You are on page 1of 162

Ceylan Yaynclk

Birant Esinolu
Dinlerin Gizemi
nceleme/ Aratrma
Ceylan Yaynclk : 11
1.Bask, Ekim '96
T Haklan Sakldr
ISBN 9?5-&11O-1O-1
yayma hazrlayan /redaksiyon
Diyalektik Aratrma
Kapak
can Sapan
bask ve teknik hazrlk
Ceylan Mat.
Ceylan Yaynclk Matbaaclk ve Datm Ltd. ti.
Abyk Deirmeni Sok. Kapaas Han No: J5/&-9
J4OOSultanahmet - stanbul
Tel: (O 212)5170 &1-&2 Fax: (O212)517J612
Birant s|no|u
DinIcrinGizcmi
CEYLAN YAYINCILIK
iiNDEKi LER
0osoz===++=+++=.==+=.+=.=+===.==++===+=&+=.&.==+&+=&===+=+=+=+=.=+=.+==..=.==.=+.=..==.&=..=++.==.=+==+= 7
Mto| o] | Tas o|f| 0zer| oe==&===&===&+&+&==+===&=++==+=&===+=+=+===+=+&+=.======+..=+..=.+=.+.+=.=+=. 9
Kutsa| K| tap| ardaKuroao |fsaoes| ======+===..=.=.==+.==.+++..=.+ ..=+. 11
Tao r Tao m 0zer| oe=+=+=+=+&+++++++==+===+++=+++++&+==+=+=+===++=====+-+..=+..=++.=..+====.+++.=.== l 5
KomuoTeme| | ==+.==++=+.+===++++===.=&==++=.+..==+=======+==+=++==+=++===+===+=.==+++=++=+=+&.=+++ l 6
C| ose| asakve kuh Soyut|amas =+=+====+===++=.===.=+.++. ..+..+=+&=.+=.......= l 8
kuhuo 0| umsuz| u u1ar| hse| Seruveo| oe a| amas

+.==.= 2 4
| o| erce | | kCem| ve | | kKuroao+++.+=+=+++++===+==+====+=+=+====+&+=++=++= 2 7
| | k1aor | arKad od +=+=+&+=+&++====++=+1==+=+====.===+==+=====+++===.======..++. ..+.=..=.==+ 2 9
Taor | ara | osaoKuroao |tme=+==+=++++==+=+=====++=+++=+=+++====++==.++=.==+.++..+.=+.==++ 3 2
0rtaaroar| k. Kutsa| oKef| +=++++=+=========+==+++.====+===+=+.++.++++..=+.===++=++ 44
ukar aroar| k: Keot0| o| er|Taor | ar +=+++++=======+++++=+.=++==+++=.==.== 54
1ekTaor | 0| o| ereCe| te0rtadou' ouoko| u~...~~.....~.....~ 66
Tek1aor c | aCerekC| r| | m. | orah| m|eygamoer ++++=.+= 70
1evrat' o m| te| | | ===++==+=+=+=+==+=====+=.++=++====.===+.===+++&&=+...=+===+===++=.+=++==+++=+==+++=++=++ 77
ur| st| yao| kve0r] | oa| 0| o ++=+==+==++=++==+=======+=+++=&=====+=..=.+.===.=+++=+====++=+=+= 82
ayram 0zer| oe|reudveT. 0urs uouo|| et| r| | er|

.............. 85
arat | |fsaoes| =+======++==+===++=++++====+=+&=+=++======+==&==+====++=++=+.++.+..===.==.=..===== 94
arat | oKozm| ko| umu=+==+==+====+++++==+====&==+&+++=+=+.====+======.=.=...=...= 98
SuS| mgese| | || o| oayg o| ve akaSeoep| er+=+&===.+=+== 1 05
arat | ol osaoa| | | k| o o| umu
| osao oarat | veamuruo ko| u=+=++===+&=.+&+===+=+==+=+=+=+++=+===++===+=== 1 08
Ademve uavva=======+.==+a++==+=+======+.+++. , ...................................................... ; ....... 1 1 2
arat | ta" KaourgaSoruou+&+==+=+=+=+=.&.=.=.+&=+...=+&+&=&==+&===+=+&+=+===++++==++.==+ 1 1 6
arat | ta"Ceo oetSoruou +=+====+.+=+=++&+=+===u===&+..&=.=.=.+====+==.+===+=+.==+=++===+ 1 1 7
arat | ta"uay rve erAac "&+=+&+==.==+=++===+=+=+.+=+=+=======+&==+===+=++=.++.+=+ 1 1 9
arat | o SoouKa| o (Kao| | )ve uao| | &=======+====++=+=: ....................... 122
1ar| h 0oces| odeo1ar| heC| r| ve| ra o
|s| ko| o] | s| 0| arakarat | +=+.===+=+&+=+&==+&==+=.+=+=+=+=+.== .=+===+&===.+==.=+===+===+=+=+ 127
1uf
a
o |fsaoes| =====+=+==.+=====++===+=+++=+. , ......... : ...............
:
......................................... 1 34
Aot| k1ar| hte| | k"ozu| ma 0roek| er| .+=++==+=+===+======+==++.==+=+======+== 1 42
aroaruygare| | k| s| +++=.=++===+==.+&+=======&.=+.+=+&=++====+==&==+=+==.==+=+==+===..==+=+======.= 1 43
| | kTufao| ar==+==+=+=+====+=====+++======++=+===+=+==&==+=&+===+=+=+====+=+===+===+=+=+=+=+===+=&=++=++=+++=+=+===+= 1 45
1ufao oSoou| ar =+=+=+.+=+=+=+======+=+===+&+=+======++======+===+.==++==+=.===&=++======++=++==+=++++=+=+ 15 3
1uf
a
o| ar o |vreose| | | | +=+=+==++.++=====+==&++===+=====&=======+.=++=.===+==+==++==++.+=+=++==+=++=== 15 6
Kayoaka=+=+===++=+=+++.==+=+=+=+=+=+++++==+=+===+=++=+===+====+=.=+===+=++=&===&===+=+=======+++=+=+=+==+= 1 5 8-1 60
ON 5O2
"SAIS" deki tanra heykelinde pek muammal olan u yazt
bulunur; OLMU OLANIN HEPSi, OLANIN HEPSi, OLACAK OLANIN
HEPSi BENiM VE HiBiR LML iMDiYE KADAR PEEM!
KALDIRMADI" (Plutarch, lss ve Osrs'e dair -Msrl tanr ve tanra
Olaanst masallardan)
Tanra'nn binlerce yl ncesinden yapt bu ary yantla
maya alyorum: "PEEYi KALDIRMAK!"
Bu arya benden nce. belki binlerce "lml" ses vermi ola
bilir, ama bana yle geliyor ki "PEE" hala yerli yerinde durmak
tadr.
insanln dalnda oktan olgunlap snfsz bir dnyann
eiine geldii, iinde yaadmz a, kendinden nceki alar
dan kurtulamyor. Verili bir refah ngren gei, gemi alarn
ideolojik artklarndan ve tutsaklndan da kurtulamyor.
insanolu tarihsel servenine komnden yola karak
balamt. On bin yla yakn bir zaman ieren kanl ve acl
serveninde, komn nce snflara bld. imdi byyen, glob
alleen dnya pazarnda tek tek kiilere dek paralayarak son tra
jik servenini yayor.
Bu traik servenin bir yan "ruhsuzlatrlan koullarn ruhu
olarak din"in kiilerin znel yaamnda, gnlk bilincinde
yaamaya devam ediidir. Oysa son serven, muazzam bir kltr
devrimini baarmadka insan gerekten insan (snfsz insan),
zgr, yaratc ve sahip olmay "olmaklatran" insan olamaya
caktr.
Kltr devrimi ise kendi tarihini yazan ve yazd gibi yaayan
yine insanlar tarafndan baarlacaktr. insanln evrensel kltr
birikimi bunu baarmak iin yeterlidir.
7
Bu balamda, hem insanlk tarihine hem dinler-dnceler tari
hinin bir blmne girerek bundan sonra ortaya konacak btn
lkl abalara bir katk yapmak istedim. Bu yzden alma "snfla
maya giri" (zellikle mitolojiyi snflamaya giri) ve bir tartma
platformu olmaktan te bir iddia tamamaktadr.
Elinizdeki kitabn kurgusu udur;
1 Kurban efsanesi iinde maddi ve entellektel sreci en
bandan itibaren zetlemek,
2 Yaratl efsanesinde, elde edilen bilgileri bir mitos zm
leme-ye dndrmek,
3- Tufan efsanesi iinde de ksmen ayn tezleri kk rnekler
le tekrarlayp efsane zmlemesini bitirmek, eklinde gerek
lemitir.
Efsane zmlemek, tarih bili mi iinde sentez olmu btn
sosyal bilimlerin ibirliini gerektirir. Bu erevede konu, arkeolo
jinin ve antro- polojinin son bulgularndan felsefi, ekonomik,
sosyal ve ksmen de psikolojik (zellikle psikanalitik) boyutlarna
ve dile kadar birok ynyle ele alnmaya allmtr. Ortaya kan
eyin eklektik bir yap olmaktan uzak, "sentetik" bir yaklama
vardn umuyorum.
Kitap bunun tesinde Din nedir? Tek Tanrl dinlere nasl
varlmtr? Kurban olaynn sebebi ve binlerce yldr uygulan
masnn altnda hangi nedenleri aramak gerekir? insan neden
amurdan yaratlmtr? Cennet neresidir? Hawa neden ve niin
kandrlmtr? Adem neden Havva'y kaburgalarndan karmtr?
Tufan olmu mudur? Olmusa nerede ve nasl olmutur? Tufana
yol aan sebepler nelerdir? vb. gibi onlarca ve hatta yzlerce
merak edilen sorunun sanrm hibir yerde rastlanmayacak
yantlarn da iermektedir.
Yararl olaca inancyla ...
8irntrinoIu
8
MiTOLOJi TASNi Fi ZERi NE
Mitol ojinin Konumu
\
Cet| | m| zyuzy | akadar | osaoo| | | mc| | er| oou m| to| o] |
| er| | osao| o"oas| t| | k| er| veouda|a| k| ar o| arake| ea| ma
ko|ayc | | | ode ou| uouyor| ard . u aama, arat rma| ar,
yeo| ou| u| arvetar| ho| | | m| er| o| oge| | | m| | | eger| deo rak | sa
o| | eha| a.
"Her dnr efsanede kendisine en yakn olan eyleri
bulmaktayd. eitli okullar, temelde efsanenin byl
aynasnda yalnzca kendi yzlerini grdler. Dilbilimci/er
onda bir szckler ve adlar dnyas; efsaneci ilkel bir
felsefe; ruh hekimi ise ok karmak ve ilgin bir evrotik
olay buldu."
(Devlet Efsanesi E. Cassier sf. 22)
M|to| o]| | eruzer| oeozamaodaoouzamaoakadarokadar
ok eyyaz | d | z| | d| k| oeredeyse ouo| ar tak|p etmeko| | e
| mkaos z| at . |ek| m|to| o]| ao| a | d m ? uay r. Aks| oe,
ao| a | acakyerde dahaokkafa kargaas oakuroao g| tt| .
uoku| oka| | zeo| muo| | | mse| a| ma| aroutuoo| | | m| er| o
seotez| y| e o| umu tar| h o| | | m| o| saosur etmeye devam
ed| yor| ard . 0| | o| | | mc| , ps| kaoa| | st, d| otar| h| s| , aotropo| og
9
vo. | er| hep m| to|o] |y| keod| dar s o r|ar | | oe gomerek
ao| a | maz k | d |ar, uste| | kmaterya| | st o| | | mao| ay oa pr| m
vermemek ve tar| h| o| duuodao f
a
rk| gostermek ad oa
ouo| uk|am| to| o] | o| ooe o|duuou, oas | o| utuuouve oe
| e yarad o kavratacak ao|ay o| r suru | af ka|aoa|
aras odayokederek.
Mitolojinin z ve Metodoloji
0ysa m| to| o] | |er oaka oakao| ay|ar ao| atyorgoruose|
er de o| ro| r| er| odeo kopuko| mayaotar| hse| gerek| | k| erd| r.
uoku | osaa | k | ster kao| | e| er, a| ret| er, uygar| k|ar, | sterse
u| us| ar ek| | ode para| aom o| suo as| a gerek o| r oo| uo
mu| uk| |odede| | d| r.
| osao| o madd| uret| m tar| h| ode o| duu g| o| | deo| o] | k,
eote| | ektue| tar| o| ode de o| r outuo| uk ve s urek| | | | kvard r.
o| uome ve o| r| eme sure k| | z dd oa at| ayarak | | er| eyeo
d| ya| ekt| k o| rsuret| r. u yuzdeo tar| hse| aamao o uya
da ou ao o o e| e a| omas as| a tek oa oa keod| gerek| | |
| | ode oaar | amaz. M| to| o] | | er uzer| oe yurutu| eo o| r aoa
hereyde o| duuodao daha faz| a ooy| ed| r. |r oa| ka a|t
o| du sgn | ao oas| t o| r masa| _a da m| t| o o| | e
arat r | d oda evreose| | osao| k e r e | oe oa | aod
emeo goru| ecekt| r. |er herhaog| o| r | osaoc | o| ay g| |
[
| to
|
o] | de top| umsa| ve tar| hse| | | | k| | er | | ode ve uret| c|
gu| era sodaoe| ea| omazsaao| a | mazoas | t| | k| eryada
speku|asyoo| aro| arakka| mayadevamedecekt| r.
|fsaoe| er | osao o varo| ao gerek| | | o| ak o o| r a| aoda
yeo| deo kurar| ar. 0o| ar, a| t o| duu ha| k o (as | oda o
aamadak| | osao| o) ekooom| k, sosya| ve ps| ko| o] | k
gerek| | | o| yaos tmak|a ka| maz, var| k | lode k| o| r| | | o
duygusa| sez| | o| de yaos t r|ar. Komuoa| var| o maoev|
o| r| | | , d| | se| aktr m , ge| eoek| er| , aoayasas ve d| o| d| r| er.
10
|fsaoe| er, ayo zamaoda | osaoog| uouo ocuk| uu, keod| o
deo soorak| | deo| o]| | er| o, d| o| er| ovo. o| o| | koroe| g| r| eju
yuzdeo m|to| o] | taso| goruoduu kadar ko| ay, uzer| ode
durmaya demez o| r aoa ya da s rf o| | | mse| o| r hoo|
say | amaz. Ya| ozca | deo| o] | yarat m o o | | koroe| o| mak| a
o| | e uzer| ode duru| may hakeder| er.
uoa kar | k | osao| k, da|arca ma| zeme y d odao

seotet| k o| r m|to| |] | taso|f|yapmaky| oedezor| uk karmak


tad r. Aocakouzor| ukoedeo|y| eo| ay oozum| eomes| oeo| r
yer| odeo oa|amamak, a| ao yukar da oe| | rtt| | m| z o| | | m
sat c | ar oa ve s peku| asyoo| ara o rakmak ao| am oa
ge| eo| | | r. uyuzdeo kutsa| masa| | ar o eo oa odage| eove
tek taor | d| o| er| o tap o m| ar oda yaamaya devam edeo
kuroaoefsaoes| | | ekoouya o| rg| r| yapmaydeo|yorum. u
a| ma o| ryaoy| a m|to| o] |y| ozum| emeye oroek yaratma
aoas o| mak| ao| r| | kted| eryaoy| ada| deo| o] | | er| o uret| m
mekao| zma| ar o o ortaya koouuoa, eote| | ektue| tar| h| o eo
esk| gem|| odeo, ge| ece| om| t| er| o| oyarat | s ure| er| o| o
| | k oroek| er| o| ortaya koymaya kadar geo| o| r a| aoda
| | er| eyecekt| r. Ceo| perspekt| f| oe rameo a| mao o y| oe
de o| rg| r| o| te| | | ta d uoutu| mama| d r.
KUTSAL KiTAPLARDA KURBAN EFSANESi
Tek taor | d| o| erde kuroao m|to| o]| s| | orah| m peygam
oeredayaod r | r. oko| | | oeo kutsa| masa| , Tevrat' oTekv|o
oo| umuodeve Kur'ao' oSaffatsures| odeao| at mou| mutur .
_| oc| | 'de | se o| | | od| | g| o| o| r kuroao mjtjne rstlanma
uokuloc| | s ece| sa' o ooa odaogeeo| er| h| ka eederve
d| er koou| arda es a te evrat'a) atfta ou| uour. Aocak
| oc| |'de o| r kuroao m| t| o| o ou| uomamas a| mao o geoe|
ak ve kapsam a s odao h| o| r ooem ta maz. uoku
m|to| o] | a| mam hereydeo ooce o| | me, | fade ed| | m|
o| aoade| | , oze| | | k| o o| ra| mad r.
11
8u oedeo| e| fade ed| | m| o| aoaoavurum, yaayao efsa
oeo| o o| r kez daha ao msat | mas ve "|| | cooducte ur (yo|
goster| c| )o| arakku| | ao |acako| mas odao kayoak| ao r.
|fsaoe, Kur'ao' o Saat s ures| ode oy|e |Dde ed| | m| t | r.
"kaoo| m ! 8aoa| y| | erdeoo| acako| r ocukver d| yeya|vard .
8| zdeooayumuak huy| uo| r o| aomu]de| ed| k. occkkeo
d| s| o| o yao s ra yurumeye oa| ay oca . |y ou| cuum !
0orusu oeo uykuda seo| ooaz| ad m goruyorum, o| r
duuooeders| oded|?ded| "|yoaoac m! Ne | | eemro| uo
duosa yap, A| | ao d| |erse saoredeo| erdeo o| duumu gore
ceks| o' ded| . oy| ece | k| s| de A| | ao'a tes| | m|yet goster| p,
oaoas o| uoua| o uzer| oeyat r oca| z|y| orahl m! kuyay
gerekyapt o , | te o| z |y| davraoao| ar ooy| ece mukafat
| aod r r z. ' d| ye ses| eod| k. 0orusu ou apa k o| r deoeme
| d| . 0oaf|dye o| arako| rkuroao| kverd| k . . . .
0oa|y| | erdeoo| ao| s hak' peygamoero| arakmu]de| ed| k.
(Kur'aoSaffat sures| 100-11 2)
Ayo o| aya | | | k| oao| at mTevrat'taoy| ed| r.
"Ve bu eylerden sonra, vaki oldu ki, Allah lbrahim'i
deneyip ona dedi: Ey lbrahim: ve o: ite ben dedi. Ve dedi:
imdi olunu, sevdiin biricik olunu, lshak' al ve Moriya
diyarna git ve orada sana sylediim dalarn biri zerinde
onu yaklan kurban olarak takdim et. Ve lbrahim sabahleyin
erkenden kalkt ve eeine palan vurdu ve kendisiyle
beraber uaklarndan ikisini ve olu lshak' ald ve yaklan
kurban odunlarn yard, ve kalkp Al/ahn kendisine syle
mi olduu yere gitti. lbrahim nc gnde gzlerini
kaldmp uzaktan o yeri grd. Ve lbrahim uaklarna dedi:
Siz burada eekle beraber kaln ve ben ocukla beraber
oraya gideceim; ve secde edip yannza dneriz. Ve lbrahim
yaklan kurban odunlarn alp olu lshak'a ykletti; ve atei
ba kendi elinde tad ve onlarn ikisi birlikte gittiler . . . Ve
12
Allahn kendisine emi olduu yere vardlar; ve lbrahim
orada bir mezbah yapt ve odun/art dizdi ve olu lshak'
balayp onu mezbah zerine odunlarn stne koydu
.
Ve
lbrahim elini uzatt ve olunu boazlamak iin ba ald.
Ve RABBIN melei gklerden ona amp dedi: lbrahim,
lbrahim; ve: ite ben, dedi. Ve dedi. Elini ocuuna uzatma
ve ona birey yapma; nk imdi bildim ki sen Al/ahtan
korkuyorsun ve kendi biricik olunu benden esirgemedin.
Ve lbrahim gzlerini kaldrtp grd: ve ite arkasnda bir
ko alllk:a bovnuzlarndan tutulmutu; ve lbrahim gidip
kou ald ve olunun yerine onu yaklan kurban olarak
takdimtti
.
" (evrat, Tekvin Bl. Bab 22- 1/ 1 4)

Cor0| duu gl o| kutsa| masa| he m Tevrat'ta hem


Kur'ao'da` kuukfzrk| | k| ar o| r yaoa

o rak | rsa hemeo


hemeo zyod r. Kur' aoda kuroao edl | ecek ocuuo k| m
o| duuoe| l rtl | mem| , ao | aosuredesadece | s hak' apeygam
oer| | kmu[de|emek|eyet| ol | ml t| r. am| oao )q da
kuroao ed| | ecekocuuo | sha| de ul0uu
ed| | lr.
.
|saseo kuroao o | sma| | ya da | s hak o| mas ok ooem| |
del | se de, ou fark| | k Kur'ao' o | orah| m ge| eoel oe, yao|
ge| eoe| o or] l oa| | oe dayaomas oa ve ou yuzdeo
kat ks z| oa kar | k, dl er| o| o tefecl oez| rgao| o yaz
ooz tahtas oaevrl | | p, m|tos| ar oo| | eters| oedoodcru| mu
o| mas odaokayoak| ao r.| orah| mge| eoe| aa oaroar| o
soouoda heouz aoae rk| | yaam o | z| er| o| o taze o| duu,
ataerk| | s | stem| o outuo a r| y| aegemeoo| mad , ge|
aamas odak| o| r dooem| kar |ar. 0o| ay sy| a | orahl m' | o
kar s Sara' o o "aoahao o| arak a r oasmas ve | orahl m' l o
car|yes| uacer' deo doao | sma| | ' | kuroao etmeye | orah| m' |
| koaetmes| dahagereeyak oo| ro| as | kt r.Ayrca| sma| | ,
| orah| m' | o ko| es| uacer' deo o| ma | | k ocuu o| duuoa ve
Tar| h ooces| ode"| k| cl | er| oadaomas oah| rast| amad oa
13
gore, | smal | ' | okurbaoedl | mesl dahaokgereeuyar. uer
zamao tar|adao kao l | k uruo, l | k doao hayvao taorya
armaao edl | | rkl oodaosoorakl uruo| eroo| o| suo. uyuz
deo| shak' okuroaoedl | mekl sted| | oel | | k| okaoyao| t r.
Aradao geeo yuzy | | ar | | ode ku| aktao ku| aa aktar m o
yo| at doa| tahr| fatt r.
|akat ou uzer| ode fz| a duru| maya demeyecek o| r
koou o| duuodao ao| at m| ar o ortak oze| | | k| er| o| oem
o| r| et| r| p oem de oaose koou o| ay| ar soru| ar ek| | ode
ayrt rarakm|to| o] | ozum| emes| oeg| re| | m:
1- Kutsa| masa| dakuroaotaoryaadaomaktad r.0y| eyse
uruoa adakyap | ao Taor o o o| te| | | ve k| m| | l o| oortaya
koomas ve taor sa| surec| oa k| aomas , ortaya koou| mas
gerekeo | | k o|ayd r. Taor o| | | omedeo uruoa oedeo adak
yap | d as| a o| | | oemez. u yuzdeo yaz m zda ouradao
oa|amak gerekecekt| r k|, ouda o| z| d| o| er tar| h| oe ve
| osao| o | deo| o] | k, madd| tar| o| oegoturecekt| r. M| to|o] | y|
ozum| emek | | o ou zahmet| | yo| a g| rmekteo baka yo|
yoktur.
2- Taor ya | | k o| uou kuroao etmeye a| ao k| |
| orao| md| r. | orah| m k| md| r ve oouo peygamoer| | k s fat
oeredeoge| mekted| r?|eygamoer| | koed| r?
3- Taorya oa| aog ta u ya da ou seoeo| e (efsaoede
ruya gere| ) kuroao ed| | meye a| | ao ey "| osaod r .
Taorya| osao kuroaoed| | mes| o| oas | seoeo| oed| r?
4- |fsaoeyegore kuroaoed| | meyea| | ao| sma| | (yada
` | soak) | orah| m' | o keod| o| udur. | orah| m o| r oakas o
de| | seoedeokeod| o| uoukuroao etmekted| r?
5- | sma| | ' | o (ya da | soak'o) yer| oe gooder| | eo koyuouo
(kouo) tar| hse| oak mdao ve kooumuz oak m odao o| r
ooem| varm d r?
u soru| ar o yaot| arou| uoduuzamao, "Kuroaogokse|
o| ay o oerse| kar | daou| uomuo| acakt r. |akatd| o
se| | oao , o| r duuoce| er, o| ay| ar ve eyIem| er| o
14
z| oc| r| eo| | d| r. uo| ar o eo ustuode de Taor sa| | k vard r.
0o| ay sy| a1aor o o k| m| | | oeve o |te| | | oe | | | k| o tar| hse|
s ureceg| rmek(do| ay s y| a | deo| o] | s| o| ovem|t' | o kokeo| oe
| omek) yaz m o oa oda oe| | rtt| | m g| o| metodo| o]| k o| r
zoruo| u| uktur.
TANRISAL SRE
1aar1aom0zer|oe
"insanlar imdiye kadar kendileri hakknda ne olduk/an
ya da ne olma/art gerektii hakknda her zaman yanl
fikirlere sahip olmulardr. Tanr hakknda ki, normal insan
hakknda ki vb. tasarmlarna uygun olarak
dzenlenmilerdir. On. farn beyinlerinin rnleri olan bu
tasarmlar, ulatklar yksekliklerden insanlar egemenlik
altna alacak kadar ycelmi/erdir. Yaratclar kendi z
yaratklar nnde korkuyla eilmilerdir. " (Alman ideolo-
jisi. Marks-Engels)
-
ukar dak| sat r| arher oe kadargeouege| c| |er| o safa
duuou | er| o| o o| r | fades| o| arak | osao| ar kuruotu| ar n
f| k| r| er| o ve dogma|ar o | dare ett| | , yoo| eod| rd| | g| o| o| r
tezedayaoyorsada, | osao okeod| ozyarat o| araka| ar
ooyuoca dehet yaratm ve urat rm o| r koouya g| r|
yapmak| | o | dea| o| roet| m| emeg| o| goruouyor.
Cerekteo de | osao | , keod| yarat o| upta ou kadar
megu| etm| , uruoa kao| arakm taor f| kr| g| o| o| r f| k| r
dahayoktur.
Amayukar da oe| | rt| | d| | ek| | def| k| rgere| yaratmaz
gerekf| kr|yarat rve f| k| r

de gere| etk| | er.


|akat as | soruoudur:
| osao| k ooy| es| o| r | oao oedeo yaratt? u | oao
yaratmakta oe yarar vard ? uaog| mekao| zma| ar| ayaratt
ve ou kadar yuce| | k| ere haog| mekao| zma| ar| a kartt?
a| aog ta k| soru| ar| a yao t ou| mak | | o ou soru| ar o
yao t| ar o daou| makgerek|yor .
0oce| | k| e uou oe| | rtmem gerek| r k| , t_
15
zamaoo| r veayo eolmp t r. 0ey| myerl odeyke o uzuo
a|aroo
n
etaor veol ro kadardataor
| krl vard . uatta o| r fl | ozofuod | l y| e tao r ya
dooctcrg|pej hemen hlbIrg,tu. 8uouo | | o
yaz.ya o| r taor tao m yaparak oa| amak oemeo oemeo
| mkaos zd r.
2ateo tao m, taor f| kr| g| o| mut| ak| at r | ao ol rkategor|
o| duuoda, ouoa| ot|yadayoktur. uoku oemeooero| ay
veouaradataor y damut| akkategor| o| arakde| | , | osao| k
tar| o| o| o somut ak oda, gerek| | k| e | | | kl | er| | | ode ve
somuto| ay|ar o | deo| o]| kgorcoumuo| arakaramakgere k| r.
8u, sure| er| ool | | m| o| mak| dd| as odaou| uoaogerek ouk
| eertar| o o| | | m| o| o () metoduoada uyguodur.
Tanrmn Doumuna Kaynaklk Eden
Tari hsel Temel: Komn Temeli
| osao| o oa odao oeeo| er | k| aoa oo| cmde e| e
a| oyor. 1- 1ar| o2- Tar| oaces| .
Tar| oooces| ode gerekarkeo| o]| de gerekse s osyo| o] | de
| k| aoas o f| amaya urat | yor: Arkeo| o] | o| o |a| eo| ot| k a
ded| | a, Sosyo|o] | deaoao | | kyadavao et a o| arak,
2 - Arkeo| o] | o | o meo| | t | k a ded| | a, Sosyo| o] | de
8aroar| k()o| arakad| aod r | yor.
(*) Nkleer Tarih.fizikte atomun paralannn yeni bir aamay mutulamas gibi,
komnn ve kentin paralan kanunlarn ortaya koyan tarih biliminin yeni bir
gelimilik seviyesi ve bunun "atom"la karlatrmal adlandrl.
(**) Yabanllk (Vahet) ve Barbarlk eklinde yaplan bu snflama nl tarih ncesi
aratrmaclarndan Morgan'a aittir. Burada Barbarlk olarak belirtilen ey, asla vahi,
cana kyan insanlar tanmlamak iin kullanlan "Barbarlk" ayn ey de!ildir. Barbarlk
bir tarihsel dnem olup, esasen kelime anlamda yabancya karlk gelir. Bu
aratrmada barbar diye nitelendirilen topluluklar henz snfl toplum aamasna var
mam, komnal ilikiler iinde bulunan topluluklardr. Klasik tarih yazmnda bu
dneme baka adlar verildiai de grlmektedir; Demir aa. Tun aa vb. gibi. Fakat
yerleik anlatm Paleotonik, Neolitik gibi adlandrlmalara dayamakta olup, yazmzda
barbarlk-uygarlk eklinde yaplan tanmlama hem retim teknili, hemde sosyal
ilikiler (ilkel ortaklamac ya da snfl toplum) olma zellikleri gznne alnarak
yaplm bir snflandrmadr. Dolaysyla tarihsel maddeci anlay iinde barbar-uygar
elikileri ynnden de konular ele almak gibi yeni bir anlay iinde barndrr.
16
| oso| k yaoao | | k (vaoet) a|ar oda ya_arken tanr .~
yoktc. Ccoku | osao| ar | oka| yaam s o r| ar | | ode, scrc
ha|me yaamao o o| raz oteslode, kaoda a' | e te
czer| odeyc kse| eoo|rosya| orgg,,z(,
. .
, yor| ard .
u_lIaz|ode | osao| ar, taor g| o| so_j
yaratmako| r yaoakeod| | er| o| doadaa , oroe| aoayvao| ar
dao ay ramayacak deo| | | | ke| o| r orgct| eo| | | odeydl| er.
' osao| ar oc ada, cre;| , doao o
qorcdao ve do| ays z o| r paras o| dck' ar l | o
_ayd | .
uodao ooy| e k saca komco d| ye ad| aod raca m z oc
o| r| | kte| | k | osao_ cret| c| zorco| c orgct| eo| |o| cp,
a| arooycocaeoetk| ocret| c| gco| amo| aydaeoc
arada | de| o| o] | dedee oooem| | yer| tctmctcr.
Tcm aot | k tar| o komcoco ozc| cc tar| h| d| r. 0zgcr
o| rey| o, ozgcr o| r| | kte| | | gerek| e| oceye kadar devam
edecek o|ao ve heocz sooa e rmem| oc screc| o oa oda
(yaoao | a| arda) komcoo| rey| | ohereyd| r. | reykomco
d oda o| o| rek| | yro| amaz.

y o| rd
m oa oa sao| p o| amaz, komco sahpse sao| p o| crdc.
Yomc o| _lr, kojo| e e | t o| : ek| | de pay|a r, komco
oey| dccocr oey| yaparsa o daooc dc cocr v yapard .
losaoa ad o ,o| | e kom_vr| r, gerek| rse ad _ ger| a| rd .
aya pas | f uyum (czuv| ar o doa| etk| | er| e de| mes| )
ykaryaoao | | ktauomoSap| eos| eolr| | kte sooaerd|ysede
doao o do| ays z ve dorudao var| keodl o| komco
ek| | odedevamett| rlyordc. K sacakomco_d| .
`
Komco | | ode ougcokc g| olr>
ao| ay oo| cocyoktu. uereyherkes taraf odao d | g
| oc| cpc | | ode oaar | rd . 0rgct| eomeo| o aoa ekseo|
.. m
g . aoao o k| q o| dccoco o| | ve o| | | o
mes| o| ode oo

o| made kad oate yakma,


ate

| o

aa

17
maqaraoo oak mvt,a| ar o kar | ama| | e, e

kJ | se

av
ou| mak, yyecj|; etmek| e

ev|

| ptar| htek| (daha


dorusu tar| hpdekl) | | k ol mmeydaoa
ge| m| t| . uoa oo| uomu| uk deo| rse tar| htek| | | k oo| uou
ouydu.
Cinsel Yasak ve Ruh Soyutlamas
K saca arka p| ao o vermeye a| t m z ou dooemde
| osao o | | k top| umsa| var| k o| uu a| ad .
Ana oaoa | | e ocuklar aras odakl c| os| aomas
ouuteme| sooucu yaratt :
1- | osao o | steyeoarzu| ayao |
_
rl Te _op| umuo
koduuyasa oat mas . u, | osao o d|kt| kz| h| ose|
| er| o| ( o| | | oo| | | ot o) ve o| | l ocl odeo ayr | | ode k|
| k| oc| k| | | | | yao| ruhsez| | o| yaratt .
2- 1op| umdaouyasako top| u| uuoeoyak o odak| eo
ok| | | k| de ou| uoduu- hayvao ya dao| tk| oo se| | mes| y| e
o| uao ve top| u| uuo

ad oa oa| _d to

e m ol|o
semoo| uyaratt .
.

3- | oe ayo at ma o| | | od o oo| r oaka c| s| m| em|
totem| o| arakd| | | yaratt .
| te ouu teme| z| h| ose| sureve arkap| ao o vermeye
a| t m z sosya| o| ay| ar (oze| | | k| e | | ke| komuoa| o| r| | k)
taor f| kr| o| o eo esk| ve e o teq| ooktas n
turdu| ar.

Koououo oaz uzmao| ar ou z| h| ose| surec| o k| m| kate


gor| | er| o| seerekge| ecektek| d| ovetaor f| kr| o| oououzer
| oe oturtmaya a| m | ard r. 0roe| o . . d| o tasar m o ,
Ty|or Cao| c | a, Maret k| | | | kd o| r gu tasar m oa,
Schm| tyarat c tektaor | oaoc oa,Speocero| u| ereveata
| aratapmaya, A. Comtefet| | | | e, k. Sm|thdoad oes
oe| er| esoyda | k| oaoc oa, '+hrowa| d"hgp_ya,
Sodero| om g| z| | ve es rar | gu | oaoc oa |razer
18
ouyccc| ce , "0urkhe| m Tot eml zme dayaod r maya
a| m | ard r. (0coya| oao| ar soz| cc)
ua| ouk| oe o| r| oe de otek| te k oa oa d| o tasar m o o
t eme| | de| | d| r| er

umetaf| z| kdc cour| erzateotop| cmsa|


yaam hep z| h| ose| kategor| | er czer| oe otc rtmak e| | |
m| odeo| dc k| ar ,| osao|ar omadd| gerek| er| o| ooc z| h| ose|
kategor| | er| yaratt ve ocouo o| r scre o| dccou ao |a
mad k| ar | | o oo| oo| koocouo o| r o yao o o| r oc yao o
ek| t| rereks pekc| asyoo yapm | ard r. Screc| o cyadaoc
ye r| ode ortaya km o| r s oyut| amao o (oroe| o
cao| c | o, tote m| o, ata| ara tapmao o vo. ) soorak|
ge| | me| er| oteme| | o| o| ctcrducocsoy| emekooem| | o| r
ke| fyapmak de| |d| r. ' osao| ar haog| ekooom| kve sosya|
ko u| | ar a| t oda ya yor| ard ve oc haog| | oao ve
dc coc| ere yo| at , as | sorco ocdur. oksa ocouo
kcram| ar oa teme| a| d k| ar kategor| | erde (oaz |ar har| )
yao| | k yoktcr. Ayo co| c o| | | m adam| ar | oao yaratao
s crec| ode oaz yao| ar o | | er| oe ge| d| | g| o| a| m , d| er
faktor| er| at| ama ya da yok sayma yo| coc sem| | erd| r.
0roe| o 0crkhe| m komcoa| yaay o toteme yo| at o
oe| | rt| rkeo oedeo o| r oa ka eye de| | de ocoa yo| at o
h| a k| amam yadaa k|ayamam t r.
Cerekteodeher ey| o oas | tgordccoc| | kaamadao| | e
durcmh| deoy| ede| | d| r. uayvaoscrqodenhjg| r fark
ou| cogyan inan oas | o| up da o| r yukar
a,a
-
ayayao| mded| | mz aamaa | | er| ed|q|ve oc
| | er| emeye yo| aao faktor| er| n oe o| dcu outco tar| hse|
s cre | | oo| ducg| o| kooumczoak m odao daooem| | o| r
sorcotek| | ed| yor.
usorcocoyao t emekd| yeyao t| ao rsa, ocyaot| | ke|
eme| o oedeo ve oas | rch soyct| amas oa yo| at o
a k| amaktao uzak ve s o| r yao t o| acakt r. Top| cmsa|
yaamda emek ver| m| | | | | odek| art o doa| o|arak daha
#
w
"
| ' er| o| r s oyct| amaya yo| at dorcdcr. |asat oc ha| | y| e
o rak | rsa eks | k o| mastao kcrtc| amayacastr. cokc
soyct| ama yeteoe| eme| o ve | oo| cmcouo ge| | | m|y| e
oe| | r| eomes | oe sar o, oaka fakto| er de vard r. ' te oc
faktor| er| ooa odayckar daa k| ad mc| ose| yasa oyo|
at sooc| age| mested| r. c yasasy| oeyckar da oe| | rt
1| | m g| o| | ft_ | osao yarat m o| cp, oc oedeo| e
screc| o oa | | er| s crc| dcc g| o| rch, totem vo. ek| | ode
say | ao teor| s kategor| | erde| | , dahaokde| eo, ge| | eo
| osao | | | s| | er|ve| osao oseod| s| d| r.
|saseo screc| o oa savram metaf| z| s o| r kavramd r.
Amaheraamao| roocek| o| oczer| odeyckse| d| | , o| r ooce
k| aamao o | | | s| ve dccoce| er| o| teme| a| arak | | er| ed|
| o ec| o oa odao | t| oareo | oce| emey| sudcrmek
azoko| rzorco| c| cko| aras keod| s| o| dayatmaktad r.
0oco | | o _o oa' czer| oe oasaraktekrar| amas
geres| rse, | osa

o o ol| | oo| | | oa| t ek| | ode o| r oo| coc


yaad ve yaayao| | d| | | | o@, t@ ve oyct| a
ma| ar doao| | m| t| r. ossa oas | ve oedeo o| dcc o| | | o
meyeo yada tesadcfeo o| r rch varsay m oa c| a | d | | o
de| | .
c ooktada rch soyct| amas o o ge| | | m seyr| o| czco
czad ya ortayakoymadao ooceococoayr | maz o| r paras
o| ao d| | es sao| r g| r| yapmaktayarargorcyorcz.
osao| s eme| o yo| at
tcm | | er| eme| er| , deoey mer| ve hemeo herey| soyct o| r
depo o| t e| modes| b------- | | ode

sas| ar ve sooras|
ca araastar r. | rey| o o| | | o-o| | | oa| t ek| | odes| z| h| ose|
oo| coc co o| r sooccc o| dcc | | o, sooras| kcak| ara
| aret| erek| | odeaktar | aohereyhemsomcthemde soyct
.-
ao| am| ar ta r. 0roe| o kopes sozcccoco hem somct
o| arak | rhayvhe devesqasat g| o| soyut
erdemveyaerdems| z| | s| er| | aretetmes | g| o| .
20
0| | l o ta d ou | kl | | karakter | osao o s | mge| erduo as
|| ode | o| c cmcouo, o| | l oa| t o o, hertur| c haya| |

duo

_a
u
rctiq| o| ove tao| | t cmefsaoe| er| o omclcnio| ctcrur.
0| | , ococo| a:kalay p var| k yok ak atagoo| zmas o
| osao yaam oa sokarak h z| a | | er| eyeo o| r soyct| amaya
sooscz o| aoak| ar s coar. c yuzdeo d| | | o kooumcz
a s odaoooem| ocyuktur.
ctco oco| ara yo| aaove scre hayvao odao oaka o| r
eyo| mayao | osao k| | top| crat vetop| cm
yarat c o| r var| khaoe koydccouokef| (kl | | | | ooc | k| | |
yao o | | kao| ayao) |a| tt| r.
|akat |re cd o yasak koyuu oaoa kat| | g| o| tam
ao| am y| a uydc rma ve s peku| at| f o| r o| aya
dayaod rmam t r. uste| l kc| ose| yasa o totemeve ruhu
| ua yo| at o da zerrece farketmedeo guya ps| kaoa| | z|
tar| heve| osao| ogem| | oecygc| am t r.
K sacag| r| | o| yapmayaa| t moc ge| | me| ersooccc
| osao, rch kavram oa u| a mak| a keod| o| keod| somut
var| odao ayr duuo meye, doao o goruogu| er| o| de oc
soyctvar| oyaos mas y| aa| g | amaya oa| yorcz. u yuz
deo rch ya| o z ke od| | | ode de| | da| ar o, ta | ar o,
aa| ar o k saca her ey| o | | odek| hareket ett| r| c| faktor
o| arak goryordu. c | osao| o gem| | odek| | | k soyct
duuouo| arak| c | k(ao| m| zm)ad o a| d .
Art k ocodao soora doa ayoas odayaosyao oc ey| o
(ruhco) uyadaou ek| | deetk| | eomes| aoas oa | ayao| | | r
d| ,
"Yabam/ genellikle cansz doa srelerini nasl
grng/erin (phenomena) iinde ya da gerisinde alan
canl varlklarca meydana getirildiklerini varsayarak
aklyorsa, yaamn kendisinin grng/eri de yle aklar.
Eer bir hayvan yayor ve hareket edi-yorsa onun dnce
sine gre bu ancak iinde onu hareket ettiren kk bir
21-
hayvan olduu iindir. Hayvann iinde ki hayvan, insann
iinde ki insan ite ruh budur. Ve bir hayvann ya da bir
insann eylemi nasl bir ruhun varl ile aklanyorsa,
uyku ve lm dinlenmeside onun yokluuyla aklanr; uyku
ya da kendinden geme ruhun geici, fmse devamf
afanr; uyku ya da kendinden geme ruhun geici, lmse
devaml yokfuudur." (Altn Dal
az Avcstcra| ya| zeoc| | er| e ,aoao | | kdooem| ode s|
oo) koouao Avrupa| o| r m| syooer oy| e soy| cyor. "Sizin
sandnz gibi ben bir tek kii deif iki kiiyim. " Bunun
zerine gfdfer. "istediiniz kadar gfebifirsiniz" diye
devam etti misyoner, "bir vcudun iinde iki kii ofduunu
syf yorum size; bu sizin grdnz byk vicut; onun
iinde grf meyen kk bir vcut daha var. Byk v.cut_
lr, gmfL<J1_kvfhy9i lif r. "

Baz zencifer buna yle cevap verdi: "Evet, evet. Bizde ikiy-
iz, bizimde gsmzde kk bir vcut var." ldkten
sonra kk vcudun nereye gittii sorulduunda, bazlar
affn arkasna, bazlar denize gittiini bazlarysa
bilmedikferini syfedi. "(Keza 1 21 )Huronfar ruhun bir ba
ve vcudu, kolfar ve bacaklar ofduuna inanrlard;
ksacas insann kendisinin tam bir kk modefiydi ruh. "
(4) (Keza 1 z

"*

~"*
Ce| eoestehastao| r| osao oocrouoa, gooe| oeveayak
| ar oa r chc kamaya ka| k rsa o| ta| ara tak | s o ve
g| demes| o d| ye oa| k o| ta| ar tak | r. ( 5) ua| da ocyccc
hek| m| o| ooze| eya| ar odaoo| r| | | oycko| rkem| kt | r, kaao
ruh| ar oouo| | oedo| durcrve sah| p| er| oeger|ver| r. (6)
"Morquesanlar ruhun kamasn engelfeyerek hayatta
tutmak lmekte olan bir insann azn ve burnunu tkar
lard. Gney Amerika'da Honomamolar lmekte olan bir
insann gzlerini, azn ve burnunu kapatrlar, ruhun
dar kp ta tekiferi de gtrmesin diye. " (7}"Bir bedenin
22
ruhu doar domaz kapta kaybolmasn diye Celebesli
Alfonerler doum olmak zereyken evdeki her apkl,
hatta anahtar deliklerini bile dikkatle tkarlar. Ayn zaman
da evin iinde ki ve dnda ki btn hayvanlarn azlarn
balarlar, ilerinden biri ocuun ruhunu yutmasn diye.
Ayn nedenle evde ki herkes, hatta annenin kendisi bile
doumun bandan sonuna kadar azn kapal tutmak
zorundadr. Burunlarn neden tutmadklar sorusu ortaya
atlnca -ocuun ruhu bunlardan birine girebileceine
gre- yant u oldu: Burun deliklerinden soluk alnd g. ibi
verildii iin ruh daha bir yere yerleemeden soluk ver
meyle dar atlrda ondan." (8)
"Bombay'da uyuyan bir kimsenin yzn acaip renklerle
boyayarak ya da bir kadna bwk takarak grnmn
deitirmek onu ldrmekle bir tutulur. nk ruh
dndnde (uykuda geici olarak gezmeye kar-bn)
bedenini tanyamayacak ve kii lecektir. "(9) (Keza 1 26)
"Ruhun gidii her zaman isteyerek olmaz. Hayaletler,
cinler ya da bycler tarafndan kendi istei dnda
bedenden ayrlabilir. Bwdan dolay Burma// Karen/er evin
nnden bir cenaze alay geerken ocuklarn zel bir iple
evin belli bir yerine balarlar, ocuklarn ruhlar bedenleri
ni terk edip gemekte olan cesede girmesin diye. Cenaze
gzden kayboluncaya kadar ocuklar bal olarak tutulur."
( 1 0) (Keza 1 2 7} "Keisar adasnda (Bat Hint adalar) hay
aletler oradan geenin ruhunu yakalar ve brakmaz
korkusuyla geceleyin bir mezara yaklamak saknmsz/k
saylr." (1 1 ) (Keza)
|razer' de o se| | m| yukar dak| oroek| er| o de yeter| oce
ortayakoyduug| o| | _ksoyutdccocog, o kadarda
soyut| aomo| rvar| kdeg| | d| . 0| tay|a, kutuy| a, kem| k| evo.
yaka| aoacak kadarC_| osao yaay oa yak o, hatta
oo| ar oaras odaheraoyaamayadevamedeo o| rvar| kt .
23
Ruh'un lmszl-Tarihsel
Serveni ne Balamas
c yuzdeo rch s oyct| amas o| umscz|uk o| te| | | oe
kavcmam , do| ay s y| a otek| duoya f| kr| de he ouz
domam t .
Sooscz| ck f| kr| | se, oc | k| s| o| (o| cmsuz| uk ve otek|
du@a f| kr| o| o) yeter| oce ge| | meslyle ortaya kao|
daIa der| o o| rsoyct| amao|te| | | ta yordc.
0tek| dcoya f| kr| | | o varo| ao, yaaomakta o| ao
duoyao oek| | mez o| rha| a| mas o , r uhcoooces| zvesoo
ras z| o , sooscz| ck f| kr| | | ode mevcct duoyaya | | | k| o
o| | g| o| ohay| | | | er| eomes| o| ooek| eomes| gere k| rd| .
0ysarchcoo| cmscz| ccf| kr| oc | k| s| g| o| ("Sooscz| ck
ve 0tek| 0uoya) de| | d| . arat | m o| ao rchco hemeo
yao oaoda, | osao oyaamaarzcscocoyaratt o| rzorco
| c| ck| a hemeo orac ktayd . 0o| ay s y| a o| r ad m daha
at |arakrchcoo| cms cz| ucf| kr| oevar | d .
c | koc| ad mo| r| oc| s| kadarooem| | yd| . uoku rch o| r
ke_gs cz| ce kavc_oca ormao| ar o , da| ar o ,
yera| t o o ve gok| er| o ard oa | | er| eyeo ve czco a| ar
ocycoca screo tar| hse| sercveoioe de oa| am o| cyordc.
| oe ayo ek| | de | osao o keod| oe ve doaya | | | k| o
kavray dah z| a| | er| | yorveooy| eceo| cmsczrch| araza| p,
saotra| | zasyooa crayarak s omct kavray o ve o| | g| o| o
ote| er| oedorc ek| | | yordc.
ao| k saca| osaoo| csomctcotctsak| odaokcrtc| cy
or, kuck grcp| ar o o| r| es ya da ochsco art y|a
o| caodahaocycktop| c| ck| ar o| deo| o] | kvetek| o| r| et| r|
c| s| | | er| |yordc. coco tek taor | d| o | ere kadar uqao_ve
chanoa |nc| | | o

de Taor_cr (T, 24) ao| ay oa kadar


varao czco o| r sercveo| o| dc. c sercveo, rchco totem
ek| | ode k| | | k c| s | m| emes| odeo oa| ad oa gore ooce
ococe| ea| makgerek| r.
24
Ko| | ekt| f"kuh . 1q
a| aog ta herey| o o| dcu g| o| | | ke| komuoa| top| u
| ucodaortako g'kq_'vard . c ortakruhctotem tems| |
ed| yordc.
ue r oekadaroutuoyaz odaozeb| k| e0crkoelmsosyo| o
] | s | o| oetk| s| a| t odak| yaz odatotem, d@rnoa| aog c ve
e o| arak kaou| ed| | | rse de dcrum h| de oy| e
de| | d| r. |er kooc | oao =d| o ek| | ode s o| rao|ay y| a
e| e a| orsa oe| k| ooy| e du uou| eo| | | r. |akat oc yak| a m,
totem=taor vetotem| zm=d| oo| mad odaokoocyua k| a
mak oy| edcrsuo, ka| po| ryorcmave kafakargaas oayo|
aar.
&
eri

e| d| | ode gosterece| m g| o| uygar| kge
_totem | seoa ka ey.
1otem, c| ose| yasak| a o| cmu top| c msa| yer tutcco
sem oo 1 | ze ed|mes| , a

ruh-1pC-O rk .ls,
top| umsa| kcra| veyasak| ar o o| | e kes| d| r. aoao | | osao| ar
set| k| er| karta| , y | ao, kaogurc, yarasa,ay , kurt, aavo.
totem| er| e ayo soydao ge| d| k| er| o| duuour| er, sosya| ve
c| ose| yasak| ar ou top| c| uk ruh ve semoo| uoe yaos t p,
yasakve eoge| | er| o oodao ge| d| | o| sao r| ard . ao | totem
o| | | oo| | | oa| t oo| uouuouot| p| ko| rsooucco| arak heouz
kopu may oaaramad doaya doru, doadao keod|
s | oe dorc etk| | eeo top| cmsa| yaos tma mekao| zmas o o
o| r sooccuydc. |akat ocr] cva etoo| og, aotropo| o g ve
0urkhe| mg| o| sosyo| og| ar o saod | o| rtaor de| | d| .
1otem, komuoa| o| rey| oaoas , oaoas , erkekkarde| , k z
karde| veya o| mu atas yd . utuo dokcoc| maz| oa,
yasak| ar o o kesk| o| | | oe rameo komuoa| o| rey| erdeo
o| r| yd| . Ne top| c| uktao oede o| reydeo herhaog| o| r ustuo
| uuyoktc. 2ateoooy| eo| mas damumkuode| | d| . uoku
| osao| ar aras oda do@oo|tesnde
.
| r
oo| uomu| ukvea| t| k ust_kg| o| | | |k| hdomam t .
.
25
|razer' | o lyl ol r olr| ktlrlcl o| arak sezdl| ve fakat eksl k
o| aras oet | m| edl| g| ol, totem olr | osao o yaam o l loe
g | z| ed| l kaptao oa ka o| r ey del | dl r. (A| t o 0a| sayf
305)
Totemloyaoao | | osao| ara oas | gorcodcuacveoo| arca
oas | deer| eodlrl| dl| o| gostermekllo o| rkaoroesvere
| lm,
"Guatemala kz/derilileri arasnda nagual yada naval
(totem-bn) canl bir nesne genellikle bir hayvandr, belli bir
insanla kout bir iliki iindedir, yle ki insann mutluluu
ya da znts hayvann yazgsna balldr. " (Keza)
"Birok Avusturalya kabilesinde her cinsiyet grubu belli
bir trden hayvanlara, Orta Amerika kz/deri/isinin kendi
nagualna bakt gibi bakar, ancak bir farkla; kz/derili
yaamnn bal olduu hayvan aJkca bildii halde,
Avusturalyallar her birinin yaammn o trn bir hay
vanna bal olduunu bilir, ama hangisi olduunu syleye
mez. Doal olarak sonuta her erkek, erkeklerin yaamnn
bal olduu trn btn hayvanlarn korur ve gzetir; her
kadn btn kadnlarn yaamlarnm bal olduu trn
btn hayvanlarn korur ve gzetir; nk herkes bu
karlkl trlerden herhangi bir hayvann lmnn erkek
ya da kadn herhangi bir insan n lmne neden
olacandan baka bir ey bilmez;" (Keza)
"Avusturalyal erkek ve kadm/arn yarasalara ve
baykulara salad bu kskan koruma (yarasalarn ve
baykularn genellikle erkeklere ve kadmlara ayrlan
yaratklar olduu anlalmaktadr) yalnzca bencil
dncelere bal deildir. nk her erkek yalnzca kendi
yaamnn deil, ayn zamanda babasnn, erkek
kardelerinin oullarnn vb. yaamnnda belli trden
yarasalarn yaamna balt olduu kadar, btn erkek
yaknlarnn yaamn da koruduuna inanr. " (Keza 302)
26

"Bir yabanl kendine bir hayvan adm verdiinde o hay


van erkek kardei olarak arr ve ldrmez; hayvann
onun totemi olduu sylenir. " (Keza) "Ama bir cinsel bir
totem belirlenmesi nispeten nadirdir ve imdiye kadar
yalnzca Avusturalya'da rastlanmtr buna. Totem daha
yaygn olarak bir cinsiyet grubuna deil, bir kabileye ya da
bir klana mal edilir, kaltsal olarak da ya erkek ya da kadn
izgisindedir. Bir bireyin kabile totemiyle ilikisinden farkl
deildir; onu ldrmez, ondan kendi erkek kardeiymi gibi
szeder, kendini onun adyla arr. " (Keza 303)
ckar dak| oroek| erdedegorc| dccg| o| totem| okomc
oa| o| rey| erdeoo| r fark yoktc .|akattop| c| cco hemteme|
o| r| et| rc| | || o| hem de oo| comc| ccoc oe| | r| emek'' ve
W
tems| | etmekg| o| ay rded| c| o| roze| | | | vard . e | | r| ey| c| | | k
totem| o keod| s| odeo kayoak| ao yormc g| o| gorcose de
as | seoeo top| c| cco c| ose| | | k teme| | ode orgct| c| cc ve
ayo zamaoda oo| comc| ccdcr. C| ose| yasak, top| c| cc
ve | osao keod| | | ode oo| mc ve akraoa| k | | | k| | er|
ereves | ode bIr orgcIck _arat m t r . 0o| ay s y| a
,abao | | o orta aam s odao, oze| | | k| e ate| o kef| odeo
soora | osaos crcscoc, | osaoyarat top| cmha| | oekoyao
ey oc c| ose| yasakve semoo| co| aototemd| r. Totemoc
yao y| a, | sao rchcoco egemeo| | k a| t oa a| oao| | mes| | | o
| d.
Bi nlerce Ylhk Gemi ve i l k Kurban
| osao ya am oa yasak| ar o ve totem| o ge| | p
yer| emes| oekar o, top| cmsa| screc| oh| o| rao odakes | o
o| r kopc yokt cr. uer yeol aamao o| | ode esk| s| var| o
veetk| | er| o| czcozamao devam ett| r| r.
| osao| k, c| ose| yasak| arkoomadaovedo| ay s y| atotem
ortaya kmadao ooce, o| oy | | ar ooycoca h| o| r eoge| | e
s o r| aomam , h| o| rkcra| aoa| ka| mam c| ose| | | | k| | er
27
| | odeou| uomctc. e ol aamadagem| | otekrar oa| | | k| o
o| r o' | | od el | | m| oyadatop| cmsa| a| t o| | | oc| oc| coma
mas dccoc | mezd| . c o| | | od el | | m ol r ek| | de doyc
r c| ma| , \as ak yczcodeo doao ger| ' | m o| r ek| | de
ooa| t | ma| yd . eo| aamada yas ak yoo de| t | rerek
tote m| o av| aomaz| , yeo| | mez| | | o| | m| o dooctccoe
gore yasa o ka| d r | mas tot em| o ka| d r | mas oaoa| o| a
cakt .
0o| ay s y| a | osao| ak k sacaoe| l rtmeye a| t m z etk|
| er| ootra| | ze etmek | | o, Kcroao ve Kcroao ayram
o|te| | | ta yao | ot| uycma| ar (totem yemeoayram| ar o )
ge| | t| rd| . | ot| cycma, y | da o| r ya da o| rka kez yap |ao
oct cokomcoo| rey| er| o| oeks| ks| zkat | d , h| o| rc| ose| ya
da sosya| yasa ooc| comad , totem hayvao ya da o| tk
| s| o| otoreo| ekes| | | pyeo| | d| | o| r top| cmsa| oayramgcocy
dc. Totem| | eo l osan| aro| ryaodao a or d| er
aodao _g e y_. 1otem| o yeo| | | | ooc
y|yeo | | oozdelemedeoo| | eotehattaooq_
g| o| o| r eyd| . Ayo zamaodatop| c| ckouoayramdatotem
| | kcra| | yeo| aamao oyer| oeo| rgco | | o o| | eo| sao| o| erce
y | | k gem| | o| yer| et| rm| o| cyor, oou yadederek o| |
| od ooa| m o sa| yordc.
c o| ay o koocmuz oak m odao ta d ooem, kuroao
o| ay o o | | k ve eo e s k| or oe| ve eo e s k| t eme| |
o| ccodaod r. cgco ur| st| yao komcoyoocodak| arap ve
ekme| o da t | mas 7oreol|oetepapazmOi
u | sa' o o et| , arag || o "oc | sa' o o kao oeozetmes| ,
u| st| yaototem| o| oet| ve kao odaoakao| rede| | d| r.
eozero| r oaka ay| oahcd| | erde k| Kcdas ay| o| o| cp, oc
ay| odedeekmekve arap da t | r. Karma ko| r para| e| | | k
o| mak| ao| r| | kte| orah| mpeygamoeredayaod r | aoefsaoede
de totem yer| oe geeo taor da ayo ozde| emeo| o o| r
'tekrar d r.
28
kuh' uo Nature| Taor | araKayoak| k|d| |
kuhve top| u| uuo ortak ruhu totem| e oa|ayao sure
ge| | me| er| o| | er| eyeosafha| ar odao| te| | kse| oaz de| | k| er
ge| rd| .
0oce, nesoe| er| o | | ode ou| uoao ruh| ar ouo| ar o d oa
kt . ( Nas | ve oedeo kt ? Koo uyu ayr ot ya oomamak
| | o| md| | | kouoag| rm| yoruz. )Nesnelerin dna kan ruh
lar, daha sonra doal baz grng/erle birleerek doay
dardar etkileyen tinsel gler olmaya doru einletiler.
u doa| goruogu| er| ooa odada| osaoge| | yordu, ooce| | k
| edetop| umsa| orgut| eomeo| omerkez| o| o| uturao kad o.
...
Ate| o kefec|dI orta yaoao | | k(vah et) aamas oda
oa |ay p, yukar yaoao | | kaamas ooyuocave oaroar| n
aa aamas oda komuoa| orgut| eomeo| o kad o (Ana
ekseo| etraf oda ger

;ek|etj[o | m| | rtm| t| m. u dooem


| erde kad o o deer| ouyuktu; uremede k| etk| o ro| u ve
dqurganlqla top|umuo keod| s| o| yeo| deo uretmes| o|
sa| yor, akraoa| k| | | k| | er| teme| | odeorgut| eomey| oe| | r| |
+
yor ve ou_qgavc | k| a ge| oeo top| u| uk| ar | | o eo
ooem| | ret| c| gucu uturuyordu.
2ateo a oktu. Tr| h| o, c| ose| | | | oved| o| oge| | | m
| zg| s| ode

eo ooem| | ro| u ust| eoecek erke| o (oaoao o)


| osao o uret| m| ode k| (do| ay s y| a hayat o yeo| deo uret| -
m| odek| ro| uoudooem| erde(avc top|ay c | kdooem| ode)
| | | om|yor uodaodo|ay hayat oyeo| deo uret| m| odek|

kad o, kozm| k | r eer |fade ed[ymu. 0oa
rek[ p|uq( dr| lorqu. losaoda (top|md
ayo ek| | deo| uyorve kad otarafodanyni9en diriltiliyr
du. u durum doada k| goruogu| er| e kad o o dourmas
yao| | osao o yeo| deo uret| | mes | y| e kozm| k o| r ek| | de
o| r| e| yordu.
29
Ayrca aa oaroar| a kadar sure o aoaerk| | dooem
ooyuoca f| z| ks e| haz | | e maoev| haz o| ro| r| odeo
ay rded| | mem| t | . 0| os e| hu u ve okc | | e c| ose| | | | o
yaratt cokuveIaz o| ro| r| o| oyarat c s o| arak o| rarada
ou| uocyor| ard . Meyecaofaktorc ouo ortak| ve top| umuo
c| ose| | | k teme| | odek| orgct| u| cu kad o ove kad o c| ose|
| | | o| o"d| ose| var| o gerekt| yordu.
er| ge| m| keo oe| | rtmek gerek| rse oc koocda | k| z t
s cre yaaom t r. | r| oc| s| c| ose| | | k| e d| ose| | | | o_| ro| r| oe
kar arak| | er| ed| | aa oara kadark| , heroak mdao
hur dooem. | k| oc| s | orta oaroar| kta erke| o utnlc_| | e
oa| ay p modero aa1adar ge|eo d:se| | | | o, c| ose| | | | o
oast r | d ve | ddet| e yasak| aod yerde ve oast r | d
o| cde| | er| ed| ' zoroa| k| deo| o] | s| o| arakd| ose| dooem. u
koo uya | | er| de te krar de| oece| mdeo ocrada sadece
kad o o oc oak mdao ay rded| c| oze| | | | odeo oaIs ederek
ge|yorum.
c seoeo| erdeo do|a_ rch| ar | ag | osao o|| m| |
_
o| maya

___
| ad

o
] ]
or |

| | k

oo
,J49J,. ,
|
9
Arkeok] | kkaz | ardaou| coaoeoesk| heyke| | er| ohepve her
zamao kad o ve taor a Heyke| | er| o| mas ou dcrumu
tart mayayero raacakek |de`kao t| amaktad r.
"Tm antik dnya, Kk Asya'dan Nil'e, Yunanistan'dan
/ndus vadisi'ne kadar plak dii formun trl biimlerini
barndmr: Hepsi hereyi besleyen gslerini sunan; sol
eliyle cinsel organn tutup, sa eliyle sol memesini kollarn
uzatm bir erkek ocua veren, onu emziren, efkat
gsteren ekillerdir. "(. Campbell ilkel Mitoloji)
Taor | ar o 0uoyao o heryer| ode ooce kad o o| dcuouo
taora az odao | . S. Ia 0' de Taor a | s| s' | o s u ses| eo| |
Taor sozu kadar kes| o| | kte gem| | o gere| o| goz| er
oocoe serer,
"Ben hereyin doa anas, sahibesi ve tm gelerin
30
yneticisiyim, dnyalarn ilk soyu, kutsal glerin ba,
cehennemdeki her eyin ecesi, cennette yaayanlarm z,
btn tanr ve tanralarn tek bana ve tek biimde
aklay1esym. Benim isteimle gkyznn gezegenlerin,
denizlerin tm rzgarlar ve cehennemin alanas sessizlii
dzenlenir. Benim adm, benim kutsallm, tm dnyada,
eit eit biimde, trl geleneklerde ve birok ad altnda
sevilmektedir.
insanlarn ilki olan Frigler bana ana tanra Pessinus
dediler. Kendi topraklarndan km olan Atinallar
Cecropian Minerva, denizle sarlm Kbrsl/ar Pahian
Vens, ok tayan Giritliler Dictynian mana, dil konuan
Sicilyallar melun Proserpin., Elevsisliler eski tanralar
Ceres, bazlar )una, tekiler Bel/ona, baka/an Hecate,
baka/an Rammnusie ve gnein ilk nlar ile ayd nlanan
douda oturan her iki trdeki Etiyopyallarla her tr eski
kuramda mkemmel olan ve dzenli trenlerle bana
tapnan Msrllar bana gerek admla Kralie /sis (Altm
izdim-bn) dediler." (Apuleius, aktaran j. Campbell Bat
Mitolojisi)
cz| erce oroek| e Amer| ka'dao Avrupa'ya, Avrupa'uao
)apooya'ya kadar dcoya ha| k| ar o o t cmcode taor a
s)

soy| ed| | o| o yao| kad o taor | ar o | | k o| dug


ao t|ou| makokko| ayd r.| | | oeoougerek| | | ortaya
koymak| | odahafz| aoroekgereks| zd| r.
0rta oaroar| a kadar screo kad oc | dczeo | osao| ar o
ya| ao do| ao , sahtekar| o| | med| | , heocz | osao o | osaoa
vedoao o| osaoagorcodccodeooakatcr| co| mad o| r
tar| h| aamayd .
uyczdeo kad otaor | ar, taor a| ar, doa| yaay oo| r
ao| at m odao oakaoze| | | k| eresah| pde| | d| | er. ao| | osao
| ara ez| yet edeo, yeryczcode ada| et| cao o o | sted| | g| o|
a| p vereo, ey| er| o ve | osao| ar o kader| er| o| tay| o edeo
31
oze| | | k| ere sao| p del | d| | er. 0oao oa k| aomas zorco| c
| ccocove mevcct | osao yaay o o o| r yuce|tl m| o| mak
tao ote o| rao|amvefooks| yoo|aryoktc.
c dcrcm erke| o egemeo| | k s a| ad orta oaroar| k
aamas odao | t| oareo teme| | | o| arak de| t| . c ooktay
daha soora ayr ot | o| arak e| e a| madao ooce eko| o]| k
yoko| cco yo| at ka o | maz o| r dcrcm uzer| ade dcr
makgerekecek, Taorya| osao kcroaoetme.
Ruh' un i nsan Biimli doal Tanr lara Dnmesi
Aa Barbarhn Ktthk Dzeni
Tanrlara insan Kurban Etme
Kao| | e| er| o oufcs coco art y| a daha ouyuk kao| | e| er,
kao| | e| er| o o| r | e mes| y| e oymak| ar, oymak| ar o
o| r| emes| y| e daha ouyuk top| c| ck| ar meydaoa ge| d| .
| osao| k || tekaotroptao (yar maymco | osaodao) oa |ay p,
aradak| | osao tur| er| o| yok ederekuomoSap| eos' | eyckar
]
aoao | | kaamas o o soo dcra oac| am t .
caamaya kadaravc | ke|

| ooc | | ke| ara|ar


| ayap | yordc. c aamadao soora a_| k__ y
veyay o)kat | m y| aavc | kdahage| | k| oo| r dcrcmavard .
uemeo ococo arkas odao oa| oatete p| | r| | mes | | | e
e| de ed| | eo om| e k| | | | o ge| | t | r | | mes | y| e yaoao | | k
(vahet)as oooc| mc oaroar| oaa aamas oage| |
m| o| dc.
utuo o| r\aoao | dooem| o aoa karakter| o| o oe o| dcc
sorc| acako| crsa, deo| | eo| | | rk| _
_
sao|gag
| osao o top| cmsa| | at r | mas ve | osao rch coco egemeo| | k
a| t oa a| omas d r. Koocmcz oak m odao | s e, oc aamaya
para| e| o| arakge| | t | rd| | eo ooem| | | k| sooc rco vetotem
soyct| amas d r.
Aa oaroar| k kad oc | duzeo| ve aoa hckckcoa oa|
e odogam egzogam ( | erdeo d ardao ev| eoeo) komuo
32
duzeo| o| devam ettl rd| . uret| c| gu| er| o ve l oo| umuouo
ge| | mes| y| e oo zamao o|ao | o sao| arda yavaa sosya|
orgut | eo| | | ode yer| er | o| a| maya oa | ad | ar. uo| ar o
oa oda ouyucu| er ve kao| | e ef| er| ge| | yordc. uyucu|e r
komuouoata ruh cy| a, rc h| ara | zafe ed| | eo doa' duoyay|a
l | | kl | er| egorev| | , kao| | e ef| er| de top| cmsa| | | | k| | er| | dare
ve orgao| ze etmek| e gorev| | kl | | er o|arak tar| h sahoes| oe
kt | ar. Mevcut | osao t op| c| ck| ar kao| | e ef| er| ve
ouyucu| ertaraf odao | dare ed| | meye oa | ao ocasoyct| ama
yeteoe| dahada ge| | t| .
kch|ar, outuodoao ove oesoe| er| o| l odeg| z| | oo| ar o
g| z| | mode| | er| o| maktao k p, somct oze| | | k| er| odeo
s yr | p, daha oyuk ruh | ar, doao o ouyuk azamet | |
goruogu| er| y| e ozde| e m| ve d | am rch| ar o| arak
soyct|aod | ar.
c dcrcmo| ce| | ko| arako| r| k| m| oyeo| o| r o| te| | es ra
mas yd . var |ao eytaor yd . u aama keod| odeo oocek|
eo | | ke| ruh (kuuk ve g| z| | mode|) soyct| amas o keod|
| | ode oar od rmak|a o| r| | kteyeo| o| raamay mctc| cyor
dc. u ayo zamaodaata rchcocoda o| ryuce| t| m| yd| .
Komuo top| c| uk| ar , oc ata| ara yao| top| cmu | dare
edeo|e re oy| e a| t , oy| e o| r kao ksad k| oo| ars z yaaoa
mazo| dccousaomayaoa| ad | ar. 0y|eyas radao | osao|ar
o| duk| er| ode top| cmuo devam odaeo kuuk o| r de| | k| | k
o| mazkeo, | darec|| er| o, c| c| ar o o| mes| ya da yoko| ma|ar
top| cmuodevam o teh| | keyeduureo| | | rd| .
uatarchuouoyuce| t| m| o| aoTaor | ar,yaoaoc | dooem
| o| o eskl zamao| ar odao oer| ge| eo, ey| er| tasv| r etme
yeteoe| y| e top| umta| yaos tmamekao| zmas o oo| r sooc
cu o| arak hayvao ve | osao o| | m| l o| acak ekl | de
put| at r | d | ar,fet| | et| r| | d| | er. 0o|arhayvaove| osaoo| |
m| ode tasvl r etmek totem etk| | er| o| o devam etmes| odeo
kayoak| aod .
33
c dcrcm ol rscre soora yar hayvao , yar | osao o| . m| |
Taor tasv| r| er| aamas odao gee rekveg| derekdahaok
| osao o| maya ( | os ao o| | m| | o| arak tasv| r ed| | meye)
oa| aod | ar. Taor | ar, ooy| esl pctek| | odetap o o oesoe| er|
o|ao| | d| | g| o| , somctyaayao | osao| arda o|ao| | | yor| ard ve
o|dckayayg od .
Aocak oc Taor | ar, taor kra| | ar oe o| | dl | m| z
'ao ryd |ar oe de o| | d| | m| z Kra| d |ar. 0o| ara sadece

komcoa| | | | k| | er | | ode Taor | k ve Kra| | k (ef| | k vo. )


gorev| ver| | m| t| o kadar. c s fat| ar oo| ara o| r cstco| ck
oahetmek oy| e dcrsco, dupedcz o| r ezave o| cm get| r|
yordc. aoadaooc| agemez, oazeo gooc| | coc kez de
zor| aver| | | rd| . | rka oroekvererekkoocyadevamede| | m.
"Eski bir gezgine gre Quilacare eyaletinde bir pagan
dua evi vard, burada ok nem verdikleri bir put vardr,
her on iki ylda bir (bu aym zamanda tanr-kraln grev
s
'resi-bn) onun onuruna byk bir len verirler, btn
Paganlar bir bayrama katlr gibi katlr bu lene. Bu
tapman birok topra ve bir hayli geliri vardr; byk
itir bu. Bu eyaletin bir kral vardr; jbileden jbileye on iki
yol hkm srer. Yaam tarz yledir: On iki yl tamam
landnda len gn saysz insan toplamr oraya,
Brahmanlara yiyecek vermek iin bol ptra harcanr. Kral
aatan bir iskele yaptrr, zerine ipek kumalar yayar; o
gn byk trenler mzik eliinde bir glde y
k
anmaya
gider, bundan sonra putun yanma gider ve ona yalvarr,
iskelenin zerine pkar, orada btn halkn nnde ok
keskin baklar alr eline ve nce burnunu, sonra kulak
larn, dudaklarn ve btn organlarn kesmeye balar,
yapabildiince fazla et kesmeye alr vcudundan; ve
bunlar aceleyle etrafa saar, o kadar kan akarki vcudun
dan baylmaya yz tutar, en sonundada grtlan keser. Bu
kurban treni puta adanmtr; on iki yl hkm srmek ve
34
put akna kurban olmak isteyen kii orada bulunmak ve
bunlar seyretmek zorundadr; bulunduu yerden onu alp,
kral olarak iskeleye karrlar. " g. C. Frazer Alttn Dal sf.
230)
"Baz yerlerde yle grnyor ki halk kraln (tanr-kral
bn) bedence ve aklca bir yldan fazla salam kalacana
gvenmiyordu; bundan dolay da bir yllk saltanatn
sonunda kral ldryor, yerine bir yllk krall sonunda
ldrmek zere yeni bir kral atanyordu. "(Keza 221 )
"Eski gnlerde Samarin yada Malabar sahilinde Ca/icut
kral da on iki yllk krallnn sonunda halkn nnde
grtlan kesmek zorundayd. Ama onyedinci yzyln
sonuna doru bu kural yle deitirildi: "ada
Samorinler yeni bir tre izliyorlar. On iki yln sonunda,
jbile yaplaca btn lkeye duyuruluyor, geni bir ovada
kral iin bir adr kuruluyor, on-oniki gn sreyle byk bir
len veriliyor, herkes sevin ve nee iinde eleniyor, gece
gndz tfekler pat/tyor havada, lenin sonunda tehlikeli
bir eylem sonunda bir ta kazanmak isteyen drt konuk
kraln muhafzlaryla dve dve adra yanap
Samorini adrnda ldrmeye alyor, bunu yapan kii
onun yerine geiyor. 1 695 ylnda bu jbileden biri yapld
ve adr, Calicutun anbe fersah gneyinde bir liman olan
Pennaryyaknnda kuruldu. Bu tehlikeli ie giriecek
adam kt, kllar ve kalkanlaryla muhafzlarn arasna
dtler, birok kiiyi ldrdkten sonra kendileride
ldrldler. Bu gz dnm kiilerden birinin onbe,
onatt yanda bir yeeni vard, muhafzlara saldrrken
amcasnn yanndan ayrlmyordu, amcasnn ldn
grnce delikanl muhafzlarn arasndan adra dald ve
majestelerinin bana bir darbe indirdi, bann zerinde
yanan koca bir prin lamba darbeyi boa karmasayd,
kesin iini bitirmiti kraln; ama bir ikinci darbeye
35
girimeden muhafzlar tarafmdan ldrld ve sanrm
hala ayn Samorin hkm sryor. ans ' eseri sahile o
zamanlar gelmitim, gn gece arkas kesilmeden
tfek sesleri duydum. " (Alex Hami/ton Aktaran Frazer
sf. 23 1 )
Coru| ece| uzere Taor Kra| | k zor | t | . 0aha soora
| oce| ed| | m| z her eye kad| r, hckmedeo, hatta zu| medeo,
sah| p taor ve kra| o| maktao ok, yaayao o| rey| erdeo ve
komuodeo o| r|yd| | er. Avc | k, oa| k | k, a| et yootma g| o|
| | eryapmak| a gorev| | | osao| ara, oas | k| oc gorev| er| o| r
ayr ca| k yaratmak | | o yetm| yorsa Taor | k ve Kra| | k ta
oy| ece o| r ustuo| ukve ayr ca| | k oahetm| yordu. Tao r ve
kra| | aroa| aog taad| ar oe kadarTaor veKra| o| sa| ar
da | osao|ar| a e| t | | | k| | er | | ode ve oo| ar o aras oda ve
oo| ardaoo| r| o| arak"yerde" yayor|ard .
Malililerin bwa mitinde bu durum ok aklkla yle dile
getirilir; "Balangta gkkubbe, Tanr yere yle yakmd ki
ona elle dokunulabilirdi ve mutluluk, bar ve bolluk vard.
Ama bir gn, bamda odun tayan kadtntn, yk ge
deince kzd ve Tanrdan g biraz ykseltmesini istedi.
Tanr onun arzusunu kabul etti ve g ok yukarlara
kaldrd. Ve o zamandan beri insanlar gsz brakt ve
artk onlarn yaamlarna karmad" (Din ve insan,
Aktaran H. Portakal sf 76-Alt. ben izdim)
Tanrlarn yerde yaayp, lml olduklarna ilikin bir
baka rnek; "Bir Kuzey Amerikal Kz/dereli Albay
Dodge'un sorunlarna verdii yantta, dnyann byk ruh
tarafndan yaratldn syledi. Hangi byk ruhtan, iyisin
den mi yoksa ktsnden mi szettii sorulduundaysa
"yoo onlardan hibirisi" diye yant verdi. "Dnyay yaratm
olan byk ruh oktan lm. Bu kadar uzun yaayamad
he/kide. "(Altm Dal sf. 21 1 )
Taor | aro ve | osao| ar o ayo kokteo kt oa o| r oaka
36
oroek, "Tekdir, bir tekdir insanlarm ve tanrlarn soyu; Tek
bir anadan alrz soluumuzu. "'/. .IV. yy'da yaayan
Thebai'li air Pindaros. Aktaran E.Canger Mitoloji sf. 1 1 )
0roek| er| o de gosterd| | g| ol Taor | ar soyct o| r var| k
o| duk|ar odao| | e| osaodaoayr | amayacakoze| | | k| ere sah| p
t| | er.aoao | | kdooem| odeve oaroar| oaa aamas oda
| osao| araras odak| e| t| | koy| ekat ks zoy| esaft r k| | osao
| ar| a Tao r | ar ayo s radao oze| | | k| er| ta r| ar. 0roe| o
Taor | ar o| um| udur, korkusuz de| | , zamao zamao
korkakt r| ar, herzamao gu| u de| |d| r| er oazao | sted| k|e r| -
o|yapamaz| ar, herzamaot| ose| dedel | d| r| er, uokc| osao
| ar| a ev| eo| r| er, occk docrur| ar. Taor hep sayg o o| a
mam t r, korcyucuda. uoku o| r ok mlto| o]| de kotu
o| dck| ar ve sayg goster| | med| | ha| de tap o | ao taor | ar
vard r. Taor |ar oyer| herzamao gokkuooede o| may p, ou
oedeo| e gokse| de del | d| r| er vo. ao| ozet| e| osao oerede
o| ter, Taor oeredeoa| arkest| r| | emez durumdad r.
Aocaksozued| | eoaama| areo| odesoocodaavc | kd|ye
ad| aod r | ao| | ecek o| r uret | c| guce ( uret| m t eko | | oe)
dayaoao top| cmsa| aama| ard r. uer oe kadar yukar
yaoao | | k dooem| ode ok ve yay, aa oaroar| kta om
| ek| | k kefed| | | p | | er| dorc ad m| ar at | sa o| | e, uret| m
teko| | ode refah artt r c ouyuk o| r ge| | me yarat | d
soy| eoemez. |gemeo uret| m avc | k o| duc surece uruo
| er| o art y| a oufusco art aras oda o| r deoges| z| | | o
domas ka o | mazd . Cerekteo de ou)us h z| a artarkeo,
av hayvao | ar h z| atukeo| yordu. cdcrcmkt| k| | odek|
| osao| ara oufusuo aza| t | mas o veya uruo| er| o o| r yo|
ou| uocpartt r | mas o yak c o| rek| | dedayatyordc. Avc | k
oe kadar ge| | t| r| | | rse ge| | t | r| | s| o ouocsa| ayamad odao
ve hatta eko| o] | k deogey| | osao| ar a| eyh| oe g| dere kdaha
f
a
z| aoozduuodao uruo| erartacakyerde eks| | | yordc.
0o| ay s y| a oufcsc o| r ek| | de aza| tmak | | o Kcroao ve
37
Sava yootem| er| oeoavcrc| dc.
Sava zateo komcoa| yaam o ayr | maz o| r paras yd .
Komcokeod| d odahemeo herzamao oaka komco| er| e
sava ha| | odeyd| .
-akat s ava o o| | e yetmed| | ooktada t ek o| r yo|
ka| yordc, o da kurban.
c yczdeo oo | arca de| | k ek| | de kuroao ay| o| er|
tcret| | d| . Top| c msa| o| r| ht| yad| ose| o| ro|te| | ka| yor, | de
,
o| o] | taraf odao da ooay| ao yordc. 2ateo Totem yeme
(| ot| |ycma) ek| | ode k| kcroao toreo| er| o| o| erce y | o
yer| e| ko| r cygc| amas o| arak vard . eo| aamada (Taor
aamas oda)kcroao' oTotemyemedeooa| ayarake| t| eo
mes| soode recedoa| d . |oooem| | s| detao| | k| | osaoo| dc.
cyczdeoTaor kra| | ardao, oak| regeok z| aravekcc k
o| ao occk| ar oa kadaroo| arca de| | kek| | de | osao kcr
oao etmeay| o| er|.t cret| | d| . co|ar| os ao| ooccs| ccoda
ge| c| ve zamao zamao oavcrc| ao o| r yootem o| may p
dczeo| | ves | stem| | o| rcygc| amayd .
c cygc| amaya eo |y|

or oek Mesomer| cao ha| k| ar d r.


|vc| | | et | r| | ecek hayvao oc| amayao ve oc oedeo| e de
dczeo| | tar m aamas oa geemeyeo Aztek| er ve | oka| ar
g| o| Amer| kao ha| k| ar yayg o ve s| st em| | o| arak kcroaoa
oavcrdc| ar.
"Sherburn Cook'a gre Azteklerde sava ve k.urban
nfus artm dzenlemeye ynelik sistemin bir parasdr.
Onun yapt hesaba gre savata lenlerin ve kurban
edilenlerin birleik etkisi yllk lm orannda %2 S'lik bir
art meydana getirmitir. "(Yamyamlar ve Krallar.
M. Harris sf. 1 62)
c a| ot y yapaoyazara k| amaya| t| raz ed| yorved| yor
k| madem sava ve kcroao o| r o cfc s sorcocdcr, oy| eyse
Aztek| er oedeo sava a| ao oda o| dcrmey| p, tap oa| ar o
tepes| ode kes m| | erd| r? cococevao o da keod| s| ver| yor.
38
es | ey| pzamao ge| d| | odeye me s| | o. |er savaa| ac oda
o| durur| ers eoes| c sayoa o| aras o| o| r l e yaramaz| ard .
Cereste ode eroadl o 0e Sooogco' co oet| m| emes| ouoc
osa sortayasoycyor,
"Onlarn gslerinden yrekleri kopartldktan ve kan
kan su kabandan yaplm bir kaba dkldkten sonra ki
bu kab ldren adamn sahibi bizzat ald, onlar cesedi
pramitlerin (tapnan-bn) basamaklarndan aa doru
yuvarlamaya baladlar. Ceset aada kare biiminde ki
kk bir alanda durdu. Orada Quaquacuiltin adn verdik
leri baz yal adamlar onu alp kendi kabile tapnaklarna
tadlar, organlarna ayrdktan sonra yemek zere
paralara bldler. "(Keza sf 1 63)
0eoges| z| | | o ooyct| ar o sadar ouycs ve scroao | ar o
say s o sadarfaz| ad r s| | osao as o| s| | ode o rasao| | | r,
"Direkler birbirlerinden bir varadan (Yaklak bir yarda)
biraz daha kk aralklarla ayrlmlard ve her biri
tepesinden dibine dek apraz smklarla donatlmt ve
tapnaklarn her yannda her bir apraz srkta kaza
aklm be kafatas bulunuyordu: ve yazar ile Gonzaloie
Umbiria adnda biri apraz srklar saydk, toplam direk
lerdeki her apraz srktaki be kafatasyla arparak
dediimiz gibi, 1 36. 000 kafa bulunduunu grdk" (Keza
sf 1 60)
Bunlar esir kurbanlard: "Ayrca zel tanr ve tanralar
temsil etmek zere baz gen erkekler ve bakire gen kzlar
seilmilerdi: ldrlmelerinden nceki yl boyunca onlara
byk zen ve sevecenlik iinde davranlrd. Azteklerin dili
olan Nahvatl dilinde 1 6. yy'da yazlm bir kitap olan
Florentine Codex'in de tanra Uixtocivatl'n roln stlen
mi olan bir kadnn lmne ilikin u aklama yer alr 'Ve
onlar ancak tutsaklar kltan geirdikten sonradr ki sra
tanra Uixtocivatl'n (tak/itisi)'ne geldi; o kadn en sonda
39
geldi. Onlar iin sonuna vardlar ve grevi onunla bitirdil
er. Ve hu yaplfnca onlar onu kurban tann zerine
braktlar. Onu srtst uzattlar. Sonra yakalad lar; kol
larn ve bacaklarn ektiler ve gerdiler, beli aada gs
bir hayli yukarda tuttular ve ban topraa doru gerilmi
duruma getirdiler, ve her iki yan dikenli, kancal bir
klbalnn preslenmi kl berzeri uzantsn kadnn ens
esine dayadlar ve Cellat oradayd; ayakta duruyordu.
Birden kadnn gsn kesip at. Ve gs kesip anca
kan havaya fkrd; kaynar gibi kprp akarken kan hayli
ykseldi. Bundan sonra o kadnn yreini (Tanrya) bir
sungu olarak havaya kaldrd. Ve sonra onu yeil tas m
lek denilen yeil.mlein iine yerletirdi. Ve bu yaplrken
yksek sesle borular alnd. Ve bu sona erince onlar
Uixtocivat/'n (benzerini) deerli bir rt altna konmu olan
cesedini ve yreini aaya indirdiler. "(Keza sf. 1 52)
0ramat| k ek| | de ao| at | d g| o| Aztek| er ocfcsc aza|t
mao o yao oda prote| o | ht| yac o | osao oedeo| er| odeo
kar | amak amac y| a dramat | k taor | ar ve d| o| er| e o| r| | kte
vah| kcroao tap o m| ar yaratm | ard .
Kcroao ederek k t| a ozcm oc| mak, kcroao ederek
doao otaor sa| gazao o , ofkes| o| d| od| rmek, ayo zamao
da y| oe ayo seoep| e Taor Kra| | ar , taor tak| | t| er| o| veya
s radao | osao| ar oo| cayok etmekya| o zcaAmer| kao ha| k
| ar oda rast| aoao o| rey de| | d| r. 0o|ar o oc koocda k|
yeteoek| er | o| o oka o| | | omes | zamao m za yak o
o| c| ar odao ve oo| ar aa oaroar| k aamas o geeme
m| keo esk| dcoyao o oktao cygar| k aamas oa varm
o| mas odaod r.
c kadar ayr ot | kao t o| mamas oa kar | kesk| dcoya
ha| k| ar odadaayo aamaygeerkeo ayo t crkcroaoay| o
| er| o| gormekmcmkcodcr. ' teo| rkaoroek.
"lm tanras Kati (Hint tanrs), kana susam Aztek
40
tanrlarna arpc bir benzerlik iindedir. Tanra, Kali'nin
kutsal kitab Kalika Purana'da insan kanna bulanm, bir
dizi insan kafataslaryla ssl, bir elinde kafatas teki
elinde bir kl tutan bir figr olarak betimlenir. insan kur
banlarnn nasl ldrlecek/erine ilikin ayrntl buyruklar
yer alr: "Tapnan kii kurban tanrann nne koyduktan
sonra, iekler, sandal aac macunu ve kabuu sunarak
kurban eylemine zg mantra'y sk sk yineleyerek ona
tapnmaldr. Sonra o kuzeye dnp kurban douya baka
cak biimde yerletirerek arkaya bakmal ve u mantra'y
yine/emelidir: "Ey adam, benim iyi ansmdan dolay sen bir
kurban olarak ortaya ktn; bu nedenle seni selamlyorum.
Seni bugn ben klla ldreceim v kurban amacyla
ldrme cinayet deildir. " (Yamyamlar ve. M. Harris sf
1 73- 1 74)
Aa da k| or oek| er kcroao| ar o yayg o| o ve
e | t| | | | | o| goster| r.
" ... eski Roma'da Tanr Saturn iin halkn huzurunda
ocuk kurban edilirdi. "(Hz. Muhammedin felsefesi C. Sena
sf 244)
"Kartaca/lar, sitelerinin koruyucusu olan Moloch'a kendi
z evlatlarn yakmak suretiyle kurban ederlerdi. " (Keza
244)
"Msrllar her yl Nil nehrine bir gen kz kurban olarak
atarlar, ayrca Tanr Seth'e her yl erkekler kurban ederler-
di. "(Keza, ayn yerde)
"Putatapar Ruslar ounlukla ilk ocuklarn Tanr
Perun'a kurban ederlerdi. "(Altn dal 230)
"New Sout Wales'te baz kabilelerde, her kadnn ilk
doan ocuu bir dinsel trenin paras olarak kabile
tarafndan yenirdi. Florida kz/derilileri ilk erkek ocuk
larn kurban ederlerdi. Dou Afrika'da Senjero halk
arasnda birok ailenin ilk doan oullarn kurban olarak
41
sunmak zorunda olduk/an sylenir. " (Keza ayn yerde)
"insan kurbanlarn genellikle Kuzey Avrupa uygar
rklarnn atalar (Keltler, Ttonlar ve Slavlar) tarafndan
sunulduu kesindir. "(Keza)
" . . Zulu yamur sorumlusu ldrldnde verimi
arttrmak iin kan tohuma kartrlr" (Din ve insan
H. Protakal sf 1 1 3)
"Cirit krallarn yirmi yan genliinde gsteren birok
temsil vardr fakat yal adam olarak gsteren bir tanesi
bile yoktur. Yani her Vens dneminde bir kral-katli olmu
olmal . " (.Campell Bat Mitolojisi)
1cm dc oya ha| k| ar odao a| oao oaz oroek| erdeo de
ao| a | aca g| ol occk| ar o , oze | | | k' e ' | | k occk| ar o
taorya kcroao ed| | me| er| tores | yayg od . az yer| erde
ge| c| , oaz yer| erde s| stem| | o| arak cygc| aoao oc oufcsc
aza| tmao o d| ose| yootem| |eygamoer | orah| m' | o madd| -
maoev| ooder| | | oe oa| aoao Arap | sra| | (Sam| ) ha| k| ar oda
dayayg oo| r cygc| amayd . | teo| rka kao t.
"Sami rklar arasnda kral ulusal bir tehlike annda
kendi olunu kurban ederdi. rnein Byblos'lu Philo
Yahudiler zerine yaptnda unlar sylyor: "Byk bir
tehlike anfda bir kentin ya da ulusunun yneticisinin
alc meleklere bir fidye olarak btn halk adna kendi
sevgili olunu kurban vermesi eski bir treydi; bu ekilde
sunulan ocuklar gizemli dinsel trenlerle ldrlrd . . .
Pakat Samiler (Arap atalar-bn) arasnda ocuklarn kur
ban etme ii yalnzca krallara ait bir ey deildi . . .
Fenikeliler en sevdikleri ocuklarndan birini Baal'e kurban
ederlerdi. "(Frazer Altn Dal s{229)
| roa ka kao ttaor sozuodeo.
"Her cesetten gerek insan gerek hayvanlardan Rabbe
sunacaklar her ilk doan senin olsun. "(Tevrat
Aocakyckar dak| oroek| eresk| dooem| ere a| to| cp, k| m|
42
l s | amkayoak| ar o o| dd| aett| | g| o| k zocck|ar o od| r| d| r|
gomc| mes| ek| | odek|kcroaocygc| amas o oMchammed' e
kadar ge| mes| ve ooco taraf odao yasak|aom oc| comas
o| aoaks zd r. cokc | osao kcroao etme tores | aa oar
oar| k| ao| r| | ktesoo oc| mco| r o|ayd r. 0o|ay s y| aortaoar
oar | gem| , yckar oaroar| ktao cygar | a g eme
aamas odak| o| r top| cmda occk kcroao ed| | mes| o| ay
hemeo hemeo | mkaos zd r. |akat oaz | st| soa| oroek| er| o
oc| co dccda o| zzat Kcr' ao' dak| o| r oet| m| emedeo
ao| a | yor, yoks c| | ck korkcs cy| a occk| ar o z
o| dc rmey| o (|o am scres | 1 51 . Ayet)
az o og| r| | o| hat r| arsak, |eygamoer| orah| m' | ooedeo
| | k o| coc kcroao et meye a| t o sormc ve ococo
yao t o o tar| hse| s crec| | z| erkeo ortaya kaca o savco
mctcm. | te koococo oc oo| cmcode tcm oroek| er| o ve
a k| ama| ar o sooccco| arak,
1 - | orah| m peygamoere atfed| | eo efsaoeo| o ooce| | k| e
aa oaroar| ok t| kdczeo| o| o soococmctc | ad ,
2- Taor ya | osao kcroao etmeo| oaa oaroar| o kt | k
dczeo| oeare o| arakoc| comco| r toreyea| t o| dcc,
3 - Kcroao ed| | eo hemeo herey| o | | k| o| o eo makoc|
say | d veocoagore | | koc | cokcroaoed| | d| | ,
4- eover| yorcm k| seodever tores | oe cygco o| arak
| orah| m| ode kao| | e ef| s fat y| a keod| o| coc kcroao etm
eye ka| k t ve efsaoede geeo rcyao o o| o| erce y | | k
cygc| amayayaos yao o| | | oa| t o| r kehaoeto| dcc,
5- Totem dooem| o| o kapao p, rch| ar o '+aor | at o| r
dooeme ge| | d| | , ozet sooc| ar o| arak ortaya km
o| maktad r.
|akat as | sorco scdcr, efsaoe| et| r| | eo oc tore oedeo
| orah| m peygamoere ma| ed| | m| t| r? |fsaoeo| o eo ok
tart | acak yoo| er| odeo o| r| s| ocdcr. 2ateo kar | at rma|
m| to| o] | arat rma| ar oda da oc kooc ok tart | makta,
43
| orah| m' | o haog' adavehaog| zamaodayaad veArap
ata|ar o ogem| | ol o oedeo surek| | | oraol m' e ma| edl| mek
teo| dccolrtur| utes pltedl | ememektedlr.
Cerekteo de somct mlto| ol kao ramao o| arak ooc
somcto' r zamaoagerek| etlrmeo| ol mkaos z| l | esurek
| | kar | a | maktad r. 0roe| o e|e a| d m z kcroao efsaoe
sl oe gore | orah| m peygamoer aa oaroar| o soocoda,
orta oaroar| o oa oda yaam o| ma| d r. uoku efsa
oeo| omesa] |artc muy| e oc dooeme altml glo| goruomek
ted| r. 0ysa kctsa| k| tapTevrat'taoocoScmer' l our keot' o
deo kt o| | dl rl| mekted| r. ' k| zarna ara| yuz| ece ,
oc| dccoa gore ve flzlk o| arak l orah| m' | o oc kadar czco
yaamas mumkco o| mad oa gore oas | o| r kar yo|
oc| co ma| d r?
l oraol m' | o a| ar aao , ocolr| etlr| cloze| | | lyaz m z o
l | er| eyeooo| cm| erl odek| keot| ervepeygamoer| er oao slode
a a kacakt r.
Orta Barbarlk: Tanrnn Erkeklemesi
Koyunun Tarihsel nemi Kutsaln Kefi:
az o o gl rll odekl efsaoe a| ot | ar o ve sordccmcz
s orc| ardao olrlo| oat r|aya| m, | orahlm |eygamoer o| coc
Taor ya kcroao etmek uzereykeo Taor ooa ses | eoml ve
kcroao edl | mek czere olr koyco yada ko goodermltl.
crada koyco (Ko) goode)lI p(q mctail gerek| | l
m " ~- --~~
yada olrooeml o| cpo| mad o sormct cm.
c sorcoco yao t , l osao | o tarlo s e| ge| l | m
aama| ar odao, top| cmol | l mde Morgao taraf odao 0rta
aroar| k d| ye ad| aod r | ao tarlhs e| aamada glz| l dl r.
Koo cmcz oak m odao oc aamada gerekyoe
ml ode, gerekseoaroar| oaa aamas odarast| aomayao
okteme| ge| | me| ero| mct cr.
Koocyc olrtarlhyaz m oayadad| o| ertarl hl oeevlrmek
44
| stemlyorum, ama ou aamada k| top| umsa| yaam ve
ge| | me| er| eo| koou e| e a| mak zoruoday m. uoku oc,
sadece efsaoey| ao| a | r ki | mak| | ode| | , ge|ecektek| d| o
se| ve l deo| o| k ge| | mey| teme| |e odl reo o| r aama o| mak
oak m odao daooem| | dl r.
| rkereor(q arhar| kSem| tAryeo ve hattaTcrao| | ar o
0rtaAsya'da ay\__ |e oa|ar. Aa oar
oar| o ocuk| ar o| | e kuroao etmek zorcoda o rakao,
avc | a daya| Q }__ _ qo | hayvao| ar o evc | | | e t | r
| | me| er| y|e soooc| ur.
|vc| | h
vl
sa
^ l)4 _

a
m1o.a
g

ru| mem|
o| r oo| | ck ve zeog| | | k s comutcr. Kem| k| er| odeo av ve
ge| mara| ar ,et| vesutuodeooes| okayoak| ar , postcodao
ve k | odao | k| | me kar koruoma ara| ar vs. e| de ed| | eo
evc| | hayvao| ar o ortaya kmas top| cmsa| yaam da
oataoaa de| t| rm| tl r.
.

0oce| | k| e daha ooce o| duc g| o| artao oufcsco oask s


| | e zg o|arak oavuru| ao yamyam| k ve | osao| ar o
(oze| | | k| e ocuk| ar 1ao r | ara k o etmek gerek| |
e | | d| r. Koyco, | oe\, at ve dl erevc| | hayvao| ar keod| | er
| oever| | eodeookdahafaz| as o | osao| ar| | overmekteve
yeo| deo uret| | me| er| o| o mumkuo o| mas | | e de tg|eoqz
w
o| r _uo j o| ctcrmaktad r| ar.

a
hrkese_g}dar rz k(oes| n)em_edn q[g__
veouarada|eygamoer| orah| m| | o c

u_er| oeevc| | ha

vao (Koyu(y|;a)aba([, hemmumkuohemde


zorco| cdcr art k. u yuzde o | osao| k ve arap ata| ar
gem| | o (aa oaroar| o) tore| er| o| o| r masa| ha| | oe
get| rm| | erveevc| | hayvao o| osaoyaam oag| r| | o| ouyuk
ve kct| u o| r o| ay o| arak oayram|

rq_caktao kcaa
aktarm | ard r. |fsaoede koyuo (ko)gooder| | mes|

okse|
o_yg yerse| kar|i

_ooce||k| cd
.
r.
|akatouo| cm| cge| | meo| oyao odatop| cmsa| yaamda
45
oaz ooem| | o| umsuz ge| | me| erde yaaom t r. 0oce| | k| e
hayvao evcl | | et| rmeol o yo| at oo| | uk ve zeog| o| | k
kad o oa| tedl | mes| pahas oa oduo|eom| tl r.

\can| | kve aa oaroar| kdooem| er| ooyuoca kad o o


ou ooem| | yer| o| o | deo| o] | k kar | o o, kad o taor | ar ve
taor a| ar o| duuou goster m| t| m. Aocak oaroar|o ou
aamas oda geyc| | | etl rme| yg_evc[|haya
(
(eke||(dtutao erkek, kad o otum deer| o| , | osan|)_
attayar| tehd|t etmeye oa| am t r.
|rkek, egemeo| | | o| sa| amak, e| de ett| l ekooom| k
gucuo kar | o sosya| ao| amda da yer| et| rmek | | o
yuzy | | ar sureo o| r sava myurutmutur. M|to| o] | | erde ok
a k goru| duu gl o| ou sava m her tur| u ka| | e| | | ve
duzeooaz| | ereo o| r sava mo| mutur.
Soo uodaeke],_oa_a ( kad oa)goreorgut | eom' top| um
duzeo| o| oaoaya (erkee) gore orgut| eom| o| r top| um
duzeo| oe sokmay oaarm t r. oy| ece tar| h ve | osao| k,
suru rke| o k| l | | | ode l | k kez | osao o | osaoa
ustuo| uuoutao m veoreoml t| r. uouo | deo| o] | ksoou
4
tu o| arak da a| | edek| oaoa ro| uevreoeyay | m ve taor | ar
yavayava erkek| eml t | r.
e
,0o| a,sy| a |reud ve oeozer| er| o| o | dd| a ett| | g| o|
ao
(

n0 b
o
1 ``

)
kek| |

| oatao oe
`
' oa
4|)0
deo'
.
de,

top| umda k| ekooomsya| de| l m| o


erkektaraf odaooe| | r| eomes| odeokayoak| aom t r.
Tao| | k| taor o oerkek| emes| ve kad otaor | ar o ooem
s| z| emes | `oy| e o| rdeo o| re ve ko| ayca gerek| e m|
de| | d| r. Kad o taor a| ar| a, erkek taor | ar o s ava m
ek| | odeefsaoe| ere yaosyao ousava o| oy | | ar osava m
o| mutur. |oeskefsaoe| ere oak | acak o| ursa, oa | aog ta
erkektaor | aro| rdeoo| reooem| | taor | araras oag| reo| | ecek
kadar cesur de| | | erd| . qpuo | | o erkek taor | ar | | k oocy
ao

taor ao o ya sevg| | l s| ya da karde| o| mak zoruo


46
dayd | ar. 0aha soorad r kl kg taor_a| ar 0evaoa_
'Medu'`g| o| aa | ay c koocm| aradorc| teovedahaooce
oe| | rtt| l m| z g| o| her tur| c efsaoev| taor sa| ka| | e| | l
| ereo o' r sava o zafer kazaoao kahramao| ar o| arak
uyuk1an| ar , oroe| o2ecso| ao| | | yor| ard .
"Eski Yunan mitolojisi, anacl Girit toplumuna kar
Barbar srlerinin Ataerki/ ' dzenlerini dayat/aryla
doludur
.
Kahraman Thesee'lerin, Tanr Zeuslarn balca
sosyal ve tarihsel grevleri Anaerkil dzeni ykmak ve
ktlemektir. TanoJarn atas Zus kadndan tohumunu
alacak, _gdn yeine kendiL . .!be kalacak ve ocuk
douracak kertelere dek, Anaah en doal grevlerinden
bile ortadan kaldrmaya kalkar". (I. Kvlcml sf. 1 93)
Koocmczoak m odaoortaoaroar| o| | kad m oc erkek
taor | ar o| dc e| oette. |akat | k| oc| ve o| r| oc| s| deo daha az
ooem| | o| mayao o| r adm daha at | d , Kctsa| deo| | eo daha
dorcsctaocdeo| | eoao| ay oge| | t | r| | mes| .
Cere kt| | er, d| otar| h| | er| gereksesosyo| ogvef| | o
zof| artaoc oco rch kavram y| a kt , totem ve taococo
W - - -- ---
ayr | maz | k| | | o| ct crdck| ar da tumcy| e hemf| k| rd| r| er.
uatta a| ao d mcdaha| eye ka| k ao, s tar| h ve top| cm-
o| | | mao| ay y| ao| rtak mo| ay| ar keod| oegorea k| ad o
saoao |recd o| | e +otem ve1aoc | s| m| | o| r k| tap yaz p,
1otem ve ''1aouoc( o| r| | kte ao | ma| ar gerekt| | o| ve
ayr | maz o| r

octu a uIctdcs| ar kao t | amaya


ka| k m t r.1ao| | k| keod| |s| kaoa| | t| kgorc | er| o| tar| he
cygc| amak| | o.
0ysa, oe yaoao | | k dooem| er | ode oe de aa
oaroar| kta Kctsa| deo| | eo ao| ay ve 1aoc yokt cr.
az m o o| r oo| umcode oe| | rtt| | m g| o| 1gteg | | ao| | r
gc ya qa (aoj''

g| | d| r. Komuoco seod| s| oe kadar


dee

r | ,se, komuo o| rey| o| r d| er o| rey | | o oe kadar


deer| | yse1otemde o kadar deer| | d| r. 1otemve kc ra| | ar
47
(op| c| ccoo| mek| | ode| | , ak| oeortako| rruo(emI|nde
o| r| et| rmek | | o vard r. cndao do!y Totem ve Totem
kcra| |ar oi o dokunc| ma| oe kadar kesk| o o| crsao| suo,
o| | d| | m| z, oa| eo yaaoao ve top| c| cu oo| eo taoc kurc
mcodaooamoaka o| reyd| r.
_. -_s;
;
Totem her tek kiinin eite ruhunu topluma .le bm`
(teki kiiere qlmazparsgJibi ba_lar
ti
Toplum iinde
s
e

ktn
kii mlk ve yetkililerine -Devlet ve kanun bulun
mad, toplum iinde zor kullan lmad m
dokulmazlklar salayan TABU (Krms), totemin tam
zddn yapt. Eit kanda/ar arasna ayn sei koydu. Bir
yanda totem balaryla birleik olan kiileri tabu imtiya
zlaryla birbirinden ayrd.
[o!m
:
l)!k!L.
'u karmt; tabu: Kiinin ve
dolaysyla tot/umun tne._.EK/N K//
'
kard. Yafn

z
ge
-
i
e
re
kse
tabu kandalk temeli ine kurul
mu toplum kurallaryd/ar. O toplumda KANDA
EITLI
C
l'ni inkar etmek hi kimsenin, en zorba, en "barbar"
babahann bile aklmdan gemiyordu. En sekin kii, ancak;
N
Totem ve tabu emrinde toplumun eite yaama savan
gtme sorumluluunu tayordu.
Bununla birlikte, insann hem lehinde, hemde aleyhinde
iki gelenek yerlemiti; Totem insann ruhuna hkmetme
geleneiydi; Tbu insann Tmne (ruhuna-bedenine) hk
metme gelenei oldu. Snf blm yoktu. Ama toplumda
snf blmnn zemini hazrlanmt. "(Keza sf 1 87)
Totem| etaoc| teooy| es| oeayr ey| er, ayr aama| ard r.
-akat Taococokoocmcz oak m odao daoadaay rded| c|
o| rooem| vard r. Taoc'ocoortaoaroar| kta kmas eo| kooc
K| | ayr | k| ar o o, ust uo| uk| er | o| o de ortaya kmas
ao| am oa ge| | yordu. N|tek| m a| | e | | ode erkek s |vrl | | rkeo,
evc| | | em| oayvao mu| kuoe sao| p K| |de d| er| er| odeo
yavaa kopmaya oa| yordc. coaoa| o| arak da outuo
48
o| r top| u| ck eyc| | hayvao c oes' eomes| za(uret|y| e goe
~' ~'` ..
r ve yer| e| k top| u| cs| ardaa ayr | yordc. uste| | k
davar, oaem| | o| r de| | m aac o| mak vasfy|a, dczea| |
mcoade| ey| deyaratm o| uyordu.
cdur cm| osaa| k | | a tcmcy| e ye o| o| r eyd| , yeo| o| r
| oo| cmcydc. | te Taoc', oc yeo| dcrumco yeo| | deo| o
] | s|yd| . 0ahasoorak|top| cmuooo| comes| oeda| roctuo| de
o| o] | | erouauoczer| oeoturtu| acakt .
K| | | mt |yaz| ar a korcma | deo' o] | s| o| arakdoao taoc,
ocodao soora k| ge| | mes| de hemeo hereye s| rayet
edere k ge| | meye oa | ad . 'aoc' yaa | kcck fark| ar| a
Kctsa| o| r kere top| cmsa| yaay a g| r| oce dcayada ve
evreode herey, kctsa| o| ao ve o| mayaa ek| | nde h z| o| r
ayr ma crad . 0aha dorcsc kaada top| c| ck orta oar
oar| ktao | t| oareog| tt| ke oo| comeyeoa| ay oca Kctsa| da
o o| cde h z| ayo| a| mayaoa| ad . ' osaa| ar o, | | | k| | er| o, yer
| er| o, ey| er| odokcou| maz| k| ar oua| ar taoc| at rarak, kct
sa| | at rarakyap | r o| dc.
| te o| r oroe k, "Muska-mhrn bir fnn tpasna,
yaptrlm byle bir balk paras zerine basarak, bir
kimse fya "tabu" koyabiliyor, kiiliinin bir parasn ona
aktarabiliyor ve fnn kendi mlk olduunu gsterecek
biimde onu iaretliyebiliyordu. "(Cordan Childe Tarihte
Neler oldu. Sf. 64)
u oroekte k| | dokuoc| maz| k| ar yao oda ge| ecekte k|
oze| k| | mc| kcoco oas | e| de ed| | d| | oe, ouoda d| o| o ve
taouocooas | o| r ro|oyoad oa| | | k| o| pu| ar davar.
codao ooce yao| aa oaroar| kve yaoao | | kdooem
| er| odetotemorgctve | oao| ar octcokaodatop| cmcyer|
| | o e| te ve gooc| | cce oeo| mseom| ve kaoc| ed| | m|
| oaoveorgct| eo| | erd| . | r tak mdokuou| maz| k| aroc| uo
mak| a o| r| | kte, ouo| ar komco var| o korumaya yooe| | k
uygu| ama| ard . u| o| r komuo cye s | o| o ak| odao
49
d|er| er| odeo ustuo ya da ayr ca| k| o| dua duuoces|
geemezd| . 0o|ay s y| a k| | ayrca| k| ar o koruyao taou
kurumuoadal ht| yayoktu.
0ysa orta oaroar| kta t eme| de| | k| | k| er| e
kar | a yoruz, Suru sah| o| erkek kad o| ar a| t edere k | | k
top| umsa| ayr ma| ar , zoroa| , | oao| arda sahte| l k ve
karc | yaratt , top| um| l ode| | kdefk| | s| vr| | | | er| o|
dourduu l| od| r k| ouo|ar koruyacak maoev| ayg t| ara
yao| taouyada" kutsa| d| ye ad| aod r |ao kurum| a ma| ara
| ht|ya duyu| du.
"Kutsal"n kefi bundan sonraki geliimin manevi ekseni
oldu. ok tanrlar, putlar ve nihayet tek tanrl dinler en
temel dayanaklarn "kutsal"da buldular ve bu kayna
genileterek ilerlediler.
"En ilkelerinden en gelikin/erine kadar, tm dinlerin tar
ihinin kutsal gereklerin aa kmalar aracltyla kut
saln tezahrlerinin birikimi olduu sylenebilir; rnein
kutsaln herhangi bir nesnesin, bir tan veya aacn iinde
ortaya kmasndan, bir hristiyan iin Tanr'nn lsa'da
bedene brnmesi cinsinden yce bir kutsaln tezahrne
kadar, sreklilik zm bulunmaktadr. Her zaman ayn
esrarl sahne szkonusudur; "tamamen farkl" bireyin
bizim dnyamza ait olmayan bir gerein, "doal", din d
dyamzn ayrlmaz paras olan nesneler iinde aa
kmas. "(Kutsal ve Dind M. Eliade X)
Kutsa| ooy| es| oeo| r| k| m| | ve oere ket| | o| reyd| r. Ama
ayo zamaodasoodereceou| a c d r, hemeohereykutsa|
| aao| | | r,. . .sozkoousuo| aoo| zat | h| taveyaaacatap oma
de| | d| r. Kutsa| ta, kutsa| aa, ta veya aa o|arak
tap oma oesoes| de| | d| r| er, oo| ara tap o | maktad r, uoku
oo|aro| rer kutsa| tezahurudur| er, uoku oo| arart koeta,
oedeaao| ao, ama kutsa| o| aogaozaodere o| ao o| rey|
a a kartmaktad | ar ...uerhaog| o| roesoekutsa| aa
50
kar rkeo, keod| o| maya soo vermeks| z| o oaka o| rey
ha| | oege| mektedl r.akaterl m| er| e|fade edersek, d| ose|
o| r deoey| m| o| ao| ar | | o, doao otumu(tao| l l osaodaoo)
keod| o| kozm| kkutsa| | ko|araka a kartmayeteoe| oe
sah| pt| r. |vreo| otumu, outuou l t| oar|y|e o| r kutsa| oteza
huru ha| | oedooueo| | | r. "(Kezaayo yerde)
Kutsa| oy| e o| r eyd| r k| e| | oe ge| reo| ve gel rmeyeo|
yakar.
"Kutsal g demek, hem gerek, hemde ebediyet ve
etkinlik demektir. "(Keza Aym yerde)
Kutsa| o| ao ol r kez ortaya k oca gerek duoya toz
dumaoaras odakayoo| ur. 0orusuousoy| emekgerekl rse,
art k"0uoyayoktur. "(Keza)
Kutsa| o|ao varo| aod r, kutsa| o| mayao | se deersl z ve
yoko| ao. Kutsa| , evreo| tam o| r ak o| k| | odeout uo| ukve
o| r| | k | | oe sokar. u durumdao oakas o o o| ao| | ece| o| o
duuou| mes| o| | e"k yamett| r, "kaostur.
Kutsa| o| aoasa| d n,ayzamaodaevreo| ooutuo | uuoe,
kon|

duyz_ a| d

a| am a|r

,
_

durum kusa|
_
er ta|

u cezao od oa s

|
,
ve hepdeodaha etk| ove
gu| uha| egetl rl r.Kutsa| okayaoo| r eoer] | g| o| herk | ave
heryereg| rmes |veheps | odeoooem| | s|de| osaotaraf odao
| se| | etl rl | mes| | | e duvar|ar o ve ceza| ar o eo ouyuu
yarat | m o| ur. 0roe| o kutsa| o| ao oesoe ya da duruma
ayk r hareket edeo o| r | osao goruourde f|z1k| o| r ey
o| mad ha| de korkudao ve keod| v| cdao odao do| ay o| r
koedetecr| ted| | m| ol rdurumdao| eo| | | r o| | e.
0rta oaroar| kta heouz herkes s| | ah| ve d| er| | | e e|t
o| duuodao, dev| et deol | eo adam|ar ve cezaev|erl orgutu
de domam ou| uoduuodao kutsa| o kef| , ouo|ar o
oa| aogtak| | | ev| o| yer| oegetl rekazere mukemme| ol r
kurum|amayd . oy| ece kad o| aruzer| oeo| r tak mmaoev|
eoge| | erkoou| ao| | d| | g| o| komuo| | odeklk| | | eraras oada
51
y| oe maoev| | zg| | er koymakmcmkco oa| ege| m| t| .
|akatocrayakadarao| att k|ar m zdaot cmcy| e o| cmscz
sooc| ar kar | mama| d r . cokc orta oaroar| k kao
( 'at| oce geos) deo| | eo s oy o| | e | m| er| o| o o| ctcrdcc
top| cm orgct | c| ccdcr. Tamam| y| e e|t| | e daya| , ' | ke|
amasosya| | sto| ro| | e| md| r.0o| ay s y| aoze| | | k| e cyga| k| a
o| r| | kteortaya kao kc| | amave kc| | at rmaproses| veoc
proseo| o kctsa| |a mas oc aamada gorc| emez. Kctsa| | k
yckar da oe| | rtt| | m| z o| te | | k| er| yao oda oc aamada
komcoco o| r| | | o| ve octco| ccoc sa| ayao o| r maoev|
kcrcmdc. 2ateo y| oe oc aamada ortaya kao kao| | e
tao | a

r da yerdeo oe kada gok| ere dorc seyretse o| | e


y| oedekao| | eo| oo| r| et| r| c| veoct co| et| r| c| coscr| ar odao
o| r| yd| .
0o| ay s y| aorta oaroar| kta kctsa! oseyr| veoc| a c |
yckar oaroar| kta ve cygar| kta o| dcc de o' | h z|
ge| | mem| sadece top| c msa| oo| co c| er| o yavaa ortaya
kmas oa para| e| o| arak maoev| o| r teme| haz r| am t r.
mas | k| scrc ekooom| s| oe ge| ve kad o o a| t ed| | mes|
s o fsa| oo| c oc| er| o| o ekooom| k ve sosya| oaz r|ay c s
o| mcsa, kctsa| da ococo | deo| o]| k ta y c s ve teme| |
o| mctcr.
Kctsa| czer| oe | md| | | koc kadaryeter. | md| | osao| o
orta oaroar| a ge| | o| o koocmcz oak m odao d| er
sooc| ar czer| ode dcra| mveozet| eyere ktopar| aya| m.
Totem orta oaroar| kta yavaa saooedeo ek| | | rkeo
kao| | e taor | ar orta| kap| amaya oa| ar. Ce| | eo cret| c|
gc| er| o, | oo| cmcocovec rcoart o osooccc o| arak oo
zamao oc| coao | osao| ar o s ay | ar o oartmas g|ece<t

|
d| oada@gc_gaoouccc| er| oetk| s | o| artt racak
w
-
' - ------ - - - --- - ..-~ -
| deo|o]| ta y c | ar o| arak slvr| | meyem | ar ve ge| e
cektek| d| o adam| ar t | p| o| o o|| cma
oa| am | ard r.
- ~ .
52
Kad o| ar o egemeo| | ka|t oaa| omas odao oaka top| cm
| | odek| e lts| z| | k artm , k| | s|vrl | | | er| | y| ce goze oatar
ha| e ge| m| t| r. 0ze| | | k| e kaj|qp|@k_mcg| tt | ke
dahaooem| | ha| ege| | rkeoyetkl | er| | y| ceoa| m t r. c k| |
slvr|| | | er| oe para|e| o| arak Taor | arda ye rdeo, | osao| ar
aras odao y ce ayr I m ve g | tt| ke gokse ' | e | p
slvr| | m| | erd| r.
Ayrca orta oaroar| k taor | ar o say s o say | amayacak
ookta|ara kadar geo| | etm| t| r. m}adar kao| | e varsa o
kadard_ajqq@c_qahattaher kao| | eo| oo| rdeofaz| a
taor s oc| codccodao orta| ktaor oo| | ccodao ge| | mez
o| mctcr. N| tek| m heocz cygar| o domad keot| er
a oag| r| teo| rseferde6. 000taorsay | m t r. crakam
o| | eo| | | oeotaor | ar kapsad odao| y| msero| rrakamo| arak
deer| eod| r| | eo| | | r.
uste| | k oc taor | ar o say s aza| mak o| r yaoa artmak
tayd . cokc kao| | e| er aras sava | arda olr kao| | e yeo| | | p
yok o| sao| | etaor s yok o| mcyordc, yeoeo kao| | eyeo| | eo
kao| | eo| o taor s o o| r zarar dokcomas o d| ye keod| ycr
dcoagotcrcpooadatap o yordc.
az o o oc oo| cmcoco oa oda oe| | rtt| | mg| o| kcroao
da erkek taor | ara adaoao, ve o|r ad m daha | | er| eyerek
kctsa| o yao | kozm| k b| r oct co| ck arzedeo ak o
dcoyao okap | ar o aaot ekveeoooem| | aoahtaro| mayo|
codaevr| m ge| rm| t| r.
0o| ay s y| adahaoocear| z| o| arakoavcrc| ao kcroao, oc
aamada kcroao ed| | eo| | ecekhayvao| ar o oa| mas o oo| r
sooccc o| arak her ad mda her ves| | ey| e oavcrc| ao o| r
tap o m o| dc. 0ze| | | k| e kctsa| o| ao| a her | | | k| o| r kcroao
toreo| o| gerek| | k | d .
o
0rta oaroar| k oco| ar o d oda scrcye oa m| o| arak
goeoe| e eo ha| k| ar| a d| er ha| k| ar aras oda yoco
| | | k| | ere ve mcoade| eye | mkao verd| . c mcoade| ede
53
parao o oocu ro| uou davar ust| eoerek o| r de| | m arac
ha| | oe ge| d| . Ce| ecekte k ymet| | madeo| erl o para' deo| | eo
ge| | | m| o de haoerc| s| o| du. Takas ek| | ode oa| ayao ou
ge| | | m g| derek daha duzeo| | o| arak yap | arak, aotl k
duoyao o teme| | | | k| s| o| ao"t| carete zem| o haz r| ad . Ma|
de| | m| er| heouz kl | | er keod amar oa ocou yapao| | ecek
kadar s | vr| | med| k| er| | | o kao| | e ad oa ve kao| | e | l o
yap | yordc.
0rta oaroar| k yo| at t um ou yeo| | | k| er yao oda
l osao| k | | o ge| r| | mes| e|zem o|ao ol r aamayd . Aks|
takd| rdet_kefed| | dl | yckar oaroar| a, uygar| ave
oradaoda modero cygar| a gemek as|a mumkuo o| a
mazd . N| tek| m hayvao evc! | | et| remeyeo ve ou yuzdeode
orta oaroar| kaamas oa geemeyeo Amerl ka| veAfr| ka|
oaz ha| k| aras| aduzeo| | tar mavecygar| avaramay po| o
| ercey | aa oaroar| ok t| kduzeo| odeak | ka|d |ar.
c o| | g| | er oda yeo| deo | orah| m'e dooe| | m. 0oc
aa oaroar| ktaoe| | rtt| | mseoep| er| eo| uoutaor ya kur
oao ederkeo oc| mutuk. 0ysa oc kez orta oaroar| kta
taor ya o| coco yer| oe evcl | | et| rd| | koycoc armaao
ederkeo oc| cyorcz. 0emek efsaoe c_ce|k| q _ qpr
oar| kta oa baroar| a ggiin p@dsi o| ver

jzd| r.
|akat o| ay ououo| a s o r| de| | d| r. |er

ko| m' | o k| m
o| dccouoveoedeo peygamoero| dccouoyao t| ar oc| c
oamazsa efsaoe a k| aom o| maktao uzak o| acakt r. u
soru| ar o yaot | se yukar oaroar| k ve keot| er oahs| ode
oc| uoao| | | r .
. r Yukar Barbarhk: Kent Di nleri - Tanr lar -
Peygamberler ve l brahi m Peygamberin Orji nalitesi
ckar oaroar| k tar m o kef| | | e oa | ad . Aa ve 0rta
oaroar| k aama| ar oda da ge| c| oahec| | | k ek| | ode o| r
t;r mvard . |akat ou, kad o| ar o a| | e| er| | oayr | m kuuk
54
a|ao|arda topra o ve r| m| tckeoeoe kadar yap | ao, daha
soora o rak | p g| dl | eo, oe gcore | eme oe de s c| ama
teko| k| erl o| okc| |ao | mad kcckek| m| | er| yd| .
0ysa Mezopotamya'ya ge| l pyer| eeo Scmer| | ha| k| ar o
yapt "tar m ocodao oamoa ka o| r eyd| . | rat ve
0| c| e' o| os crek| | get| rd| | m| | | eroedeo| y| eo rak | pg| d| | me
s| gerekmeyeo, komco o| r| | | oedayao |arak o| ct crc| mc,
sc| ama kaoa| | ar o o kc| | ao | d , octco top| cmsa| yapy
keod| oegore ek| | | eod| reo ocyckve orgao| ze o|r tar md.
c oedeo| e o' r| oc| s| oe tar m d|yeo| | mek pek mcmkco
de| | d| r.
2ateo o| r| oc| s| goeoe| | | ka| d rmay p, aks | oedahafaz| a
gezg| oc| | | e yo| aarkeo, | ocl s| toqra czerId_
otcrc| ao o| r vatao_crcmcoasokmctcr. Toprak, proto
".. . - - - " -

sc

er| r ve tao| | | osao| k | | o yeryczcode | | kdefa | osao


s`a|t ol r yere per| o| eyeo top| cmsa| yap o o teme| ta o
o| ctcrao o| ryeo| | | ko| mct cr. c o| r| oc| s| odeo okfark|
o| rge| | i md| r.
0aha ooce a k| d m z kctsa| | amaproses| gere| oce
toprak oc o| te| | k| er| y| e hemeo kctsa| | am t r. c

ts@o
'_Ller. lm.e alnara_k
_
avnlur. Topran kutsal
/amasndan; toplumu t!m. eden_!a/ar; savunul
masndan; zeine
b
asan kiiye lm getiren snr doar;
airin "Toprak ee
r
urunda len varsa vatfndr" deidii
ey: Vatan kurulur: KENT (Cite) domutur" (Tarih Tezi Dr.
I
H. Kvlcml)
,
|'
| te oco| aryao| tar m o kef| ooco yo| at keotl o
kcrc| cc daha soora k| ge| | | m| er| ode 7000 y | s crecek
cygar| koat k | ar o veaot| kakyamet| er| o| o kop
mas oak m odao
a
veta| . koocmczoak m odao mcth| o| r
ge| | | md| r. |akat | | kNezopotamya keot| y| e (|re m| yoksa
urck mc o| dcc kest| r| | em| yor) oa| ayao ocrada k| keo
t| eme (Creke |o| | s, |at| oce C|te) oe modero ao| amdao| r
55
eh | rd| r, oede o| rkasaoad r. Keotoamoaka o| r duoyad r.
uygar| o, d| o| er| o ve aot| k a o eo ooem| | merkez| er|
o' ao oc keot| eruzer| ode oekadardcrsakazd r.
| r kere tar m_ef| ve kot| o kcr[c cy| a komco
da | m de| | d | r. Aks | oe orta oaroar| kta kcrc | ao ataerk| |
komuo keot| o | | k kcrc| c coco ve varo| c coco teme|
art d r. 2ateo eer | | k keot| er| kcrao Sumer| | | erooy| es| oe
o| rkomuoa| o| r| | e sah| po| masa| ar oatak| k| ar kcrctmak,
sc oasma| ar o oo| emek | | o oeot | er, s c| ar o duzeo | |
da t m o sa| amak | | o sc kaoa| | ar yapmak g| o| devasa
o| r | | oaaramaz| ard . 0oco | | o komu oa| varo| c daha
oocek| aama| arda oas | herey demekse keot| er| o kcrc
| aamas odadaoy| eyd| .
Keot| komuo kcrdcc | | o doadao kopar | p a| oao
toprak| ar k| | ye de| | , topyekuo komuoe a| tt | . uatta
oa | aog ta oco| ar o k| | | ere a| t o| ao| | ece| | osao | ar o
ak| odao o| |e gemezd| . c yuzdeogoeoe komuo, toprak
| ar top| cmsa| | at r pyer| e| ko| r o| te| | e kavc coca ortaya
kao ey keot komuouo| dc. |ve| cekomuoe g| r| oas | k|
zor| c o| rtak m eoge| | ere tao| | se, keot komuouoe g| r| te
ayo zor| c eoge| | ere tao| yd| . 0roe| o keot| o et raf oda k|
scrdao | z| os| zg| rmeko| duru| meye o| | eyo| aao| | | rd| . Keot
komuouoe g| r| ; | st | soas z otuo keotta| ar o, kaoda | ar o
ooay oa oa| yd . | r tek k| | o| o | t| raz o| | e g| r| e eoge|
tek| | ederd| . Keotta| ktao kar | ao (oroe| o y | da o| r kez
yap | aove ma| oeyao o| te| | | ta yaotem| z| | ktop|aot s oa
kat | mayao, ge| eoek| ere

cymayao vs. ) k| | | er | o outuo


toprak| ar , ma| var| e| | odeo a| o rveas| a o| r dahakeote
g| r| | oe | z| o ver| | mezd| .
Keot| oyooet| m| t umkomuoea| tt | . cococo| ck| a| ht|
yar| ar mec| | s| ve keotta | ar mec| | s| arac | y| ayapar, ama
d| erzamao| ardayurutmegorev| o| se| m| egoreva| aokeot
| | der| | fa ederd| . Keot | | der| o| r kamc gorev| | s| d| r. Corev| o|
56
yurut urke o mut| aka keotta | ara kar sorcm| cdur.
0o| ay s y| a keot | o kuru| c aamas oda yao| s o f| ar o
domas odao soora rast| ad m z musteo| t kra|
de| | d| r| erheouz. Kra| | ar oTaor o oyeryuzuode k| tem
s | |c| | er| o| madac ooce dcrcm| ar o oe o| dccoc gormek
l | oSumer| erdeo o| roroekvere| | m,
"ok daha ge bir ada Yunanistan'da olduu gibi,
Smer f.. /11. binde hegemonya iin birbirleri ile mcadele
eden bir miktar kent-devletten oluuyordu. En
nemlilerinden biri de Smer efsanesine gre ''Tufan"dan
hemen sonra kralln Ck'ten alm olan Ki'ti. Buna
karn, ok daha gneyde bir dier kent, Uruk gcn ve
etkisini yayyor ve rakibinin stnln ciddi bir ekilde
tehdit ediyordu. Ki kral (iirde Agga) sonunda tehlikenin
farkna vard; Uruklu/ar eer kendisini hkmdar olarak
tanmazlarsa sava amakla tehdit etti. ite bu nemli
anda Uruk'un iki kurulu toplantya arld: ihtiyarlar
meclisi ve Yurttalar meclisi. " " . . . Glgam (Uruk lideri-bn)
ltimatoma bir cevap vermeden nce, Ki'e boyun emek
yerine silahlara sarlp zafer iin dvmeyi srarla rice
ederek "Kentin ihtiyarlar meclisi"ne danr. Buna karn
"senatrler" (/htiyarlar-bn) ayn duygular paylamaktan
uzaktrlar, onlar bar iin boyun emeyi tercih ederler.
Ama byle bir karar Glgam' n hi houna gitmez ve oda
"Yurttalar Meclisi"nin nne kp savunmasn tekrarlar.
Bu ikinci meclisin yeleri ayn konuda sava karar verirler.
Glgam memnundur. (5. Noah Kramer. Tarih Smerde
balar sf 47-Altn ben izdim)
c or oekte keot | | der| o| o yetk| | er| o| o s o r o
ou| dcumcz g| o| , he r ycrtta o daha dorcsc keotta o
etk| ve kararsah| o| o| arakdurcmcocvee| t| | | o| degoruy
o.cz. |fsaoev| , ar Taor C | gam o| | e top| c| cu tek
oa oa cao o o | sted| | g| o| | dare edemey| , mec| | s| erdeo
57
r| cada oc| uocr'' . Ka| d k| ou oroekSumerkeot| er a o o
soocoage| | od| | ode, yao| za| | m kra| | ar o, ouyuktaor |ar o
ve s o f| ar o ortaya kmak uzere o| duc o| r zamaodao
a| om t r. 0o|ay sy| a keot| er| o | | k kc rc| dcu zamao| ar,
komuoa| | | | k| | er| o eo faz| a a r oast , tum keotta| ar o
e| t | | | k| | er| | ode ou| codcu zamao| ard r. Ayo zamaoda
ke otta | ar o hero| r| ye kd| er| kadar s | | ah| d r.
S| | ahs z| aod r | m h|k| mse o| mad odao yazar o oahset-
t| | g| o| ortada0ev| et teyoktcr. S| | ah| arycrtta | ara kar
de| | , yukar da k| oroekte goru| duu g| o| h |o| r zamao
eks| ko| mayao d dumao| ara kar kc| | ao | r.
Keot| oaoayasas kra| | ar o keyf| karar| ar de| | , ata| ardao
devra| oao ve ok esk| a| ardao oer| kuaktao kcaa
yaz s z ve edeo| ( | | rse|) o| arak aktar | ao ge | eoek| erd| r.
uerkes oo| ar o| | | rve herkes | ooo| ar o| | mes| | steo| r.
| tekeot| oyaay ooy|es | oekomuoa| veapayro| rtum
duoyad r. c komuoa| ya ay ta koocmcz oak m odao
ooem ta yao yegaoe ge| | | m tap oak ve keot taor s d r.
Tao| | o| rad mdaha| | er| eyeo kctsa| | k.
Taor yaz m z o ocodao ooce k| oo| umuode
ozet| ed| | m| zo| te| | k| er| o| ayoeodevam ett| r| r. 0oao ove
komuoao o doa| o| r | f
a
de ed| | | | d| r. 2u| medeo, ada| et
da tao ve | osao| ar o kade r| er| o| tay| o edeo o| r var| k
de| | d| r. uoku keot| o kcru| c safhas oda k| | o| o k| | ye
zu| muveoask s domam t rheouz. K| | | eryavaas |vr| |
m| | erd| r, ama taor sa| yuce | | k kat oa kadarda
ge| mem| | erd| r. c yuzde o oa| aogta uerodot' uo da
aarakoe| | rtt| | g| o| A| | ah| ar o ad| ar o| | e yoktur,
"Pelasgs/er vaktiyle Al/ahlara hereyi kurban ediyor
lard. Dodon'da bunu rendim; ve dua ediyorlard, ama o
zaman tanrlarn herbirisine ne ad ne soyad
takmam/ard. nk Allah/arn adlandrldklarn hi
iitmemilerdi. Genel olarak Al/ahlara tanr diyorlard.
58
H
Sebebi de tanrlarm hereyi dzenleyerek evren kanunlann
ellerinde tutmalanyd. Ancak sonralan ok ge olarak
MISlr'dan getirdikleri vakit al/ah adm renebildiler; fakat
Baks adn yalnz teki tanr adlarn rendikten uzun
sre sonra rendiler. Bu seferde o adlar zerine Dodon
orak/ine (Kehanetine) dantmaya gittiler. Bu orak/
(Kehanet, tapnak) Yunanistan'm en eskisi saylr ve o
zamanlar lkede bir tekdi. Pelasgsler Dodan kehanetine
barbarlardan (ecnebilerden) gelen bu adlan kabul edip ede
meyecek/erini sorunca edebilecekleri karlm aldlar. O
vakitten beri kutsal kurbanlarnda (Sakrifislerinde) bu
adlan kullandlar. Daha sonra Grekler ayn adlan
Pelasgs/er'den aldlar. (Herodot tarihi-Altm ben izdim)
Tann'nn henz adnn bile belli olmad bylesi bir
eitlik dzeninde topraklara komnal sahip olu, tannnn
nemini bir kat daha arttrd. Komn birliinin doal ifade
si ve temsilcisi olarak Tann, soyut birletiriciliinin yamnda
somut ekonomik ve sosyal grevlerde stlendi. Bu grev
lerin en nemlisi kamuya ait topraklarn komn adma
mlkiyetine sahip olmakt. Soyut tann bu nedenle en zengin
"kii" oldu:
''Tann, toplumun en varlklt yesidir. Ha/km dindarlt
sayesinde edindii varl herkese aktr". (Gordon Childe
Kendini Yaratan insan. sf 1 1 2)
1aor , yeryuzuode k|ma|var| o komuogorev| | | er| odeo
o| cao o| r orgut arac | y| a | dare eder, yao| tap oak
arac | y| a.
1ap oak keot sorcococo eo Qarpc _oluturU--
u(em|de|

| oqvrslncIupmth.
1ap oak, taor o o maoev| otor| tes| oe dayaoarak, outuo
komuoma| | ar o chdes| odetop|ayao, oo| ar | dare ed| pko|
|ayao, somct e kooom| k gorev| er ust| eom| oc| coao o| r
komuo orgutudur. 2eog| o| | | o u| e| m| o| de ust| eoeo oc
59
orgct, keot| oeoooem| | kctsa| | o' mak| aka| maz, hertcr| c
kctsa| | daocorgctyayar.
" . . . her tann'nm yeryznde bir evi vardr, bu evde kent
tapnayd. ''Tapmak, gerekten bir konakt; insandan
uaklar rahiplerden bir rgt vard; . . . kaytlara gre
tapnak yalnzca kentin dinsel yaamnn zei deil, ayn
zamanda sermaye birikiminin ekirdeidir. Tapnak byk
bankad1Y; tanr da lkenin ba kapitalisti; (Keza ayn yerde)
Tap oak, oc o |t e| | k| er| y| e or] | oa| keot kcrc| c | ar o o
oa ' aog c odakeot| ohemgcccdcr, hemdezayfooktas d r
Ccccdcr, cokckeot| o komcoa| o| r| | kte' | | o| soyct(| deo| o
] | k d| ose| ) ve oemde somct (ekooom' k sosya| ) ao| amda
gorcocte kcrar ve devam ett| r. 2ayf ooktas d r, cokc
top| cmsa| yaam o oc odak ooktas o , oc ocyck kamc
gcccoce| | oege| reoocycko| r gccc(as| odakeot| demek
gerek| r) e| e ge| rm| o| acakt r. | raz soora gorece| m| z
g| o| , oc zaaf ooktas s o f| ar , s o f| ar| a o| r| | kte her tcr| c
zc| cmvesoygcocyaratacakt r.
ckar oaroar' koeocz komcoa| yaam osooaermed| |
o| r ad r. |akat komcoa| yaamda k| || er| o s | vr| | | | er|
artm , komco | | ode o| dcka faz| a at| ak| ar meydaoa
ge| m| oc| comaktad r. Kamc ma| ' ar o k| | mc| kc hal | oe
get | rme yao| soo zamao| ar o moda de-y| m| y| e
oze | | et | rme yo| | c, komcoe kar provakasyoo| ar
artm t r. c oedeo| e | | k komcoa| keot| er (Scmer keot| er| )
kamc ma| | ar o korcmak | | o oa| ktao yap | m s| | | od| r
mco rcoc oc| mc | ard . Kamc ma| | ar o o oc yo| | a
kJtsa| | at r | p d| er| er | ode o ayr | mas oa a| | m t .
Keot| er| o | | k komcoa| a| ar sooa er| p, s o f| top| cm
yaam o| ao cygar| a ge| | | rkeo oc mchcr| er ok ooem| |
ro| | eroyoayarak, mchcr a| ma'o oyo|at o| r okefsao
eyekooco| dc| ar. Mcocr| eredaya| efsaoe| erScmer| erdeo
d| er oa| k| ara geerek evreos e| mchcr efsaoe| er| o |
60
yaratt | ar. As| oda koou oas| tt| , kamc ma| | ar o o k| ' ma|
ha| | oedooccmcocoa| arscre oefsaoev| ao| at m .
| osao| o yckar oaroar| a c| a mas sadece tar m ve
keot| o doc mcoa yo| amak| a ka| mad , goeoe orta oar
oar| kzamao odaoa| am takasek| | odek| ma| de' | m| o'
s ao| tve s crek| | ha| e get| rd| . Keot' er mckemme| o| r pazar
ro| cocoyoayarak hemda o k| osaotop| c| ck| ara s odao
o| r e k| m mekez| o| du, Iem de t| caret deo| | eo aot| k
dcoyao o a | | topcuoc meydaoa get| rd| . oy| ece ge| c|
vedczeos| zde| ' myer| oe, davarkc| | ao m yer| oek ymet| |
madeo| er| oka| | ao | d kapsam| o| rde| | mgerek| et| r| |
d| . T| caret| o doumcoda ve ycrct c| mes| ode tap oak oa
ro| c oyoad .
Scmer | er keot komcoc ad oa oaka Ia| k| ar| a ma|
de| | m| o| gerek| et| rmek czere 0amgar veya Tamkara
deo| | eo k| | | ere gorevverm| | erd| . uo| artop| um| | odeeo
az| eyarayao | osao| ar| | odeose| | me| er| oekar otop| cm
ad oayapt k| art| caretteokeod| | er| oepayay rmakscret| y| e
k sa zamaoda zeog| o o| du| ar. | ro| r| er| y' e czak | | | k| | er
| | ode ou| coao kcck cret| c| | er aras oa g| reo 0amgar| ar,
tap oak gorev| | | er| y| e | o| r| | | | | cde t cm kamc zeog| o| | k
| er| o| keod| k| | hesap| ar oage| rmektek sazamaodacsta
| at | ar. 2amao| a toprak| arda | potekfa|z k skac y| a oc
oez| rgao| ar o e| | oe get| . 0o| ay sy| a top| cm (Keot=C|te)
| | ode | | kkezzeog| rfak| rayr | o odocmcoayo| at | ar.
2ateotar mdak| | gccc| ht| yac oedeo| y| ee| ege| r| | eoes| r
| er| o ko| e| et | r| | me| er| de oktao oa | ad odao ke ot | o
komcoa| var| o o soocoa da ge| | om| o| du. uouo
arkas odao zeog| o| | k| er | o korco mas o ha| k o
s | | aIs z| aod r | mas ve s | | ah| adam| ar orgct coco yao|
dev| et| o o| ctcrc | mas ge| d| . 0czeo| | vedev | rme o| r ordc
oes| emek| edev| et(keotdev| et| )domc o| du.
Soocoda o| r komco o| r| | | o| arak tar| h saIoes| oe kao
61
| | k or] | oa| keot| erde k| | k| | ol o, dev| et top| cmco, kra|
dev| et| taor heps | o| cstcoe kacakek| | deyeo| o| rtop| um
sa| yaama c| a | d ve yeo| o| r h| yerar| kcrc| mc o| dc.
Keot kra| e| e ge| rd| | ocyuk gc| e daha ooce taor o o
yeryczcodeo ayr | oa oeozer o| r s cre soouoda s radao
| osao| ardao ayr | arak yar m ya da tcm taor o| arak evr| m
| et| ve ortaya kao yeo| oez| rgao dev| etl o musteo| t oa
o| arak apayr o| r guce kavutc. ctuo oc ge| | me| er| o
maoev|zem| o| o| vege| | me yoocoutap oak oe| | r| |yordu.
M. 0. !000 | | e J000 y | | ar aras oda Mezopotamya'da
doaoveyckar daoe| | rtt | | m| zge| | | msure| er| o| yaayao
| | kkeot| erart koas| t| f| | erdeoo| uaotop| u| ck| aro| may p,
ocycmeye ve yay | maya e| | | m| l , s o f| top| cma varm
o| rerkeotdev| et| er| yd| | er. 1 2 taoeo| ao ockeot| erhero| r|
ayr komco var| o| arak dodck| ar | | o hemeo o| ro| r
| er| y| e sava maya rekaoet | | o mccade| eye oa | ad | ar.
Sava m, eo ooem| | cret| m ara| ar o o| ctcrao toprak ve
| osao (Ko| e) | | o ycrut c| cyordu. K| m| esk| deo heouz yeo|
g| rm| o| mas oa kar o heps| de yckar oaroar| o soouoa
ge| m| | | kkez cygar| ac| am keot| erd| .
"/rak'ta barbarlktan uygarla gei yeryznn baka
lkelerinde grlmedik derecede orjinal ve kendiliinden
olmutur". (T. T. sf. 367)
ckar oaroar| ktak| de keott| r, cygar| ktak| de. |akat
ara| ar odaokteme| | | fark|arvard r. Ao| a | mas | | otekrar
etmekteo ka omaya| m. "Yukar barbarlkta geni
ihlm sayesinde ar bol retimler tapnaklar byk
zenginlikler yd zaman: Bunlarn hibirisi hibir zel
kiinin mal deildi; tam tersine hemen btn zenginlikler
Tanr adl sosyal semboln manevi ahsiyetine adm
(Consacre) mallar idi: Yani toplumun ortaklaa
mlkiyetinde idi. Uygarlk ise, hunun tam taban tabana
zdd olarak; btn zenginliklerin zel kiiler adna belirli
62
zmrelerin tekeline gemi bulunduklar adr. "(Keza
369)
crada o| r soru ak|a ge| eo| | | r. c kadar kutsa| | a
t r | mas oarameokamuma| | ar o ok| | mc|kc ha| | oeget| r
| | mes| oas | mcmkco o| mctc r? 2or o| mak| a o| r| |kte | k|
yo|dao gerek| et| r| | m| t| r, Tap oak ve oez| rgao| k yo| co
dao. |akat oco| ar o| | e o| oy | | ar o komco var| o o e|
de| t| rmes | oe yetmed| | ooktada | | k ocyck oaroar ak o
( | |k ocyck 1cfao) ocoa yard m etm| t| r. c | | k ocyuk
tcf
a
o o etk| s | o| ve ocodao soora k| ge| | | m| er| gorece| z.
Ama c kadar o oe| | rte| | m k| , keot| er federasyooc kcrc| -
madao o| r| oc| s c|a| e| er devr| deoeo cygar| o dorccoa
varmak mumkuoo| mam t r.
Meopotamya'daoco|aro| cp| | kuygar| k(S o f| top| cm)
kcrc| crkeo dcoyao oger| ka| ao oeryer| ode| oka| top| c| ck
| ar oa| | ode oaroar| ar (uygar| a varmam | |ke| sosya| | st
top| c| ck| ar)ya yor| ard . 0o| ay s y| a| | kMezopotamyakeot
| er| o| r merkez| ek| m gucc o| arak o| r saotrafc] g| o| oar
oar| cygar| age| reo Kara 0e| |k o| dc| ar. coco oas |
ve oaog| yo| | ardao gerek| et | r| | d| | o| , taor , kcroao,
peygamoer g| o| teme| | deo| o]| kkooc| ardaoaog| sooc| ara
yo| at o e| ea| madaoooceor] | oa| keotkcrc| c cocotaor
ve d| o kavram odak| ge| | me| er| oas | etk| | ed| | o| o| raz
daoaaa| m.
0| c| e| rat de| tas oda kcrc| ao keot| erdeo soorakl oer
keotdaoaoocek| o| rkeotteot ohcma| arakyadao| roaka
|fade | | e ooco da| o| arakkcrc| mctcr. | | k keot oaog| s| d| r
veoeredekcrc| mctcr? u oeocz o| | | om| yor. |akat tar| ote
ooem| | etk| | erde oc| comc ocyck keot| er| o kcrc| c |ar
czer| oeefsaoe| erdeodeo|saokeyo| | | o|yor.
Keot kcrao top| c| ck| ar o| r aoa keotteo kopcp ge| | r| er.
Aoa keot| o kcrcm ve kcra| | ar o ta y p get| rd| k| er| oa| de
ayr o| rtop| cm g| o| davrao r| ar. Komcogrcoco| arak yo| a
63
kao oc top| c| uco oa oda selm' e goreve get | rl | m|
komuo | | der| ou| cocr. Keotlo kurc| c c oc | | derlo ad oa
oa| d r. Keot| er a| t o a| ar o ,komcoa| dooem| erl o| )
tamam| ay p, aradao czcoy | | arget| kteosoora ol r| | der| er
taor | a r yada tar| h| o | | er| eyeo dooem| er| ode peygamoer
| e' r' er. 0roelourckke ot| kcrcccscC | gameoa| aog ta
keotkcrccukaoramao| keoczcozamao| arge| oce ve a| t o
a' arefsaoev| gem| te ka| oca yar taoryar | osao o|te
| | k| er' oe c| a r. Keot| o kcru| cc mut | aka keot kurccusuoc
kahramao seeo o| refsaoeye oa| ao r. oy| eceaoakeot| o
doacstctaor s o oyao oda | osaote me| | | , k| m| | | oe| lr| | o| r
keottaor s dahayarat | m o| cr.
Aoa keotteo ayr | ao| ar o keot kcru| c| ar somct o| arak
oy| egerek| e| r:
"Kent kurmaya klrken hangi ynde yol alnaca
Kehanet (Orakl)'a bavurarrk kestirilir. Bu kehanetler,
rld gibi, hep hatrlanamayacak kadar eski
zamanlarda, ilk ana uygarln rgtlerinin barbar
ynlar iine gnderdikleri ve en stratejik noktalara
yerletirdikleri antika "istihbarat" yuvalardr. Yani ilk kenti
kurmu ana uygarln vcudu yer yeryznden kalktktan
sonra da, "Ruh"u kehanet biiminde gene barbar ynlarn
aln yazlarn kendi ekonomik ve bezirgan geliimi ynnde
gder.
Varlan lkede, yeniden Fal'lar baklacak, Uur alemet
leri kollanacak, sreklice alnacak ve barnlacak yer
seilir. O yerde kurbanlar kesilir. Herkes yaklan ateler
zerinden atlayarak arnr. Alan Yurd (Patria) adl uku
ra, kendisinden ayrlnp gelinmi bulunan ana Kentin
toprandan alnm ve zellikle getirilmi bir para kesek
atlr: ana-toprakla, yavru-toprak maddece birbirine
kaynam olur. Hemen oraca bir Mihrap (aute/) yaplr.
iine anahanl n lmez sembol Ate yaklr. Yeni
64
toplumun, tarih hcresinin Oca yeniden ttmtr. Btn
kenttalann ilk grevi bu oca "Kyamete" dek sndrt
memektir.
Bunun zerine, Kent kurucu kahraman zel kutsal
klna girer. Eline tarm retimi temelinin, yeni geim
prensibinin kutsal sembol sabam alr. Tplumun en
unutulmaz bayram havasn tayan treni ortasnda
Kentin snn boyunca epe evre bir Herk (Sil/on) izer. Bu
izisi zerine ayatyfa basma kstahln gsterecek yerli
yabanc her insan sorusuz ldrlecektir. Yalnz saban
demirinin kaldrld geit yerleri Kap (Portea) olur. Herk
izisi hizasna veya az gerisine Sur yaplr: Din yetkilisinin
buyruu olmadka kimse oraya dokunamaz.
Bu dokunulmaz kabuu "mahrem" kozas iine kapanan
Kentin ortasnda genel Tapnak ("Kuds-t Akdas", "Beyt-l
haram", "Palatin") ina edilir. Btn kenttalarn o manevi
birlik yeri gibi, bir de muntazaman toplanp her sorunu
eite ve elbirlii ile tartp zmleyecek/eri maddi
birleme yerleri (Roma'da: "Domicilium", Greklerde:
"Agora", Mekke'de: "Darunnedve") ayrlp alr. Geri kalan
Kentin btn topraklan, Kent aileleri arasnda en byk
eitlikle leilir. " (T. T. sf. 396)
c raya kadar Keot | er oahs | o| oct co eks | k| | k| er | oe
rameo yete r| o ce | | em| oc| cocyorcz. Koo c mczco
| orah| m ve ooco peygamoer| | | | | e Tek taor | d| o| er| o
doc kayoak| ar o | oce| eyece| m| z soove somct oo| cme
g| rmedeo ooce oc Keot| ero| ay o o ooem| o| o| r kez daha
goze oat ra| m. Tar m o kefed| | d| | M. 0. !000 y | odao
oa| ayarakoctcoaot| ktar| h| oz| oc| r| emeKeot| er| okcrc| c
vey k | | ar o otar| h| o| mas , doa| o|arako| rkeot| e | | | k| | |
o| mayo czcoomcr| c oeo| r taor , oede o| rd| o| o mevcct
o|amayaca o a k| k| aortayakoyar.M|tos| oce| ey| pteKeot
oahs| oe g| rmemekve ooc yeter| oce o| | | oce karmamaksc
65
cstcoe yaz yazmaya oeozer. cokc losao| k czerlode eo
derlolz| ero rakm her mltos olrkeot kcrc| ccyadakeot
y k | y| a l| lkl|ldl r. Nlteklm aa da somct seyrlol gore
ol| ecelmlz gl ol tek taor | dl o| erlo hepsl de keot| er
evresl ode o| cmc, oradao mal zeme a| m ve o teme| e
dayaod o| cdeyayg ovegc| co| mc| ard r.
c aoakadarkeot| eroahsl o| k smeodeo| sa soyctargc
mao| ar y| aa k| amayaa| t k. Keot| eroahsl ol s omct, hatta
krooo| o]l ko| arakortaya koydccmczdaoktao r | ktao tek
taor | a gello ge rek seoeo| erlol, cygar| kve oaroar| k
at ma| ar o o ldeo| o] l tl os e| | lk a| ao oda yo| at
sooc| ar , cygar| k| a olr| lkte gerek 0lolo doc coc,
| orahlm' lo klm o| dccoc ve peygamoer| llol, Arap| ar o
oedeodlovepeygamoeryarat c ol rha| ko| dccocgormek
ve ao| amako| aoa o oc| aca z.
Tek Tanrh Dinlere Geite Ortadou'nun
Beli rleyicilii ve i l k Tek Tanr1chk Girii mi
cyao toek| eyeosorc| arasoodaoyaolArap| ar otarlhte
oedeo dl o ve peygamoer yarat c olr ha| k o| arak ortaya
km o| dccocarat rarakoa| aya| m.
Scmerkeot| erla| t oa| ar o tamam| arkeos o f| top| cm
yaam o oceheooeml l | l kl | erl lloe glrml | erdl. A| t s o f| ar
s o rs z olr soygco ve zc| cm llode k vrao yor| ar, fakat
varo|ao keot| er llo sosya| olr ozcm oc| coam yordc. c
kodccmco ozc| mesl Scmer keot| erlolo eo geocl o| ao
Scs keotlodeo kma ckar aroar || am| | ara dctc.
|| am| ar olr kcck tarl hse| devrlm| e tcm Scmer keot| erl ol
ol r| etlrdl | er. oy| ece Mezopotamya' o o gcoeylode
oa| ayao cygar|ama olraz daha kczeye dorc l | er| eml
o| dc.
0rtaya kao Scmer|| am cygar| o o hemeo her yao
epe evre Semlt| er (Sam oc| | ar . Arap| ar) taraf odao
66
v
sar | m ve buo|ar o k| m| s | aa oarbar| k aamas.oda
s| m| s| goece orta oaroar| s aamas oda ou| uouyor| ard .
Scmer uygar| o o att tohum| ar| a ukar aroar| s
aamas oa q| r| p seot| er kurmaya oa| ayao Arap boy|ar
ge| | | m| o| tamam| ay p oksco| cs sooa oa u|aao Scmer
keot| er| y| ehemeosutup|at| ar.|oyeo| Semitseot| er| odeo
Agade' o| okra| Sargoo M. 0. 000' deo |t|bareo tum Scmer
keot| er| o| e| e ge| reres, | ras'ta | | kbuyuktar| hse| devrm| ,
| | s ocyck ''Tmo geres| et| rm| o|du. oy| ece uygar|
Toros| ara,
/
agros| ara ta yao AsatSumer | mparator| uu
ortaya kt . uouosooumuzoak m odao ooem| uradad r.
1 - | | socycstar| ose| devr| md| r 2- | rbo|ukSem| t| o, Arao o
uygar| a g| r| | d| r. - os suck a| ao|ara s k m o| ao
Scmer keot| er| yer| oe tum Vezopotamya'y kap| ayao bl r
uygar|ama hareket| o| mutur. 4- | | skezbuyus | mpartor
| uk| ar oyo| ua | m t r.
| mparator| u s| ar dooem| o | o a | mas evreode k| | o| o
(tao| | ooce| | s| e sra| osoora uresas o o) gccuou er| | | mez
ooyut|ara s ratmt r |asat ayo zamaoda e| | s| | er| de
ocycs ooyut| ara karm t r. 6| dere s t| caret |
evreose| | et| rd| | | | o uygar| k b|r | osao omru kadar k sa
zamao ara| k| ar oa s k m , koca soca | mparator| uk|ar o
b| rgcode paavraya dooduru|du o| r suru| uy s | tek-
errcrcouodeba|amas oayo|am t r.
uduruml osao| ar o | deo| o]| | er| ode, taor ao|ay | ar oda
| s| | | , b| rge| | meyaratm t r.| r| oc| s| taor | ar ook| uuyer
| oe madem k| sra| | ar o sra| var, tanr | ar:oda kra| o| ma|
es| | odeb| rduuouge| | t| rm| t| rN|tek| mhemeotektaor
f|kr| oevar | mam sadataor | ar| | odeb| rbataorvesoora
yard mc taor |arturem| t| r. |oguze|oroe| ou screc| ao|a-
tao 8zo|| oa taor s Vardus' uo h| kayes| d| r. | s| oc| s| meta
t| caret| o| o de ge| | mes| d| r. u ge| | me k| | | er| ve ey| er|
dahadaosb| | | omezgc| er| oe| | oedccrmcarzveta| ep
67
saococ sl| | er| saderta|lh flsr| oe s crck| em' t| r. 0rtaya
sao gc (Arz1a| ep) oy| e o| r gct cr sl tao m ayoeo
taor yacyar.Meryerdehaz roeoaz r, goz| egorc| mez, e| | e
tctc| maz, l osao ol raoda oodcrcrya da soodcrcr vo. c
gcce evreo sra| ol | e soz gelremez. |er sasas oc o| | | o
cez gccco sooccc o| aras ooa| rsa yerlo yedl sat dl ol o'
(Ce| | ad o yao o ) ooy| ar. ' mparator| cs ve cygar| o
ycsar |aradorcyay | mas o ol| sdc cose| sooc| ar oco| ar
o| mct cr.
a|ayao scre art s dcrdcrc| amaz. AsatScmer cygar
' amas a|t o a o sapat oca da| rev| dooc co | lode
y. s | o gerestlrecesyeol olrtarlose| devr| m| oes| eyeces
tlr.m| tes| myeo| Tcfao' "| arge| mestegecl smez. aol| ,Ascr,
Cctl, Kas s| t, Medvo. cy s | vescrc| c| ar| aoerseferlode
o| r oo| cs oaroar cygar| a g| rl yapar. uaog| oaroar o
cygar| a g| recel lse tlcaret yo| | ar o o as oa, cygar| o
att too cm| ar o c|at yer| ere oa| d r.
Tarlolo oc safoas oda cygar| s etsl | erlolo c| at eo
ooem| l yer M s r' d r. M s r'a cygar| stoocmc cygar| at r c
saoramao 0slr| s' | e ge| ml ve zateo | | er| eyeo zamao| arda
M s r' o eo ooem| l taor s da 0s| r| s o| mct cr. Tcm M s r
efsaoe| erl ooa| toaf ed| | ml g| oldlr. uygar| stoocm| ar o o
M s r'avarmas l | eorada| osa| o| mas| aolr| | steoldesccs
o| mayao | mparator| cs| ara yo| am co| c t cm taor sra|
|lravco| ar yaratm t r.
oy| ece olr aoda memrct| ar a oa c| aao cygar| s|ar
maoerlMezopotamya,d| er yaodao|lravcoa oac| aao
M s r testaor fl srlolodocmcoaaoasayoas| setml | erdlr.
cosc yeryczcode ocycs | mparator| cs| ar domad sa
evreodedetaor | artes| eemez| erd| . | osao| aroas | ya yor
' arsa oy| e dc codcs| erlodeo gosyczcoe taor go| gesl
dc crecekocycs| mparator| c s| ar osaooeye smas geres
| | ydl .
68
Aocak taor | ar aras oda s |vr| | me| er ortaya kmas oa
rameo tek taor f| kr| y| oe de oc | k| | mparator| c k
merkez| odeyer| e| ko| rek| | deortaya kamam t r. ueroe
kadar evreode ocyck | mparator| ck| ar, yaamda t| caret | o
yaratt oe| | rs| z| | kve kaderc| | | k | osao| h z| a t ek taor
f| kr| oe | t|yor o| sa da oc cygar| k| arda k| d| o s o f| ar ok
gc| c

o| dck| ar odao oc yeo| ve soyct f| kr| o czco omcr| c


o| mas oa| z| overm| yor| ard . N| te k| m M s r || ravco| ar odao
Amoohotep 'v. M. 0.x|v. yczy | da taor | ar oo| | ccoc o| r
yaoao rak pozamaoakadarooems| zo| r taor o| aoAmoo' c
tektaor o|arak oeo| msey| p yeo| o| r d| o kcrc| c cocdeoe
meye a| t .
" . . . bilindii kadar dnya tarihinde bu yolda giriilen ilk
denemeydi. "(Freud Hz. Musa ve Tek Tanr1C1ltk sf 33)
0 zamaoa kadar eo ooem| | taor koocmcoda oc| coao
gcoe taor s Amoo' co ad odao ge| eo Amoohotep ad o
o rak pAtoo' co gorkem| ao

| am oage| eoAkhootoo ad o
a| d . cf| ravcoAtooad oaoa| yeo| d| o| zor| aveoas k y| a
kaoc| ett| rd| ve d| er taor | ar ortadao ka| d rarak oo| ara
tap o m yasak| ad . "Bylelikle olaanst bir din devrimi
baarld; ok tanrc gemile btn balar parlak biimde
kesildi. "(Dinler tarihi F.Challaye sf 42) Aocakoctektaor |
d| o g| r| | m| yckar da oe| | rtt| | m| z seoeo| er| e faz| a czco
omcr| c o| mad . Amoohot ep' | o I7 y | s creo
hckcmdar| odao soora yeo| d| o ka| d r | p o| r keoaraat |
d . 0| cmcodeosoorakaf| r| | aoed| |eokra| oao s | aoet| eod|
veaforozed| | d| . uygar| okctsa| d| osc| a| er| (Saserdos| ar)
oy| es| oeetk| od| | erk| | | er| oege| meyeo hertcr| cyeo | | oao
ve dccoce g| r| | m| o| kra| dao o| | e ge| se daha domadao
oocyor| ard . coedeo| eoctcr| ctektckg| r| | m| er | orah| m
d| o| oezem| o haz r| amaktao oteyegeemed| .
c ooktada |recd' co tek taor c | o kayoa o o M s r|
f| ravcoo| dccoccokcgcoe g| o| docpoataoyeo| d| o| o
69
ha| k| | odeder| o| z| ero rakt o , oask | amak|ayoko| may p
daha soora daha ouyuk o| r d| oam| zm| e yeo| deo ortaya
kt o | | er| surere kps| kaoa| | z yo| codao guya s osya| o| r
a k| amayapmaya ka| k m o| duuoco| r paraotezaarak
oe| | rtmekte yarar var. ask | aoao | deo| o] | | er| o ko| | ekt| f
oe| | ekteyaamaya devam ett| | , cyguoortam oc| uodcuo
da yeo| ge| | | m| er| o duuou s| stem| er| oe s zd kaoc|
ed| | mes| gerekeoo| r gerek. |akatoc radako| | ekt|foe| | e| o
| | ey| yap s o ya| t | m o| rey| ooe| | e| oeyadao| | | od oa
oeozetmeye ka| k mak sama| amaktao oaka o| r ey
o| mayacakt r. uoku top| umsa| | | ey| | o keod| kura| ve
yasa| ar vard r. uret| c| gu| er, sosya|vetar| hse| ge| | | mg| o|
oe| | r| ey| c| etmeo| ero| r yaoa o rak | p, tar| h du uoce| er ya
da | oao| ar taraf odao hareket ett| r| | eo o| r eye evr| | | rse
tumuy| e o| r speku| asyooa kap a | m o| cr. m| tek| m
uzer| ode durdccmuz ada tektaor f| kr| ka o | maz o| r
duuou o| arak domak durumcodayd . uoku | osao| o
ge| d| | ookta oakah| o| r a k| amaya o| aoaktaoyamazd .
ast r | ao oger| doouuodeook, arzveta| epyasa| ar o o
yo| at oe| | rs | z| | k ve kaderc | | | k| e o| r | | kte | osao o
gokyuzuoe dueo go| ges| ka o | maz o| r ek| | de tek taor
f| kr| oe yo| ayordu. |akat y| oe |recd' co saod g| o|
Amoohotep' teo soora ocoa| | karac | kedeoMcsapeygam
oerde| | d| .
erec|r||m:
emer
| | karac | orah| mpeygamoerad oaoa| aoao, oakaArap
ooy| ar yd . uo|ar o arac | k etme| er| o| o seoeo| oe ge| | oce,
a t ektaor duuouuouo e | | odeyd| , fakat cygar| k| ar
hertur| u yeo| duuocey| yasak| ayao kast| ars| stem| ha| | oe
ge| d| | odeoouduuouu aocakVf aocakdahahur | | | k| | er
| | ode ou| coao, yeo| duuoce ve yaam o| | m| er| oe a k
70
o| ao oaroar| ar oeo| mseyeo| | l r | erd| . 0o| ay s y| a Aotl k
cygar| s| araras odat| caretyap pmek| sdokcyaoArap oar
oar| ar ocoa eo cygcodueoha| s| ard .
Me zopotamya' da | | k ouyus tar | hs e| devr | m|
gerek| et| reo Agade Sem|t| er| (Asat| ar) ouyuk arap top| c
| cs| ar o okuuso| r oo| umudur. 0a| gada|gage| | p o| ryao
dao Mezopotamya o| r yaodao M s r cygar| oa arpao
otek| Araptop| c| ck| ar hao| re . t| | | p, ek| | erek, kova| aoarak
do| a r dcrcr| ar. "Kutsal tarihin Yakup olu Yusufa
yaktrd serven: Hiksoslar denilen Semit barbarlarnn
Msr Uygarl n kapsay/ardr. Smer Tufam'nda
kayna oullar ile her cins canly bindirip kurtaran Nuh,
ba sknca "Baln karnna" atlayp cann kurtaran
Yunus, Kent tanrlarna satr att iddiiasyla byk
(Snflar sava kadar yakc) atein ortasna atld halde
bast yerde atei bahe edip sndren lbrahim . . hep Irak
Antika uygarlklarnda ilkel Komnist kiiliini henz
yitirmemi Sem it Ulular-Kahramanlardr. "
Tek taor f| sr| o| o oeo| mseomes| ve yayg o| at r | mas
oak m odao zamao ve yer | orah | m ad oa oa| aoao Arap
ooyc oa cygcodumutur. uosu | orah| m(Aoram, sctsa|
| a oca Aoraham, | s| am|yette | orah| m) cygar| a eo ge
ge | m| orta oaroar goeoe Arap ooy| ar o o t op| cm
ef| er| odeo o| r| s| ve ayo zamaoda e o ooem| | m| to| o] |
kahramao d r. me|ede ve oe zamao yaam t r, d| er
peygamoer| erdeofars oed| r?
|fsaoe kahramao| ar o o heps | ya am | os ao | ar
de| | | erd| r. | r oc tar | hse| o| ay| ar o k| | | et| r| | mes| deo
turet| | m| t| r. | rocdayaam o| ma| ar oakar oak oo| r
duoyao o | osao ha| | oe get| r| | d| k| er| odeo somct | osao
var| k| ar tao omaz ha| e ge| | p, Tar| hse| gerek| | | o ve
gerek| | | | | o yo| at o| r var| k o| arak kar m za kar| ar.
coa| | | s| otar| hteovetar| hooces| odeo oo| arcaoroekoc|
71
mak mumkuose de | orahlm peygamoere haogl oze| ' | k| erlo
oedeoyck| e om| oc| codccocdahaao| a | r k ' makllooc
oroek| erdeo olrka taoes| ol gostermek' eyetloe| | m.
Cerekte yaamad ha| de saok| ol r | osaom glo|
efsaoe kahramao yaratmaya eo lyl oroekTurkve Moo'
mlto| o|l kahramao 0cz Kaao' d r. c koocda czco a k| a
ma| ara gl rmekslzl o gerek tarlh ve gere kse corafya
oak m odao deer| eodlrme| er yap | d odagorc| ece| glol
0czas| odatarlhteyaam o| r klldel| olrTurk k| ao' ar
top' c| ccodao meydaoa ge| eo o| r oyma o ad d r. 0
zamao' ar | | oAta|ara tapao top' cm, mlto' o]lslodeooocolr
efsaoeylldlha| | oe koymc , kctsa| olrk ' asokmutcr.
Scmer keot| erl odeo ur keotlolo kcrcccsc C | gamet| r.
C ' game yaayao olr kl | lkeo keot| o a| t o a o otlmsa| l
o| mcve oc oedeo| e yar | osao, yartaor k ' oda efsaoe
kahramao ha' loe koyc| mct cr.
Agade' l kra| Sargoo sc yo' cc faklr olr al| eolo occu
| keo kra| taraf odao bc| cocp yetltlrl | eo olr soy| c al| eolo
occc ha| loe koycmctcr. c Sargoo' co az odao oy| e
ao ' at | r.
"Ben Sargon'um, gl kral, Agade Monark" "Annem
dk bir soydan, babam bilmedim, babamm kardei
dada yaard ve benim ehrim Azupiranu Frat
kylarndadr.
Dk soydan annem gebe kald ve beni gizlice dourdu,
beni hasr bir sepete yerletirdi, katranla mhrledi ve
rmaa brakt fakat rmak heni yutmad. Beni rmak
yetitirdi ve beni Akku'ya sulamaoya tad. O beni rmak
tan ald, olu olarak bytt, beni bahvan yapt. Ve ben
bahvan iken Tanna ltar beni sevdi. Sonra ben krall
ynettim" (Aktaran ).Campbe/I Batt Mitolojisi f 66)
Kra| Sargoo' co h| kayesl ol o ayo s Mc sa' ya da
cyar|aom t r. "Musa'mn douu efsanesi, akta Agadeli
72
Sargon'un doum yksn model almtlr. ":
"Ve Levi evinden bir adam gitti ve Levi klZln ald. Ve
kadn gebe kalp bir erkek ocuk dourdu; . . onun iin saz
dan bir sepet alp har ve ziftle svad; Ve iine ocuu
koyup rman kenarnda sazln iine brakt . . . Ve ocuk
byd ve onu Firavunun kz ald ve onun olu oldu. Ve
onun ad n Musa koyup dedi: nk onu sulardan
*^ ' --- -- ' " * --- ^
kgrd. " (Tevrat, k Bap 2: 1 - 1 0)
` Aot| s tar| o| o goeoe arap| ar o o asser| ef| | ' odeoterf|
edeo | sra| | sra| | ar sooradao t cmcy| e peygamoer| er oa| | oe
ge| m| | erd| r. Kcr' ao' da Su| eymao, 0avct vo. g| o| p_gam
oer| er tam tam oa yaad s| ar tar| o| er srooo| o] | s o| aras
tesp|t ed| | eo|!eo seotsra| | ar d r| ar.
c oroes| er| ode yeter| oce a s| ad g| o| tar| ote ro|
oyoam s| | | | s| er o| o| r zamao o| d c s| ar oa| | y| e
sa| mam | ard r. m| t es| m | orao| m |eygamoerde sctsa|
met | o| ere gore yczyetm| oe y | yaam , o| r| osao o f| z| s
o| arasoeps| odeo| rdeoyaamas | msaos zo| aoo| rostar
| ose| o| ayda oa saoramao ro| uoc oyoam t r. Kc roao
efsaoes| aa oaroar| s soococ mct c|ayao o| r o| ayseo,
aradao ycz| erce y | get| | ode geres| eeo ur' dao s
yada Scr|ye'ye g| r| ya da M s r' a g| d| ayo | orao| m' | o
oa odao geeo o| ay| arm g| o| sctsa| met| o| erde ao| at m
oc| mctcr. | orao | m srooo| o] | s a| ma| arda . . . dortyuz
y | | so| r zamao d| | | m| | | oe ye r| et| r| | emem| t| r. (Keza sf.
I 02)
Tum oco| ar o ao| am oed| r? esoe| | | s| Arap ata| ar o o
t cmm| to| o] | sgem| | er| | orao| m' e ma| ed| | m| t| r. 0oama|
ed| | mes| o| o seoeo| cygar| sy s | soocodago edeo oar
oar top| c| cs| ar o o oa | ca atas o| mas odaod r. c dcrcm
oocMed cygar| o o soocoda sao Cyrcs, |ers cygar|
soocoda sao | sseoder g| o| tar| ose| saoramao | ar | | e ayo
para| e| | | s| | oesosar. mas | s|tar| oteooem| | o| ay| ar geres
73
| et| r| rkeo oc kaoramao| ar oce km ve oer o| cm| c
ge| eoek oo| ara ma| ed' | m| se ayo ek| | de Arap- | sra| |
ge| eoek| er| de | orao m' ema| ed| | m| t | r.
As | kayoa o | orao| md| c| o| dccocsoorak| | er| o de| | ,
oocoesas a| omas gerekt | | o| Kcr'ao oer ves| | ey| e a k| ar.
"Ey kitap ehli! lbrahim hakkmda niin tarttyorsunuz?
Tevrat da inci/ de phesiz ondan sonra indirilmitir.
'Ak/etmiyor musunuz?" (Kur'an Ali /mran 65)
"/brahim, yahudi qe hris(i_an da deildir, ama doruya
y;en mshmd,-puta tapanardan deildi" (Keza 67)
"Ey Muhammed! Kitap'da lbrahim'e dair
anfattlklanmzda an; o phesiz dosdoru bir peygam
berdir. Babasna yle demiti: 'BabaC1m! iitmeyen,
grmeyen ve sana bir faydas olmayan eylere niin
tapworsun? Babacm! dorusu sana gelmeyen bir ilim
bana geldi. Bana uy, seni doru yola eritireyim. " (Kur'an
Mer yem Suresi 4 1 -.42-43)
"imdi ey Muhammed! Sana, 'Doruya ynelen, puta
tapanlardan olmayan lbrahim'in dinine uy' diye vahyettik. "
(Kur'an Nah/ 1 23)
"Allah urunda gerei gibi cihat edin. O sizi semi,
babamz lbrahim'in yolu olan dinde sizin iin bir zorluk
karmamtr. "(Kur'an Hace 18)
ckar dakctsa| k| taptaoverd| | morcek| er| o degoster
d| | g| o| | orao| m, 0| n|nas-" veArap| arI.''babadr. 2ateo
' | orao| m ad da | orao| cede "uce pq Ccmo cr co
oaoas ao| am ca ge| m|up, Ab|am o| ac esk| | sm| o| c
| orao| m o| arak de| t| r| | d| | o| 1evrat taor ocyrcc o| arak
a k| ar.
"Ve artk adn Abraham arlmayacak, fakat adn
lbrahim olacak; nk seni bir ok milletlerin babas ettim. "
(Tevrat, Bab 1 1:5)
coc| oc| | ' detekrar| ar.
74
"fbrahim'in soyu, yalnz Kutsal Yasa'ya bal olanlar
deil, ayn zamanda lbrahim'in imanna sahip olanlardr.
"Seni birok ulusun babas yapt" diye yazlm olduu gibi
lbrahim iman ettii Tanr'nn llere yaam veren, var
olmayan varla aran Tanr'nn katnda hepimizin
babasdr. "(inci/, Romallar 1 6- 1 7)
Kt iler yapanlar /sa yle paylar: "/sa, "fbrahim'in
ocuklar olsayd nz, lbrahim'in yaptklarn yapardnz"
dedi. " "Yuhan na Blm 8:39-40)
c ha| | y| e l orah| m masa| | zg| | er| o| eo ok am oc| c
oaoSem|t k| | | | | o| araktektaor | d| o| er| odoc kayoa o
o| c tcrdc| ar. |akat goeoe oedev| | er | o kctsa| oa
o| dccodao ve goeoe oaroar| ar yazy o| | mey| p tar| hte
yeter| | kao t o rakmadk|ar odao l orah| muzer| oe ao| at | ao
| ar y| oe de masa| |zg| | er|y| e gerek aras oda o| r yerde
oc| cocr. coa gore | orah| m ur keot| odeo yo| a kar. me
zamao km t r?Arat rmac | ar ococo kes| otar| h| o| h| o| r
yere otc rtam yor| ar. uoku 1evrat'a gore | orah| m
uarrao' dao Qs|nqa 75 ,aaa,'us doJccoda l 00
y . oJcscf dodccoda ' s hak60 ya odave | orah| m
M s r' ag|tt| | odeakcp I 0 ya odaoc| cocr. ctar| h| er| o
esas a| omas ve Tevrat'a gore o| r kro| o] | o| ctcrc| mas
hemeo hemeo | mkaos zd r.
0y| eysekro| o]| y| o| ryaoao rakarako| ayvegerek| | k| er|
| z| eyere k| orah| m' | veArapge| eoe| o| masa| | zg| | er| odeo
kcrtarmayaa| a| m.
| orah| m ur' dao k Mezopotamya' dak| Ceheooem
ate | odeo ka t r. c o| ay out uo uruyeo cygar| k| ar
| | odeyaamo|aoa oc| amayao, evre oaroar| ar oooyco
dcr cka| t odao k | ar o oo| rtekrar d r. Ayo o| ay M s r' da
u| ksos| aregemeo| | | o| osoocodaMcsa' o oooder| | | odeo| r
Sem| t gcr cococo Keoao' a (|| | | st | o)' e gou | er| ode de
yaaom t r. coa oeozer k | ar| ar tar| hte oo| oo| rast
| aoaooroek| erdeod| r.
75
| orah | m seo d| boycodao Arap| ar ur' dao sard stao
soora Scr|ye'ye g| der. |r s cre uarrao' da sa| d stao soora
Mezopotamya l | e M s r aras oda t| carete arac | s yapar.
asra sorfez| | | e ummao 0eo| z| aras oda s| t| caret yo| c
| | emed| | , seot| ercygar| taraf odaot saod | | o(''aht
e| | er czer| ode cao Sc|tao Sc | eymaoveSeba Me | | ses | oce
de deoeo m| ') Ccoey t| caret yo| coc deoer. c oedeo| e
Arao| stao madeo| er| oeczao mas| | oMesse'yedecrar. c
g| d' (Arab| stao'a g| d| ) 1evrat'ta | o
Q

ar

Sara_
uacer' | s s saomas oa ba| ao r. ao| asra sorfez| odeo
Aoado| c'ya, || | | st| o' deo M s r' aveArab| stao'asadarscres| |
cygar| s| ar o sc rc| cp y s | d a| ao| ar czer| ode her yerde
| brah| m' | o sar s Sara' o o uacer' | s ssao mas oa oa| ao r.
ao| as ra sorfez| odeo Aoado| c'ya, || | | st| o' deo M s r'a ve
Arao| stao' a sadar s cres| | cygar| s| ar o scrc| cp y s | d
a| ao| arczer| odeher yerde| orah| m' | oayas| z| er| oerast| ar z.
|asat | orah| m' | o as | yaad yer || | | st | o (Keoao)'d r .
0ze| | | s| e || | | s t| o | orah | m d| o | czer | ode der | o ets| | er
cyaod rm t r.
|| | | st | o (Soora s| bc| gc| ar| a ugar|t) tes taor | d| o| ere
ge| te eo ooem| | sap az d r. | r yaodao | ras'ta scrc| c
cygar | s| ara, d| er yaodao M s r ve coao| stao' a ve
Aoado| c'ya dorc a|aot| caret| odort yo| az odaoc| cocr.
c oedeo| e scres| | tcm cygar| s ve oaroar y o| ar o o
ezd| | , ayo zamaoda cygar| sscrc| c y s | | ar o eofaz| a
ets| | eyeo d| odocrccco| rmersezd| r. N|tes| m ayr tar
| hse| zamaoda| orao| | er| osooraahcd| | er d|yend| aod r | | ao
oo| cs| er| o| o ge| | p ha| hamcr o| dc| ar vaad ed| | eo (Arz
Mevcd) sctsa|topras| ard r.
| te | orah| m' | peygamoer| et| reo ve ooc eo ooem| | d| o
docrccc ge| eoes yapao ey oc tar| hse| geres| | st | r. c
geres| | s daha soora s| peygamoer| er| ode geres| | | d| r.
ctco peygamoer| er| o ocrada smas tesadcf de| | d| r.
76
2orco| c | cayo| aaa octar| hse | gerek| | kuzer| ode o| rka
eydaha ek| emekte, peygamoerve tek taor | deo| o] | s| | | e
ococo l | | k| s| o| o daha | yl ao| a | mas | | o say s z yarar| ar
var.
1op| cmsa| | | | k| | er Ascrao| | |eo | ke-Aoado| c-M s r ve
coao | stao da k| kcrc| cp y k | ao cygar| k| ar ve tao|
taor | ar o ok a| | ao| ar o egemeo o| maktaa tc mcy| e
karm t
,
c somcttao r | ar oege me a| | k| er| o| oge| | pge|
c| o| dccoc, ococoye r| oe o| roa kagccco, arzta| eo| oyo|
at KaderK smete| | | m| ek| | odek|tektaor o oegemeo
o| dcc | y| ce o | ssed| | | yordc. | sra| | peygamoer' er| t cm oc
k yamet| otam ortas odaoc| codck| ar | | a | oao o| r ad m
daha | | er| ta mak oo| ara dutu. uokc egemeo o| dc ka
keod| taor s o dayatao cygar| a k sa zamao soora o| r
oa kas egemeoo| cyorve keod| taor s a dayatyodc. uer
o| r| kead| taor s o egemeod| er| er| o| yard mc taor oa| | oe
sokcyordc. 0emekhao| rege| | pgemek| eo| aotaor | ayer
| oe tek ve o| r| c| k o| r taor egemeo| | | o| ma| yd . | sra| |
peygamoer| er| | | o oc| codck| ar ye rdeo ococ ao| amak
ko| ay de| | , zorco| cydc art k. |akat | sra| | peygamoe r| er|
kocakocacygar| k| arkar s oda, oo| ar o vao| ved| s| p| | o| |
ordc| ar kar s oda h| o| raosasah| pde| | d| | er. 0oco| | o
a t, dca, oeddcas | | ao| ar odaooakas| | ao| ar o| mad g| o|
ge| eo fe | aket | o haoe rc | s | o| cp, ey | osao| ar' t aor o o
yasas oa cymad o z, y k |acaks o z' yo| | cduuoceve | oao
tac| r| | | yapt | ar.
Musa'nn ldelolojiyi Tamaml ay:
Tevrat'n Ni tel ii
g nr_oraomgelene|b|rm|:osadnnumgo| ara_,
ya yor, fakat gorcoute tar| h| o karao| k| ar oa gomu| mc
g| o| dcrcyordc. eo| o| r k , ge| eoe| pek| t| r| p dok
t r| o| o tamam| ao mas o sa| ad . Mcsa' o o oocc | uuode
77
ahcd| | er| oM s r' daogou.
Musa, M s r uygar| odao ge| eo Tek Taor c etk| | er|
| orah| m' | o "Adaom taprak| ar da k| ge| eoe| | | e o| r| et| r
,erekk| tap| d| o| erege| | oaaraoeoooem| | peygamoer
| erde o o| r| s| ve oe| k| de eoooem| ' s| d| r.
~= Nusa, M s r, uygar| ar o o zu| mu a| t oda | o | eye o
ahcd| | er| he mevrat'da hemde Kur' ao' da czuo czco
ao| at | ao mccl zev| se ruveo| er| o soouodao| deo ge| rerek
Keoao| | | oeget| rd| . uahud| ha| k o oo| rao | amdakcrt c| u
sava | d| . u yczdeo Mcsa, o| raz ooce aod m z fe| aket
te| | a| | odao oteye gemeyeo peygamoer| erde o f
a
rk|
o| arak sav=Qtlm ve yo| a_jo| r ygamer o| dc.
0oco ve tems| | ett| | sosyaI hareket| o etkl!erl ok daha
gc| u o| r Taor' o o (Yehova' o o) artaya k o sa| am ,
uygar| k kurccc o|te| | | | t| oarl y| e de | | k kez yasa koyccc
oze| | | k| erta m t r. 0zamaoakadarheptaor ad oakra| | ar
taraf odaoyasakoou| upd| otaraf odaodestek| eodl | ha| de,
Musa l | e | | k kez d| o o| r top| umsa| yap o o cezadah| | t cm
kurum| ar o ve kcra| | ar o oatao | t| oareo oe| | r| emek g| o|
o| r o| te| l ekavc cyorve kra|dah| | herkesouyap o o| | ode
o| r yere yer | e | yordu. 0rtaya kooc | ao yasa| ar
Mezopotamya'da yczy | | ard r her crcmeo| o soouoda k|
tedo| r ve duzeo| eme| er| | ereo yuz| erce y | | k ge| eoe|
tekrar| ay p (uammurao| -urag| ka kaouo| ar o o o| r kopyas
o| arak) domu o| sada Tao r ' o o ouyruk| ar ol te| | | ode
kooc| mas | | kt | r.
c oedeo| er| e Tevrat, o| r yaodao | orah| mve Mcsa'o o
sava , yo|a c | de| o| o] | s| | | edahaoocedurum| ar o oe| | rt
meye a| t m z peygamoer | erl o | | ec| | oao | ar o
o| r| et| reo, tar| hooces| odeo tar| he g| r| | ao t| at rao o| r
oe| ge o|te| | | o| ta d .

| orah| m ve Musa d oda k| oocr


peygamoer| er | sra| | ou| | ar o o "Tek taor | ar oa mete| | k
vermeyeo ocyck | mparator| uk| ar o e| | ode oyuocak o| mu
78
| | ec| | | k ve a t | kt . Kuru| c uygar| k doa| s o r| ar oa
u| a p, s of|arsava oedeo|y| eurumeye oa | ay oca ococ
sezeo o| r kctsa| k| | | | k ortaya kyorveoa| yordc out
ve rmeye. a | osao | ar taor o o yasa| ar oa ooyco eecek| er
yadaka o | maz | koo|ar yaka|ayacak|ar (Kcr' ao)' d .
uyuzdeo oe kadaroktar| hse| devr| m o| mcsa o kadar
okda peygamoeryada mes| h km t r. S o f| ar sava o
cygar| k | | ode, keot | | odeo ozum| eyece k devr| mc|
s o f| ar kamazd , uoku ko| e| er oc tar| hse| ro| u gerek
| et | recek devr| mc| o| rs ofo| maktao czakt | ar. c durcm
da urumu ve koku mc top| umc kc rtaracak o| r
kcrtar c , mes| hyadapeygamoer oek| eot| s| doa| o| r
oek| eot| | d| . u| zamao kayoetmedeo oc goreve ''aor
tataf odao ataom e| | | er gorev| er| o| |fa etmeye oa| yor
| ar, ama oaf| | e| . Art ksoo yak| a m t r, yao| r oaroar grcoc
yada daha geo (aroar| kyaam o t umuy| e y|t | rmem| ,
a| t o a| ar o yaamakta o| ao) o| r cygar| k taraf odao
y k | acak|ard r. m|tek| m peygamoer| er para etmez. k |
gerek| e| r.
cdcrcmday k | ao cygar| oortadasadece kokc mu
| deo| o] | s | ka| r. ao | peygamoe | er| o top| cmc t aor
ouyrcuoa a rao yaok | ar , m| t o| o] | | er | . Kc r' ao oc
y k | | ar , y k | | ar o yuzy | | arca o| r | k| p arkas oda
o rak_|ar o | oret| eoy|eoe| | rt| r.
"Ey Muhammed! Seni yalanc sayyorlarsa bitki, onlardan
nce Nuh milleti, Ad, lbrahim milleti, Lut milleti ve Medyen
halkda peygamberlerini yalanc saym ve Musa da yalan
lanmt. Ama ben kafirlere nce mehil verdim, sonra da
onlar yakalayverdim. Beni tanmamak naslm grsnler.
Nice kasabalarn halkn hakszlk yaparken yok ettik. Artk,
atlar +k,m, kuyular metruk, saraylar bombo
kalmtr. (Kur'an Hace 42-45)
"Biz hibir kasabay t vermek iin bir sakndrc gn-
79
dermeden helak etmedik. "(Kur'an uara 208-209)
"Sonra birbiri peinden peygamberlerimizi gnderdik.
Her mmete peygamber geldike onu yalanc saydlar.
Onlar birbiri peinden yok edip, hepsini birer efsane
yaptk" (Kur'an M'minn
44)
"Hakszlk yapanlar bir lk yakalad olduklar yerde
diz st kverdiler. " (Kur'an Hud 94)
Barbar aknnn iddetinin bykl, ykln deheti
alar aan etkiler uyandrr. Kur'an bunu da yle belirtir:
"Allah kasabalarn zalim halkn yakalaynca byle
yakalar, yakalamasda iddetli ve elimdir. "(Kur'an Hud
1 02)
1 Corc| dcc g| o| aot| k tar| ote ' k| e| t pey@er kt ,
| r| oc| s| cygar| k k

, evve| ce cygar| k kcrdcc | | o


1aor | aao tek taor | dczeoe ge| oce peygamoer| ee o
peygamoer| er. | k| oc| s| kcrc| mc

k | o oaoer
vere o, o| o| rsosya

y| caramayaca| | oa t|ar
yakao, oeddca| ar edeo, y k | edeo|yat| at rao, | sa daa | |
, d| er peygamoer' er.
' | ktcrpeygamoer| erayrayr zamao| ardaortaya km
o| ma| ar oa rameo ayo tar| os e| para| e| | | k | | ode
say | ma| d r| ar. c tar| os e| para| e | | | k | orao | m, Mcsa,
Mcoammedoroe| odeo| dccg| o| devr| mc| at | mc , sosya|
aks| yoove | deo| o] | | er| docrmct cr.
Soococc| ar o | seez| | eove soyc| ao, ko| e| et| r| | m| | osao
ka| aoa| k| ar oa | sa oroe| ode o| dcc g| o| o| r yaoa oa
vcrc| crsa oocr yaoa o doo' tevekkc| cc| ccoc tap rao
peygamoer| erkopyas saymak gerek| r.
|eygamoer| eroaos| o| kapamadaooocesooo| araktar| o
se| s crec| o | deo| o] | czer| ode k| etk| | er| o| goze oat rarak
oaz peygamoer| er| o oedeo oem kra| oemde peygamoer
o| dck| ar o a k| amayaa| a| m.
Keot| er| oe oesk| kcrc| c | ar oda keot kcrccckao ramao
80
| ar o, top| cm ef| er| o| o oem kra' oemde kctsa| rao| p
( | akkc, vo. ) o| d ccoc o| dck| er| zamaoda t.. u
oroe k| er verere k daoa ooce a k| am t m. Ke ot | er
cygar| k| ar yay | p, oer yerde kra| ve taor | ar oo| | cc
k oca ve ocoa para' e| o| arak s oyct| ama yeteae|
ge| | t' ketaor | ama proses| o| ade| t| ' a| art k' osaotaor
yer| oe1
_ uzcpk|go|ges| q
coccoege| |
d|' o| de daoa ooce a k| amaya a| m t m. Soacocc
ge| | mede yao| ocyck k tasa| | mparator| ck| ar o kt
aamada | se tek taor | dccoce ge| | d| | ve art k kctsa|
top| cmef| er| o| otaa r | amakyadataor o ogo| ges| o| mak
vasf odao tao r o o e| | | | ' oe o|r doo ccmge| rd| k| er| a| de
gormc o' dck. c yczdeo top| c| ck| ar o maoev| ve madd|
ef| dcrcmcoda k| oaz kra| | ar oroe' o o| r ok | sra| | kra|
oocek| ge| | | m| odevam o| arakoempeygamoerhemdekra|
o| dc| ar. coaeo | y| oroek| er0avct,Sc| eymao, 2eker|yag| o|
oa| ar odao tcr| c mcc| z| | er gem| o| ao kra| peygamoer
| erd| r.
craya kadar a k| ama| ar m z| a | orao| m peygamoer| o
k| m o| dcc, d| er peygamoer| er| o peygamoer| | k| er| o| o
oe redeo ge| d| | g| o| s or c| ara k s me o de o| sa yao t
verd| | m| , | osao| otar| ose| sercveo| odekcroaoefsaoes|
o| daoa ao| a | r k | d m cmcyorc m. |fsaoeo| o
ao| a | r| o sa| amaya a| rkeo | osao| o madd| ve
eot e| | ekt ce| tar| o| oe de k smeo g| r| yapm ve tar| o
persekt| f| m| de ortayakoymco| dcm.
|akatoca| mayaz m ooa odaoe| | rtt| | mg| o| oed| o
| er tar| h| d| r, oe de tar| o'"d| r. M| to| o] | o| o tas o| f| oe o| r
g| r| t| r. a | aog ooktas o| arak kctsa| k| tap| ar o m| to| o
] | s | o| deer | eod| r mek| e oa | ayao o| r g| r | . 0| kkat
ed| | d| | ode gorc| ece| g| o| yaz o o po| em| k yao oemeo
hemeo yok g| o| d| r. 0ysa kooc czer| oe da| arca ma| zeme
ve gorc o| r| km| t| r. c yczdeo yaz o o soo oo| cmcode
81
eks| kka| aoo| r| k| koouyade| o| pkoococoeo caoa| c yao
czer| odeocpo| em| | yapmak| st | yorum. coc ao| ay m o ,
yak|a m o o fark| | o ortaya koyaol | mek | | o gerek| |
goruyorc m.
Roma l mparatorluu'nun Habis Ruhu
Hristiyanhk ve Oriji nal Din
1aor | ara kuroao adama' o o t um oa| k| ar o
tap o m| ar odao o| r| o| du coc, ocouo Arap m| t | er | oe
geerekoataooer | e| ea|d m zkuroaoefsaoes| o| - m| t| o|
yaratt o oe| | rtt| m. urada ak|a soo o| arak c sorc
ge| eo| | | r, 1evrat | orao| mge| eoe| yaratt , kc:oans urek
| | o| arak osalk verd| | oa| de oedeo sadece | s| am|yet
| oao| ar odadevametme kted| r?
cou1aor soz| er| odeo karmaya a| a' m.
"Yahudi veya Hristiyan olun ki doru yolu bulasmz"
dediler. Ey Muhammet! Dolmi olan ve Allaha e
koanlardan O;ayan-Jbrahim dinin_e_ a,oz*de" (ur'an
BaKi ra)
~~: : ` ^^ ``
''lbrahim, yahudi de, hi!J!Jan da d?.J[.ra doruya
yneen-r musidi; "(ur'an Ali lmran 67)
0oru|uuug|bMcommed1evrat' , | oc| | ' | at|ayp d| o| o
gere| oe, yao |as | ge| eoeko| ao| orao| md| o| oeyooe| d| | o|
oe| | rterek soora ge| eo| er| o yada yaz | ao| ar o oep yazma
oozma ve cydcrma o| dccou s k s k oemde pay|ama
ek| | ode o| | d| rerek | | k or]| oa| ge| eoe| goze oat rmaya
a| yor.
ctesp| tyao| de| | d| r. aoud| d| o| tefec| oez| rgao| o
yazooz taotas oaevr| | | p" ' | kor] | oa| d| odeoepeyce czak
| am t r. 2ateo yaz | o| ao| aro| | eo| ro| r| er| y| e e| | t| | g| o|
oeredeyse evreose| | eeo | mparator| ck| ar aras oda o| o| r
gucu o| mad odao kcck kav| m| er aras oda s k m ,
evreose| | eemem| o| rd| od| r. ez| rgao| k| deo| o] | s| o| arak
82
sures| l oyoaod | | o Vusa' o o s|tap|ar oda (peotateus)
kuroao adamao o geres| l | | | ve oas | ku rcao adaoaca aa
l | | k| o uzuo

ve ayr ot | a s| amar varkeo, | . S. 70


y | | ar odao soora kuroao adamastao vazge| | ml t| r. 0| o| o
as| odaosapmayao| rokoroesgoster| | eol | | r. |akatsu rcao
tap o m o o sa| d r | mas oroel eo arp c oroekt| r. asa
oroek| er| e| e a| mak soouyu ayr ot ya coaca odao ou
a s| amay|ayet| o| | mes| yer| odeo| acast r.
| ocl | | setamao| am y|a rmd r. | sa' o o yaam odao
vjg ep|epn caka do h_ oIr e_
J|
ur.
/
a
_
o
_
e| |

_]
o
')[[
tt
3| M9,v
r
cyus cuycs soos| | | er, | oc| | | er| zamao odaay s|ayao| | mes
| | oosuraverm| | erve ouo | ar o say s o u}etaoeye
zor| u s| a | od| reo| | m| | erd| r. u y

uzdeo koma
| mparator| uu' ouooao| sruou, ko| e| er| oyat t r c | deo| o
] | s| | oc| | czer| ode uzuo uzadya durmay geres| | gormcy
oruz. |asat yaz m o s s meo dl o| er tar| o | es| | ode
ge| | mes| sar s oda s| ml arsada| ar m z o ess| s| | so| aras
gormeme|er| | | o c| r sa soz| e cuoada ourada de| o mey|
yarar| gorcyoruz.
| sa, yaayp yaamad dao| tart ma| o| ao ve d| er
peygamcer| er g| o| as odou' da, vaaded| | m|
topras|ar da sao ve ca| aogo|()aoud| gpp
o| duuoa| de eo| o| rd| omkrucu| uuougeres| et| reoo| r
mssa| | | | | st| r. Aocasd| eryaoud| peygamcer| er|
g| o| oac| recaroaras o| ar o oouycsocycs| mparator| us| ar
y s p surduu o| r zamaodade| | , u| us | argococo soouoa
doru ge| | o| rseo evreose| | em| o| r | mparator| uuo yao|
koma | mparator| uuouo | deo| o] | s | o| aras dodu. Ama

| m, Musave Mo

amq(|eo fars| o| aras cu | mpara


t
(
|

de

| |
; __
_
14

1 (|l
.

u
_
durumu oedeo|y| e a a c , uygar| ssurucu,

duzeoo
cu o| r d| o yer| oe, feryad dcoya|ar sarao aot| s tar| o zu|
83
#
mcocoyat t r | mas | | oortaya sm o| r dl oo| dc.
_g| mparator| cc| | ode1 O s| | deooeredeyse9'c oco
t| r| | d| | ve oc so| e|er| ode modero ol r s o f o| ama
ma| ar oedeo| y|e dczeo| de| t| re med. s| er| o| r dooem
yaao yordc. Spartascsg| o| ocycsso| e| syaoc | a| ve| syao
| ar smas oa sar | s, oco| ar o| o| r zamao sosya| o' r
dczeode| | s| | | oe(0evr| me)vara~az| ard vevaramad |ar.
medeo varamad | ar? c sorcoco yaot yaz m z o soocsc
de| | d| r. Ama | syao| ar o tra] | s soo| ar oersese o| | | o| yor,
s | tao ge| r| | mes, sat| ed| | mes.
|vre ose| ooyct|ara c| a m koma ' mparator| cc o| de
czco o| mayao ara| s| ar| a | y| ce | m| ve s s ot | ara yo|
amas dcr cmcoa c| am so| e proo| em| o| ooy| e s | tao
ge| rme| er| eozmeye a| yorve dczeo | | ode o| r ozcm
tcttcrmaya a| yordc. |asat zor gccc ya| o z oa oa o| r
ozcm o| amazd . crcmey| g| dereces d ardao oaroar
as o| ar da | y| ce aza| nca (soo coccsc uco' | ar o as o | d| )
dczeo| o oasa amort| sor| ere | ht| yac o o| r zarcret o| aras
dayatyo dc. ua| s ososya| vef| z| sac | ar o d| od| recesey,
o| r d| odeo oasas o| amazd . me 'aor | ar o oo| | ccoa
dayaoao es s| d| os e| yap , oe de o | o| r zamao
evreose| | eemeyeo ahcd| d| o| oc oo| ca do| dcramazd .
c oedeo| eaocd| | | | oat testaor | yc| daoveoze| | | s| e
']oes| eot| s| yo| codao dczeo| raoat| atacas yeo| o| r
scrtar c o| aras| sage| d| .
| sa, her oe sar yer| e | sos taor | s| stem| o ess| d| o
s o f| ar taraf odao eoge| | eod| ysedeosgemedeo0ev| et
d| o| o| aras oes| eoeo ye r| o | a| d . oy| ece | osao| ar
yaad s| ar dcoyadao cmct ses | potes| dcoyada mct| c| cs
ve oczcrc arayao| | | r| erd| . 0| o| oafyoo ro| ceoos| sa d| o|
| | ogeer| | o| dc.
. | te oc oedeo | er| eyeo| o| r cygar| sscrccc| ccoa soyc
oao, tar| h | yo| a c | s gorev| y| e deter m| oe o| mc
84
Muhammed, ce ahcd| d| o| oe, oe ur| st|yao | a | t| oarede
mezd| . c oedeo| e ke

cd| s| o| ode a kca oe| | rtt| | g| o| dok


tr| o| cas| oa, t umd| o| er| yaratao ortak | deo| o] ye g|tm| t| r.
c yuzdeo kcroaa tap o m d| erd| o| erde ka| mad ha| de
sadece| s| amd| o| odecygc| aomayadevam etm| t r.
| s| amd| o | ode o| r tapo mo| arakvar| o devam ett | reo
Kcroao ve Kcroac oayram o| ay c o tar| hse' kok| er|
sao r z | y| ce a k| a kavumctc r. 0| ay o o| r de oayram'
ooyutc vard r. K saca ocoada de' od| kte o soora kooc
uzer| odeyurut u| eca| ma| arao| rgozat p, fark| | k| ar m z
ortaya koyarako| t| re| | m.
Bayram zerine Freud ve Turan Dursun'un
Eleti ri Anl amszl klar
ram d| ye ad| aod r | ao o| ay outuc d| c| er| c oe| | r| |
zamac| arda, oe| | r| | o| | m| erde gerek| et| rd| k| er| tap o m o
1urkede k| ortakad d r.

couo eoooem| | , eookd| kkat ekeoyao , herzamao
de| | , takv| m| ooe| | r| | tar| h| er| cde, heryerdede| | , oe| | r| eo
m| yer| erde, ge| | | guze|de| | tar| h| cder| o| | k| er| odecget| r
| | m| oe| | r| | ek| | | erde gerek| e t| r| | | | d| r. u oede

_
ooy| ed| r?
Koccya o| r ka yoodeo oak | maktad r. uo | ardao o| r| s|
.- ~
|recd' ao ps| kaoa| | t| k oak a s d r. uoa gore gerek d| o
gerekse d| cse| tap o m | o sao| c cevrozcdcr. 1ez| o|
a k| ad uz. Musave1ek 1aor c | kad| k| tao oda,
|rkeo yata o| r travma keod| o| savccma cyck| ama
evres| oevrot| k rahats z| o pat| ak ver| | ger|ye | t| | m|
oesoeo| o k smeo docupge| | | , | te o| r cevrozco o| ccmc
| | osaptad m zformu| ocdur. d| ye o| r tesp| t yapyorve
ououo o| rey | | o tak | p ka| ma, y| oe| eme sap| aot s oa
oas | yo| at o a k|ad ktac soora, o| reydeotop| cmsa| a
ge| yorve.
85
| md| o| rey| o yaam odak| oe oeozer o| r s urec| o
soyyaam oda da gerek| et| | varsay m o oeo| msemeye
a raca z okcyuccyc. ek| l ode o| r oovarsay|m kaoc|
etmeyezor| cyor. codaosoorauydc rmavespeku| at| folte
| | kte o| dcc ou tart maya o| | e gerek ou| c o mayao
| osao| osuru| erha| | odeyaad dooemde o|r oaoa kat ' |
o| dccoc, kat | | o travmat| k o|te| . kte oc| coc codao do' ay
ger|dooupge| ere kaoataoryadooutuu yo| codaa k|a
ma| ar yap yor. |akat as | tesp| t| o | , d| ose| oret| ve
seromoo| | erde | k| t ur ogeol o var| o saptar z, o| r| oc| s| ,
esk| a| | eoykusuoetak | p ka| ma| ar(f| ksasyoo) | | e oco| ar o
sa| ot | ar ,| k| oc| s | , geml s| oyeo| deod| r| | t| m| (| hya), coctc|
mc oesoe| er| o czuo ara| ardao soora yeo| deo dooup
ge| | | . o| arakozet| | yor.
| md| oc speku | at| fa k| ama| ar| a, o| z| m yaz m zdatum
s o r| o| aoak| ara rameo yap | maya a| | ao a k| ama| ar
o| ro| r|y| e kar |at r | ao| | | r. ' | koak tadagoru| eo| | ece| g| o|
l k| s| aras oda o| aaoustu fark|ar vard r. | r kere, 'for
mu| asyoo cydurccu| ccoc tar| he ve | osao| a dayatmak
yer| oe, madd| ve maoev| gerek| | kteo yo| a k | m , her
| dd| a o| ay| a kao t| aomaya a| | m t r. 0aha soo ra
o| reydeode| | , top| cmsa| daoyo| a k | m t r. c yuzdeo
t oo| yak| a m o o| r sooccc o|araktektek | osao| ar o hasta
ve oevrot| k o| c | ar y| a, t um | osao| o hasta o| mas
aras oda der| o fark| | o ol z| m yak| a m m z da oc| coa
mayaca o oe| | rtmeye o| | e gerekyok. |z | osao| o oas |
yaad ve oc yaay o oas | o| r duuouve | oao ayo|
at | | e | | g| | | y| z. | deo| o] | y| oevroz saymao o o| z| m had
d| m| zve oakk m zo| mad o du uouyorcz.
Aocak, oatao oer| koocyc e| e a| rkeo coc gorduk,
a| ar de| t| ke | deo| oj | hemeo arkas odao de| m| yor.
|sk| | deo| o] | | er | | e yer. | er | czcoca o| r s ure o| rarada
yaamayadevamed| yor. ar. cdadoa| o| r sooctcr, uoku
86
oroe| o50. 000. y | ayak o surmutar| hooces| | deo| o] | | er| o
tar| heg| rmes| e hemeo de| mes| as| a duuou| emez. uem
e s k| | | | k| | er, hemde oze| | | k| e esk| du uou tarz| ar her
zamaoyeo| y| surek| | zor| cyor|ar.coa|recd' dao| dccg| o|
"gem| | o oevrot| k o| r tarzda ger| doouu deomes| o| sa
o| sa kafa kargaas oa yo| aar. a| ar o yaay ve
duuouu herzamao| | ed| r.
cyuzdeo"oayrames| l odes| tap o m| ar ooevrot| so| r
sap| aot o| mastao ve ocrada araomastao ooce a| ar
ooycoca sureo madd| ve top| cmsa| | | | s| | erde araomas
gere st | | o| duuouyorcz. |ars| ao| ay | ar uzer| ode o| raz
daha f| s| r c| moast| | yapt ktao soora ococ gostermeye
a| a
ag_ajup,_ha dorcs uzer| oeo| r
oaka d| ksat ekeo goru , d| o ta goruudur.
coa gore ',rar tsa| ' n tezah

u-ur. ' osao| k


yaaoao zamao tad o rooyctata mas stemesteve
ocda oayram| ara yo| amaktad r . ayram| a o| r | | ste
yaaoao zamao oc zamao de| | d| r, oayram o get| | yer
somct yaaoao yer de| | d| r, | osao| ar o o ao yaad k| ar
| | | k| tar| hse| ve | osao| o| r | | | s| de| | , tar| hd esrareog| z
vevaro|ao ootes| odes| bir | | |s| d| r.Tee| tezocdcr. A
A

osao| aroedeoooy| eyapmastad r| ar?0crcpdcrcrkeomev


cct zamao, | | | k| ve yaam yeter| |ykeo ooy|e aca| p o| r
dcrcmco | | oe oedeo g| rmekted| r| er? c sorc| ar o yao t
yokt cr.
0ysa yao t top| cmsa| yaam ve geres| er| o | | oded| r.
0roe| oMezoamer| sao ha| k| ar o okcroao oayram o opro
te| ove oes| o | ht|-yac odao kayoak| aod o ayr ot | oroes
| er| egosterm| t| k. aam oteme| davrao | ar o otop| cmsa|
ooay keod| o| | deo| o]| deve tap o m| ardagoster| r.
ckar oaroar| a g| reo outuo ha| k| ar hasad| a | | g| | | o| r
tak m tap o m| ar ge| | t| r| r| er. medeo| ok st r. ' osao| ar
87
keod| yapt ey| er| keod| yeteoek| er| o| o sooccc o| arak
deer| eod| remez| er.0| sao| sao| rocyck| radeo| occoco|a
o| ' | r| er. 0 ocyck | rade top| umsa| yaamdak| oocr' aod rma
g| o| oocr| aod r | r. uerey pay| a | d g| o| crc o u o
o| c mas o gerek| et| reo| e' de pay| a | mas zorco| cdcr.
c yczdeo her seoe oe| | r| zamao| arda hasad eo| k| er|
dczeo| eo| r. cocooe| | r| | zamao| ardayap | mas o ogereke
s| a kt r. 0oao o keod| o| c retme zamao| ar o o her seoe
devrev| o| arak ayo zamao| arda gee k' e mes | odeo.
0oayavetop| cmsa| ada| ro| | | oemez| kdoa| taor | ara ve
doa| | oao | ara yo| aar. |razer' | o ok gcze| oroe k| e r o|
scodccg| o| crcoco eo| y| s| ve | ' kc rcoocdoa| taor | ara
adao r.
1ar ma geemem| orta oaroar|ar o hayvao| ara | ' | k| o
tap o m| ar da ok fark' de| | d| r. uayvao o keod| s| | os ao
cret| m| o| o sooccc o| may p, o| sa o| sataor sa| | radeo| o o| r
cr coc o| ao| | | r. 0y| eyse tar| h| o oocedeo oer | get| rd| |
tap o m hayvao| ar o oe| | r| | zamao| arda ocyck | radeye kcr
oao ed| l mes | o| gerekt| r| r.
0emekzamao | | gaede| | mo| roaka ooyctta yaaya| m
dc coccodeo de| | top| cmsa| ve doa| zorco| c| ck| ardao
kayoak| aoao o| rdcrcmvard r.
Kct sa| o| ao| a | | | k| de oy| ed| r . Tar| h| o oe| | r | |
zamao| ar oda komuoa o| rey| o dokcoc| maz| a sah| pkeo
k| | s| vr| | me| er| odeo soora oc kez kctsa| | o ooyctc
de| m| t| r. uerey kctsa| | a oca top| cmsa| kmaz| ar
amao ote\ooyctc o| arakve zorco| co| arakyaamayeo|
o| r kctsa| | k' s zm t r. Cerekteode| osao| arockeza| t| k
cst | ck | | | k| | er| | | ode oc| c ococa art k ococo kaoc|
ed| | eo| | | rha| ekoyc | mas dagerekt| . 0| aaocstcm| st| s| zme
kard r | m o| r | | | k| | er evreo| yarat | ma| yd k| | osao|ar
oraya ta oao| | s| o ve tar| hse| zamaodao kcrtc| ao| | s| o| er.
c yczdeozamao ak o| at r | d , oc yczdeoyerve | | | k| | er
88
ak o| at r |d . ao| | oao oac ' ar d| od| reoafyooooyctc
oa, doa| o| aodao tar| ose| gem' kc| | ao | arak ooy| ece
ge| | d| .
Kcroao ve kc roao oayram czer| oe o| r oaka oroek
1c rk| ye' deo . | s| am| yetved| o koocs codac| kem| zdeeook
yaok cyaod rm vefaoat| k ' s| amc | ar' o kat| |y| e daha ok
uo| eom| oc| c oao 1. 0crs co' co yak| a m oe ozer
yak| a m| a eo | y. oroekt| r. 0crsco, Taoc Cao
ek| yor ad| k| tao o o I . c| | d| ode Kcroao ve
Kcroao oayram koocscoc ' oce| | yorve kctsa| k| tap| ardao
o| ay aktard ktao soora sorc | ar sorcyor. c sorc| ar o
oaz | ar oy| e.
''lbrahim ocuunu kurban etmek, kesmek iin bir "d"
nasl kant saym? Bunun Tanr 'dan olabileceini nasl
(daha dorusu niin) dnm? Bu olan bir armaan
olarak veren Tanrysa nasl olup da yatmp kesmemi buyu
rur? Byle ARMACAN olur mu? Tanr'nn amac armaan
vermek mi cinayet iletmek, z ocuumu keserek aclara
gmmek mi? diye neden dnmemi?
- Burada olduu gibi baka konularda da Kur'an'da
Tanr'nn insanlar denediinden szedilir. Tanr'nn den
emeleri kime kar, niin? Bir ey renmeye, ya da kantla
maya gereksini mi var?
- Bir baka kii de "dnde grdn bir kant
sayarak" lbrahim'in tutumunu gsterirse ne olur?
lbrahim'in yksyle buna yol alm olmuyor mu?
- Tanr lbrahim'e ocuunu kestirmeyeceini bildirirken
olann yerine bir "kurtulmala" neden gerek grm? Bir
baka canly kurban etmek niye? Ya da bunun iin bir kur
banlk yaratp gndermek?
Akla gelebilen ama karlksz kalan sorulardr bunlar"
(Din bu l . Cilt sf 1 25) diyor, T. Dursun.
c sorc| ar gerekteo kar | ks z m d r? |er gere|
89
aram yorsak, gem' te | osao| ar oede o ooy| e duuodu | er
d'ye du uomuyorsas, eer 21. yuzy | o, modero a o
sr| ter| er| | | e yao t| ar ar yorszk (as | oda aram yorsas!)
~
geresteo ou soru| ar o kar | yostur. 10urs uo as| oda
efsaoe | | e l | g' | eom' yor. 0ouo oe kadar sag, oe o| ude
o| anas z, ouo ' ara | oaomao o eo kadar gu| uo o| duuou
ortaya soymayaa| yor.
uyas| a mdoru mudur?
' | koas ta doru g| o' goruouyor. a m z o | osao | | o,
I 400 y | oocek| (hatta kuroao efsaoes| oak m odao ooo| o
| erce y | ooces| ) | deo| o]| ve | osaoc | l | | s| | er o| aaoustu
sama, gu| uohatta1. 0ursuo' uo oe| | rtl |y| ekat| l amg' o|
goruoecekt| r. aka t ur| usu mumkuo mudur?

encek k|
evet mu msuodur, duoya'dat umd' o| ere | oaoao m| |yar|arca
| osao ou| uoduuoa gore mumkuodur. u | oao | ar o
ougu okugereeuymad o ortaya koymakoe| s| ger| | | e,
ger| c| | | esar savag| o| ge| eo| | | r. Nedeosorusuouosoru|
mas o yasak|ayao , taor ouyruuou sorgu| amay kaf' r| | k
sayao | oao | ar kar s oda geres yao t| ar o' masa da
duuomeye a rd | | o oe| k| o| r deer ta d saou|
ed| | eo| | | r.
|asat o' ze ou saoa ge rek de| | , gere' o der' o| ' |
gerek| r. 0| ose| dogma| ar soodereceoas | tsar |at rma| ar
| a, herkes | oo| | d| | f| z' sse| a s| ama| ar| adah| a| tett| | m| z|
du uoeo| | | rs| o| z. |asat | oaoao o kar s oda sorgu|ama
oaf| | e o| r aoad r. Ne o| z| m yapt m z a s| ama| ar, oede
1. 0ursuo' uosoru| ar veyapt a k| ama| aroo| ar | | o o| r
ao| ksuku dao| yaratmaz. uoku | dd| ataor ouyruudur,
dorudurve as| atart | maz. u yuzdeo1. 0ursuo| oaoao
|ara h|taped| yorsa(yadaett|yse)oouoaura m o| mas
ta,hattatahr| sed| c| o| rdavrao | | odeou| uomaktad r.ok
eer, gere| o ta keod| s| o| arayao| ara h|tap ed|yorsa s
a s| ama| ar| aya dasoru| ar| ao| acak | de| | d| r ou.
90
ml tek| m keod| sl de ououk smeo ao| am o| acak kl kcr
oaol l o | kl seoepa k| yor. | r| oc| s| , "Ayet| erdeoao| a | ao
o k| , l| k doao o| ao' o 1aor 'ya kcroao ed| | mes| o| |
m| ode k| esk| | oaoc o ol ryaos mas var d| yorve | k| oc| s| ,
" u dl o| erde l osao k| m| durum| arda ma| d r. 0roel o
ko| e, sah| o| o| oma| d r. Kar kocao o ma| d r. ocuktaoze|
| | k| e oaoao o ma| d r. l orah| m'e occuoc kuroao etme
yetk| s | o| over| | mes| ocodaod| yor.
Coster| | eo seoeo| erde o o| r | oc| s| o| a| a| m, gerekteo
efsaoede | | k doao o adaomas | oaoc vard r. |akat | | k
doao o ada oe zamao, oerede vedahaooem| | s | o| | o
gerekm| t| r? u uygc| amao o ou kadar kok| u o| r | oao
oze| | | | ta mas oedeod| r? | osao| arguoumuz| osao| | | o
vahet say| acako| r tap o mao | | o| ht|yaduymc| ard r!
0e| | koskoca o| r tar| h| o determ| o| zm| o| aramak, ou
oas | t soru| ar o kar | k| ar o dah| T. 0ursc o' da oc| mak
o| aoak| de| | d| r. u tar| h o| | | m| yoks co| cc | k| oc| seoeo
ortaya koou| dcuoda daha a k| k| a ortaya kar, kar o o,
ocuuo, ko| eo| oma| o| mas .
| r kere kcroao efsaoes| aa oaroar| ktao (avc ,
top| ay c | ktao) orta oaroar| a (ogevao yj;t| r|
c| | | | oe) ge| | o oa| aog c oa, gel a oadeokdueo o| r
efsaoed| r. 0o|ay sy| a ou ada oe ko| e| | k vard r, oe de
ocuk| ar oma| say | . uaaoaerk| | | | kteot umuy| e kur
t u| mam tam o| r komuoa| ad r. uer oe kadar efsaoe
ataerk| | | | | ooaoa| orah| m| o| ortaya karmakuze re | sede
kad o o ha| a et k| | er| o| devam ett| rd| | o| r dooemd| r.
m| tek| mSara' o o | orah| m uzer| ode k| egemeo| | | ayo efsa
oeo| o ayr ot | ar y| a ao| att o| r gerekt | r. 0o| ay sy| a oc
kao yao| t r.
urada deo| | eo| | | r k| ayo | orah| m' | o ko| e| er| de var
car| yes | de var. u oas | a k| aoacak? ok oas| t| |fsaoe,
| orah| m' | o o| r yuzy | dao faz| ayaad o a k| yor| u, ara
9
1
p| ar o atas o| arak t u m o| r tar| hs e| gem| | o
(1ar| hooces| odeo tar| he g| r| | o) t cm efsaoev| o| ay| ar o o
| orah| m' e ma| ed| | d | o| goster| r. c gerek o| | | omey| oce,
| o|ah| m' | o k| m o| dccveoezamaohaog| | | | k| | er| yaad
!l

ez ve 1. 0crs co' co yapt g| o| '' | orah| m


aooahsed| pkoocyckapatmakgerek| r. 0ysao| ay
gorcoduodeo dahader| od| r.

Koocya oak a s mode o adao, | orah| m' | o yaad


a' ar o a k| aomas oa gotcru| coce o| ay| ar keod| | | | odeo
ayd o| ao r. 0roe| o dc|er| o, kehaoet| er| o aot| k ada
t | ose| | | | o eo ooem| | tezahcru o| dcu, hatta peygamoer
' | | o, kctsa| | o eo ooem| | | | er| odeo o| dcc, 1. 0crsco'co
saod g| o| oas | t o| r d c deo| | | p ge| | emeyece |
keod| | | | odeoortaya kar.
|er aa oaroar| oavc | adaya| top| cmcoco k t | k
| | odek| yaaot s o| | | o| rse 1aor ' o o | osao kc roao etmek
teoya da occkkcroao etmekteo oaka o| r ey| | osao| a
sa| kveremeyece| de o| | | om| o| cr. | oeayo ek| | dehay
vao evc| | | et| rmeo| o get| rd| | oo| | ck kar s oda 1aor ' o o
| osao| a, | osaoveocckkcroaoetmey| o rak o, art khay
vao kcroao ed| o ocyrcc vermekteo oaka o| r tctcm
tak oamayaca da1. 0crsuo' co sorcscoco kar | o| arak
ao| a | m o| cr.
c a k| ama| ar czatmak mcmkuodur. |akat o| z| outuo
o| r yaz m z tekrar| amak durcmcoa sokaca | | o gerek
s | zd| r. crada sadece yak| a m fark| | k| ar m za oroek| er
vermeye a| yorcz.
c kadar oroek yeter. c efsaoey| ozum| emek | | o
g| r| t| | m aoa|ar o eks | k ka| ao yao|ar o "arat | ve
1cfao efsaoe| er| ozcm| emes| s ras oda tamam| amay
duuouyorcm. Kutsa| k| tap| ar o m| to| o] | s | ve d| er| er| de
m| to| o] | tas o| f| o| o o| r paras o| arak deer| eod| r| | me| | d| r.
A | m octart ma, yeo| aoa| ar| atamam| aoacak, zeog| o
9
2
| eecek ve ' osao| a da| r o| | =eceo| o ozuo+u o o| r
"katk daoc| comco| acakt r. oy| eo| aca o ( eoaz odao)
cmmak | st| yorcz. ' osao| k ve ooco Ku| tcre| devr| m| ,
gem| | o masa| | ar o , | deo| o] | | er| o| tem| z| emedeo Sp| ra|
ge | | | m yasas o o o| r soo ra k| ad m o| ao " Modero
Komcoaya as| a var | amayacakt r. | osao o oakk o o ve
0u uoce o| o gucuo uo eo| ode soocoda ocraya
varaca odaozerrece kckc dcymcyorcm.
93
YARATI LI EFSANESi
Efsaneler zerine Bi rka Sz Daha ve "Yaratl
"
|fsae| eruygal ooces|"Hak Masa||ari''d r.Masa| ad o
a| ca| ar oo | ar gerek d yapmaz. Aks | oe oct co
doacstc yao | ar oa, f| z| kotes| o| te| | k| er| oe rameo her
zamao gerek, somct o| ay| ardao t cret | | m| ao| at m| ard r.
Tar| hteo ooceyao| yaz o o oc| comad cygar!

ooces| o
deo ge| d| k| er| , kcakto kcaa ''nas|" | arak aktard k| ar
| | o k tak| kayoak| ar odao epey czak| a p, o| r tak m
tahr| f| ere crasa| ar o| | e, teme1| ske| et ayo ka| d odao,
somct o| ay o| | | od| | ode` aa| a | ma| ar ok ko| ayd r .
Cerek| | k efsaoey| , efsaoe gerek| | | ao | amak | | o soo
derece| | g| o o| aoak| arscoar.
U 1
(ahcd| | | k, ur| st| yao| k, , Mcs| c mao | k)
keod| | er| odeo oocek| komco | deo| o] | | er| o| (efsaoe gerek
| er| o| ve gem| | o ge| eoek| er| o|) redded ve hatta yasak
^- -
.
| ar| ar. |akat hemeo her zamao | osao | o eo esk|
gem| | odeo ge| eo oc efsaoe ao| at m| ar o , varo| c | ar o o
o| r kao t ve dc coc s| ste m| er| o| o teme| | yapmaktao da
ger| ka| maz| ar. c oak mdao k| tap| d| o| erdek| arat |
efsaoe| er| ded| erm| to| o|] | kao| at m| ardaooy| es| e| | k| | |
o| r varo| c ve ao| at m o o| r oroe| o| o| ctcrcr| ar. K| tap|
94
d| o| erl o heps| komuoa| adao cygar| k a| ar oa ge| | o
araaama| ar odaoc| codck| ar odao, oem cygar| k| deo| o] |
| er | o| oemde komuoa| dooem| er | o | deo| o] | | er| o | | | e
oar od r r ve o atta ooco yeo | o| r s eotez| ol yapm
oc| cocr| ar.
|fsaoe|e r| oe| ea| o tar| ose| a| ar o | lege| s| o| , | de
o| o] l | er | o yap | ar uzer | ode yukse | | | o| , tar| o | o kopcp
k r | ma|ar| aama,s urek| | | | k| | odeak o , gcoumuzgerek-
| | | o| o gem' teo devra| oao m| ras o , gem| | o m| ras o o
guoumuz kcak| ar o o cstcoe ol r kaocs g| o| okuuou
ortaya koyar|ar
,
c yczdeo gco| uk yaam m z ve gerek
| | | m| z | | ode oer ao oco| ar| a kar kar ya o| ccmczc
ortaya koyarak, | osaoa da| r o| | meceo| o ozcmuoeya
eder| er. an ,a|r n

akiai ve o| ro| r| er| oe


ge| | o| , , gem| teo ge| ecee

czaca

| osa ik m

ocolar o | oco

o| |Jg | | o oc| comaz ma| zeme| er


s co,"opu| ar| zasyoo| mkao yarat r| ar.
|fsaoe| er| oocyooctar| oooces| gerek| | k| ero| mas odao
kayoak| ao r. Tar| o ooces| ode o| reys e| kar, kar
at ma| ar o o sooccc o| arak oask ve oas k o o sooccc
a| ao oc| comad | | o "Efsaneler yalan sylemez/er'.
a| ao soy| emeyeo kao t| ar, o| r koococo, oze| | | k| ede |de
o| o] | g| o| oer zamaoegemeos o f| ar o kootro| ca| t odao| ao
o| r koococoe| ea| o odaeo sa| am kao t| ard r.
Soo o| arak efsaoe| er, guocmczde de gem| te o| dcc
g| o| var| o ve etk| s| o| devam ett| reo d| o, Taor vo. g| o|
mct| ak say | ao kavram ve kategor| | er| o gorece| | | | | o| ve
kok| er| o| goster| r| er. Ayo zamaodaoco| ar ooedeoveoas |
yaamayadevamett | k| er| o| o| | koak tagoru| meyeo seoeo
| er| o| ver| r| er.
Efsaneler i inde "Yarath Efsaneleri
"
arat | |fsaoe| er| octco d| o| erde ve | oao | arda
95
evreo| o, dcoyao o ve soo o| arak da | osao o o| ccmcoa
| | | s| o sorc| ar yao t| amas | | o o| ctcrc | mc efsaoe| erd| r.
0| o| er, a| ar o o esooom| s, sosya| scra| | ar o o dcze o| eo
d| | o| r scrcmsa| yap (|rat' s evreo dczeo| ) ve ocycs
top| c msa| oareset | er| o | deo| o]| | er| o| mak| a ka| maz| ar. Ayo
zamaoda oerey| a k| amaya a| t s| ar o| cde fe| sef' s| s
tem| er| (1eror| k o| r dcoya gorc c) ve dcoyao o ters| oe
doodcrc| mc gorcotuscdcr| er. |o oas | t, | | se| , oatta | oka|
o| r top| c| cco o| | e kozm| k dczeoe | | ' k| o o| r dc coc ve
ao | ay s | st em| vard r. c s | st em oo| ar a s odao
oas | d oda ess | ks | z gr co cr. 1ar| oooces| ode ( ok
1aor | d| o| er| o var| oda) ycsar da oe| | rt | | eo sorc| ar o
( |vreo, 0coya, ' osao)yao t| ar karma so| ro| | mde sosya|
yaay o mesao | k o| r ycce| t| m| es| | ode ver| | | rseo ,
cygar| age| | | ptektaor | d| o| ere var | d oda daoa oas | t
ve gorcocte daoa e| | k| s | z' o| r dcrcma c| a | m t r.
0roe| ocoao s | te| er| ode eof|asyooavarm taor oo| | cc
| | ode taor | ar o s oy kct ck| er | o| o| | e oc| ao| | me k
| mkaos z| a m | keo, tek taor | d| o| er 1aor ' o o tek| | | ,
ooces| zve soo ras z| | | e daoaoas | tvedaoasadeo| r yao t
oc| mc g| o| gorcocr| er. 0ysa oc, gorcocte ooy| ed| r.
| osao, coao taor | ar oa ve oo| ar o yapt k| ar oa oakaras
coao seot| er| ode (S| te| e|| ode) s| sosya| yaam oaks oda
o| rf| s| rsao | o| o| ao| | | r. | deo| o] | sosya| gerek| | eoc sadar
yas od r. 1aor | ardoar| ar, o| cr| er, ev| eo| r| er, occssao| o|
o| c r| ar, a so| cr| ar, sava r| arvs . ua| oc s| t ektaor | d| o| er,
seod| | er| o| yaratao geres| | k| eocgcokc modero | deo| o] | | er
g| o| | | | ot| s| zveoa| aot s zm g| o| gorcocr| er.
M| to| o] | taso| f| ode (1eogoo| , |skato| o] | vs. g| o| tas o|
f| er| ode) aoze| o| r yertctar. uemeo
oer oa| s oo| r ozmogoo rd r. uert cr| c efsaoev| o| ay
ve a k| ama ococo czer| oe | oaa ed| | d| | | | o arat |
efsaoe| er| o| o d| er| er| oe ooce| o| dccoc oe| | rtmeye o| | e
96
gerek yoktur. |akat o| z| m kooumcz Kctsa| k| tap| ar o
m|to| o] | s | o| dcu | | o | osao| o darmada o kve ycz| erce
o| ao Yarat | kooc| ar o e| ea| makdurcmuoda o| amay z.
Cerekt| | o| ude ve yoode g| d| , ge| | | er| m| zve oroek| er
| m| ze| oetteo| acakt r.|akatKctsa| K| tap| ar om| to| o] | tas
o| f| | | odeka| makart y| a. Aks| takd| rdekoouocoayr otya
oou| mas | te o o| | e de| | d| r . N| tek| m ou a| aoda k|
arat rma| ar oco| ck| a ayr ot | ar ve savrcl ma| ar | | ode
ka| maktao kcrtu| amam | ard r.
8ck sayaz mdayarat | efsaoe| er| ereves| ode| deo| o
] | o| o kopcp, k r | ma| ar| a ama, octuo| ck | | ode ak oa o| r
oroekyaratmakvetektaor | d| o| er| ososya| , tar| hse| hatta
yer| ge| d| ke ps| ko| o] | k kok| er| oe | omek aoas | | ode
o| aca m. u oa| amda k| tap| d| o| er | o (ahud| | | k,
u| r| st| yao| k, Mcs | cmao| kd| o| er| o| o) kozm| kduzeoe| | | k| o
gorc| er| | | e ouoco o| r paras o| ao | osao oo| ucmcyada
yarat | koocsc czer| ode dururkeo, ayo zamaoda oco
|ar o e esk| kayoak| ar o oc| arak ve ouo| ar top| umsa|
| | | k| | er| e oa| aot | aod rarak, | osao| ar o oedeo oy| e
dccoduk| er| o| ou| mayaa| aca m.
97
YARATI LIIN KOZMi K BLM
arat | , oct co d| os e| dc coce| erde evreo| o ve
dcoyao o o| uumcoa | | l k| o oet| m| eme| er| e oa| ar. coco
oahs| geeocd| odeoas | koocm|aod r | d o o| r ema l |e
ortaya koyarak oa| amak koocyc daha d| daktl k oa| e
get| rmekoak m odaouyuoo| acakt r.
emay koymadao ooce coc oe| | rtmek gerekl r k| ,
1evrat'ta | k| ayr bo| cmde ( | k| ayr Tevrat demek daha
doru o| ur) rat | o kozm oo| cmc | k| ayr o| | mde
a k| aom t r. uoc ayr ayr gosterece| z. ur| st| yao| k'ta
kozm| kdczeoe | | | k| oo| roet| m| eme o| may p, "|sk| Ah| t'e
(1evrat) oa| ka| od odao emaya ooc
yer| etl rmeyece| z. | s| am| yet'te | s e kooc d@|k s u' re| er
.
* -~*
| | ode)](| ek_yer| et | r| | d | | odeo ve s ra
gozet| | med| | odeo ooco koocya | | | k| o oet| m| eme| er| o|
d| er| er| y| eyaoyaoakoyaca z. ()
TEVRAT (Tekvi n Bl.) KUR'AN
Bl . 1 : 1 Bl . 2:4a Bl . 2: 4bBl . 2. 25
Evreni n zgn i l k Evreni n zgn (i l k) Evreni n bal ang
durumu bi r sular durumu bi tki l eri n durumu sul ar
kaosudur. bul unmad susuz kaosudur.
bo topraklard r.
Yarat i i El ohi me Yarat i i Yahova Yarat i i Al l ah'a
ykl enmi ve her El ohime ykl enmi ve ykl enmi ve 6
bi ri bi r gnde ya- ne kadar srd be- gn olarak bel i r-
p lan 6 ayr i l eme l i rti l memi . l enmi .
bl nm.
YARATI SIRASI YARATI SIRASI YARATI SI RASI
A-l k A-Tozdan yarat l an A-Yer ve gk ve
i nsan. i ki si ni n ara-
s ndaki l er.
Bu eman n bi r k sm (eski ahi t'e i l i ki n ol anl ar) Ortadou Mi tol oji leri
kitab ndan al nm t r.
9
8
B- Kubbe-Gk
C- Kuru toprak-Yer
topra n sudan
ayr l mas .
0- Bi tki ler
E Gksel ci si ml er
gne, ay ve y l
d zl ar.
F Kular ve bi tki l er.
BDouda Adendeki
bahe. (Cennet)
C iinde yaam aa
c n n ve iyi k-
ty bi l me aac n n
bul unduu her tr
aalar.
BYap kan amur
dan i nsan.
C- Cennet ve iyi
lik ktl k
aac.
O- Evci l hayvanl ar ve O- Her hayvandan 8
kular. ve nebattan
bi rer i ft.
E- Adamdan yarat l an E Adamdan yara-
kad n. t l an kad n
ckar dak| ema | oce| eod| | ode Kctsa| Met | o| er | o
"Sc|ar|a| | g| | | o| rs| mgeye,yadaarat taSc| ar oooce|
| | | oe | | | k| o o| r oet| m| emeye dayaod k|ar hemeo goru| e
cekt| r. Cer| , 1evrat' o | k| ayr oo| umuouo o| ro| r| o| tct
mad ve o| r | o| o oa | aog c "Sc| ar Kaosc sayarkeo,
d| er| o| o, oa| aog c S cs cz oo toprak| ar o| arak
tao m| ad goru| mek| eo| r| | kte, ocdcr cm1evrat' o o| rok
peygamoer (ya da k| |?) taraf odao ayr ayr tar| h| erde
yaz | mas odao kayoak| aomaktad r . a| aog c s c| ara
dayaod rao met| o o| zce daha esk| | oara dayaomak
tad r. nkuTa da gorece| m| z g| o| a| aog ta sc
vard | oao daha esk| d| r. Scscz oo toprak| ar oet| m-
| emes| | se | sra| | oc| | ar ' o oo| maceras odao, ayr ayr ko|
| ar ha| | ode hareket ed| | er| odeo ve oc yaay o kctsa|
met| o| ere yaos mas odaodomaktad r.
8c fark| | o| r yaoa o rak rsak ooce| | k| e scya daya|
s | mgese| | | | o oeredeo kayoak| aod o ozum| emek dcrc
mcoday z. cocozum| emek| | o | sek| tap| d| o| er| odoc
kayoak| ar o o| ze ve rece k o| ao Mezopotamya ugar| t
99
Aoado| uM s rm|t| er| oeve yaay |ar oa g| tmem| z gereke
cekt | r.
Kuroao o| ay o ve kuroao efs aoes | o| | oce | er ke o
| osao| o | | k uygar| kdouuodao oas | etk| | eod| | o| , | de-
o| o] | | er| o dou kayoak| ar o o da yak odou o| duuou
k smeogostermeyea| m t m. Ayo | oce| emede| osao| o
eoooem| | efsaoe| er| o| oScmerkokeo| | o| duuouvebuouo
seoeo| er| o| gostermeye a| m t m.
0rtadoudave hatta ouraya dokuomu o| ao tcm ha| k
| ardatap o mve| oao etk| | er| o| oyere| mot| f| erbu| uosada
hep Scmer ve Scmer vers| yoou etk| | erdeo kayoak| aod
ek| | odek| kao mdayao| zo| mad m , koouyu | oce| emeye
yooe| eo tcm o| | | m adam| ar o o, arat r c | | ar o hep ayo
ooktaya ge| d| k| er| o| h| duraksamadao soy| eyeo| | | r | m,
Scmeruygar| o ogovdes f| z| ko| arak ortadao ka| kt ktao
soorao| | ekuru| aooocruygar| k| arhepScmer | | koroe| o|
tekrar| ad | ar. 0y| e b| r " | | k oroek d| k| 6000 y | ooyuoca
aayukarayo ka| d . Sadeceteko| ksev|ye,kuckcret| m,
dev| et, s o f| arve | | | k| | ero| arakde| | , m|tos| arbak m odao
da y| oe aa yukar ayo ka| d . Arat rao| ar hep uou
gordc. Akad, ao| | , Asur, u|t| t, ugar| t, M s r, u| ot, Avrupa
uygar| k| ar hep | | koroe| o"aa yukar tekrar d r| ar.
uou ke od| | er| deao| am | arg| o| Scmer| | | ero| o| erce y |
ooces| odeo oy| e ses| eod| | er. Ey Smer, evren lkeleri
arasnda ki koca lke, Her zaman sabit kla dolu olan sen,
doudan batya tanrsal yasalar btn halklara daltlrsn!
Senin tanrsal yasalarn anl, tartllmaz yasalardr! Kalbin
derin llmezdir! . . getirdiin gerek bilgi, gkyz gibi
eriilmezdir! Hayat verdiin kral lmsz bir hkmdarlk
tacyla sslenmitir, Hayat verdiin efendi her zaman iin
ta giyer! Efendin kutlu bir efendidir, Kral An'la birlikte
tanrsal kerevette yer alr. Kraln "Koca Da" Enli Baba'dr . . .
Anunnakiler, byk tannlar Sende mesken tuttular.
Besinlerini senin zengin koruluklarndan salarlar. Ey
100
Smer yurdu, ahrlarm ok olsun ki ineklerin oalsn,
Allarn ok olsun ki koyunlarn onbinlerle saylsn . . . !
Sarslmaz tapmaklarm ellerini ge kaldrsnlar!
Anunnakiler senin yanmda yazglara karar versinler!
"Enki ve Dnya'nn dzeni miti; aktaran S. Noah Kramer.
Tarih Smerde balar. Sf. 1 09- 1 1 0)
Keod| | er| o| ode sezd| l g| ol gerekteo deSumer| ertar|-
hte | | k cygar| kcrmak| a ka| mam | ar, cygar| da,
cygar| kl deo| o] | s| o| de t| caretlo s ramatahtas yapt her
yere o| rao| amdal tha| etml | erd| r. AyrcaSumer| er, tar| hte
| | kcygar| kkcrcccsc o| dck| ar | | okeod| | er| o| yeoeofat| h
| erdeo daha | | erl sosya| , ekooom| kve ku| ture| ge| | m| | | k
duzey| | | ode oc| cocyor| ard . Aot| ktar| hte ve hatta tar| he
g| rmedeo ooce yeoeo| er| o yeo| | eo| ere | deo| o] | kve sosya|
tao| o| c| ar mekao| zmas | | k oo| ar| a oa| am t . Tarl h| o
keod| o| tekrar| arm g| o| gor uoeo da| rev| hareket| o| o
kokeo| oo| ard
.
0o| ay s y| a| osao| eoder| oet k| | eyeo l | k
cygar| k| deo| o] | | er| oo| ar ok| o| mctcr. cetk| | el m| deo| o
] | ol o kc aktao kcaaaktar m yo| cy| a tek taor | d| o| ere
kadarge| m| t | r.
c yuzdeo oa| aog ta s cyco oc| codcc ve "Sc| ar
Kaoscodao yo| a k | d ao|ay da Sumer kokeo| | d| r.
Sumer| erevreo| oo1 ucmcocgok,toprakve scek| | odeu
ogeye ay rm | ar, ouo| ar o heps | o| taor | at rarakgok(Ao),
Toprak ( |o| | | ) ve Sc (|a) o| arak ad| aod rm | ard r. Cokve
topra yaratao Sc Taor |a'd r. Sumer u| kes| , efsaoe| ere
gore sc | ar u| kes| (Ao-2c)' dcr. |a okyaocs taor s o o
yaratt caoavar| ar| a savam sadaococ oaarmak ao| |
oataor s Mardck'aka| m t r.
0zeto| arakvermeyea| t m zefsaoev|o| ccmagore
SumerAkatao| | | | | er oa| aog ta sc| ar kaos coco oc| co
dccve yarat c taor | ar o osccaoavar| ar y| asavat k| ar o
duuomu| erd| .
101
c du uou oeredeo kayoak| aomaktad r? 0oce | | k| e
Scmer keot| er| o| o kcrc | c oze| | | k| er| odeo. Scmer| er ,
Mezopotamya'ya ge| d| k| er| odedeo| z| er sevlyes| odeo daha
aa dao| aotoprak| ar deo | zdeo korcmak, ayr ca 0| c| e ve
| rat' otama|ar odao do|ay da sc| ar| | odek| c| key| (Ao
2c'yc) kcrtarmak, oatak| k| ar kcrctmas zocodayd | ar. c
zor| co| ay l 000 y | g| o| czcoo| rs credeko| | ektlfemek| eve
s c| ama kaoa| | ar y| a oaar | d . oy| es | mcazzam ol r
g| r| | m| o efsaoe| et| r| | mem| o| mas ducoc| emezd| . c
yuzdeoScmer| er, oa | aog dcrcmcocSc| arKaosco| arak
tahayyc|ett| | er. cdccou Tevrat'akadaretk| | er| o| devam
ett| rm| o| cp, kao t |ycp' co k| tao odad r.
. "Yahut denizi kaplarla kim kapad; Ana rahminden pkp
fkrd aman; ona bulutlar esvap, Ve koyu karanl
kundak ettiim zaman, Ve snrm ona kestiim, kaplar ve
srgleri koyduum zaman Ve: Buraya kadar geleceksin
marur dalgalarn burada duracak dediim zaman?"
(Tevrat Eyup 38 ab)
a| caseoepcorafyao ota d oze| | | k| er o| mak| ao| r
| | kte, aot| k a keot| er| o| o kcroao efsaoes| ode oe| | rtt| | m
seoeo| er| e kozm| k o| r oze| | | karzetmes| de kaos ve sc| ar
kaos c dc coc coco ooem| | se oep| er| aras oda
say | ma| d r. c oze| | | | o| r kez daha hat r|ayacak o| crsak,
keot| er, keod| oa| ar oakomcoa| o| rdcoyad r. Ne modero
eh| r| ere oeozer| er, oede kasaoaya da koy| ere. c oedeo
| e keot| er| o o| rey| o ve top| c| ck| ar o yaam a| ao| ar o o
otes | odekomcoa| o| r| | | oo| r | fades| o| dcco| ude, kozm| k
deer| er ta r. coa gore orada yaayao| ar | | o keot,
duoyao o merkez| d| r, taor sa| dczeod| r ve oc taor sa|
dczeo ve d| r| | | o d tam ao| am y| a kaostcr. | | k kcrc| ao
ke ot| er| o yok o| c | ar s c| ar o oas mas y| a doa| o| r
kargaayadadooutucodeo, keot| er| od ayo zamaoda
o| rKaos, sc| arkaoscdcr.
102
u oedeo| e ol oy | | ar ooyuoca her kuru| u ve y k | ta
kaosa ger| dooeo ak odou hak| ar Su| ar Kaosuou
duuocve| oao | ar o oyao| m|tos | ar o ode| meztemas
oa| | oeget| rm| | erd| r.
u duuou s | stem| ol pek| t| reo d| er etmeo o| r o| tk|
g| o| N. |' | o c|var oa kok sa| m M s r uygar| d r. M s r
uygar| o o uygar| at r c kahramao 0sl rl s, zateo
Mezopotamya'dao ge| d| | odeo ooce| | k| e Sumer dccoc
s| stem| o| oraya ve oatta oradao da Crek| ere yaym t r.
M s r' oMezopotamya'dak|g| o| o| rde|tauygar| o| masve
M s r' o tar| o ooces| | | e Scmer | | | er' | o tar | hooce s | o| o
ortcmes| , suya daya| s| mgese| | | | o pekl mes oe yard m
etm| t| r. N| te k| m M s r| | ar da kaos' uo s u| ar kaos u
o| duuou, oa | aogta evreo| o s u| ardao doduuou kaou|
eder| er.
Ayo tema t| caretyo| | ar o ohem M s ruzer| odeo oemde
Aoado| u

uzer| odeo Crek| ere uzaomas oedeo|y| e Crek


m|tosuouoda,uoao s | te| er| o| odeaoadccoJ temas d r.
Crek| er' o M s r etk| | er| oe a k o| duuou uerqot oy|e
| fade eder. uoao| | ar out uo taor | ar o M s r' dao
a| m | ard r. ( uerodot tar| hl ) 0o| ay s y| a Crek| er de ou
temay ve uoao| f| | ozofTha| es' | o u sq!((o| oa|ma
a rt c de| | d| r.
uerba kok__kaya
dou oa| k| ar y| a sava ve t| caret yapao A|tay
1urk| er| de evreo| o oa | aogta su o| duuou ve oer ey| o
su' daododuuoukaou| eder| er.
u a k| ama| ar m tey|t edecek o| r oaka kaot suya
daya| yarat | efsaoe| er| o| o ayr | maz paras o o| uturao
caoavar| ar| asava o| ay d r,
uoagore evreo| sudao yaratao taor | ar, ayo zamaoda
su veya sudao ;crem| caoavar| ar| a da savam | ard r.
arat | m| tosuouo ao| | vers| yoou ou koouda a k
103
kao t| arortaya koyar
"Enuma Eli (Gkyznde-bn) destan balangta
hereyin su olduunu anlatarak balar. Tat/su Apsu ve
Tamat denizi, evreni ve tanrlar yaratrlar. Daha sonra
Apsu tanrlara kar gelir ve hereyi bilen Enki tarafndan
yok edilir. ok fkelenen Tamat tannlara kar zorlu bir
mcadele balatr. Tanrlar'n hibiri namat'/a boy
lecek gte deildir, bunu gren Enki'nin olu Marduk
sava atanma kar. Marduk'un bir koulu vardr ama;
tanrlarn ba, yiit ve imek akan gzl, doutan soylu
kiilikli bir nder olarak tannmay ister tanrlardan" (As ur
Tarihi sf 279 E Sever)
Corc| dccg| o| tao| | arakar mccade| eoa| atao1| amat
deo| z| o o| r paras ve as| oda o| r de o| z caoavar d r.
crada 1| amat aa oaroar ve yaoao | t cp| c| ck| ar
kar | ayaoo| rsemoo| , o| rgokse| | mged| r.1aor Mardck| se,
oc top| c| ck| ar tem| z| emeye a| ao tar| h| o cygar| at r c
kahramao d r. |fsaoe, keot| er| o kcrc| c a| ar o oo| r|fade
s| o| dcc | | o keot |omcococo oa odak| asker| ef oe
doctao soy| cdcr oeded| eryc|tta| ar| | odeayrca| k|
o| ryer| vard r. Aocak ocs crec| o oa odaoc| cou| maktad r.
0oco| | osavaoaar y| akazao | ocaMardckmec| l steege
meoo| ryer| ster. c, keotkaHram o os crek| | ve ka| c kra|
o| maoerze| er| o| oefsaoev| ao| at m , ooy|e o| rsosya| o| ay o
| deo| o]| k|fades| d| r.
|akat efsaoe| erdesosya| o| ay| ar| adoa| o| ay| aro| ro| r| oe
kar m o| rha| deoc| cocr. ' osaoc | o| ayoeozetme| er| y| eve
masa| | at rma| ar y| a ao| at m oc| cr| ar. Scmer ve taor s
|a' o o ve daoa soorak| ao| | oataor s Mardck' co deo| z
caoavar| ar y| a ya da d| er ad y| a T| amat' | a sava ,
coao| | ar o 1| tao | ar| a, Tevrat' ta |ycp' co |evyatao| a,
M| ot| | | er| oe]der| er| e sava hepayo t cretme| erd| r.
cradak| sosya| o| ay. uygar| k kcrao oa| k| ar o orada
104
yer| el k oc| coao da o k, | oka| yaoao | ya da aa oaroar
ha| k| ar| a sava ma| ar d r. Caoavar| ar| ar o efsaoe| erde oep
oa| k, kc, t| msao vo. kafa| o| c| ar keot kcrccc| ar y|a
savaao yaoao | ve aa oaroarha| k' ar o totem k yafetve
oze| | | k| er| odeo kayoak| ao r. 0oa| o| ay: amcr ve sc| ar o
ta mas o oortaya kard doa|afet| erd| r. 1ar| oooces| ode
oco| a o oero| r| o| o taor sa| o| te| | k ta d k| ar , taor | ar o
oa| aogta oature| o| te| | k| ere sah| p o| dck| ar gozoouoe
get| r| | l rse m|tos | ardak| | oao | maz goruouuo (cydcrma
gl o| goruou uo) ve o| aaou stu| uuo seoeo| oemeo
ao| a | acakt r.
c m| tos ozum| eme| er| o| o dorc o| sa o| | e tek taor |
dl o| erlo kctsa| k| tap| ar y| aoe| | g| s | o| dccsorc| ao| | | r. 0ysa
deo| zcaoavarf| guruouo1evrat'tacek| | dekl s | oeo| r
yer oc| mc o| mas | | g| y| a ka ortaya koyar. "ve A| | ah
deo| zcaoavar| ar o . . . yaratt . (1ekv| o1 : 2 1 )
Kcroao efsaoes | o| o ao| at m s ras oda o c | deo| o] | k ve
sosya| s urek| | | | | zateo gosterd| | m | | ooc | | g| yefaz| aca
g| rmeyecek, fakat sc oa| aog c odao o| r | kl oroek| e
yet| oece| m.
''Tanr'nn ruhu sular erinde yzyordu. " (Tevrat
Tekvin)
"Allah btn canllar sudan yaratmtr. " (Kur'an Nur
suresi 45.Ayet)
" . . . /sa yantlad, gerekten sana diyorum, kii sudan ve
ruhtan domadka Tanr'nn krallna giremez. " (inci/
Yuhanna 3:38)
c oroek| er| oa| tmakmumkuo, fakat gerek| | de| | d| r.
Sc|arve"Sc| arkaoscy| a| | g| | | | | kkayoa oSumer keot| er|
o| dccoco| | mekyeter.
Su Si mgesel l i i ni n Yayg nh ve Baka Sebebler
craya kadar ao| att k| ar m efsaoeo| o Sumer kokeo| |
105
o' dcc ve oedeo ooy| e o| dcc uzer| oe yoco|a m t r.
|akatscsl mgese| | l | ya| o zcaSumerkokeo| | say | amaz. 8c,
s | mges e| | | | o seoeo| er| odeo sadece o| r | s | o| arak
deer| eod| r| | me| | d| r. uoku ak odoc | | e h| o| r | | gl s|
o| mayao ve | | g| s| o| mas da duuou| emeyecek o| r ok
ha| k o | | ode de oc duc oue rast| amak mumkuodur.
0roe| oh| o| rtar| hse| yadacoraf|oal l odeoc| comayao
Amer| ka yer| | | er| ya da Afr| ka| k| m| ha| k| ar da doao o
scdao dodccoal oaomaktad r| ar. 8c| oao o, oeredeyse
evreose| o| te| | kta yaoo| ryao vard r. 0o| ay s y| ascycooc
oze | | | | o| s adece Scmer ke ot kcrc| c | ar oa, oradao
ak odoc ve Arap ha| k| ar o o tar| oooces | oe oa| ay p
o rakmakeks | ko| r a k| amao| acakt r.
0y| eyses cycoocay rded| c| oze| | | | oeredeokayoak| ao
maktad r?
8c sorcocoyao t o scyc o o|te| | | ode ve | osaoo| coco
occk| ccoda aramak gerekt | | kaoaat | odey| m.
Cerekteode | osao, yaoao | | k dooem| er| odeo aa oar
oar| o soocoa kadar ya| okat doao o occcydc.
Top| cmsa| | kve doa| | koeredeoa| aroerede o| terkest| r
| | e mezd| . Kcroao efs aoes| o | o oa | aog oo| um| e r| ode
a k| amaya a| t m g| o| , l | k | osaoc | ol r| | kte| | kd
komuoa| o| ro| r| | kte| | kt | . ao| komuool r| | | sosya|o| rcruo
o| madao ooce doa| o| r uruo, doao o dorcdao devam
| d| . 8c yczdeo | osao| ardoadak| kc, aa vo. g| o| doa|
oesoe| erdeo zerrece keod| | er| ol ay ram yor| ard . 8c da
am| o| zmdeo| | eo| | ke| fe| sefeve| oao yaratmak| aka| mad ,
ayo zamaoda a| ar sureo etk| | er| y| e oature| taor ve
tasar m|ar o da kayoa o o| ctcrdc.
8c etk| ve yasak| a m o sooccc o| arak sc da
d| er| er| odeodahaazo| mamakuzerepay o a| d vekozm| k
o| r o|te| | e ouruodc. Cerekteo de sc, o| te| | | | t| oar| y| e
yaatao, dokcoccy| a yeo| deo docrao, yaam o o| maz
106
mazoo ko u| | ar odao b| r| sl d` 0o|ay s y| a| | ke| a| arda
( ' osaoo| uo uo ocu k| au oda)

ye o| deo doumuo ve
yaam o devam o osuya oa| aomas odao daoa"doa| ol r
ey o| amazd . as| t guo| uk pratl k| erl y| e doumuo aoa
kayoa o osuo| duuousezeo | | ke| oa| k| ar o, y| oe o| r e|t
doum o| ao evre o| o ve dcoyao o doumuou da s uya
oa| ama| ar " guo | uk fe| sef| o| ' | o| er| o| o zoruo| u o| r
gere| yd| . Zateogoz| er| o| ooouodeuzaoaousuzoucaks z
deo| z| erve okyaous| ar hem oa| aog hem de soosuz| a]
,
f| kr|i| odoa|
_
_ brgruotu| zlyor|ard.
u oedeo| er| e Scmerde ke ot| er| o kuru| uu s ras odak|
sosya| o| ay| ar o ve ouo| ar|a kar ao doa| o| ay| ar o tar|
hooces| ode du coc ve | oao o|arak oaz r o| r | deo| o]l k
zem| o| mevcutt u. Ama Sumer| er' | o yo| at | osao| k
s aot ra| | zasyoou ou | deo| o] | s | o| o s crek| | ve ka| c
o| mas odaooaka, yayg oo| r| oaocadoocmes| oedekatk
yapt . Aa da | oce| emem| z| o ge| | mes|y| e gorc | ece| g| o|
tektaor | d| o| er ou | deo| o] | kzem| o| m| raso| araka| d | arve
ou zem| o uzer| ode yeo| | oao | ar yaratarak guocmuze
kadarget| rd| | er.
107
YARATILII N i NSANA i Li K N BLM
l nsan1 n Yarat h ve amurun Rol :
K| tap| d| o| erdek| arat | |fsaoe| er| o| oo| r| oc| oo| cmc
kozm| kuvre_e 0coyao o) o| ccmc | se, | k| oc| oo| cmc
umudcr Kctsa| k| tap| ardao Tevrat'ta | osao o
yarat oy|e | fadeed| | m| t| r.
"Ve Rab Allah yerin toprandan adam yapt ve onun
burnuna hayat nefesini fledi; ve adam yaaya_.qn oldu. "
(Tevrat Tekvin 2:7)
.~ ` -~
Kur'an da ise, insanr yaratl bir ok surede birok kez
tekrarlanm olup, burada baz rneklerle yetineceiz:
"And olsun ki tsan kuru- balilenebilen kara
topraktan yarattk"(Kur'n .HiCr'26"27.)
'And olsun ki insan szme amurdan yarattk. "
(M'minn 1 2)
"Aslnda biz kendilerini tl yapkan amurdan
. . .
=
yaratmzdr. " (Saffat 1 1 )
--- *
.
"O insan pimi amur gibi kuru balktan yaratmtr. "
(Rahman 1 4)
"And olsun ki sizi yarattk, sonra ekil verdik, sora
meleklere Adem'e secde edin dedik; lblis'ten baka hepsi
secde ett, o secde edenlerden olmad. Allah 'sana emret
tiim halde seni secdeden alkoyan nedir? dedi. 'Beni

108
ae_n _
.
onu amurdan yc)ct ben ondan stnm'
c
eva
b

n
verdi. Ona 'in oradan, orada byklenmek sana
dmez, defol sen alatn birisin' dedi. (A'rcj 1 1 - 1 2- 1 3- 1 4
1
5
)
Corc| ece| g| o| kctsa| met| o| er| | k| osao oAde mo| dcc
ve Adem' | o Kcm| c toprak ve p| s kokao amcrdao
yarat | d odao| r| emekted| r| er. AcaoaAdemoedeoamcr
dao yarat | m t r? |fs aoe' o| o topraa ve pl s kosao oz|c
yap kao;amcradayaomas o oseoeo| oed| r?
insanl k Tarihinde amur i ki Kez
nemli Rol Oynad
| r| oc| s| yckar yaoao | | k (vahet) dooe m| o| o soocoda
| osao | ooa| t
,
]e]
)
apmas d r. amcra o| | mver
| | | p st | mas sooccc e| de ed| | eo om| ek| erde oes | o|er| o
sak| aomas , kt| k| | odeyaayao, oes| o| o gcoe| deed| p, o
gcotcketmeszorcodao| aoyaoao | | osao| k| | ookocyck
o| r l | er| eme o| cmctc. c ocyck ve kct| c o| ay o yaz
o| mad | | o kcaktao kcaa aktar |arak v

|ns da
rqpya

ppce(esaktr |qe tek


taor | dl o| ere aqqyayao o| r | deo| o]| or| oc|
| ht | ma| d| r. Ayr ca amcrco s t | p o| | m a| d r | mas
doadak| oesoe| erl o amcrdao tasv| r| er| oe yo| at ve
tasv| r| er| o eo ooem| | s| ol o de | osao o| dcc dc coc| crse
keod| yapt k| ar oa o| | e ao| m|st ao!amar yck| eyeo | osao| k
| | oamcrcoro| cdaha| y| kavrao | acakt r.S| h| r veocycoco
egemeo o| dcc, tasv| r| er| o gere| odeo ayr | mad o| r
ada ococo oaka t cr | c o| mas dccoc| emezd| e| oette.
N|tek| m M s r' da yap | ao arkeo| o] | k kaz | arda oc| coao o| r
f| gcr oc tez| m| z| dorc| ar o|te| | kted| r. c f| gcr'de taor
Khcocm' coo| ek| ark odao | osao| ar kard tasv| red| |
m| t| r.
Aocak oc o| ay, | osao o amcrdao yarat | d ek| | odek|
109
dccocuo eoesk| sosya| ve tar| hse| teme| | d| r. | k| oc| s| ve
daha ooem| | s | | s e tar| hte | | k uygar| k o| ao Scmer
cygar| o o, deo| z| er sev| yes | odeo dahaaa da ou| coao
Mezopotamya' da (| rat 0| c| e de| tas oda) "oa| ktao ve
c ste| | k | | odek| z| ft oedeo | y| e p| s kokao amurdao
(ap kao o| ramcrdao, Kcr'ao Saffat 1 1 ) yap | m duvar
| ar o ve oeot | er | o arkas oda domu oc| uomas d r.
Sumer| er, rmak ta ma| ar o amc r kerp| teo yap | m
oeot| er| e korcr|arkeo, hemeo herey| er| o| de | rak'ta ou| u
oaoz| ftteode| st| fadeederekyapmaktayd | ar. 2| fto| roetoo
g| o| kc| | ao | yor ve tcm Scmer 2| ft| | amc r ku| | ao m
czer| ode yckse| | yordc. 0o|ay sy| a Scmer o| r ao| amda
amcr | | odedomctcve o| rmu

c| kes | yd| .
c amcrdao doc efsaoes| o| o o| r| oc| arak oe| | rt
t| | m om| ek| efsaoes| | | e o| r| eerek | osao o amurdao
yarat | d dccoccoe yo| at , her | k| tar| h ooces|
| oao oo| r| o| r| | | odeer| d| | vecygar| oyay | kaoa| | ar
czer| ode oc| coao octco ha| k| arda yaayao o| r efsaoe
o| arakkorcodcua ko| rgerek| | ko| arakao| a | maktad r.
ctez| m| de eoa kek| | dekao t| ayaoeyo| zzatScmer
efsaoe| er| o| okeod| s| d| r.
"Su tanrs Enki'nin (Ea'nn-bn) anas Nammu alayan
tanrlarn gzyalarn getirerek olu Enki'ye seslenir:
Ey olum kalk yatandan, Senin . . . beri bilgelik olan yap:
Tanrlara hizmetiler ekillendir, "Enki dnr, "iyi ve par
lak modelistler" birliinin bana geer ve Nammu"ya
unlar syler:
Ey Ana, szn ettiin yaratk mevcut: Tanrlarn grn
tsn onun zerine iyice yerletir. Dipsiz derinlik'in
yzeyinde ki kilden kalbini your. iyi ve parlak modelistler
bu kili kalnlatracaklar. Sen onun uzuvlarn meydana
getir. Nimmah (Topran tanrcas-bn) senin . nnde
alacak, Sen onun taslan yaparken . . . . . . doum
110
tannalar senin yannda olacaklar, Ey Ana, yeni doann
yazgsna karar ver, Nimmah onun stne tanrlarn
grntsn iyice yerletirsin, Bu insandr . . . .
(Samuel Noah Kramer, Tarih Smer'de balar sf. 1 22)
Coru| ducgl o| yarat | oScmervers|yoocsoorak| kct
sa| met| o| er| e (Tevrat, Kcr' ao) a | acak oeozer| | k| er | er
mek| e ka| maz, | deo| o] | ol o dcoyao o ters | oe doodcrc| mc
gorcotcsco| arak oas | | | ed| | oede | | g| o o| r oroekte kl |
eder. | osao taor | ar o yarat ao | at | rkeo, as | oda
Taory | osao| ar o oas | yaratt k| ar o o t| p| k o| r ao| at m
ortaya koomco| cr.
c oe| ge | | e d| o| er| o ve | deo| o] | | er| o gozco ret| oa
taoakas oda k| goruot cs u g| o| ters | oe dcr c c h|
tart maya yer o rakmayacak kadaroet o| ro| | mde ortaya
kooc| crkeo, kctsa| met| o|erl oTaor ' o o| osao keod| gorco
tcscodeyaratt gere| oede a| arooces| odeo ayd o| k
o| ra k| ama get| r| r. Taor | osao de| | , | osao taor y keod|
goruotuscodeyaratm t r.
cao| ay o oas | o| cpda yak| a k I 0. 000y ' g| o| czco
o| rsure var| o veetk| | er| o| devam ett| rd| | o| , Arap ha| k
| ar o o cygar| a g| rmedeo ooce k| d| o ta y c | oda
oc| mc ve ococ | orah| m' e oa| ayarak kcroao efsaoes|
a| mam s ras odayeter| oce gosterm| t| m.
Arap| ar o tar| he g| r| | ak odoc | mparator| ck|ar y| a
M s r aras odak| | t| | | p ek| | me| er| e gerek| e m| t | .
0o| ay sy| a Arap| ar keod| sosya| gerek| | k| er| y| e cygar| k
| deo| o] | s| o| o| r| et| rerek yeo| o| r dc uou' ve m| tos
zeog| o| | | yaratm | ard . T|caretyo| | ar ustuodeoat p kao
octuo cygar| kg| r| | m| er| oc oedeo| e | orah|m ge| eoe| oe
| t| | | yor| ard . uste| | kyak| a kM. 0. a000 y | | ar odao l t| oareo
oa| ayao tar ma daya| cret| m teme| | Avrcpa'da ocr] cva
devr| m| er| gerek| e | oceye kadar hemeo hemeo ayo
ka| d odao, | deo| o] | | er de ok kuck de| | s| | k| er| e ve
111
hatta ayo ka| p|ar| a s crek| l kuaktao kcaa aktar | yor-
| ard . Tevrat ve Kcr'ao da ayo ge| eoe| o tak| p| | el odeo
oa ka o| r ey o| mad k| ar ol ude hemeo hemeo ayo
ka| p|ar kc | | aod | ar. uoc yarat | o d| er kooc|ar o e| e
a| rkeodahaa k ol rek| | degormekmcmkcoo| acakt r.
Adem ve Havva
arat | |fsaoes| ode | osao amcrdao yarat | d ktao
soora oe| er o| cr? coc1evrat'tao ve Kcr' ao' dao | z| eyere k
gormeyea| a| m.
"Ezeli tanr insan ald, ve onu eksin ve korusun diye
Eden Bahesinin iine koydu. Ezeli tanr insana u buyruu
verdi: Sen bahenin btn aalarndan yiyebilirsin; ama,
aacndan yemiyeceksin, nk onu
yediin gn 6leceksin. " (Tevrat, k 2. l 5 / 5 / 7)
"Ve RAB Allah adamn zerine derin uyku getirdi, ve
uyudu; ve onun kaburga kemiklerinden birini ald, ve yeri
ni etle kaplad; ve RAB Allah alc!.LkabY9fJ miinden bir
k-ypt; Ve onu Adama-tirdi." (Tevrat, k. 2.2|-23)
"Ve adam karsnn adn Havva koydu; nk btn
yaayanlarn anas oldu. " (Keza 3:20)
Ayo o| ayKur'aodao| rokkezao| at moc| mc o| mas oa
rameo, koocyc gereks |z czatma| ara uratmamak

| | o o| r
| k| oroek| eyet| o| yorum.
"Meleklere, "Adem'e secde edin" demitik, iblis mstesna
hepsi sede 1_tiler, o ise kand, byklk taslad ve inkar
edenlerden old-,Ey Adem! Ein ve sen cennette kal, orada
olanlardan istediiniz yerde bol bol yiyin, yalnz u aaca
yaklamayn; yoksa zalimlerden olursunuz" dedik" (Kur'an
Bakara 3435)
"Ey Adem! Sen ve _ein enngtJn ve istediiniz yer
den yiyin, yalnz u aaca yaklamayn yoksa zalimlerden
olursunuz" eytan, ayp yerlerini kendilerine gstermek iin
112
onlara fsldad; "Rabbinizin sizi bu aatan men etmesi
mefek olmanz veya burada temem kalmanz nlemek
iindir. " "Dorusu ben size t verenlerdenim" diye ikisine
yemin etti. Bylece onlarn yanlmalarn salad. Aatan
meyve tattklarnda kendilerine ayp yerleri grnd, cen
net yapraklarndan oralarna rtmeye koyuldular. Rab/eri
onlara, "Ben sizi o aatan menetmemimiydim? eytann
size apak bir dman olduunu sylememimiydim? diye
seslendi. Her ikisi, "Rabbimiz! kendimize yazk ettik; bizi
balamaz ve bize merhamet etmezsen biz kaybedenler
den oluruz" dediler. "Birbirinize dman olarak inin, Orada
yaar, orada lr ve oradan dirilip karlrsnz" dedi. "
(Kur'an A'raf 1 9-25)
Corc | dcc g| o| kctsa| k| tap| ar o arat | |fsaoes| ',
Ade m' | o amcrdao yarat | | | e oa | ay p, daha soora
uavva' o o, Adem' | o kaocrga| ar odao yarat | ve her
| k| s| o| oceooete koyc| cc| | edevam eder.
Adem' | oSamoc| | ar' o oeo esk|ata| ar odaoo| dccoes
oe| | | d| r. 0oco yaay p yaamad czer| oe s pekc| asyoo
yapmayagerekyoktcr, oo| rmasa| kahramao d r.| osao| o
modero aa dek akraoa| k | | | k| | er | | | ode k|
orgct| c| ccoc, soy|ar o oodao o| roocek| soya oa|aoarak,
oa| aoma z| oc| r| er| o| o eo esk| Ataya kadar czat| arak
a k| aod o| | | oeo o| r gerek| |kt| r. | osao| k ooce| erl Aoa
atayaoa| ao rkeo erkek dczeo| oege| | | oceerke ma
oa| aomak o| aao| am t . 0oco | Adem, Sam
ogu| | ar o o eo esk| atas d r, demek h| de yao| o| maya
cakt r.
Adem' | o Sam oc| | ar o o eo esk| atas o| dccoa kc kc
oc| comamak| a o| r | | kte daha esk| o| r dayaoa o| cp
o| mad e o az odao Adem' sozcccoco kokeo| o| o oe
o| dccak| a| | kge| eosorc| ardaoo| r| o| ma| d r. M| tos| ardak|
her kahramao o o| r sosya| kokeo| o| dccoc o| | d| | m| ze
113
gore Ademl o de o| rsosya| ve tar| hse| kokeo| o| duuouo
duuou| mes| gereklr.Aocake| | m|zdefaz| acama| ze meyok
t ur. egaoe kayoak8ao| | ooya' | AdapaM| tosudur.
u m|tos'a gore Adapa, o| | ge| | k taor s |a' o o o| u,
ao| | ooyakeot| er| o| oeoesk| s| |r| du' ouorahl pkra| l d| . |a,
Adapa'y "| osao o oroe| o| arak yaratm ve ooa o| | ge| | k
verm| , ama o| t| ms| z yaam verme m| t| (0tadou
M|to| o]l sl sf. a9S. u. uook)
M|tosdak| ou temadao yo|a karak |oe| | og' | o | orao|
Adem' | o Adapa' o o kar | o| mas gerekt| | o|
.
aktaryor
yazar.Kar | at rmao odoru ve yeter| | o| duuooktas oda
oaz proo| em| er o| duu a k. Aocak Adapa' o o foootet| k
oeozer| | | , rahl pkra| o| uuve hep rah | pkra| | ar o efsaoevl
ao| at m| ar oaoa temas o| uuve ououo soorak| m|tos| ar o
da kayoa o o| uturduu du uou| urse faz| aca s peku| at| f
o| r a k| ama o| mayaca kaou| ed| | eo| | | r. M| tos uo d| er
oge | er| o| o e | | m| zdek| kutsa| met | o| e r| t ut mamas
kar s oda,o| rokSumer| | m|tos' uosaok| o| r| e| pyeo| o| r
m| tos ha| | oege| d| | o| duuodureceko| r durumvarortada.
u oedeo| e"Adem uzer| odedahafaz| adurmay gerek
s|z ou| uyruz. |akat ou masa| haog| sosya| o| ay ya da
o|ay| arao| atmaktad r?As | kooumuzoudur.
|fsaoey| o| r outuo o| arak | oce| emedeo ooce uavva
uzer| odedura| m.
uavva'o o k| m o| duu a kt r, Sam ou| | ar o o Aoa
Taor as ! uou oeredeoao| yoruz?
1ar| hooces| ode| | ktop| umsa| orgut| eo| | oAoa (Kad o)
evres| ode gerek| et| | o| , | osao| o Aoaerk| | o| r dooem
deoget| | o| ve ououoAoaTaona | oao oayo| at o
kuroao efsaoes| o| ao| at rkeo ayr ot | ar y| a e| e a| m t k. u
koouuzer| odeuzuouzadyatekrardurmakgereks| z, fakat
o| r ok ha| ktao yeo| or oek| er s uoarak Sam| ' | er | o
(Arap| ar o)'da d| er| er| odeo fark| o| mad o o| r Aoa
114
1aor a"| ar o oou| uomas gerekt | | o| gostermeyea| a| m.
uaoatao r a| aro kadarokt ur k| , 0'oa"eoga| korfez| o
deo Akdeo|z k y | ar oa', | o'deo, Afrlka ve Avrupa'ya dek
oer yerdetap o | m t r.
" u| od| stao' da Ad| t | , | rao' da Aoao | ta, aol | ' de | tar,
|r| gya' da K| oe| e, || | | stl o' de ve |eo| ke'de Astarte' | er ve
aa| at' | ar, Cermeo| er| o Nerth u s' u, Ke| t| er | o Matre' | er | ,
uoao| | ar oCa| a's , cat| o| er| oooa0ea's M s r| |ar o | s| s' |
vo.

Coru| duug| o| outuo h| k| ar oo|(AoaTor ,a


aArap| ar o?0o| ar o Aoataor a| ar o o o| mamas | | oTar| o
ooces| ode h| yaamam o| ma| ar gerekl rd| . 0ysa tar| o
ooces | | deo| o]l | er| y| e | osao| e o ok etk| | eyeode oo| ar
o| mutur. 0| er oa| k| ar o m| t' | er| keod| | er| y| e o| r| | kte yok
o| urkeo, ya da k sa er| m| | etk| | er yarat m keo, Arap| ar,
uygar| k ve 0| o dourucu oze| | | k| er| oedeo| y| e tar| o
ooces| m| t' | er| o| ge| ecee eo okta ma eref| oe u| aao
ha| k| ardaod r. Taol | ou oze | | | k uygar| k
Cyce| e (doogus uouo) o| o Yak odou' da oa | am
o| mas odao | | er| ge| | r. 0o| ay sy| a d| er oa| k| ar o Aoa
Taor a| ar t| o|o karao| k| ar oa gomu| urkeo Arap| ar o
Aoa Taor as uavva, tek taor | d| o| er| o m| t| er| oe g| rmek
suret| y| eguoumuze kadaryaamayoaarm t r.
Aoa taor a| ar o oa odao gee o| er uavva' o o da
oa odao geeo| erd| r . aroar| o orta aamas odao
| t| oareo erkek egemeo| | | oa| ay oca, efsaoe| erde kad o
taor | ar ger| p| aoa| t| | meye oa| am , oatta dahasoorar
kot u| eom| | erd| r. u oedeo| e efsaoe| erdek| erkek taor | ar,
kad o yok etmeye a| ao, yok edemed| | yerde oo| ar o
yetk| ve gorev| er | o| e | | er | odeo a| maya a| ao ka| | e
sava | ard r. uouoy| e| | er| goturur| erk| kad o oe oouyuk
yarat c | o e| | odeo a| maya ka| k r| ar. uoao erkek oa
taor s 2eus' uocukdourmayaka| k rkeogormem| zouo
11
5
dao kayoak|ao r.
.
|| e a| maya a| t mz Arap m|t| ode de ayoeo bcy|e
o| mutur, kad oo| arak| | kdoao uavao| mas gerek| rkeo,
| | k doao ya dayarat | ao Adem o| mutur' Adem' | uavva
dourmas gerek| rkeo (0oao o kaouou boy|eykeo) tao\
ters| o| mutur, Adem oeres | ndeo douraca o o| | emedl
uavva'y kaburga| ar odaodourmutur'
u duru m arat | M| t' | o| n tar | hooce s | o| o
karao| k| ar odao ge| | rkeo orta baroarerke| osaosuruodeo
get| | o| | zeao| a r.
Yaratlta "Kabrga
"
Sorunu
uooktadaak| atak | ao b| rsoruyadakar | at m zo| r
oaka prob| emkaourga| ar| a | | g| | | soru odur.
Adem, uavva'y dourur dourmas oa daacaoa oedeo
kar o odao ya da oa ka b| r yer | odeo de| | de
kaourga| ar odaodourur?
u soruouoyao t esk| o| rSumerm| tos' uodabu| uour. u
m| tos'a (|ok| ve m| ohursaga m|tos' uoa) gore aoa taor a
m| ohursag taor | ar o bahes | ode sek| z b| tk| yet| mes| o|
sa| ar. Taor |ok| , ou o| tk| | er| yerve m| ohursag' k zd r r.
Tao r a, |ok| 'ye | aoet | er yad r r ve oedeo| o| o sek| z
orgao odaooouhasta| aod r r. |o| | | durumab| rozumou| a
maz, taor | ar uzuotu | | oded| r| er. Soouoda d| er taor | ar,
aoataor am| o hursag' |ok| 'y| |y| | et| rmes| | | o| koaetmey|
oaar r| arvetaor a| ekoyu | ur. uerorgao| | ob| r | y| | et| r|
c| tao r a yarat r. uo | ardao o| r | s| de kaourga| ar o
taor as m| ot| ' d| r. m| ot| ad o o soouoda k| t| ek| ayo
zamaoda Sumerce yaam, m| ot| ' o| o tamam da yaam
taor as ao| am oa ge| | r. Kutsa| k| tap| ar o uava' s o o da
| orao| ce ao| am o o uayat o| ao ve aam ao| am| ar oa
ge| d| | duuou| urse, ououo fooet| kb| rbeozer| | ko| maktao
ote o| r ao|am ta d , her | k| m| tosuo da ayo tar| hse|
116
dooem para| e| | || | | ode bu| uoduu oemeo ao| a | acakt r.
Yao| soou o| arakkutsa| met| o| er| okaburga|arodao"y| oe
as | koko| ao Sumerl deo| o]l s| oevaryoruz.
|akat o| r frk|a, Sumer m|tosuo da kad o ve kad o
taora|ar ooem| | bl ryertutar|arkeo ya da tumuy| e arka
p| aoa| t| | mem| keoSaml m|tl odekad o oerke| kaod rmak
veyayao | tmaktao bakab| rfooksl yoououo ka| mad o| r
durumau| a yoruz. Soom|tosdaouyuzdeoaocakveaocak
t| t| z b| r | oce| eme ||e aoaerk| | dooem| o ayak l z| erl oe rast-
|ayab| | | yoruz. |akatburada k| kar |at rmal | eb| | eo| rkez
daha kutsa| metl o| erdeyera|ao m|tos| ar o tar| oooces| odeo
tar| he, geml teo ge| ecee doru o| r kopru kurduuou
gormuo| uyoruz.
Yarathta "Cennet" Sorunu
|fsaoe Adem' | e Rava'y "Ceooete koyar. Ceo oet oere-
sl d| r?
u soruouo cevab , Arap| ar o akodou| u ha|k| ar o
yaad o| | ere ge| medeo ooce yaad k| ar corafyay|a
yak odao| | | k| | | d| r.
Arap| ar, Sumer| | oa| k| ar o kurduu uygar| k| ara
sa| d rmadao, uygar|a p keot| er kurmadao ooce vao go| u
clvar oda " | | odeo rmak|ar o akt " yemye | | b| r
corafyadaoge| m| | erd| r. Kutsa| kltap| ar oyer|e| | g| | | taso| -
f| er| d| kkat| | ce l oce| eod| | o de, ourao o eskl |rmeo| stao
(soora Kurd | stao) yer| e | m bo| ge| er| oe deok dutuu
gorekt| r. uceooet| ocorafya kar | d r.
|akat Sam ou| |ar (Arap| ar), bu"ceooet kadarguze| | m
yer| er| o rak pdaoedeo s cako| | ere | om| | erd| r? usoru-
ouoyaot dab| z| ceooet| ososya| kar | oagoturur.
Sam ou| | ar Vezopotamya da uygar| am ha| k| ar|a
t| car| ve ku| ture| | | | k| | | ode bu| uouyor|ard . 0rta bar-
bar| o goebe | | | k| | er| | | ode bu| uoao Arap|ara ouday,
117
arpa g| o tar m uruo| er| | | k kez Mezopotamya| ha| k| ar
taraf odaooret| | m| tl . Mezopotamya' o otar magemek| e
kat ettl | aama| ar , e| de ett| | zeogl o| | | , c| at ku| tcre|
duzey| daha ooce kuroao efsaoes| s ras odagoste rm| t | k.
' te ou yeo| yaam o| | m| o| ve zeog| o| l k| er| goreo Arap
ha| k| ar o odey| myer| odeyse"| tah|ar kaoard .
2ateo| e| l kl | er| oedeoly|esooderecezay fo| rdcrcm
da ou| uoao Mezopotamya ha| k| ar o o yaad oo| ge| er|
| st| | aederekcygar| amayo| coa g| rdl | er.
Keod| | er| odeo daha | | er| e kooom| kve ku| ture| | | | k| | er
| | odeoc| uoaocygar| k| aroas | e| ege| reo| | d| | er?uygar| k,
teko| k uret| c| gccu oak m odao | | er| getm| t| , ama ko| e
efeod| , zeog| o fak| r g| o| | osao ay rt| ar odao ya da
s of| ama| ar odao do| ay | osao uret| c| gcccouo "ko| | ektl f
akslyooguccocoozmctc.
coa kar | kArap| ar oe| k| daha"| | ke| d| | er, ama | osao
cret| c| gccc, s o f ayr ma| ar ortaya kmam
ou| codccodao daha orgaol ze | d| . Kaoda a| | e top| u| cu
teme| | ode k| oc orgutu| uk | | ode o| r k| | herkes | | o,
herkeso| r k| | | | ocao o ortayakoyacakkertedetem| zo| r
| osao guccoe sah| pt | . | osao| ar o ou | | ke| sosya| | st el t| | |
oo| ar o mct| u| ck| ar o oda teme| |ydl . | te ou gu| eSumer
cygar| k| ar o | st | | aetmekte zor| aomad | ar.
| st | | a etmes | oe ett | | er, ama oc kez keod| | er | de
cygar| o ekooom| k ve ku| tcre| yap s odao daha ger|
o| dck| ar o| ude fethed| | d| | er. ao| e| t | osao | | | k| | er| ,
komcovar| k| ar o o y| t| rl p, o| r "ceheooeme oeozet| | eo| | e
cekyeo| sosya| | | | k| | er| | oe("Keot| er cygar| o o s o f| ar
savaceheooem| oe")g| rm| o| dc| ar.
cyczdeovaogo| uc|var odaou| coaoyurt| aroo| ar| | o
hem corafya hemde sosya| | | | k| | er oak m odao ceooet|
o rakmak",yadaceooetteo kovu| makg| o| ge| d| . Ceooet,
o| r oosta|]| (S | aac s)o| arakm| tos| ar o oaoatemas o| dc.
118
Yarat | efsaoes | o| o Ceooet| bcdur. |fsaoey| bcradao
| t| bareo | z| emeyedevam ede| | m.
Yarathta . . Hay r ve er aac" ve "Meyvesi
"
|fsaoedeTaor , Ademve uava'yaceooettek| 'RaynY _
er aac odaq yememe| er| o| out| er. u oay r ve er
aac oey| csI mges| d| r?
Sam oc | | ar uygar| k kar s oda oy| e b| r dcygc ve
duuoceye kap | d | ar. uygar| kta her ey guze| , zeog| o| | k
var,bo| | ukvar,amaya| ao, do| ao, zorba| kvemuts uz| ukda
var.cyuzdeo uygar| o| y| ey| er| o| a| a| m, amakotu| uk
| er| o| a| maya| m| Yao| keod| | | ke| sosya| | st, e | t, durust,
kaokarde | osao | | | k| | er | o| kaybetmeks| z| o cygar | o
o| met| er| odeoyarar| aoab| | ecek| er| o| cmuyor| ard .
Ama tar| o ve | osao| k, uygar| k yo| codao komuouo
ozu| uua yd . uay r a| p, err| a| mamako| mazd . c
yuzdeo Arap| ar, Taor ' o o bcyruuoa rameo, cygar| o
gozkamat rao duoyas oakeod| | er| o| g| rmekteo keod| | er| o|
a| amad | ar. u gere| korgozum parma oa dereces| oe
ao| atao uay r ve er aac o o'_ ;yao| cy
oereydeo daoa okek| c| ge| | yordc. uay rve tr aac
| | eoouomeyves | | | eefsaoedeao| at | mak| steoeobudcr.
|akat oo| ar bc | | yaparkeo efsaoeye gore
kaod r | m | ard r. ''Y | aoeytb|Is\ oo| ar aac o
meyves | odeo yemek| | o | koa etm| t| r. Yapt m z a k|a
ma| ardao oemeo ao| a | aca g| b| burada k| Y | aoeytao
uygar| k| ar otaked| s| d| r. m| tek| m | osao| obutuoefsaoev|
gem| | oegore"Y | aotar m o, bereket| osembo| udur.Yao|
Sam oc| | ar o o heouz c | aamad k| ar b| r t op| umsa|
aamao o , tar ma ve s o f| yaama gem| keot | er
uygar| o osembo| udur.
coukao t| ayaoyegaoeeygeoeSumerkokeo| | | mreo
s| | | od| r|d| r.Arkeo| o] | kkaz |ardabu| coaobctab| ette,Adem
119
ve uavva g| o| o| r erkek ve o| r kad o taor a f| guru o| r
aac o (May r ve er aac o o") a|t oda oturmu ve y | ao
taraf odao kaod r | r|arkeo tasvlred| | m| t| r. Koououo faz| a
ayr ot s oa g| rmek gereks | z. Tao| et a k| ama' ar o kao t
o| arakortadadurmaktad r.
Aocak efsaoede Kur'ao oda | aret ett| l g| o| o| r koou
daha var. uay r ve er aac o o meyves| o| yed| k| er| ode
Ademveuava' o oay p yer| erl gorcocr'.
0emek efsaoe ourada rcya| ar| a ayo mekao| zmay ku|
| aomaktad r, ol rgorcotu czer| ode youo|at r | m o| rdeo
okao| am! uradameyva yemeyeyuk| eoeoouyeo| ao| am
oe o| ao| | l r?
Tevrat' ove Kur' ao o ayet| er| o| o ol ze sezd| rd| | oe gore
ou, c| ose| | | k| e', "ay p| a' | | gl | | o| r ao| amo| ma| d r. Meyveol o
ouo| ar| aoe l | g| s| o| ao| | | r?
aroar| o orta aamas odao | t| oareo taor | ar o erkek
taor |ara, d| o| er| oerkekd| o| er| oedoru o| r dooccm| | oe
g| rd| l o| kuroao efsaoes| s ras oda ve ol raz ooce oe| | rt
m| t| k. u | deo| o] | kad o oerkektaraf odao a|ted| | mes| o| o
o| r sooucuydu. A| ted| | me, her oak mdao k s t| aoma, hatta
ko| e| et| rmey| esoou| aom t .
Artk ouodao soora yaoao | | k ve aa oaroar| k
aama| ar oda o| duu g| o| c| ose| hu u, d| ose| huu'y| a o| r
tutu| amazd . uatta tam ao| am y| a o| ro| r|e r| o| o kar s oa
koou| mu, c| ose| o| ao d| ose| o| ao otam ters| ve dcmao
ha| | oe ge| m| t| . uste| | kou ao| ay , kad oa ozgdr c| ose| | | |
yasak|arkeo, ayo zamaoda kad o c| ose| | | | o koo usu ve
amac yapmakg| o| o| r paradoksada yo| am t .
0o|ay s y| a ehvet, c| ose| | | k, dczeo ve kura| ao| am oa
ge| eod| ose| o| ao o(uokc d| ovem|tosduzeod| r, kura| d r)
kar s oda yer a| yor ve her tur| u dczeo oozu| mas o o,
urumes| o| ooede| | o| deyuk| eom| o| uyordu.
ugerek| | kve | deo| o] | ouguodevar| o devam ett| r| r,
120
top| c mda o| r oa oozuk| uk, o| r aoar| hortay oca hemeo
sorcm| c| uk kad oa, cl ose| | | edahadorcsu "fchca yuk
| eomez m|? c oak mdao eyvah mahvo| uyoruz, oamcs
e | deo g | d|yor" | orta oaroar Adem ou| | ar o o da
duoyayavetop| umaoak a s o yaos t r. | teocoedeo| e
kutsa| k| tap| arda 'meyve yemeye yuk| eoeo ao | am l | ode
oc da sak| oc| uomaktad r. Kotu| ue kad o yo| am t r,
uoku kad oyo| dao km t r!
N| tek| m efsaoede Taor yed| | meyvedeo Adem' e de
vereo kad o | aoet| er.
"Ve RAB Allah kadna dedi; Bu yaptn nedir? Ve kadn
dedi: Ylan beni aldatt, ve yedim. Ve RAB Allah ylana dedi;
Bunu yaptn iin btn srlardan ve btn hayvanlar
dan daha lanet/isin; karnn stnde yryeceksin, ve
mrnn btn gnlerinde toprak yiyeceksin; Ve seninle
kadn arasna ve senin zrriyetinle onun zrriyeti arasna
dmanlk koyacam; o senin bana saldracak, ve sen
onun topuuna saldracaksn. "(Tevrat Tekvin 2: 1 1 - 1 6)
1aor , kotu| ue yo| at l | o kad o ve | ao | aoet| e
mek| e ka| maz, Adem' | deceza| aod r r,
"Ve Adem'e dedi: Karnn szn dinlediin iin Ondan
yemiyeceksin, diye sana emrettiim aatan yediin iin,
toprak senin yznden lanetli oldu; mrnn btn gn
lerinde zahmetle ondan yiyeceksin. " (Keza 3: 1 7)
A| ot dao ao | a |aca g| o| guya kad o yuzuodeo erkek
deceza| aod r | r. |akatayo yerdeayo oedeo| etoprakda
| aoet| | o| cr. Topra o | aoet | eomes | kooc o c o oa oda
koydcumcz tez| dorc| ar o | te| | kded| r. Ade m ouI | ar
topra | | eme k| e"uayrve eraac o oo| | g| s| oeu|a r|ar.
(ve kAA| | ahded| . | teadam | y| y| kotuyuo| | me k| eo| zdeo
o| r| g| o| o| dc,)amaouzahmet| eer| t| k| er| eygerekteo
| aoet| | d| r| uokuhertur| u me| aoettopra | |e mek| ege| d|!
0emek k| Topra | | emek kad o | | emekg| o| | aoet| | o| r
eyd| r!
121
6erekteo de oe zamao sl ooaoAde mou| | ar topras
| | emeye oa | ad | ar (zaomet| e oodao yed| | er'), | te o
zamao, uygar| o ol | g| s | oe vard | ar ve s o f| top| um
yaam oaayasoast | ar.
asaroasmaz| aoet(oa sa oaroar| ar ouygar| aas o| ar
yuzuodeo y k | ), Tufao, zu| cm, mutsuz| us, crume,
fuhu, dcmao | s, so| e| | svo. )oo| ar o pe| o| o rasmad .
u yczdeo ge| d| s| erl yer, g| rd| s| e r| | ' | s| | er
"Cehennem"in ta kendisi idi ve bunu Tanr yle ifade etti:
"RAB Allah onu Aden bahesinden (Cennet'ten-bn), ken
disinin iinden alnd topra ilemek iin kard. Ve
adam kovdu. " (Keza 3:22-24)
Yarat l n Sonu: Kai n (Kabi l ) ve Habil
|fsaoeye gore, Adem| e uavva ceooetteo sovu| up,
yeryuzcode | | e esmeye' oa| ad k| ar oda, Ka| o (Kur' aoa
gore Kao| |) ve uao| | ad| ar oda | s| ocuk| ar o| ur. 0evam o
sutsa| s|tap| ardao | z| eye| | m.
"Ve Adem kars Havva'y bildi; ve gebe kalp Kaini
dourdu; ve: R.BBIN yardm ile bir adam kazandm dedi.
Ve yine kardei Habil'i dourdu. Ve kabi{.obanl
oldu, fakat iniftiVe Kain gnler getikten sonra,
topran semeresinden RABBE takdime getirdi. Ve Habil,
kendisi de srnn ilk doanlarndan ve yalarndan getir
di. Ve RAB Habil ve onun takdimesine bat; fakat Kaine ve
onun takdimesine bakmad. Ve Kain ok fkelendi ve
ehresini ast. Ve RAB Kaine dedi: Niin fkelendin? ve niin
ehreni astn? Eer iyi davranrsan, o ykseltilmeyecek mi?
ve eer iyi davranmazsan gnah kapda pusuya yatmtr;
ve onun istedii sensin; fakat sen ona stn ol. Ve kain,
kardei Habile syledi. Ve vaki oldu ki krda olduklar
zaman, Kain, kardei Habile kar kalkt ve onu ldrd. "
(Tevrat Tekvin 4: 1 -9)
122
Ve imdi sen toprak tarafndan lanet edildin, o
toprak ki kardeinin kann senin elinden almak iin az n
at; topra ilediin zaman, artk sana kuvvetini ver
meyecektir; yeryznde kaak ve serseri olacaksn. " (Keza
/ / / 4)
Kur' ao da o| ayaa das| g| o| e| ea| om .
"Ey Muhammed! Onlara, Adem'in iki olunun kssasn
doru olarak anlat: ikisi birer kurban sunmular, birisinin
ki kabul edilmi, dierininki edilmemiti. Kabul edilmeyen
"And lsun seni ldreceim" deyince kardei: "Allah ancak
saknan/arn takdimesini kabul eder" demiti. Beni
ldrmek zere elini bana uzatrsan, ben seni ldrmek
iin sana elimi uzatmam nk ben, alemlerin Rabbi olan
Allah'tan korkarm".
"Ben hem benim hem de kendi gnahm yklenip cehen
nemliklerden olmam isterim, zulmedenlerin cezas budur. "
Bunun zerine kardeini ldrmekte nefsine uydu ve onu
ldrerek, zarara urayanlardan oldu. Allah, kardeinin
lsn nasl gmeceini gstermek zere, onu yeri
eeleyen bir karga gnderdi. "Bana yazklar olsun!
Kardeimin lsn rtmek iin bu karga kadar olmaktan
aciz kaldm" dedi de ettiine yananlardan oldu. " (Kur'an
Maide 273 / )
arat | o ou soo oo| umuouo, soo oo| um o| up
o| mad ve arat | |fsaoes| | | oe a| o p a| omayaca
tart ma| o| r durumdur. u soooo| uuoefsaoeo| o| | oe
yer| et| r| pyer| et| r| | emeyece| soruouo| r tart masoousu
yap | rsa ou s so| ast | s o| r yas| a m o| acast r. uosu
soououo ozde out uo o| duu gere| | | e ououo e| e
a| omas o ogo| gede sa| aooaz ey| er| gostermesa s odao
yarar| o| aca a st r. u yas| a m| a ozum| emem| z| ou
ooktayadata may uyguogordus.
uer | s| sutsa| met| o, oaz ao| at m| ar oas m odao o| r
123
b| r| odeoayr | mak| ab| r| | kte, aoa ookta| aruzer| oeao| am
goruomekted| r| er. uo| ar Ka| o' | o (Kur' aoda Kab| | o| mu)
| ft| , uab| | ' | o obao o| duc, Ka| o'| o uab| | '| o| durduuve
boy| ece| aoet| | o| ducdur.
Kab| | uab| | o| ay , aot| k tar| h| o ve tar| hooces| o| o t| p| k
teme| e| | k| | er| odeo b| r| o| yaost r. obao (Coebe) oa| k
| ar|a, tar magem| , yer| e| kha| k| ar o e| | k| s| o| .
udcrum| | kbak taao| a | ab| | ecekkadaroetvea kt r.
0y| eyse tar| hooces| ve aot| k tar| h | | ode yer| e| k| | | o ve
goebe| | | o d| ya| ekt| | ereves | ode koouyc e| e a| maya
a| a| m.

-
~=
~

,
|fsaoeye goreb | durmutur. | ft| o| o yao|
tar mc | kduzey| oe c|am oa| k| ar o obao| ar yao| goebe
komuprduk| er| ya da yeod| k| e)

tonces|no
veaot| ktar| hte haog| durum|ardagoru| ur!c kar t| koas |
ozum| eom| t| r?ve haog| dcrum| arda buo| arkar karya
ge| | r| er.
0oce| | k| e uou hat r|ata|j m. | ft| | | k, ya yckar bar
bar| a ya da cygar| a tekabu| eder. ukar barbar| k| a
uygar| k aras oda k| fark s of, dev| et, para, yaz fark d r.
| osao| k yckar barbar| ktao uygar| a get| | ode uret| c|
gu| er ayo ka|d , keotse| gorgao| zasyoo de| med| |
ha| de cygar| k| a b| r| | kte dahaooce or] | oa| oroek| er| o| gos
terd| | m| zek| | de s o f| amayaba| ar.|gemeos o f| arkeot
| | ode | kt | dar| ar o korumak | | o dev| et| , hesap| ar o
tutab| | mek| | oyaz y , pazar | | o uret| myap | mas o ko| ay
| at rmak| | rparay | cadeder| er. 0o| ay s y| ab| rb| r| er| odeo
yegaoe fark| ar yukar barbar| o komuoa| , oburuouo
s o fsa| teme| dek| orgut| u| uudur.
0emek Ka| o (yada Kab| | ) | osao| o bu | k| aamas odao
b| r| o| tems| | etmekted| r.
uab| | | sey| oe kurbao efsaoes| s ras odaayr ot | o|arak
ao| att m zg| b| s uru ekooom| s| duzey| o| amam goebe
124
komuockar | ar.
uygar| k heouz komcoa| a| ar o tamam| amam | se
goeoekomuo| er| yeoer,yokederveya ko| e| et|;| r. ckar
oaroar| kdaayo ey| yapa|.

.
|akat eercygar| kkomcoa| duzeoe| o| para| am ve
oc oedeo| eokkuo| ckaamas oage| ml se oc kez goeoe
komco| er| oy k m oacrar.
| ft| | er| ove ooao | ar osavad|ya| ekt| | ocdcr.
|akat ooao|ar gerek yckar oaroar| ktao gere kse
cygar| ktao gerl o| rekooom| kve kc| tcre| yap | | ode o| dc
| ar | | o | ster sava|a | ster oa ka yo| | ar| a o| sco eo| ode
soocoda s o f| amayo| coa g| rer| er. e od| k| er| ode topra
ve l osao ge| c| o| arak kcrtarao| | | r| er. uygar| oc ek| | de
d| r| |tl p, ooa komcoa| a yapar| arkeo keod| | er| ayo s cre
| | ode ust kast o| mak yo| codao s o f| amave oc yoocy|e
yok o| ma s crec| | | oe g| rer| er. |er savata yeo| | m| | erse
zateoko| eo| cr|ar.
c oedeo| e goeoe| er kazaod k| ar oda o| | e
kayoetm| | erd| r.uokugecey| eguodczuoo| ro| r| o| kova|a
mas g | o| saat duzeo| | | | | ode | osao| k yeo| cret| m
aamas oaves of|aradorc evr| | mekted| r| er.
c yuzdeo |ft| Ka| o ooao uao| | ' | her ha| ckarda her
dcrcmdao| durmctcr.
0| drmeo| ay o ososya| d| ya| ekt| | ocdcr.
|akat o| dcrme o| ay o o gere kes| | | g| ek| c| d| r. Taor ,
Ka| o' | otakd| mes| o| oeeomem| , ama uao| | ' | otakd| mes| o|
oee om| t| r. Acaoa ococo seoeo| oed| r? Taor oedeo
Ka| o' | otakd| mes| o| oeeomem| t| r?
crada Kcroao o| ay o o tar| hse| fark| | k| ar o o | | eod| |
a kca

e| | | d| r. Kcroao' oo| r| s| | | crc tar|ao o


| | co'dcr. c cruo| er| o hero| r tar| hse| o| r aamay
kar | ar. | | k doao o taorya takd| m| | osao| o eo esk|
gem| | oekadarg| der. 0ysa'+ar| ao o| | kcrcoco| r| oc| s| o-
125
deo kmak| a o| r| | kte hereye rameo ye ol

b| r rl tce|
(tap o m)'d r.
Ayrcayarat | efsaoes| | | ekcroaoefsaoe| er| bc ooktada
o| | e| r| er. |sase o oc a rt c dade| ' d| r. L efsaoe| er
oaos| oe g| r| te be| | rttl| m| z gl o| | osao| o keod| s| de,
efsaoe| er| de b| r bctcodcr| er. ue | e ayo tar| ose| zamaoda
domc ve oc zamaoda etk| | e | m | | ode bc| comc
efsaoe| eri o o| r ok kez ayo temay | | em| o| ma|ar o| de
a rt c de| | d| .
c yoocy|e Ka| o ve uao| | efsaoes| oem yarat | o soo
k sm o o| ctcrcr, oemdekcroaoo| ay o oyarat | | | odek|
ro| cocgoster| r. ao| hem| ft| oemdeobaotop| c| ck| ar o
tap o m| ar o goster| rkeo, ayozamaodakcroao oyarat | a
arac | o ortayakoymco| cr. Ne demek| sted| | m| z| o| raz
aa| m,
| r kere yarat | o| cp o| t m| , tamam| aom o| r ey
de| | d| r. Screk| | y| oe| eoeo oat p kma| ar| a seyredeo b| r
| oao ve tap o m ol te| | | ta r. c dcrcm keod| o| her y |
tekrar| aoao yeo| y | eo| | k| er| ode ortaya koyar. c daha
z| yade| ft| top| c| ck| ar o doao oyeo| deodoccoc, yeo|
o| r hasad toreo| eve| oao| a kar | amakek| | ode k| r| tce|
| er| d| r (tap o m| ar d r). 0| er yaodao yarat | a | osao o o| r
ek| | de kat | mas ve evreo| o kozm| k o| c cmcoc
gerek| et| reo | rade| | eo| r| e mes| gerek| r. cocdakcroao
tap o m sa| ar. 0o| ay s y|akcroaoveyarat | , be| | r| | tar| h
| ere oa| aom , oe| | r| | o| | m| erde yap | ao geoe| ml st| k
yap o ob| r| e| kpara| ar d r.
coco ooem| | yao ayo tar| hse| zamaoda | fade| eod| r| |
m| , gem| teoge| eceeczaoaoo| rt| ose| | | | oortayakooc
| cc o| mas d r. 0o| ay s y| a Ka| ove uao| | efsaoes| yara: |
efsaoes| ve kcroao r| tce| | cygar| o docc safhas oda
saotra| | ze o| cp, keod| odeo soora k| a| ar etk| | eyeo ayo
m| st| s| zm| o o| r paras d r| ar. uatta ocodao soora e| e
a| aca m1cfao efsaoes| | | odedcrcmayo d r,
126
TARiH NCESiNDEN TARi HE GiRi VE BiR
AGIN PSiKOLOJiSi OLARAK YARATI LI I
craya kadar efsaoe| er| hep sosyo| o]l k ooyct| ar y| a e| e
a| d m. az o o s o r| o| aoak| ar aocak ouoa e| vereo| | d| .
Aocak her a o o| rde keod| oeozgcps| ko| o] | s| vard r. u,
efsaoe gerek| l | o| o ortaya k oda ooem| l ro| oyoayao
faktor| erdeo o| r| s|d| r. K saca yarat | efsaoes| oahs| ode
( 0| er efsaoe ozcm| eme| er| o| de | | oe a| acak ek| | de)
de| omekte yarar var. |akat ouoc doycrccc o| r ek| | de
yapao| | mek oc yaz o o kapsam o ok aaca odao o| r
oaka deer| eod| rmeo| o oa | ca koocsc ha| | oe get| rmek
daoa dorc o| acakt r. Aa da k| deer| eod| rme| er| ou
ooyctta o| r aoaya g| r| o| te| | | ode saymakve eks| k}a| a
cak yoo| er | | o okcyucuoco hogorcscoe s omaktao
oa|a o| r are1c| comuyor.
|fsaoe| er | | k oak ta occk| ara ao| at | ao masa| | ar,
yet| k|o | ere a| tao| ams zrcya| ar", o| arakgorcocr| er.
0o|ay s y| a o| ay| a. o d| z| o| oe, k| | | er| o ve oesoe| er| o
ao| am| aod r | ma| ar oa | | | k| o o| te| | k| er| pre| o] | k (maot k
ooces|) o| r ao| ay o soocccdcr| ar. ' | ke| | erdeo oa| ayarak
yaz o o oc| c odcc a o | osao | ar oa kadar egemeo
dccoc s | stem| ocydc. 0ccoc | | e | oaoaras oda o| o| r
s o r kooc| mam oc| codccodao evreo| o, oesoe| er| o ve
dccoce| er| o keod| s| oem oc dc oyaya hemde ak o o| r
dcoyayaa|t kategor| | erdcrumcodayd .
Somctyaay aa| t oesoe| er, k| | | er veo| ay| aroas | o| cp
da oemocdcoyaya hemde o| r oakadcoyayaa| to| ao| | |y
or|ard ?uoc sa| ayao mekao| zma oeyd|?
Tek teko| rey| er oak m odao e| ea| oacak o| crsa, o| | | o
o| | | oa| t e| | k| s| o| o zeooere| y| e | | eyeo ps| | k mekao|z
ma| ar sayes | ode. ' steyeo arzu| ayao o| rey, yasak| ayao
top| cmsa| yap , uertcr| c soyct dccocve | oaoc o rchsa| ,
o| reyse| ooyutcocradao kayoak| ao yordc. e| | k| dczeoe|
127
kurma, zekao o, e| | k| | erdeo s oou karma, ak| o
yeteoe| | d| . 1ao| | ouo| ar d| | g| o| mukemme| o| r arac
sayes| odesomut| a yor, totem|e eo| | | yordu. Ayo zamaoda
o| rkezo| utuktao soora| osao| oevre ose| , tar| hse| depo
su o| ao kavram| at rma ve s emoo| | et| rme | | e yao| d| | | e
kuaktao kuaa aktar | yor, oer tur| c oesoe aras oda
| osao o yaratt soyut dc uoce oesoe| er| de d|er madd|
somut oesoe|erdeo fark| o| maks z o ayo duzeoekte yer
| er| o| a| yor| ard .
oy| ece yaayao f| z| kduoyao o oemo| rey| er| o oem de
top| umuo t cmcouo | | ode yaay p g| deo, f| z| k o| mak
oak m odao o| r| c| s | odeo o| de aa ka| mayao | k| oc| o| r
duoya ou| uouyordu. udur um her tcr| u oesoevehertek
k| | | | o | k| | | o| rkarakteryaratyordu. | ryaodao oesoeo| o
keod| s| ve oesoey| kar | ayao | mges| , kavram ya da sem
oo| u. | te daoyay oem ou| uou| ao aoda yaaoao hem de
oaka o| r ooyutta yaaomas oa o| aoak| k | ao durum
ouydu. uoas| tgerek| | etop| umsa| yaam otar| ose| o| ay
| ar odao p| s| ko| o] | s| oe, d| | | odeo oer tur| u | osao| | | | k| | ere
kadartcm o| roedeosoou | | | k| | er| z| oc| r| kat | mak duru
muodayd . | z| m| tse| dc coceo| o sosyo| o] | k ooyutuodao
ps| ko| o] | kooyutuoag| rmeyezor| ayaoas | oedeodeoudur.
arat | efsaoes| ou o| ay| arz| oc| r| o| o oaog| oa| kas oda
yera| r?
uou e| e a| ao| | mek | | o ooce| | k| e efsaoeo| o haog| a
mahsu| co| duuouoe| | r| emekgerek| r. 0eer| eod| rme| er| m
| zdeoao| a | aca g| o| efsaoeo| oo| raya tar| oooces| oeo| r
aya tar| o| o| | oeg| rer. u | k| a ogerek| er| frk| fark|
o| duuoagore ps | ko| o] | | er| defark| d r.
Tar| hooces| | o sao o o ps | ko| o] | s | komc oa| yap ya
oa m| d r. | rey| o davrao y| a, duuoces| y| e komcouoco
gereks| o| m| aras oda o| r| | | k| veuyum sa| amaya yooe| | k
o| r ps| ko| o] | sozkoousudur. 0o| ay s y| a o| rey| o | mge| e
m| ode ouou sa| amaya uyguo o| r duyusa| dayaoako| arak
ps| ko| o] | gorevl o| yapar. u yuzdeo komuoa| duzeo| o
toreo| er|de, m| t| er| deotop| umsa| yap o odevao oayooe
| | k ps| ko| o]| | erl ve duoya goru| er| o| u reteo ara|ardao
oaka o| r ey de| | d| r| er. u ara| ar sayes| ode komouo
varo| u kou| |ar hem kuaktao kuaa aktar | m hemde
yeo| deou ret| | m| o| ur| ar.
u oak mdao e| e a| oca yarat | efsaoe s| ooce| | k| e ou
l ht| yataot ureml t | r.
|akat yarat | efsaoes| modero a o | osao oa yaz |
o|arak u| at r | m o| ro| ayd r. az y| age| l , yarat | m|to-
suouo(vetao| | t umm| tos| ar o)o| | | oa|t m zdaoge| eo| stek
| er| m| z| o o| | | oc| m| z taraf odao s aorure urat | mas oda
o| duu g| o| uygar| ktaraf odao saosure urat | d o gos
terl r.
|fsaoe uygar| k taraf odao saos u r ed| | d| | oe gore
uygar| otektek o| rey| er uzer| odek| etk| | er| o| ve oua o
ps | ko| o] | s| o| k smeodeo| sa| oce| emem| zgerek| |d| r.
uygar | k komuouo para| aomas o o sooucudur. u
durum ooce| | k| e o| rey| o hem doa kar s oda hemde
top| um kar s oda ya| o z| at o goster| r. | rey| er pazar
deo| | eo o| | | omez ve oe| | r| eoemez olr | | ey| | o kuroao
o| duk| ar o| udeoocekeod| uruo| er| oedahasooratop| uma
eo sooda keod| | er| oe yaoaoc | a r| ar. 0| ay o o| r yoou
oudur.
| k| oc| s| uygar| k a|t o a o hemeo (o| r | osao omru
kadar k sao| r surede)tamam|ay p oez| rgao| oyo| at
seoeo| er| e h z| a okkuo| el r. okkuo| eme aamas oda,
hereyurur. Top| umuoekooom| kyap s odaortaya kao
dekadaos (urume)top| umuotekteko| rey| er| odedeoku
ps| ko| o] | s| uret| r. udurumdak| o| reydoaya, duoyayave
keod| s | oe ouyuk o| r umutsuz| uk ve karamsar| k | | ode
oakar. uoak , top| umsa| yaam oyo| at o| reyo| arak
129
de| | , taor |ar o gazao o| arak gorcour. 2ateo oc m| st| k
yap y oe| | r| eyeo, screk| | oes| eyeouygar| od| os o f| ar da
o| eksl k o| maz. 0o| ay s y|a komcoa| yaamda o| rey| o
doay|a ve top| cm| a cycm| u o| r | | l k| sl sozkoousu | keo
cygar| kta oco| ar| a e| | | k o| r ps | ko| o]| oak| m o| cr. c
e | | | k ps| ko| o] l , sadece komcoco s o f| ara ve s o f| ar o
o| rey| ere para| aom | odao kayoak| aomaz. coc
oes| eyeo yeo| o| cum| arda vard r. A| | e, tap oak, pazar,
oa| k| ar o o| ro| r| er| y| e | | | k| | er| vo. g| ol . co| ar o | | ode eo
t | p| ko| ao teke| | a| | eyedorcge| | eoevr| m, e rkeedaya|
a| | evetop| cmsa| yap d r. Top| umdakorcyucu, ko| | ay c ve
ayo zamaoda ceza| aod r c o| r oaoa | mges| de domc
ou| comaktad r. aoao o yasas o o egemeo| | | cygar| o
| osaoa da| r tcm doa| | o yasak| amas ao| am oa ge| | r .
0oa| | oe ooa oda da c| ose| | l | ove oze| | | k| e kad o c| o
se| | | | o| o | ddet| e oast r | mas ve yeo| o| r ah| ak| duze o| o
ortaya kmas d r. c dcrcm tek tek o| rey| er| o cstoeo
| er| o| o gc| eomes| oeyo| ,amak| a o| r| | kte yeo| ao| ak, her
tcr| c a| ao o yasak ve eoge| | er|e do| durc| mas ao| am oa
ge| | r. cdak| | | er| ops| ko| o] | | er | o| amo|va| ao(e| | | k)durc
masokao eo ooem| | ad m| ardao o| r| s| d| r.
0| ertaraftao d| kkat| e oakarsak ococo| apara| e| o| arak
a| t s o f| arda o|r oaka ps| ko| o] | y| daha oc| cruz. 0 daege
meo s o f| ara dcyc | ao oefret ve dcmaol o oayrao| kve
| stek| e o| rarada oc| coccdcr. oy| ece o| r yaodao yoksco
| ck dcmaoca o| r ps| ko| o] | ye yo| aarkeo ote yaodao a| t
s o f| ar o oer tek o| rey| ode egemeo s o f o her tek o| rey|
c|a | mas gerekeo hedef, kc| tcre| ve madd| oedef oa| | o|
a| r. oy| ecetop| cmsa| yaam o| | odehaya| | o| ao| agerek
o| ao o| rarada ve tek tek o| rey| erde e| | | k ps| ko| o] | | er
yaratarakyaamayadevam eder.
uygar| o oer tek o| rey| , hem doa oem top| cm
kar s odak| ac| z| | | , ares| z| | | oedeo | y| e rchcoda doao
130
korkcycoast rma| d| od| r| c| | | a| ara| ma| d r. Ku| t ure| yapo
ao yard ma koar. c d| odl r. | rey| e top| cmsa| e| | k| | er|
cycm| at rao , o| rey| o varo| c koc| | ar na yeo| ao| am| ar
katarak, ak o|at rarak koocyc ozum| er. |akat oc yeo|
ao| am| aro ao, o l ht| ya| ar| ' ohemeoorac ktayarat | ama
z| ar. utuo o| r | osao| o evreose| ku|ture| o| rl k| m| o| o oc
yoodeevr| | mes| gerek| r.
| te koocmcz oak m cdao ec ooem| | yer ocras d r.
uygar| ks urdurduum| st| kyapy , tore ovem| t| erl keodl o
deooocek| a|ardaoa| aras | | er. | | | o| | o| r se| mde| | d| r
e | oette o1 . 2ateo k| t| e| er| o ok yava seyredeo | deo| o] | k
form| ar odayaayao o| r gerek| l kvard r. uygar| koc | de-
o| o]| y| yeo| duzeol o yap ta | ar oa gore yeo| deo d| zayo
eder. 0ygar| haks z karmao ootes | odek| tum| oao |ar
oes| er, destek| er.
|akat a o ps| ko| o]l s| , kavram| ar , l mge| et| keod| odeo
oocek| a o devam edeo | deo| o] | s| o| o do|ay m odao da
gemek zorcodad r . c ooktadaeoooem| | ml t| er, (tao| i ki
yarat | tabco| ardao o| r| s| d| r) o| rer kodo|arak| | ev| e| r| er.
ao| ge| | me| er| o feedoaeck (ger| doou)' | e oc kodagore
kootro| ed| | mes| gerek| r. uem a hemdetekteko| rey| er
tumuy| e | se| | etl r| | m| oc kod| ara gore yaam o ortaya
kao sorco| ar oa yao t| ar oc| cr| ar ve m| st| k yap surek| |
o| arak yaam o her a| ao oa yay |arak tum o| r d| o o| cr.
~crada daha ooceazokayr ot | o| arake| e a| d m z kct
sa| | kta yard ma koarak her tur| u duuocey| , | oaoc , her
tek k| | o| o ps| ko| o] | s| o| oc yapya oa| ayarak | | emeye
devam eder.
oy| ece yarat | m|tosc g| o| d| ertar| hooces| mltos| ar
cygar | ksaosuruodeogem| o| mas oarameodoayave
| osaoada| rtasv| r| er| odeokaz de| | k| | ecrayarakge| | r
| er. 2ateo cygar| k | osao o o| | g| s|o | heouz ok ooyct | c
o| arak | o sao n ve doao o o| c cmc g| o| ookta| ara
131
tayamad | | o o| r zor| c k ve sak ocada ou| comamak
tad r.
uygar| k sayoett| rdl | tu m o| te| | k| er| kar | ayacak yeo|
ao| ak| form| aryarat rkeooco| artar| hooces | o| oesk| | deo|o
] | s|y| e| | e| | e r. uo| aroze| | | s| e|y| | | kveada| ett| r. Komuoa|
duze odedoa| o| arakvaro| ao oc o|te| | s| ercygar| k| ao| r| | k
te y| t| p g| tt| | | | o | osao| ara s ures| | aratt r | r| ar. oy| ece
uygar| o taor s o o o| | ge| | | , | y| | | | ve oze| | | k| e sooscz
ada| et| eoooem' | kavram| arha| | oege| | r. uste| | scygar| o
taor s o | o| rzamao yaarkeo oc ada| et| sa| amad | | o
ak o o| r duoyaya (ote duoyaya) ta omak zorcodad r.
0o| ay s y|a o| um dcygus coco deste| | | e yarat |ao ote
duoya faotaz| s | , oc duoyada yarat | amayao her tur| u
ada| et| odegeres| et| | yer o| ur sar.
az o| '| madam| ar oroe| o czco y | | ar o m| to| o] | uzer
| oe arat rma| ara harcam )oseph Campoe| | ve ooco g| o|
duuoeo o| ros k| | d| o| o | osao doas o o o| r sooccc
o| dcctez| o| | | er| surer| er. c"del meyeo | osaodoas ve
de| meyeo | osao ps| kes| tez| esas o| arak |recd'a a| tt| r.
uoagore | osao| osaoo| dccodaooer| varo| aove|recd'co
oe| | rt| s| y| e her oeoe| o doccy| a tekrar| aoao o| r teme|
yap vard r. c yap , a| ar oe sadar de| | rse de| | o
de| medeo sa| r. | osao ak | d e| | | m| ere, | oao| ara
s urus| eyeo ey oudcr. c oedeo|e ortaya saove d| od| ye
o| te| eod| r| | eoeyo| r yao | samad r.
Yao | sama f| kr| sadece |recd'a da a| t de| | d| r. 0roe| o
ooco| a o| o| r | | g| s | ou| co mayao Marx' da d| o| o o| r
yao | samao| dccoctez| o| | | er| surer.
0rtada o| r yao | sama o| dcu kes| od| r. |akat as | sorco
| osao| arduoyaydosdorc, o| duug| o| savramakdurcrkeo
oedeo ooy| e oaya| | o| r kavray ayao| yao | samaya suruk
| eo| r| er? c sorcoco yaot k smeo |recd' da k smeo de
Marx'da oc| cocr. |akat her | k| s| o| ode ayr ayr c| arda
132
ou| uoduuoc be| | rtmek zorcoday z. |recd tek tek l osao
ps| ko| o] | | er| odeoyo| a karaktarl o| veduuocey| kavramak
| sterkeo Marx eo teme| yap dao oareket ederekg| ooa| o| r
yak| a muret| r. 8| r|top| umsa| b| reysele| od| rgerkeo, d| er|
o| reyse| | top| umsa| a| od| rger.
0y| eyse yap | acak | Marx ve |reud' uo fark|
yak| a m|ar o o b| r seotez| o| ma| d r. u fl k| r, | | k kez ou
sat r| ar o yazar o o ak| oa ge| eo ey de| | dl r. |rom' dao
ke| co' a kadar o|r ok ps| kaoa| | st soo 80 y | d r oc aoa
| | ode ou| couyor| ar. aar | m m d r? uay r. 0rtaya kao
ey b| r seotez o| maktao ok ol r kar md r. 6erek
|recd' cogerekse Marks' o duuoce| er| ocaba| | ode o| ao
k| | | er| o kuram| ar oda zeyt| oya | | e sc g | b| ayr k dur
maya, ek| ekt| ko| maya devam ed| yor.
|akat ou zor| u | e g| rmekoe oc yaz o o oe deyuzeyse|
yak t rma| ar o | l o|amaz. | z |fsaoe ozum| emes| | | o
gerek| | o| dcc kadar o yapmaya a| t k. aoa
s urduru| me| | , " | osaoa da| r o| | mece tumuy| e ozu| me| | ,
bcouo | | o tum o| | | m| er| o ortak aoas o ortaya koyacak
moo| sto| ra k| amayap | ma| d r. c yap | mad s urece oe
| deo| o] | oedeoocoo| r paras o| aom| to| o] | ozum| eomesl
sooccuoaerd| r| | m| say | amaz.
133
TUFAN EFSANESi
Efsaneni n Gncel l ii;
1 995 y | o o |y| u| ay od el t| | gazete| erde kao ol r
oaoerokcyorcz, A0 6eorg| a cn| ve rs|tes| oret| m cyes|
|rof. 0r. kooertC. M| coe| soo, ek| o| y| eo| r| | kte, rooot cak| ar
|a Ar da oda mch' co Cem| s| o| arayacak. (eo| uzy |
gazetes| ) uaoermAT0veTu|TAK' odaocaoa| ara katk da
oc| codccoc, oer | k| kcr cmco oc ek| o| o o| | | ms e|
top| aot | ar o orgao| zeedecek| er| o| a k| ayarakdevamed|y
or.
cocooeozer| oakao| rhaoerdaoaoocek| tar| o| erdede
yer a| m t . |akat oc kez Ar da oda mch' co Cem| s| o|
arayaoAya| | kayakoasaoAstroootme| | Armstroog' tc! 0da
e k| o| o| ve o| | | m adam| ar o (|) top| am Ar da oda gco
| erce gem| ka| ot s aram t . coa| | | k| o oaoerve yorcm
| ar o gco| erce gazete| erde yay o| aod o gazete okcr| an
o| | ecekveoat r| ayacak| ard r .
cor oekhaoer| erTcfao veTcfaoa oa| gem| | | e | | g| | |
| oao | ar o yayg o| o , t ekoo| o] | de c | tramode ro a
yaka|ayao| osao| otop| cmo| | | mveoze| | | k| etar| oa| ao oda
k| zava| | | o , o| | | m| oo| r| deo| o] | o| arakoas | | | ed| | o| ve
soo o| arakta o| | | madam| ar o o saotekar| o ortaya koy
134
makoak m odao| | g| oroek| erd| r.
0coyao o eo co| c o| | | m adam|ar o o o| |e | | g| s| o| ekeo,
ha| k | oao | ar oda tart mas z kaoc| gor eo, kctsa|
met| o| er| o keod| | er| oekayoakyapt k| ar oc Tcfaoo| ay o
| oce| emekh| teoocoao| r aoao| mayacakt r. Aks| oegco
ce| o| rkoococoa a kar | mas , | deo| o] | m| z| o, gco| cko| |
| oc| m| z| oart k| ar odao tem| z| eomes| o| acakt r.
Tufan Nedi r?
0coya | oao|ar soz| ccode Tyfn. "Kotc| ce s
| o ap 1 ar y91L et m -~.n .taa ..
| oao | ao ocyckyamcr . . o| araka slg
-Bu a0lamadom mLdur?

oorc o| cp o| mad o
yaz m z oge| | | m| | | eortayakoymayaa| aca m. Amaoc
a k| ama | | e koocya g| rmem| z| o seoeo| , yayg o o| r kao y
a a kartmak| | od| r.
0erekteode yayg o| oao agore o| | | omeyeoo| r tar| ose|
zamaoda, taor | osao| ar o o| r| har| tcmcoc ceza| aod rm
ve oo| ar s c| ar| a yok etm| t| r. Ka| ao o| r k| | gem| s| y' e
| osao | kcrtar p yeo| deo varetm| t| r. Acaoa gerekteo
ooy| em| o| mctcr?
Koocmcz kctsa| k|tap| ar o m| to| o] | s| o| dccoa gore
ooce| | k| ekctsa| k| tap| aragoreo| ay o oerdeveoas | gerek
| et| | o| gormeyea| a| m.
r;'t 1cfao efsaoes| czco o| roo| cmdeao| at | r. | z
~
ococotekrar| ar | erec|aUn kararak o| roo| cmcoc
aktarmayaa| a| m.
"Nuh Allah ile yrd. Ve Nuh oul babas oldu; Sam,
Ham ve Yafet. Ve Al/ahn nnde yeryz bozulmutue
yeryz zorbalkla dolmutu. Ve Allah yeryzn grd, ve
ite, bozulmutu; nk yeryznde btn beer yolunu
bozmutu.
Ve Allah Nuh'a dedi: nme btn beerin sonu geldi;
135
nk onlarn sebebi ile yeryz zorbalikla doldu, ve ite,
ben onlar yeryz ile beraber yok edeceim. Kendine gofer
aacndan bir gemi yap, gemide odalar yapacaksn ve onu
ieriden ve dardan ziftle ziftleyeceksin. Ve onu yle
yapacaksn" eklinde bir giri yapldktan ve geminin
vasf/art uzun uzun anlatldktan sonra yle devam eder;
"Ve ben, ite ben, gklerin altnda kendisinde hayat nefe
si olan btn beeri yok etmek iin yeryz zerine sular
tufan getiriyorum; yeryznde onlarn hepsi lecektir.
Fakat sefinle ahdimi sabit klacam; ve en ve seninle
beraber oullarn, ve senin karn ve oullarnn karlar
gemiye gireceksiniz. Ve seninle beraber sa kalmak iin her
yaayan, btn beden sahibi olanlardan, her nevidenj_kier
glarak gemiye gireceksinf erkek ve dii olacaklar . . . Ve Nuh
Al/ahn kendisine emrettii gibi yapt; yle yapt.
nk ben yedi gn sonra, yeryz zerine k_rk gr
krk gece yamur yadracam; yapm oldugum her
yayan eyi topran yz zerinden sileceim.
Ve yeryz zerinde sular tufan olduu zaman Nuh
c
ty yanda idi .. Ve vaki oldu ki, o yedi gnden sonra,
tufann sular yeryz zerinde idi. Nuh'un mrnn
altyznc sene:inde, ikinci ayd, ayn on yedinci gnnde,
o gnde byk enginin btn kaynaklar yartldlar. Ve yer
yeryz zerine krk gn krk gece yamur yad.
Ve yer zerinde krk gn tufan oldu, ve sular oalp
gemiyi kaldrdlar, ve yerden kalkt. Ve sular ykseldi/er, ve
yer zerinde ziyadesiyle oaldlar; ve gemi sularn yz
stnde yrd. Ve yer zerinde sular pek ok ykseldiler,
ve btn gkler altnda olan btn yksek dalar
rtld/er. Ve yer zerinde hareket eden beden sahipleri;
gerek kular, gerek srlar, ve hayvanlar ve yer zerinde
her srnen ve her adam ld; btn karada olanlardan,
burunlarna hayat ruhunun nefesi olanlarn hepsi ldler.
136
Ve adamdan srlara kadar, srnenlere kadar ve gklerin
kularna kadar, yeryz zerinden silindiler; ve yalnz
Nuh ve kendisiyle beraber gemide olanlar kaldlar. Ve
yze/fl__n sular yer ?erJnde ykseldiler.
Ve gemi yedinci ayda, ayn onyedinci gnnde Ararat
dalar zerine oturdu. "(Tekvin Bap 5-6-7)
Katsa|masa| oouoo| c mcodeNah' aosu| ar oek| | | pek
| | med| | o| ao| amak| | okazguo' agooder| | soora gem| de o
ayr | azco uzaoao| at | r. 0ahasoora s a |arkarurve mch
yao odak| | er| e oeraoer gem| deo l oer. kaooe o| r mezoah
(Tap o myer| )yaparve kao art ktapra | aqt| e mez. Art k
| osao| varmayaca o o| | d| rerek "Yerin btn gnlerinin
deva
m
na, ekme ve bime, souk ve scak, yaz ve k,
gndz ve gecenin kesilmeyeceini". (Bab 8:22) a k| ar.
Kar' ao efsaoey| oo| arca kere tekrar| arve out a| omas
gerekeoo| ro| ayo| arakao p, proze | |t| zm(l oao propagao
das )o| arakyarar| aomak | ster.
"Nuh'a "Senin milletinden, inanm olanlardan bakas
inanmayacaktr, onlarn yapageldiklerine zlme; nezare
timiz altnda, sana bildirdiimiz gibi gemiyi yap, hakszlk
yapanlar iin Bana ba vurma, nk onlar suda boula
cak/ardr" diye Allah tarafndan vahyolundu.
Gemiyi yaparken, milletinin inkarc ileri gelenleri yanna
uradka onunla alay ederlerdi. O da: "Bizimle alay ediy
orsunuz ama, alay ettiiniz gibi bizde sizinle alay edeceiz;
rezil edecek olan azabn kime geleceini ve kime srekli
azabn ineceini greceksiniz" dedi. Buyruumuz gelip
tandrdan sular kaynamaya balaynca, "Her cinsten birer
ifti ve aleyhine hkm verilmi olann dnda kalan oluk
ocuunu ve inananlar gemiye bindir" dedik. Pek az kimse
onunla beraber inanmt. Allah "oraya binin; yrmesi ve
durmas Allah'n ismiyledir, Rabbin balar ve merhamet
eder" dedi. Gemi, dalar gibi dalgalar iinde onlar
137
gtrrken, Nuh, bir kenarda ayr kalm olan oluna "Ey
oulcuum! Bizimle beraber gel, kafirlerle birlikte olma"
diye seslendi.
Olu: "Daa snrm, beni sudan kurtarr" deyince Nuh:
"Bugn Allah' n buyruundan -O'nun acdklar-dmda kur
tulacak yoktur" dedi. Aralarna dalga girdi, oluda
boulanlara kart. Yere "suyunu ek!" ge "Ey gk sende
tut!" denildi. Su ekildi: i de bitti; Gemi Cudi'ye oturdu.
"Hakszlk yapan millet Allah'n rahmetinden uzak olsun"
denildi. Nuh Rabbine seslendi: "Rabbim! Olum benim
ailemdendi. Dorusu Senin va'din haktr. Sen hkmeden
lerin en iyi hkmedenisin" dedi. Allah: "Ey Nuh! O se1in
ailenden saylmaz; nk kt bir i ilemitir; yleyse
bilmediin eyi Benden isteme. ite sana t, bilgisizlerden
olma" dedi. "Rabbim! bilmediim eyi Senden istemekten
Sana sn r m Beni balamaz ve bana merhamet
etmezsen kaybedenlerden olurum" dedi. "Ey Nuh! Sana ve
seninle beraber olan topluluklara bizden bir selamet ve
bereketle gemiden in. Ama birok topluluklar da geindi
receiz, sonra onlara can yakc bir azap vereceiz" denil
di. Ey Muhammed! Bunlar sana vahyettiimiz bilinmeyen
olaylardr. Sende, milletinde daha nce bunlar bilmezdiniz.
Sabret, sonu Allah'tan saknanlanndr. "(Kur'an Hud 36-
49)
"/nsaflara: Sakn tanrlarnz brakmayn, Ved, Suva,
Yas, Yeuk ve Nesr putlarndan asla vazgemeyin, dedil
er. Bylece birounu saptrdlar; Rabbim! Sen bu zalim
lerin sadece aknln artr. Onlar gnahlar yznden
suda bouldular; atee sokuldular, kendilerine Allah'tan
baka yardmc bulamadlar. Nuh dedJ ki: "Rabbir!
Yeryznde hibir inkarc brakma. " (Kut .n Nuh Suresi)
"And olsun ki, Nuh'u milletine gnderdik; aralarnda
dokuzyzelli yl kald. Sonunda onlar hakszlk yaparken,
138
tufan onlar yakalayverdi. "(Ankebut 1 4)
Corc| dccg| o| Kctsa| K| tap| ar,zc| cmve soygcoyapao,
|eygamoer mc o' co oct co cyar | ar oa rameo yo| a
ge| meyeo | osao| Taor o oceza| aod rmak| | ogooderd| |
| ddet| | ve yoco yamcra tcfao demekted| r| er. |akat
1cfao o zamao ve yer| l k| ao| at mda da ge m| o | o
ak odoc' da o| dac o| | | oeo da| ar czer| oe otcrmas
1cfao oyer| koocscodaoaz ey| er| sezd| r| rg| o| d| r.
|fsaoey| ozcm| emek| | oooce o| ro| ayd| z| o| yapa| m,
I eryczcodeoct cooeer yo| cocoozmctc.
2 Nchoo| ar cyarm , gerektektaoryatap o makye r
| oe oaka oa ka taor | ara, pct | ara tap o may o rak o
dem| t| .
| os ao | k mch' co cyar | ar oa kc| ak asmam ve
yaay | ar o ve | oao| ar o o rakmam | ard .
4- coco czer| oe taor | osao| ceza| aod rmaya karar
verm| t| .
a mco' a ceza| aod rma haoer ver| | m| ve ke od| s| y| e
oeraoerye ryczodeyaayao cao| | ardao o| rk s m o kcrtar
mas | | o o| r gem| yapmas ve gem| ye o| omes| emro| co
mct c.
6 ve"Tcfao oo| ar yaka| am t '.
7- 1cfaodao soora gem| o| r da o (uaog| da o| dcc
tart ma| )czer| oeotcrmcvegem| dek| | er| od odak| t cm
cao| | aryoko| mc| ard .
8 cadao soora mch' co soycodao yeo| deo | osao| k
domct c.
Corc| dcc g| o| o| ay d| z| o| dcoyada yaayao | osao| o
oozc| mas | | eoa | amaktad r. | osao| koedeoveoezamao
oozc| mct cr?|fsaoesoycta| at m | | odeoc sorcyazamao
ve mekao | ereo o| r yao tvermez. 0y| eyse oc zamao ve
mekao ve seoeo| er| o geer| | | | | o| o| z| m arat rmam z
gerekecekt | r.
139
Kcrbao e fsaoes | aol at m m s ras oda | o sao| o
oa | aog ta komuoa| o| r varol c | | ode ocl codccoc, oc
komc oa| yaay o " h | oozc| mam | osao l | | k| | er|
teme| | ode yc kse| d| | o| , | osao | ar o oeredeyse mct| ak o| r
e| t| ik l | ode oc| codcklar o , a| t l osaoust | osao, zeog| o
fak| r, o ur-ko| e g| o| ayr ma| ar o oc| comad o | osao o
doao o ozgc r ve mc t | c o| r uyes | ocl codcc o c
ayr ot | ar y| agostermeye a| m t m. 3 c dcr cmoezamao
ve oerede oozc| dc? 3c soruoco yaot , Taor o o | osao| ar
oeredeve oezamaoceza| aod rd o odayao t o o| zevere
cekt| r.
Cerek kcroao, gere kse yarat | efaoel er| o| el e a| rkeo
as| oda oepayo tar| hse| zamaoager| g| tt| l m| z a kcaoe|
| | d| r. 0 tar| osel zamao, | l kel komuoa| yaam o sooa er| p,
cygar| k deoeoceheooemeg| r| | eoa'ar.
uygar| k| a o| rl | kte oe o| dccoco| r kez dahaoe | | rte| | m.
| osao| k ataerk| | komcoa| yaamdao topra | | emek ve
keotl er kcrmak yo| codao yeol o| r yaama c| am t .
Corafya cret| c| gccc, Mezopotamya' o ode| tas odatar m| a
ge| oeoo| r d| z| keot| | osao| kdeo| z| | | odeo| radac kg| o| ,
daha ooce kcroao efsaoes| ode oe| | rtt| | m| z oeozet mey| e
aoarsako| rkarade| | k g| o| docrmctc. Keot| o | | oe| | ke|
sosya| | stoaroarkcrdco| arakg| reo| osao| ( oo| r oo| cu,
cygar| k ke| eoe| o|arak km t . Komcoao o cygar| k| a
o| r| | kte k| | l ere ve s of|ara oas | ozu| dcuoc kcroao
efsaoes | s ras oda e| e a| d m z | | o ocrada ayr ot | ara
yeo| deo g| rm|yorcz. |akat cygar| o yo| at ge| | me
teko| k, sosyal ve kc| t ure| | | er| emedeo ok | osao c ret| c|
gccuoco yok ed| | mes| pahas oa e| de ed| | m| t| r. 3c oe
demekt| r?Aa| m.
3aroar| ocygar| ktaoe oocyukf
a
rk , ko| | ekt| fmc| k| yet
ve oozc| mam | osaod r. uret| m, tuket| m ve pay| a mda
k| ortak| amac | k, doay| a komuoa| o| r | | | k| , dorc,
140
durust, cesur | osao yet| t| r|yordc. kar | | | k| | er| o| o yo|
at ya| aovekorku, | osao o| osaoadcmao| butop| cm
sa| yap | | odeyoktu. 0o| ay s y| akomcoa| top| c| uko| r| e| k
o| rgco| arak| | eyeo| | | yor, ko| | ekt| fo| raks| yooortayakoy
ao| | |yordu.
0ysa uygar| koze| mu| k| yete daya| o| rtop| umsa| yap
o| arak| osao | osaoaku| etm| , her tur| u| osao| | | | k| o| oyer
| oe korkuyu, oas k y , ya| ao do| ao ve du mao |
koymct u. 0o|ay sy| a | osaouret| c| gucuouoko| | ekt| faks|y
oou yok ed| | m| duzeo| sa| amak | | o 0ev|et deo| | eo o| r
kurcmsa| yapo o | oaa ed| | mes| zoruo| u| uc domutu.
0ev| et uygar| k | | ode keod| ycrtta| ar oa kar egemeo
s of|ar koruyacak o| r mekao | zmay kcrmu fakat, keot
s cr| ar o o d oda oc| coao | | ke| sosya| | st oaroar top| u| uk
| ar o yaratt teh| | key| oertaraf etmek | | o h| de yarar|
o| mam t r. uoku o| cturc| ao oc dev| et mekao| zmas
keod| yurtta| ar o o s | | ah| o| r orgctu o| mak yer| oe zateo
d ardao ( aroar top| u| uk| ardao) dev | r| | m| s | | ah|
adam| ara dayaomaktayd . uo | ar | er| de ko| e| et| r| | m|
| osao y o| ar oa kar etk| o o| r ro| oyoamak| a o| r| | kte,
d ardao ge | ecek teh | | ke| ere kar h| o| r g uveoce
sa| am yordu. Aks| oe| erdek| | er d ardak| | er| oo| rao| amda
"a]ao| ar ro| couoyouyorve kr| t| kzamaodayoked| c| o| uy
or| ard .
Keot| | odeko| e| et| r| | m| ouyck| osaoy o| ar daege
meo s o f| ar o d arda g| r| t| | savada h| o| r g| r| | mde
ou| uomuyorhattatamters | oe o| rao| amdad rdak| | er| kur
tar c g| o| goruyor|ard .
| tekutsa| k| tap| ar otufaodaooocek| oozu| may| aao|at
mak| sted| k| er| budur. utuoaot| ktar| h zamao| ar ooycoca
keot| er kurmakyo| uodao uygar| avarm ha| k| ar o heps|
ocao| am y| a"oozu| mu |arve| osaoazu| um get| rm| | erd| .
u o| ay Sumer| erdeo ba| ayarak o| o| erce y | ooycoca tek-
141
errcr etm| o| r darcmdc. Komcoao o semoo| lze ed| | | |
Taor o| cocave komcoao odczeo| taor sa| yasavetaor sa|
dczeo say | oca oeer| o tao r ya oa ka| d rmas ' oc oak
a s | | e oemeoao| a | r oa| ege| ecekt | r.
0o| ay s y| a Tcfao efsaoes| | | ode peygamoer| e r| o
yak od oa oozc' ma' , oaroar| ktao (Tar| oooces| odeo)
cygar| a ,Tar | he) ge | | e o| r | | kte ortaya kao
ooza| ma'd r. Cerekteo oy| e
,
m| d| r? coc somct o|ay| ar
| | ode arayarak ooce oozc| ma' o o yer| o| ve zamao o
oa| cpgostermeyea| a| m.
ANTiK TARiHTE iLK "BOZULMA" RNEKLERi
As| oda kooayc oa oak mdao daha ooce e| e a| m t k.
|akat oarada o| roa kaa daodeer| eod| rmeyea| a| m.
M. 0. a000y | | ar oakadart cmdcoyayaoao | | oveoar
oar| o de| | k aama| ar oda ya yordc. ao| t cm dcoya
amorfo| rkcck| c ocyck| ckomcoa| top| a| ck| ary oyd .
Aos z o, | rat' | a asra Korfezl aras oda I 2 kadar keot
oe| | rd| . c keot| er| o oeps| o| ro| r| er| oekapa| yd | ar. 0a o k
keot| erdooem| o| arak ad| aod r | ao| | ecekocdooemde, oer
keot keod| s o r| ar o dokc oc| maz kctsa| | k| ar' o| arak
savaocyordc. c dcrcm keot| er| o a| t o a| ar oda oc| co
dck| ar o , komcoao okeoto| | m| oeg| rd| | o| goster| r.
Aocak oc czco s crmez, keot| er | | ode kcroao efsaoes|
s ras oda ao| att m z prose | erdeo geerek cygar| a ma
oa| ar. uygar| a may| a t | caret yayg o| a r, a| t o a o
soocoadoraeogeo(oeoczkomcoa| yaam o tamam|a

mam ) keotveya keot| ertaraf odaod| er keot| ere| ege| r


| | | r. c dooem keot| er| o federat| f kcme| eme| er| o| arak
deer| eod| r| | me| | d| r. S| vr| | eo keot urck' tcr. Ama oeocz
"oozc| ma' k sm| o| te| | kted| r.
|ederat| f keot| er kcme| eo| | o| raz ooce soyct o| | mde
ao| att m zge| | me soocccoaroar( | | ke| sosya| | stgoeoe|
142
er) taraf odao y k ' p, seot| er| o tum a | | ar aamas oa
ge| | | r. 3crada ur ck' ta 1 . ve i l . s c| a| e| er sa| taoat o o
oa| ad o gorurcz.
0o| ay s y| a s oora s| ge| | me o| r seot | o oaseot ,
d| er| er| o| o cydc seot' er o| dcc ocyck | mparator| cs| ar
dooem| d| r.Sooco| arakcygar| sdoa|vesosya|s o r| ar oa
varm t r. 3ozc| ma

oct uo 3as ra korfez| cl var o ,


ak odoc'yc sarm t r.
Art k | osao| o, tcm oeer| o oozc| mas yo| coda | | k
ad m at | m , devr| da| m oa | am t r. Soora k| t cm
cygar| k| ar ayo "oozc| may , yao| oaroar| ktao cygar| a
gemek| eortaya kaos of| amay tesrar| ayacas| ard r.
0emek | | k " oozc| ma | rat 0| c| e de| tas oda
gere s| et| | oe gore d| er efsaoe| erde o| dcc g| o| 1cfao
efsaoes| o| de ocradaaramakgerekecest| r.
BARBAR-UYGAR ELiKiSi
Tcfao' arayaca m zyer| o ak odoc o| mas gerekt| l ,
efsaoe | erde geeo da| ar o da (Ararat, Ccd| ) ocrada
o| mas odao a kcaoe| | | d| r.
|fsaoeo| o gosterdl | yo| dao | | er| eyeres ozcm| emey|
mot a mot(o| reo| r) s crdcrmeye a| a| m.
|fsaoeo| ooozc| madaosoorak| s sm Nch' co| osao|
cyarmas d r. Nco oedem| t| r?. "|y| osaoo| c| 1aor tekt| r.
|ct|ara tap omay , ooy| e yaamay o rak o yoksa1aor ' o o
gazao ustuouzdeo| acak!dem| t| . Kctsa| k| tap| ar o m| to| o
] | | er| ococ o| aoey| ao| atmak| stemektedl r| er?
As | oda oc sorcoco cevab o da Kcroao |fsaoes | o| o
|eygamoer| er oehs| ode yeter| oce am t s. Ama ocrada
kooc o| raz ata| | a r g| o| o| cr. Tcf
a
o o| o| erce y| ooce
yaaom o| ro| aykeo oeouz yeo| o| ro| gcsay | ao| | eceso| r
peygamoer ve tek taor oahs| y| e kar | a r z. 3coc oas |
a k| ama| ?
143
|eygamoer | o| o| erce y | | k o| r | kt r. 0 | k,
cygar| k | | ode kmaza gereo | osao| a kcrtc| c yo| coc
Taor ocyrcc o| arak dcyurmaya a| ao o| r ar d r.
uygar| kcrcmeye yuz tctcoca o| zzat cygar| ktaraf odao
yet| t| r| | eo , yo| goster| | eo ve kctcp| at r | ao oaroar| ar
kapdad r. Kor gozum parma ' oa derecesl oe her ao
y k ma,apc| ahaz r| aoaooarbar| ar oge| ece| tcmtop| c| ck
taraf odao h| ssed| | mekte, ao| a | maktad r. uatta oask ve
zc| cm | | ode yaayao ha| k klt| e| er| taraf odao oek| eomek
ted| r. c dcrcmc ycksek s es | e soy| eye o ve oc yczdeo
oa oa tur| u oe| a| ar ge| eo ke haoet| er | o say s da az
del | d| r.veoek| eoeokehaoetgerek| e| r, oaroar|ar,z| oc| r
| er| odeo ooao r g| o| ge| | r| e r ve her ey y k | r. Tar| h| o
mo| oz| ar odao o| r| s| daha he r tur| u cyarya rameo keo
d| s | o| dcze | tmez ya da d cze| temez ve yok o| cr.
uygar| o keod| s| karao| k| ar | l oe gomu| crama, |
oak| ka|ao oc kcooede ho (de| | ac ) o| r sedad r 0oco
| | osoora k| Tektaor | d| o| e r ocSeday | oaopropagao
das o| arak peygamoer| er| oema| ede| er.
Ayo ek| | de | s parta' da |yccrgce, At | oa' da So| oo ,
koma'da Serv| cs Tc| | cs, | o' de K|cokfc tso (Koof| ycs),
u| ot'te S| dharta Ccotama (Sakya mco| . cdda), at koma
okerkeo l sa, | rao Sasao| | | | okerteo Mchammed hepayo
sosya| kmaz oocode gorc octe oa ka oaka | k| ar
atm ama,ozdeayo o| aoverea| |tey|goster| pkaoc o koyc
cc| ckta r aaotar| hse| k| l | | k| erd| r.
|ek| Nch' ta oo| ardao o| r| s| m| d| r? uay r. | raz soora
kar |at rma| o|arakkoydccmczdaao|a | aca g| ol Nch
o| r masa| kahramao d r. Tar| hte ooy| e o| r k| | | | k
yaamam t r. Kctsa| k| tap| ar o oe| | rtt| l oe gore | osao| o
| k| oc| kcak(| r| oc| kcakAde m' d| r) atas d r. |akat kctsa|
k| tap| ar | osao| Sam oc| | ar y| a o| r sayd , oo| ar o
oa odaogeeo| er| e| osao| ooa odaogeeo| er| o| ro| r| oe
144
kar t rd | | a muh' u Sam ou| | ar o o l k| oc| kuak atas
saymak h| deyao| o| maz.
u ooktada Nuh'a ge r| doomek czere sosya| kmaz o
somut tar| hse| ge| l me| | odeoas | ozc| dccocgore| | m.
Scmer keot| er| uygar| a p ke ot| er federasyoouoadoru
yo| a| d s rada t cmak odou' ouoetraf Arap oaroar| ar
| | eevr| | | | d| . Arap| ar oo| roo| cctoprak| | emey| oreom|
veAgade keotl o| kurarak yukar oaroar| a ad m atm t .
0ahaooce kcck kcck oaroar ak o| ar yaaom sada | | k
ocyckoaroarak o o ouo| argerek| et| rd| | er. 0rtaya kao
Akat | mparator| uu o| du. ' | kocyck oaroar uygar e| | k| s|
Scmer| erl o tarl h sahoes| odeo s| | | ome| er| | | e soou| aod .
Keod| | er| s | | | odl | er ama, | deo| o] | | er | o| ve yaaot | ar o
l osao| am| ras o rakarak.Tufaoefsaoesl deouo|ardao o| r|
s| d| r.
Scmer| erl Tufao efsaoes| tcretmeye zor| ayao etmeo
oeyd| ? aroar-uygar e| l k| sl somut tar| hte oas | ozcm| e
m| t| rve soou| ar oe o| mutur?
u soru| ar o yao t koouyu topar| amam za va ayd o| at
mam zayard m edecel odeo ou ooktada kutsa| kltap| ar )
tufao ao| at m| ar o o rak p oek| emedeo Scmer tufao oa
g| rmem| z doru o| ryooe| | o| acakt r. Aks| takd| rde soyut
tekrar| ardao ve kafa kar k| odao keod| m| z| kurtara
may z.
BARBAR-UYGAR ELiKiSiNiN ZM :
i LK "TUFANLAR"
Tar| hte | | k "oozu| ma| ar | rak' ta o| duuoa gore | | k
tufao| ar daoradaaramam z oorma| o| r sooutur.
Cerekteode | rak'da yap | ao arkeo| o] | k kaz | ar cstcste
1 6 katy | m ou| uoaovetar| hteScmer| ere ma| ed| | eoo| r
keot| er uygar| o ve yaz | m| tos uou g c o oa
karm t r. u kaz | araoak oca oe gorcyoruz?
145
' | k o| arak, keot| er cygar| o o eo es k| s | o| o de o| z
sev|yes| odeo o| rka metre aa da oc| codccoc, | rat ve
0|c| e' o| oyarataca sc ta k o| ar o oo|emek| | ooeot| erve
kerp| dcvar|ar yap | d o gorcyorcz. ok gemedeo oc
keot| er| o yaz | m| tos ek| | ode k| tar| h| o| de oc| cyorcz.
Tao| et| ere yaz | m oc tar| h m| tos| ar o| o| ercey | ooces| o
deokctsa| k| tap| ar o m| to| o] | s| oe ktctcyor| ar' c a| aoda
k| arat rma| ar o eo c| dd| s| Scmero| og S. moah KkAM|k' | o
yapt k| ar d r. c| coao tao| etl er| o ev| r| s| o| de o yapm t r.
c yczeo ooco ev|r| | | e | |g| | | gorc| er| y| e oeraoer efsa
oeo| ogerek| | gordccmcz k s m|ar o a|arak devam ed| yo
rcm.
"British Museum'dan Ceorg Smith'in Babil efsanesi
Clgam'n XI. tabletini bulup zmledii l 862 ylndan
beri, Kutsal Kitap'taki Tufan hikayesinin bir Yahudi yarats
olmad biliniyor. Ama daha sonra biraz da spriz olarak,
Babil efsanesinin kendisinin de Smer kkenli olduu fark
edildi. Bunun kamtt Philadelphia niversite Mzesinde
Nippur kolleksiyonu iinde bulunan bir tablet parasdr . .
Bu, ei olmayan bir belgedir. "(Tarih Smer'de balar sf
, 83)
(e| ge' de) oze| | | k| e de Tcfo' dao ooce var o| ao oe
keotteo soz ed| | m| t| r. (coda) "Kra| yetk| s| o| o ve oe
keot| okcrc| mco| dccocgorcyorcz.
Kra|yetk| s| o| o. . . ' s gokteo l od| r| | d| | zamao, ccetave
kra| | k taht gokte o | od| r| | d| l zamao, 0, ay| o| er| ve ycce
taor sa| yasa| ar cygc| ad . . Kctsaom . . . . . yer| erde oe keot
kcrdc, 0o| araadverd| veoo| ar | oadet| omerkez| yapt . c
keot| erdeo o| r| oc| s| , |r| dc'yc
Taor mcdcmmcd'aoodere verd| , | k| oc| s| o| , adt| o| ra'y
Taor. . . .'ya verd| , 0ordcoccs coc, S| ppar' Taor utc'ya
kahramaoaverd| , e | oc| s| o| , cruppak'Taor Scd'averd| ,
' oadet| o merkez| yapt keot| er| oad o ver| oce, . . . . . get | rd| ,
146
. . . . . . g| o| kcck kaoa| | ar otem| z| l | o| yapt .
0aha soora Sumer| | "muh 2| us cdra' y| a tao yorcz. 0,
d| yor a| r, taor | ardao korkao, rcya| ar ve ocyc| er
arac | y| akeod| oege| eovah| y| ere herzamao sayg | , d| o
dar o| r kra| d . 0| e gorcouyor k| , taor sa| o| r ses keod| oe
taor | ar mec| | s| o| o o| rtcfao oa| atmaya ve | osaco| couo
toh cmcou kcrctmaya karar verd| | o| o| | dl rd| | ode
2| us udra o| r keot dcvar o o oocode durcyordc. | te o
pasa] .
.
Tufan. . . . Byle yapld. . . O zaman Nintu bir . . . . gibi
alad; Kutsal lnanna halk iin bir at tutturdu. Enki kendi
kendine karar ald. An, Enli/, Enki ve Ninhursag . . . . ; Gn
ve yerin tanr/an An ve Enlil'in adtn sylediler O zaman
Kral Ziusudra, . . . . 'nn guda's
Kocaman bir . . . (gemi-bn) ina etti; Alakgnlllkle,
itaatle, saygyla, o . . . ; Her gn uraarak devaml . . . . ; Her
eit ryay yorumlayarak . . . . ; G ve yeri yardma
ararak .. ; . . . . tannlar bir duvar . . . ; Ziusudra, onun
yannda ayakta durarak, dinledi . . . . . . . . Solumda, duvarm
yannda dur . . . . ; Duvann yan nda sana bir sz
syleyeceim, szm dinle; Tavsiyelerine kulam var; Bizim
. . . . . . . . . . (karanmzla) bir tufan, insanolunun tohumunu
kurutmak iin. . . ibadet merkezlerini kaplayacak, Karar
byle, tannlar meclisinin ferman. An ve Enli/ tarafmdan
verilen emirle . . . Krall, kanunu sona erdirilecek.
Arada krk satr yoktur. (Tahrip plmutur) Ama
kukusuz; Ziusudra hayatn kurtarmasm salayacak bir
gemi yapacakt. Efsanesinin devam, Tufan'nn yeryzn
nasl sulara gmdn ve nasl yedi gn yedi gece devam
ettiini anlatyor:
Btn frtmalar, olaanst bir iddetle hepsi ayn anda
ortaltt kasp kavurdular. Ayn anda, Tufan ibadet merkez
lerini kapladt. Yedi gn yedi gece boyunca, Tufan topra
147
onme katp srkledi, Ve frtnalar koca gemiyi sularm
zerinde sallar/arken Utu pkt, ge ve yere m sat. O
zaman Ziusudra koca geminin penceresini at, Ve Utu
kahraman, nlarm koca geminin iine soktu. Kral
Zusudra, O zaman, Utu'nun nnde yerlere kapand; Kral
ona bir sr kurban etti ve bir koyun ldrd.
Burada tabletin kr metni bir kez daha keser. Sondan
bir nce ki bu stunun hemen hemen 39 satr eksiktir. "
(Keza aym yerde)
Soo oo| cm"2| cscdra' o otaor | at r | mas o ao| at rve o,
0| | mco' agcoe| ododccyere (Ceooeteoo)gotcrc| cr.
Scmertcfao tcmcy| ede| | sedeaoahat| ary| aocdcr ve
o| | | oeoeoesk| efsaoed| r. cao| at m okctsa| kltap| ar| aoeo
zer| l | o| , 2| cscdra' o o Nch' | a para| e| | | | o| | md| | | k o| r
keoara o rakyorcz. \ma'orada
.
geeo (1evrat'a kadar 2
3000, Kcr' aoa kadar 5000-6000) y | | ar ve efsaoeo| o oas |
oc kadar czco scre ka| c | o korcdccoc da o| r keoara
o rak yorcz. | md| o| z| m ocrada e| e a| aca m z ey, ooco
art kgerekteoScmer| | o| cp, o| mad dadel | d| r.
|| ea|aca m zey, Scmer' de oeo| dccve oedeoooy| e
o| r tcfao efsaoes| ao| at m o o ortaya kt d r. Scmer| | | er|
(ya da oo| ardao oocege| eo| er| )| osao| o| k| oc| o| r docm
yapt oa | oaod rmaya, arada k| kes| otl o| o tcfaodao kay
oak| aod o dccodcrmeye | teo seoeo oed| r? c ha| | y| e
1cfao Scmer| | | er | o haya| mahs c| c o| r cydcr ccc| cc
mcdcr?
c sorc|ar o yao t efsaoeo| o l | ode ve | rak'ta yap | ao
arkeo| o] | kkaz | arda oc| cocr. Koococo pcfooktas Sc mer
keot| erld| r. |fsaoeye gore oco|aroekeott | r.
| md| oc tar| hse| zamaoadahayak odaoo| roaka| m.
| rak'ta aos z o oe| | reo | | kkeot| er| o sc|ar o l | ode kaoa|
| ar| a korcoarak,deo| z| erdeo dcvar| ar| a oeot| eoerek kcrc|
dccocoe| | rtm| t| k.
148
0te yaodao keot| er| o d oda keot| erdeo etk| | eoeo oar
oar| ar ou| uoduuou, keot| o (keot| er| o) ko| | ekt| f aks| yoa
gcccouy|tl rl p, crcmeyeoa| ad o daoe| l rtm| t| k.
| te 1ufao o| ay o o oa , kokc ve soou ouradad r.
Keot | er, ko0eft|f akslyoo gcccoc y| t| r| oce ve zamao
ge| | oce oaroar| ar o ak o oa urar. u ocyck o| r sosya|
o| ayd r. Aot| k tar| h| o eo arp c , eo esrar| ve eo efsaoev|
o| ay d r, ou. uygar| k| ar kurao , uygar| k| ar y kao, kra| | ar
yaratao, kra| | ar yok edeo, yer| ge| d| | ode kao, gozya ,
yer| ge| d| | odeozgcr| ckve kurtu| uhareket| o|arak| | eyeo
gerekteo o| aaoustc tar| hse| o| r devr| m o| ay d r ou.
aroar|ar sadece ko| | eft| f aks| yoo g ccc oak m odao de| | ,
ayo zamaodage| eoekgoreoekcretl c| gcccoak m odaoda
uygar| ktao cstcodcr. u oedeo| e uygar| o tar| h | ve
| osao| t kad yerde topra ve | osao kurtarmak
suret|y| e yeo| deo | | er| emey| sa| ar. aroar| ar goeoe | se
uygar| rooesaosa(d| r| | | e)urat r,tar magem| keotteo
ge| eo yukar oaroar| ar | se or] | oa| o| r uygar| kkuru| u uoa
yo| aar. oy| ece "o| rad m | | er| | k| ad m ger| deo| satar| h|
tekamc| ett| r| r| er. (Ce| | t| r| r| er)

Soou| ar kooumuzuo ooyut| ar o aao, saymas ve


ao| atmas ok uzuo screcekoaroarak o|ar , keod| | er| o| ve
keot| er | o| 0coyao o merkez| oe koyao,

' Merkez s | mge


| | | oe sah | p ha| k| ar | | o s adece keod| | er | o| o de| |

,
dcoyao o da sooudur. u yczdeo oo| ara | osaocstc o| r
o| te| | k ta mak| a, m| st| k o| r o| ay Taor ' o o gazao g| o|
gorcocr. Keot| , uygar| yaratan tao r sa| dczeo y k | m ,
taor sa| yasa| ar | oeom| t| r. a ka t cr | c o| amaz, cokc
gcccoc taor dao a| ao rah| pkra| dah| ya o| durc| mc yada
es| r a| om t r. u o| sao| sataor sa| , d| ose| o| ryoko| utur.
N| tek| mSumer| eruygar | kyarat c oge| ero| arak k| ouo
| ar tek tek say | m t r taor sa| dczeo| o para|ar a| arak
deer| eod| rm| ve Me ad o verm| | erd| r. u ey| er| o
149
e| | er| o| o a| t odao kay p g| d| | o| , " kotc taor | aro h rs z|
g| o| gokse| | et| r| p, efsaoe| et| rm| | erd| r.
Keot| o y k | , daoa oocede gosterd| | m g| o| ayo
zamaoda keod| s | de kozml k o| r deer ta d odao
mahe|e (Sc|ar Kaoscoa) ger| dooc o| te| | | de ta r.
cokcd ardaoge| eoak oc | arkaoa| | ar o o kaz k| ar o ek
t| k| er| , deo| z| oo| eyeodcvar| ar y kt k| ar zamao, scoask o
ek| | ode k| doa| o| ay, oaroar ososya| g| r| | m|y| ekar rve
gem| zamao| ar o eo co| c, eo ok yaok cyaod rao
Tcfao efsaoes| o e dooccr. ao| "Tcf
a
o' sc oas k s y| a
oeraoer ge| eo ve | osaocstc o| r o| te| | k ta yao oaroar
ak o o ove cste| | ktar| ote k| | | koaroar ak o | ar o otar| hse|
yaok s d r.
oy|e o| mas da doa| de| | m| d| r? ua| a dcoya' o o e o
ocyck(') tar| h| | er| aras oda say | pda(Toyooee g| o| ) oar
oar ak o o A| | ah' o gazao sayao ao|ay | ar yok mcdcr?
Tar| h| o oc tokez| eye | o| gar| p o| r tesadcf' o|arak ao|a
maya a| ao modero (!) tar| h ao| ay | ar kar s oda M. 0.
a000' | | y | | ar o | osao o oo| ay Taor |ar o gazao (Taor | ar
mec| | s| o| okarar')sayma|ar odaodahadoa| oeo| ao| | | r?
Ama o| z oc a k| ama| ar m z oda ortada oe o| r
tesadcf oe de Taor ' o o gazao oc| comad o , oaroar
cygare| | k| s| o| o, oc ocycktar| h koaz o omcazzam o| r
determ| o | zm| e | | eyeo Tcf
a
o ot akeod| s| o| dccoc o| | | y-
orcz art k. m| tek| m o| ay o S c| ar kaoscoa | oaoao
Scmer| | | er| o oe keot| evres| ode ve evres| ode gem|
o| dccoco| zzat oo| ardaooreo| yorcz.
Scmer kokeo| | o| d cc soy| eoeo efsaoeo| o oc oo| cmc
(oe keot| e | | g| | |) , Tcf
a
o' o daha oeocz tar| h oa| amadao
ooce oatta Scmer| | | er Mezopotamya'ya ge| medeo ooce
oa| ad o goster| yor. Kcckkcck'cf
a
o| ar o r|t m| ko| r
ek| | de | | k keot | er| o kcrc | mas y| a oa| ad o ve oc
ge| | meo| o oeocz keot| er| oa| t oa| ar odagerek| et|| o|
150
de efsaoedeo karyorcz. uoku efsaoe o| ze, "Taor |ar
mec| | s| odeo ve rah| p-kra| (kra| o gcda' s)dao sozed| yor.
ueocz kra| | ar o ha| k mec| | sl y| e oeraoer | yapt k| ar ve
rah| pkra| o| dck| ar dooem| er keot| er| o a| t o a| ar oa,
yao| komcoa| a| ar oa(ckar oaroar| a) deokdcer.
| oe efsaoe o| ze Scmer| | Nch 2| cscdra'o o rcya| ar
yorcm| ayao , ke haoet | erde oc| c oao d| odar ol r k| |
o| dccoc, sooradao d| er taor | ar taraf odao '+aor sa| o| r
k| | | | k| e e ref| e od| r | | d| | o| ao| at yor. c dcrcm b| ze
peygamoer | | k o| ay o o tar| hs e| kok| er | o| gostermek| e
ka| myor, d| o| e dcoyaegemeo| er| aras odak| | | | k| o| ooas |
gerek| et| | o| degoster|yor,
| | | od| | g| o| rcya| ar yorcm| ayao| arkehaoet| ercydc
rao| argem| | os| h| roaz| ar veocyccc| er| yd| | er. Keot kcrc
| c codao soora oc rchao| | | k tap oak o| | ml oe g| rd| . c
o| | me g| rer g| rmez, komcoa| | | | k| | er| o sooccc o| arak
keot| oeo ocyckotor|tes| o| dc. erse| | kt| darokczcoscre
aocakveaocaktap oa ootor|tes| a| t odayaao| | | rd| . 0oco
| l o, kra| | ar oa| aog ta o| | d| | m| z zoroa| o

ad
ao| am oda kra| de| | , top| cmco madd| -maoev| ooder| | |
ao| am oda rah | p kra| d | ar. Scmer| er' de oco| ara | akkc
deo| | | rd| . ueoczgem| a| ardaoka| mas| h| r, rcyayorcm
cc| cc g| o| s fatveyeteoek| erdeokopcmcde| | d| | er. c
yczdeo efsaoede maoev| ooder| | | o o| r gere| o| arak
Scmer| | Nch, 2| cscdrave k | ktagorcocr.
uygar| o | | er| eyeo safha| ar oda oe tap oak oe de
maoev| ooder| | k+kra| | k ayo ka| mad . Tap oak, maoev|
dev| et o| arak ge| | | p oez| rgao| o gokse| destek| ey| c| s|
dcrcmcoa g| rd| . Kra| | k, keot | l ode egemeo s o f| ar o
ye re| ooder| o| te | | | oe ocr codc. 0ze| | | k| e tap oak,
uygar| o oaroar| k | | ode k| gozc, kc| a , orgctcsc ve
k k rt c s o| mak g| o| oze| | | k| er| y| e ooem| | o| r ro| oyoad .
|o czak yer| ere kadar kctsa| ve | | | ega| ( g| z| |) yo| | ardao
151
czaoaotap oak, ayo zamaodacygar| ooaroar| k| | odek|
t| caret ve sava s oak| ar o| cp, kervao | z| er| cze r| ode
oocedeo "taor sa| orcmcek a| ar gereo maoev| | st| |ac
dcrcmcodao| dc. 8oy| ecestrate] | kgorev| er| faett| . | rakve
oococzaod M s r || o| ke|t |vs. keot| er| odeo oer| kcrc| cp
ge| eo ve tao| | yere, c| csave zamaoagore e| t| | katk | arla
ze og| o| e eo, oct co aot | ka T0k|m0||m 8uYu |A|
K|uAm|T-C|||m|KC0k|m|K' | er| eo cstacave eo oez| rgao
ca kc| | aomay oecereo TA|| mAK ve 0kAK| (Kehaoet)
ycva| ar o| r yo| kcrc| dc|ar m , art k evre| er| ode k| octco
oaroar gc| er| o| maoyet| ze etmey| , ooce K|mT||M|Y|,
sooradoao keot| er| oa| oyaz | ar o | zmeyevetopcoco| r
deo kah ooca, kah oar a| tere kCuTM|Y|g| r| | r| er
~
0emekefsaoedegeeo2| cscdra' da, Tcfao' okeod| s| de
ok der| o kok| er| o| ao sosya| o| ay| ard r. As| a cydcrma
de| | | erd| r. A k| ama| ar m zdao ao| a | d g| o| oaroar| ar,
dcr cp dcrcrkeo de| | tar| h| o der| o determ| o| zm| | | e
k m | dar| ar. 0 determ| o| zm| tay| o edeo cygar| o keod|
s | d| r.
8c ooktada madem k| Tcfao, tar| he g| r| s ras oda
oa| ayao oaroar ak o| ar d r. medeo daha soorak| oaroar
ak o| ar tcfo efsaoes| oeyadaoeozeroaka o| r efsaoeye
yo| amaz| ar?d| ye dccoc| eo| | | r.
Cerektetar| hteeoetk| | | efsaoe| eroc ocycksosya| o| ay
| arevres| ode o| ccr| arama, tcfao efsaoes| oe yo| aao| ar
sadece | rat 0| c| e de|tas o o gcoey| ode domc oc| coao
keot| er| e | | | k| | | o| ao| ard r. 0aha soora tar| he g| r | | | p yaz |
aktar m oa| ay ocave oaroarak o| ar o odahaaz| osaocst c
o| te| | k| er ta d ao| a | ocaTcfaoek| | odek| ao| at m| arda
soo oc| cr. Ao| at m| ar, m| tos| ar MAu|kKA0SYAY| K vo.
g| o| tar| h ooces| o| o karao| k|ar odao kcrt c| cp daha ok
yerse| oze| | | k| er gostermeye oa| ar| ar. Tcfao efsaoes| de
gem| | o masa| | ar oadooer.
152
TUFAN'IN SONULARI
|fsaoeye ger| dooecek o| crsak tcfaodao soora Nch' co
oc| | ar oa oa| o| arak | osao| o yeo| deo tar| hse | yo| cc
| ccoa oa | ad o gorcrcz. 0aha ayr ot | o| ao Tevrat
ao| at m oa gore Nco'c o c o| c, c ayr ko| dao | osao| o
yeo| ata|aro| cr| ar. coagore)afet'eoa| o| ao| ar|| r|ya| | ar,
C| mmer| er ,

Sk| t | er , Med| er , | ooya| | ar, | oerya| | ar,


Toormao| ar, uam'a oa | o| ao| ar || am| | ar , Ascr| ar,
|rmeo| | er, Aram| | ar vs . , Sam' a oa| o| ao| ar Ke| dao| | ar,
Arap| ar, M s r| | ar, || oya| | ar, |as | | ar, Nc m| d| er,
Keo'ao| | ard r.
c taso| fteo de a kca ao| a | aca g| o| Nch oc| | ar
ak odoccygar| oa, yao|Tar| hedem| oc| coaooaroar
y o| ar d r. Tcfao aktar m Sem| t| er taraf odao yap | d
| | o, o zamao o| | | oeo t cm oa| k| ar Sem|t ]eoao| o] | s| oe
(soykctcc) oa| aom t r. ' osao| o Nch' a oa| aomas o o
arkas odayatao efsaoegere| ocdcr.
|akatTcfao'daosooras koococoeookuzer| odedcrc
| acak yao d r. uer c efsaoeo| o ao|att oa gore | osao| k
yeo| deovared| | | r. co| r ao| amdaefsaoeyegore| osao| o
yeo| deodoccdcr.
Cerekteodedorcdcr. Scmerarkeo| o] | kkaz | ar oagore
keot | er he r oat | ar odao s oora yeo | deo kcr c| c r| ar.
Scmer| er| o oo| arca efsaoes| , Taor | ar o terkett| | | osao| ara
ger| dooc| er| o| o, cygar| kyarat c s oge| er o| ao Me| er| o
| osao| ayeo| deoo| rtaor taraf odaoarmaao ed| | | | er| y| e
do| cdcr.
Tcfao yaratao oaroar| ar tar| hte hep | k| ayr grcptc| ar.
| r| oc| s| goeoe oaroar| ar, | k| oc| s| keot kcrmcyckar oar
oar| ar. co| ardaohero| r| o| oTcfao ayrsooc| ardocrcr.
Coeoe oaroar| ar heocz keot kcracak sev|yeye ge| me
m| o| dck| ar odao yaratt k| ar tar| hse| devr| m cygar| ya
o| dcc g| o| (f| z| k o| arak) yeryczcodeo ka| d r r| ar, ya da
153
uygar| ofet| o| | er| o|arakuygar| kuru| duua| t oa|ar
dak| oeoeozer| | | k| | er| | oeger| doodcrcr| er. Yao| toprak
| ar oze| mc| k| yeto| maktao kar p, | osao| ar ko| e| | kt eokur
tar r| ar. Keod| | er| e| de ett| k| er| cygar| o oe| | | oe| | rs |z cst
kast| ar o| mak| a ka| r| ar. |az| a zamao a| mayacak o| r
ge| | me sooccu da yao| egemeo s o f|ar o| arak tar| ote k|
yer| er| o| a| r| ar. |akat ku| | aod k| ar tcm mekao| zma| ar
uygar| o mekao| zma| ar d r. (cokc keod| | er| oodao daha
ger| d| r| er. cyczdeo d| o oak m odao dauygar| od| o| | | e
d| o| eo| r| er.
1cfao yaratao oaroar|ar keot kcrmu ve tar msa| cre
t| me gem| yukar oaroar| ar | se uygar| ktao h| de aa
ka| mayacak o| r sev|yeye u| a m oc| uoduk| ar odao yeo|
or] | oa| o| r uygar| k kcrar| ar. Aocak oco| arda | | k zamao| ar
| | okomcoa| o| te| | k| er| o| azokkorcyao, geoo| rcygar| k
kcrar|ar.
0y| eyse efsaoeo| o ao| att keod| zamao ve mekao
oak m odao dorudur. Keot ve | osao| k yeo| deo
kuru| mutur. Tcfao' o |at| oce ao| am ococ zateo ok
a k| k| a d| | e get| r| r. 1ufao hem suda ooc| mak oem de
scda yeo| deo domakt r. . . . . | osao scdao domad ka
taor o okra| | odayera| amaz. ( | oc| |)
0| o tar| h| | er| oc durcmc somut o| ay| ar | | ode araya
cak| ar oas crek| | m| st| s| zmekayd k| ar | | ot ufao o| ay o da
sadece tar| ose| zamao | |ga etmek , M. || | ade) zaooetme k
ted| r| er. a da oaka m| to| o] | uzmao| ar efsaoey| o| rgar| p
masa| o|arak deer| eod| r| r| er. cao|ay |artar| h perspek
t| f| o| osadece | deo| o] | ya dadaha da s o r| aod r | m o| arak
ps| ko| o] |y| e s o r| o| mas odao | | er| ge| | r. az | ar daoa da
oksama| ar|ar,d| ose| | oao akar mccade| eedey| m d|ye
modero a o ao| ay | ar | | eyak| a k8-9000 y | | kgem| |
o| ao | deo| o] | y| yarg | amaya ka| k r ve Nuh' uo yapt
gem| | | o h| ou kadar ocyck gem| o| ur mu? tcrcodeo
154
yak| a m|ar| ao| ay o h| geek| emem| , ya da o| r uydur
madao | oaret o| duco c gostermeye a| r| ar. u
yak| a m| ar du uoce cfkumuzc geo| | et mek, ge rel
kefetmek, | deo| o] | s| o| ooeo| duuocao| atmakoak m odao
o| r ey katmak o| r yaoa tam ters| sooc| ar dourcr| ar
.
uo| ar o eouo| usu 1. 0urs co' dur. 0zer| odefaz| adcrmuyo
rcm.
0ysa, tufao . osao| o tar| hse| ak o keseo somct
o| ayd r. Mem| osao| yokeder, hemdeyeo| deodocra r.
Scya daya| s| mgec| | | | o tarl hooces| etk| | er| keod| o| oc
efsaoeo| o | | ode de goster| r. Tar| h| keseo sudcr. ' osao
docrao y| oe sc. 1um | osao| o yoko| ucoc | se daha
ocyuk sc gerek| et | reo| | | r . c yuzdeo Tcfao t um
yeryczuoc kap|ayao, her cao| y o| dureo gerek| | kt| r.
|oka| s o r| ar l | ode yaayao ama t um dcoyao o
merkez| ode ou| codccoc saoao | osao| ar oa ka t ur| u
dccoupdavraoao| | | r| erm|yd| ?
Somut tar| hs e| dcr cma oak | d oda ak odoc' da
Sumer| erzamao kuukkuuk1cfao| aro| r yaoao rak | acak
o| crsa, eo ocyukve eo guru| tc| utcfao daha oocede oah
sett . | m| z g| o| Sargoo gerek| et| rm| t| r. Sargoo, keot
kcrmc oaroar| ar o oa o|arak Sumer cygar| o y kt
| | o yeo| or] | oa| o| r uygar| kyaratm , 1cfaodao soo ra k|
s o f| amao ooocusu o| mutcr.
Sargoo' dao ooce k| tufao| ar daha | oka| ka| d k| ar | | o
keot kra| | ar o kutsa| | at rmak| a sooc | aod r yordc.
ua|bck| oodao soorak| tufao| ar zoroa kra| | ar, Nemrct| ar
yaratmak| a sooc| aod . uoku cygar| k asra korfez| o| o
guoey ucuoda k| s k m | odao kurt u| cyor, t um
ak odoc'yc kap| ayao | mparator| ck| araamas oa s rama
yapyordc.
2ateo ouodao soora oaroar ak o| ar efsaoe| er| o Tcfao
ad o verecek| er| o| r ao| at ma yo| amad . aroar ak o| ar
155
o|tm| m|yd| ?uay r, ama\ta|araras o| rboyutkazaom t .
uyuzdeo| oka| keot| er| oyo|aab| | ece| efsaoe| erdeodaha
oaka tur| csuoe doru o| r ge| | | m yaaod . uoku yaz
o| | meyeotar| hooces| o| okarao| k| arvemasa| | at rmas yer
| oe o| | | oeo| | | r o| raayak| am o| duk. u yuzdeooroe| o
0smao| | ar ol s|amuygar| uzer| oe ak o , yadal skeoder' | o
kta| araras ak o|ar uzer| oeefsaoe aramakoeyhude o| ur.
|fsaoe o| rtaraf
a
, sadece ouguouo | osao| de| | , gem|
a| ar o | osao| ar | | o o| | e ou tur oaroar ak o| ar t umuy|e
b| | | oeo| | | r o| ay|ard r. Tufao | se, daha tar| h| o oa |ad
yerde, tar| h| etar| hooces| o| o| | k kes | t| | yerdegerek| eeo
o| ay| ar o| duu | | o masa| karao| k| ar | | ode kar | may
oek| er.
TUFANLARI N EVRENSELLI GI
uraya kadar ao| att k| ar m z | | o yukse| eo | t| raz| ar
duyar g| o| y| m. Madem k| tufao Sumerkeot| er| y|e | | g| | |d| r.
0y| eyse oe redeys e evre os e | ooyut| ar ou

| ao t ufao
ao| at m|ar oas | a k| aoacak?
Cerekteo de uoao| |ar o 0oka| yoo' u, ao| | | | | er | o
utoap| t| m' | , Tcrk| er| o u| geo' | , Arap| ar o muh' u vo. vard r.
uradasayamad m zo| rokha| ktab| rtufao o|ay oarast-
| amamakmumkuode| | .
u tufao| ar o heps| oe yak odao bak | rsa, b| r ek| | de
ak odou| | e| | g| | | o| duugoru| ur.ukar da| osao| o muh
o| | ar oa oa| aod o , ouo|ar o tar| he ve yak odouya
dem| ou| uoao oaroar y o |ar o| duuou gormutuk.
Tar| hte uygar| k| deo| o] | s| o| o egemeo o| duuou da kuroao
ve yarat | efsaoe| er| o| ao | at rkeo gormutuk. l te bu
efsaoe oak m odao da mekao| zma ayo d r. l | k uygar| o
dcoyaya yaymaya oa| ad ey sadece ko| e| | k, e | ts| z| | k,
oze| mc| k| yet, dev| et, t| caret ve sava de| | d| r. uygar| k
ayo zamaoda keod| kuru| u efsaoe| er| o| , tar| hooces| odeo
156
tar| he uzaoao | deo| o]| sl o| de yaym t r. As | odaouocyay
mak l | o faz|aca crat k| ar soy| eoemez, coku duoyada
daha faz| a yayg o o| ao orta oaroar| ar(Coeoe| er) oco| ar
keod| | | k| er| odeo a| m | ard r. 0rta oaroar fat | h| er ou kez
fet| h| amayap ya ve l deo| o]| ye t es| | m o| u| ar yoouodeo
herzamao ma| cpa| c d r| ar.
c yuzdeo tcfao o evreose| | | | o| o | | k yao cygar| o
evreose| | | l odeyatar.
Tcfao o evreos e| | k| oc| yao s c s | mgese | | | | o| o
yayg o| odayatar. cyayg o| o seoeo| er| o| uzco czuo
yarat | efsaoes | s ras odae| ea| d m z | | otekrarg ' rm|y
orcm.
| t| r| rkeo, tcfao efsaoes| arat rmas o o | osao odoave
top| cm kar s odak| dc uou coco oze| | | k| er | o| vermes|
oak m odao, yaamveo| umgere| o| odoa| vetop| cmsa|
kavrao oak m odao, doa| o| ay| a sosya| o| ay o tar| h
ooces| ode | | e gem| | | | o| ortaya koymas oak m odao
yeter| kadar | puccverd| l kaoaat| odey| m.
ua| ma s o r| o| aoak| ar| | odeou kadar o suomak| a
yet | oecek, dahaayr ot | e ote| | ektce| tar| h arat rma| ar | | o
oa| aog o| ct crao| | ecekcmcdcoday m.
157
KAYNAKA
1 - A| | eo| o0ze| Mc| k|yet| o Kokeo|
2- A| mao| deo| o]| s|
3- 0| ouzerl oe
4- Crcodr| sse
5- |cdw| g |ecroachveK| as| kA| mao
|e| sefes| o| oSooc
6 Tar| h Tez|
7- Top| cmi | m| er| o| oCe| | | m|
8- Cco| ckAo | ar
9- K sacaMarks | zm0ccocc
1 O- CeooetNed| r?
1 1 - 0| o| oTcrkTop| cm| ar oa|tk| s|
1 2- 0smao| Tar| h| - 3 C| | t
1 3- Ne apmak| st| yorcz?
1 4- A| t o 0a| - 1
1 5- A| t o 0a| 2
1 6 0ev| et |fsaoes|
1 7- uerodotTar| h|
1 8- 0coya ' oao| arSoz| cc
1 9- 0cc oceTar| h|
20- Taor | ar Mezar| arve | | g| o| er
2 1 uazret| Mchammed| o|e| sefes|
158
|. |oge| s
Marx|oge| s
Marx |oge| s
Marx
|. |oge| s
H. K v | c m|
H. Kv | c m|
H. K v | c m|
u. K v | c m|
H. K v | c m|
H. K v | c m|
u. K v | c m|
H. K v | c m|
J. |razer
J. |razer
|. Cass | rer
0. uaoer| | o| c
0. uaoer| | o| c
C. W. Ceram
Cem| | Seoa
2 2 - 0| ove | osao
2 3 - || et| re| A| | ekcram
24- C| ose| | | | k| ' ertar| h|
2 5 - | s | am
26- |rkek 0rtaa
2 7- ' osao mas | | osao0| dc
28- M| to| o] | ve1ar htea Seme' er
29- ' osao oozc
30- Tar| hooces| |ge
31- i l k Filozoflar
32- zgrlk ve Yabanclama
33- Jung Psikolojisini n Ana Hatlar
34- Totem ve Tabu
35- Dlerin Yorumu
36- Hz. Musa ve Tek Tanrclk
Mcsey| o |ortaka|
Mark|oster
A. Mora| | 0ao| oos
0. Socrde|
Ceorge 0ccy
M. | | | o|. Sega|
Mcrat uraz
Ceorge1homsoo
Ceorge1homsoo
George Thomson
Yuri Davidov
Frieda Fordham
S. Freud
S. Freud
S. Freud
37- Din ve iman-Bir yanlsamann gelecei S. Freud
38- Toplum Psikolojisi S. Freud
39- Cinsiyet zerine
40- Ryalar-Masallar Mitoslar
41- Tarih ve Tin
42- Yaratc Mitoloji-Tanr n n maskeleri
43- Dou Mitolojisi
44- ilkel Mitoloji
45- Bat Mitolojisi
46- Mitoloji
47- Odysseia
48- llyada
49- Kendini yaratan insan
50- Toplumsal Evrim
S. Freud
E. Fromm
Joel Kovel
Joseph Campbell
Joseph Campbell
Joseph Campbell
Joseph Campbell
Ernst Ganger
Homeros
Homeros
Gordon Child
Gordon Child
159
51- Tarihte Neler Oldu?
52- Anadolu i nanlar-Anadolu mitolojisi
53- Tarih Smerde balar Kramer
54- Tabu can ekiiyor-Din bu-1
55- Tabu can ekiiyor-Din bu-2
56- Tabu can ekiiyor-Din bu-3
57- Tabu can ekiiyor-Din bu-4
58- Allah
59-Kur'an
60- Yamyamlar ve Krallar.
61- ilkel Toplumlarn Deiimleri
62- Mitoloji
63- Olaanst Masallar Casares
64- Asur Tarihi
65- lslamn Kaynaklar-1
66- Ortadou Mitolojisi
67- Trk Mitolojisi
68- Yaban Dnce
69- Irk Tarih ve Kltr
70- Simgeler ve imgeler
71- Kutsal ve Dind
72- Ebedi Dn Mitosu .
73- Kur'an
7 4-"itab Mukaddes (Tevrat-inci il
160
Gordon Child
l. Z. Eypolu
Samuel Noah
Turan Dursun
Turan Dursun
Turan Dursun
Turan Dursun
Turan Dursun
Turan Dursun
Marvin Harris
Serol Teber
Edith Hamilton
J. B. L. Borges-A. B.
Erol Sever
Erol Sever
S.H. Hooke
Murat Uraz
Levi-Straus
Levi-Straus
Mircea Eliade
Mircea Eliade
Mircea Eliade