt yana beglere armaganlar-la gndrrdi. Am
ma kendsi hisardan tara kmaz-d. ok sa'y iderler-idi
an ele getrmege, ele getrmediler. Bir gn ogl eydr:
"Baba! Bu beglere ki beni gndrrsin ve beni tutariarsa
sen nic'idersin?" Babas eydr: "Ogul ben seni Allah'a s
marladum. Ben bu hisamndan lmeyince kmazn, pirli
gm vaktnda kimseye hizmet idemezin." dir-idi.
Amma Yrg bu hisar almaga hayl meglil-d ve bu hi-

* Metinde "sal" bulunmamaktadr. Dier neirlerde de yoktur.

453

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

sarda bir kii olurd Tayfur elebi dirler-idi. Ve ol dayim dir


idi ki: "Ben Elvan elebi oglanlarndann." dirdi. Ol [1 39a]
hisarda bir 'avrat alup anda mukim olm-d. Ve bu hisa
rufi sahibi Haydar Beg ana mahabbet itmi-idi. Belki ogln
dan dah yigrek severdi. Yrg bu Tayfur' a ok nesne vir
mekle kendye dndrmi-idi. Ve bir gice Tayfur hisarufi
zahire oldug hazineye od brakd. Cemi'i hisarufi azg
yand. Yrg bum tuyd, heman-dem srdi hisarufi zeri
ne vard. Hisara taradan azk koydurmaga mecal komad.
erden Haydar Beg eydr: "Yrg, ben n'olacagum ol
dum, Hak ta'aladan dilerin ki senfi dah sofiufi benden bi
ter olsun." didi. Kend ihtiyar-y-la hisar virdi. Bu habar
Yrg hnkara bildrdi. Hnkar dah Haydar Beg'e yah
tirnarlar virdi, ta lince yidi. Ve Yrg dah hisar [1 39bJ ta
sarruf itdi. ine kul kod, ta imdiye degin hisar 'Osman
neslinfi taht- yedlerindedr.
Nazm
Ne ass eyleyiser sanu sanmak
una degmez hazinefi oda yanmak [99]
fi sen sdk-la vir Hakk'a kim ol
Kim ola muhkem meyli o sunmak
Kaan kim sen idesin 'aklufi-lan
Danmasafi diyeler sana ahmak

BAB [100]
An beyan ider kim Alparslan cengini
ol zaman Yrg Paa ne vech-ile tasarruf itdi.
Bir gn Yrg Paa dgn eyledi, Alparslanogl'n dg
ne okud. Bum Arslanogl tuyd kim Yrg'fi hilesi var
dur, kendye tizcek habar gndrdi. [140a] Yrgc' e didi
kim: "Maksudufiuz bu ndur kim benm bu elmdeki or
manlar almak istersiz. mdi gelfi tirnar idfi. Ben dah yz
sriy devletl hnkarufi iigine varayn. Hnkar sag ol454

evriyaz: Hazii Menakb

Tevarih-i Al-i Osman

sun, middr kim bana ziyadesi-y-ile dirlik ide." didi. Ve


hem Yrg'fi dah hevesi bu-y-d kim ahir'l-emr anun
zerine dah varayd.
Ma-hasal- kelam Alparslanogl Yrg'e habar gndrdi:
"Sen gelme ben varurn." didi ve hem eglenmedi geldi. Yr
g dah tutd hnkara gndrdi. Bursa'ya dutsak geldi.
Bursa hisarnda bir evde mahbus itdiler. Bir nie zaman an
da ald. Bu tarafda evi horandasn dah Yrg Amasiy
ye'ye gtrtdi, bekletdi. Alparslanogl dah bir gice kendyi
[140b] bekleyen kiiyi berk baglad. Evvelden kamak tedar
kin itmiidi. p-ile kend hisardan aaga indi. Atlar hazr it
milerdi, bindi ve gitdi. ki yldan sonra gir kendsi hnka
ra geldi. Hnkar dah ana Rumili'nde ey tirnar virdi ve ho
randasn dah yanna getrdiler, alup timarna gitdi.
Nazn
O re'yi tedbiri gr ne olur tu
Ne takdir i ider sen ol hamu
Kaan kim sen benlik ola halfi
Bela gelr bauna sensin h
'A.ki yaz menakb 'ibret olsun
Kaan kond budaga umad ku
Bu fethfi tarihi hicretfi sekiz yz otuz birinde vak' ol
d, Yrg Paa elinden, vallahu a'lem bi's-savab. [1 41 a)

BAB

[1 01]

An beyan ider kim Sultan Murad Han- Gazi


Ergine kprisini yapcak ne suret-ilen yapd. An bildrr.

Bu Ergine kprsinfi yiri evvel ormanlk idi. amur ve


kek-idi ve haramller turag-y-d. Hi vakt olmayayad kim
anda haramller adam ldrmeye-y-idi. Sultan Murad Han-
Gazi hazine-y-ile meblaglar harc itdi. Ol ormanlar krdur
d, pak itdrdi. [1 001 Ol arada bir 'all bina-y-la kpri yapdurd.

455

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Ve kprinn iki ban ma'mur itdi ve ehri yapd. Cami' ve


'imaret eyledi. Hamam ve hazarlar yapdurd ve 'imaretinde
gelen giden msafirlere ziyafetler iderler ve ni'metler bi
rp yidrrler. Ol vaktn kim 'imaret yrdi, Sultan Murad
kendsi Edrene' den 'ulemay ve fukaray ald; ol 'imarete
vard. Bir nie gn [141b] ziyafetler itdi, filoriler ve akalar
ledrdi. Evvel ta'am bidgi gn kendsi mbarek eli-y
ilen fukaraya virdi ve ragn kend yakd ve yapan mi'ma
rna hil'at geyrdi ve 'atalar itdi ve iftlikler virdi. Ol ehrn
halkn cemi' 'avarzdan mu'af ve msellem itdi.

BAB [1 02]
Germiyanogl Ya'kub Beg kend vilayetinden gelp
Sultan Murad'a ita'at itdgin beyan ider.

Sultan Murad Gazi Edrene' de bir gn oturup sohbet ider


ken habar geldi kim "Germiyanogl birez adam-lan vilaye
tinden kd sultanun hizmetine gelr." didiler. Hnkar
Bursa'ya ulak gndrdi ve: "Eger Germiyanogl'nun geld
gi tahkik-sa ehir halk karu ksunlar [142a] ve ey ta'zim
idesiz." didi. "Ve bana dah gir habar bildresiz." didi. Ve
hem Germiyanogl dah geldi. Padiah ne buyurd-y-sa
emri yirine getrdiler. Germiyanogl dah padiahlarun zi
yaretlerine varup ziyaret itdi. Hayli meblaglar ledrdi.
Emir Seyyid hazreti ol vakt hayatda-y-d. Anun dah evine
vard elin pdi. Ve Manastr'da Orhan Gazi'nn ve 'Osman
Gazi'nn mezarlarna girdi, anlar dah ziyaret itdi. Anlar
da dah 'ulemaya ve fukaraya 'atalar itdi. Ahir'l-emr srdi
Edrene'ye vard. Ol Ergine kprisinden gep kond. Bu ta
rafdan hnkar dah beglerin ve paalarn istikbale gndr
di. Ahir ta'zim-ile getrdiler. Edrene' de kondurdlar. Sabah
[142b] gelp paalar nine ddiler. Hnkar hazretine iletdi
ler. Hnkar dah padiahlgna gre h ta'zimler itdiler.
Hil'atlar geyrdi. inci gn gir vilayetine gndrdi. M
balaga 'atalar ve ilisanlar eyledi. Ol dah vard, vilayetinde
bir yl mikdan diri ald. Allah rahmetine vasl ald ve mem456

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevaril-i Al-i Osman

leketini Sultan Murad' a vasiyyet itdi. Germiyan bu veeh


ilen feth olund Sultan Murad' a.

BAB [103]
An beyan ider kim Yrg bu tarafda bunun gibi iler itdi
ve bu tarafda hnkar neye megul old, an bildrr.
Sultan Murad Gazi kim ular birer bahadur eriere smarla
d, shak Beg'e dah Laz Uc'n smarlam-d. Her [1 43a]
kaan kim shak Beg akn itmek istese Vlkogl eytanlk
iderdi kim akn inen toyum kmaz-d. Hnkara shak Beg
habar gndrdi, Vlkogl'nun itdgi kaziyyeyi bildrdi.
Hnkar dah her ne ki Vlkogl'na virmi-idi, gir [101] elin
den alup hnkar tasarruf itdi. Ya'ni kend kullarna virdi.
Vlkogl dah habardar old kim hnkar kendye ulasa ge
rekdr. Fi'l-hal ili gndrdi ve eyitdi kim: "Devletl sul
tanum! Kzum dah caryalga kabul it kim Bayezid deden
dah bizden kz alm-d." didi. Dah ve hem mbalaga
meblag- 'azim gndrmi-idi. Paalar dah hnkar raz
eylediler. Alacahisar' dan ta kend vilayetine ulancaya
dek hnkara gir teslim itdi ve kend vilayetine dah mal
[143b] ta'yin itdi kim her yl gndre ve bu 'ahd zerine tur
dlar. Akn Bosna vilayetine togrutdlar ve dah Vlkogl
ngrz'i dah boynma ald kim bu Mslmanlga zarar
tokunmaya. Sultan Murad Gazi dah tasavvur itdi kim:
"Bu kafirn kavl karar drstdr. Vilayet-i Laz' feth it
dm." sand farig old. "Zira kim cemi' Laz vilayeti haraca
muti' oldlar." didi. Ve ba'z vilayetden varur harac hara
dah divrrdi. Ve bu fethn tarihi dah hicretn sekiz
yz otuz birinde vak'olund, Murad Han- Gazi elinden
kim ol vilayet-i Laz' dur.
Nazm
Sakn kim kafirn 'ahdine inanma
Yile arkan virp muhkem sanma

457

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Akar su divar olmaz iy karnda


Ya klge yasduk olmaz sen tayanma
Veli kafirn iki nesnesin al
Biri kzn biri maln osanma

BAB [1 04]
An beyan ider kim Selanik ne suret-ilen feth olund.
Bir gn Sultan Murad Han- Gazi vezirlerine eydr: "ol
Selanik diyen ehir uzak mdur, ya yakn mdur?" didi; sord.
Vezirler eyitdi: "Sultanum Sirez' den te hnkar gine drt
gdr." didiler. Hnkar eydr: "Ya nen turursz, tizcek
sefer yaragn grn." Hernan toplar ve manclklar yaragn
grdiler ve Gelibol'dan gemiler dah getrtdiler ve "niyyet
i gaza" diy agrtdlar, yridiler. Selanik' e togr varup ze
rine [143b] ddiler. Etrafdan da hayli bari gaziler cem' ald
lar. Cenge baladlar. Bir nie gn ey cenk olund. Ahir'l
emir hnkar eydr: "Hay paalar! Bu hisar almasna tedbir
ve tedark idn." didi. Evrenezogl 'Ali Beg didi: "Devletl
sultanum! Bu hisar cengi hayli mkildr. Sultanum bum
yagma itmek gerek kim bu alna." didi. Sultan Murad Han-
Gazi eydr: "Bire hisar yagmadur gaziler!" didi. Allahu ek
ber, nkim yagma habarn gaziler iidicek her tarafdan
[102] nerdbanlar getrdiler, yrdiler, gz adurmadlar.
Defi tarfet'l-'ayn iinde hisara koyuldlar feth old. Mal-
ganimete gark aldlar. Kafiderini esir itdiler. Acayib tayum
luklar old. ehrn [144a] evleri hali kald. htiyar olup kala
na evlerini milklige virdiler. Ve Vardar Yinicesi'nn halkn
srp anda getrdiler. Selanik iinde sakin itdiler.
El-hasl- kelam dar'l-kfri dar'l-slam itdiler. ehir kim
alnd tamam mukarrer oldukdan sonra sultan'l-mcahi
din Sultan Murad Han- Gazi eydr: "Hey gaziler! Bundan
ulu ni'met olmaz-m ki gaziler hisar yagma iderler. Ehl-i
irki cebr ile slam' a getreler. mdi gayetde ben bu gazay
sevdm. naallah sizn ile ben imdi gir bu gazay ide
rem." didi.
458

evriyaz: Haza Menakb

Tevarih-i Al-i Osman

Nazn
Murad Han kim Selanik ald n'itdi
Mora'ya ngrz'e niyyet etdi.
Paalara buyurd turmanuz tiz
Hak'un fazl veliler himmet itdi [144b]
Kafider magh1b u makhur cihanda
Bil slam ehli cmle milki tutd
Yrimek vaktdur tiz yriyelm
Gazi erenler u nnce gitdi
Bana dirler Murad turma gaza it
Muhammed mu'ciziyle yardm itdi
Ve bu fethn tarihi hicretn sekiz yz otuz nde va
k'olund Sultan Murad Han- Gazi elinde.

BAB [1 05]
An beyan ider kim Sultan Murad Han- Gazi
kim Selanik gazasndan sonra diledi kim ngrz'e sefer ide.
Anun-un kim bu ngrz'n haramisi gah gah Vidin ne
vahisinden geerdi. Hayli bedbahtlikler iderdi. Nagah bu
tarafdan Karamanogl brahim Beg'n habar [145a] geldi
kim Hamidili'nde Begehri'ne ddi" didiler. Ve hem ehri
dah ald ve sancag begi arabdar lyas Beg'i dah tutd." di
diler. Sultan Murad Han- Gazi dah diledi kim Karaman'a
tevecch ide. Bu tarafdan ngrz dah yrdi. Karaman
la Vlkogl'nun ve ngrz'n hd ittifaklar var-m.
Anun-un kim iki tarafdan yrdiler. Sultan Murad Han-
Gazi dah grdi kim hal byledr, turd gitmedi. Ta kim g
re ngrz ne'yler ve neye gelr. ngrz dah geldi G
gerinlik'n zerine ddi, toplar kurd, atmaga balad.
Hnkar dah Rumili beglerbegisi Sinan Beg'i ngrz'e
karu gndrdi. Vardlar ylelik yol mikdan [1 03] yirde
kondlar. Vidin Sinan [Vidinli Sinan] [145b] dirler idi, Vi459

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

din'n sancag begi-y-idi, ol dah bile varm-d. Bir iki gn


anda oturdlar. Bir gn bu Vidin Sinan eydr: "Hay begler!
Biz hnkara hayinlerz." dir. Beglerbegi bu szi iidicek ka
kd. Eydr: "Bu sz ne szdr kim sylersin." didi. Vidin
Sinan eydr: "Ya biz togr myuz, dman urada padia
humuzun hisar zerine dp dgeturur. Biz tnmazuz,
epsem otururuz." dir. Beglerbegi eydr: "Bura senn ucun
dur, bize bir dil tutup getrmezsin kim biz dah ana gre te
dark idevz." didi. "Ya varalum bi-tekellf hnkarun le
kerini yok yire dmana krduralum." didi. Vidin Sinan
eydr: "Dil degl midr u dmanun top avazndan atla
rumuz tavlada tavlasn krar." didi. Bizm hd kulagu
muz [146a] top avazn grendi." dir.
Hernan bu kelamdan sofua Vidin Sinan at arkasna geldi.
agrd. Eydr: "Hay gnll gaziler! Gaza erenlerfidr.
'Avratlarufi degldr." didi, yryivirdi. 'Adlidan yana Beg
lerbegine habar virdiler kim "Vidin Sinan aknclar-lan bindi,
dman zerine gitdi." didiler. Beglerbegi bu habar iidicek
hernan ardnca gedi. 'Ale's-sabah kffarufi zerine kageldi
ler. Hernin kim bir kezden tavlunbaz urup tekbir getrdiler.
Dman zerine yriyi itdiler. Kffar bu hali gricek biribirin
basarak kamaga yz tutd. Kral dah cemi'i agrugn dkp
ban gc-ile kurtard. Ve kffarufi ekseri suya boguld.
El-hasl- kelam gaziler gayetde toyum [146b] oldlar. Ol ka
dar esirler tutdlar kim hatta Edrene'de ngrz kafirinn
gayet eysini er yz akaya virdiler. Hak ta'ala fazl-y-la
ehl-i slam ad u hurrem oldlar. Bu tarafda Karamanogl ve
cemi' kffarlar melul ve mahzun ve magbun oldlar.
S' AL.- Karamanogl ne-y-in malzundur ve magbun
dur, diseler.
CEVAB.- Anun-un kim Karamanogl'yla Vlkogl'nun
ittifak var-d kim ngrz bu tarafdan yriye ve Karama
nogl dah ol tarafdan yriyedi.
Nazm
Gerekdr gayret slam gazilerde
Ki soyleye dil an gazilerde
460

evriyaz: Haza Menakb u Tavaril-i Al-i Osman

Hnerdr gayret-i din sakla an


Analar dayirn an dillerde [147a]
Gaziler sorusuz cennete girdi
Soru virdi ehid oldug dernde
Gaziler seyf-i slam sald her dem
Makarn- Mahmud togr yazlarda
Ve bu macera-y gazanun tarihi hicretfi sekiz yz otuz
yidisinde vak' olund Vidin Sinan elinden ve beglerbegi
Sinan Beg bile-y-idi; [104] vallahu a'lern.

BAB [1 06]
Karamanogl, kafiri mu'in idindi. Ehl-i slamuft
zerine yrdgin bu tarafda Sultan Murad Han- Gazi dah
Karaman'a ne suret-ilen vard, an beyan ider.
Sultan Murad eydr: "Kararnanogl 'ahdfi kan kim bunun
gibi i itdfi." didi ve yrdi. Akehr' e [147b] kd. An ald,
Konya'ya vard, an dah virdiler. El-hasl- kelarn Kara
rnan'un il' den gayrsn cemi' hep tabi' aldlar. Geldiler ve
Sultan Murad yle kasd itdi kim baltaclar sre vilayet-i
Varsag elek elek idp Kararnanogl'n ele getreler. Vard
lar Bozkr'a kdlar. Kararnanogl grdi kim bu Osman
lu'nun kasdlar zgedr. T'zcek Mevlana Hamza'y gn
drdiler Sultan Murad'a. Ve eyitdi kim: "Tazarru'lar hn
kar hazreti gir benrn bu kstahlgurna kalmasun benrn
suun bu kez dah 'afv itsn." didi ve hem: "tdgrn ie
peirnanarn. Hnkardan middr kim 'afv urnararn." didi.
"Ve hem Hamidili'nden dah el ekdrn." didi. nkirn
hnkar bu habar iidicek eydr: "Bu vilayeti hd [148a] afta
ben virdrn idi. imdiden sonra karnda 'sa'ya virrin."
dir. 'Isa ol vakt hnkar yannda olurd.
El-hasl- kelarn paalar dilek itdiler. Suum 'afv itdi.
Hnkar dah Mevlana krllah' gndrdi. Vard Kara
rnanogl'na yernin itdrdi kim: "imdiden gir bi-vechin
461

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

mine'l-vc1h imden gir dah yaglk itmeye, barklk


ola, aralarnda 'adavet olmaya. Sultan Murad Han dah Ka
raman vilayetinden bir ahad pi zulm-la aldurmad ve al
mad. Bu Al-i Osman'un 'adetleri 'adl dad zerinedr.
S'AL.- Ya Konya'nun ve Larende'nn zulmn kim itdi?
CEVAB.- Sebeb ne'ydgin habar vireym iid ve hem ne
zamanda [148b] olmdur. Sultan Murad'un Karaman'a evvel
seferinn tarihi hicretn sekiz yz otuz tokuznda vak' old.

BAB [1 07]
An beyan ider kim Sultan Murad kim
Karaman seferinden geldi, neye megfi.l old.
Bundan evvel shak Beg Vlkogl'nun hiyarretini hnkara
bildrmi-idi kim Karamanogl'nun hareketi ve ng
rz'n hareketi cemi'i Vlkogl'nun eytaneti olm-d.
Hnkar dah bunun bu haramzadalgn tamam bilmi-idi.
Ol sebebden Sultan Murad Han 'azim leker cem' itdi; Laz
vilayetini cmleten zabt ide. Vlkogl bum tuyd, def'i tek
rar gir ili gndrdi, mbalaga armaganlar dah bile gn
drdi ve hem didi kim: "Kzumun [149a] cihaz tamam m
retteb old. Adam gndrn cariyenzi alun." didi. li gel
di paalar-la buld. Paalar hnkara bildrdiler. Paalar
eyitdiler: "Sultanum almak gerek." Hnkar eyitdi: "Teda
rki ne-y-ise idn." didi. Andan sonra skb'den shak
[105] Beg'n hatunn gndrdiler ve kapudan Hadm Rey
han Aga'y gndrdiler ve zbek Aga'y gndrdiler. Bun
lar hayli adam-la skb'e vardlar. Andan togru Semendi
re'ye gitdiler. Birka gnlik yir kalcak Vlkogl kafir begle
rinn hatunlarn karu gndrdi. 'Acayib konukluklar it
diler dnrlere. Be-gayet ey ta'zim-ile Semendire'ye ge
trdiler. Ve hem geldkden sonra 'acayib agrlklar itdiler.
Kzun cihaz hisabn yazmlar, defterini [149b] zbek
Aga'ya virdiler. Vlkogl eyitmi kim: "Bu cihaz kzuma
virmedm, hnkar hazretine virdm. Dilerse bu cariyesine
virsn ve dilerse gayr cariyesine virsn." dimi.
462

evriyaz: Hilza Menakb

Tevarih-i Al-i Osman

El-hasl- kelam kz alup Edrene'ye hnkara getrdiler.


Geldkden sonra hnkar Edrene' de dgn itmedi. "Bir si
pahi kafirn kzna dah ne dgn gerek." didi. Ve dah ci
hazuft kaziyyesin bildrdiler hnkara kim Vlkogl dimi
idi. Hnkar bu habar iidicek eydr: "Benm cariyelemme
virecek nesnem yok ndur kim anun kznun cihazn gayr
cariyelemme virem." didi. Hi bir nesnesin kabul itmedi.
Gir cihazn kendye virdi. Bir sehel zaman yannda turd.
Andan sonra [1 50a] Bursa'ya gndrdiler ve sfendiyar kz
Bursa'da-y-d. Hnkar ol zaman an Edrene'ye getrtdi.
Nazm
Yine bir drl suret tutd 'alem
Ki batn nakn gstere adem
Bezaran tedbiri baglad fikri
Kimin gndz ide kimini aham
Vezirler tedbiri hana ider 'arz
Veli han dir ki tnma imdi epsem

Ki fursat el vire dman bularn


Kesem ban dilin idem ebkem
dem afta elme gire fursat
N' ola itsn bana ol drl ibram

BAB [1 08]
An beyan ider kim [1 50b] Evrenezogl 'Ali Beg'ii ngrz
vilayetinii yollarn grnege gndrldgin bildrr.
Bir gn Hnkar 'Ali Beg'e eydr: "Kullarumdan kim ola
kim ngrz vilayetinft yollarn eyce bilr ola?" dir. 'Ali
Beg eydr: "Sultanum! Ben kuluna buyurursafi geeym ce
mi'i yollarn ve dah illerini greym. naallah devletl
sultanumuft gir ayag tozna geleym." didi. Hnkar ey
dr: "Rumilinl ve Anatal [lekeri] bile gesn." didi. 'Ali
Beg eydr: "Heman bana aknc kullaruft [106] yiter. Sulta463

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

nurnun himmeti cemi'isinden artugrakdur." dir. Hnkar


eydr: "Eyle it imdi." dir. Hernan ol zaman akn agrtdlar.
Mbalaga aknc cem' olund, yrdiler. Drnkar'dan ge
p ngrz vilayetine girdiler. Bir ay mikdan [151a] agna
dlar, yidiler, idiler. Hi dmandan eser belrmedi ve ga
yetde toyumluklar olund. ol kadar esir almlar-d kim,
"Esir akncdan ok artukdur." dirler-idi. Ve karatara [ka
ratra] dah yle old kim adamlar old kim eline bin filori
ve iki bin filori toyum olm, adamlar inen og-d.
El-hasl- kelam 'Ali Beg yle toyum geldi kim Edrene'ye
hnkara vard. Eyitdi: "Devletl sultanum! ngrz' e ge
mek gerek kim ngrz bir vilayetdr kim sultanuma la
yk. Hayf degl midr kim anun gibi vilayetn begi kafir
ola." ol kadar vasf itdi kim hnkar gemege ragbet old.
Nazm
Hemie sylenr ern nian
Nian olur ern hem tercman [151 b]
Nianndan anun hali 'ayandur
Ne olsa 'ayna oldur hem beyan
Cihana cz' ya kl her kim gelpdr
id sylendi mahfi v 'ayan
Biln kim her kii mikdarn itdi
Yitidi srdi bu devr-i zaman
Kime degdi o nevbet alnad ol
Germedi zamanndan grnam

BAB [1 09]
An beyan ider kim sultan'l-mcahidfn
Sultan Murad Han- Gazi kim ol Sultan Muhammed Han
ogldur, ngrz vilayetine 'azn itdgin
ve anda ne suret-ile vardugn bildrr.
Evvel Vlkogl'na adam gndrdi. Eyitdi kim: "ngrz'e
Semendire'den geiserin. [152a] Ofiad yarak gresin, kusur ol464

evriyaz: Hiizii Meniikb u Teviirih-i Al-i Osman

maya." Ve andan sonra flakoglu Drakola'ya habar gndr


di: "Tizcek lekeri cem' idesin; ey yarar yoldalar-la ge
lesin. Yohsa ben senn zerne varmaga enmezin." didi.
Drakola'ya bu habar varcak eydr: "Devletl han! Ben ha
zram sultanumufi atn ve itin yitmege." didi. Andan hnkar
hazreti dah 'azim 'asker cem' idp srdi. Togru Vidin'e var
d. Cemi' Rumili'nn akncs bile Vidin' den gediler, yrdi
ler ngrz iline. Bir nie pare hisadar aldlar. Ta Zibin'e dek
vardlar. Krk be gn vilayet-i ngrz' de gezp agnadlar
ve andan sonra dnp geldiler, vilayet-i flak'dan kdlar.
Drakola, hnkar fiince kulaguz olm-d, bile kd, tedin
[152b]ber gelie. Amma bu tarafdan ngrz'e girmede La
zogl'nun lekeri nce kulaguz-d. Drakola [107] mbalaga
pikeler ekdiler. Gaziler dah ganimet-ilen geldiler. Gir vi
layetlerine kdlar. Hi bir kafir bunlara karu gelmedi.
Nazn
Gaza kim bunlar itdi hakdan old
'nayet Hakim-i mutlakdan old
Bu alndr gazavat bil cihanda
Atan u hem deden Gk Alp' dan old
Bulara han didiler hn boldur
'Ata v hem kerem bunlardan old
Murad Hanarn Muhammed Bayezid Han
Murad u Orhan u 'Osman' dan old [153a]
lahi faz u ihsanun bu ale
M'ebbed it 'atas senden old
Bu gazanun tarihi hicretn sekiz yz krknda vak' old,
Sultan Murad Han elinden.

BAB [1 1 0]
An beyan ider kim Evrenezogl 'sa Beg Amavud'da n'old.
Hnkar bir gn eydr: "Kocacuk Hisar'na sefer idelm."
465

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

didi. 'sa Beg'i ike gndrdi. Didi kim: "Var aknclarum


toyurd." didi. 'sa Beg vard Arnavud' a knc illerine girdi.
Andan sonra akn koyvirdi. Segirdm old. Anda hd kf
far hazr-m yollarn hernan bagladlar. skender adlu bir
er var-d. Ol Arnavud Begi'nft ogl-y-d. Aslda hnka
ruft [153b] i oglanyd. Hnkar ol vilayeti afta tirnar virmi
idi. Sonra hnkara 'asi olm-d. Ve ol 'sa Beg-ile varan
aknclaruft yoln ol skender baglam-d.
El-hasl- kelam bu Mslmarlar grdiler kim yollar bag
lanm ve kffar yollarn alup tururlar. Ol gaziler dah evvel
esire kl koydlar, krdlar. Andan sonra dnp kffar-la
ol kadar gaza itdiler kim oklar dkenp kllar ngeldi.
Gazilern ekseri ehld oldlar. Ve illa hayli vilayetler dah
feth olund, ve egeri gazilerden dah ehid oldlar-sa da.
Nazm
arab- rahmet idi bil ehidler
Srat ku gibi gedi ehidler [154a]
Fena mlkinde karar itmediler
Beka sarayna gdi ehidler [1081
Tecelli-yi o zat bunlaruft old
Anuftun 'mrini bidi ehidler
Ve bu fethft tarihi hicretfi sekiz yz krk altsnda vak'
olund. Ve bu tarihde 'asr vaktnda gn tamam tutuld.

BAB [1 1 1]
An beyan ider kim sultan'l-mcahidin
Sultan Murad Han- Gazi kim Biligrad'a varup ne'yledi.
Sultan kim ngrz vilayetini seyr idp devlet-ile tahtna gel
dkden sofua 'azm-i Biligrad itdi. Zira Belgrad; bildi kim ng
rz vilayetinfi kapusdur. Bu kez kasd itdi kim ol kapuy aa.
Leker-i slam' cem' itdi. [154b] Andan yrdi gelp Bilig
rad'ufi zerine ddi. Hisara ceng ider gibi oldlar. Sava'y
466

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

gediler, Biline'ye akn saldlar. Gaziler yle toyum geldiler

kim bir izmeye bir nefis cariye virrler-idi. Fakir dah ol sefer

de bile-y-idm, yz akaya alh yidi yaar bir oglan satun al


dum. Ata hizmet idebilr esiri yz elli akaya virrlerdi. Akn
clardan fakire dah yidi kul ve cariye hasl old ve dah ol ka
dard kim leker gse eslrfi galebesi lekerden ziyade-y-idi.
El-hasl- kelam yle vasf olund kim, "slam bnyad za
hir olaldan ber kim gaziler gaza iderler, bunclayn gaza da
h hl vak' olmad." didiler. Ve hem [155aJ dah didkleri be
yan vak'-idi. Fakir dah ol seferde bir gn hnkar hazretine
vardum. Fakire esir buyurd. Ben eyitdm kim: "Devletl
sultanum! Bu esiri gtrmege at gerek." didm. "Ve yolda
bunlara harlk gerekdr." didm. Bafia be bifi aka ve iki at
'ata itdi. Tokuz ba esir ilen ol sefer Edrene'ye geldm ve hem
drt atum var-d. Esirleri er yze ve ikier yze satdum.
Nazm
Gaziler toyum old var Biligrat
Bozuld bagufiuz ne bil ne rgad
Senfi horyadlarufi hep gazi krd
Dgn sen iy kral apkafi tlz: at
Senfi mahbblarufi slam'a geldi [1 55bJ
Olarufi hsni old 'ka mir'at

BAB [1 1 2]
An beyan ider kim Sultan Murad Han- Gazi
Semendire'ye ne vech-ile ragbet ider.

Kaan kim Biligrad'dan gedi, togr skb'e geldi. shak


Beg eydr: "Hey Devletl sultanum! Madamki Vlkogl Se
mendire' de ola, ne Karaman epsem olur ve ne ngrz bi
ze muti' olur." didi. Ve hem Drakola dah mnafkdur." di
di. Murad Han- Gazi eydr: "Hele bu sefere varalum Hak
ta'ala nasib iderse an [109] dah grevz." didi. Edrene'ye
geldiler, ol k kladlar.
467

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Hernan kim yaz old Drakola'ya ve Vlkogl'na adam gn


drdiler, kapuya kgrdlar. Vlkogl [156a] kend gelmedi,
iki ogln gndrdi ve Drakola grdi kim Vlkogl bunun gi
bi itdi, Drakola kend iki ogl-y-la bile devlet iigine geldi.
Hernan geldgi gibi Drakola'y tutdlar ve iki ogln bile tut
dlar. Drakola'y Gelibol hisarnda habse kodlar ve iki og
ln Germiyan vilayetinde Egriks [Egrigz] Hisar'nda habs
itdiler. Vlkogl'nun iki ogln Tokat kal'asnda habs itdiler.
shak Beg ol yl Mekke'ye destUr diledi. Hnkar dah yaz
olcak vard Semendire'ye ddi. Vlkogl hisariarn berkit
di. Kend ngrz vilayetine gitdi. Hnkar buyurd kim:
"Laz ilini urun, kal' alarn ykun, halkn esir idn." didi. Ol
vakt yle toyumlklar old kim drt yanda [1 56b] oglan
skb' de yigirmi akaya satdlar. shak Beg Mekke' den
geldi. Henz Semendire dah alnmam-d. Fakir shak
Beg-ile Mekke' den bile geldm. Bir gn hnkardan shak
Beg' e kul geldi kim "Nike brnk [Nige Obran] zerine
var; an hisar it." didiler. Germiyan sancagn ana yolda
kodlar. Ve Germiyan sancag begi ol zamanda Temrta
ogl Umur Begogl Osman elebi'ydi ki ol Vama gazasn
da ehid old. Fakir dah ol zamanda skb'e shak Beg-ile
Mekke'den bile gelmidm. Gah gah bu maceralarda bile bu
lnurdum. Ve bir def'a dah shak Beg'n ogl Paa Beg-ile
ve Kls Togan-la haramilga bile varm-dum.
Bir gn 'asker iinde bir gavga belrdi. shak Beg ol sa'at
at arkasna [157a] geldi. Cemi'i gaziler dah bile bindiler. Na
gah grdk karudan bir alay kffar ka ve anun ardndan
bir nie alay dah kageldi. Yayasn nine tutm ve atlus
ardna turd. Kapkara pus olup zermze yrdi. Bu ta
rafdan dah ehl-i slam lekeri dah tekbir getrdiler, bir
kezden. Hernan yayanun zerine at saldlar. Yayaya turma
dm ok serpdiler. Gaziler anlarun oklarn eslemedi. Hcum
itdiler. zerlerine srdiler. Atlus ardnda turmad, dah
kadlar. Yayay at ayag altnda paymal itdiler, krdlar.
yle krkun old kim gazilern atlar kafirlern lsi ze
rinde yrrler-idi. shak Beg agrtd kim "Hey gaziler! Yi
ter krdunuz, esir idn, imden gir." didi. [157b]
468

evriyaz: Hilza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

Vallahi fakir krdugumdan gayr biin esir itdm, s


kb' e getrdm. Biini tokuz yz akaya virdm. El-hasl-
kelam ol ylda Semendire dah feth olund. Cemi'i Laz viia
yeti bilefeth alnd ve hisariarna kullar kadlar ve ehirlerin
de kadlar nasb itdiler ve Semendire'de Cum'a namaz k
lnd ve cemi'i Laz vilayetinn hakimi ehl-i slam old, Hak
ta'ala fazl-y-la.
Nazm [1 1 0]
Zulmet-i kfri cihanda hep bozar 'Osmanller
Hak ta'ala bunlar dayim bu ihsanda diler
Kahr kafirden gidermek Hak buna itdi nasib
Hem nizam- er'i gr kim ne dzer 'Osmanller
Hak ta'ala bunlar rahmete mazhar eyledi
iginde kul olupdur 'alim sultanlar [1 58a]
Bu fethn tarilli hicretn sekiz yz krk birinde vak'
olund, Sultan Murad Han- Gazi elinden.

BAB [1 1 3]
An beyan ider kim Mora vilayetinii kapus Germe Hisar'n
sultan'l-mcahidfn Sultan Murad Han- Gazi
an ne suret-ile feth ider.
Bir gn Sultan Murad Han- Gazi eydr: "Turahan' [Dura
han, Durhan] getrn." dir. Vardlar getrdiler. Sultan
Murad ana eydr: "Bu Germe Hisar' kim Mora'nun agz
dur an ne suret-ile almak gerek, bana habar vir." didi. Tu
rahan Beg eydr: "Bu Germe Hisar sultanum bir garib hi
sardur. Bu Germe didkleri bir denizden bir denize ekil
midr ve bu deniz dah bir vilayeti tamam evre tolanm-.
dur. Ke-ennehu bu vilayet bir ada gibidr. yle vak' ol
mdur. [1 58b] Ve bu Germe Hisar ana kurudan kapu gibi
vak' olmdur. Ve bu Germe'ye bi yirde hisar yapmlar
dur. Ve hem her hisarun mbalaga yaraklarn dah grmi469

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

lerdr. Dndi gir Turahan Beg eydr: "Sultanum! Ol hi


sara varcak yirden sava virmek gerekdr her birisine."
Hnkar eydr: "Turahan! Benm hatrum yle diler kim
ol Mora vilayetine 'azn idp gaza idem." didi. Turahan
Beg eydr: "N' ola devletl sultanum." dir. Hnkar eydr:
"mdi tiz yarak grn gidelm." didi.
El-hasl- kelam, yarak grdiler ve Turahan Beg'i sancag ile
filece gndrdiler. Zira kim Germe Turahan Beg'n uc-y
d. Hernin ki Turahan vard, hnkar dah ardnca bile [159a]
vard. Grdiler kim bi hisar birbirine havaledr. Her kank
sna kim yor olma bunlar birbirine yardm ider. Hnkar
hazreti hd bi hisar degl on hisarun yaragn grmi-idi.
mdi bunlar hisarufi zerine vardlar. Toplar kurdlar, hi
sariara atdlar ve illa bu topun bakrn gtrdiler. Sancak san
cak evvelden ledrillmi-idi. Cemi' lekerde bakr kayd ol
m-d. Toplar dklp hazr old ve atmaga kuruld.
Cenge baladlar ve hisariar dgdiler. Gice gndz kafirle
ri uyutmadlar. Denizi kesp hendek itmi-idi, hendegi tol
durdlar, suyn kurutdlar, hisariarn ykdlar. "Yagma"
buyruld. Ha diyince gaziler hisara koyuldlar. Kafirini krd
lar ve aknclara akn virdiler. [159b] Bi-nihayet esir getrdiler.
ol kadar toyumluklar [1 1 1 ] old. Anda dah kim ey malbu
be cariyeleri er yz akaya virrier-idi. Karataraa hd hi
saba gelmezdi. Altun gmi tepsiler ve mevc marabalar
men og-d. El-hasl- kelam gaziler yle toyum oldlar kim
oran bir uhay almazlar-d, gtrmeden enrier-idi. Bu
Mora vilayetinfi evvel fethi Sultan Murad Han elinden bu
dur kim fakir erh itdm, vallahu a'lem.
Nazn
Ald ma'din-i genc-i vilayet
Ki Al-i 'Osman'a old hidayet
Vilayet-i Mora zulmetde-y-iken
Sa'adet gni dogd h bearet [160a]
Bu Al-i 'Osman'un fethi hisabsuz
Ki Hak bulara itmidr iaret
470

evriyaz: Hazi\ Menakb u Teviir1h-i Al-i Osman

Ve bu fethfi tarihi hicretfi sekiz yz krk ikisinden sehel


gemi-idi kim vak' old, Sultan Murad Han- Gazi elinden.

BAB [1 1 4]
An beyan ider kim Kula ahin kim Mezid Beg'den sonra
mnhezim old. flak'da ol ne suret-ile old. An bildrr.

Bu Kula ahin ol vakt Rumili'nn beglerbegisi-y-idi. Bir


gn hnkara eydr: "Devletl sultanum!" dir. "Ol Yanko
diyen martaloz, Mezid kuluna hayli i itdi. Eger buyurur
safi ben kulun varayn Mezid Beg'fi intikamn ol kafirden
alayn." didi. Hnkar dah "Var!" didi. Anadolu lekeri
nfi ba'zsn Rumili [1 60b] lekerini ve akncsn bile ald
yrdi, flak Vilayeti'ne gedi. araba ve kebaba te
na"uma megul old. Begler eyitdiler: "Ne'ylersin hey be
gm! Dman vardur." didiler. Kula ahin serhola ey
dr: Ol dman benm brkmi grrse birka gnlk
yol afiaru kaar." didi.
Bu kelam olnurken nagah ngrz lekeri belrdi. Kula
ahin agzndag lokmasn henuz yimedin derhal at arkas
na geldi kna dnp hernan kad. Begler eyitdiler:
"Ne'ylersin hay gel dmana karu varalum, ordumuz bari
ayag altnda kalmasun." didiler. Kula ahin eydr: "Bu gi
ce katlanufi, dn yarsnda ben anlarufi hakndan gelem."
didi. Aham karafius olcak dman kays kalmad. [1 61 a]
Brkn dmana baglad. Sorar ki: "Tuna yakn mdur?"
El-hasl- kelam leker-i slam anda mnhezim old ve bu
tarafdan Karamanogl iitdi kim tays ehl-i slam lekerin
sm, be-gayet ferahnak old. Yrdi, Emirtag'nufi yaylaya
gelen ilini urd. Mslmanlarufi 'avratn ve oglanlarna fe
sadlar itdrdi. Andan srdi Begbazar'na vard. An dah
andan biter eyledi. [1 1 2] El-hasl- kelam ayag basdug yir
lerde iledgi ileri kafir dah ol vech-ile itmez-idi.

471

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nazn
Bu dem tali' ne burcdan tulf' itdi
Ki kafir tali'ini galib itdi
Mu'in old Karaman kafire gr
Yzi kara zini magbfn itdi [1 61b]
O dernde kfrine hkm itdi slam
Ki slam ilini ykd v gitdi

BAB [1 1 5]
Karamanogl kim bunuii gibi hadesler itdi,
Sultan Murad Han- Gazi dah aiia ne'yledi. An beyan ider.
Hnkara habar geldi kim Karamanogl 'ahdn gir sd,
Mslmanlarun 'avratn ve oglarun zalmlara na-meru' i
ler itdrdi. Bu habarun haklkatru bilicek hnkar dah he
man 'asker-i 'azim cem' itdi ve hem Rumili'nn ne kadar
kafir lekeri var-sa kendye tabi' anlar bile alup srdi,
Konya'ya kd. Hernan yagma buyurd. yle urdlar vila
yet-i Karaman' kim elek elek itdiler. Kylerini ve ehirleri
ni harab itdiler. Karamanogl kaup [1 62a] Ta'a girdi ve ol
yl nie er oglan ve kzlar togd mechfl'n-neseb. Gir Ka
ramanogl'nun haturu ve veziri Srfr' ikisini Murad Han'a
gndrdi. Karamanogl ililige geldi. Karamanogl haturuna
eyitdi: "Var karndauftdan benm suun dile, gir." didi.
Anlar dah Murad Han'a gelp og tazarru'lar ve meskenet
ler itdiler ve didiler kim: "Karamanogl kendye laygn i
ledi. Hak ta'ala hazretinde yzini kara eyledi. mdi kerem
ve lutf eyle mrvvet ehlisen bunun gibi itme." didi. Andan
hnkar Srfr'a eyitdi: "imden gir sen ol begne inanur
msn kim bana andan geldn, dilek idersin." didi. Srfr ey
dr: "Sultanum evvelki hatasnda ben bile degldm ve
hem bu hatasnda [162b] rzam yog-d. Bu i Turkutoglanla
r'ndan old." didi. Hele szi budur kim eydr: "Bir hatadur
itdm, artuk byle itrnezem." dir. "Ben kulun inandurd."
dir. Hnkar dah gir suru 'afv itdi, dndi gitdi.
472

evriyaz: Hiizii Meniikb u leviirih-i Al-i Osman

rndi 'azizler bu Osrnanlu'nun zulrn itrnesinn sebebi Ka


rarnanogl brahim'n sebebinden olrn-d, yohsa ta bug
ne degin Osrnanlu' dan kimsenn hakkna zulrn itmek gel
memi-idi.
Nazn
Fesada kim sebeb olsa Kararnan
O bilmez ne olur din ya iman [1 1 3]
Fesad olur hasedden rnahluk ire
Haseddr bil Kararnan ii hernan

BAB

[1 1 6]

Vlkogl'nun Laz vilayeti elinden gitdkden sonra


Yanko'nun nine dp [1 63a] iziadi Dervendi'ne
ne suret-ile ngrz lekerini getrdgin beyan ider.

Kaan kim Sernendire Vlkogl'nun elinden kcak, anun


iine ehl-i slam tahcak cemi'-i kffar karn agrsna ograd
lar. Vlkogl vard, ngrz etegine yapd ve hem bu ta
rafdan Kararnanogl'nun ilisi vard ngrz'e eyitdi: "Sen
anarudan yri ben berden yriyeyrn. Rumili senn olsun
ve Anatal benrn olsun ve dah Vlkogl'na dah vilayetin
alvirelrn." didi. El-hasl- kelarn ngrz'n kraldan
gayrs cerni'i lekeri Yanko-y-lan Vlkogl'na kodlar.
Bunlar gelp slam vilayetine girdiler. Ta zladi Derven
di'ne degin geldiler. Sultan Murad Han- Gazi dah ol arada
[163b] karulayup bulud. Amma k.fir zladi Dervendi'nn
iinde oturd. Vlkogl Rumili beglerini filori-y-ile konukla
d. Hnkar kafir-ile ograrnaga kornadlar. Kffar birka
gn oturd. Kffar hernan bir gice gp gitdi. Ol vakt beg
lerbegi Kasm Paa-y-d. An kffarun ardnca gndrdi
ler. Kafirn hd busus var-rn. Bunlar gaflla ortaya ald
lar. Halil Paa'nun karndan anda tutdlar. Ol Bal sanca
g begi-y-idi. El-hasl- kelarn Vlkogl'na gine vilayetin vir
rnege filori hirnrnet eyledi, virdiler. Vlkogl'nufi iki ogl
kim Tokat habsinde-y-idi. Anlarun gzlerine dernr srrne
473

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ekdiler, atasna gndrdiler. Ham Paa'nun karndan


dah [164a] ngrz' den satun aldlar.
Andan sonra Sultan Murad Han- Gazi dah Edrene'ye
geldi. Ham Paa'ya eydr: "Ben oglum gzm ninde tah
ta gerrin." dir. Ben hayli gaza seferlerin itdm. imdi be
nm oglum dah benm hayatumda greyin ne suret-ilen
padiah olur." didi. Hernan ogln Ma'nisa'dan getrtdi kim
ol Sultan Muhammed-i Gazi' dr, tahta gerdi.
Turahan Beg'i tutd, Tokad'a Bidevi ardag'na gndr
di. Anun-un kim ekser kffar ogramaga Turahan sebeb
olm-d. Ve hem didiler kim: "Turahan Vlkogl-y-la ga
yetde dostlardur." dimiler-idi. An tutmaga sebeb bunlar
olm-d. Ve andan Sultan Murad kendsi ihtiyar-y-la tah
tn oglna virdi. [164b]Kend Ma'nisa'ya vard. Halil Paa'y
oglnun yannda vezir-i a'zam kod. Mevlana Hsrev'i ka
d-'asker itdi oglna ve gir kalan tertib yirl yirinde.
Nazn
Ogullar ataya yrek yagdur
Ogulun eysi gussa tagdur [1 14]
Ogul kim atanun hemsaz ola
Safalu bag bostan u bagdur
Ogul kim mukbil olup du'a alsa
Atanun devleti yzi agdur
Her ogul kim ol uymaz atasna
Resul' e mdde'i Hakk'a yagdur

BAB [1 1 7]
An beyan ider kim Sultan Murad Han ogln tahta gerp
kend Ma'nisa'ya varup [165a] oturdugndan sofira
neler zahir old, an bildrr.
Sultan Murad kim feragat-la vard Ma'nisa'da oturd. Ogl
Edrene'de tahta gedi. Karamanogl iitdi, gayetde ferah ol
d. Vlkogl'na bu habar varcak iidp ol mel'un dah ferah
474

evriyaz: Hazii Menakb

Tevarih-i Al-i Osman

old. Andan sonra Kararnanogl tiz ngrz' e ili gndr


di kim: "Ne turursz, uda 'Osrnanogl del old, tahtn bir
oglana virdi. Kend alc 'avratlar-la baglar ve bahalar
bucagnda yiyp ip yrr. Vilayetden elin ekdi. rndi
fursat senndr ve bizrndr." Ve bu tarafda Vlkogl'na
daha habar gndrdi. Ne benzer ana kim herzeler syledi.
Kendye Yanko'y kral azdurd. Eyitdi kim: "Ne turursz,
Trke bundan yig fursat elnze girmez." didi. Bu kral
[165b] ol kralun ogldur kim Ggerinlik' e gelmi-idi.
Yanko bunlarun nine ddi Biligrad'dan gediler, togr
Varna'ya yrdiler. Sultan Murad Han- Gazi'ye dah
memleket halk eyitdiler: "Ne-y-in epsern turursn, kffar
hcurn idp yrdi, vilayeti harab idp bozayorur." didi
ler. Andan bu habar iidicek Sultan Murad Han- Gazi sr
di Gelibal'ya geldi. Kffar gernileri grdi kim Gelibob bo
gazn baglarn. Grdi Rumili'ne gemesi rnte'azzir. An
dan dndi Kocaili'nde Akahisar'a geldi. Bu tarafdan Halil
Paa dah hnkar karulay geldi. Akahisar'un rnukabele
sine kond, oturd.
Hnkar ol aradan Rumili'ne gedi. Lekern van cem'
olund. Andan Hak ta'alaya sgnd[166a] Kffarun zerine
hcurn idp yrdi. Kafire karu vard. Yollarn baglad.
Varna tagnda ogradlar. Yanko Anatal lekerine karu y
rdi. Anatal beglerbegisi ehid old ve dah nie sancak
begleri dah ehid aldlar. Rumili lekeri kenara urd. Gin yi
re kdlar. Hnkar dah kend kapus-y-la bir yire cem' ol
d. Amma rnecrnu' leker cem' olrnaga yirleri tar-d. Dere
depe-y-idi. Kral grdi hnkar yannda adam cern'iyyeti az
gzkdi. Kral eyitdi: ''Varayurn Trk begini tutayurn." di
di. Hernan "hl hl! diy yrdi. Yenieri iki [1 15] yarldlar
yol virdiler. Kral geldi aralga girdi. Atn sinirlediler, atdan
ykld, at bile ddi. Koca Hzr ban kesdi [166b] gndere
dikdiler. Gaziler bum gricek bir kezden tekbir getrdiler,
hcurn idp kffar krrnaga baladlar. Mbalaga kafirler
krdlar. Arabalarn aldlar bir yire kffar gir cem' old.
Anun dah zerine vardlar. Anlar dah krdlar.
Ehl-i slam ad u hurrern aldlar. Azab Beg Turahan Beg'i
475

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

ol hinde hnkardan dilek itdi. Tokat hisarnun habsinden


kartd, hnkar azad itdi. Etrafun beglerine ililer gndr
diler. Tutsak kafiderden bile armagan gndrdiler ve M
sr sultanna Azab Beg'i gndrdiler ve hayli cebel katir
ler bile gndrdiler. Murad Han- Gazi hernin kffar sd,
togru Edrene'ye geldi. Gine tahtna gedi oturvard. [1 67a]
Ogln gir Ma'nisa'ya gndrdi, kend Edrene' de mte
mekkin ald.
Nazm
Gazalar kim idpdr AI-i 'Osman
Vilayet kafirin itdi Mslman
Kaan koruadlar yaglarda
Dileyene dah virdiler aman
Bu al kim 'alem ire gazi ald
Bu aln mtak ald Sleyman
Huri v ins cinni vah u tayr
Bu ale aldlar cmlesi ferman
Muhammed mmetinn haslardur
Bu aldr kim ider i'lan- iman
Ve bu fethn tarihi hicretn sekiz yz krk yidisinde vak'
olund Sultan Muhammed ogl [167b] Sultan Murad Han-
Gazi elinden.

BAB [1 1 8]
Amavud'dag Akahisar' Sultan Murad Han- Gazi
ne suret-ilen ald, an beyan ider.
Sultan Murad Han- Gazi bir gn oturup sohbet iderken Ar
navud skenderi'nn 'ammusogl Hamza Beg geldi. Eydr:
"Devletl sultanum! Arnavud vilayetinn ba'zs sken
der'e yag old. E ger sultanum ben kulna buyurursa vara
yuru Akahisar' sultanuma alivireym." didi. Hnkar da
h paalara bunun habarn didi. Paalar eyitdiler: "Sulta476

evriyaz: Hftzfl Menflkb u Tev8rlh-i Al-i Osman

num! Kendnz varmak dah yigdr." didiler. Hernan hn


kar: "Sefer yaragn grn." didi. Paalar dah sefer yaragn
kamil ve mkemmel grdiler, bi-kusur, hi eksk kalmad.
Ol seferde ogl Sultan [168a] Muhammed'i bile alup gitdi.
Vardlar Akahisar'un zerine ddiler. ki ay mikdan ey
ceng [1 1 6] olund. Ahir'l-emir suynun hazinesin buldlar.
Suyn yabana saldlar. Susuzlkdan be-gayet bunaldlar, ol
sebebden hisar feth olund. Vilayet-i Arnavud'un ekseri bi
le feth ald. Ve ey tayuruluklar ald. Vilayetn esirlerin
kardlar. Andan sonra niyyet itdiler kim eriye destur vire
ler. Bu tarafda Vidin' den habar geldi ki: "ngrz katiri ga
laba yarag-la geleyorur." didiler. Hnkar dah hernan tog
ru Sofya'ya yrdi. Rumili erisine destUr virdi ve "Anato
l'ya harlk gndrn, harlk getrdn." didi. Sofya'da
kend oturd.
Ve bu fethn tarihi hicretn sekiz yz elli birinde [1 68b]
vak' ald.

BAB [1 1 9]
ngrz kafiri Ksova'ya gelp Sultan Murad Han-
Gazi-y-ile nie ograd ve hem ol ngrz ile bile gelenler
nie banlar-d, anlar beyan ider.
Sultan Murad kim Arnavud' da Akahisar kim feth itdi, le
kere destUr vire, andan sonra kim Edrene'ye geleyidi. Ha
bar geldi kim: "ngrz katiri 'azim leker cem' idp u
geleyorur. Ve Biligrad'dan ni geeyorur." didiler.
yle kim; "Nefir-i 'am" didiler. Hnkar eydr: "Bu da Vl
kogl'nun eytanetidr." dir. "Hele bu gelen katir beglerini
sorun grn kimlerdr? dir. Martalaz Togan' gndrdiler,
vard grdi ve hakikatlarn bilp gir hnkara geldi. Eydr:
"Devletl sultanum! Ol gelen banlarun biri Lih bandur ve bir
ih bandur [169a] ve biri dah Lkbanogl ve biri Sekleti [S
glet] bandur. Bunlar ngrz vilayetlerinfi ulu padiahla
rdur ve her biri krala manend banlardur. Ve illa menba'- fe
sad Yanko Hunyad'dur. Bunlarun rnerine dp getren
477

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

oldur. nkim hnkar anlarun hakikatini bildi, hernan te


vekkl-i klli Hak ta'alaya sgnup togr Sofya'dan yrdi.
Amma cemi'-i vilayetn 'askerin cem' itmi-idi.
Ol seferde Karamanogl'ndan adamlar geldi. Gazaya ta
mam leker gelicek cebe 'arz olund. Ya'ni lekerinn cebe
lsin grdi ve bir bir gzden gerdi. Diledi kim Karama
nogl'ndan geleni dah gre. Andan gelen lekern begine
eyitdiler: "Sen dah getr adamlarun gster." didiler. Ol
dalu cebelsini 'arz itdi. Kaltak eyerller, [169b] yrtma
krkller, rme kuatlular, kabalak dlbendller, zeng
si kay ipden Turkutlu'nun birer blk at ogrlarn div
rp gndrmi.
Akaylu oglna dnp hnkar eydr: "Benm anun yar
dmna ihtiyacuro yokdur, Hak ta'ala 'inayetinde. Amma
min-vechin gndrdgi ey varm. Benm erime bir
mashara eksk-idi, anun-un gndrmidr." didi. "Ve
andan hi umum yokdur, veli andan un isterin kim ey
tanlk itmesn, hernan kend halinde olsun." didi. Andan
sonra devlet-ile dman zerine yridi. Kurunlu Kilise'ye
vard. Anda kffardan habar bildi kim kffar togr Kso
va'ya kd. Ardnca gdi, Cum'a gni gn togdug gibi ka
fir ile bulud. [1 70a]
Hnkar kim kafir lekerini gricek derhal atndan indi.
Ar abdest alup iki rek'at namaz kld ve yzin topraga sr
di. Hak ta'alaya niyaz itdi ve eyitdi: "y Bari Huda! Ya la
hi! Senden dilerem kim bu mmet-i Muhammed'i sen sak
la ve bunlara sen nusret vir. Ve benm gnahumun bunla
r kffar elinde sen zebun itdrme." didi. Kaan kim niyaz
dan farig alcak heman-dem "Niyyet-i gaza" diyben bindi,
kffarun zerine hcum idp yrdi. Ol gn 'acayib ey
ceng olund. Kffarun nie sancag alnd. Ol gice gir irte
ye degin ceng olund. Cum'aertesi gir ceng-i 'azim olund.
Nie begler ehld aldlar ve kffarun dah nie hanlar d
di ldi ve nieleri dah [1 70b] tutuld, esir ald. Yanko kad
ve Lk ban kad. Ogl-y-lan Sklet ban ddi. Lih ban
esir alm, amma kendni bildrmemi. Sonra satl satl
kurtlm. Baki kffar, kimi krldlar ve kimi esir aldlar.
478

evriyaz: Haza Menilkb u Tevilrlh-i Al-i Osman

Fakir dah anda bir kafir depeledm. Hnkar fakire bir


ey at virdi ve dervi Akbyk' a dah virdi. Amma ih bam
esir itmiler. Hnkara getrdiler. Hnkar diregmen ge
trtdi. Sord kim: "Ben hd sizn-ile dmanlk itmedm,
siz benm vilayetme ve zerme neden geldnz?" didi.
Ol kafir eydr: "Gzmze bunun gibi esirlik gzkr
imi." didi. "Ve illa padiaha birka szm var syleye
ym." didi. "Eger destUr virrse." dir. Hnkar eydr: "Sy
le" dir. [171a] "Evvel szm budur kim her yl bi bin yarar
nker-ilen hnkaruft kullugna geleym." didi. "Ve dah on
pare hisar vireym. Her birinft vilayetinden ok meblaglar
hasl olsun." didi. "Ve gayr vilayetme dah haraccuft gel
sn harac divrsin." didi. "Ve cemi' memleketmde senft
kanCmuft yrisn." didi.
Dndi hnkar eydr: "Allah 'inayetinde senft bu syled
gft nesnelere benm hi ihtiyacuru yok-durur." dir. "Ne
maluna ve ne hd kal'afta ve ne lekerfte." didi. Ve bu kafir
eydr: "Senft gibi gani padiahuft zerine gelene her ne kim
itseler bela yolndan laykdur." didi. Hnkar kend klcn
kard celladufi eline virdi: "Bu kafirn boynn ur." didi. Gi
r bu kafir eydr: " Devletl padiah! N' ola ben senft [171b]
elftde lsem." dir. Hnkar sord, bunun murad ne'y-idgin
bildi. Bunun murad ol-m, "Beni bir ulu adlu padiah ken
d eliyle ldrdi." didrmek-imi. Hnkar eellada iaret itdi,
"al" diy. Bir kerre cellad ald, galtan yire ddi.
Bu Sultan Murad Han- Gazi'nn gazalar ok olmdur
ve her gazasm veji'lini zamannda kim olmdur, fakir ihti
sar itdm. Ke-ennehu anbardan bir ka ani virdm. Anun
cmle-i gazas beyannda 'akllar zayil olur. Maksud bu ka
dar dah itdgme sebeb anlaruft ruhna hayr-la du'a ol
sun diy zikr itdm. Allah afta rahmet itsn kim bu Al-i
'Osman'uft menakbn okyana ve diftleyene ve anlaruft
ruhlarna du'a eyleyene Hak ta'ala [1 72a] hazreti ol kiiden
raz ve hnud olsun ve Hazret-i Resul 'arsa-i 'arasatda e
fi'i olsun. Ve dah anun her du'as ve haceti Hak ta'ala haz
retinde kabul u makbul olsun. Amin ya Rabbe'l-'alemin ve
ya hayre'n-nasrin.
479

Ak Paazade J

Osmanoullar'nn Tarihi

Ve bu gazaya gaza-y ekber didiler ve hem dah ol gaza


da nefir-i 'amn oldd. Hak ta'ala bu gazay Al-i 'Osman'a
myesser itdi kim ta kyamete degin bu ale hayr du'alar se
beb olna.
Bu fakir eydrem kim: Ya lahi 'izzetn hakk ve habi
bn [1 1 8] Muhammed' deki hrmetn hakk, bu menakb
okyana ve dinleyene ve yazana rahmet it." dirin. Ya la
he'l-'alemin! Du'am sen kabul it. Amin Ya rabbe'l-'ale
min. Ve bu gazada Sultan Murad ogl Muhammed de bile
y-idi, vallahu a'lem.
Nazm [1 72b]
Siyac- din-i slam Al-i 'Osman
Bularun meddahdur cmle sultan
Bu aln din klc var elinde
Gaza bu ale virdi Gani Sbhan
Bu ftln ihsan tutd cihan
'Atas bahrnda katredr 'umman
Bu alndr fazilet 'alem ire
Mcahidn didi ayat- Kur'an
A.ki Yahya Selman 'Ak'a var

Ki Muhlis lyas u hem vire brhan


Ve bu gazanun fetih tarihi hicretn sekiz yz elli ikisinde
vak' olund, Ksova'da Sultan Murad Han elinde kim o
Sultan Muhammed Han- Gazi ogldur.
Nazn
Gazalar itdi gitdi Gazi Hnkar
Mukabil olmad zincar [?] u rnekkar
Gazavatda bil ol sahib-krandur
Zafer bulmaz anun kadrine gaddar
Ne tutd Hak ana nusret viripdr
Mu'inidr anun bil Gani Gaffar
480

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

Gnah magfiretde gark olupdur


Komad 'aybn anun Gani Settar

BAB [1 20]
An beyan ider kim Sultan Murad Han- Gazi ogl
Sultan Muhammed Han'
ne suret-ilen everdi ve kimii kzn alvirdi.

Sultan Murad Han- Gazi kim Ksova gazasndan devlet-ile


geldi, Edrene'ye gedi, tahtna oturd; Halil Paa'ya eydr:
[1 73b] "Kzum cihazladum, kardum. imdi dilerem kim og
lum Sultan Muhammed'i dah everem ve illa dilerin kim
Dulkadrogl Sleyman'un kzn alam." didi. "Ve hem ol
Trkman bizm-ile hayli togruluk ider." didi. Halil Paa da
eydr: "Sultanum n' ola hem laykdur." didi. Heman-dem
Amasiyye'den Hzr Aga'nun hatunn gndrdiler. Srdi
Elbstan' da [Albustan] Sleyman Beg' e vard.
Ol Sleyman Beg'n dah bi kz var-d. [1 1 9] Biini dah
zine getrdi. Hzr Aga hatun kzlar gricek begendgi k
zun eline yapd, iki gzlerinden pdi. Andan srdi geldi
hnkara habar virdi. Sleyman Beg'n ita'atn ve kznun
hsnini ve hulkn didi. Sultan Murad dah kabul itdi. Ve
ba'de tekrar Hzr Beg'n hatunn ve Rmun [1 74a] 'ayanla
rnun hatunn gndrdiler. Ve Rumuii 'ayan beglerinden bile
vardlar kz almaga. Sleyman Beg kend karu geldi.
'Azim hrmet-ile dnrleri kondurd. Erkan u kava'idleri
ne-y-ise tertibierince trelerini itdi. Ahir'l-emir kzun eli
ni Hzr Beg hatununun eline virdiler. Alup kz togr Edre
ne'ye getrdiler. Hnkar gelinirrn cihazn grdi eydr:
"Benm tremde bu degldr, hem azdur." didi. Hnkar
kendsi kza bir cihaz itdi kim padiahlara layk. Gelinn
cihazna zamm itdi ve dgn itdi. Etrafun padiahlarn d
gne okd. 'Ulema ve fukara cem' olund. Padiahdan 'ata
lar bi-hadd bi-kyas, cemi'-i halka 'ammeten yitidi.

481

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Nazm
Padiahdan gerek 'ata v kerem
Meskeni dah ola bag- rem [1 74b]
Harc ola milk mal hazineler
Sormaya kimseneye n' old direm
Bu hisal cmle Al-i 'Osman' da
Mahsusdur bu ale sana direm
Ve bu 'alemde de maksud olman birka nesnedr: Ogul
evermek ve kz karmak ve dnyadan ahirete yz suyla
gitmekdr. mdi bu nesne Sultan Murad' a myesser old.
Ogul everdi ve kz karndalarn dah kard. 'Ali dgnler
itdi. Anlar dah padiahzadelere virdi. Ahir'l-emir 'akbe
ti dah hayr old ve ogl dah kendden sonra ey 'azamet
l padiah old. 'Akbet hayrlgnun 'alameti dah budur;
vallahu a'lem bi's-savab.
Nazm [175a]
Cihan nat'na her kim nazar itdi
Hayal oynamagna fikir itdi
ehn nine evvel srdi baydak
Eli aynda gnlin hayran itdi
Diledi baglaya filbend ferzin
Zi-ruhlar baglu kald tarh at itdi
Gzetdi mansbalar ferzin-ile
Pelek tasna kim mhresin atd
Bu nat' kim grrsin h denmi [120]
Hezaran atranc-baz geldi gitdi
Dilediler bu nat' zabt ideler
Chud-hanede an ah mat itdi
'Aki yaz menakb- Al-i 'Osman
Ki bunlar her kyi bir Bagdad itdi
Gel iy 'akil cihan alna kalma
Ki al nielere aln itdi
482

evriyaz: Hiiza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

DEVR-i SuLTAN MuHAMMED

Gel imdi ey musavver gevher-i pak


Ki senn-n olupdur htta-i hak
Senndr meydan- efiak-i alem
ri meydanuna sen cst alak
Sebk-bar olban atuna bin gel
Karaman samak ister bana hak
Gel ahir sen i yar Sultan Muhammed [15b]
Karaman gzine bir kuhl-i gur ek
Karamanogl yumurda basupd
Togurd karga kuzgun Mr u Mak
Haram-zalar togurd ad virdi
Degl bunlar o neseblerde gerek
Kimine Germiyan Aydn Teke dir
Yalandur Menteel dii irkek
Sultan Murad Han- Gazi kim ol Sultan Muhammed Han-
Gazi ogldur, anun devr-i saltanat otuz bir yl old. Ve bu
gazalar ve bu maceralar cemi'i anun Mlinn, kalinn, ef'ali
nn; bu ben A.ki Dervi Ahmed her birini grdm ve bil
dm ve ihtisar itdm bu menakbda yazdum. Ve ol sebeb
den ihtisar itdm kim bunun ef'alinn, [1 76a] akvalinn dil
ilen erh-i hallar beyan alnmaz. Andan sonra nevbet ogl
Sultan Muhammed' e degdi. Buna tarih hicretn sekiz yz
elli biinde ve Muharrem aynun gurresinde Sultan Murad
Han Allah rahmetine vard; ve ogl Sultan Muhammed tah
ta gedi ve hem ol dah Muharremn on altnc gninde ve
gnlerde penenbeh gn. [1 21]

483

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [1 21]
Beyan ider kim Sultan Muhammed
kim ol Sultan Murad Han- Gazi ogldur;
Edrene'de tahta ne suret-ile gedi ve nice geldi
ve iidin kanda olurd, anlar bildrr.
Sultan Murad Han bir gn Ada'ya seyrana varm-d, sey
randan dndi. Sarayna gelrken grdi Ada kprisinft ba
nda bir dervi turur. [1 76b] Bu dervie yakn gelicek Sultan
Murad Han, dervi eydr: "Hey Murad Han padiah! Tev
be it kim va'deft yakn kalmdur. Fena sarayn terk idp ol
beka sarayna gidisersin." Sultan Murad Han hernan kim
derviden bu habar iidicek hnkaruft Saruca Paa yann
da-y-d, eydr: "Saruca sen tanug ot ben cemi' gnahuma
tevbe itdm." dir. Bir yannda dah shak Paa-y-d, dndi
afta dah eydr: "Sen tanug ol. Ben cemi' gnahlaruma tev
be itdm." dir. Hnkar shak' a eydr: "ol dervii bilr mi
sin kandandur." shak eydr: "Sultanum! Bursa'da Emir
Seyyid'ft mridlerindendr." didi.
Hnkar kim geldi sarayndan ier girdi, atndan indi, he
man "Baum agrr." didi ve yatd. Hasta old. [1 77b] Amma
vasiyyet-namesin yazm-d. Halil'i nazr itmidi. Ogl Sul
tan Muhammed'i vasi idinmi-idi. gn yatd, drdinci
gn oglna adam gndrdiler.
On gn meyyitini sakladlar. Paalar meyyitini kimse
neye bildrmediler. Divanlar itdiler, tirnarlar virdiler ve da
h hekimler mu'alece suretin itdiler ve erhetler dzp gi
rp virdiler. Vefatma on gn olcak ogl Sultan Muham
med Edrene'ye geldi devlet-ile tahta gep oturd. Ekser
halk andan bildiler hnkaruft Allah emrine vasl oldugn.
Heman-dem atasnun meyyitini Bursa'ya gndrdi. Ve bir
kiick karnda var-d, sfendiyar kzndan; an dah ma
kamna gndrdi. Andan sonra yaslularuft yasn kard.
Andan sonra [1 78a] kend dah serir-i saltanatda oturup ni
zam- hkme ve hkmete balad.
Nagah bir gn habar geldi kim Karamanogl brahim'n
karn yarld, haram-zade oglanlar togurd. Germiyanogl
484

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

didgine bir ogln kod; Ktahiyye'ye gndrdi. Ve birin


dah Aydnogl iline gndrdi. Ve biri dah Menteeogl'dur
didi, an dah ol vilayete gndrdi. Kend 'Aleyye'ye y
rdi. Sultan Muhammed kim bu habar iidicek def'i shak
Paa'y hil'atlad, Anatol beglerbegligin virdi. shak Paa'y
gndrdi. Ve Sultan Muhammed dah devlet atma binp
srdi, Bursa'ya vard. Karamanogl togurdug haram-zade
oglanlar cemi'isi kadlar, analar karnma [1 78b] girdiler.
Sultan Muhammed Han- Gazi girdi, yridi, Akehr'e k
d. Akehr'i feth itdi, vilayeti bile feth old. Hnkar andan
gdi, Konya'ya tevecch itdi. Karamanogl brahim gir
aglayup yalvarmaga balad. "Gnahlaruma tevbe." didi.
"Ve itdgm ilerme peiman oldum." didi ve paalara
dah tutu filorisin gndrdi. Ve ol paalar gayet udlu kii
lerdr. eyhler, danimendler ve paalar anufi yzin gri
cek utanurlar. Utanduklar sebebden paalar hnkara gelp
eyitdiler: "Sultanum! Atafi ve dedefi bu Karaman vilayetine
geldiler, bu vilayeti cemi' feth itdiler ve kendleri tutdlar
gir bulara merhamet itdiler, vilayetlerini bunlara gir vir
diler. Kendler [1 79a] vilayetlerine kendler gitdiler. imdi
sultanum Karamanogl eydr ki [1 22] "Kzum vireym ve
her yl seferine bile varayum." diyp eydr. imdi middr
kim sultanum dah merhamet ide." didiler.
Bu kelam Sultan Muhammed paalarndan iidicek ka
bul idp gir Karamanogl'na vilayetini mukarrer itdi.
Dndi kend vilayetine tevecch idp devlet-ile gitdi.
Nazm
Gine bir kurs- gn togd cihana
Musavver old ef'alde niana
Tola garba v arka berre bahra
Ola gne gibi ltf 'ayana
Klcndan anufi ditreye taglar
Bulutlar kaa gireler tumana [179b]
'Arab 'Acem Bulgar Sind' e
Vire hkmi ki tiz gelfi divana
485

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Muti' ola cihan mahh1k dpdz


Bu ahun hkmine kamu yigane
Temerrd ehli katiri kra ol
ide saraylarn kkin virane
D kevni 'adl bedli ma'mur ide
Diyeler ahinah geldi beyana

BAB [1 22]
An beyan ider ki Sultan Muhammed Han- Gazi
kim Karaman'dan dnp geldginden sonra ne'yledi,
ne suret-ilen bina itdi, an bildrr.

Diledi kim Gelibal'dan Rumili'ne gee, eyitdiler: "Devletl


sultanum! Gelibol bogazn kffar gemileri [180a] baglad."
didiler. Hnkar ol aralk Kocaili'ne getrdiler. stanbol'un
sti yannda bogazda Akahisar'a kondlar. Atas gedgi
yirden Rumili'ne gedi. Akahisar'un karusna kond. Ha
lil Paa'ya eydr: "Lala! Bunda bana bir hisar gerekdr." Ol
arada hernan buyurup hisar yapdurd. Ternam old. Akay
lu Muhammed Beg'i gndrdi kim: "Tiz stanbol'un var,
kapusn yapdur." diy buyurd. Muhammed Beg geldi, eh
rn kapusndan adam karvad, kylerinn tavarlarn srdi.
Tekre habar old kim: "Trk bizro gnlmzi yrtd,
evmzi baumuza ykd." didiler. Tekr eydr: "Bunlarun
konulug bizmle togan-la karga konlgna benzer [180b]
old." dir. Tekr eydr: "Eger bu Trkden bize kurtlmaga
are olursa dostumuz Halil Paa'dan [1 23] olur. Gir ana yal
varmak gerekdr." didiler. "mdi gir Halil Paa'ya balcak
lar gndrmek gerekdr." didiler. Balgn karnn filorile tol
durdlar. Halil Paa'ya gndrdiler. Tekrn bir veziri var
d; Kirluka dirlerdi. Ol eydr: "Hey! Halil balg yudar size
dernan toknmaz" dir. "Ana sizn arenz kays kalmaz."
didi. "Siz kend baunuz yaragn grn." didi. Balg Ha
lil'e getrdiler. Halil Paa balgun karnn sanduga koyd.
Kafirlern szini kabul idp turd, hnkara geldi. Ol kafir486

evriyaz: Hiizii Meniikb u leviirih-i Al-i Osman

ler hakknda nie szler syledi. Hnkar eydr: " Hey lala!
Yaz olsun grelm [1 81a] kim Allah ne buyurursa an ileye
vz." didi. Hisarun fethi yaragna okdan megul olup tu
rurlard. Yarak kim ternam olund; yaz dah old. Sultan
Muhammed eydr: "Bu yl stanbol' yaylarn." dir.
Geldiler stanbol hisarnun zerine kondlar. Kurudan ve
gemiler-ilen denizden tolay kuatdlar. Drt yz pare gemi
denizden vard ve yetmi pare gemi Kalata'nun sti yann
dan kurudan yilkenin adlar. Savalar ayagn turdlar.
Sancaklarn zdiler, geldiler hisar dibinden denize girdi
ler. Deniz zerine kpri yapdlar. Elli gn gice ve gndz
ceng itdiler. Hernan elli birinci gn hnkar "Yagma!" didi.
Hernan yryi itdiler. Sienbeh gn hisar feth [1 81 b] alnd.
Ey toyumluklar ald. Altun gmi ve cevherler ve enva'
kumalar bazara gelp dkldi; satmaga baladlar. Katir
lerini esir itdiler ve mahbubelerin bagrlarna basdlar. Ce
harenbeh gn Halil Paa-yla oglanlarn ve kethudalarn
bile hisar beklemege kodlar. Bunlarun hikayeti okdur ve
illa fakir ihtisar itdm, anunn kim bunun kssas ma'lum
dur kim Halil Paa'y ne'ylediler.
Fethn evvel cum'a gni Ayasofya'da cum'a namazn kl
dlar. Hutbe-i slam okund Sultan Muhammed-i Gazi ad
na kim ol Sultan Murad Han- Gazi ogldur ve ol dah Sul
tan Bayezid Han- Gazi ogldur ve ol dah Murad [182a]
Hnkar- Gazi Han ogldur ve ol dah Orhan Gazi Han og
ldur ve ol dah Osman Gazi ogldur ve ol dah Ertonrul Ga
zi Han ogldur ve ol dah Sultan Sleyman ah- Gazi Han
ogldur. El-hasl- kelam bunlar Gk Alp neslidr kim ol
Oguz Han ogldur. Ve bunlarun neseb nesiini hd evvel
babda yazup beyan itmdm.
Ve bu fethn tarihi hicretn sekiz yz elli yidisinde vaki'
olund kim ol Sultan Muhammed Han- Gazi' dr.

487

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [1 23]
An beyan ider kim bu stanbol ki alnd ehr harab olund;
gir ne suret-ilen ma'mur olund, an bildrr.

Sultan Muhammed Han- Gazi kim stanbol' feth itdi sba


lgn kul Sleyman Beg'e virdi [182b] ve cemi' vilayetlerine
kullar gndrdi [124] kim: "Hatr olan gelsn, stanbol' da
evler, baglar ve bageler milklige virdm, gelp tutsun." di
di. Ve etrafdan her kim ki geldi-y-ise evierden virdiler. Bu
ehr bu vech-ile hayli ma'mfr olmad. Andan sofua padiah
hkm itdi kim her vilayetden agniyalardan ve fukaralardan
evler sreler. Her vilayetn kadlarna ve sbalarna
hkm-ile kullar gndrdiler, anlar dalu hkm mfcebince
mbalaga evler srp stanbol'a getrdiler. Ve bu gelen hal
ka dah evierden virdiler. Bu kez bu ehir ma'mfr olmaga
sfret tutd. Ve andan sonra bu halayka virdkleri evlere
mukata'a vaz' itdiler. Bu nesne bu halka gc geldi. Eyitdiler
kim: "Bizi latif emlaklermzden srdnz getrdnz; bu
kffarlarun [183a] evlerine kiri virmek-in mi getrdnz."
didiler. Ve ba'z dah 'avratn ve oglann bragup kad gitdi.
Kula ahin dirlerdi, Sultan Muhammed'n atasndan de
desinden kalm bir kul var-d. Padiaha eydr: "Hey dev
letl sultanum! Atan deden bunca memleketler feth itdiler,
hi birinden mukata'a vaz' itmediler. Sultanuma layk de
gldr." didi. Padiah dah anun bu szin kabul itdi, muka
ta' baglad. Yine yini hkm buyurd: "Her ev ki virrsiz
milklige virdm." didi. Andan sonra her virilen evlere mek
tfb virdiler, milkiyyete tasarruf itdiler. Bu vech-ile alcak
ehir dah ma'mfr olmaga balad ve 'imaret yz tutd. Me
sacid yapmaga baladlar ve kimi zaviyeler ve kimi milkler
[183b] yapdlar ve bu ehrn hali gir eylge muttasf old.
Padiaha bir vezir geldi kim ol bir kafirn oglyd, padia
ha gayetde mukarreb old. Ve bu stanbol'un eski kafideri
bu vezirn atas dostlard, yanna girdiler kim: "Hey
ne'ylersin." didiler. "Bu Trkler gir bu ehri ma'mfr itdi
ler." didiler. "Bu senn gayretn kan! Atan deden yurdun
ve bizm atalammuz dedelermz yurdlarn ve yurdlaru488

evriyaz: Hazii Meniikb

Teviirih-i Al-i Osman

muz bu Trkler aldlar, gzlermze karu tasarruf iderler.


imdi sen hd padiahun mukarrebisin." didiler. "Cehd eyle
kim bu halka bir re'y tedbir-ile kim bu halk bu ehrn
'imaretinden el ekeler ve gir evvelki gibi bu ehir bizm
elmzde kala." didiler. Vezir dah eydr: [1 84a] "Buna ol
mukata'a evvelde komlard, an padiaha diyp gir ko
duralum." didi kim "Bu halk dah millder yapmaktan el e
keler. Bu ehir o sebeble gir haraba vara. Ahir gir bizm
ta'ifemz elinde kala." didi. Andan sonra bir gn srdi pa
diaha vard. Bir mnasebet-ile mukata'ay gir and. Padi
ah raz eyledi, ihdas itdi. Bu mugvi mel'un katidern biri
siyle bir ad Mslman dah kodlar ve ol mugvi kafir ne
didi-y-ise yazdlar, hi bir vech-ile kimseyi syletmediler.
S' AL.- Eger sorariarsa bu vezir kim?
CEVAs.- stanbol esiri Rum Muhammed' dr kim sonra
an padiah it gibi bogdurd.
S'AL.- Sultan Muhammed Han- Gazi stanbol'da ne
yapdurd?
CEVAB.- [184b] Sekiz medrese, orta yirinde bir ulu cami' ve
cami' mukabelisinde bir 'ali 'imaret ve bir tarafnda dar'-i
fa ve bu medreseler ardnda her birinn bir tetimmesi dah
vardur; suhteyan-in. Ve bundan gayr Hazret-i Eyylib En
sari zerinde bir 'imaret ve bir medrese ve bir cami', zerine
Hazret-i Eylib Ensari'nfi bir 'ali trbe yapdurd. [1 25]
Nazn
Cihan ma'mur iden 'adl-i hanlar
Ve' ger zulm itse hem dkile kanlar
Sebeb kod bu ham Hak cihana
Ki Hakk' a togr gide cmle canlar
eri'atn nizarn han elinde
Kod Hak kim ola er'i beyanlar [1 85a]
Din dnyan ma'mur olmaga bil
Sebebdr er'i tuta cmle hanlar
Aki yaz menakb Al-i Osman
Ki bu ale du'a ide 'ayanlar
489

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Ve-lehu
Ne kim ider kii kalmaz yannda
Bulur ya ogul ya kz tatlu camnda
Meseldr bu szm dinr ezelden
Yazlur cmle 'akil divannda
Ne sanursn bu halka sen yavuzluk
Komaz bil Hak am kimse camnda
Bu sebebden bu halk stanbol'un 'imaretinden kamaga
baladlar.
Ne tali' tutd stanbol cihanda [185b]

Ki hkmi her-karar olmaz bu efinda


Televvn olsa padiah szinde
Olur memleketi dayim ziyanda
Hususa kim kafir ola vezfri
Zarar ister olur dayim imanda
Bu imdiki mukata'a olmasna Rfun Muhammed sebeb old.

BAB [1 24]
An beyan ider kim nez
ne suret-ilen fetholnd ve sebeb ne old.
Bir gn Fire'nn [Firecik] kads hnkara gelmidi kim vila
yetinn halini bildre; nez kafirlerinden bu vilayet ne halde
dr. Ol kad padiaha el pmege girdi. El pdkden sonra
padiaha eydr: "Devletl sultanum! Bu Fire vilayetinn ve
psala vilayetinn hallar be-gayet mkedderdr; bu sebeb
den kim nez kafideri Mslmanlgun esirini kullandurmaz.
Mslmanlarun esiri dayim kaarlar, nez'e girr. ssi ardn
ca varcak eger dayim grp bildkleri adam olursa bir se
hel nesne virrler ve illa dgerler, giderler ve kendyi dah
vakt olur esir iderler. [186a] Ve bu nez hz evvelden stan
bol'a ta'allukdur. Zira stanbol tekrinn kavmidr."
490

evriyaz: Hazii Meniikb u Teviir1h-i Al-i Osman

Padiah dah eydr: "Mevlana! Hak te'ala ofi.ara." dir.


Hernin ki kad gitdi, hnkar kul Has YCnus' okutd, ge
trdi. Eydr: "Bre Yunus! [126] T'z iskeleye var. Re'islere ha
bar eyle, 'ale't-ta'dl on pare yarar kadrga tonadufi.. Kulum
lan ve hem hazr olan ' azab-la ve ey yarak grn dah va
rufi. nez' e, anun limonna girfi., ve illa ol araya varmaynca
bu habar kimseye bildrme." didi. "U ben dah kurudan in
aAllah varurn psala'ya inerin." didi.
Yunus Beg padiah buyurdug emre imtisal idp buyrug
yirine getrdi. Hernan Allah'a sgnup yrdi, nez'fi. limo
nna girdi. Padiah dah bu [186b] tarafdan yriyp 'asker-ile
psala'ya vard. Tekr dah grdi kim kurudan ve deryadan
Trk geldi, yanndag kafidere eydr: "Beni dah Trk esir it
rnek diler." didi. Fi'l-hal maln ve 'avratn ve bir mahbube k
zn dah ald togr hnkara getrdi ve cemi'i spahilerini bile
alup geldi. Padiah dah tekre ve sipahilerine ey dirlikler it
di. ehrfi. hali kalan evlerini etrafdan gelen Mslmanlara
virdi ve gir kafirlerinfi. oturanlarn mukarrer itdi. Ve nice
kiliseleri mescidler itdi ve aruarn ve afi.lklarn bozdurd.
Ve ehrn karusnda bir hisar dah var-d; Tanoz dirlerdi,
ada-y-d. An dah feth itdi. Limoz dirlerdi, bir dah var-d.
An dah feth [187a] itdi. Ve cemi'i nez vilayetini zabt itdi.
Ve bu fethfi. tarihi sekiz yz elli yidisiyle sekizi arasnda
vaki' ald Sultan Muhammed Han- Gazi elinde.
Nazn
nez' de yand rak- slam h
Gazi Han grdi an kld huru
Krarn Hak dmenin alam diyarn
Kaalar gazilerden hem ser-pu
Aki yaz menakbn hanun
Ki virmidr safi.a ok zer ve mev

491

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [1 25]
An beyan ider kim Nikpri
ne suret-ilen feth olund ve hem kimn elinde-y-idi.
Vlkogl [187bJ dispot elinde-y-idi. Despot licek shak Beg
ogl sa Beg habar gndrdi. Padiah dah sa Beg' e eydr:
"Laz vilayetini gir ehl-i slam itmek dilerin kim eger Hak
te'ala virrse. mdi sen ol vilayetn kadimisin. Ana ne su
ret-ilen varmak gerekdr; an bana bildr." didi. sa Beg da
h cevap gndrdi kim: "Devletl sultanum! Fursatundur,
her ne vech-ile gelrsenz geln." didi.
Heman-dem padiah slam lekerin cem' itdi; niyyet-i ga
za, didi ve yrdi. skp'den ber Kara Tonlu tagndan
vard, te yze ad. sa Beg dah anda gelp hnkar-la
bulud. Andan padiah sa Beg'e gndrdi kim: "Var bu
hisar emn eman-la dile grelm ne dirler." sa Beg dah
vard [188aJ hisar dizdanndan diledi. Dizdar eydr: "sa
Beg bizm dinimzde padiahna hayin olmak yokdur."
dir. sa Beg eydr: "Hey ebleh! Padiahun hd ldi." didi.
"Ya siz imdi kime padiah dirsiz?" didi. Cevab- dizdar
eydr: "Bosna kralnun 'avrat despotufi kzdur ve ol kz
bizm padiahumuzdur." didi. sa Beg eydr: "Hey bre
ahmak kafirler! Hi bilr misiz, bu gelen Sultan Muham
med Han- Gazi' dr. stanbol' grmednzse bari iitme
dfiz mi kim ne'yledi? Neyi gerekse sylersiz." didi. Diz
dar eydr: "Hele gelsn grelm." didi. Andan sonra dev
let-ilen padiah dah gelp hisarun zerine kond. Hernan
cenge baladlar. [188b] Biinci gnde hisar feth olund. Vl
kogl'nun mbalaga gmiin buldlar hisarda. Padiahun
hazinesine getrdiler. Hisara Mslmanlar kadlar ve bu
hisarufi kafirlerinn i'timad itdklerin de yirinde kadlar
ve i'timad itmediklerin hisarda mesalih ne vech-ile olursa
grdiler, kayd itdiler.
Andan Tirebe hisarna vardlar. Heman-dem varduklar
gibi ta hisar feth olund. Anda dah mbalaga mal buld
lar. Alup padiahun hazinesine getrdiler. Amma ol hisa
rufi kulesi bir nice gn ceng itdi. Ahir bir gn an dah feth
492

evriyaz: Hiiza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

itdiler, Hakk'ufi 'avnilen. Ol kadar mal buldlar ol hisarda


dah haddin ve hisabm Allah bilr ancak.
Ve andan te bir hisarcuk dah [1 89a] vard. Afia Evrene
zogl sa Beg'i gndrdiler. Ol aradan Evrenezogl sa Beg
varmadn kafider hisar oda yakmlar, kendleri kaup
gitmiler, hisar bo kalm.
Hnkar kim sa Beg'i gndrdi, kend zbeen' den Kso
va' da Gazi Hnkar ehid oldug yurda geldi. Ol bunda ok
'atalar itdi ve ni'metler birtdi, anun ruhi-n ve gaziler
ruhiyn yinildi ve du'alar olund.
Nazm
Bu han kim fazl- Hak yolda idindi
Kamu halk bil an kim ba idindi
Bu hana dman olan 'alem ire
Bela v zehr- man a idindi [189b]
Bu hanufi nesiine kim du'a itmez
Bana bil klahn ta idindi
Se'adet tacn urd Hak bu hana
Zuhur- hikmete nakka idindi
Ak! yaz menakbn bu hanun
Ki berr bahri cmle bah idindi
Ve bu fethfi tarihi hicretfi sekiz yz elli sekizinde vaki'
olund; Sultan Muhammed Han- Gazi elinde kim ol Sultan
Murad Han- Gazi ogldur.

BAB [128] [1 26]


B eyan ider kim Sultan Muhammed H an- Gazi
Biligrad'a ddi ve anda n'eyledi
ve ahir n'old, an bildrr.
Sultan Muhammed Han- Gazi leker-i islam cem' [190a] it
di; "Niyyet-i gaza" diy Biligrad'a yrdi ve Tuna suyna
dah gemiler yrtdi. stanbol' dan bozdurdug bakr ah ve493

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

dalu [vidal ?] ha ve dah anlarn kim bozmd, toplar


dkdrdi, Biligrad'a iletdi. Ol toplar kurdlar ve atdlar, cen
ge baladlar. Tay Karaca ROmili beglerbegisi-di, hnkara
eydr: "Devletl sultanurul Ben kuluna destUr vir, Tuna'y
te geeym." dir. "Hisarun karusnda oturayum." dir.
Bu tedbire Rumili'nn cemi' begleri raz olmadlar; anun
n kim eger Biligrad feth olmacak olursa bize ift srmek
lazm gelr." didiler. "Zira gayr yirde dmanumuz kal
maz." didiler. "Ve bu hisar alup bir avu kafiri tagdacak
[190b] olursavuz halmz n' olur" didiler, hileler itdiler.
El-hasl- kelam Biligrad' almaga beglern himmeti, safa
lar olunmad. Nagah bir gn grdiler kim Karaca gemek
istedgi yire mbalaga kffar lekeri ekdi, Yanko mel'un
nlerince gelp kond ve su yzinden mbalaga gemiler
dah getrdiler. Bu kez ceng dah ziyade olnmaga balad
tarafeyinden.
Nagah bir gn Karaca Beg meterisde hisara top atduryo
rurken kendlern meterisi tahtasna hisardan bir prank
gelp toknd. Meteris tahtas ddi, Karaca Beg' e toknd,
ehid ald.
Gemiler de bu tarafda su yzinden ceng idederdi. Nagah
gemilern dah bir niesi " helak ald. Hnkar eydr: "Hey
gaziler Yrimek gerek!" diy yriyi itdiler. Hnkarun
kend [191a] kullar yridi. Rumilil hayin olup yrimedi
ler. Kul hisara kuyuld. Kafider grdi kim yriyi bu taraf
dandur, cemi' kffar kulun zerine yridiler. Kullar gir
kna dndrdiler ve nielerini ehid itdiler. Padiah dah
at arkasna geldi. Eydr: "Hey gaziler! Dah ne turalum ve
ne'ylersiz." diyben hernan kffar zerine yridi. Garib yi
gitler padiah-la bile depdiler, kffarun ardn gir hisara
kaydlar ve mbalaga kafider krdlar. Ve ol def'ada gayet
'azim ceng olund. Ve hisarun alnmamasna Rumili'nn hi
yaneti zahir ald. Padiah ol aradan gdi, devlet-ilen gir
vilayetine tevecch itdi.

494

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

Nazm [1 91 b]
ki leker drip olsa 'arbe
Kimine kl irer kimine harbe
Kimi kaar an kovar bulnmaz
Er olan karu varur oka darba
Gaziler togr olur din yolnda
Salalar din klcn arka garba
Ve bu gazan1n tarihi hicretn sekiz yz alm birinde va
ki' olund. Ve bu tarihde iki 'azim kuyruklu ylduzlar togd;
birisi garbda ve birisi arkda vaki' old.

BAB [1 29]

[1 27]

An beyan ider kim Sultan Muhammed Han- Gazi


kim ogullarn ne suret-ilen snnet itdi;
biri Bayezid Han'dur ve biri Mustafa [1 92a] elebi'dr,
ve hem ol dgn kanda olund.

Sultan Bayezid Amasiyye' de olurd; an dah getrdi. Ve


Mustafa elebi Ma'nisa'da olurd; an dah getrdi. Bunla
run cemi'isi Edrene'ye geldiler. Dgne bnyad uruld. Et
rafa okuyclar gnderildi ve cemi'i sancak begleri geldiler
ve her ehrn ulular ve a'yanlar geldiler, Edrene'nn ne
vahisine toldlar ve bir nice gnlk yollar leker old dg
ne gelenlerden. Desilir old, padiahun ataklarn ve hayme
lerin Ada'ya kurdlar. Padiah dah devlet-ilen Ada'ya ge
di, otagnda oturd.
Habar old, her tarafun halk tayife tayife vaktulu [vaktlu]
vakt-y-la geldiler. Evvel 'ulema-i vilayet da'vet olund. Pa
diah dah devlet-ile serir-i [192b] -Sultan Muhammed [?]
saltanata gep oturd. Sag tarafna Mevlana Fahreddin Fa
zl oturd ve sol tarafna Mevlana Tusi Filzl oturd ve padi
ahun mukabelesinde Mevlana krullah- Fazl oturd.
Emr alnd; huffaz Kelam- Medd-i Rabhani okudlar. Bu
oturan 'ulema bu okunan ayetlern tefsirlerin itdiler. lmi
495

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

sohbetler olund. Andan sonra destur olund h-hanlara;


latif ve garra medihler ve gazeller okund. Padiaha layk
sohbetler olund. Ve andan sonra destUr old; somatlar e
kildi, ni'metler iftar olund. Ta'amdan sonra gine h-han
lar okudlar. Andan sonra Kuran okund. [193a] Ve 'akabin
ce eker aletlerin getrdiler, her ehl-i 'ilmn nine sini ko
dlar. Bu 'ulemanun hdmetkarlar fatalar toldurdlar. Fakir
dah bir fota toldurup hidmetkaruma virdm. Andan sonra
padiah bu 'azizlere ihsanlar ve hil'atler buyurd. Nieler
fakir geldi gani gitdi bu padiahun eyyam- devletinde ve
nizam- saltanatnda.
Nazn
Bu dem kim ah ogullar snnet itdi
Fazllar 'izzet-ile geldi gitdi
Yinildi drl ni'met lezzet-ile
Gda-y ruhaniler 'akla gitdi
O dernde A.ki ok ekker ald [1 93b]
Nie kad eker hammal old
Ve ikincisi gn fukara ta'ifesi da'vet olund, anlara dah
ta'zimler old. [1 30] Padiahun 'atalar hall halince bunlara
dah yitidi ve bunlara dah iaret olund; kanun- fukara
zerine edebierin gsterdiler padiaha. Bunlar dah be-ga
yet h geldi.
Ve nci gn mera-y vilayet da'vet olund. Ve hem
bunlara dah kanun- padiahane nie gnler sohbetler ve
'iret olund. Bir nie gnlk yirler yarar atlar yarag idp
segirtdiler, mbalaga gdller virdiler. El-hasl- kelam bu
segirden atlardan hi biri mahrum komadlar.
Anufin kim her padiah bir cem'iyyet kim ider kendye
laygna gsternek-in ider kim kend 'azameti evketini
[194a] greler. Ve bu padiah dah 'azametini ternam gsterdi.
Dgn iden grinr mikdarndan

Ki mahabbet ire sevdk yarinden


496

evriyaz: Haza Menakb u Tavarih-i Al-i Osman

Grrler adide dost biri birin


Ki ne har alsar dnya vanndan
ular kim hisset-ile dgn itdi
Habardar olmad namus 'arndan
'Aki bu dgn kim han idpdr
Nieler geldi hem Bagdad anndan
Ve bu mbarek dgnfi tarihi hicretfi sekiz yz altm
birinde vaki' olund; Edrene' de, Meri suynufi arasnda,
Ada' da.

BAB [1 28]
Beyan ider kim Sultan Muhammed Han- Gazi
Mora vilayetine [1 94b] ne suret-ile vard
ve hem anda n'eyledi ve nice feth olund.

Meger bir gn Sirez'den bir kii Ballubatra'ya [Balyabadra


Patros] varm; grse kim bir nie Mslmanlar 'avratn ol
kafider kullanurlar ve illa be-gayet zecr iderler. Mahfice bu
kii sorar bu 'avratlara kim: "Hey biareler! Bu din 'asileri
nfi vilayetine ne suret-ile ddfiz kim bu kafidere byle
hidmet idersiz." dimi. Bu 'avratlar aglauban eyitmiler:
"Hey kii hernan bizi sanma. Nice bizm gibi biareler dah
esir olmdur." dimiler. "Ve bizm halrozi Allah bilr.
Andan gayr kimsene bilmez." dimiler ve dah aglamlar.
Ol aradan ol kii togr Edrene'ye gelp padiaha bulud.
Ve ol grdgi Mslman 'avratlarnufi hallarn bildrdi. Ve
o gah grdgi gibi asl-y-la [195aJ habar virdi. Padiah bu ha
bar iidicek gayret-i slam galebe itdi. Cemi'i 'asker-i islam
cem' itdi. "Niyyet-i gaza", diyp Mora vilayetine yrdi.
Togr krfeze vard, feth itdi. Ve her hisarufi kim zerine
vard Hak te'ala an bu Sultan Muhammed-i Gazi'ye myes
ser itdi. Ve ol vilayet-i Mora ternam feth olund ve cemi'i hi
sarlarnufi [131] maln ve esirini ald, tasarruf itdi ve gazileri
nfi cemi'isini gani itdi. Ahir andan skb' e tevecch itdi.
497

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Amma padiah kim Mora'ya tevecch itdgi eyyamlarda


Mahmud Paa'y dah Laz vilayetinn bakisin feth itmege
gndrmi-idi. Mahmud Paa dah yrdi, Ggercinlik hi
sarn ve Sava'yi [Ressava] [195b] ve Grce'yi [Kuruca]

ve

Biran' [Branikvac] ve bir nice hisariar dah bile ald. Ol viia


yeti ternam feth itdi. Ve Biligrafun zerindeki havale'yi kim
Sultan Murad yapdurm-d, an Mahmud Paa meremmet
idp muhkem itdi. Ve andan yrdi, Yillyurd'a vard. An
dan yrdi. Mahmud Paa dahi skb'e vard. Anda hnkar-la
bulud. Anda dilediler kim 'asker-i mansura destUr vireler.
Mahmud Paa eyitdi kim: "Devletl sultanum! ngrz ka
firinn cem'iyyeti vardur, dirler. Bu tarafa togruld gelr."
dirler. Bunlar bu tedarkde-y-iken habar geldi kim: " Bilg
raf dan ngrz mbalaga leker-ile geeyorur." didiler.
Bu habar iidicek Anatal 'askerine sancak sancak

ziyade

harlklar [196a] virdi. Emr olund kim leker-i slam dalu Po


lava'ya kalar ve hem ba'z leker varup greler kim kffar
kank tarafa deprenr. Padiah dah hazr ve mheyya ald
kim ge-y-idi. Habar geldi padiaha kim: "Uda kffar le
keri geldi." didiler; ve illa Hakkun 'inayetinde Tahtal'da
hayli gaziler hazr bulundlar. Kffar bu gazilerden gafildi.
Tahtal'ya kafir segirdim itdi kim ehrini yagma ideler. Kf
far lekeri etrafa yagmaya tagld ve perakende ald. Heman
dem gaziler dah Allah'a sgnup tekbir getrdiler. Bu katir
lern ulu sancag zerine hcum itdiler. Kafir lekeri grdi
ler kim bunda ehl-i slam lekeri var-m, savamak [1 96b] ka
ys kalmad. Kffar lekeri snd Hak Teala 'inayetinde, Al
lahu ekber! Dah gaziler mbalaga kafirler krdlar, bir nie
ulu banlar dah tutdlar. hnkara ulak geldi kim kffar snd
ve 'akabince bir iki gnden sonra kffarun sancaklarn ve an
da tutlan banlar getrdiler. Ve ol kffar lekerinden sehel
kafir kurtuld. Ekseri leker-i islama destUr virdiler.
Ve hem ol zamanda re'ayadan ift akasn yigirmi iki alu
nrd, ol seferde uzak olmagn emr itdi padiah sipahiye,
otuz ikier alun, didi. Bu imdiki otuz ikier alnan aka ol
zamanda bnyaz olund.
Fakir dah ol zamanda kim skb'e [197a] varm-dum

498

evriyaz: Hiizii Meniikb u leviirih-i Al-i Osman

padiahun ihsann uma; ihsan dah yitidi ma'a ziyadetin.


Ve hem ol vakit Mevlana Gran1 'Arabistan' dan tekrar gel
mi-idi, Bursa kadlg ana ol seferde virdiler.
Nazm
Muhammed Han ki Hak mu'in old
Gaziler cmlesi mn'im old
Bu han kim kafire sald klcn [1 32]
Kamu kafir cihanda magbun old
Bu hanun heybeti tutd cihan
Bu han kamu handan key muhsin old
Salabetin iiden hep selatn
Tagld 'akl bunlar mecnun old
told arka garba 'adli bedli [1 97b]
Menakb AI-i 'Osman mevzun old
Bu hana kim mut1' old cihanda
Se'adet buld tali' meymun old
Ak! AI-i 'Osmana du'ac
Du'a ehli cihanda makbul old
Ve bu fethn ve gazanun tarihi hicretn sekiz yz altm
birinn ahirinde vaki' olund; Sultan Muhammed Han-
Gazi elinde ve kul Mahmud Paa elinde.

BAB [1 29]
An beyan ider kim Mesevri ve Londura ve Ylduz;
bular ne suret-ile feth olund
kim bunlar Mora vilayetinii kilidleridr.
Ve Mora agznda kim Germe hisar var-d, an Sultan Mu
rad Han ykm-d. Ol hisadar zerine deniz tarafndan
[198a] kafir lekeri geldi, ol hisarn gir yapd. Ol alnan vi

layetde olan Mslmanlar ol hisarlarun ier vilayetinde


kaldlar. Sultan Muhammed-i Gazi'ye habar geldi kim:

499

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

"Kffar Germe hisariarn deryil tarafndan gemileden ge


lp yapd. Mslmanlar i yzde kaldlar, didi. Hernan pa
diah dah Mahmud Paa'y tizcek gndrdi Rumili leke
ri-y-ilen. Mahmud Paa dah togruld Germe'nn zerine
gitdi. Padiah dah bir nice eyyamdan sonra Mahmud'un
ardnca gp gitdi. Mahmud yridi, Germe hisarna yakn
vard. Ol zamanda Mora'nun sancag begi Elvan Begogl Si
nan Beg-idi. Krfez hisarna girp otururd. itdi kim Mah
mud Paa geliyorur-m Mslmanlara [198b] dah habar it
,
di, kend dah hisardan harekete balad.
Ve bu Germe'de olan kilfidern casuslar var-d. Gelp
casus kafidere habar virdiler kim u Trk mbalaga leker
ile geliyorur. Bu sabah ni bunda yitir, didi. Kffar ka
mak hareketine balad. Sinan Beg dah hisardan kd. Ka
firler bildiler kim Trk kendlerin krsa gerekdr. Grdiler
hal byledr. Gemileri deniz kenarnda hazrd, gemilere
koyuldlar ve kimi koyulmak yaragnda. Bu tarafda Mah
mud Paa'ya dah habar yitidi kim: "Kffar kad gemile
rin kolaylayuyorurlar." didiler. Mahmud Paa birka yz
yarar gaziler sedi, gayet rndisin. Yartum idp segirdim
itdiler. [199a], [132] Henz kffarun ard gemiye giri yrr
ken basak ddiler. Hayli kafider al kadlar ve diri tutdlar.
Mahmud Paa ol arada turd ta padiah gelince. nkim
padiah birle bulcak ol aradan yrdiler, Mesevriye'yi ve
Londura'y ve Ylduz hisarn feth itdiler.
El-hasl- kelam, ol seferde alt pare hisar feth olund ve bu
hisadar Mora'ya tabi'-idi ve illa anlara Karluili dirler-idi. Ve
hem bu feth olunan hisarlarun beglerine Karluoglanlar dir
ler-idi. Ve ol dah padiaha gelmi-idi. Anun dah 'mrini
ternam itdiler.
Andan geldiler Agrboz [Eriboz] nevahisine ugradlar.
Ana dah bir rakam ekdiler.
Ve bu gazanun tarihi hicretn sekiz yz altm drdinde
vaki' [1 99b] olund. Sultan Muhammed Han- Gazi elinden
feth olund. Ve bu tarihden ndince Bursa oda yand; ok
Mslmanlar helilk aldlar mallarlan.

500

evriyaz: Hil.za Menakb

Tevarih-i Al-i Osman

BAB [1 30]
An beyan ider kim Semendire [Semendria, Sandrew]
ne suret-ile feth olund.
nkim padiah devlet-ilen zvorng' a [Swornik] tevecch
itdi, Bosna kral ol dernde Semendire'ye hakim olm-d. K
ral- Bosna yle tasavvur itdi kim padiah kend zerine
gelr diy; gayetde ihtirazndan nagah zerme gelmesn,
diy adam gndrdi kim: "Semendire'yi padiaha virdm."
didi. Ve hem ol zamanda Mahmud Paa'nun karnda Se
mendire'nfi iinde olurd. Semendire'yi cemi'i afia smarla
mlar-d ve kral iinde olmaz-d. Mahmud Paa karnda
ma adam gndrdi [200a] kim Semendire'yi Trk padiah
na virdm, didi. Bu tarafda Mahmud Paa hd karndala
dayim birbirile adam gnderp habarlaurlard. Semendi
re'yi virmesine raz olm-d. Ahir Bosna kralna ol kadar
szler dimilerdi kim kral dah iidp raz olm-d.
El-hasl- kelam, Semendire'yi virmege raz aldlar. Mah
mud Paa'nun karnda krala habar gndrdi kim "Se
mendire'yi Trk'e virdm, dimisin. Virrin amma mec
mu' esbabn bile virrin." didi. Kral dah "Vir!" didi.
Bu tarafda hernan Mahmud Paa[nufi] karnda, habar
gndrdi karnda Mahmud Paa'ya kim: "Adamufiuz
gnderfi gelsn. Semendire'yi zabt idfi ve hisarna adam
kofi, berkidfi." didi. Hnkar zvornug' a [zvornik, Swor
nik] varmadn [200b] Semendire hisarna varan adamlarna
Semendire'yi teslim itdiler. nkim Semendire'yi zabt it
dkden sonra anlarn ykdlar ve keliselerini mescidler it
diler, iinde hutbe-i slam okund Sultan Muhammed-i Ga
zi Han adna. Vilayet-i Laz ternam feth olund, Hak te'ala
nufi 'avn 'inayetile.

Nazn
Ternarnet slam hkm itdi Laza
Temerrd katiri hep kad saza
Yridi evket-i slam o ilde
Lazufi mahbublar balad naza

501

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Devoyko yovanoc moya lbim dir [1 34]

Ki lbim baglad gnlde raza


Semendire' de kond yinieri
'Azablar aka sayar old kaza
Laz zabt itdi Han Muhammed
Sen imdi 'Aki tarihi yaz a
Sekiz yz altm drt buna tarih
Snaba tut kulak gelen avaza
Ve hem Amasrya han himmeti var
Gide k kim gemiler ire yaza

BAB [131]
An beyan ider kim Amasr ne suret-ilen feth olund.
Bu Amasr Karadeniz kenarnda ehl-i slam arasnda bir hi
sardur ve padiah Firenkdr ve bu cemi'i Anatal'nun kim
esiri kasa ol hisarda girrlerdi. Ve hem bu Amasr kafirle
ri dah gah gah deniz yzinden [201 b] kup haramilik ider
ler-idi. Ve kafirlere kim sorsalar eydrler-idi kim: "Gayr
vilayetn gemisidr." dirlerdi. Ve bunlarun hali ve kali
sultan'l-mcahidin Sultan Muhammed Han- Gazi'nn
kulagna yitidrdiler kim bu kafider Mslmanlara bu
nun gibi hareket iderler-imi. Padiah eydr: "Mahmud !
Ol hisar ne yirdedr kim an benm atam, dedelerm al
madlar." dir.
Mahmud Paa eydr: "Devletl sultanum! Bunun aln
madugna sebeb bu ola kim Hak te'alanun hikmetinde, bu
hisar dah sultanuro feth ide. Takdir-i ilahide byle mukad
der olm ola." dir.
Padiah eydr: "Mahmud tizcek tedarkin it kim vara
lum, Allah takdirinde her ne kim myesser old-y-ise an
dah kim [202a] grelm." dir.
Mahmud Paa dah gemiler tonatd, yarar yoldalar cem'
idp gemilere koyd, Amasr'ya gndrdi. Bu tarafdan pa
diah dah kurudan yrdi, Bolu'dan vard, Amasr'ya indi.

502

evriyaz: Haza Menakb u Teva'ih-i Al-i Osman

te tarafda sfendiyarogl sma'il Beg dah Snab' a indi,


gitdi. Ahir iitdi kim padiah Amasr'ya varm sma'il Beg
dah hnkara ey pikeler gndrdi ve hnkar dah
Amasr'nun zerinde otururd. Gemiler dah derya tarafn
dan gelp Amasr'nun lmanna girdiler, lenger saldlar ve
balamar kardlar, bagladlar.
Amasr hisarnun tekri grdi kim mteri be-gayet ke
rimdr eger satsa; [202b] satmasa da cebri alur. Tekr ya
nndag kafirlere eydr, yoldalara eydr: "Ben bu hisar
bu gelen mterilere virrin minnet-ile, yoh-sa mft alur
lar ve bizi dah krarlar." didi. "'Avratlarumz, kzlarum
z dah esir iderler." didi. "Ve bagrlarna basarlar." didi.
"Ve oklarumz uvadurlar ve yaylarumz yasarlar."didi.
"Ve kend kllarumuzla kend boyunlarumuz keser
ler." didi. "Ve kllarn bizm boyunlarumuza asarlar."
didi. "Bu haller bizlere olmadn bu hisar eylk-ilen virmek
yegrekdr." didi. Kabul idp kafirler ray begendiler, "Ey
le it." didiler. "Bizm sana muhalefetmz yokdur. Sen ne
dirsen biz ana muti' ve mnkaduz." didiler. Tekrini ken
dsi padiaha gndrdiler. [203a], [1 35] Hisarun kilidini bile
getrdi ve bir nie mu'ayyen kafirler dah bile kdlar, hi
sar teslim itdiler. Padiah dah bu mu'ayyen kafirleri s
tanbol' a gndrdi ve mallarn bile virdi ve bu kafiderden
hi birisin esir itmedi.
fligan [flakan-Eflakan] ilinn ucnda padiahun bir hisa
r var-d. Anun halkn bunda Amasr'ya getrdi. Bir 'ali
kelise'yi cami' itdi. Hutbe-i slam anda dah okund Sultan
Muhammed Gazi adna ve hem bir kad nasb itdi.
Nazm
Bu slam bucagnda kfr i zulmet
Amasr olm-d dar- zillet
Veli bir burka' kalmd ancak [203b]
Getre han an kim dege nevbet
Bu han zulmete varsa nur ider bil
1Aki Hakka kr it cana minnet

503

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

Ve bu fethn tarihi hicretn sekiz yz altm drt

ile bii

arasnda vaki' olund ve hem bu fetihler Sultan Muhammed


Gazi elinde olund.

BAB [1 32]
An beyan ider kim Sultan Muhammed Han- Gazi
Snab' ve Kastamonu'y ve cemi''i vilayetini padiah-y-la
ve Koyl Hisar' ve Tarabuzon' bir seferde
mecmu'n ne suret-ile feth itdi bunlar, an bildrr.
Nazm
Olaldan 'mr-i devlet kuvvet-i ah

Uzatd devlet eli kabza-i rah [204a]


Cemi'i ili yol kaplad han
Gne gibi o gndz gice mah
Bu han mu'ciz-i Ahmed' e iridi
erisi evliyalar mu'in Allah

Gnlden nki niyyet itdi pervaz


irer maksuclma ba-pt penah
Uzun Hasan'dan ol iitdgn hadesieri padiah- Rum ki
Sultan Muhammed'dr, olarun def'ine megul old. Bu niy
yet-in bir gn Mahmud'a eydr: "Bu benm hatrumda
birka niyyetlerm vardur. An umaram kim Hak te'ala bu
ben za'ife an dah nasib ide." didi. "Biri bu kim ol sfendi
yar vilayetini kim Kastaman [204b] ve Sinab'dur ve biri da
h Koyl Hisar'dur ve biri dah Tarabuzon; bunlar benm
be-gayet huzururu giderr ve dayima bunlarun hayali g
zmde ve gnlmde mntek olup turur." didi.
Mahmud Paa eydr: "Devletl sultanum! Allah'un 'ina
yetinde ve Resul'n mu'cizatnda ve evliyanun himmetinde
hernin sultanuru ol tarafa tevecch itsn. Bunlarun cemi'isi
hasl olur." didi. [136]
Hnkar eydr: "Mahmud! Demidr, greym kim
ne'ylersin bu babda." didi.

504

evriyaz: Haza Menakb u Tevar1h-i Al-i Osman

Heman-dem padiah gemiye girdi, Bursa'ya mteveccih


old. Gemi Mudanya'ya vard. Anda ata binp devlet-ile
srdi Bursa'ya vard. Anda oturd. Mahmud Paa bunda s
tanbol' da yz pare gemi tonatd [205a] Sinab' a gndrdi.
Dah gemiler gitmedin sma'il Beg'e kul gndrdiler kim
bir rnekmb-la yle dirler kim mekrub iinde sma'il Beg' e
kim: "Tarabuzon' a gemiler gnderrz. Kerem lutf idesiz
an, padiah hatr-n ve dostluk ve mahabbet izhar itmek
in anlarun maslahatlarn griviresiz. Ve hem kapudana
harc akasn virp tururuz. Eger kifayet itmeyicek olursa,
kerem lutf idesiz, padiah Bakr Kresi'nden ta'yin olman
akaya andan har ne-y-ise idesiz. Ve dah 'azablar edeb
szlk idecek olursa anlarufi. hakkndan gelesiz kim kalan
an grp edebszlik itmeyeler. Her ne vech-ile olursa [205b]
siyaset idesiz. Benm hatrum sizlere hdur." diy kulun
eline bir mekrub virp gndrdiler.
Kul sma'il Beg'e gitdi. Mahmud Paa Edrene'ye vard.
Rumili'nn 'askerini cem' itdi ve 'azabn, serehorn mec
mu' alup Bursa'ya getrdi. Ve Anatal Beglerbegisi de Ana
tal 'askerini Sultanfi.i'ne [Sultan y] cem' itdi, hazr ve
mheyya old. Mahmud Paa dah Bursa ovasna kond. Ve
cemi' vilayetlerfi. 'azab ve 'askerile.
Ol aradan tekrar sma'il Beg' e bir kul dah gndrdiler
kim: "Oglufi. Hasan Beg'i yarar yoldalar-la Engri'ye gn

deresin gele, anda benmle bulua." didi. Ve hem sma'il


Beg' e dah her ne kim ol evvelden [206a] varan rnekttib-la
emr olunm-d; 'azab lekerine an dah itmidi. Ve ogln
dah ol huyurduklar gibi gndrdi. Ve bu tarafdan Kara
manogl brahim Beg bir oglna dah leker kod, gndr
di. Padiah Engri'ye varnca bunlar dah gelp Engri'de
buldlar.
Nazn
Gr ne tedbir hile ider ademi
Ya'ni kim milk idine her 'alemi
Sanur kalur kendye mlki hernin
Ass oldur kim eker bunca gam

505

Ak Paazade

1 Osmanoullar1nn Tarihi

'Akbet bir arun yir mlkidr


Kod gitdi saltanat-lan demi
sm.3.'il Beg ogl Hasan Beg kim Engri'ye geldi, [206b] he
man tutup kapuclar adrna kodlar. Ve bu fi'li itmedin s
ma'il Beg'n karnda Kzl Ahmed, padiah kahnda olurd,
Bol sancag anun timar-y-d, Mahmud Paa anun 'akln
ogurlam-d, ana dayim eydrdi: "Hnkar sana atan vilaye
tini sadaka itdi." dirdi. Bu vech-ile berat dah yazdurup Kzl
Ahmed' e virp tururd. Hernan ol vakit kim Hasan Beg'i tut
dlar, Hasan'un sancagn Kzl Ahmed'e virdiler. Togr ol
aradan Kastamonu'ya gndrdiler. Ahmed Beg yortup Kas
tomonu'ya vard. Ol vilayetn halk dah bildiler kim bu ge
len Kzl Ahmed'dr, kend padiahlarnun ogldur; Kasta
room'nun halk cemi' muti' [137] ve mnkad oldlar.
sma'il dah grdi kim vilayet Kzl Ahmed' e [207a] dndi,
srdi Sinab'a indi. Hnkar dah Kzl Ahmed'n ardnca
Kastaman'ya vard. Andan Sinab'a yrdi, Sinab'un zerine
inp kond. Hisarun kapusn yapdurd. Amma hnkar hisar
dan hayli gir konm-d. Kzl Ahmed ve Mahmud Paa
srdiler hisarun zerine kondlar. Mahmud Paa bindi, hisar
dibine yakn vard. sma'il Beg' i kgrtd, baru zerine geldi.
Mahmud Paa aagadan eydr sma'il Beg'e: "Hey begm!
Nin kaarsn kim bu vilayetn halk cemi'i iitdiler kim ge
len Kzl Ahmed' dr, bu vilayet an beglediler ve her sipahi
kim geldi gir milkinde ve tmarnda

mukarrer o ld. imdi sen bu

bir hisar-la ne kadar turasn kim padiah-la mnaza'a [207b]


idesin." dir. "Ve bu ehrn limonn dah elnden aldlar."
sma'il Beg dah Mahmud Paa'ya eydr: "Ben padiah
dan korkarn kim beni ve benro oglancuklarum helak ide,
dirin." didi.
Mahmud Paa eydr: "Haa kim padiahumuzun bunun
gibi fikri ola." didi.
El-hasl- kelam, Mahmud Paa sma'il Beg'i inandurd ve
hem kendnn haslarndan ne kadar mal hasl olursa dah
ziyade tirnarlar vireler ve kend ne yiri dilerse ol arada ti
mar vireler. sma'il Beg dah inanup 'ahd u peyman-la ka-

506

evriyaz: Haza Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

bul itdi. Paa gelp hnkara habar ne-y-ise bildrdi. Padi


ah dah gp geldi, hisara kar kond. sma'il Beg hisar
dan kd, hnkara

geldi, elin pmek istedi. [208a] Hnkar

eydr: "Sen benm ulu karndaumsn. Reva ndur kim


elm pesin." didi, pmege komad.
El-hasl- kelam, hnkar hisara girdi ve her ne kim mura
ddur an tahsil itdi. Andan sonra sma'il Beg dah Dreka
ni'ye vard. Ve cemi' ta'allukatn getrdi ve ogl Hasan
Beg'i hnkar-la gndrdi. Padiah dah Kastoman hisar
na ve Ayafni hisarna ve Sinab' a dah hnkar kend kulla
rndan kod. Ve cemi' vilayetfi. 'askeri cem' olund, Kzl
Ahmed' e kodlar.

S'AL.- Hasan Beg seferde kimn-ile yridi dirsefi.,


CEVAB.- Hnkar afta Bol sancagn virdi, kend sanca
gla yrdi.
Nazn
Bir iki gn olan cihana kalma

Ziyandur sevgsi ziyana kalma [208b]


Senfi. adufi. flan sylenr ancak
Hernin bir szdr ol flana kalma
Yalandur da'vas gler yzne
ivesi pr yalandur szine kalma
Velehu eydan
Bildn mi cihan kimselere ne'yledi nitdi

Gldi yzine bir iki gn aldad yitdi [138]

Uurd an sahraya o hrs u hevesden


Gaflet tuzagn kurm-d tiz an tutd
Girdi bu cihan bagna kim bir glin ala
Haner gibi dikeni gr canna batd
Her nesneyi kim kendnfi. o sand cihanda
Kim sanu-m ancak anun gayrs gitdi
'Aki hayal atma sen binme cihanda
Kim bindi-y-ise gr an kim ahr n'itdi [209a]

507

Ak Paazade 1

Osmanoullar'nn Tarihi

BAB [1 33]
An beyan ider kim sma'fl Beg Drekani'de
esbabn cem' itdkden sonra ne yire vard.
Ve cemi'i maln ve oglanlarn ve kzlarn kend tavariar
na ykletdi, veziri ehabeddin Aga'y bile ald ve cemi'i
kullarn bile alup Bursa vilayetinde Yifiiehr'e geldi. Zira
hnkardan Yifiiehr'i ve Eynegli ve Yarhisar' dilemi-idi,
hnkar dah virmi-idi. sma'il Beg dah Yifiiehr' e gelp
mtemekkin olm-d.

S' AL.- Bu Karamanogl Engri'ye geldi dimidfi. Hi


afilmad, dirsefi ya kancaru gitdi?
CEVAB.- Ol vakt kim hnkara geldi, hnkar an hil'atle
di, gir atasna gndrdi.
Bir dah eytanet-i Karaman [209b] beyan ider. Hnkar
Koylhisar vilayetine varcak Karamanogl, sma'il Beg'e
adam gndrdi kim: "Dn hey tekr kul! Yiniehr'e var
ma." didi kim "'Osmanogl'nufi fursatn bulduk." didi. "Bu
tarafdan biz hareket idelm. 'Osmanogln ara yirden gtre
lm. Ben safia mu'in." didi. Ol tarafdan dah Hasan Beg'e
habar gnderelm. O da hareket itsn." didi. "Gir sen de
vilayetfie var." didi.
CEVAB.- sma'il Beg eydr Karamanogl'na: "Bu senfi
szfi Mslmanlga sgar sz degldr. Bu sze mnafk
lk dirler. Bir gazi padiah gazaya gideyorur. Biz an yoln
dan komak islama der i degldr. Hassa kim hd
kal'alarnda ol [209b] padiahufi kullar dah oturyorurken
ve hem memleket dah karndaum Ahmed elindedr."
Bu tarafda Karamanogl melf:l, magbf:n old.
Nazm
Didiler ahmak u mecnf:ndur ol er
ki nesneyi kim ol heves ider
Biri gemi ola giden ho gitdi
Biri muhal olan turmaz umar

508

evriyaz: H8.za Menakb u Tevarih-i Al-i Osman

BAB [134]
Muhammed Han- Gazi Koylhisar'
ne suret-ile feth itdi ve hem n'olm-d.
Sultan Muhammed Koylhisar' a varmadn anun bir begi
var-d; Hseyin Beg dirler-idi. An Uzun Hasan alnadn ol
Hseyin Beg bir gn avlayu sahraya km-d. [210b] Na
gah Uzun Hasan bum sahrada karvam, hisarna gtrmi.
Naar Hseyin Beg dah [139] hisarn teslim eylemi.
Hnkar iitmi kim Uzun Hasan Koylhisar' alm, hn
kar dah Rumili Beglerbegisi Hamza Beg' e buyurm, leker
virmi ve ilden 'azab dah srp "Koylhisar'un zerine
var, cehd eyle kim hisar feth idesin." didi. "Ve eger feth ol
mayacak olursa vilayatndag kylerini urasn, ykasn, ya
kasn; ta kim nie zamanlar ma'mur olmaga yaramaya."
Bu buyrug hnkardan Hamza Beg iidicek Hamza Beg da
h leker cem' idp hisaruf zerine vard. Bir nice gn 'acayib
cenkler olund. Ahir'l-emr grdiler kim hisar feth

[21 1ab]

olunmaz, amma il oturur, hisar kadlar hernan vilayetini talan


itdiler. Nagah bir nie 'azablar bir rneni kyine varurlar, bir
nie rneni karsn ve kocasn bulurlar, yagmalarlar. Bu kar
lar-lan kocalara na-meru' i ilerler. Bu 'azab ta'ifesi gayet
mhmellikler eyler. Ahir bu rneni keileri varurlar, Uzun
Hasan' a ikayet iderler kim: "Evvelki begmz zamannda
bunun gibi murdarlklar bize vaki' olmayd; ve hem padia
humuz dah za'if-idi. mdi senf gibi 'azametl padiah za
mannda karlaromuza ve kocalarumuza bunun gibi mhmel
haller vaki' old." li urdukdan sofua Hamza Beg kend vila
yetlerine geldi ve bu kssanun [21 1 b] zerine bir nie yl gedi.
Sultan Muhammed Han- Gazi Sinab'a vilayetine varup
feth itdkden sonra vard, Koylhisar'un zerine ddi. Her
tarafdan toplar kurd. Birka top kim hisara toknd, heman
dem hisar halknun 'akl ad. Hisar teslim itdiler. Padiah
emr itdi, hisar zabt idp iine kendnn kullarn kod.

S' AL.- Diseler kim iy dervi! Bu 'azablar bunun gibi


na-meru' hareketi n'in itdiler. Bu Al-i 'Osman lekerine
layk degl-idi.

509

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

CEVAB.- Bu Al-i 'Osmanufi lekeri gruh gr1hdur.


Ya'ni on iki snf lekerdr. Her gr1h bir kavme mahsus
dur. Bu 'azab ta'ifesi her vilayete kim varsalar bunlara yasak
yokdur; anufin kim bunlar padiahufi 'ulufesi-y-ile varur
lar. Her yire kim varsalar kend padiahlarna hile ve bed
bahtlk iden kavmieri kend muradlarnca incidrler, ta kim
Al-i 'Osman vardug iklim padiaha muti' ve mnkad olalar.
Nazm
Cihanda ne ola kim olmamdur
Yu kulak iidp gz grmemidr
Bu insan kim ider hayr u erden
Ne ola ol kim insan gelmemidr
Yavuz iden hayvandan edna
Diniidi ''bel adall" m olmamdur
Ve hem bil bu 'azab kim ne gruhdur
Nie aylar yzini yumamdur [212b], [1 40]

BAB [1 35]
An beyan ider kim Sultan Muhammed Han- Gazi
Tarabuzon'a ne suret-ilen vard ve hem ne vech-ile feth itdi.
Kaan kim Koylhisar' feth idicek Erzincan tarafna yrdi,
bu tarafdan Uzun Hasan dah kend anasn ve imikezek
Beg'i eyh Krt Hasan' anasna koup Sultan Muhammed
Han' a gndrdi ililige. Bulgar tag yanna kim vardlar,
anda buldlar. Be-gayet yah armagan getrdi. Padiah
dah armaganlarn ald. Be-gayet ey ta'zimler itdi. Ve
Uzun Hasan anas Sara Hatun' ana idindi ve Krt eyh Ha
san'a baba didi. Bu ikisin alup Tarabuzon'a bile gitdt Bul
gar tagna kim kdlar, Tarabuzon'a iner oldlar. [213a] Pa
diah ol tagufi ekserin piyade yrdi.
El-hasl- kelam, vardlar Tarabuzon zerine indiler. Bu
Uzun Hasan'un anasn bile alup indi. Dndi Sultan Mu
hammed' e Sara Hatun, eydr: "Hey ogul! Bir Tarabuzon-

51 0

evriyaz: Hi'zi Menikb

Tevirih-i Al-i Osman

n bunca zahmetler nin ekersin." didi. Padiah cevab


virdi kim "Ana! Bu ben ekdgm zahmetler din yolnadur
kim yarn kyamet gninde -amenna bihi ve tasaddakna
hacil olanlardan olmayavuz. Zira bizm elmzde slam
klc vardur ve ger biz bu zahmetleri ihtiyar itmesevz bi
ze gazi dimek layk olmaz." didi.
Hisarun zerine kim indiler Hatun Tarabuzon' hnkardan
dilek itdi kim: "Bu benm gelinme ta'allukdur." didi. Hn
kar dah bunlara hi bir veeh-ilen [213b] cevab virmedi ta de
nizden Sinab'dag gemiler gelince. Hernan kim gemiler gelp
yitidi, cenge baladlar. Kurudan ve denizden ceng olund.
Hisardan eman dilediler ve illa darb- dest-ile feth olund.
nkim Tarabuzon alnd, ol kim padiaha layk nesne
dr, an padiah hazinesine getrdiler. Tekrini, beglerini
ve nie yarar adamlarn gemilere koydlar. Ve gaziler dah
vilayetinn nie yirlerini urmlar-d, o gaziler dah toyum
almlard. Bu hisardan kan teberrklerden Hasan Beg'n
anasna dah hayli nesneler virdiler, an ta'zim-ilen gir vi
layetine gndrdiler.
Padiah evvelden kanun kim idegelmi-idi her hisara, bu
Tarabuzon'a [21 4a] dah anun gibi itdiler. inde mescid ve
medrese olund. Ehl-i slam evlerin srp getrdiler; bu ka
firlern hali kalan evlerini gelen Mslmanlara milklige
virdiler. Hisar muhkem berkitdiler.
Andan padiah dah gelp Sonsa'ya [Sunsa] kd. Kzl
Ahmed'e Rumili'nde tirnar virdi. Kastoman vilayetini padi
ah kend kullarna virdi. Kzl Ahmed destUr diledi hnkar
dan: "Varayum Bal'dan evmi divrp hazr ideyin. Dev
letl hnkar gelince hnkar-la Rumili'ne bile geeym." di
di. DestUr virdiler. Bal'ya geldi. Hernan gn gicesile kald.
Dnle Karaman yoln eline ald; srdi, vard, Karaman'a k
d. Karaman [214b] ogl harlk virdi. Amma kendyi kabul it
medi. Andan vard, Uzun Hasan'a [141] gitdi. Anun

yannda

nie zamanlar old, ta devr-i Sultan Bayezid gelince.

S'AL.- Ya bu sma'il Beg Rumili'ne gemesine sebeb


ne old?

CEVAB.- Kzl Ahmed kim kad, padiah bum dah kaa

51 1

Ak Paazade

1 Osmanoullar'nn Tarihi

diy ihtiyat itdi, Yiniehir'den grp Filibe'ye getrtdi, ta


lince huzur-la Filibe' de mtemekkin o ld. Ahir ecel-i m
semmasla daru'l-bekaya vasl old.
Nazm
Bir seferde vilayet feth iden sultan budur
Kayinatda lutf u ihsan bedl iden sultan budur
Mazhar- ltf v kahr Hak bu ham eyledi
Feth iden iklimiere 'adli iden sultan budur [215a]
Bil bu Al-i 'Osman ire her gelen artuk gelr
Bil bu devran ire kim artuk olan sultan budur
Bu fetihlern ve bu maceralarun tarihi hicretn sekiz yz
altm biinde vaki' old, Sultan Muhammed Han elinde.

BAB [1 36]
An beyan ider kim Sultan Muhammed Han- Gazi
flak'a ne suret-ile gedi ve hem anda n'eyledi.
mdi iy 'aziz! Ol dem kim seferden geldi stanbol'a, bu ta
rafda shak Paa'y dah Rumili'ne komlar-d, shak Paa
dah sonra stanbol' a geldi. Etrafun ilileri gelmege bala
d. flak beginden ili geldi. lisine ili kodlar. flak begi
ni kapya kgrdlar. li vard, risaletini flak begine yiti
drdi. Varan iliye cevab [215b] virdi kim: "Bu benm vila
yetm bana togr degllerdr. Eger ben memleketmden
kup anda varursam ngrz'i getrrler, bu vilayeti ana
virrler. Ve illa padiahdan mizm budur kim u begle
rinden birini ber su kenarna gndre. Ol gelen u begi bu
vilayeti bekleye, ben devletl sultanumun iigine yz sri
yvaram." didi.
Hnkar da bunun szine i'timad idp ubeglerinden a
krcba Hamza Beg'i gndrdi; hayli Mslm