You are on page 1of 360

DN GREVLLER

SINAVLARA HAZIRLIK
ve
SORU BANKASI
Ylmaz EN - mit YALIN - Seyit Ali ERN
stanbul 2011
Din Grevlileri Snavlara Hazrlk ve Soru Bankas
ISBN: 978-605-61592-0-6
Dizgi : Ylmaz EN
Redaksiyon : Seyit Ali Erin
Kapak : Musa Kaya
Mizanpaj : Sami Kaya
Yaynevi : Kubbe Yaynlar
Basm Yeri : stanbul
Basm Tarihi : 2011
NDEKLER
nso z ....................................................................................................................................................... 4
Kitap Hakknda Kim Ne Dedi? ...................................................................................................... 5
DN GREVLSNN BAUCU KTABI / 7
Dinler Tarihi ......................................................................................................................................... 9
Fkh ......................................................................................................................................................... 31
Temizlik .................................................................................................................................................. 37
Namaz ..................................................................................................................................................... 43
ru.......................................................................................................................................................... 87
Zeka t ........................................................................................................................................................ 95
Hac Ve Umre ......................................................................................................................................... 109
Kurban .................................................................................................................................................... 137
Kefa retler ............................................................................................................................................... 141
Diyanet Kurul Kararlar ................................................................................................................... 145
Haramlar Ve Hela ller ........................................................................................................................ 159
Aile Hukuku .......................................................................................................................................... 173
Ticaret Hukuku ................................................................................................................................... 179
Kuran- Kerim ..................................................................................................................................... 183
Tecvid ...................................................................................................................................................... 191
Siyer ......................................................................................................................................................... 199
Hadis ........................................................................................................................................................ 209
Diyanet leri Bakanlg Tekilat .............................................................................................. 215
DN GREVLLER SORU BANKASI / 245
tikad Testi ............................................................................................................................................ 247
Dinler Tarihi Testi .............................................................................................................................. 256
Hadis Testi ............................................................................................................................................. 261
Kuran- Kerim Testi .......................................................................................................................... 266
Tecvid Testi ........................................................................................................................................... 276
Fkh Testi .............................................................................................................................................. 281
Temizlik Testi ....................................................................................................................................... 288
Namaz Testi .......................................................................................................................................... 293
ru Testi .............................................................................................................................................. 304
Zeka t Testi ............................................................................................................................................. 309
Hac Testi ................................................................................................................................................. 312
Aile Ve Ticaret Hukuku Testi ......................................................................................................... 326
Siyer Testi .............................................................................................................................................. 330
Genel Ku ltu r Testi .............................................................................................................................. 341
Cevap Anahtarlar .............................................................................................................................. 357
NSZ
Elinizdeki kitap, Diyanet leri Bakanlg nn yaptg ve yapacag yaz-
l snavlara ve mu la ka tlara hazrlanmada kaynak sknts eken adaylar ve
meslek bilgisini gu ncel tutmak isteyen din go revlileri iin kaleme alnmtr.
Kitap iki bo lu mden olumaktadr. Konu anlatmnn yer aldg Snavlara
Hazrlk ve test sorularnn yer aldg Soru Bankas bo lu mu .
Snavlara Hazrlk bo lu mu nde din go revlisinin bilmesi gereken en nemli
ayrntlara yer verilmitir. Kitaptaki bilgiler, Diyanet leri Bakanlg nn din
go revlilerine tavsiye ettig i kaynak kitaplar arasndan o zenle seilmi; gerek-
siz detaylara girilmemi, ksa ve o z bilgilerle yetinilmitir. Bo ylece snavlara
hazrlanan adayn ve din go revlisinin ok ksa zamanda meslek bilgilerini
gu ncellemesi hedeflenmitir.
Soru Bankas bo lu mu nde ise Diyanet leri Bakanlg nn bugu ne kadar
yaptg ima m-hat p ve mu ezzin-kayym yeterlik; Kura n Kursu g reticilig i
Vaizelik; yurtd, hac ve umre snavlarnda sordug u sorular kstas alnarak
kmas muhtemel sorular hazrlanmtr. Bu bo lu mde hazrlanan sorulardan
ama, adaylarn ilk bo lu mde edindig i bilgileri soru o zme yoluyla pekitirme-
leri ve Bakanlg mzn soru mantg n kavramalardr.
Ksacas biz bu kitapta, bilgiyi harmanladk ve bir kapsu l ha line getirdik.
Size du en elinizdeki kitabn Snavlara Hazrlk bo lu mu ne almak ve Soru
Bankas bo lu mu ndeki sorular sabrla o zmektir.
Bu almann ortaya k srecinde akademisyenlerden Do Dr. Selahat-
tin YILDIRIM, mftlerimizden Dr. Abdullah ERN, Abdurrahman AYDIN ve
Osman EKERC, , vizlerimizden Ahmet YNDEM bata olmak zere, deerli
grlerini bizimle paylaan, bize muhtelif ekillerde destek olan tm hocalar-
mza ve dostlarmza teekkr bor biliriz.
Gayret bizden, tevf k Yu ce Allahtan
ubat 2011 - stanbul
Ylmaz EN
U mit YALN
Seyit Ali ER N
KTAP HAKKINDA KM NE DED?
Din olgusu insanlk tarihiyle yat, insanog lunun ftrat tarlasna Yaratc
tarafndan ekilmi bir olgudur. Dolaysyla din olgusunun sag lam, sah h bir
bilgiye dayal kaynaktan beslenmesi ve yaatlmas ok o nemlidir. Yine bu
bag lamda bu faaliyeti gerekletirecek ve dini en iyi ekilde temsil edecek
bireylerin yetimesi ok o nemlidir.
Diyanet leri Bakanlg mz, yukarda ifa de ettig im hususlar dog rultusunda
Din go revlisi dedig imiz Din go nu llu lerinin yetimesi ve donanml bireyler
olmas noktasnda son yllarda adeta bir eg itim seferberlig i balatm, bu bag -
lamda MBSTS denilen Mesleki Bilgiler Seviye Tespit Snavn ihda s etmitir.
te elinizdeki bu eser, bu snava ve bu bag lamdaki bir ok snava k tuta-
cak, kaynaklk edecek nitelikte olup, gerekten bu iin iinden gelen arkada-
lar tarafndan hazrlanmtr.
Ben bo yle bir almay hayatiyete geirdiklerinden dolay kardelerimi
kutluyorum.
Snavlara girecek herkese yu ce Rabbimden muvaffakiyetler diliyorum.
Osman EKERC - Mu ftu
Diyanet leri Bakanlg mzn yapmakta oldug u Go revde yu kselme- Hac-
Yurtd gibi baz go revlere atama snavlarna hazrlanmak; o nceleri daha zor
ve uzun zaman almakta iken elinizdeki kitap sayesinde bu zorluk o nemli o lu de
giderilmitir. Gemi do nemlerde sorulmu sorulardan o rnekler verilerek so-
runun cevabna yo nelik temel bilginin aklanarak veriliyor olmas okuyucuyu
gireceg i snav konusunda bu yu k o lu de bir o n hazrlg a kavuturmu olmakta-
dr. nemli bir bolug u doldurdug u iin kitab hazrlayan ekibi tebrik ediyor;
bu rehber ve hazrlayc kitap g nda dig er kaynak eserlerden de yararlanla-
rak girilecek snavda hazrlancnn baarya ulaacag n u mid ediyorum.
Dr. Abdullah ERN - Mu ftu
Efradn ca mi, ag ya rn ma ni nitelig inde bir eser olmu. Bu o zellig iyle s-
navlara girsin veya girmesin her din go revlisinin istifa de edebileceg i, elinde
bulunmas gereken bir eser oldug u du u ncesindeyim.
Ahmet YNDEM - Vaiz
6 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bu eserin hem ima m-hat p lisesi ve ilahiyat o g rencileri iin d n bir kay-
nak olacag hem de Diyanet leri Bakanlg nn am oldug u snavlarda tu m
o g renciler iin bir hazrlk kitab olacag kanaatindeyim.
Selami STNDA - lahiyat ( mam-Hat p)
Bir din go revlisinin bilmesi gereken en o nemli konulara ksa ve o zlu e-
kilde yer verilmi ve bunlar sorularla pekitirilerek din go revlisi arkadalarn
hizmetine sunulmu. Gu zel bir alma olmu.
M. Atf YILDIRIM - lahiyat
Bir adama bir kitap sattg n zaman, ona yalnzca yarm kilo ka g t, mu rek-
kep ve tutkal satm olunmaz, ona tamamen yeni yeni ufuklar satm olursu-
nuz... kumak bir insan doldurur, insanlarla konumak hazrlar, yazmak ise
olgunlatrr... te kardelerimizin bu yu k emekler sarfederek ortaya koyduk-
lar bu eserin her okuyana birok konuda k tutacag muhakkaktr..
mer KAHRAMAN - lahiyat ( mam-Hat p)
Din go revlilerinin snavlara hazrlanrken alacag , bavuracag mu kem-
mel bir bilgi kaynag nitelig inde bir eser. Fazla detaya girmeden, iin o zu nu
benimseterek din go revlilerinin a zam istifa de etmesi yoluna gidilmi. Mesle-
ki bilgilerini tekrar go zden geirmek isteyen meslektalarmz iin ve din go -
revlileri haricindeki kiilerin de rahatlkla istifa de edebilecekleri bir kaynak.
Herkesin istifa de etmesini diliyorum.
Namk ONSEKZOLU - lahiyat ( mam-Hat p)
Bir din go revlisi olarak Bakanlg n kalifiye eleman yetitirme adna yap-
tg almalar ok faydal buluyorum. Bu bag lamda inceledig im almalar
ierisinde en faydal ve en pratik olan bu kitab tu m din go revlisi arkadalar-
ma tavsiye ediyorum.
mer DATAN - mam-Hat p
DN GREVLLER
SINAVLARA HAZIRLIK
KTABI
1. Bo lu m
DNLER TARH
Din: Akl sahibi insanlar kendi tercihleriyle bizzat hayrl olan eylere go -
tu ren ila h bir kanundur.
DNLERN TASNF
1. Tek tanrl (ila h ) dinler.
2. Du alist (iki tanrl) dinler (Mecu s lik).
3. ok tanrl dinler (Eski Yunan, Roma ve Msr dinleri gibi).
4. Tanr konusunda ak ve net olmayanlar (Budizm, intoizm gibi).
Sosyolojik-tarih adan yaplan din tasniflerinden birisi u ekildedir:
a) Kurucusu olan dinler (Yahu d lik, Hristiyanlk, sla m, Budizm gibi).
b) Geleneksel dinler (kimin teblig ettig i belli olmayan dinler, ilkel dinler,
Eski Yunan, Eski Msr dini gibi).
sla m kaynaklarda vahye dayanan dinler iin genellikle milel, ba tl din-
ler iin nihal kelimeleri de kullanlr. Nihle (og ulu nihal) kelimesi, din iin-
de oluan frka anlamnda da kullanlr.
Bir dig er tasnif ise o yledir:
1. lkel dinler. Bundan maksat, bazlarnn din gelimenin ilk basamag
olarak du u ndu kleri animizm, natu rizm, totemizm, fetiizm gibi aslnda sa-
dece bir ku lt olarak dikkate alnabilecek nazariyeler deg il, ilkel kab le dinleri-
dir (Nuer, Dinka, Ga dinleri gibi).
2. Mill dinler. Genellikle bir kurucusundan so z edilmeyen, sadece bir mille-
te ait olan geleneksel yapdaki dinlerdir (Eski Yunan, Msr, Roma dinleri gibi).
3. Dnya dinleri. Hristiyanlk ve sla m gibi.
Cog raf -tarih adan ise dinler; rtadog u veya Sa mi grubu (Yahu d lik,
Hristiyanlk ve sla m), Hint grubu (Hinduizm, Budizm, Jainizm), in-Japon
grubu (Konfu yu su lu k, Taoizm, intoizm), Afrika grubu eklinde bir ayrma
ta bi tutulabilir.
10 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Mecslik: En eski dinlerden biriydi ve Zerdu tu n getirdig i dinin bozul-
mu ekline verilen addr.
Brahmanizm: ok tanrl bir dindir. Hintliler Tanrnn kendisini tarihin her
devresinde eitli ahsiyetlere bu ru nerek insanlara go sterdig ine inanrlar.
Zmm: sla m devletindeki gayr-i mu slim vatanda. Zmm ler, cizye ver-
diklerinde iki hak ortaya kar: nlara dokunulmaz. Hima ye edilirler. Doku-
nulmazlklar ile emniyet ve gu ven iinde yaarlar, hima ye edilmeleri ile teh-
like ve zarardan korunmu olurlar.
Msterik: Dog u memleketlerini, din, dil ve tarihleri bata olmak u zere
her yo nden aratrp tesb te alan batl ilim adam. Garpl bilgin, oryanta-
list, arkiyat.
Yehova hitleri: Amerika Birleik Devletlerinde Ch. arl Russel tarafn-
dan 1872de kurulan, 1931 senesinden sonra kendilerini bu adla tantmaya
alan mezhep ve misyoner tekila tna verilen ad.
Reenkarnasyon: Eskiyen elbiselerimizi deg itirmemiz gibi eskiyen be-
deni deg itiren bir ruhun yani ruh go u inanc.
Tensh: len insanlarn ruhunun bir hayvan ya da bir insan bedenine gir-
mesi inanc, ruh go u de denilir. Tena su h inanc, Hindistanda Hinduizmden
dog mu ve buradan Hint Adalar, Tibet, in, Kore, Japonya ve eski Yunana
yaylmtr. Bu inan, Hinduizm (Brahmanizm) ile beraber, Budizm, Taoizm,
Caynizm, Maniheizm gibi Asyann eski dinlerinde de go ru lu r. Tena su h inanc
Hinduizmin esasdr. Mu slu manlar arasndan kp da sla m dini ile alakas
kesilmi gula t- a (mu frit i ler) gibi baz mezhebler de tena su h inancn al-
mlardr. Mutezileden Ahmed b. Ha bt, Ahmed b. Eyyu b, Ahmet b. Muham-
med el-Kaht , tena su h inancn eski Yunandan alp kabul etmilerdir.
Hull: (Vahdet-i Vcud) Bir eyin mevcu diyetinin dig erinin mevcu diyeti ile
ayn olmas manasndadr. la h Za tn veya sfatlarn, yaratklardan birine, bir
ksmna yahut tamamna intikal edip, onlarla birlemesi, Allahn insan veya
baka bir maddi varlk go ru nu mu nde ortaya kmas diye tanmlanmtr.
YAHUDLK (MUSEVLK)
Musevi; Mu sa ya inanan, Mu sa nn izinden giden anlamndadr. Yahu d ke-
limesinin ko ku tarih o ncesi Yehuda Krallg na uzanr. Musevilik dinine gee-
bilmek iin o zel bir to ren uygulanmas gerekir. Bugu n tu m du nyada kendi-
D NLER TAR H / 11
lerini Yahu d kabul edenlerin says yaklak 14 milyondur. 1948de Filistin
ad verilen bo lgede sra il Devletinin kurulmasyla du nyann her yerinden
Yahu d ler buraya go edip yerlemilerdir.
Yahudi nu fusunun gu nu mu zde en ok yaadg u lke sra ildir (yu zde 80).
Sonra ABD (yu zde 3,4), bu iki u lkenin dnda Fransa, ngiltere, Arjantin, Uk-
rayna, Rusya ve Kanada bata olmak u zere ilerinde Tu rkiyenin de bulundu-
g u du nyann birok u lkesine dag lm olarak yaamaktadrlar.
Yahu d lik, kutsal kitaplarnda Ahde geni yer ayrmasndan dolay bir Ahit
dini olarak da anlr. Musevi geleneg ine go re tanr Yahu d halkyla bir ahit
(antlama) yapm, emirlerini ve yasalarn Tevrat eklinde Yahu d lere ver-
mitir.
rtodoks Musevilere ve dindar Musevilerin og una go re bra h m Peygam-
ber ilk branidir. Nuhtan sonra putperestlig i reddeden ve tektanrclg savu-
nan ilk kii oldug una inanrlar. Tanr, bra h me og ullar olacag n mu jdeler.
sma l ve sha k isimli iki og lu olur. sha k, tanrnn bildirdig i ekilde babasnn
misyonuna devam eder. Kenan U lkesi sha k Peygambere tanr tarafndan va-
adedilmitir. sha kn og lu Ya ku p Msra go eder ve zaman ierisinde halk
Msrllarn ko lesi olur. Ya ku pun oniki og lundan biri olan Levinin soyundan
gelen Mu sa , sra ilog ullarn Msrdan kararak Sina Dag na getirir. Burada
tanr tarafndan kendisine verilmi olan Tevrat halkna verir ve onlar Kenan
U lkesine go tu ru r. Mu sa nn kardei Harun ve onun soyundan gelen erkekler,
tanr tarafndan yu ksek din adamlar snf olarak atanrlar.
sra ilog ullar Kenan U lkesine yerleirler ve iloh tapnag n ina ederler.
Bu tapnag n dikili kaldg 300 yl boyunca sra ilog ullar tanr tarafndan e-
itli mus betlerle ve igallerle test edilirler. Sapknlklar dorug a ulatg nda
tanr, Kenan U lkesinin gu neydog u sahillerinde yaayan Filistinlilerin iloh
Tapnag n ele geirmelerine izin verir. sra ilog ullar dig er milletler gibi su -
reklilik arzeden, sabit bir krallk kurmak isterler.
Bo lgede zaman iinde gu lenen braniler Ha kimler do neminden sonra bir
Yahu d krallg kurarlar ve bana Yahu d lerin kral olarak aul geer. aulun
o lu mu nden sonra, Yahu d Krallg nn bana Davud geer. Davudun o lmesiy-
le Yahu d Krallg nn bana Davudun og lu Su leyman geer. Su leyman do ne-
minde Yahu d Krallg altn ag larn yaar. Kudu s ehri Yahu d lerin en o nemli
ehri ha line gelir. Su leyman Kudu se Beth Hamikda denilen bu yu k bir mabed
ina ettirir. Beth Hamikdan bugu n sadece Bat Duvar sag lam kalmtr. Bu
duvara Ag lama Duvar denmektedir.
12 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Yahu d ler, Yehovann (Tanr) Sinada bu kavmi kendine setig ini, Tevrat
Mu sa nn ahsnda onlara go nderdig ine inanrlar. Hristiyanlktaki Mu sa bah-
si Yahu d likteki ile ayn, sla miyetteki Mu sa bahsi de Yahu d lik ile olduka
paraleldir.
Yahdlikteki nemli Semboller: Kudu steki Mabed, Yahu d lig in odak
noktasn tekil etmektedir. Yahu d lig in sembolleri arasnda en o nemli yeri
Yedi Kollu amdan (Menora) ile Alt Ko eli Yldz (Davudun Yldz) tutar.
Kutsal Gnleri: En o nemli bayram Ylba Bayramdr (Roaana), ar-
dndan on gu n sonra 26 saat su recek olan oru gu nu gelir ki buna Keffa ret
Gu nu anlamna gelen (Yom Kipur) ad verilir. Kipurdan sonra Yahu d lerin
Msrdan ktktan sonra krk yl o lde dolamalar ansna 7 gu n su ren ar-
dak Bayram (Sukot) ve bir yl iinde Tevratn tu m bo lu mlerin okunmasnn
tamamlandg ve yeniden balandg (Simhat Torah) Aralk aynda Hanuka,
Mart-Nisan aras Babilde zamann Musevi du man (Antisemit) Haman ta-
rafndan Yahu d lerin kyma ug ratlmas olaynn son anda Ester tarafndan
engellenmesinin ansna 2 gu n, Msrdan Mu sa nn o nderlig inde ayrlp ko le-
likten kurtulmasnn kutlandg Pesah. Bundan 49 gu n sonra gelen 10 Emirin
alnmasnn kutlandg avuot ve Yaz aylarna denk gelen Tapnag n yklmas
ve eitli talihsiz olaylarn anldg ve bir matem gu nu olan Tia Beav o nemli
gu nlerdendir.
Haram Davran Ve Yiyecekler: Domuz eti ve pulsuz balklarn eti, ift
trnakl ve gevi getirmeyen hayvanlar ve Tevratta ad geen 20 kuu ve bun-
lardan kan u ru nleri yemek yasaktr. Yln bir do neminde Msrdan kn
ansna 8 gu n boyunca mayasz ekmek (Matsa) yenir.
Yahd Mezhepleri: Hristiyanlk o ncesindeki mezhepler: Ferisiler, Sadu-
kiler, Esseniler. sla mdan sonraki mezhepler: sha kiyye, Yudganiyye, Karaim.
Gu nu mu z mezhepleri: Muhafazaka r Yahu d ler, rtadoks Yahu d ler, Reformist
Yahu d ler. Yeniden Yaplanmaclar.
Hac: Tevratta ylda u defa (Fsh, Sukkot ve Fiavuot) hac iba deti em-
redilmektedir. Balangta hacca gerekli o nemi go stermemiler, Su leyman
Mabedinin Babilliler tarafndan yklmasndan sonra milli birlig in sag lanma-
s amacyla daha ok o nem verilmi, Mabedin Romallar tarafndan yklma-
sndan sonra sembolik bir ha l almtr. Gu nu mu zde Kudu steki Ag lama Duva-
r hac iba det yeri olarak kabul edilmektedir. Ancak bu hac zorunlu deg il isteg e
bag ldr.
Kutsal kitaplar: Talmud (Mina ve Gemara adl eserlerin toplam) ve Ta-
D NLER TAR H / 13
nah (Tora). Hristiyanlarn Eski Antlama adn verdikleri Tanah; Tora (Tev-
rat), Nevim ve Ketuvim olmak u zere u bo lu mden oluur.
Kutsal Kitap dnda Musevi tasavvufuna ve gizemcilig ine Kabala ad ve-
rilir. Yahu d lerin, Mu slu manlk ve Hristiyanlkta oldug u gibi belli bal iman
(13 madde) esaslarna kavumalar filozof Maymonidesle mu mku n olabil-
mitir.
Yahu d ler sinagoglarda Tevrattan baz paralar sesli bir eklide okurken
baz bo lu mler ise sessiz okunur. Tevrat rulolarnn klfndan karlarak hazan
tarafndan okunmas, iba detin en o nemli andr. Yahu d likte sinagog dnda
evlerde de iba det edilebilir ancak cemaat ile iba det daha makbul saylr.
Musevi evlerinin giri kaplarnn ve tuvalet-banyo hari her kapsnn sag
pervaznda Mezuza denilen, rulo ha line getirilmi Tevrattan cu mlelerin ya-
zl oldug u kutucuklar akldr. Eve giri-kta Yahu d ler bu kutucug a doku-
narak parmaklarn o perler. badet, dog u yo nu ne yo nelerek yaplr. Baa Kipa,
ad verilen takke taklr, erkekler her sabah srtlarna beyaz renkte ve mavi
izgileri olan dua al Talet giyerler. Kadnlarn iba dete katlma mecburiyeti
yoktur, ancak balar o rtu lu olarak iba dete katlabilirler.
Yahu d dininde iba det esasn ila hiler oluturur. badet srasnda okunan
baz kalplam dua ve ila hiler vardr. Dua , dindar Yahu d nin yaamnda
o nemli bir yer igal eder. Yahu d likte iba det gu nlu k ve haftalk olmak u zere
ikiye ayrlr. Gu nlu k iba det sabah, o g le ve akam yaplr. Haftalk iba det ise
Cumartesi (abat, Yom Haabat) gu nu havra (sinagog)da yaplr.
Yahu d ler sabah ayininde bir dua al (Talet) kuanrlar. Bayram ve Cumar-
tesi gu nleri dnda sabah ayininde, sol pazu (solaklar sag pazuya) ile alnla-
rna iinde Toradan bo lu mlerin bulundug u ku u k kutucuklarn takl oldug u
birer dua kay Tefilin bag lanr. Dua lar ayakta, oturarak vu cudu sallayarak
ve bazen o ne hafife eg ilerek okunur. Toplu dua lar 13 yana girmi en az 10
erkeg in Minyan itirakiyle yaplr.
Cumartesi iba deti, cuma akam gu nein batmasyla balar, cumartesi ak-
am gu nein batndan sonra sona erer. Bu iba det sinagogta yaplr. Bu mak-
satla cumartesi gu nu ate yakmak, almak, tat kullanmak vb. yasaktr.
Musev likte Tanrnn adn telaffuz etmek gu nah sayldg ndan YHWH
ismi yerine Elohim, aday, Adonay gibi isimler kullanlr hatta bunlarn da
yerine Haem yani sim kullanlr. Yehova Musev lerin mill ve ha kim bir
tanrsdr. nsan da nun kulu durumundadr. nanlarna go re Yehova sa-
14 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
dece sra ilog ullarna efaat eden, kskan bir Tanrdr. sra ilog ullar yabanc
bir u lkede de nun tarafndan korunacaktr. , bra h m, sha k ve Ya ku bun
Tanrsdr.
Yahu d ler go ebe iken Habiri diye anlrlard. sra ilog ullar en parlak de-
virlerini Krallar Su leyman zamannda yaamlardr. Su leyman, sla ma go re
peygamberdir.
HRSTYANLIK (SEVLK)
Hristiyan kelimesi Yunanca khristianos ko ku nden gelir, sa ya bag lanan,
onun yolundan giden anlamna gelir. Hz. sa nn armha gerilmi oldug unun
simgesel resmi olan Ha sembol olarak kabul edilir. Du nyada en yaygn dindir.
Hristiyanlarn og u Avrupa, Amerika, Asyada yaamaktadrlar.
Kura n- Ker min bize anlattg Hz. sa ve Hz. Meryemle ncilde anlatlan-
lar arasnda ok o nemli ince ayrm vardr. Hz. sa nn a kbeti hakknda fark-
llklar vardr. Kura n- Ker me go re Hz. sa kesinlikle o ldu ru lmedi. armha
gerilen hava r lerden biriydi, ihanet eden birisi Hz. sa nn su retine bu ru ndu -
ru lmu ve o armha gerilmitir. ncillere go re Hz. sa o ldu ru ldu kten 3 gu n
sonra go kyu zu ne yani Allahn (onlara go re Babann) katna yu kseltildi.
Hristiyanlk, Filistin bo lgesinde dog mutur. Nasral sa y merkez alan bir
Yahu d -Mesihi hareketidir. sa , sra ili gelecek Tanr Krallg na hazrlamak is-
temitir. Ancak bugu nki Hristiyanlk, sa nn hava r lerinin arasna sonradan
giren Pavlusun yorumlaryla deg iik bir hu viyet kazanmtr.
Pavlusun, Hristiyanlk iin deg imez prensipler olarak ila n ettig i husus-
lar unlardr:
a) Hristiyanlk bu tu n insanlg a hita b eden bir dindir.
b) Allahn og lu olan Mesih sa , insanlarn gu nahlarna keffa ret olmak u ze-
re Hata can vermitir.
c) sa ve Ruhul-Kuds, ayn derecede Tanrdr.
d) lu ler arasndan dirilerek kalkm olan sa , semaya karak Babasnn
sag yanna oturmutur.
Pavlus, sa nn ve Ruhul-Kudsu n Tanr olduklar inancn yerletirmeg e
almtr. Ayrca yine o, sa nn vazettig i su nnet olmay ve domuz eti yeme-
meg i de kaldrmtr.
D NLER TAR H / 15
man esaslar:
a) Tecessu d inanc (Tanrnn sa eklinde zuhu r etmesi).
b) Hz. sa nn tanrlatrlmas.
c) Teslis inanc (baba-og ul-ru hul-kuds).
d) Tekfir inanc (Tanrnn, bu tu n insanlarn gu nahlarna keffa ret olmak
u zere onlarn aff iin insan klg na girip zdrap ekerek o lmesi).
e)Ahiret hayat ( sla mi ahiret inanc ile paralellig i vardr).
Peygamber inanc vardr. Ancak Hristiyanlar Hz. sa y bir peygamber olarak
deg il, Tanrnn og lu ve dolaysyla Tanr olarak kabul ederler. badet yerleri, ki-
lisedir. Din adamlar, papaz, piskopos, ra hip, ra hibe vb. Kutsal gu nleri, pazardr.
Gu nlu k iba detler, pazar ayinleri ve dig er o nemli gu nlerdeki iba detler o nemlidir.
Ylba olarak da bilinen Kristmas (Hz. sa nn dog umu) ve Paskalya o nemli iki
bayramlardr. Hristiyanlk herkese ak bir dindir. Hristiyanlg n en o nemli ayin-
leri vaftiz ve evharistiya ayinleridir. Vaftiz, Hristiyanlg a girebilmek iin kilisede
din adam tarafndan ocug u suya daldrarak ya da u zerine su serpilerek yaplan
to rendir. Dine giri, og unlukla kiinin kilisede vaftiz edilmesiyle gerekleir. Bu
ilem Hristiyanlarca kabul edilen asl gu nahtan temizlenmek iin yaplr. Evharis-
tiya, Hz. sa ile simgesel bu tu nlemesine yarayan ekmek-arap ayinidir. ldu kten
sonra dirilmeye, cennet ve cehenneme inanlr. lu ler toprag a go mu lu r.
Dn eir: a) Kilise, b) vaftiz, c) Tasdik vaftizi pekitirme, (confermati-
on) d) Comminion (Kutsal softa), e) terbe, f) Son yag lama, g) Ruhbanlk h)
Nika h.
badetler: Dua : Kilisede cemaatle veya ferd olarak fa edilir. nlara go re
dua Mesih vastas ile Allaha yaklama ves lesidir. badet d n duygu ve uuru
besler. Dua ya Hz. Mesihin ismiyle balanr. kinci art tam inan ve timat
ile yaplmasdr. ru: ruta gaye tefekku r, tevbe ve ma nen toparlanmadr.
Krk gu n olarak tutulur. ru esnasnda normal yiyeceg in u te biri yenir. Balk
dnda et yenilmez.
Kutsal Metinler: Kutsal metinler deyince aklmza kita b- mukaddes
gelir. Kita b- Mukaddes de iki ksma ayrlyor: Eski ahit ve Yeni ahit olmak
u zere. Eski ahit; Tevrat ve Zeburdan mu teekkil muharref metinlerce tarihi
va ka larn anlatmdr. Yeni Ahit de ncillerin toplam ki Matta, Yuhanna, Mar-
kos, Luka. Bu do rt incilden u u kendi arasnda paralellik arz etmekte olup Yu-
hanna incili bunlardan farkllk go stermektedir. Barnaba incili Hristiyanlar
tarafndan kabul edilmez. u nku onda Peygamberimiz Hz. Muhammede dair
16 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
iaret vardr. ncillerin yazlp toplanmas ile Peygamberimizin Had s-i erif-
lerinin toplanp yazlmas arasnda paralellikler vardr. Daha dog rusu ncil-
ler hava r lerin Hz. sa dan duyduklarndan akllarnda kalanlar yazmlardr.
nlardan incil olumutur.
Hac badeti: Ancak, M.S. 70 ylnda toplanan ilk konsu lde do rt mesele
dnda Tevratn bag layclg nn kalmadg na karar verilmi, kurba n ve hac
iba detlerine son verilmitir. Pavlus, yaptg yorumlarla hac iba detine ba tn
anlamlar yu klemi, Kudu s bir hac merkezi olmaktan karlmtr. Sonraki do -
nemlerde Hz. sa nn yaadg yerleri go rme arzusu hac ziyaretini canlandrsa
da bu, hac iba deti go ru ntu su nden uzaktr. Gu nu mu zde Hristiyan kiliselerinde
hac ve hac yerleri ile ilgili farkl yaklamlar vardr. Kutsal meka na (tapnak)
gelen Hristiyan, niyetlenmi oldug u hac iba detini (beden du, sessiz tevbede
bulunma, su kullanma, ayak egzersizlerini oaltarak) yerine getirebilir.
Roma Katolik Kilisesi, Hristiyan du nyasnda daha ok siyasi nu fu z elde
edebilmek amacyla, Roma kentini hac merkezi ilan etmi, Kudu se giden
Hristiyan haclar buraya ekmek iin eitli teviklerde bulunmutur. Hris-
tiyanlar arasnda hac konusunda birlik sag lanamasa da Meryem Ana Kilisesi,
kutsal hac merkezlerinden birisi olmutur.
Mezhepleri: Hristiyanlk inanc 3 bu yu k mezhebe (Katolik, rtodoks ve
Protestanlk) ve her mezhep de bir ok kola ayrlmtr. Bunlar arasnda kes-
kin farkllklar vardr.
Katoliklik: (Roma Katolik Kilisesi) Hristiyan du nyasnn en bu yu k ve en
ko klu mezhebidir. nanlarna go re bu mezhebi, hava r lerin ilki olan Petrus
kurmutur. Katolik Mezhebinden ayrlarak ortaya kan baz ku u k mezhep-
ler vardr: Kelda n Mezhebi, Ermeni Mezhebi, Su rya n Mezhebi, Marun Mez-
hebi, Kpt Mezhebi.
rtodoks: rtodoks du nyasnn do rt bu yu k patriklig i ( stanbul, skende-
riye, Antakya ve Kudu s) vardr. Dig er, bo lgelerdeki mill kiliseler ida r yap itiba-
riyle bu do rt patriklig e bag ldr. Kurulu do nemlerinde bu tu n Dog u rtodoks
Kiliseleri, stanbul rtodoks Kilisesinin idare ve kontrolu altnda iken, daha
sonralar paralanmalar olmu, u kiliseler dog mutur: Su rya n rtodoks Kili-
sesi, Rum rtodoks Kilisesi, Ermeni rtodoks Kilisesi, Rus rtodoks Kilisesi.
Protestan Mezhebi: XV. yu zylda Martin Luther (1489-1546)in Roma Ka-
tolik Kilisesine kar; gu nahlar bag lamak, gu nahlarn bag lanmasn ma l
bir kaynak ha line getirmek, ncil yorumunu kendi tekeline almak, ayin dilinin
mutlaka Latince olmas vb. hususlara itirazlar ile balamtr. Martin Luther
D NLER TAR H / 17
itirazlarna ksa zamanda taraftar bulunca hareket hzla bu yu yerek yaylm-
tr. Protestan mezhebi son do rt yu zyl iinde balca iki d n tu r olarak kendini
go stermitir: Klasik Protestanlk ve Radikal Protestanlk.
Protestan mezhebi o ncelikle kendi bu nyesinde u ana kola ayrlmtr:
Lutheryanizm, Kalvinizm, Anglikanizm. Bunlarn dnda ok daha radikal
mezhepler ve gizli tar katler de vardr.
Konsiller: Ak de iba det ve kilise nizamn du zenlemek iin emeklerin
(Piskoposlarn ) tekil ettig i u ra ya konsil denir. Hristiyanlk tarihinde ilk
konsu l 105 ylnda Kudu ste toplanp, Yahu d olmayanlarn su nnet olma me-
selesini go ru tu ve onlarn su nnet olmas gerekmedig i hu kmu nu kararlatr-
d. Konsiller du nya apnda ve mahall olmak u zere iki eittir.
lk konsiller papa tarafndan deg il imparator tarafndan tekil edilmitir.
nlarn tek tek incelenmesi imparatorlarn konsillerde oynadklar rolu n
o nemini go stermektedir.
1- znik konsili (325): Aziz Ariusun karsnda olanlarn zaferini temin etti.
2- stanbul l. konsili (381).
3- Efes konsili (431).
4- Kadko y konsili (451).
5- stanbul 2. konsili (553).
6- stanbul 3. konsili (680-681).
7- znik 2.konsili (787).
8- stanbul 4. konsili (869-870).
9- Trente konsili (1545-1563): Bu konsil, Katolik din esaslarnn hemen
hemen hepsini go zden geirmi olmazs itibar ile olduka o nemlidir.
10- Vatikan l. konsili (1869-1870).
11- Vatikan 2. konsili (1962-1965): Hristiyanlg n za hir ihtia m yo nu yle
bu en bu yu k konsilin akdedilmesi, Papa Jean-13 tarafndan 25 cak 1959da
ilan edildi, ilk hazrlklar takr ben bir buuk yl su rdu .
Konsilin Gayesi: Katolik inancn gelitirip kuvvetlendirmek, d n yaay-
larnda yeni bir moral vermek, d n mu esseselerini modern ag n ihtiya ve
metotlarna uyarlamak, ayrlan Hristiyanlar birlig e ag rmak. Konsiller ba-
langta dini mu da faa ves lesi idiler. Sonra makam ve nu fu z heveslisi baz din
18 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
adamlarn doyuran imparatorlarn maksatlarna a let ha line geldiler. Bo ylece
de muhtelif u lkelerdeki Hristiyanlar arasnda ayrlk sebebi oldular.
Hristiyanlkta Reform Hareketleri: Reformun sebepleri; Papalg n mut-
lak ha kimiyeti, vergiler, bidat, endu lijans, Ro nesans. Papalk, bin seneden faz-
la bir zaman boyunca bat Avrupallar u zerinde tam bir ha kimiyet su rdu rmu -
tu r. 1202de o len Joachim de Floredan itibaren mu thi bir mu sa mahaszlkla
muka bele go rmesine rag men kiliseye kar baz itirazlar birbirini takip etmi,
memnun olmayanlarn says artm, halk snflar ekseriya zengin ve alma-
yan din adamlar snfn zaten kullanmaya balamt. Ayrca 14. ve 15. asrda
papalar, 1305-1379 tarihleri arasnda Fransada irkin Avignon esa retine
maruz kalmtr. 1378-1417 arasnda da bu yu k tefrika skandal ortaya k-
mt. Bu srada Hz. sa nn vekili oldug unu so yleyen iki veya bazen u papa
bulunmutu. Fitnenin dinmesi iin bir asr geti. Bu arada Ro nesans, d n ye-
nilenmeyi gerekletirecek unsurlar da getirdi.
Roma Katolik Kilisesi (Papalk): len papann yerine, oradaki kardinal-
ler tarafndan seilir. Papalk, evrensel bir ida redir. Hi bir siyasi gu ce bag l
deg ildir. Papa valilikleri, Yu ksek Kurul, mahkemeler, tara tekilat ve rahipler
eklinde tekilatlanmtr. Katolik kilisesi, tekilat bakmndan mua sr du nya-
nn en sag lam, en ilevli ve bo lmeleri yerli yerinde bir piramit go ru nu mu arz
eden organizasyondur.
Modernizm, papalg a go re her tu rlu bidatin sentezi olarak alglanr. Papa-
lk batdaki kaybn Asya ve Afrikada yaylma gayreti ile telafi etmeye alr.
Papalk, 18. asrn sonlarndan itibaren go ru len ve Hristiyanlk prensiplerin-
den gittike uzaklaan cemiyet anlayna kar bandan beri tepki go ster-
mitir. Asrn Avrupasndaki ekonomik ve sosyal gelimeler kiliseye bir takm
problemler karmtr.
TKD FIRKALAR
Aka id mezhepleri, a, Mutezile, Hava ric gibi belli topluluklara nisbet edildi-
g i gibi kurucusuna iza fetle de anlmtr: Ma tu r d , Ear gibi Ana aka id mez-
heplerinin ayrldg kollar da fkh mezhepleri gibi daha ok bir ahsa nisbet
edilmitir. Aka id mezhepleri iin daha ok grup anlamna gelen frka (og ulu
frak), go ru anlamna gelen maka le (og ulu makala t) ve anlay tarz ma-
nasna gelen nihle (og ulu nihal) kelimeleri kullanlr. Aka id mezhepleri, ehl-i
su nnet (frka-i na ciye) ve ehl-i bidat olmak u zere ikiye ayrlarak incelenmitir.
D NLER TAR H / 19
Ehl-i Snnet: Had ste geen kurtulua erenler ifa desinden hareketle
frka-i nciye (kurtulua eren grup) ad da verilmitir. Ehl-i su nnet, Allahn
za t, sfatlar, a lemin yaratl, kader, peygamberlik, mu cize ve kera met, efa-
at, hair ve a hiret gibi sla m aka idinin temel konularnda fikir birlig i iinde
olmakla beraber, bu konularn detaylarnda, za h ve yorumlanmasnda farkl
go ru lere de sahip olmu, bu sebeple kendi arasnda, Selefiyye, Ma tu r diyye
ve Eariyye olmak u zere u e ayrlmtr. Selefiyyeye Ehl-i snnet-i hssa,
Ma tu r diyye ve Eariyyeye Ehl-i snnet-i mme de denilir.
Ehl-i Bidat: Ehl-i su nnete muhalefet eden mezhep ve gruplar anlamn-
da kullanlr. Buna go re ehl-i bidat terimi, ehl-i su nnet teriminin kartdr.
Galiyye, Ba tniyye, Yez diyye gibi ehl-i bidat saylan mezheplerin bir ksm,
go ru leri itibariyle sla m ve iman erevesinin dnda kalrlar. Bir ksm da
su nnete aykr davranm olurlar; fakat go ru leri kendilerini din dnda b-
rakmaz. Bunlar ehl-i kbledirler ve sla m u mmetine mensupturlar: Ha riciyye,
Mutezile, a gibi... Bidati mezhepleri, Mutezile, Ha riciyye, a, Mu rcie, Mu -
ebbihe ve Cebriyye olmak u zere genelde alt gruba ayrmak mu mku ndu r.
Selefiyye: man esaslaryla ilgili konularda ilk do nem bilginlerini izleye-
rek a yet ve had slerdeki ifa delerin za hiri ile yetinip bunlar aynen kabul eden,
teb h ve tecs me du meyen (Allah yaratklara benzetmeye ve cisim gibi du -
u nmeye yeltenmeyen), bunlar baka bir anlama ekme (tev l) yoluna git-
meyen Ehl-i su nnet toplulug unu belirtmek iin kullanlr. Allahn za t , fiil ve
haber sfatlarnn hepsini tevilsiz, naslsa o yle kabul ettig i iin Selefiyyeye
Sftiyye de denilmitir.
mam a fi , mam Ma lik, Ahmed b. Hanbel bir ksm go ru leri itibariyle
Ebu Han fe- Evza , Sevr gibi mu ctehid ima mlar, Buha r , Mu slim, Ebu Da vu d,
Da rim , bn Mende, bn Kuteybe ve Beyhak gibi had siler, Taber , Hat b el-
Bag da d , Taha v , bnu l-Cevz ve bn Kuda me gibi bilginler Selef du u ncesinin
o nde gelen isimleri arasnda saylabilir.
lk do nem (mu tekaddimu n) Selefiyye anlaynn en belirgin o zellig i aka id
sahasnda akla rol vermemek, a yet ve had sle yetinmek, ma nas apak olma-
yan, bu sebeple de baka ma nalara gelme ihtimali bulunan a yet ve had sleri
yorumlamadan, bunlar bilmeyi Allaha havale etmektir. Sonraki do nemin en
mehur Selef a limleri (mu teahhir n-i Selefiyye) arasnda bn Teymiyye, bn
Kayyim el-Cevziyye (o . 1350), bnu l-Vez r (o . 40/1436), evka n (o . 1834) ve
Mahmu d u kr el-A lu s (o . 1924) saylabilir. En yog un olduklar u lkeler Suudi
Arabistan, Kuveyt ve Ko rfez u lkeleridir.
20 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Eariyye: Aka id konusunda Ebu l-Hasan Ali b. sma il el-Ear nin go ru leri-
ni benimseyen Ehl-i su nnet mezhebine verilen isimdir. Mezhebin kurucusu olan
mam Ear , (873) ylnda Basrada dog mu, krk yana kadar Mutezile mezhe-
bine bag l kalm, sonra u karde meselesi diye bilinen meselenin tartma-
snda hocas Ebu Ali el-Cu bba ye (o . 916) u stu n gelmi, hocasnn go ru lerini
doyurucu bulmadg iin Mutezileden ayrlm ve Ear lig i kurmutur. mam
Ear , Allah Tea la nn ezel sfatlar bulundug unu kabul etmi, inan konularnda
akla da deg er vererek, a yet ve had slerin yannda akl deliller de kullanmtr.
En mehur Ear kela m bilginleri arasnda, Ba klla n (o . 1013), bn
Fu rek (o . 1015), Cu veyn (o . 1085), Gazza l (o . 1111), ehrista n (o .
1153), A mid (o . 1233), Fahreddin er-Ra z (o . 1210), Ka di Beyza v (o . 1286),
Teftaza n (o . 1390) ve Cu rca n (o . 1413) saylabilir.
Ear lik, daha ok Mutezileye bir kar tez olarak dog mutur. Bu sebeple
Ear lik, Selef inancna Ma tu r d likten daha uzak olarak go sterilebilir. Ear
bilginler zamanla tev le ok fazla yer vermilerdir. Ear lik daha ok Endu -
lu s, Hicaz, Kuzey Afrika, Msr, rak, Suriye ve Endonezyada yaylmtr.
Mtrdiyye: Aka id konusunda Ebu Mansu r Muhammed b. Muhammed
b. Mahmu d el-Ma tu r d nin go ru lerini benimseyenlerin oluturdug u Ehl-i
su nnet mezhebinin addr. Ma tu r d lik, akaid sahasnda a yet ve had sle bir-
likte, akl da dinin anlalmas iin gerekli bir temel kabul etmitir. Eariyye
ile Mutezile arasnda yer almtr. Hak m es-Semerkand (o . 953), Ebu Se-
leme es-Semerkand (o . V/X. asr), Ebu l-Yu sr Muhammed el-Pezdev (o .
1100), Ebu l-Ma n (Mu n) en-Nesef (o . 1115), mer en-Nesef (o . 1142),
Ebu l-Bereka t Ha fzu ddin en-Nesef (o . 1310), Burha neddin en-Nesef (o .
1289), bnu l-Hu ma m (o . 1457), Kad Cela leddinza de Hzr Bey (o . 1458) ve
Beya z za de Ahmed Efendi (o . 1687) en mehur Ma tu r d kela mclardr.
Ma tu r diyye; Ehl-i su nnetin temel prensiplerinde Ear ler ile ayn go ru -
te olmakla beraber, u go ru leriyle onlardan ayrlrlar:
1. Din teblig olmasa da kii aklla Allah bulabilir.
2. yi ve ko tu , gu zel ve irkin aklla bilinebilir. Allah Tea la bir eyi gu zel ve
iyi oldug u iin emretmi, ko tu ve irkin oldug u iin yasaklamtr.
3. Kulda bal bana bir cu z ira de vardr. Kul ira desiyle seimini yapar,
Allah da kulun seimine go re fiili yaratr.
4. Yu ce Allahn dig er sfatlar gibi tekv n sfat da ezel dir.
5. Allah kulun gu cu nu n yetmeyeceg i eyleri kula yu klemez.
D NLER TAR H / 21
6. Allahn fiillerinin muhakkak bir sebep ve hikmeti vardr. Fakat kul her
zaman bu sebep ve hikmetleri bilemeyebilir.
7. Peygamberlerde aranan niteliklerden biri de erkek olmaktr. Bu sebeple
kadn peygamber go nderilmemitir.
8. Allahn nefs kela m iitilemez. itilen nefs kela mn varlg n go steren
lafz kela m yani Kura nn harf ve sesleridir.
Ma tu r diyye, Tu rkiye, Balkanlar, rta Asya, in, Hindistan, Pakis-
tan ve Eritrede yaylmtr. Genellikle Tu rkler fkhta Hanef , inanta
Ma tu r d dirler.
Mutezile: Ehl-i su nnet bilginlerinden Hasan- Basr nin (o . 728) dersini
terkeden Va sl b. Ata (o . 148) ile ona uyanlarn oluturdug u mezhep bu isimle
anlr. Mutezile ise kendini ehlu l-adl vet-tevh d diye adlandrr. Aklc bir
mezhep olan Mutezile, mantk kurallaryla eliir go rdu g u a yet ve had sleri
Ehl-i su nnetten farkl biimde yorumlam ve bu yorumlarnda akla o ncelik
vermitir. Bu mezhep, ayn zamanda iyi bir edebiyat ve tefsirci olan Ebu l-
Hu zeyl el-Alla f (o . 850), Nazza m (o . 845), Ca hiz (o . 869), Bir b. Mutemir (o .
825), Cu bba (o . 916), Ka di Abdu lcebba r (o . 1025) ve Zemaher (o . 1143)
gibi bu yu k kela mclar yetitirmitir. Abba s ler do neminde en parlak gu nlerini
yaam olan Mutezile daha sonra etkinlig ini hatta bir mezhep olma hu viye-
tini yitirmitir.
Gu nu mu zde Mutezile bal bana bir mezhep olarak mevcut olmamakla
birlikte go ru leri iann Caferiyye ve Zeydiyye kollar ile Haric lig in ba ziyye
kolunda yaamaktadr.
Mutezilenin go ru leri be prensip ha linde sistemletirilmitir. Bunlar
da; 1. Allahn za t ve sfatlar yo nu yle bir kabul edilmesi (tevhid), 2. Kullarn
ihtiya r fiillerini hu r ira deleriyle yaptg ve kul iin en uygun olan yaratma-
nn Allaha gerekli oldug u (adl), 3. yilik yapann mu ka fa t, ko tu lu k yapann da
ceza go rmesinin zorunlulug u (vad ve va d),
4. Bu yu k gu nah ileyenin iman ile ku fu r arasnda fsk mertebesinde oldu-
g u (el-menzile beynel-menzileteyn),
5. yilig i yaptrmaya ve ko tu lu g u o nlemeye almann bu tu n mu slu man-
lara farz oldug u (emr-i bil-marf nehy-i anil-mnker) prensipleridir.
Cebriyye: ra de hu rriyeti konusunda Mutezileye taban tabana zt go ru -
lere sahip olan Cebriyye mezhebi, her eyin Allahn ilmi ve ira desi da hilinde
cereyan ettig ini, insann izilmi bir kaderinin oldug u, insann ira de hu rriyeti,
22 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
seme imka n ve fiil gu cu bulunmadg n, insan fiillerinin gerek fa ilinin Al-
lah oldug unu, kulun Allah tarafndan o nceden takdir edilmi bulunan ileri
yapmaya mecbur oldug unu savunur. Biz kap gibiyiz, hareket ettiren olursa
hareket ederiz.
Hriclik: Ha ric lik ekolu (Hava ric), Hz. Ali ile Mua viye arasnda geen
Sff n Savandan (657) sonra halife tayin ii hakeme braklnca ortaya k-
mtr. Bu durumda bir grup, Hz. Aliye isyan edip bu yu k gu nah ileyenlerin
dinden kacag ve gu nah ileyen devlet bakanna itaat edilmeyeceg ini savu-
nur. Bu mezhebin ba ziyye kolu gu nu mu ze kadar yaama imka n bulmutur.
Gu nu mu zde ba z lere daha ok Kuzey Afrika, Madagaskar, Zengibar ve Um-
man sultanlg nda rastlanr. Kura nn sadece za hirine dayanmalar sebebiyle
Ehl-i su nnete go re baz farkl fkh go ru leri de vardr. Mutezile ve Hriclere
gre iman, amelden bir czdr.
ia: Ehl-i su nnet grubunun dnda yer alan, gu nu mu ze kadar varlg n ko-
ruyan ve ha l-i hazr sla m du nyasnda da o nemli sayda taraftar bulunan en
o nemli itikad , fkh ve siyas mezheptir. Hz. Peygamberin vefa tndan sonra
Hz. Aliyi halifelig e en la yk kii olarak go ren ve onu ilk meru halife kabul
eden, vefa tndan sonra da hila fete Ali evla dnn getirilmesi gerektig ine ina-
nan topluluklarn ortak ad olmutur. iann gu nu mu ze ulaan u bu yu k fr-
kas Zeydiyye, smiliyye ve mmiyye-sn-aeriyyedir.
mmiyye: ag mzda du nya mu slu manlarnn yaklak yu zde onunu tekil
eden iann bu yu k og unlug unu bu nyesinde toplayan ana koldur. Sadece Ehl-i beyte
mensup ra v lerin had s riva yetini kabul eder, ilk u hal fenin hila fetini meru
go rmez ve devlet bakanlg na Hz. Ali ve soyunun nass ile tayin edildig ini yani
ima mlg n (hal felig in) bunlara ait oldug unu, Hz. Peygamberin bunu aka be-
lirttig ini ve bunlarn vahiy alma hari peygamberlere benzer vasflara sahip
olup gu nah ilemekten ve hata yapmaktan korunmu (msm) olduklarn id-
dia ederler. Ku u k yata ga ip olan on ikinci ima mn kurtarc (mehd) olarak tek-
rar geri geleceg ine inanma, ak ve gizli bir tehlikenin bulundug u durumlarda
inanc gizleme ve farkl go ru nme (takiyye), Hz. Aliye bia t etmeyen saha b lere
kar tavr alma ve onlar tan etme de yine mezhebin temel o n kabullerinden-
dir. ma miyye ha len rann resm mezhebi olup rakta ve Azerbaycanda yaa-
yan mu slu manlarn yu zde altm da bu mezhebe mensuptur.
Zhiriyye: Da vu d ez-Za hir (o . 883) ve bn Hazm (o . 1064) ekolu n iki bu -
yu k ima mdr. Rey ictiha dna iddetle kar kp a yet ve had slerin za hirine
tutunmann tek yol oldug unu savunan bu ekol hicr V. asrdan itibaren bir
su re etkili olmutur.
D NLER TAR H / 23
Caferiyye: Muta nika hn ca iz go rme, abdestte plak ayaklarn u stu ne
meshi yeterli sayma, boamada iki a hit zorunlulug u, be vakit namaz cem
yoluyla u vakitte klma, zeka t (humus) din adamlar eliyle toplama gibi baz
farkl go ru ve uygulamalar vardr.
Zeydiyye: Mest u zerine meshi, gayr-i mu slimin kestig ini yemeyi ve Ehl-i
kitaptan bir kadnla evlenmeyi ca iz go rmezler.
MAN
man so zlu kte, bir kiiyi so yledig i so zde tasdik etmek, dog rulamak, so yle-
dig ini kabullenmek, go nu l huzuru ile benimsemek, karsndakine gu ven vermek,
gu venlikte olmak, u pheye yer vermeyecek biimde iten ve yu rekten inan-
mak anlamlarna gelir.
Terim olarak ise, Hz. Peygamberi, Allah Tea la dan getirdig i kesin olarak bi-
linen hu ku mlerde (zarrt- dniyye) tasdik etmek, onun haber verdig i eyleri
tereddu tsu z kabul edip bunlarn gerek ve dog ru oldug una go nu lden inan-
mak demektir.
cml man: nanlacak eylere ksaca ve toptan inanmak demektir
Tafsl man: nanlacak eylerin her birine, ak ve geni ekilde, ayrntl
olarak inanmaya tafs l iman denilir.
Takld ve Tahkk man: Delillere dayal olmakszn sadece evrenin tel-
kini ile meydana gelen ve a deta kiinin sla m toplumunda dog up bu yu mu
olmasnn tabii sonucu olarak go zu ken imana takl d iman denilir. Delillere,
bilgiye, aratrma ve kavramaya dayal imana ise tahk k iman denir.
mann Geerli Olmasnn artlar: Du nya hayatndan u mit kesme (yes)
durumunda gereklememi bulunmas gerekir.
slm: taat etmek, boyun eg mek, bag lanmak, bir eye teslim olmak, esen-
likte klmak anlamlarna gelir. Her mu rik ka firdir, fakat her ka fir mu rik de-
g ildir.
Tekfr: Mu slu man oldug u bilinen bir kiiyi, inka r o zellig i tayan inan,
so z veya davranndan o tu ru ka fir saymak demektir. rtida t ise mu slu mann
dinden kmas anlamna gelir. Dinden kana mu rted denilir.
Allahn Varlnn Delilleri: Allahn varlg n ispatlamak iin insann ft-
raten Allah inancna sahip oluu (ftrat delili), a lemin ve a lemdeki varlklarn
24 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
sonradan yaratlm olup bir yaratcya muhta oldug u (huds delili), mu m-
kin bir varlk olan a lemin var olmas iin bir sebebe ihtiya oldug u (imkn
delili), tabiatn bu yu k bir a henge ve amaz bir du zene sahip olup bunun bir
yaratcnn eseri olmasnn gerektig i (nizam delili) gibi baz deliller ortaya
koymulardr.
Zt Sfatlar: Bu sfatlara tenz h sfatlar ve selb sfatlar da denilmitir.
Za t sfatlar unlardr:
1. Vu cu d.
2. Kdem (zdd: hudu s, sonradan olma).
3. Beka (zdd: fena )
4. Muha lefetu n lil-hava dis (Sonradan olan eylere benzememek).
5. Vahda niyyet.
6. Kya m bi-nefsih .
Sbt Sfatlar:
1.Hayat.
2. lim. (zdd: cehl= bilgisizlik)
3. Semi.
4. Basar.
5. ra de: iradesizlik ve zorunda olmak ( ca b biz-za t) Allah hakknda du u -
nu lemez. Me et de ira de anlamna gelen bir kelimedir.
6. Kudret (zdd: acz).
7. Kela m.
8. Tekv n. Yaratmak, rzk vermek, diriltmek, o ldu rmek, nimet vermek,
azap etmek ve ekil vermek tekv n sfatnn sonulardr.
Tekvn rde: Tekv n (yapma, yaratma ile ilgili) ira de; bu tu n yaratklar
kapsamaktadr.
Ter rde: Tekv n ira de hayra da erre de, iyilig e de ko tu lu g e de yo -
nelik olarak gerekletig i halde ter ira de, sadece hayra ve iyilig e yo nelik
olarak gerekleir.
D NLER TAR H / 25
MELEKLERE MAN
Meleklere inanmamak, dolayl olarak vahyi, peygamberi, peygamberin ge-
tirdig i kitab ve teblig ettig i dini de inka r etmek anlamna gelir.
Cebrl: er-Ru hul-em n. Ru hul-kuds. Meleklerin efendisi anlamnda
seyyidu l-mela ike denilmitir.
Azrl: Meleku l-mevt.
Kirmen Ktibn: Hafaza melekleri.
Mnker ve Nekir: Kabirde sorgu ile go revli iki melektir.
Hamele-i Ar: Ar tayan melekler.
Mukarrebn ve lliyyn: Allaha ok yakn ve nun katnda erefli mev-
kii bulunan meleklerdir.
Rdvn: Cennet bekisi.
Mlik: Cehennem bekisidir.
KTAPLARA MAN
la h kitaplara Allah katndan indirilmi olmas sebebiyle ku tu b-i mu nze-
le veya sema v kitaplar da denilir.
Suhuf: Hz. A deme 10 sayfa, Hz. te 50 sayfa, Hz. dr se 30 sayfa, Hz.
bra hime 10 sayfa go nderilmitir.
Tevrat: Kanun, eriat ve o g reti. Tevrata Ahd-i At k ve Ahd-i Kad m de
(Eski Ahit) denilir.
Zebur: Yazl ey ve kitap. Zebur, ila h kitaplarn en ku u g u olup, yeni din
hu ku mler getirmemitir. Bugu n elde mevcut olan Zebur nu shalar, lirik so yle-
yi ve ila h lerden, Allaha o vgu ve hikmetli so zlerden ve birtakm nasihatler-
den meydana gelmitir. Mezmu rlar adyla Eski Ahidde yer almaktadr.
ncil: Mu jde, ta lim ve o g retici. ncile Ahd-i Ced d de (Yeni Ahit) denilir.
Bir mu slu mana o nceki kutsal kitaplarda bulunan bir hususun haber veril-
mesi durumunda; eg er bu husus, Kura n ve sah h had slerdeki bilgilere uy-
gunsa kabul edilir. A yet ve had slere aykr ise reddedilir. A yet ve had slerde
hi bahsedilmiyor ve sla mn temel prensiplerine de zt du mu yorsa Hz.
Peygamberin u tavsiyesi dog rultusunda hareket edilir: Ehl-i kitab tasdik
26 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
de etmeyin, tekz p de (yalanlamayn). Biz Allaha, bize indirilene, bra h me
indirilene inandk deyin.
Kurn: Toplamak, okumak, bir araya getirmek.
PEYGAMBERLERE MAN
Yeni bir kitap ve yeni bir eriatla insanlara go nderilen peygambere de-
nilir. og ulu rusl ve mu rselu ndu r. Neb de Allahn emir ve yasaklarn
insanlara haber veren, fakat yeni bir kitap ve yeni bir eriatla go nderilmeyip,
o nceki bir peygamberin kitap ve eriatn u mmetine bildirmeye go revli olan
peygamberdir. og ulu enbiya dr.
Peygamberlerin Sfatlar: Peygamberlerin sfatlar deyince onlarda bu-
lunmas ca iz olan sfatlarla, gerekli (va cip) ve zorunlu olan sfatlar anlalr.
Kura n- Ker min pek ok yerinde vurgulandg gibi peygamberler de insan-
dr. nlar da dig er insanlar gibi oturup kalkar, yiyip ierler, gezerler, evlenip
oluk ocuk sahibi olurlar, hastalanr ve o lu rler; bu gibi o zelliklere, peygam-
berler hakknda du u nu lmesi ca iz o zellikler denir. la h emir ve yasaklarla yu -
ku mlu lu k konusunda peygamberler de dig er insanlar gibidirler. Fakat onlar
her hareketleriyle Allahn insanlar iin setig i kullar ve elileri, insanlarn
kendilerine bakarak davranlarna ekidu zen verdikleri birer o rnek olduk-
larnn bilinci iindedirler. Bu sebeple fakirken, skntdayken bile Allaha u k-
rederler. Haset etmek, ii dna uymamak gibi ko tu huylardan hibiri onlarda
bulunmaz.
Her peygamberde insan olmann da o tesinde birtakm sfatlarn bulunma-
s gerekli ve zorunludur. Bunlara va cip sfatlar denir. Bu sfatlar unlardr:
1-Sdk: Dog ru olmak demektir. Her peygamber dog ru so zlu ve du ru st bir
insandr. nlar asla yalan so ylemezler. Eg er so yleyecek olsalard kendilerine
inanan halkn gu ven duygusunu kaybederlerdi. zaman da peygamber go n-
dermekteki gaye ve hikmet gereklememi olurdu. Sdkn zdd olan yalan
so ylemek (kizb), peygamberler hakknda du u nu lemez. Bu tu n peygamberler
peygamberlikten o nce de sonra da yalan so ylememilerdir.
2-Emnet: Gu venilir olmak. Ema net sfatnn zdd hya nettir.
3-smet: Gu nah ilememek, gu nahtan korunmu olmak. Peygamberlerin
ku u k hatalarna zelle denilir. smetin kart masiyettir.
4-Fetnet: Peygamberlerin akll, zeki ve uyank olmalar.
D NLER TAR H / 27
5-Tebli: Peygamberlerin Allahtan aldklar buyruklar ve yasaklar u m-
metlerine eksiksiz iletmeleri. Teblig in kart olan gizlemek (kitma n) tir.
Kurnda Ad Geen Peygamberler: A dem, dr s, Nu h, Hu d, Sa lih, Lu t,
bra him, sma il, sha k, Yakub, Yu suf, uayb, Ha ru n, Mu sa , Da vu d, Su leyma n,
Eyyu b, Zu lkifl, Yu nus, lya s, Elyesa, Zekeriyya , Yahya , sa , Muhammed. (ze-
yir, Lokmn ve Zlkarneyn Kura nda geer ancak peygamber olup olmadk-
lar konusunda ihtila f vardr.)
Ull-Azm: Hz. A dem, Hz. Nu h, Hz. bra him, Hz. Mu sa , Hz. sa ve Hz. Mu-
hammed (a.s) ull-azm peygamberlerdir, bu tu n zorluklara go g u s germede
azim ve sebat go steren peygamberler demektir.
Peygamberlik ve Vahiy: Gizli konuma, go nderme, emir, iaret, ilha m gibi
anlamlara gelen vahiy, gizli ve su ratli haberlemedir.
Vahyin Geli ekilleri:
1-Dog ru ru yalar.
2-Peygamberimiz uyankken, Cebra l tarafndan vahyin onun kalbine b-
raklmasdr.
3-Cebra lin insan ekline girerek getirdig i vahiy, vahyin en kolay eklidir.
Cibr l had si diye mehur olmu had s bu yolla gelmitir.
4-Cebra l, go ru nmeden ngrak sesine benzer bir ses ha linde vahyin gelme-
sidir. Kendisinde tehdit ve korkutma olan a yetler bu eit vahiyle gelmitir.
5-Cebra lin Hz. Peygambere uyku ha linde getirdig i vahiydir. Bu tu r vahiy-
le alnan so z, Kura n deg ildir.
6-Cebra lin kendi asl ekliyle getirdig i vahiydir. Bu ekliyle vahiy iki defa
gereklemitir. Birincisi peygamberlig inin ilk gu nu Hirada iken, ikincisi de
m rata meydana gelmitir.
7-Vahyi, Hz. Peygamberin dog rudan Allahtan almas veya perde arkasn-
dan Allahla konumas eklinde gerekleen vahiydir. M rata gereklemi-
tir.
Mcize: nsanlarn benzerini getirmekten a ciz kaldg olag anu stu olay.
Kura nda mu cize terimi yerine a yet, beyyine ve bu rha n kavramlar kullan-
lr.
rhs: Peygamber olacak ahsn, henu z peygamber olmadan o nce go ster-
dig i olag anu stu durumlardr. Hz. sa nn beikte iken konumas gibi.
28 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Kermet: Peygamberine go nu lden bag l olan ve ona titizlikle uyan vel
kullarn go sterdikleri olag anu stu hallerdir.
Menet: Yu ce Allahn vel olmayan bir mu slu man kulunu, darda kaldg
veya skntya du tu g u zaman, olag anu stu bir ekilde bu darlk ve skntdan
kurtarmasdr.
stidrc: Ka fir ve gu nahka r kiilerden arzu ve isteklerine uygun olarak
meydana gelen olag anu stu olaydr.
hnet: Ka fir ve gu nahka r kiilerden, arzu ve isteklerine aykr olarak mey-
dana gelen olaydr. Mesela , peygamberlik taslayan inka rclardan Mu seylime,
tek go zu ko r olan bir adama, iyi olsun diye dua etmi, bunun u zerine adamn
o bu r go zu de ko r olmutur.
HRETE MAN
Yevml-hir: Son gu n, a hiret gu nu .
Yevml-bas: Dirili gu nu .
Yevml-kyme: Kya met gu nu .
Yevmd-dn: Ceza ve mu ka fat gu nu .
Yevml-hisb: Hesap gu nu .
Yevmt-telk: Kavuma gu nu .
Yevml-hasre: Hasret ve pimanlk gu nu .
Din gn: Ceza ve mu ka fat gu nu .
hiret Hayatnn Devreleri: Kabir (berzah) hayat, kya met; bas (ye-
niden dirilme). Kura nda kya met gu nu ; saat, va ka (kesin olarak meydana
gelecek olan), et-ta mmetu l-ku bra (en bu yu k fela ket ve bela ), ha kka (gerek
olan), g a iye (iddetiyle birden bire halk saran), qa ria (kapy alacak ger-
ek) gibi isimlerle de anlmtr.
Kymet Almetleri: Era tu s-sa at.
a) Ku u k Ala metler: D n emirlerin ihmal edilmesi ve ahla kn bozulmas
gibi insan ira desine bag l olarak bu yu k ala metlerden ok o nce meydana gele-
cek olan olaylardr.
b)Bu yu k Ala metler: Kya metin kopmasnn hemen o ncesinde meydana
D NLER TAR H / 29
gelecek ve birbirini izleyecek olan olaylardr. Bu yu k ala metler, tabiat kanun-
larn aan ve insan ira desinin dnda gerekleen olaylardr. Duman, Decca l,
Da bbetu l-arz, Gu nein batdan dog mas, Yecu c ve Mecu cu n kmas, Hz.
sa nn go kten inmesi, yer o ku ntu su , ate kmas.
Sr ve Sra fr: Nefha-i feza=korku u fu ru u ; nefha-i sa ik=o lu m u fu -
ru u ; nefha-i kya m=kalk u fu ru u .
Bas: Yeniden dirilme, o ldu kten sonra tekrar dirilmek
Hair ve Maher: Hair, terim olarak yu ce Allahn insanlar hesaba ek-
mek u zere tekrar diriliten sonra bir araya toplamasdr. nsanlarn toplan-
dklar yere maher veya arast denilir.
efat: Allaha dua ederek hesap ve sorgunun bir an o nce yaplmasn is-
ter. Buna efat-i uzm (en bu yu k efa at) denilir.
Arf: Cennetle cehennemin arasnda bulunan surun ve yu ksek ksmn
addr.
Cehennem: Kura nda cehennem iin yedi isim kullanlmtr: Cehennem
(derin kuyu), na r (ate), cah m (son derece bu yu k, alevleri kat kat yu kselen
ate), ha viye (du enlerin og unun geri do nmedig i uurum) , sa r (lgn ate
ve alev), leza (dumansz ve katksz alev), sakar (ate), hutame (obur ve kz-
gn ate). Baz a limler bu yedi ismin, cehennemin yedi tabakas oldug unu ileri
su rmu lerdir.
Cennet: Kura nda cennet iin eitli isimler kullanlmtr. Cennetin taba-
kalar olmas ihtima li de bulunan bu isimleri o yle sralayabiliriz: Cennetu l-
meva (eh d ve mu minlerin barnag ve konag olan cennet), cennet-i adn
(ika met ve ebed lik cenneti), da ru l-huld (ebed lik yurdu), firdevs (her eyi
kapsayan cennet bahesi), da ru s-sela m (esenlik yurdu), da ru l-muka me
(ebed kalnacak yer), cenna tu n-na m (nimetlerle dolu cennetler), el-
maka mu l-em n (gu venli makam).
Allahn hirette Grlmesi: Ru yetullah.
Kader: Allahn ilim ve ira de sfatlaryla ilgili bir kavram olan kader, evre-
ni, evrendeki tu m varlk ve olaylar belli bir niza m ve o lu ye go re du zenleyen
ila h ka nunu ifa de eder.
Kaz: Cena b- Hakkn ezelde ira de ettig i ve takdir buyurdug u eylerin za-
man gelince, her birisini ezel ilim, ira de ve takdirine uygun biimde meydana
getirmesi ve yaratmasdr. Kaza , Allahn tekv n sfat ile ilgili bir kavramdr.
30 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
rde: Ear ler, Allahn ira desinin her eyi kuattg n dikkate alarak, bu
ira deye ku ll (genel) ira de adn vermiler ve bo yle bir nitelendirme ile onu,
kulun iradesinden ayrt etmek istemilerdir. Ma tu r d ler ise, Allahn ira desine
ila h ve ezel ira de demiler, ku ll ve cu z ira de terimlerini kulun ira desinin
iki yo nu nu belirtmekte kullanmlardr.
Ku ll ira de, Allah tarafndan kula verilmi olan, yapma veya yapmamay
tercihte arac kabul edilen seme yeteneg idir. Cu z ira de ise ku ll ira denin, iki
taraftan birine aktif biimde yo nelmesinden iba rettir. Ma tu r d ler bu sebeple
cu z ira deye, azm-i musammem (kesinlemi karar), ihtiyr (seim) ve kast
(yo nelme) adn da verirler.
nsann Fiillerinin Yaratlmas: nsann fiilleri, zorunlu (ztrr) fiiller ve
ihtiya r (ira deli) fiiller olmak u zere ikiye ayrlr. Nefes almz, kalp atmz,
midemizin sindirimi gibi zorunlu ve refleks hareketlerimizin oluturdug u fiil-
lere ztra r fiiller ad verilir. Bunlarn oluumunda insan ira desinin herhangi
bir rolu yoktur. Dolaysyla da insan bu fiillerden sorumlu deg ildir.
Yaz yazmak, oturup kalkmak, namaz klmak veya klmamak, hayr veya
er, iyi veya ko tu bir ey ilemek gibi hu r ira demizle seerek yaptg mz fiiller
ise ira deli fiillerimizdir. ra deli fiillerimizin oluumunda herhangi bir bask ve
zorlama altnda deg ilizdir. Her ne ekilde olursa olsun bizi ve yaptklarmz
yaratan Allah Tea la oldug u iin, bizim her iki eit fiilimizi yaratan da Allah
Tea la dr.
Ecel: Ehl-i su nnet bilginlerine go re, o ldu ru len ahs da (maktu l) bu tu n in-
sanlar gibi eceliyle o lmu tu r.
FIKIH
Fkhn, er delillerden elde edilen fkh hu ku mleri sistematik tarzda ele
alan dalna fu ru -i fkh, delillerden hu ku m elde etme metodunu inceleyen da-
lna da usu l-i fkh denir.
Ahvl-i ahsiyye: ahsn huku ku.
Hidyet-i Mrde: Yol go sterici hida yet.
FIKIH MEZHEPLER
Genellikle fkh mezhepleri, kurucularnn isimleri ile anlr. Hanef mezhe-
bi, Ma lik mezhebi gibi.
Hanef Mezhebi: Su nn fkh ekollerinin kronolojik sra itibariyle ilki olup,
ma m- Azam Ebu Han feye nisbet edildig i iin bu isimle anlmtr. ma m-
Azam Ebu Han fenin asl ad Numa n b. Sa bittir. M.699 ylnda Ku fede dog -
mu, 767 ylnda Bag datta vefa t etmitir. stihsa n metodunu sklkla kullan-
mtr. Abba s ler devrinde Ebu Yu sufun kdil-kudt (ba kad) olmas ile
devletin balca fkh mezhebi ha line gelmitir.
Mlik Mezhebi: mam Ma lik b. Enes, m.712 ylnda Med nede du nyaya
geldi, 795 ylnda vefa t etti. mam Ma likin fkhnn en belirgin o zellig i, Med ne
halknn uygulamasna ok o nem vermesidir. Med nelilerin ameli, mu teva tir
su nnet mesa besindedir. mam Ma likin ve yakn o g rencilerinin go ru lerini
toplayan el-Mu devvene isimli hacimli eser, Muvatta ile birlikte Ma lik mez-
hebinin temel iki kitab saylr. Gu nu mu zde Msrda, Kuzey Afrikada (Tunus,
Ceza yir, Fas, Sudan) Ma lik mezhebi ok yaygndr.
fi Mezhebi: Kurucusu Muhammed b. dr s e-a fi , m.767 ylnda Gazze
ehrinde (Filistin) dog du, 820de vefa t etti. mam Ma likten Med ne fkhn,
mam Muhammedden rak fkhn o g rendi. Bugu n a fi mezhebi u lkemizin
gu neydog u ve dog u illeri ile yukarda saylan bo lgelerde yaygn durumdadr.
Hanbel Mezhebi: Kurucusu saylan Ahmed b. Hanbel, m.780de Bag datta
32 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
du nyaya geldi, 855te vefa t etti. Eya da aslolan mu ba hlktr. Rey ve kya stan
ok a yet, had s ve saha be kavli gibi nakl delillere dayanmas dikkat eker.
Mezhepte bir bakma had se dayal fkh anlay ha kimdir.
Deliller: Aratrlan hususta er -amel nitelikteki hu kme ulatran
va staya delil denir. Fkh bir hu kmu n d n -huku k dayanag (edille-i er yye,
edilletu l-ahka m) anlamnda kullanlr.
Fkh literatu ru nde yaygn genel kabu le go re er delillerden kita p, su n-
net, icma ve kya s asl deliller; istihsa n, istsla h (mesa lih-i mu rsele), istisha b,
sedd-i zera yi gibi deliller de fer veya tli deliller grubunda yer alr. Bu asl
delillerin bir dig er ad da do rt delildir (edille-i erbaa).
Kitp: A yetler, iman, ahla k, a da b- mua eret, gemi toplumlardan kssa
ve o g u tler, genel insa n ve akl deg erler, beer ilikiler gibi konularda okuyu-
cuya dog rudan ana fikir vermektedir.
cm: cma ; mu ctehidlerin er bir meselenin hu kmu ne dair go ru lerini
ayn yo nde olmak u zere tek tek aklamalar yoluyla meydana gelebileceg i
gibi (sarh icm), er bir mesele hakknda bir veya birka mu ctehid go ru
belirttikten sonra, bu go ru ten haberda r olan o devirdeki dig er mu ctehidle-
rin aka ayn yo nde kanaa t belirtmemekle birlikte tira z beya nnda da bu-
lunmayp su ku t etmeleri su retiyle de (skt icm) oluabilir.
Kys: Naslarda (Kita p ve Su nnette) hu kmu bulunmayan fkh meseleye,
aralarndaki illet (gereke) birlig i sebebiyle, naslarda du zenlenmi mesele-
nin hu kmu nu vermek eklinde tanmlanr.
Mu s yi (vasiyet edeni) o ldu ren mu sa -leh (vasiyet alacaklsnn) vasiyet-
ten mahrum olur. Bo ylece, naslarda mu s yi o ldu ren mu sa -leh hakknda o zel
bir hu ku m bulunmadg halde, kya s yoluyla bo yle bir kimsenin vasiyetten
mahrum olacag na hu kmedilmi olur.
stihsn: Mu ctehidin bir meselede, o zel bir delil sebebiyle, o meselenin
benzerlerinde verdig i hu ku mden vazgeip baka bir o zu mu benimseme-
si, ya da iki farkl kya s imka n bulundug unda, ilk bakta dikkat ekmeyen
kya s (kapal kya s) gereke birlig i asndan daha gu lu buldug u iin ak
kya sa tercih etmesidir. Buna go re, istihsa n eitlerini iki gruba ayrmak
mu mku ndu r:
1. Genel hu ku mden istisna yoluyla yaplan istihsa n.
2. Kapal kyas istihsan.
FKH / 33
Istslh (Meslih-i Mrsele): sla m hukuk terminolojisinde maslaha
terimi geni anlamda kullanldg nda, hem yarar sag lamay hem zarar
savmay ifa de eder. Maslahann bu iki yo nu ayr ayr anlatlmak istendig inde
birincisi iin celbu l-menfaa (celbu l-maslaha), ikincisi iin deful-mefsede
(deful-mefsede) tabiri kullanlr. Yorum yoluyla da olsa naslarn kapsamna
girmeyen ya da illet bag kurularak (kya s yoluyla) nasta du zenlenmi bir
olaya bag lanamayan fkh bir meselenin hu kmu nu sla m fkhnn genel ilkele-
rine go re belirleme yo ntemine stslh, bu metodu uygulayarak hu kme ula-
rken esas alnan maslahatlara da mesa lih-i mu rsele denir.
rf ve det: Fak hlere go re bir toplumdaki o rf ve a detin geerlilig i iin onun
yaygn ve su rekli olmas, naslarn lafzna ve ru huna yani sla m huku kunun
temel ilkelerine aykr du memesi gerekir. Bu artlar tayan o rfe sah h o rf,
tamayana da fa sid o rf ad verilir.
Istshb: Daha o nce varlg bilinen bir durumun -aksine delil bulunmadk-
a- varlg n korudug una hu kmetme yo ntemidir. ekk ile yak n za il olmaz.
bha-i Asliyye Istshb: Buna go re bir eyden yararlanma veya bir dav-
ranta bulunma hakknda naslarda o zel bir hu ku m yoksa veya kya s yahut
stsla h yoluyla naslardan bu hususta o zel bir sonu kmyorsa, Eyada as-
lolan mu ba hlktr.
Beret-i Zimme Istshb: Bir kimsenin borlu veya sulu oldug una dair
delil bulunmadka borsuz ve susuz kabul edilmesi esastr. Buna go re, ala-
cakl oldug unu iddia eden kimse bunu isba t edemedig i takdirde davalnn
borlu olmadg na; yine, su iledig i iddia edilen kiinin bu fiili isba t edilme-
dike ayn prensibe go re sulu olmadg na hu kmedilir.
Vasf Istshb: eran varlg kabul edilen bir hu kmu n, sebebinin orta-
dan kalktg isba t edilmedig i su rece sa bit saylmas esastr. Mesela , satm ve
m raslk gibi bir mu lkiyet sebebine bina en sa bit olan mu lkiyetin, geerli bir
nika h akdinden sonra kurulan evlilik bag nn, aradan ne kadar zaman geerse
gesin, ortadan kalktg n go steren bir delil olmadg su rece devam ettig ine
hu kmedilir.
slm ncesi eratler: Hz. Muhammedden o nceki ila h dinlerin hu -
ku mlerinden (er men kablen) Kura n- Ker mde veya Hz. Peygamberin
su nnetinde yer almayanlarn mu slu manlar iin bag layc olmadg nda a limler
fikir birlig i iindedir. Hanef ler da hil bir grup sla m a limi bu tu r hu ku mlerin
de mu slu manlar hakknda da bag layc delil olacag go ru u ndedir.
34 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Sedd-i Zer: Harama, ko tu ve zararl bir sonuca va sta olan davranlarn
yasaklanmas, ko tu lu g e giden yollarn kapatlmas demektir. Ko tu lu klerin
o nlenmesi, menfaatlarn elde edilmesinden daha o nceliklidir.
Rey ve ctihd: Rey kelimesi fkh literatu ru nde hakknda ak bir nas
yani a yet veya had s metni bulunmayan fkh bir konuda mu ctehidin belli
metotlar uygulayarak ulatg ahs go ru anlamnda kullanlan bir terim-
dir. ctiha d so zlu kte zor ve meakkatli bir ii gerekletirme ug runda kiinin
olanca gayreti go stermesi, fkh ilminde ise fak hin er -amel bir meselenin
hu kmu nu , ilgili delillerden karabilmek iin olanca gayreti sarfetmesi anla-
mna gelir. Bu melekeye sahip olan kimseye mu cteh d denir.
Ehliyet: Kiinin d n ve huku k hu kme konu (muha tap) olmaya elverili
oluu demektir.
Vcb Ehliyeti: Kiinin haklara sahip olabilme ve bor altna girebilme
ehliyetidir. Vu cu b ehliyetinin temelini zimmet ve huku k kiilik tekil eder; bu
ehliyetin ya, akl, temyiz ve ru d ile ala kas yoktur.
Ed Ehliyeti: Kiinin d nen ve huku ken mu teber olacak tarzda davranma-
ya ve huku k ilem yapmaya elverili oluu demektir.
Hkmen Bul Ya: Ebu Han feye go re erkeklerde 18, kzlarda 17 ya,
og unlug a go re her ikisi iin de 15 yatr.
Hkm: sla m dininin, insanlarn du nya ve a hiret mutlulug unu sag lamak
u zere getirdig i kurallarn bu tu nu ne er hu ku mler (ahka m- eriyye) veya
ila h hu ku mler (ahka m- ila hiyye) olarak tabir edilir.
Amel Hkmler: tikad hu ku mlere nisbetle ikinci derecede olduklar
iin bunlara ahka m- feriyye de denilir. Taabbu d hu ku mler: iba detlerle ilgili
din hu ku mlere denilir.
Vaz Hkm: ki durum arasnda a riin kurdug u bag ifa de eden vaz
hu ku m, kendi iinde sebep, art ve mni eklinde u e ayrlr.
Sebep: a riin varlg n hu kmu n varlg , yoklug unu da hu kmu n yoklug u
iin ala met kldg durumdur. Mesela vakit namazn, ramazan aynn girmesi
orucun, maln nisa b miktarna ulamas zeka tn sebebidir.
Rkn: Bir eyin varlg kendi varlg na bag l olan ve onun yapsndan
bir para tekil eden bir unsuru ifa de eder. ba detlerde ru ku nler ve bunla-
rn yannda shhat artlar o iba detin farzlarn oluturur. Bunlardan birinin
eksik olmas o iba deti geersiz (ba tl, fa sid) klar. Namazda Kura n okumann
(kra at), ru ku veya secdenin terkedilmesi bo yledir.
FKH / 35
art: Bir huku k sonucun varlg kendi varlg na bag l olan, ancak kendisinin
varlg onun varlg n zaru r klmayan ve onun yapsndan bir para tekil etme-
yen fiil veya vasftr. Mesela namaz iin abdest, nika h akdinde a hit arttr.
Shhat; bir fiilin gerekli ru ku n ve artlar tamas, butln; ru knu nu n veya
kurucu unsurlarndan birinin eksik olmas, fsid; ru knu ve unsurlar tamam
oldug u halde artlarnn eksik olmasdr.
Btl: Bir huku k ilemin ba tl olmas, onun kurulmam ve yok hu kmu nde
olmas ve bu ileme hi bir huku k sonucun bag lanmamasdr.
Mfsd: Bir iba deti bozan veya bir huku k ilemi sakatlayan fiil ve eksik-
lig e denir.
Teklf Hkmler: Mu kellefin fiilleri.
Vcip: D n literatu rde va cip, Hanef ler ha ri fak hlerin og unlug una go re,
kesin bir delille ve kesin bir su rette yaplmas istenen d n yu ku mlu lu g u ifa de
ederse de Hanef ler bunu farz ve va cip eklinde iki kademede ele almay uy-
gun go ru rler.
Farz: Fkh ilminde, Allah ve Rasu lu nu n mu kelleften yaplmasn kesin ve
bag layc tarzda istedig i fiil demektir. Hanef ler delilin kat veya zann olu-
una go re bir ayrm yaparak, bir fiilin yaplmasn kesin ve bag layc tarzda
istendig ini go steren delil kat ise bunu farz, zann ise bunu va cip terimiyle
ifa de ederler. Farz terkeden kimse fa sk durumuna du er. Va cibin inka r ku f-
ru gerektirmez.
Farz- ayn: a riin her bir mu kellefin ayr ayr fa etmesini istedig i mu kel-
lefiyettir.
Farz- kifye: Mu slu manlarn ferden deg il de toplum olarak sorumlu ol-
duklar mu kellefiyetlerdir.
Vcip: Hanef ler va cibi og u yerde amel farz olarak da adlandrrlar.
Snnet: Mu ekked ve g ayr-i mu ekked eidine hu da su nneti de denir. Hz.
Peygamberin, insan olmas itibariyle yaptg normal ve beer davranlara
ise zeva id su nnet veya a det su nneti denilir. Farz namazlardan o nce ve sonra
klnmas su nnet olan namazlar iin, a fi mezhebinde ayrca vitir namaz ve
evvalde tutulan alt gu n oru iin reva tib su nnet tabiri kullanlr.
Haram li-aynih: a riin, bizzat kendisindeki ko tu lu k sebebiyle, batan
itibaren ve temelden haramlg na hu kmettig i fiildir.
36 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Haram li-ayrih: Aslnda meru ve serbest oldug u halde, haram klnma-
sn gerekli klan geici durumla ilgili olan fiildir.
Azmet: Farz, va cip, su nnet, mu steha p nitelig indeki bir davrann yapl-
masn; haram, mekru h gibi davranlarn da yaplmamasn ifa de eden bu tu n
tekl f hu ku mleri iine alr. Hanef lere go re, yolculuk esnasnda do rt rekatl
farz namazlarn ksaltlarak ikier rekat klnmas esasen bir az met hu kmu -
du r.
Ruhsat: Fkh ilminde meakkat, zaru ret, ihtiya gibi a rz bir sebebe bag -
l olarak az met hu kmu nu terketme imka n veren ve yalnz so z konusu a rz
durumla snrl bulunan hafifletilmi ve geici hu kmu ifa de eden bir terim-
dir.
mmeyn: mam Ebu Yusuf ile mam Muhammed iin kullanlr.
Tarafeyn. ma m- Azam ile mam Muhammed iin kullanlr.
eyhayn: ki eyh, iki reis, iki bu yu k ima m demektir. ma m- Azam ile
mam Ebu Yusuf iin kullanlr. En bu yu k iki hal fe anlamnda Hazret-i Ebu
Bekr ile Hazret-i mer iin de kullanlr.
Sekaleyn: nsanlar ve cinler iin kullanlr. Bu iki toplulug a da peygamber
olarak go nderildig i iin Peygamberimiz Hz. Muhammede Rasu lu s-Sekaleyn
denir. Cin ve insanlara fetva verene de, Mu ftiyu s-sekaleyn denir. (eyhu l-
sla m bni Kemalpaa).
TEMZLK
Temizlik: Go ru nu r kir ve pisliklerin giderilmesi neca setten taha ret, ab-
destsizlik durumunun kaldrlmas ise hadesten taha ret olarak adlandrlr.
Msiv: Allahn gayrsndan temizlenme.
Hades: Hu km kirlilik.
Necs: D nen kir ve pis.
Mutlak suMukayyet su: Yaratldg tab ha lini koruyan, ma hiyetini de-
g itirecek baka maddeler karmam suya mutlak su denilir.
1-Rengi, kokusu ve tad bozulmam, iine pis bir madde karmam, kul-
lanlmas mekru h ve u pheli ha le gelmemi sular hem temiz hem de temizle-
yici saylrlar. nsann, at, deve, sg r, koyun ve kei gibi eti yenen hayvanlarn
ve kularn artg sular da, bu sulara madd bir pislik bulamadg su rece ku-
ral olarak hem temiz hem temizleyicidir.
2-Temiz ve temizleyici olmakla birlikte kullanlmas mekru h olan sular:
Tavuk gibi eti yenen, kedi gibi eti yenmeyen evcil hayvanlarn, aylak, dog an
gibi yrtc kularn artg sular bo yledir Bu tu r sularla abdest almak veya gus-
letmek mekru htur. Ancak normal su bulunmadg nda bu sular hem abdest ve
gusu l gibi hu km temizlikte hem de madd temizlikte kullanlabilir.
3-Abdest, gusu l gibi hu km temizlikte kullanlm olan sular (ma -i
mu stamel), madd bakmdan temiz olsalar bile ikinci defa hu km temizlikte
kullanlamaz.
Temiz ve temizleyici olmayan sular: ine pislik du tu g u kesin olarak
veya ga lip zan ile bilinen, tanm aag da gelecek olan az miktardaki sular ile
iine du en pislikten dolay rengi, tad veya kokusu bozulan bu yu k su birikin-
tileri ve akarsular bo yledir. Ko peg in, eti yenmeyen vah hayvanlarn artg
sular da temiz deg ildir.
1-Eek ve eekten dog an katrn artg sularn hu km temizlikte kullanlp
kullanlmayacag ise u phelidir. Temiz su bulunmadg nda bunlarla abdest ve
gusu l alnr ve ayrca teyemmu m yaplr.
38 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
2- ine temiz bir maddenin katlmasyla incelik ve akclg n kaybeden
mutlak sulara veya tabi bir oluumla meydana gelip o zel bir isimle anlan
sulara mukayyet su denilir. Gu l suyu, meyve suyu, maden suyu, dig er hela l
merubat gibi.
Durgun su-Akar su: Hanef lere go re su, avulandg nda elin dibe deg -
meyecek derinlikte olmas kaydyla, yu zeyinin yaklak olarak 50 m2 olmas,
a fi ve Hanbel lere go re ise hacminin iki kulle (yaklak 206 litre) ve daha
fazla miktarda olmas ha linde bu yu k havuz hu kmu nu alr. Ma lik lere go re ise
normal abdest ve gusu l suyu kabnn alacag su, az su hu kmu ndedir.
Necset: Ana hatlaryla ifa de etmek gerekirse, etinin yenmesi ister hela l
ister haram olsun, akc kan olan kara hayvanlarndan d n usu le uygun bi-
imde bog azlanmadan o len veya o ldu ru len ve bu hu ku mde olan hayvanlarn
etleri necistir.
Kan, domuz eti, sarho edici ikiler, insan idrar, dks ve ag z dolusu kus-
mug u, etinin yenmesi hela l olmayan hayvanlarn eti, idrar ve dks d nen
nec s (pis) oldug unda ittifak edilen maddelerdir. Fak hlerin og unlug u arab
da maddeten nec s saymlardr.
Eti yenen hayvanlarn idrar ve dksn Ma lik ve Hanbel ler nec s saymaz-
ken a fi ler nec s sayar. Hanef lere go re tavuk, kaz gibi ku mes hayvanlarnn
dklar necset-i galza (ag r pislik), sg r, koyun, geyik gibi do rt ayakl
hayvanlarnla ise neca set-i ha ffe (hafif pislik) olarak nitelendirilir.
Hanef lere go re at, eek ve katrn idrar ve dks ile havada pislemeleri
sebebiyle saknlmas zor oldug u iin, atmaca, kartal, gu vercin gibi kularn
dklar, hafif pislik grubundadr. Domuz ve ko pekte ihtila f olmakla birlikte
canl hayvanlarn bedenleri necis olmayp salya, idrar ve dklar etinin hu k-
mu ne ta bi olarak ag r veya hafif necis saylr.
Hayvanlarn derisi tabaklannca temiz olur. Hanef ler domuz derisini,
a fi ler domuz ve ko pek derisini ha ri tutarak meytenin (murdar hayvan) de-
risinin tabaklannca temiz olacag go ru u ndedir. Meytenin, iine kan nu fu z
etmeyen boynuz, kemik, tu y, di gibi kat cu zleri de Hanef lere go re temizdir.
Hanef ve Ma lik lere go re men , nec s olsa da kurumu ise ovalamakla temiz-
lenmi saylr.
Ag r saylan nec s madde eg er kat ise yaklak 3.5 gram (1 dirhem), sv
ise el ayasn (avu ii) kapsayacak miktar ve fazlas vu cut, elbise veya namaz
klnacak yerde bulununca namazn shhatine engel olur. Hafif neca setin ise
TEM ZL K / 39
bir uzvun veya onu o rten elbisenin do rtte birinden az miktarna bulam
olmas namazn shhatine engel olmaz.
stibr, stinc ve stink: Ku u k abdest bozduktan sonra idrar yolunda
kalabilecek idrar damla ve szntlarnn tamamen kesilmesi iin bir su re bek-
leme, bundan sonra vu cuttaki idrar szntlarn temizleme ilemine istibr
denilir. stinc; temizlik yani bu yu k abdest bozulduktan sonra dk ve idrar
yollarnda yaplacak dk, idrar vb. temizlig idir. stink; taharetlenirken hi
pislik kalmadg na kanaat getirinceye kadar temizlenmek, ayrca erkeklerin
istibra yapmasdr.
stisk: Yag mur yag mas iin istig farda bulunup, dua etmek demektir.
ABDEST
Namaz klmak, Ka beyi tava f etmek, tila vet secdesi yapmak, Kura na do-
kunmak iin abdest d nen gereklidir. Su nn mezheplerin og u bunlarn farz
oldug unda go ru birlig inde olup yalnz Hanef ler Ka beyi tava fta abdesti
va cip go ru rler. Kura na dokunmak iin abdestin farz oldug u hu kmu , Kura na
ve Su nnete dayandrlmakla birlikte esasen mu slu manlarn Kura na atfet-
tikleri o nemi ve ondan istifa deyi a zam o lu ye karma gayretlerini yanstan
ve bu nyesinde birok sosyal ve psikolojik gerekeyi barndran kolektif uur
konumundadr.
Abdestin Farzlar: Abdestin bu do rt farznda Su nn fkh mezhepleri it-
tifak etmitir. Ancak Hanef mezhebinin dnda kalan dig er u Su nn mez-
hebin buna baz artlar da ila ve ettig i go ru lu r. Mesela niyet bu u mezhebe
go re, abdeste balarken besmele ekmek Hanbel lere go re, do rt farzn a yette
saylan sraya uygun yaplmas (tertb) a fi ve Hanbel lere go re, bu ilemle-
rin ara verilmeden yaplmas (muvlt) Ma lik ve Hanbel lere go re farzdr.
Cafer ler, abdestle ilgili a yetin ifa de tarzndan hareketle ayaklarn ykanmas-
nn deg il meshedilmesinin farz oldug unu ileri su rmu lerdir. Bu go ru e yakn
olan baz Su nn a limler de vardr.
Abdestin Snnetleri: Ag z ve burun temizlig i (mazmaza ve istink). Su
ile iyice ovmak (delk).
Abdesti Bozan Durumlar: a fi ve Ma lik lere go re idrar ve dk yollar
hari vu cuttan kan kan ve benzeri sv maddeler abdesti bozmaz. Hanef lere
go re ru ku lu ve secdeli namazda sesli gu lme abdesti de bozar. Dig er mezhep-
40 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ler ise sadece namazn bozulacag go ru u ndedir. zu rlu kimse iin de namaz
vakti knca abdesti bozulmu olur.
Hanef lerin dndaki u mezhebe go re bir kimsenin kendi cinsel organna
tema s da abdesti bozar. Bir kimse abdest aldg n kesin olarak bilse de abdes-
tinin bozulup bozulmadg nda tereddu t etse, Ma lik lere go re abdesti bozul-
mu olur, dig er u mezhebe go re ise bu durumda abdest bozulmu saylmaz.
zrlnn Abdesti: zu rlu kimseye mzr-mzre denilir. Namaz vak-
tinin kmasyla o zu rlu kimsenin abdesti bozulmu olur, yeni namaz vaktinde
tekrar abdest almas gerekir. mam a fi ye go re o zu rlu kimsenin her namaz
iin ayr abdest almas gerekir. Kadnlar iin ayba ve lohusalk ha li farkl
fkh hu ku mlere ta bi olup bunun dnda kalan kanamalar ve devaml aknt-
lar (istihze) o zu r ha li saylr.
Mesh: Abdest alrken ba, boyun ve kulaklarn meshedilmesi abdestin ilk-
ten (asl ) hu kmu , mest ve sarg u zerine mesh ise ykama yerine geen (bedel,
halef) bir ilemdir.
Mest zerine Mesh: Mestin abdestli olarak giyilmi, mestin ayag n ab-
destte ykanmas gereken yerlerini tamamen kaplam, ayrca dayankl ve
sag lam bir maddeden yaplm olmas aranr. Mest ile yaklak 6 kilometre
yu ru nebilmesi veya brakldg nda dik durabilmesi bu dayankllk ve sag lam-
lg n o lu su olarak zikredilir. Mestin topuktan aag ksmnda, altnda veya
u stu nde ayak parmaklardan u u girecek ekilde bir delig in, yark veya yr-
tg n bulunmamas, mestin iine su almamas da gerekir. U zerine deri kap-
lanm veya altlarna pene vurulmu orap u zerine mesh edilebilir. Hanef
fak hlerinden Ebu Yusuf ve mam Muhammed, altna pene vurulmu olmas
artn aramakszn kaln ve iini go stermeyen dayankl kee ve yu n oraplar
u zerine, bir grup fak h ise bu artlar da aramayarak orap u zerine meshedi-
lebileceg i go ru u ndedir.
Abdesti bozan durumlar mest u zerine meshi de bozar. U zerine meshedilen
mestin ayaktan kmas veya karlmas, mestin iine giren suyun bir ayag n
yardan fazlasn slatmas, mesh su resinin sona ermesi meshi bozar.
Mest zerine Meshin Sresi: Yolcu olmayanlar iin bir gu n bir gece (24
saat), yolcular iin u gu n u gecedir (72 saat). Bu su re, mestin abdestli olarak
giyilmesinden sonra ilk hadesten yani abdesti bozan ilk durumdan balar. Bu
su re dolduktan sonra, ayaklar su ile ykanarak abdest alnp gerekiyorsa mest
tekrar giyilmelidir. te yandan, ayaklarn ykamak su retiyle abdestli olan
kimsenin bu abdesti devam ettig i su rece mestleri karp giymesiyle abdesti
TEM ZL K / 41
bozulmaz. Mestlerin u zerine meshetmek su retiyle abdestli olup mestlerini
karan kimse, sadece ayaklarn ykayarak abdestini tamamlayabilir.
Sarg zerine Mesh: Sargnn abdestsiz veya cu nu p iken sarlm olmas
meshe engel olmadg gibi, bu meshin su resi de yoktur. Doldurulmu veya
kaplanm diler de sargl veya merhemli yara -veya suyun deriye ulamas-
n engelleyen fakat karlmas zor olan boya vb.nin bulatg organ- gibidir.
Suyun kaplama ve dolguya ulamas yeterlidir.
GUSL
a fi ler ha ri fak hlerin og unlug u, cu nu plu k iin men nin ehvetle gel-
mesini art go rdu klerinden, ag r kaldrma, du me, hastalk gibi sebeplerle
men nin gelmesini cu nu plu k sebebi saymazlar.
Gusln Farzlar: Hanef ve Hanbel mezhebinde ag z ve burnun ii gu-
su lde bedenin d ksmndan saylmtr. Bo yle olunca guslu n; ag za su almak
(mazmaza), burna su ekmek (istina k) ve bu tu n vu cudu ykamak eklinde
u farzndan so z edilir. Ma lik ve a fi ler ile adan Cafer lere go re ag z ve
burnun iini ykamak su nnettir. Gusu lde niyet Hanef lere go re su nnet, dig er
mezheplere go re farzdr. Ma lik lere go re vu cudu ovalamak ve gusu l ilemle-
rinin arasn amamak da guslu n farzlarndandr.
TEYEMMM
Namaz vakti girmeden teyemmu m edilmesi ca izdir. Hanef mezhebine
go re su bulunmadg , ma zeret ha li kalkmadg su rece bir kimse yaptg te-
yemmu mle diledig i kadar farz ve na file namaz klabilir. Hanef mezhebi dn-
daki u mezhebe go re, teyemmu mu n geerli olabilmesi iin namaz vaktinin
girmi olmas gerekir ve bir teyemmu mle birden fazla farz namaz klnamaz.
Ancak Hanbel ler birden fazla kaza namaz klnabileceg i go ru u ndedir.
Teyemmm Bozan Durumlar: Yaptg teyemmu mle namaz klan kim-
se namaz esnasnda suyu go ru rse veya su bulunursa, teyemmu mu bozulmu
olur. Namaz teyemmu mle kldktan sonra su bulunursa vakit kmam bile
olsa klnan bu namazn iadesi gerekmez. a fi ler bu durumda ia deyi gerekli
go ru r. Namaz vakti ktktan sonra ise ia denin gerekmedig inde go ru birlig i
vardr.
42 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
KADINLARA MAHSUS HALLER
Hayz: Hayz kannn kesilmesiyle kadnn temizlik do nemi balar. Fkh
bilginlerinin og unlug una go re kadnlar 9 yalarndan itibaren a det go rmeye
balar ve yaklak 50-55 yalarna geldiklerinde a detten kesilirler. Bugu nku
tbb bilgiler a det kanamasnn 11-13 yalarnda balayp 45-50 yalarnda
sona erdig ini, a det su resinin de 3-6 gu n civa rnda oldug unu ifa de etmekte-
dir.
Hanef mezhebine go re a detin en az su resi 3, en uzun su resi 10 gu ndu r. ki
a det arasnda kalan en az temizlik su resi de 15 gu ndu r.
Hayzl bir kadn hac iba detini eda ederken Ka beyi tava f ha ri, hacla il-
gili bu tu n ilemleri ve iba detleri (mena sik) yapabilir. Haccn ru knu olan
ziya ret (ifza) tava fn yapmak u zere temizleninceye kadar Mekkede bekler.
Hanef lere go re hayzl olarak tava f yaplmas geerli olmakla birlikte ceza
kurban kesilmesi gerekir.
Ma lik fak hleri ise, baz saha be ve ta bi n a limlerinden riva yet edilen go -
ru lerin desteg iyle, kadnn hayz su resi iinde Kura n okuyabileceg ini, fakat
hayz kan kesildig i andan itibaren gusledip temizleninceye kadar cu nu p hu k-
mu nde olup Kura n okuyamayacag n belirtmilerdir. bn Hazm bu art da
aramaz. Ma lik ler ve bn Hazm da hil bir grup sla m bilgini, cu nu plu k ha linin
ira d , hayzn ise gayr-i ira d oluundan hareketle hayzl kadn lehine bir ay-
rm yapmay gerekli go rmu , o zellikle Ma lik ler kadnlarn Kura n o g retimi
ve o g renimi iin bo yle bir ruhsata ihtiyac bulundug u noktasndan hareket
etmilerdir.
Hayzl kadnla cinsel ilikide bulunmak, (ilk gu nlerdeki iliki iin 4,25 gr.,
son gu nlerdeki iin bunun yars miktarda altn) sadaka vermesi de gerekli
go ru lu r. Hanef ler hayz kannn allm, belirli a det su resinin sonunda ke-
silmesinden itibaren bir namaz vakti getikten sonra gusu l yaplmasa da cin-
sel ilikinin ca iz oldug u go ru u ndedir.
Nifs: Hanef ve Hanbel ler nifa sn en uzun su resinin 40, Ma lik ve
Hanbel ler ise 60 gu n oldug u go ru u ndedir. Normal dog umla veya el, ayak
gibi uzuvlar belirmi olan bir ocug un du mesiyle nifa s ha li meydana gelir.
stihze: a fi ve Ma lik lere go re her bir farz namaz iin ayrca abdest
almak gerekir.
NAMAZ
Namaz eitleri: Hanef ler dndaki og unluk, va cip hu ku m kategorisini
kabul etmedik leri iin namaz genel olarak farz ve na file eklinde iki gruba
ayrmlardr. Hanef lere go re ise namazlar:
a) farz,
b) va cip,
c) na file olmak u zere u eittir.
Bununla birlikte Hanef ler arasnda farkl gruplamalar da bulun maktadr.
Bunlardan birine go re namazlar;
a) Allahn farz kldg (mektbe) namazlar,
b) Hz. Peygamberin su nnetiyle sa bit olan (mesnn) namazlar,
c) Na file namazlar olmak u zere u eittir.
Vcip Namazlar: Va cip namazlar, va cip oluu kulun fiiline bag l olmayan
(liaynih va cip) ve va cip oluu kulun fiiline bag l olan va cip (lig ayrih va cip)
olmak u zere iki ksmdr. Yats namazndan sonra klnan u rekatlk vitir na-
maz ile rama zan ve kurba n bayram namazlar birinci grupta yer alr. kinci
grupta ise nezir namaz, sehiv secdesi ve ifsa t edilen na file nama zn kaza s
yer alr.
Snnet Namazlar; Vakit namazlar yannda du zenli olarak klnan su n-
netleri (revtib) ifa de etmekte,
Nfile Na mazlar ise du zenli olmayarak eitli vesilelerle Allaha yaknla-
mak ve sevap kazanmak maksadyla ayrca klnan namazlar (reaib) ifa de
etmektedir.
Namazn Farzlar ve Vcipleri:
1-Bulu g .
2-Akl.
3-Mu slu man olmak.
44 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bu artlara namazn vcb artlar, yani kiinin namaz klmakla yu ku m-
lu olmasnn artlar denir.
Namazn Farzlar (urts-salt):
1) Hadesten taha ret,
2) Neca setten taha ret,
3) Setr-i avret,
4) stikba l-i kble,
5) Vakit,
6) Niyet.
Erkns-Salt: (Ru kunlar)
1) ftitah tekb ri,
2) Kya m,
3) Kraat,
4) Ru ku ,
5) Secde,
6) Kade-i ah re.
Tadl-i erkn: Ebu Yu sufa ve Hanef lerin dndaki u mezhebe go re
ru ku n kabul edilmitir. Kii nin kendi isteg i ve fiili ile namazdan kmas da
(hurc bi sunih) Ebu Han feye go re bir ru ku ndu r. Farzlar arasnda sraya
ria yet etmek (tertp), a fi ve Hanbel mezheplerine go re namazn ru ku nle-
rindendir.
Necsetten tahret: Namazn shhatine engel olacak o lu de neca set ta-
yan bir elbise ile bil meyerek namaz klan kimsenin, bu durumu o g rendikten
sonra namazn ia de etmesi gerekir.
Setr-i avret: Hanef ler diz kapaklarn da avret olarak kabul ederken, di-
g er u mezhep, diz kapaklarn avret say mazlar. Namaz esnasnda avret ma-
hallinin, kiinin ira desi dnda almas du rumunda, alan yer eg er o rtu lme-
si gereken yerin do rtte biri oranna ulam ve bir ru ku n eda edilecek bir su re
(su bha nella hil-az m diyecek kadar bir su re) ak kalm ise kiinin namaz
bozulur. Kendi iradesi ile aacak olursa na maz hemen bozulur.
stikbl-i kble: Kblenin ne tarafta oldug unu bilmeyen kimsenin, yannda
kble yo nu nu bilen birisi varsa ona sormas gerekir. Bo yle biri varken ona sor-
NAMAZ / 45
mayp ken disi ictiha d ederek, yani kble yo nu nu bulmaya alarak bir yo ne
yo nelmi ve yo neldig i tarafn kble yo nu olmadg ortaya km ise, namaz
ia de et mesi gerekir.
Ka benin bulundug u noktadan 45 derece sag a ve sola sapmalar kbleden
(Ka be yo nu nden) sapma saylmaz. Sapma derecesi daha fazla olursa kbleye
yo nelme art aksam olur.
Kblenin ne tarafta oldug unu bilmeyen kimse, soracak birini bulamadg
takdirde yldz, gu ne, ru zga r gibi birtakm dog al ala metlere dayanarak kble
yo nu nu bulmaya abalar ve kanaat getirdig i tarafa yo nelerek namazn k lar.
Namaz kldktan sonra kblenin kendi yo neldig i tarafta olmadg ortaya ksa
bile, kendisi bu yo ne ictiha d ederek, yani birtakm ala metlere dayana rak bu
sonuca ulatg iin, namaz yeniden klmas gerekmez. Fakat namaz esna-
snda kble yo nu nu anlamas ha linde, namazn bozmadan o tarafa yo nelir ve
namazn tamamlar.
Kble yo nu nu bilmeyen kimse, birine sormadan veya kblenin ne tarafta
oldug unu aratrma zahmetine katlanmadan (ictiha d etmeden) rastgele bir
tarafa yo nelse, namaz esnasnda yo neldig i tarafn kesin olarak kble taraf ol-
dug unu anlasa namaz yeniden klar. u nku namazn ilk ksm u pheli oldug u
iin, sag lam kanaate dayal ikinci ksm, u pheli birinci ksm u zerine bina edi-
lemez. Ancak bu durumu namaz bitirdikten sonra anlayacak olursa, ia de et-
mesi gerekmez. Ebu Yusufa go re her iki durumda da ia de etmesi gerekmez.
ki kii kble cihetini aratrsa ve her biri ayr bir yo nu n kble oldug una
kanaat getirse, bu durumda bunlar birbirlerine uyarak cemaatle namaz k-
lamazlar. Her biri kendi tesbit ettig i kbleye do nerek ayr ayr namazlarn
klarlar.
Bir kimse namazda iken bir o zu r olmakszn go g su nu kble tarafndan
evirecek olursa namaz bozulur. Yu zu nu evirecek olursa, derhal kbleye
do nmesi gerekir. Bir kimse abdestsiz oldug unu zannederek namazdan ayrl-
dktan sonra abdestli oldug unu hatrlasa, isterse henu z mescidden kmam
olsun, namaz bozulmu olur. Fakat bir kimse mescitte namaz klarken abdes-
tinin bozuldug u zannyla kbleden ayrlp da daha mescidden kma dan ab-
destinin bozulmadg n anlasa, mam- A zama go re namaz bozulmu olmaz.
Ama bunu mescitten ktktan sonra anlayacak olsa namaz ittifakla bozulur.
u nku meka nn deg imesi bir o zre mebn deg ilse, namaz iptal eder.
Hastalk veya du man yahut yrtc hayvan korkusu gibi nedenlerle kbleye
do nme imka n bulamayan kimse, kendisi iin en rahat olan tarafa do ner.
46 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Binek zerinde kbleye ynelme: Gemide namaz klan kimse mu mku n-
se kbleye dog ru do ner; gemi yo n deg itirdike kendisinin de kble tarafna
do nmesi gerekir.
Vakit: Kazaya kalm bir namaz, eda niyetiyle kaza edilebileceg i gibi, he-
nu z vakti kmam bir namaz da kaza niyetiyle eda edilebilir.
Fecr-i sdk: Sabaha kar dog u ufkunda tan yeri boyunca genileyerek
yaylan bir aydnlktr. Enlemesine beyazlk anlamnda beyz- mstaraz
denilir.
Fecr-i ka zib de denilen birinci fecir ise, sabaha kar dog uda tan yerinde
ufuktan go g e dog ru dikey olarak yu kselen, piramit eklinde, akl ve donuk
bir beyazlktr. Buna uzayp giden beyazlk anlamnda beyz- mstetl de
denilir.
sfr: Sabah namaznn ortalk aydnlandktan sonra klnmasdr.
Tagls: kinci fecir dog ar dog maz, ortalk henu z karanlka iken sabah na-
mazn klmak.
Fey-i zevl: Gu nein tam tepe noktada iken cismin yere du en go lge uzun-
lug u.
rk zaman: Gu nein dog masndan yu kselmesine kadar olan zaman
(40-45 dakika).
Vakt-i istiv: Gu nein tam tepe noktasnda oldug u zaman.
Gurb: Gu nein batma zaman.
NAMAZIN RKNLER
Tahrme: ftita h tekb ri. Namaza balarken alnan tekb r olup Alla h-u
ekber cu mlesini so ylemektir. ftita h tekb ri, bu tu n mezhep ima mlarna go re
farz olmakla birlikte Hanef ima mlar bunu ru ku n deg il art olarak, dig er u
mezhep ima m ise ru ku n olarak deg erlendirmitir.
Bilen ve so ylemekte gu lu k ekmeyen kii iftita h tekb rinde Alla h-u ekber
demelidir. Allah yu celtme, nun bu yu klu g u nu ikra r anlam tayan Alla h-u
keb r, Alla h-u az m gibi baka so zlerle tekb r alndg nda, farz yerine gel-
mi olur. Fakat estag firullah (Allahtan bag lanmak dilerim) veya bismil-
lah gibi dua anlam tayan ifa delerle tekb r alnacak olursa farz yerine gel-
NAMAZ / 47
mi olmaz. Yine bir kimse Arapa dnda bir dilde tekb r getirecek olsa, Ebu
Han feye go re bu da yeterlidir.
Kraat: Kraat na file namazlarn, vitir namaznn ve iki rekatl namazlarn bu -
tu n rekatlarnda, do rt veya u rekatl farz namazlarn ise herhangi iki rekatnda
olmas farzdr. Kraatin ilk iki rekatta olmas ise va ciptir. kinci rekattan sonra-
ki rekat veya rekatlarda Fa tiha su resini okumak Hanef ima mlardan yaplan bir
riva yete go re va cip, dig er bir riva yete go re ise su nnettir.
Hanef lerin farz namazlarn ilk iki rekat dnda Fa tiha su resinin okun-
masn su nnet kabul etmeleri, farz namazlar iki rekat esa s u zerine deg er-
lendirmelerinin bir sonucudur. Seferde do rt reka tl namazlarn ksaltlp iki
rekat olarak klnmas gerektig indeki srarlarnn da bu noktayla ilgisi vardr.
Dig er u mezhepte ise kraatin asgar miktar her rekatta Fa tiha su resi nin
okunmasdr. lk iki rekatta Fa tiha dan sonra Kura ndan bir su re veya birka
a yet daha okumak (zamm- su re) su nnettir. Bu mezheplerde kraat, ima m ve
yalnz bana klan iin oldug u gibi ima ma uyan iin de geerlidir. u var ki
ima ma uyan kii, sessiz namazda Fa tiha y ve ardndan eklenecek bir su reyi,
sesli namazda ise a fi lere go re sadece Fa tiha y okur; Ma lik ve Hanbel lere
go re bir ey okumayp sadece dinler. Ahmed b. Hanbele go re, tercihen hem
dinlemeli, hem de ima m ara verdig inde okumaldr.
Besmele a fi mezhebine go re Fa tiha su resinden bir a yet oldug u iin, besmele-
nin okunmas da kraat vec besinin bir parasdr, yani namazn farzlarndandr.
Kurn Meliyle Kraat: Ebu Han feden baka bu tu n mu ctehitlere go re
Arapa ezberleyip okuya bilen kimselerin namazda Kura n asl dilinden,
Kura ndan okumalar farzdr. Hanef mezhebine go re Arapaya dili do nme-
yen veya ezberleyemeyen kimseler o g reninceye kadar namazda Kura n (an-
lamn, mea lini) kendi dil lerinde okuyabilirler.
Gizli ve Ak Okumann ls: Fak hler ezberlenmi olan Fa tiha
su resinin ve dig er su relerin namazda dili kprdatmakszn ve ses karmak-
szn zihinden tekrarlanmasn okuma (k raat) saymamlardr.
ZELLETL-KR
1. Namazn ru ku nlerinden biri olan kraati fa ederken Kura nn bir keli-
mesinin dah anlam bozulacak ekilde kasten deg itirilmesi ha linde namaz
bozulur. Kastsz olarak yanllk yapmak durumunda esas alnacak o lu ,
48 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
deg itirilen lafzn Kura n lafzlarndan olup olmadg na baklmasdr. Eg er
Kura n lafzlarndan olmayan bir lafz okunmu olursa namaz bozulur. ku-
nan ey Kura n lafzlarndan oldug u su rece zabt ve ira bnda ve ma na da bir
bozukluk (halel) olsa bile namaz fa sid olmaz. Yine kelime sonlarndaki hare-
ke yanllar, anlam deg itirse bile namaz bozulmaz.
2. Bir harf yerine baka bir harf okumak: Bu harfler sin ve sad harfi gibi
mahre yaknlg bulunan harflerden ise namaz bozulmaz. Mesela , Allahu s-
samed diyecek yerde Alla hu s-semed demek fela takher diyecek yerde
fela tekher demek, fethun kar b diyecek yerde fethun gar b demek na-
maz bozmaz. Fakat a limlerin og unlug u Allahu ehad yerine Allahu ehat
okumann namaz bozacag go ru u nde olduklar iin, hla s su resini okurken
da l harfini, te gibi okumamaya dikkat etmek gerekir.
3. Mahre yaknlg olmamakla birlikte baz harfler yaygn olarak kart-
rldg iin ayrt etme zorlug u bulunan bu eit harflerin birbiri yerine gei-
rilmesi durumunda birok fak he go re namaz bozulmaz. Mesela da t yerine
da l, za l veya z harfinin okunmas bo yledir.
4. eddeli harfi eddesiz veya eddesiz harfi eddeli, uzun okunacak yerde
ksa veya ksa okunacak yerde uzun, idga m yaplacak yerde idga msz veya
idga m yaplmayacak yerde idga m yaparak okumakla namaz bozul maz. Mesela
iyya ke nabu du diyecek yerde iya ke nabu du demekle namaz bozulmaz.
5. Kelimenin bir paras kesilse, mesela el-hamdu ... diyecekken, unutmak
veya nefesi yetmemek veya nefesi bir sebeple tkanmaktan dolay, el. de-
yip, durduktan sonra el-hamdu . denilse veya okunacak kelime hatra gel-
meyip baka bir kelimeye geilse og unlug a go re namaz bozulmaz. u nku bu
durumlarda zaru ret ve kanlmas mu mku n olmayan bir durum (umm-
belv) vardr.
6. Eg er a yete bir harf ila ve edilse, ma na deg imiyorsa namaz bozulmaz.
Buna mukabil, Alla h-u ekber ifa desinin bana bir e harfi eklenecek olsa,
anlam bu tu nu yle deg ieceg i ve inan noktasndan riskli bir anlam kacag
iin namaz bozulur. u nku Alla h-u ekber so zu nu n anlam, Allah en bu -
yu ktu r eklinde olup bana e harfi eklendig i zaman Allah en bu yu k mu -
du r? ekline do nu mektedir.
7. Anlam bozulmadg takdirde kelimelerin yerinin deg imesiyle namaz
bozulmaz. Mesela f ha zef run ve eh kun yerine f ha eh kun ve zef run
okun masyla namaz bozulmaz. Fakat anlam deg iirse namaz bozulur.
NAMAZ / 49
8. Bir kimse namazda fhi hata ile okuduktan sonra, do nu p yeniden du z-
gu n ekilde okursa namaz ca iz olur.
9. Kraat esnasnda az veya ok miktarda a yet atlamakla namaz bozulmaz.
a fi ve Hanbel lere go re Fa tiha dndaki okuyularda kastl olmamak ar-
tyla meydana gelen hata sebebiyle namaz bozulmaz. Bu bakmdan, o zellikle
Fa tiha y hatasz o g renmeye, dog ru ezberleyip dog ru okumaya almak iyi olur.
Tumanne: Ru ku duruunda bir mu ddet beklemek.
Kavme: Ru ku dan dog rulup, secdeye varmadan o nce uzuvlar sa kin olun-
caya deg in bir su re kya m vaziyetinde beklemek.
Tad l-i erka nn birer paras oldug undan, Ebu Yu sufa ve Hanef mez-
hebi dndaki u mezhebe go re tuman ne ve kavme farzdr. Ebu Han fe ve
Muhammede go re ise va ciptir. Tuman ne ve kavme su resinin asgar o lu su
su bha nella hil-az m diyecek kadar durmaktr.
Secde: Hanef mezhebinde farz olan, alnn ve ayaklarn hi deg ilse bir aya-
g n yere dayanmasdr. Burnun konmas va cip, ellerin ve dizlerin konmas ise
su nnettir.
Hanef lerden Zu fer ile, a fi ve Hanbel mezheplerinde, yedi uzvun (el-
ler, ayaklar, dizler ve yu z) her birinin bir ksmnn yere deg dirilmesi farzdr.
a fi lere go re avu ilerinin ve ayak parmaklarnn alt taraflarnn yere gel-
mesi gerekir. Ma lik mezhebinde farz olan, secdenin alnn bir ksm u zerinde
yaplmasdr. zu r sebebiyle bunu yapamayan ma ile secde eder. Sadece bur-
nun u zerine secde edilmesi yeterli deg ildir.
Secdede ve iki secde arasnda bir miktar beklemek (tuman ne), ru ku daki
tuman nenin hu kmu yle ayndr.
Tvl-i mufassal: Uzun su reler olarak anlr. Hucura t su resi ile Bu ru c
su resi ara sndaki su reler bu grupta yer alr.
Evst-i mufassal: rta uzunluktaki su relere de denir. Bu ru c su resi ile Bey-
yine su resi arasndaki su reler bu grupta yer alr.
Ksr- mufassal: Ksa su reler diye anlr. Bunlar Beyyine su re sinden Na s
su resine kadar olan su relerdir.
Tahmd: Semiallahu limen hamideh dedikten sonra, Rabbena lekel-
hamd demek.
Mfsidt- salt: Namaz bozan eyler.
50 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Amel-i kesr: ok veya ar bir davranta bulunmak demektir.
Sabah namazn klarken gu nein dog mas; bayram namazn klarken zeva l
vaktinin olmas; cuma namazn klarken ikindi vaktinin girmesi du rumunda
namaz bozulur. Fakat o g le namazn klarken ikindi vaktinin gir mesiyle o g le
namaz bozulmaz.
-Tert p sahibi olan yani o zamana kadar namaz kaza ya kalmam bir kim-
senin, daha o nce klamadg bir namaz (fite) namaz esnasnda hatrlamas,
-Teyemmu m ile namaz klmakta iken kullanlmas mu mku n suyu go rmesi,
- zu r sahibi olan, mazereti bulunan kiinin o zru nu n ortadan kalkmas,
-Mest u zerine meshetmi olarak namaz klarken, mesih su resinin dolmas
durumunda namaz bozulur.
EZN ve KMET
Eza n okumak iin vaktin girmi olmas arttr. Vakit girmeden okunan
eza nn vakit girince yeniden okunmas (ia de) gerekir. Dig er mezheplerde
sabah eza nnn vakit girmeden okunabileceg i kabul edilmitir. u nku onlara
go re sabah namazn ilk vaktinde klmak efdaldir.
Eza n okuyacak kimselerin erkek, akll, takva sahibi olmalar gerekir. Ca-
hillerin, fa sklarn, ocuklarn ve kadnlarn eza n okumalar veya ka met getir-
meleri mekru htur. Eza n okuyan kimselerin abdestli olmalar gerekir; abdest-
siz okunan eza n geerli olmakla birlikte bo yle yapmak mekru htur.
Eza n ve ka met vakit namazlarnda su nnettir. Eza n ve ka met vaktin de g il,
namazn su nnetidir.
Eza n okunurken her cu mle arasnda biraz bekleme yaplr ve ikinci cu mle-
lerde ses biraz daha yu kseltilir. Buna teressl veya irtisl denilir. Ka met ise
duraklama yapmakszn ser okunur. Buna da hadr denilir.
MMET
mamla Ehil Olma Sralamas: Ca hil kiinin, go steriinin (mr) ve
ilim sahibi bile olsa fa sk yani bu yu k gu nah ileyen veya ku u k gu nahta srar
eden kiinin ima m olmas mekru h go ru lmu tu r.
NAMAZ / 51
Daha u stu n bir kimse bulundug u takdirde go zu go rmeyenin ima meti de
mekru htur.
mama Uymann Geerlilik artlar: Cemaatle namaz klnrken ima ma
uymaya iktida , ima ma uyan kimseye de mukted denilir. Bir kimsenin ima ma
uymasnn fkhen geerli (sah h) olabilmesi iin baz artlar aranr.
Mukted namaza dururken hem namaz klmaya hem de ima ma uy maya
niyet etmelidir.
Mukted ima mdan geride durup, hizasna veya o nu ne gememelidir.
Klnan namazn nevi itibariyle ima m mukted den aag olmamaldr.
Na file klan mukted , farz klmakta olan ima ma uyabildig i halde, farz namaz
klan (mu fteriz) mukted , na file namaz klan (mu teneffil) ima ma uyamaz.
Hanef lere ve Ma lik lere go re bo yledir. Fakat a fi lere ve Hanbel lere go re
farz klan kii, na file klana uyabilir. Bunlarn gerekelerinden birisi Mua zn
Hz. Peygamberin arkasnda yats namazn kldktan sonra, gidip kendi kav-
mine yats namazn kldrdg na ilikin riva yettir. a fi lere go re bir vak tin
farz namazn klm olan kimse, yeniden bakalarna ayn vakit iin ima mlk
yapabilir. Kendi kldg na file olur.
Do rt rekatl bir farzn kaza s iin tekil edilen cemaatte ima m yolcu,
mukted muk m olursa, ima m mukted den durumca daha aag olmu olur.
o yle ki; iktida , ya ilk iki ya son iki rekatta olacaktr. Birinci kka go re kade
hususunda, ikinci kka go re kraat hususunda, farz klan na file klana iktida
etmi olur.
mam ve mukted , ayn farz klyor olmaldr. Mesela biri o g le nama znn
farzn kaza ediyor, o teki ikindi namaznn farzn eda ediyor ise veya birisi
bugu nu n o g le namazn, dig eri du nu n o g le namazn kaza ediyor ise birbirle-
rine uyamazlar.
mam, la hik veya mesbu k olmamaldr. Yani bir kimse, ima ma o g le nama-
znn son rekatnda uymu olsa ve ima m sela m verdikten sonra geri kalan u
rekat tamamlarken, bu durumdan habersiz birisi gelip kendi ba na farz kl-
dg n zannederek ona uysa sah h olmaz. ktida nn sah h olmas iin ima mn
ima mlk yapmaya niyet etmesi art olmadg iin tek bana farz namaz kldg
bilinen bir kiiye gidip iktida edilebilir. kii kendisine uyuldug unu ister far-
ketsin ister farketmesin durum deg imez. Kendine iktida edildig ini farkeder-
se sesini biraz yu kseltmesi uygun olur. Farz klmakta ol dug unu belli etmek
iin intikal tekb rlerini yu ksek sesle almasnda yarar vardr.
52 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
mam ile mukted arasnda kadn saff bulunursa iktida sah h olmaz.
mam ile mukted arasndaki mesa fenin ma kul uzaklkta olmas gere kir.
Aksi takdirde mesela aralarnda bir rmak veya yol bulunmas gibi, ar uzak-
lkta iktida sah h olmaz.
Farz dndaki namazlar binek u zerinde klnabildig i gibi cemaatle de kl-
nabilir. Farz olmayan bir namaz cemaatle klnacaksa, birinin binek u ze rinde
o tekinin yaya olmas veya farkl bineklerde olmas durumunda iktida sah h
olmaz.
mamn intikal tekb rlerini duymaya engel olacak bir perde, duvar bulun-
mamaldr. Aradaki duvar, hoparlo r ve aradaki aktarclar sayesinde ima mn
intikallerinden haberdar olmay engellemiyorsa bu takdirde iktida konusun-
da herhangi bir problem olmaz.
Bir kimse baka mezhepten birine uyabilir. nun kendi mezhebindeki
artlara aykr bir davran iinde bulunup bulunmadg n aratrmas gerek-
mez. lag an durum budur. Fakat uydug u kiide, kendi mezhebine go re abdes-
ti bozan bir durumun ortaya ktg n bilen kiinin o ima ma uymas sah h ol-
maz. Mesela a fi bir ima mn elinin kanadg n go ren, daha sonra onun gidip
abdest tazelemedig ini de yak nen bilen kiinin o ima ma uymas sah h olmaz.
u nku kan akmas a fi mezhebine go re abdesti bozmaz, fakat Hanef mezhe-
bine go re bozar. Bu durumu kesin olarak go ru p bildikten sonra, ona uymas
sah h olmaz. Uyacak kii bu durumu yak nen bilmiyorsa, tahmine go re dav-
ranmayp uyabilir. sterse uyulan kii, Hanef mezhebine go re abdesti bozan
bir ey yapm olsun.
Ma lik ve Hanbel mezheplerine go re ima mn namaz -kendi mezhebine
go re- sah h olursa baka mezhepten olan ve ona uyarak namaz klan cemaa-
tin de namaz -kendi mezheplerine uymasa bile- sah h olur.
Abdestli kiinin teyemmu mlu ye; abdest uzuvlarn ykam olan kiinin,
mesela mest u zerine veya sarg u zerine meshetmi olan kiiye; ayakta du-
rann oturan kiiye iktida s da, bunun tersine bir iktida da sah htir. Na file k-
lan farz klana uyabilir, fakat aksi sah h deg ildir. ma ile namaz klan kiiye,
kendi durumunda olanlar uyabilirler.
Muk m ile sefer nin (yolcu) cemaatle namaz klmalar ca iz olup muk min
ima m olmas daha uygundur. Yolcunun ima m olmas ha linde, kendisinin sefer
oldug unu so ylemesi art olmamakla birlikte, onlarn yanlmamalar iin o n-
ceden duyurmas iyi olur.
NAMAZ / 53
Tilvet Secdesi: Tila vet secdesi yapmak, Hanef lere go re va cip, dig er u
mezhebe go re ise su nnettir. Bu secde yaplrken kadnlarla ayn hiza da durul-
mu olmas problem tekil etmez. Fakat herkes istedig i gibi, bulundug u yerde
tek tek de secde yapabilir.
Muhzt: Bir kadn, erkek saflar arasnda namaz klacak olsa kadnn iki
yanndaki birer erkeg in ve kadnn tam arkasndaki bir erkeg in namaz bozu-
lur. a fi ise kadnn erkek hiza snda namaza durmasnn erkeg in namazna
zarar vermeyeceg i go ru u ndedir.
Cemaatle Namaz Klmann db: g le veya cuma namaznn su nneti-
ne baladktan sonra cemaatin farza durmas veya hat bin minbere kmas
ha linde iki rekat tamamlannca se la m verilir. Ma lik , a fi ve Hanbel ler ce-
maatle klnan farzn karlmasn dan endie edildig i takdirde na file namazn
hemen kesilebileceg ini so yle milerdir. Hanef lere go re yalnzca bir rekat ka-
racag n tahmin eden kimse namaz kesmeyip iki rekat klarak sela m verir;
u u ncu rekata balam olan kimse de ayn artla do rt rekat tamamlar.
Do rt rekatl bir farz namaz tek bana klmakta olan kimse, cemaatle na-
maz iin ka met getirildig inde henu z bir rekat tamamlamamsa hemen na-
mazn keserek cemaate katlmaldr; birinci rekatn secdesini yapmsa, bu
takdirde ikinci rekat tamamladktan sonra sela m vermek su retiyle na mazn
keserek cemaate katlr.
Cemaatle Namaza likin Baz Meseleler: mam; bayram tekb rlerini,
birinci oturuu, tila vet ve sehiv secdesini ve kunut dua sn okumay terkeder-
se ona uyanlar da terkeder.
Namazn aslnda bulunmayan bir hususta mukted ima ma uymaz. Mesela
ima m, namazda fazladan bir secde daha yapsa veya son oturuu yaptk-
tan sonra sela m verecek yerde sehven kalksa bu durumlarda mukted ona
mu ta baat etmez.
Eg er ima m son oturuu unutarak fazla bir rekata kalkarsa, mukted bir
mu ddet bekler ve su bha nallah diyerek ima m uyarmaya alr. mam du-
rumu farkedip hemen oturursa ne a la ; beraberce sela m verip sehiv secdesi
yaparlar. Bo yle bir durumda, mukted ima m beklemeyerek kendi kendine
sela m veremez. u nku iktida durumunda iken kendi bana hareket etmi
olaca g ndan kldg namazn farzlg n iptal etmi olur. Eg er ima m son oturu-
tan sonra sehven yaptg kya m secde ile tamamlayacak olursa, bu durumda
ima mn ve mukted nin namaz (son oturu terk edildig i iin) fa sid olur.
54 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Mukted son oturuta, Tahiyya t okuduktan sonra, ima mn sela mn bek-
lemeden sela m verebilir. Fakat bu davran, va cip olan mu ta baat terketmek
anlamna geldig i iin bo yle yapmas mekru h olur.
MAMA UYANIN HALLER
Namaz yalnz klana mnferid, ima ma uyarak klana mukted denilir.
mama uyan kii (mukted ) iin u ayr durum so z konusu olabilir. mama
uyan kii ya mdrk ya lhik ya da mesbktur.
Mdrk: Namaz tamamen ima mla birlikte klan kimseye denir.
Bir kimse tek bana bir farz namaz klmaya baladktan sonra, bulun-
dug u yerde o farz cemaatle klnmaya balansa, tek bana klan eg er henu z
secdeye varmam ise namaz hemen keserek ima ma uyar. Cemaate muha-
lefet go ru ntu su vermemek iin bo yle davranmas mu steha p saylmtr. Bu
durumda sela m vermesine gerek yoktur. Edeben sag tarafa sela m vermesi
uygun olur diyen de vardr. Tek bana kldg namazda secdeye varm ise
baklr: Eg er kldg namaz sabah ve akam namaz ise yine brakr ve ima ma
uyar. Fakat bunlarn ikinci rekat iin secdeye varm ise, artk b rakmayp
namaz kendisi tamamlar ve sela m verdikten sonra cemaat devam ediyor bile
olsa ima ma uymaz. u nku ima ma uymas ha linde, ima mla bir likte klacag
namaz na file hu kmu nde olacaktr. Ha lbuki sabah namaznn farzndan sonra
na file klnamadg gibi, u rekatl bir namaz da na file ola rak klnamaz. Eg er
baladg ve ilk rekatn secdesine vardg namaz o g le, ikindi ve yats namaz
gibi do rt rekatl bir farz ise, bu takdirde kldg bir rekata bir rekat daha
ila ve eder, teehhu tte bulunur, sela m verip ima ma uyar. Kendisinin kldg iki
rekat namaz na file olmu olur.
Bo yle bir namazn u u ncu rekatnda bulunup da henu z secdesine var-
mam ise, hemen ayakta veya oturarak sela m verip namazdan kar, ima ma
uyar, tek bana kldg iki rekat, na file olmu olur. Fakat bu nama zn u u ncu
rekatnn secdesini de yapm bulunursa, artk bunu tamamlar, farz yerine
getirmi olur. Ancak bu namaz o g le veya yats namaz olursa tek bana kl-
dg bu farzdan sonra ima ma yine uyabilir. mamla klacag namaz na file olur.
Fakat bu durumda ikindi namaz olursa ima ma uyamaz. u nku ikindi nama-
zndan sonra na file namaz klmak mekru htur.
Na file bir namaza balam olan kimse, yannda cemaatle namaza balansa,
bu na fileyi iki rekat olmak u zere klar, bundan sonra sela m verip cemaate ka-
NAMAZ / 55
tlr. U u ncu rekata kalkm ise, onu da do rdu ncu rekat ile ta mamlamadka
namazn kesmez. Ancak na file namaza balayan kimse, klnmaya balanan
bir cena ze namazn karmaktan korkarsa, na file na maz hemen brakr,
cena ze namaz iin ima ma uyar, sonra na fileyi kaza eder. u nku cena ze na-
maznn tela fi imka n yoktur.
Lhik: mamla birlikte namaza balamasna rag men, namaz esnasnda
bana gelen bir durum sebebiyle namaza ara vermek zorunda kalan ve bu
sebeple namazn bir ksmn ima mla birlikte klamayan kimseye denir.
Sefer bir ima ma uyan muk m bir kimse de kendisinin tamamladg ksm-
larda, la hik gibidir.
Mesbk: mama namazn banda deg il, birinci rekatn ru ku undan sonra,
ikinci, u u ncu veya do rdu ncu rekatlarda uyan kimseye mesbk denir.
Ebu Hanifeye go re, tek bana namaz klan kimse ter k tekb rleri ile yu -
ku mlu olmadg halde, mesbu k kurba n bayramnda ter k tekb rlerini ima m
ile birlikte alr, daha sonra ayag a kalkp kardg rekatlar tamamlar.
mam sela m vermeden o nce Tahiyya t okuyup bitirmi olan mesbu k, is-
terse kelime-i eha deti tekrar eder, baka bir go ru e go re ise susar. En dog ru-
su Tahiyya t yava yava okumaktr.
mam do rdu ncu rekatta oturup yanllkla beinci rekata kalksa,
mesbu kun namaz bu kya m ile fa sit olur. Fakat do rdu ncu rekatta oturma-
dan beinci rekata kalkm ise, secdeye varmadka mesbu kun namaz bo-
zulmaz.
SEHV SECDES
Hanef lere go re va ciptir. Ma lik ve a fi lere go re sehiv secdesi namazn
su nnetlerinden bir veya birkann terkedilmesi durumunda yapldg iin,
sehiv secdesi yapmak su nnettir. Hanbel lere go re ise sehiv secdesi duruma
go re ba zen va cip, ba zen su nnet, ba zen da muba h olur.
Sehiv Secdesinin Yapl Biimi: Son oturuta, sehiv secdesi o ncesinde
her iki tarafa sela m verileceg i go ru u , Ebu Han fe ve Ebu Yu sufa aittir. mam
Muhammede go re ise, sadece sag yanna sela m verdikten sonra sehiv sec-
desini yapar. a fi ve Ahmed b. Hanbele go re sehiv secdesi sela mdan hemen
o nce yaplr.
56 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Za hir riva yette a fi ile Hanef ima mlar arasndaki go ru ayrlg nn faz let
ve evleviyyet bakmndan oldug u so ylenirken, neva dir kitaplarnda bu go ru
ayrlg nn ca izlik (ceva z) noktasnda oldug u so ylenmektedir. Go ru ayrlg -
nn faz let noktasnda olmas durumunda, Hanef ima mlara go re se hiv sec-
desini sela mdan sonra a fi ye go re ise sela mdan o nce yapmak daha uygun
ve faz letlidir (evla ). Fakat go ru ayrlg nn ceva z noktasnda olmas duru-
munda ise, Hanef ima mlara go re sehiv secdesini sela mdan sonra yap mak
gerekir, sela mdan o nce yaplmas ca iz deg ildir. Sehiv secdesi sela mdan o nce
yaplacak olursa, sela mdan sonra secdelerin tekrarlanmas gerekir. a fi ye
go re ise sehiv secdesi sela mdan o nce yaplmaldr, sela mdan sonra yaplrsa,
sehiv secdesi geersiz saylr.
mam Ma like go re ise, sehiv secdesi namazda ziya de bir fiil ilemek yu -
zu nden yaplacaksa sela mdan sonra, bir noksanlk yu zu nden yaplacaksa
sela mdan o nce yaplr. Hem bir fazlalk hem de bir eksiklik yu zu nden yapla-
caksa, bu durumda sehiv secdesi sela mdan o nce yaplr. Namazda noksanlk
yapmak, namaz iindeki bir mu ekked su nneti veya en az iki gayr-i mu ekked
su nneti terketmek durumunda olur. Namazda ziya de yapmak ise, namazn
cinsinden olsun veya olmasn namaz bozmayacak kadar az bir fiil ila ve et-
mek durumunda so z konusu olur. Mesela namazn ru ku nlerinden ru ku ve
secde gibi bir fiilin fazladan yaplmas namazda fazlalk yapmak olur.
Sehiv iin yaplacak iki secde va cip oldug u gibi, secdeden sonraki otu ruta
Tahiyya t okumak ve sela mla kmak da va ciptir. Sehiv secdesi yap mas gere-
ken kiinin, salava t dua sn (Salli ve Ba rik), namaz oturmasnda m yoksa se-
hiv secdesi oturmasnda m okuyacag konusunda iki go ru bulun maktadr.
Hanef fak hlerinden Kerh ye go re salava t dua s, sehiv secdesi kadesinde
okunur. Taha v ye go re ise, sela m bulunan her kadede, sala vat dua snn okun-
mas gerekir. Kerh nin go ru u daha sah h, Taha v nin go ru u ise daha ihtiyatl
go ru lmu tu r. Bir ksm a limlere go re, ima m hakknda Kerh nin go ru u evla dr;
u nku ima m tezce sela m verince halk ima mn sehiv secdesi yapacag n sezer
ve dikkatli davranr. Mu nferid hakknda ise Taha v nin go ru u evla dr.
Sehiv secdesi ima m iin ve tek bana namaz klan kii iin so z konusu dur.
mamn sehvi yani yanlmas, kendisi hakknda asa leten, kendisine uyan ce-
maat hakknda tebean sehiv secdesini gerektirir. mama uymu bu lunan kii
(mukted ), ima m sehiv secdesi yaptg nda onunla birlikte yapar, kendisi sehiv
secdesini gerektiren bir ey yapmsa bundan dolay sehiv secdesi yapmaz.
mam sehiv secdesini gerektiren bir ey yaptg halde sehiv secdesi yapmazsa
mukted de yapmaz.
NAMAZ / 57
Sehiv Secdesini Gerektiren Durumlar: Bilindig i gibi namazn kraat,
ru ku ve secde gibi farzlar, Fa tiha okumak ve ardndan baka bir su re eklemek
(zamm- su re), tert be ria yet etmek gibi va cipleri ve kadelerde salava t oku-
mak gibi su nnetleri bulunmaktadr. Na mazn tam ve mu kemmel olabilmesi
iin bunlarn hepsine ria yet etmek, namazn gereklerini tam ve yerli yerinde
yapmaya almak ve tam kalp huzuru iinde namaz klmaya o zen go stermek
gerekir. Bununla birlikte e itli nedenlerle bu artlara ria yetsizlik so z konusu
olabilir. Bu bakmdan ria yetsizlik so z konusu olabilecek fiilleri ve ria yetsizlik
durumunda ne ya plmak gerektig ini bilmek o nem arzeder.
Namazda terkedilmesi so z konusu olabilecek fiil; ya farz, ya va cip, ya da
su nnettir. Bunlardan her birinin terkedilmesinin hu kmu farkldr. imdi bun-
larn terkedilmesinin hu ku mlerini ayr ayr go re lim.
Namazn farzlarndan birinin terkedilmesi durumunda, bu farzn namaz
iinde tela fi (tedrik) edilmesi mu mku n ise, farz olan bu fiilin -namaz iinde-
kaza edilmesi gerekir. Kaza yoluyla tela finin mu mku n oldug u durumlarn her
birinde sehiv secdesi yapmak gerekir. Namaz iinde kaza yoluyla tela fi edil-
mesi mu mku n olmayan durumlarda, namazn farzlarndan birinin terkedil-
mesi sebebiyle oluan eksiklik sehiv secdesiyle giderilemez. Namaz fa sid olur
ve yeniden klnmas gerekir (Terkedilmi farzn namaz iinde kaza edilebile-
ceg i durumlar aag da go sterilmitir).
Namazn su nnetlerinden birinin veya birkann terkedilmesi durumun-
da bir ey yaplmaz. Su nnetler, namazn ru ku nlerinden olmadg iin terke-
dilmesi durumunda namazda bir eksiklik olmaz ve sehiv secdesi yap mak
gerekmez.
Namazn va ciplerinden birinin terkedilmesi ise sehiv secdesini gerektirir.
Sehiv secdesini gerektiren durumlar saylrken, farzn teh r edilmesi, va cibin
terk ve teh r edilmesi diye saylan u ayr durum esasnda bir tek duruma
ra cidir. o yle ki, namazn farzlarndan ve va ciplerinden her birini yerli yerin-
de, zamannda, hakkn vererek ve tert bini bozmadan yapmak va ciptir. Buna
go re, namazn farzlarndan veya va ciplerinden biri teh r edil dig i zaman na-
mazn va ciplerinden biri terkedilmi olacag ndan, sehiv sec desi yapmann
bir tek sebebi vardr, o da bir va cibin terkedilmesidir. Bu ba kmdan namazn
farzlarndan birini teh r etme, yani yaplmas gereken yer den geriye brak-
ma durumu da bir va cibin terkedilmesi anlamna gelmekte ve bu durumda
farzn teh ri ve va cibin terki yu zu nden sehiv secdesi yapmak gerekmektedir.
Yine namazn fiillerinden birini yeri deg ilken fazladan yap mak da va cibin
terki saylr.
58 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Namazn o nemini ve anlamn bilen ve bunu inanarak yerine getiren bir
kimsenin namazn va ciplerinden birini kasten terketmesi du u nu lemez. Bu-
nunla birlikte, fak hler, her tu rlu ihtimali go z o nu ne alarak va cibin kasten
terkedilmesinin hu kmu nu de belirlemilerdir. Buna go re, va cibin kasten yani
bilerek terkedilmesi ile sehven (yanlarak) terkedilmesinin hu kmu birbirin-
den farkldr. Bir va cip sehven terkolunmusa, sehiv secdesi gerekir. Va cibin
kasten terkolunmas ise isa et yani yakksz ve ko tu bir davran olmakla
birlikte, sehiv secdesi yapmay gerektirmez. Fakat bu ekilde klnan namaz
eksik olur. A limlerin birog u, yaptg iten piman oldug unun ve hatasn an-
ladg nn bir go stergesi olarak bu namaz ia de etmenin uygun olacag n so y-
lemilerdir. Bu uurda olmayan ve namaz asl amacyla bu tu nletiremeyen
kimse, va cibi kasten terk veya teh r etmise, bo yle birine de ia deyi teklif et-
mek ma nasz bulunmutur. Sehiv secdesini gerektiren bir eyi kasten i lemek
durumunda, kural olarak sehiv secdesi gerekmemekle birlikte bu ku ral iin
iki istisna getirilmitir: Birisi Fa tiha su resinin, dig eri birinci oturuun kasten
terkedilmesi durumudur. Yani Fa tiha y veya birinci oturuu gerek sehven ge-
rek kasten terketme durumunda sehiv secdesi va ciptir.
Sehiv Secdesi le lgili Dier Durumlar: Farz ve na file namazlar ile bay-
ram ve cuma namaznda sehiv secdesinin hu kmu kural olarak ayn olmakla
birlikte Hanef ler bayram ve cuma namazlarnda kalabalk cemaatin kargaa-
ya du mesini o nlemek iin, bu namazlarda sehiv secdesi yaplacak durumla-
r en aza indirmeye alm, og u durumda sehiv secdesinin terkedilmesini
daha uygun (evla ) go rmu lerdir.
mam, bayram namaznn tekb rlerinden bir veya ikisini terketse, sehiv
secdesi gerekir. Ebu Han feden bir riva yete go re, bayram namazlarnn bu tu n
tekb rlerinin terkedilmesi durumunda da sehiv secdesi yaplr.
mam olan kimse namazda gizli okunacak yerde aktan (cehr) veya ak tan
okunacak yerde gizlice okusa za hir riva yete go re bunun az veya ok ol masna
baklmakszn sehiv secdesi gerekir. Baz a limler bunu bir o lu ye bag lamaya
almlardr. Buna go re, Fa tiha nn tamamn veya bu yu k bir ksmn yahut
su reden u ksa a yet veya bir uzun a yeti, ksaca namaz sah h olacak miktar-
daki a yeti, gizli okunacak yerde aktan veya ak okunacak yerde giz liden
okumak durumunda sehiv secdesi gerekir. Gizli okunacak yerde Fa tiha nn
og u sehven aktan okunsa, geri kalan ksm gizli okunmaldr. Aktan okun-
mas gereken bir namazda Fa tiha ksmen gizliden okunup, aktan okunmas
gerektig i hatrlanrsa Fa tiha yeni batan aktan okunur.
mam mesela sabah namaznda Fa tiha y gizliden okuyup sonra bu du-
NAMAZ / 59
rumu farketse, Fa tiha y yeniden okumasna gerek yoktur. Ekleyeceg i su reyi
aktan okur.
mam tera v h namaznda gizli okusa, sehiv secdesi gerekir.
Bir kimse, aktan okunan namazn ilk iki rekatnda kraat etmese, son iki
rekatta aktan okur ve sehiv secdesi yapar.
Bir kimse gece namazn kaza ya braksa, gu ndu z ima m olarak kaza eder ken
sehven gizliden okusa, sehiv secdesi gerekir. Gu ndu z namazn kaza ya brakp
geceleyin ima m olarak kaza etse ve sehven aktan okusa yine sehiv secdesi
gerekir. Bir kimse geceleyin na file namaz kldrmak u zere bir toplu lug a ima m
olsa ve sehven gizliden okusa yahut gu ndu z na file namaz kl drmak u zere
ima m olup sehven aktan okusa (cehr) sehiv secdesi gerekir. Bunu kasten
yaparsa isa et etmi olur.
Terkedilmi Bir Farzn Namaz inde Kaza Yoluyla Tela fi Edilebileceg i Du-
rumlar:
a) Bir kimse iftita h tekb ri alarak namaza durup kya m da yerine getir-
dikten sonra kraat etmeden ru ku a varr da kraati unuttug unu ru ku da hatr-
larsa, unutulan bu kraatin kaza yoluyla tela fi edilmesi mu mku ndu r. Bu kii
ru ku ha linde iken Kura ndan bir a yet okursa, bu su retle terkettig i farz (ki bu
kraattir) tela fi etmi olur. Fakat kii kraat etmedig ini ru ku da iken deg il de
secdede iken hatrlayacak olursa artk unutulan kraatin namaz iinde kaza
yoluyla teda rik edilmesi mu mku n olmaz, namaz fa sid olur ve yeniden kln-
mas gerekir.
b) Bir kii iftita h tekb ri alp kya m ve kraatten sonra ru ku etmeden dog -
rudan secdeye inecek ve birinci secdede ru ku yapmadg n hatrlayacak olsa,
bunun da kaza yoluyla tela fi edilmesi mu mku ndu r. Bu kii hemen ayag a kal-
kar ve ru ku unu yapar. Bu yaptg ru ku , az o nce yaptg secdeyi iptal ettig i iin,
bu ru ku dan sonra yeniden iki secde yapar ve namaza devam eder. Ru ku yap-
madg n ikinci secdede hatrlayacak olursa, artk bunun te la f si mu mku n de-
g ildir. Namaz fa sid olur ve yeniden klmas gerekir.
c) Bir kimse do rt rekatl farz namazda son oturuu (kade-i a h re) unu-
tarak beinci rekata kalkar da beinci rekat klmakta iken son oturuu
yapmadg n hatrlarsa, bunu henu z secdeye varmadan hatrlamas ha linde
bunun tela fisi mu mku ndu r. Hemen oturur, Tahiyya t okur ve sela m verir, farz
olan oturuu geciktirdig i iin de sehiv secdesi yapar. Fakat beinci rekatn
secdesini yaptktan sonra hatrlayacak olursa o vakit kade-i a h renin tela f si
60 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
mu mku n deg ildir. Namaznn farzlg ba tl olur ve farz diye kldg be rekat
namaz na fileye do nu u r. Bir rekat daha klarak bu na fileyi altya tamamlar.
Farz tekrar klar.
Do rt rekatlk farz namazda, eg er kade-i a h re yapldktan sonra yanl-
lkla beinci rekata kalklacak olursa, bu fazla rekat secde ile tamamlanm
olsa dah namazn farzlg n iptal etmez. Fazladan klnan rekat tam bir na file
ha line getirmek iin ona bir rekat daha ila ve edilir. Sela m teh r edil dig i iin
de namazn sonunda sehiv secdesi yaplr.
Kaza yoluyla tela f nin mu mku n oldug u bu o rneklerin her birinde sehiv
secdesi yapmak gerekir. te yandan, bu o rnekler kiinin ru ku veya secde veya
kade-i a h reyi terketmesi durumlarna ilikindir. Kii iftita h tekb rini terket-
mise bunun kaza yoluyla tela fi edilmesi mu mku n olmaz; namaz ba tl olur.
Sehiv Secdesi Yaplmas Gereken Durumlar:
1) Rknn tekrar: Namazn ru ku nlerinden birini tekrar etmek veya bir
ru knu teh r etmek, mesela bir rekatta iki defa ru ku veya u defa secde yap-
mak durumunda, namaz klan kii ister ima m ister mu nferit olsun, sehiv sec-
desi gerekir. Birinci ve ikinci rekatlarda Fa tiha nn arka arkaya tekrar okun-
mas, ru ku da veya secdede veya teehhu t yerinde kraat edilmesi yani Kura n
okunmas da bo yledir. Namazn bir rekatnda farz olan kraat seh ven terke-
dilip ru ku a gidilse ve ru ku da hatrlansa, kya ma do nu lu p tekrar kraat yaplr
ve tekrar ru ku a gidilir. Ancak bu durumda bir rekatta iki ru ku yapldg iin
sehiv secdesi gerekir.
2) Takdm ve tehr: Namazn ru ku nlerinden birinin takd m veya teh r
edilmesi sehiv secdesini gerektirir. Mesela kraatten o nce ru ku etmek veya
oturacag yerde kya m etmek veya kya m edeceg i yerde oturmak veya ru ku
yerinde secde etmek veya secde edecek yerde ru ku etmek, ksaca bir fiili ba-
ka bir fiilin yerinde yapmak durumunda, namaz klan kii ister ima m ister
mu nferit olsun, sehiv secdesi gerekir. Unutulan secdenin sonradan hatrlana-
rak yaplmas ha linde de bu teh ri tela fi iin sehiv secdesi yaplr.
3) Ara verme: Bu genelde namaz iinde uzunca bir su re tereddu t ve du -
u nme eklinde olur. Uzunca bir mu ddet du u nme veya du u nmenin uzama-
s, ortalama olarak bir ru ku n eda edilecek kadar su renin, bir ru ku n veya bir
va cibi eda etmeksizin, bir ey yapmakszn geirilmesi demektir. Bu uzunca
du u nme, namaz klan kiiyi bir ru knu veya bir va cibi yerinde eda dan alkoy-
dug u iin sehiv secdesi gerekir. Bir ru knu n eda edildig i sradaki du u nme ise
sehiv secdesini gerektirmez.
NAMAZ / 61
Namaz klan kii kya mda iftita h tekb rini aldg nda u phe etse, uzunca
bir mu ddet du u ndu kten sonra, iftita h tekb rini alm oldug unu hatrlasa
veya Tekb r almadm diye yeniden tekb r aldktan sonra balangta tekb r
alm oldug unu hatrlasa sehiv secdesi gerekir.
Fa tiha dan sonra ne okuyacag n du u nu rken, namazn bir ru knu nu eda
edecek miktarda su ku t etmi olsa, sehiv secdesi yapar.
U rekat m do rt rekat m klndg nda tereddu t edilerek du u nu lse veya
Fa tiha okunduktan sonra hangi su renin okunulacag du u nu lse, yine sehiv
secdesi gerekir. u nku bu durumlarda du u nmenin uzamas sebebiyle va cip
teh r edilmi olmaktadr.
4) Kraat eksiklii veya fazlal: Bir kimse Fa tiha su resini hi okumasa
veya bu yu k bir ksmn okumasa, ya da Fa tiha dan sonra su re komasa sehiv
secdesi gerekir.
Fa tiha y okuyup, arkasndan baka bir su re okumadan Fa tiha y ikinci kez
okuyacak olsa, sehiv secdesi yapmaldr. Fakat Fa tiha y su reden sonra ikinci
kez okusa, sah h go ru e go re sehiv secdesi gerekmez. Fa tiha y son iki rekatta
iki kere okumas durumunda da ittifakla sehiv secdesi gerekmez.
Bir kimse, do rt rekat farzn ilk iki rekatnda bir ey okumasa, sonra bunu
hatrlasa, son iki rekatta hem Fa tiha okur, hem su re koar ve sela m dan sonra
sehiv secdesi yapar.
Bir kimse birinci veya ikinci rekatta Fa tiha nn devamnda su re okuma-
sa, ru ku da iken veya ru ku dan ban kaldrdktan sonra secdeden o nce bunu
hatrlarsa, kya ma avdet eder, yani ayag a kalkar ve su reyi okur, sonra tekrar
ru ku eder. Namazn sonunda da sehiv secdesi yapar. Kya ma do nu p kraat et-
tikten sonra ru ku u yeniden yapmazsa namaz bozulur. u nku su re okumakla,
o nce yaptg ru ku iptal edilmi olur.
Do rt veya u rekatl farzlarn ilk iki rekatnda Fa tiha dan sonra birer su re
okunmamsa, bu su re u u ncu ve do rdu ncu rekatlarda Fa tiha dan sonra ek-
lenir. Eg er bu namaz cemaatle klnan bir akam veya yats namaz ise, u u ncu
ve do rdu ncu rekatlarda hem Fa tiha ve hem de eklenecek su re aktan oku-
nur. Fa tiha nn deg il de sadece su renin aktan okunacag n so yleyen de var-
dr. Ebu Yu sufa go re ikisi de gizli okunur. u nku son rekatlarda gizli okumak
su nnettir. Ebu Yu suftan dig er riva yete go re ise, yeri getig i iin artk bu su re
hi okunmaz. Hangi go ru alnrsa alnsn hep sine go re de sehiv secdesi yap-
mak gerekir.
62 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Namazda Fa tiha dan o nce sehven baka bir su re okunsa, Fa tiha okunup ar-
dndan su re yeniden okunur, namazn sonunda sehiv secdesi yaplr. Bu tert p
noksan ru ku ha linde bile hatrlansa, dog rulup srasnca yeniden okunmal-
dr. Bu ekildeki bir yanlma pek na dir vuku buldug u iin, az veya ok olma-
sna baklmaz, Fa tiha dan o nce bir tek harf bile okunsa, yeni ba tan okuyup
sehiv secdesi yaplr.
Bir kimse Fa tiha okuyup okumadg nda tereddu t etse, henu z baka bir
su re okumamsa Fa tiha y okur. Fakat baka bir su re okumusa artk Fa tiha y
okumaz. u nku su renin Fa tiha dan o nce okunmu olma ihtimali daha ag r ba-
sar. Bununla birlikte kendisinin bu hususta ag r basan bir kanaati varsa, o
kanaatine go re davranmaldr.
Bir kimse vitirde Kunut dua sn okumadg n ru ku dan sonra anlasa, secde-
den o nce veya sonra olmas farketmez, do nu p Kunut dua s okumaz; namazn
sonunda sehiv secdesi yapar. Kunut okumadg n ru ku esnasnda hatrlasa sa-
h h olan riva yete go re do nu p Kunut okumas gerekmez. ster do nu p Kunut
okusun, isterse do nmeyip namazna devam etsin, sehiv secdesi gerekir.
Kunut tekb rinin terkinden dolay sehiv secdesi gerekip gerekmedig i ko-
nusunda ima mlardan riva yet olmadg iin kimi a limler Kunut tekb rinin ter-
kedilmesi durumunda sehiv secdesi gerekmedig ini, kimileri de bayram na-
mazna kyasla sehiv secdesi gerekeceg ini so ylemilerdir.
Vitir klan kimse, u u ncu rekatta Fa tiha ve su re okumadan Kunut oku yup
ru ku a varsa ve Fa tiha ile su re okumadg n bu esnada hatrlasa kya ma do ne-
rek Fa tiha ve su re okur.
Kya mda iken Fatiha dan sonra ve su reden o nce teehhu t okusa, va cip olan
zamm- su reyi geciktirdig i iin sehiv secdesi yapmas gerekir.
Do rt rekat farzn son iki rekatnda Fatiha dan sonra su re okusa, tercih
edilen go ru e go re, sehiv secdesi gerekmez.
Farz namazlarn u u ncu ve do rdu ncu rekatlarnda kasten Fa tiha veya ba-
ka bir su re okumakszn su ku t edilmesi, ko tu bir davran (iset) olmakla bir-
likte sehiv secdesini gerektirmez. Fakat farzn u u ncu ve do rdu ncu rekatnda
sehven su ku t edilmise, Ebu Han feye go re sehiv secdesi gerekir.
Mu nferit olarak namaz klan kiinin aktan veya gizliden okumasndan do-
lay, za hir riva yete go re sehiv secdesi gerekmez. u var ki gizli okunmas gere-
ken bir yerde mesela o g le namaznda kasten aktan okursa isa et etmi olur.
Mu nferidin gu ndu z klnan na file namazlarda aktan okumas da mekru htur.
NAMAZ / 63
5) Secde ve rkda hata: Ru ku ve secdeyi du zgu n, yani tad l-i erka na
uygun olarak yapmayan kii, sehiv secdesi yapmaldr. Ru ku un tad l edil mesi
yani du zgu n yaplmasnn o lu su , ru ku da uzuvlar sa kin oluncaya deg in du-
rup geri dog rulup kalktg vakitte uzuvlar sa kin oluncaya deg in durmaktr.
Secdenin tad l edilmesinin o lu su ise, secdede uzuvlar sa kin oluncaya deg in
durup geri ban kaldrdg vakit uzuvlar sa kin olunca oturup sonra ikinci
secdeye varmaktr. Tad l terkolunmakla sehiv secdesinin va cip olacag go ru -
u Kerh ye aittir. Cu rca n ye go re ise sehiv secdesi la zm olmaz. Ebu Yu suf ve
a fi ye go re tad l-i erka nn farz oldug u, dolaysyla terkedilmesi durumunda
namazn fa sid olacag da dikkate alnarak tad l-i erka n konusunda titiz dav-
ranmal, her bir ru knu du zgu n yapmaya ihtima m go stermelidir.
Bir kimse birinci veya ikinci rekatta bir secdeyi yapmadg n namaz ta-
mamladg srada hatrlasa namaz fa sid olmaz, terkettig i secdeyi yapar,
tert bi terkettig i iin sehiv secdesi yapar.
6) Kadede hata: Bir kimse kade-i a h reyi unutup baka bir rekat kl-
maya kalkarsa, secde etmedig i mu ddete oturup sonra sehiv secdesi yapa r,
eg er secdeden sonra hatrlarsa, o kiinin farz diye kldg namaz na fileye do -
nu u r.
Kii farz namazda birinci oturuu unutup kya ma yo nelse de sonra hatr-
lasa, eg er oturmaya yakn ise oturur. Bu durumda kimileri sehiv secdesi ge-
rekir demilerse de, sah h go ru e go re bu durumda sehiv secdesi yapl maz.
Eg er kya ma yakn ise, oturmayp namazna devam eder ve va cip olan birinci
oturuu terkettig i iin namazn sonunda sehiv secdesi yapar. Eg er kii tam
ayag a kalktktan sonra birinci oturuu yapmadg n hatrlayp geri oturacak
olursa namaz fa sid olur. u nku bu takdirde farz olan kya m bozul mu, nama-
zn tert bi tamamen deg itirilmi olur. Bu so ylenenler, farz na maza go redir.
Na file namazda ise, her ha lu ka rda oturmak gerekir. Mesela herhangi bir su n-
net namazda, ikinci rekatn sonunda oturulup Tahiyya t okunmadg u u ncu
rekatta hatrlanacak olursa, u u ncu rekatn secdesine varlmadg su rece
hemen oturulur. Namazn sonunda sehiv secdesi yaplr.
Bir kimse do rt rekat na fileyi birinci oturuu terkederek klsa, namaz fa sid
olmaz. Sehiv secdesi va cip olur.
7) Tahiyyt terk: Birinci veya ikinci oturuta Tahiyya t okumak terkedil-
se sehiv secdesi la zm olur. u nku va cibin terki so z konusudur.
Birinci oturuta teehhu tten sonra Allahu mme salli ala Muhammed den-
se sehiv secdesi la zm olur. Kimilerine go re de ve ala a l-i Muhammed den-
64 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
medike sehiv secdesi gerekmez. Ebu Han feye go re ilk oturuta teehhu t
u zerine bir harf dah eklenecek olursa sehiv secdesi la zm olur. Kimileri de,
birinci oturuta teehhu t u zerine ziya de, bir ru ku n eda edecek miktar olma-
dka sehiv secdesi gerekmez, sah h olan da budur demilerdir.
Namazda Tahiyya t, salava t ve zikirlerin aktan okunmas sehiv secde sini
gerektirmez.
Birinci oturuta ima m teehhu du tezce bitirip u u ncu rekata kalkarsa,
mukted teehhu du tamamlamadan ima ma uymak iin teehhu du n bir ks mn
terketmemeli; teehhu du okuyuncaya deg in ima ma uymay geciktirmelidir.
Birinci oturuta teehhu d tekrar okunsa, sehiv secdesi gerekir; son oturuta
teehhu d ikinci kez okunsa sehiv secdesi gerekmez; u do rt defa okunacak olsa
o vakit sehven uzunca bir su re beklenmi olur ve sehiv secdesi va cip ha le gelir.
8) g le namaznn ilk oturuunda namaz tamamladm zannyla sela m
verdikten sonra henu z iki rekat klm oldug unu, geriye iki rekat kaldg n
anlayan kii, kalkp namazn tamamlar, sonra sehiv secdesi yapar.
Namazdan ktm zannyla bir kimse sela m vermeyi unutarak kadeyi uzat-
sa, sonra namazdan henu z kmam oldug unu anlasa hemen sela m verir ve
sehiv secdesi yapar.
9) Sehiv secdesi yaparken, sehiv secdesi gerektirecek bir i yaplsa tesel-
su le du me ihtimaline binaen, artk ikinci bir sehiv secdesine gerek olmaz. Bu
bakmdan bir kimse ka kez yanlrsa yanlsn, kendisine va cip olan sa dece
bir kez sehiv secdesi yapmaktr.
10) mama sonradan yetien kimse unutarak ima mla birlikte sela m vere-
cek olsa sehiv secdesi gerekmez.
11) Sehiv secdesi yapmas gereken kii, bunu unutarak sela m verse, araya du n-
ya kela m da girmeden sehiv secdesi yapmas gerektig ini hatrlasa, mescidden
kmadka ve so z so ylemedike (biriyle konumadka) sehiv secdesi yapabilir.
12) Bir kimse o g le namazn U rekat m yoksa do rt rekat m kldm?
diye kukulanrsa; eg er bu kuku ilk kukusu ise namaz batan klar, bu ku-
ku ilk deg ilse biraz du u nu r, kanaatine go re davranr. Namaz yeniden klmas
gerekmez.
Mesela , sabah namazn klarken Bir rekat m yoksa iki rekat m kl dm?
diye u phe etse, biraz du u nu nce iki rekat kldg na kanaat getirirse oturur,
sela m verir ve sehiv secdesi yapar. Bir rekat kldg na kanaat geti rirse, bir
NAMAZ / 65
rekat daha klar oturur sela m verir ve sehiv secdesi yapar. Bir mi iki mi kl-
dg na kanaat getiremeyip kararsz kalsa, az olan ihtimali esas alr, bir rekat
daha ila ve eder ve namazn sonunda sehiv secdesi yapar.
Do rt rekatl bir namaza balayan kimse, kldg rekatn birinci rekat m,
ikinci rekat m oldug unda kukuya du u p, bir taraf tercih edemezse, kendi-
sini bir rekat klm sayar ve birinci saylan rekatn ikinci ve u u ncu saylan
rekatn da do rdu ncu rekat olma ihtimali bulundug u iin, her bir rekatn so-
nunda ihtiya ten teehhu t miktar oturur. Bu su retle do rt oturu yapm olur.
Bir kimse kldg rekatn ikinci mi yoksa u u ncu mu oldug u hususunda
kukuya du se, sah h go ru e go re, bu rekatn sonunda oturmaz. Bir taraf ter-
cih edemedig i takdirde bunu ikinci rekat sayar, geri kalan rekatlar tamam-
lar. Akam namaz ile vitir namaznn durumu farkldr. Bu kuku bunlardan
birinde ortaya karsa, oturmak gerekir. u nku kuku edilen rekatn u u ncu
rekat olma ihtimali bulunmaktadr. Kuku edilen rekatn ikinci rekat olma
ihtimaline bina en de teehhu tten sonra bir rekat daha ila ve edilir. Bunlarn
sonunda sehiv secdesi yaplr.
Do rt rekatl namazlarda, klnmakta olan rekatn do rdu ncu mu beinci mi
oldug unda ve sabah namaznda, klnan rekatn ikinci mi u u ncu mu oldu-
g unda ve u rekatl namazlarda, klnan rekatn u u ncu mu do rdu ncu mu
oldug unda kuku edilse, sonunda oturulur. Teehhu tten sonra kalklr, bir
rekat daha klnr. u nku bu rekatlarn fazla olma (yani beinci, u u ncu , do r-
du ncu olma) ihtimali vardr. la ve edilen bir rekat ile fazla olan ksm na file
olmu olur. Sonunda sehiv secdesi yaplr. Bu hu ku m, kukunun klnmakta
olan rekatn secdesinden o nce olmasna go redir. Eg er bu kuku, ilk secde
yapldktan sonra dog musa namaz ittifakla ba tl olur. u nku kuku duyu-
lan rekatn ziya de olup farz olan son oturuunun terkedilmi olmas muh-
temeldir. lk secde ha linde ise mam Muhammede go re namaz ba tl olmaz.
Namaz tamamladktan sonra va ki olan kukuya itibar edilmez. Mu minin
ha li lehine yorumlanp tamam klm oldug una hu kmedilir. Fakat zann- ga libi,
namaz eksik kldg yo nu nde ise bu takdirde ia de eder. mam Muhammede
go re, teehhu t okunduktan sonra va ki olan kukuya itibar edilmez.
13) Bir kimse g le namazn kldm m klmadm m? diye kuku duysa,
vakit iinde ise bu namaz klmak la zmdr, vakit kt ise bir ey gerekmez.
Ru ku veya secde yapp yapmadg nda kuku duyarsa, namaz iinde ise,
kuku duydug u eyi (ru ku veya secde) tekrar eder, namazdan ayrldktan
sonra ise bu kukuya itibar edilmez.
66 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
14) Mesbu k, yani cemaatle namaza sonradan katlan kimse ima m ile bir-
likte sehiv secdelerini yapar, isterse bu sehiv secdesini gerektiren i, kendisi-
nin uymasndan o nce gereklemi bulunsun.
Mesbu k, henu z ima m sela m vermeden ayag a kalkp kraatte hatta ru ku da
bulunduktan sonra ima m sela m verip sehiv secdesi yaparsa, mesbu k bu sec-
delere itirak eder. Bu ana kadar yapm oldug u kraat ve ru ku u ara dan kal-
kar, hi yaplmam gibi olur. mamn sela m vermesinden sonra kal kar, eksik
kalan rekatlarn tamamlar. Bununla birlikte mesbu k, ima mn sela mn bek-
lemeden ayag a kalktg nda, ima m sehiv secdesi yaparsa, mesbu k ona uyma-
dg takdirde namaz fa sid olmaz. Namazn tamamla ynca bu sehiv secdesini
kendisi yapar. Ayrca eg er mesbu k secdeye var dktan sonra ima m sehiv sec-
desi yapacak olsa, mesbu k artk ona uyamaz, namazna devam eder ve nama-
zn sonunda sehiv secdesini kendisi yapar.
Mesbu kun, ima mdan sonra kendi bana klacag rekatlardan birinde se-
hiv etmesi durumunda sehiv secdesi yapmas gerekir. Daha o nce ima mla bir-
likte sehiv secdesi yapm olmas bunu deg itirmez.
Mesbu k, ima m ile birlikte sehven sela m verse bundan dolay sehiv sec desi
yapmas gerekmez. Fakat ima mn sela mndan sonra sela m verecek olsa, sehiv
secdesi gerekir. u nku birinci durumda mukted , ikinci durumda ise mu nfe-
rittir. Mukted ye kendi sehvinden dolay sehiv secdesi gerekmez.
15) Sehiv secdesi yapmakta olan veya sehiv secdesinin teehhu du nde
bulunan ima ma uymak ca izdir. Bu durumda ima ma uyan kii cemaate ye-
timi saylr. Ayn ekilde sehiv secdesinde namaz ha li devam ediyor oldu-
g u iin mesela ksalttg bir namazda u zerine sehiv secdesi gereken yolcu,
sehiv secdesini yaptktan sonra ika mete niyet eylese, kldg namaz do rde
tamamlar.
16) mamla cemaat arasnda ihtila f olursa ve mesela cemaat u kldn dese,
ima m da do rt kldg n so ylese; eg er ima mn do rt kldg na yak ni varsa, yani
do rt kldg ndan eminse, cemaatin so zu ne itibar edilmez. Eg er ima m do rt kl-
dg ndan emin deg ilse, so z cemaatindir. htila f cemaat arasnda olursa, bazs
do rt kld, bazs u kld derse, ima m hangi tarafta ise so z ima mndr, ima mla
birlikte bir kii dah olsa... Ama ima m eg er namaz ia de etse, cemaat de iktida
etse, yani ima mla birlikte namaza balasalar, iktida lar sah h olur. Zira eg er
ima mn so zu gerek ise, sonra kldklar na maz na file olur ve cemaat ima ma
na filede uymu olur. Eg er ima mn so zu yanl ise kldg namaz, vakit namaz
olur, farz olur.
NAMAZ / 67
REVTB SNNETLER
Vakit namazlaryla birlikte du zenli olarak klnan su nnetler.
a) Mekked Snnetler: Sabah, o g le, akam ve cuma namaznn su nnetle-
ri ile yatsnn son su n neti mu ekked su nnettir. Hz. Peygamber bunlar daima
klm, ender olarak terketmitir. Mu mku n olduka bunlara ria yet etmelidir.
a fi mezhebine go re mu ekked su nnetler, sabahn farzndan o nce iki, o g -
lenin farzndan o nce ve sonra ikier, akamn farzndan sonra iki ve yat snn
farzndan sonra iki olmak u zere toplam 10 rekattr. Cuma namaznn farzn-
dan o nce ve sonra klnan ikier rekat su nnet de mu ekked su nnettir.
b) Gayr-i Mekked Snnetler: kindi namaznn su nneti ile yats namaz-
nn ilk su nneti gayr-i mu ekkeddir. Peygamberimiz bunlar bazen klm bazen
terketmitir. Bun lar da klmaya almal, klmamay alkanlk ha line getir-
memelidir.
a fi mezhebine go re, o g lenin su nnetlerini do rder rekat klmak, ikindi-
nin farzndan o nce do rt rekat, akamn farzndan o nce iki rekat namaz kl-
mak gayr-i mu ekked su nnet saylmtr. Cuma namaznn su nnetlerini do rder
rekat olarak klmak da bo yledir. Hanef lerden farkl olarak a fi lerde, yats-
nn farzndan o nce do rt rekat su nnet yoktur, buna muka bil yine Hanef lerin
tersine olarak akam namazndan o nce iki rekat su nnet vardr.
Balanm na file namazn tamamlanmas gerekir. Balanm na file na maz
herhangi bir nedenle bozulacak olursa kaza edilmesi Hanef lere go re va cip,
Ma lik lere go re farzdr. a fi lere go re ise bozulan na file namazn kaza edil-
mesi gerekmez.
Mekru h vakitler dnda olmak u zere gece-gu ndu z istenilen vakitte na file
namaz klnabilir. Na file namazlarn evde klnmas daha faz letlidir.
Na file namazlarn bu tu n rekatlarnda kraat farzdr. a fi lere go re
na file namazlarda iki rekatta bir sela m vermek su nnet iken, Hanef lere
go re iki veya do rt rekatta bir sela m verilebilir. Gu ndu z klnan na filelerde
do rt, gece klnan na filelerde sekiz rekattan fazlasn tek sela m ile klmak
mekru htur.
Dig er do rt rekatl na filelerden farkl olarak ikindinin su nneti ile yatsnn
ilk su nnetinin birinci oturuunda Tahiyya ttan sonra Salli-Ba rik ve ayag a kal-
knca namaza yeni balyormu gibi Su bha neke okunur.
Hanef mezhebine go re, o g le ve yatsnn son su nnetlerine iki rekat daha
68 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ila ve edilerek do rder rekat klmak ve akam namaznn su nnetini alt rekat
olarak (evvbn) klmak mendu p saylmtr.
Tervh Namaz: Tera v h, su nnet-i mu ekkededir. Kadn ve erkek iin oru-
cun deg il rama zan aynn su nnetidir. Teheccu t namaz 12 rekat gemedig i
halde, tera v h namaz yirmi rekattr. Yats namaz klndktan sonra ve vitir-
den o nce kl nr.
Tera v h namaz konusunda saha be uygulamasna gelince; Hz. Peygamberin
vefa tndan sonra Ebu Bekir ve ksmen de mer do neminde tera v h nama-
z mu nferiden, yani cemaat olmakszn klnmaktayd. Bir ramazan gecesi
mer mescide ktg nda, halkn dag nk bir ekilde tera v h namaz kldg n
go rmu ve dag nk bir ekilde klmak yerine insanlar bir ima mn arkasnda
toplayp tera v h namaznn cemaatle daha derli toplu ve du zenli bir ekilde
klnmasnn uygun olacag n du u nmu ve ertesi gu n U bey b. Ka b tera v h
ima m tayin etmitir.
Revtib snnetler dndaki na file namazlar ise snen-i regib adn alr.
Teheccu t namaz, kuluk namaz, evva b n namaz, tahiyyetu l-mescid, ksf
ve hsf namazlar (Gu ne ve Ay tutulmas esnasnda namaz) gibi.
NAMAZLA LGL BAZI MESELELER
Hasta; bir ekilde farz namaz klmaya gu yetirememise, akl banda
oldug u su rece geirdig i namazlar beten ok deg ilse, sag lg na kavutug u
zaman kaza eder. Sag lg na kavuamaz ise bu durumda kimi a limlere go re
ska t etmeleri iin va rislerine vasiyet eder. Akl banda deg ilse yahut kar-
dg namazlar beten fazla ise shhatine kavutug u zaman onlar kaza et mesi
gerekmez.
Hanef lerin og unlug u nun kabu lu ne go re yolculuk, orta bir yu ru yu le u
gu nlu k bir mesafeden ibarettir. Denizde ise mu tedil bir havada yelkenli bir
gemi ile on sekiz saat su recek bir mesafe sefer sresi saylmtr. Hanef ler
dndaki og unlug a go re, namazlarn ksaltlmasn muba h klan yolculuk,
ortalama iki gu nlu k yolculuk veya ag r yu kle ve yaya olarak iki konaklk me-
safedir.
Kasr: Namazn ksaltlmas,
Cem: ki namazn bir vakitte klnmas.
Seferliin Hkmleri: Kasru s-sala t. Hanef ler, namazlarn ksaltlmas
NAMAZ / 69
hu kmu nu n ruhsat deg il bir az met hu kmu oldug unu ileri su rerek bu konuda
yolcuya tercih hakk tanima m ve ksaltmann va cip oldug unu so ylemilerdir.
Sefer olan kii, a yet birinci teehhu du terketmi veya ilk iki rekatta kraatte
bulunmam ise farz eda etmi olmaz. Bu go ru u n bir devam olarak, seferde
iken kaza ya kalan do rt rekatlk namazlarn normal duruma do nu ldu g u nde
yine ikier rekat olarak klnmas gerektig i so ylenmitir.
Ma lik lere go re, seferde namaz ksaltarak klmak mu ekked su nnettir.
a fi ve Hanbel lere go re ise yolculukta namazlar ksaltarak klmak bir ruh-
sat olup, kullanp kullanmamak kiinin tercihine braklmtr.
Sefer kimse bir beldede on be gu n ve daha fazla kalmaya niyet edince
muk m olur ve artk namazlarn tam klar. Eg er on be gu nden az kalmaya
niyet ederse sefer lig i devam eder. a fi ve Ma lik lere go re ise, yolcu bir yerde
do rt gu n kalmaya niyet ederse namazlarn tam klar. Hanbel lere go re do rt
gu nden fazla veya yirmi vakitten fazla kalmaya niyet ederse na mazlarn tam
klar.
Namaz cemaatle klndg nda muk m yolcuya, yolcu muk me uyabilir.
Muk m kii, sefer kiiye uymusa, sefer iki rekatn sonunda sela m verince,
muk m sela m vermeyip kalkar, namaz do rde tamamlar. Namazn ba tara fn
ima mla klm ve farz kraat yerine gelmi oldug u iin bu kii sag lam go ru -
e go re, namaz bakaca kraat etmeksizin tamamlar, yanlrsa secde etmez.
u nku bu muk m, la hik mesabesindedir. Yolcu, vakit iinde muk me uydug un-
da do rt rekatl bir farz namaz muk m gibi tam olarak klar.
a) Vatan- asl: Bir insann dog up bu yu du g u veya evlenip iinde yaa mak
istedig i veya iinde barnmay kastettig i yere vatan- asl denir. Vatan- asl den
baka yere i, go rev vb. sebeplerle veya yerlemek u zere go u lu nce, yeni yer
vatan- asl olur, eski yer bu vasfn kaybeder.
b) Vatan- ikmet: Bir kimsenin dog dug u, evlenip ailesini yerletirdig i
veya kendisi yerlemeye karar verdig i yer olmamak kaydyla, kiinin on be
gu nden fazla kalmak istedig i yere vatan- ika met denir.
c) Vatan- skn: Bir yolcunun on be gu nden az kalmay planladg yere
vatan- su kna denir.
Bir kimse doup yerletii veya karsnn yerletii yere varnca sefer ol-
maz. Sadece gidecei bu yer sefer mesafesi uzaklnda ise yolculuk esna snda
sefer olur.
70 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
K NAMAZI BR VAKTTE KILMAK (CEM)
A limler, hac zamannda Arafatta o g le ile ikindinin, o g le namaznn vak-
tinde birlikte klnmas (cem-i takdm) ve Mu zdelifede akam ile yatsnn,
yats namaznn vaktinde birlikte klnmas (cem-i tehr) konusunda go ru
birlig i etmilerdir. Bu iki yer dnda iki namaz cemederek birlikte klmann
ca iz olup olmadg nda ve cemetmeyi ca iz klan mazeretlerin neler oldug unda
farkl go ru ler o ne su rmu lerdir.
Hanef mezhebinde, hac zamannda Arafat ve Mu zdelifedeki cemin d-
nda, iki namazn bir vakitte cemedilmesi ca iz go ru lmez. Bununla birlikte
Hanef lere go re yolculuk, yag mur gibi cemi muba h klan mazeretlerin bu-
lunmas durumunda o yle bir cem uygulamas mu mku ndu r: Bir namaz (o g le
veya akam), dig er namazn (ikindi veya yats) vaktinin girmesine ya kn bir
zamana kadar geciktirilip, bu namazn klnmasndan sonra dig erinin vakti-
nin girmesi ve bu namazn da kendi vaktinde klnmas mu mku ndu r. Bu uygu-
lamada, bir namaz hemen dig erinin ardndan klndg iin buna ceml-fiil
ve ceml-muvsala denildig i gibi, bir namaz son vaktinde dig eri de ilk
vaktinde olmak u zere her namaz kendi vakti iinde klnm olacag iin buna
mnev cem ve ekl (sr) cem de denilir. Bu ekil deki cem, yukarda
tanm verilen gerek anlamda bir cem deg ildir. u nku bu uygulamada vakit
deg il, fiil birletirilmektedir.
Ebu Han fe, arefe gu nu Arafatta birlikte klnan o g le ve ikindi namaz nn
cemaatle klnmasn art kotug u halde dig er mezhepler bu art ara mazlar.
Cem ile namaz klnrken bir eza n okunur, fakat iki namaz iin ayr ayr ka met
getirilir. g le namaznn farz eda edildikten sonra su nnet klnmakszn ikin-
di namazna geilir. kindi namaz o g le namazna ta b oldu g undan, o g le na-
maz herhangi bir nedenle sah h olmamsa ikindi namaz nn da o g le ile bir-
likte ia de edilmesi gerekir. Mu zdelifede ise akam ile yats namaz tek eza n
ve tek ka met ile klnr. Akamn farz ile yatsnn farz arasnda su nnet namaz
klnmaz. Arada su nnet klnmsa yats iin tekrar ka met getirilir.
Dig er mezheplerde cem, belirli sebep ve artlarla ca iz go ru lmu tu r. i -
Cafer mezhebinde ise, hibir mazerete gerek olmakszn iki namazn bir vakit-
te cemedilmesi ca izdir. Cemi kabul edenlere go re, iki namazn cemedilmesini
ca iz klan sebepler, ayrntdaki go ru ayrlklar bir tarafa braklacak olursa
unlardr:
1. Yolculuk (sefer),
2. Yag mur, amur, kar, dolu,
NAMAZ / 71
3. Hasta lk,
4. htiya ve meguliyet.
1. Yolculuk: Hanef ler dndaki og unluk a limler, yolculug u bir ma ze ret
kabul ederek, yolculukta cem yaplmasn ca iz go rmu lerdir. Ancak baz ayrn-
tlarda aralarnda go ru ayrlg vardr. Buna go re Ma lik ler, cem yapmann ca iz
olabilmesi iin yolculug un yorucu bir yolculuk olmasn art koarken, a fi ler
ve Hanbel ler, yorucu olup olmamasna baklmakszn yolculug un her ha lu ka rda
cem iin bir ma zeret oldug unu so ylerler. Bu noktada a fi ler, Ma lik lerin ve
Hanbel lerin aksine, ayr bir art ileri su rerek, cem yapmay ca iz klan yol-
culug un, herhangi bir yolculuk deg il, namazlarn ksaltlmasn ca iz klan ni-
telik, su re veya mesafedeki yolculuk oldug unu so ylerler. Bu arada yolculug un
tu ru ne ve amacna bag l olarak da baz go ru ayrlklar ortaya kmtr. Kimi
Ma lik ler, deniz yolculug unu da sefer hu kmu nden istisna etmilerdir.
2. Yamur, Kar, Dolu: a fi ler, yerlerin amurlu olmasn cem yapma-
y ca iz klan ma zeret ka bul etmezken, Hanbel ler bunu bir ma zeret saym,
Ma lik ler ise cemin ca iz olabilmesi iin amurla birlikte zifiri karanlk duru-
munun bulunmasn art komulardr.
3. Hastalk: Ma lik lere go re hasta bir kii, ikinci bir namazn vaktine ka-
dar durumunun namaz klamayacak derecede ko tu leeceg inden veya bay-
lacag ndan endie ediyorsa, cem yapabilir. Hanbel ler de hastalk sebe biyle
meakkat so z konusu oldug unda cemi ca iz go rmu ler ve emzikli ka dn,
istiha ze kan go ren kadn, o zu r sahibi kiileri ve her vakit iin abdest almak-
tan a ciz olan kiileri de ayn hu ku mde tutmulardr. a fi lere go re ise hastalk
sebebiyle cem ca iz deg ildir.
Cafer mezhebinin vakit anlay: Ehl-i su nnetten farkl olup, olag an
durumlarda bile ceme imka n veren bir ekildedir. i ler genelde cem yapa-
rak namaz kldklar iin, onla rn namaz u e indirdig i zannedilir.
NAMAZLARIN KAZSI
Vaktinde klnamayan namaza fite og ulu fevit denir.
f ekli: Hanef lere go re kaza ya kalm bir namaz, vakti iinde nasl eda
edilecek idiyse daha sonra kaza edilirken o ekilde klnr. Mesela seferde iken
do rt rekatl bir namaz karan kimse bunu ister seferde isterse asl vatanna
do ndu kten sonra kaza etsin, iki rekat olarak klar.
72 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
a fi ve Hanbel lere go re kaza namaz klnrken, kaza nn yaplacag yer ve
zaman dikkate alnr. Sefer olan kimse kaza ya kalm do rt rekatl na maz iki
rekat olarak kaza eder. Bu namazn seferde veya ika met ha linde iken kaza ya
kalm olmas, hu kmu deg itirmez. Seferde kaza ya kalan na maz da, ika met
ha linde kaza edilince do rt rekat olarak klnr. u nku k saltmann sebebi olan
yolculuk kalkmtr.
Namazlar kaza edilirken gizli okunacak namazda kraat gizli yaplr. Ak-
tan okunacak namaz ima m kldrrsa aktan okur; tek bana klnrsa ak
veya gizli okumak tercihe kalmtr.
Tert p sahibi olan bir kimsenin bir farz namazn veya Ebu Han feye go re
va cip olan vitir namazn o zu rsu z yere veya hayz, nifa s gibi namaz du u ren ni-
telikte olmayan bir o zu r sebebiyle vaktinde klmam olmas ha linde bu namaz
ilk vakit namazndan o nce kaza etmesi gerekir. Mesela tert p sahibi kimse sabah
namaz vaktinde uyuyup kalsa bu namaz o g le namazndan o nce kaza etmesi
gerekir. Eg er o g le namazn o nce klarsa sra go zetilmedig i iin bu namaz mam
Muhammede go re fa sid olur. Ebu Yu sufa go re ise namaz fa sid olmaz, fakat farz-
lktan kp na fileye do nu mu olur. Ebu Han feye go re ise bu namazn shhati
askdadr. o yle ki, kii bundan sonra o sabah namazn kaza etmeden be vakit
namazn daha eda edecek olursa bu alt vaktin hepsi de sah he do nu u r. Fakat
bo yle be vakit namazn klmadan, klamadg o sabah namazn kaza ederse
arada klm oldug u vakit namazlar fa sid olup yeniden klnmalar gerekir.
Tertp, durumda der:
1. Kaza ya kalan namazlarn saysnn vitir dnda alt vakit ve daha fazla
olmas.
2. Vaktin hem kaza hem de vakit namaz klmaya yetmeyecek kadar skk
ve dar olmas.
3. Vakit namaznn kln srasnda kaza ya kalm namaz oldug unun ha-
trlanmamas.
CUMA NAMAZI
Dindeki Yeri Ve Hkm: Hz. Peygamberin cuma namazn ilk defa hicret
esnasnda, Med ne ya knlarndaki Ra nu na vadisinde Sa lim b. Avf kab lesini
ziyaretleri srasnda oradaki namazga hta kldrm oldug u bilginlerce kabul
edilmektedir.
NAMAZ / 73
a) Cuma Namaznn Vcb artlar: Do rt art vardr: Erkek olmak, ma-
zeretsiz olmak, hu rriyet ve ika met.
Krlk ve ktrmlk: Ko r (a ma ) olan bir kimseye, kendisini ca miye go -
tu rebilecek biri bulunsa bile, Ebu Han fe, Ma lik ler ve a fi lere go re, cuma
namaz farz deg ildir. Hanbel lerle, Ebu Yu suf ve Muhammede go re ise, ken-
disini ca miye go tu rebilecek biri bulunan a ma ya cuma namaz farzdr.
b) Cuma Namaznn Shhat artlar: 6 tane shhat art vardr: Vakit, ce-
maat, ehir, hutbe, izin ve ca mi.
Vakit: Hanbel lere go re ise cuma namaz, cuma gu nu , gu nein bir mzrak
boyu yu kselmesinden itibaren o g le namaznn vakti kncaya kadar klna-
bilir.
Cemaat: Hanef mezhebinde, mam Ebu Han fe ve mam Muhammede
go re, cuma namaz iin ima mn dnda en az u kiinin daha bulunmas art-
tr. Bunlar yolcu veya hasta da olsalar bu art yerine gelmi saylr. mam Ebu
Yusufa go re ise, ima mn dnda en az iki kiinin bulunmas gerekir.
Cuma namaznn geerli olmas iin, cemaatin says, mam Ebu Han feye
go re en azndan birinci rekatn secdesine kadar aranlan asgari saynn altna
du memeli, hi deg ilse bu su re iinde ima mla birlikte hazr olunmaldr. Ebu
Yusuf ve Muhammede go re iftita h tekb ri alnncaya kadar, Zu fere go re ise
ikinci rekattan sonra teehhu t miktar oturuncaya kadar hazr bulunulma-
ldr. Cemaati oluturan kiiler daha o nce dag lrlarsa cuma namaz geersiz
olur, yeni batan o g le namazn klmak gerekir.
a fi ye go re ise, bir yerde cuma namaz klabilmek iin akll (a kl), bu lu g a
ermi (ergen, ba lig ), hu r, erkek, muk m ve oraya yerlemi olan en az krk
yu ku mlu nu n bulunmas arttr. Buna go re, bir yerde krk kii bulunsa da, bu
krk kiiden bir ksm ko le, kadn veya yolcu olsa, ya da ticaret veya o g renim
go rme gibi bir amala orada bulunuyor olsalar, bu kimselerden oluan krk
kiiyle cuma namaz klnamaz. Ayrca, bu krk kiinin hepsi veya bir ksm,
yazn veya kn ya da her iki mevsimde go eden go ebe lerden oluuyor-
sa, bu durumda da cuma namaz eda edilemez. Hatta bu krk kiinin iinde
Fa tiha su resini okuyamayan bir u mm bulunsa bu kimse saydan du u ru lu r
ve bu durumda say krktan aag ya indig i iin, bu kim selerle de cuma namaz
sah h olmaz. Ancak Fa tiha su resini okumay o g renmek iin gayret go sterdig i
halde bunu henu z baaramam kimseler sa yya dahil edilir. Cuma namazn
kldran kiinin yolcu olmas durumunda, kendi dnda krk kiinin bulun-
mas gerekir. Ayrca, bu mezhebe go re, na mazn herhangi bir bo lu mu nde veya
74 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
hutbe esnasnda say krktan aag ya du erse namaz fa sid olur. Hanbel lerin
go ru u de genel hatlaryla a fi mez hebinin go ru u gibidir.
Ma lik mezhebinde mehu r ve tercih edilen go ru e go re, cuma namaz
iin cemaatin, ima mdan baka en az on iki kii olmas arttr. Ancak mam
Ma likten bu konuda kesin bir say belirlemeksizin, krk kiiden az sayda
olan bir cemaatle cuma namaz klnabilirse de u do rt kii gibi az bir say ile
klnamayacag yo nu nde bir go ru de nakledilmektedir. Ma lik lere go re cuma
namaznda ima mn muk m olmas arttr.
Bu go ru lerin dnda, Taber nin cuma namaz iin ima mdan baka bir
kiinin bulunmasnn yeterli olacag na dair bir go ru u oldug u gibi, bu sayy
en az do rt, yedi, dokuz, yirmi, otuz ve seksen olarak belirleyen ictiha tlar da
bulunmaktadr.
ehir: Hanef lere go re, cuma namaz klnacak yerleim biriminin ehir
veya ehir hu kmu nde bir yer olmas ya da bo yle bir yerin civa rnda bulunma-
s gerekir. Bir yerleim biriminin hangi durumda ehir hu kmu nde saylacag
hususunda farkl riva yetler bulunmaktadr. Hanef mezhebinde fetva ya esas
olan (mu fta bih) go ru e go re bu kriter en bu yu k ca misi, orada cuma namaz
ile yu ku mlu bulunanlar alamayacak kadar nu fusa sahip olma eklinde belir-
lenmitir. Baz yazarlarca bu kriter, bir yo neticisi olan yerleim birimi olarak
ifa de edilmitir. ehrin civa r ifa desiyle de bu artlardaki yerleim birimleri-
nin yaknlarnda bulunan mezarlk, at alanlar ve eitli gayelerle toplan-
mak iin hazrlanan sahalar ve bu uzaklktaki yerler kastedilmektedir.
Ma lik lere go re cuma namaz klnacak yerin, insanlarn devaml oturduk-
lar ehir, ko y vb. bir yerleim birimi veya buralarn civa rnda bir yer olmas
gerekir. Bu bakmdan adr vb. barnaklardan oluan ve geici olarak oturu-
lan yerlerde cuma namaz klnamaz. Ma lik ler ayrca, cuma namaz klnacak
yerde ca mi bulunmasn da art komulardr.
a fi lere go re de, cuma namaznn insanlarn devaml olarak oturduklar
bir ehir veya ko yu n snrlar iinde klnmas gerekir. o lde veya adrlarda
yaayanlar, yani belli bir yerleim birimi iinde oturmayanlar sayca ne ka dar
ok olurlarsa olsunlar orada cuma namaz klamazlar.
Hanbel lere go re ise, cuma namaznn klnabileceg i yerin en az krk ki-
inin devaml olarak oturdug u yer olmas arttr.
Cmi: Hanef mezhebinde fetva ya esas olan ve kuvvetli bulunan go ru , bir
e hirde birden fazla ca mi bulunmas ha linde bu tu n ca milerde cuma namaz
NAMAZ / 75
klnmasna ceva z veren go ru tu r ki bu zaten, Ebu Hanifeden nakledilen iki
go ru ten biri ve ayn zamanda mam Muhammedin go ru u du r.
a fi lere go re, bir ehirde birden fazla ca mi bulunsa bile, birden fazla
yerde klmay zorunlu klan sebepler olmadka sadece bir ca mide cuma
namaz klnr; bo yle bir sebep yokken, birden fazla ca mide cuma nama-
z klnsa, sadece namaza ilk balayanlarn cuma namazlar sah h olur, di-
g erlerininki sah h olmaz. Bu durumda dig erlerinin sonradan o g le namaz
kl malar gerekir. Ancak, ehrin ok bu yu k olmas sebebiyle, cuma namaz
iin herkesin bir yere toplanmas ok zor olursa veya gu venlik, sag lk vb.
konu larda ciddi endieler bulunmas sebebiyle bir yerde toplanlmasnda
saknca varsa, ihtiya durumuna go re, bir ehirde birden fazla yerde cuma
namaz klnabilir. Bu tu r sebeplerden dolay, bir ehirde birden fazla yerde
cuma namaz klnrsa, buralarda cuma namaz klanlarn ayrca o g le nama-
z kl malar gerekmez.
Ma lik lerdeki tercih edilen go ru e go re de, a fi mezhebinde oldug u gibi,
birden fazla yerde klmay zorunlu klan sebepler olmadka, bir ehirde sa-
dece bir yerde cuma namaz klnr. Bo yle bir sebep olmadg halde bir bel-
dede birden fazla ca mide cuma namaz klnsa sadece o beldedeki en eski
ca mide (o teden beri o beldede cuma namaznn klnageldig i ca mide) klan-
larn cuma namazlar sah h olur.
Hanbel lere go re de, zorlayc sebepler yoksa bir ehirde sadece bir yer-
de cuma namaz klnr. Bir ca mi yeterli oldug u halde iki ca mide, iki ca mi
yeterli oldug u halde u u ncu ca mide cuma namaz klnamaz. Hanbel lere
go re ihtiya bulunmadg halde, birden fazla yerde cuma namaz klnsa, bu
durumda sa dece devlet bakan veya temsilcisinin kldrdg cuma namaz
sah h olur; bu durumda, cuma namazn o nce veya sonra klmak o nemli
deg ildir.
Hutbenin Rkn: Ebu Han feye go re hutbenin ru knu yani temel unsuru
Allah zikretmekten iba ret oldug u iin, hutbe niyetiyle elhamdu lillah veya
su bha nalla h veya la ila he illallah demek su retiyle hutbe yerine getirilmi
olur. Fakat bu kadarla yetinilmesi mekru htur. Ebu Yu suf ve Muhammede
go re ise hutbenin ru knu , hutbe denilecek miktarda bir zikirden ibarettir ki,
bu zikrin uzunlug unun da en az teehhu d miktar kadar yani Tahiyya t dua s
kadar olmas gerekir.
mam Ma like go re hutbenin ru knu , mu minlere hita ben mu jdeli veya sa-
kndrc ifa de tamasdr.
76 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
mam a fi ye go re ise hutbenin be ru knu vardr. Bu ru ku nler unlardr:
1. Her iki hutbede (hutbenin her iki bo lu mu nde) Allaha hamdetmek.
2. Her iki hut bede Peygamberimize saleva t getirmek.
3. Her iki hutbede takva y tavsiye et mek.
4. Hutbelerden birinde bir a yet okumak (a yetin birinci hutbede okunmas
efdaldir).
5. kinci hutbede mu minlere dua etmek. Hanbel lere go re ise hutbenin
ru ku nleri, sonuncu hari, a fi lerdeki ile ayndr.
Hutbenin artlar:
Hanef lere go re cuma namaz hutbesinin sah h olabilmesi iin u artla-
rn bulunmas gerekir:
1. Vakit iinde okunmas.
2. Namazdan o nce olmas.
3. Hutbe niyetiyle okunmas.
4. Cemaatin huzurunda ra d edilmesi.
Son artn yerine gelmi olmas iin, kendisiyle cuma sah h olan en az bir
kiinin bulunmas gerekir. Her ne kadar Hanef mezhebinde hutbenin shhati
iin cemaatin art olma dg na dair bir go ru mevcut ise de, mezhepte daha
dog ru kabul edilen go ru , bir kii bile olsa cemaatin huzurunda okunmasnn
gerektig i eklindedir ve bunun kendisiyle cuma namaz sah h olabilecek bir
kii olmas da arttr. Ancak, hutbenin shhati iin cemaatin iitmesi art ol-
mayp sadece hazr bulunmas yeterlidir.
5. Hutbe ile namaz arasnn, yiyip imek gibi namaz ve hutbe ile bag da-
mayan bir eyle kesilip ayrlmamas.
Hat bin hadesten taha ret ve setr-i avret artlarn tayor olmas ve hut-
beyi ayakta okumas art deg ildir. Fakat bunlara ria yet edilmesi gerekir. u n-
ku bunlar, kabul edilen go ru e go re su nnet olmakla birlikte bunlarn va cip
oldug unu so yleyenler de bulunmaktadr.
Hanef lere go re cuma hutbesinin Arapa olmas art deg ildir.
Ma lik lere go re ise cuma namaz hutbesinin geerli olmasnn artlar
unlardr:
NAMAZ / 77
1. Hat bin ayakta olmas.
2. Her iki hutbenin de o g le vakti girdikten sonra ra d edilmesi.
3. Her iki hutbenin de hutbe olarak nitelendirilebilecek ierikte olmas.
4. Mescidin iinde ra d edilmesi.
5. Namazdan o nce olmas.
6. En az on iki kiilik bir cemaatin huzurunda olmas.
7. Aktan okunmas.
8. Arapa olmas.
9. Hutbelerin arasna ve hutbe ile namaz arasna baka bir megu liyetin
sokulmamas.
Ma lik lere go re de hat bin abdestli olmas art olmadg gibi hutbede niyet
de art deg ildir.
a fi lere go re cuma namaz hutbesinin sah h olabilmesi iin gerekli art-
lar da unlardr:
1. Hutbenin be ru knu nden her birinin Arapa olmas.
2. g le vakti iinde olmas.
3. Hat bin, gu cu yetiyorsa hutbeleri ayakta okumas.
4. Bir mazereti yoksa iki hutbe arasnda oturmas.
5. ki hutbenin ru ku nlerini en az krk kiinin dinlemesi.
6. Hutbenin namazdan o nce okun mas ve gerek hutbelerin arasna gerek-
se hutbe ile namazn arasna baka bir megu liyetin katlmamas.
7. Hat bin hadesten ve neca setten temiz olmas.
8. Hat bin setr-i avrete ria yet etmesi.
9. Hat bin erkek olmas.
10. Hat bin krk kiinin duyabileceg i ekilde sesini yu kseltmesi.
11. Hat bin ima mlg nn sah h olmas.
12. Hat bin namazn farz ve su nnetlerini birbirinden ayracak kadar bilgi
sahibi olmas, hi deg ilse farz su nnet olarak bilmemesi.
a fi lere go re de hutbe iin niyet art deg ildir.
78 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hutbenin Mekrhlar: Hutbenin su nnetlerini terketmek mekru htur.
Ayrca, hutbe okunurken ko numak ve konuan birini konumamas iin
uyarmak tahr men mekru htur. Hatta hat p ile cemaatin d n meselelerde
soru-cevap eklindeki konumas dah -Hz. Peygamberden bu yo nde baz uy-
gulamalar riva yet edilmekle birlikte- ca mi disiplinini bozacag gerekesiyle
ho karlanmamtr. Hutbe dinleyenlerin sag a sola bakmalar, sela m verip
almalar da mekru htur. Hatta Hz. Peygamberin ad anldg zaman ya sessiz
kalmal ya da iinden sala t-u sela m etmelidir. Hutbe esnasnda namaz klmak
dah mekru htur.
Cuma Vakti ve Cuma Namazyla lgili Baz Meseleler: Hanef mezhe-
bine go re cuma namazna ima m sela m vermeden o nce yetien kimse cuma
namazna yetimi olur. Bu kii ima mn sela m vermesinden sonra namaz-
n kendisi tamamlar. Muhammed, Ma lik ve a fi ye go re ise, cumaya yetimi
saylabilmek iin en az bir rekat ima mla birlikte klmak gerekir. Buna go re,
ima m ikinci rekatn ru ku undan dog rulduktan sonra yetiip uyan kimse, na-
mazn o g le namaz olarak do rde tamamlar.
Cuma namazn klmakla yu ku mlu olmayan yolcunun ve mazeret sahibi
kimselerin, cuma gu nu cuma namaz klnan bir yerde o g le namazn cema-
atle klmalar mekru htur. Cuma namazn karan kimseler de o g le namazn
eza nsz, ka metsiz ve cemaatsiz klarlar. Cuma ile mu kellef olanlarn, cuma k-
lnan bir beldede cuma klmayp, cumadan o nce veya cuma namaz esna snda
o g le namazn klmalar haramdr.
Cuma gu nu o g le (zeva l) vaktinden o nce yolculug a kmakta bir saknca
yoktur. Zeva lden/ilk eza ndan sonra cuma namazn klmadan yolculug a k-
mak tahr men mekru htur. tobu s, tren veya uag n hareket saati tam da bu
saate denk geliyorsa, kiinin kendi ihtiya rn aan bir durum oldug u iin bu
kera het kalkar. Bununla birlikte dig er mezheplerin, cuma namaznn karl-
mas endiesine bina en cuma gu nu fecirden sonra yolculuk yapmaya scak
bakmadklarn go z o nu ne alarak mu mku n olduka, cuma gu nu yap lacak yol-
culug u cuma namazna go re ayarlamak daha uygun olur.
Cuma gu nu cuma eza nn iiten kimselerin ar ve pazardaki alveri-
lerini brakp cuma namazna komalar gerekir. Cuma namaz ile yu ku mlu
kiilerin cuma gu nu zeva l vaktinden sonra hat bin minberde oldug u srada
alveri yapmalar Hanef lere go re tahr men mekru h olmakla birlikte yap-
lan alveri geerlidir. Dig er mezheplere go re bu vakitte alveri yapmak
haramdr ve bu esnada yaplan akdin geerli olmayacag kanaati ha kimdir.
NAMAZ / 79
VTR NAMAZI
Vitir Arapada iftin kart olan tek anlamndadr. Hz. Peygamber, gu -
nu n klnan son namaznn tek (vitr) olmasn tavsiye ve tevik etmi ve k-
lnma vaktine ilikin olarak da sabah namaznn su nnetinden biraz o nceki
vakti, yani sabah namaz vaktinin girme sine yakn bir vakti o nermi, bununla
birlikte gece uyanamayacag ndan endie edenlerin yatmadan o nce klabile-
ceklerini belirtmitir.
Ebu Han fe vitir namaznn va cip oldug unu so ylerken, Ebu Yu suf ve Mu-
hammed ile dig er u mezhep ima m bunun mu ekked su nnet oldug unu so yle-
milerdir. Vitir namaznn vakti, yats namaznn sonrasndan fecrin dog mas-
na kadardr. Ebu Yu suf ve Muhammede go re, fecirden sonra kln maz. Ma lik,
a fi ve Ahmede go re ise, sabah namazn klmadg mu ddete, fecirden sonra
da vitir namaz klnabilir.
Vitir namaz Hanef lere go re akam namaz gibi bir sela mla klnan u
rekatten iba ret olup akam namazndan fark, bunun her rekatnda Fa tiha
ve ardndan bir su re ve son rekatta ru ku dan o nce tekb r alnarak Kunut dua s
okunmasdr. Bu tekb ri almak ve Kunut dua sn okumak Ebu Han feye go re
va ciptir ve hangisi terkedilse sehiv secdesi gerekir. Ebu Yu suf ve Muhammede
go re Kunut dua s okumak su nnettir.
Ma lik, u rekat vitir namaz klmay mu steha p go rmu tu r. Bu u rekatn
aras sela mla ayrlmaldr, yani her birinde sela m verilmelidir. Ma lik lere
go re vitir bir rekat olarak da klnabilir.
Vitir namaz binek u zerinde klnabilir, binek nereye yo nelirse yo nelsin,
saknca yoktur. u nku Hz. Peygamber bunu binek u zerinde klmtr. Bu hu-
sus, vitir namaznn farz olmadg na da gereke yaplmaktadr. o yle ki; Hz.
Peygamber hi bir farz namaz binek u zerinde klmadg halde, vitri bi nek
u zerinde klmtr. yleyse vitir namaz farz deg ildir.
Hanef lere go re Kunut dua s sadece vitir namaznda okunur. a fi ve
Ma like go re, her zaman sabah namaznn farznda ru ku dan sonra ayakta
Kunut dua s okunabilir. Bu Kunut dua s, Ma lik lere go re mu steha p, a fi lere
go re su nnettir. Sabah namaznda Kunut dua sn okuyan bir a fi veya Ma lik
ima ma uyan Hanef , susup bekleyebileceg i gibi iinden Kunut dua sn da oku-
yabilir.
Vitir namaz, mu stakil bir namaz oldug u iin yats namazyla birlikte
kaza ya kaldg vakit kaza edilmesi gerekir.
80 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
BAYRAM NAMAZI
Bayram namaz, biri ramazan bayramnda dig eri kurba n bayramnda ol-
mak u zere ylda iki defa klnan iki rekatlk bir namazdr. Bayram namaz
Hanef mezhebinde, cuma namaznn vu cu b artlarn tayan kimselere
va ciptir. a fi ve Ma lik lere go re mu ekked su nnet, Hanbel lere go re ise farz-
kifa yedir.
Bayram namaznn shhat artlar, Hanef lere go re, hutbe hari, cuma
namaznn shhat artlar ile ayndr. Sadece hutbenin hu kmu bakmndan
aralarnda fark vardr. Yani cuma namaznda hutbe shhat art oldug u halde,
bayram namaznda su nnettir. Yine hutbe cuma namaznda namaz dan o nce,
bayram namaznda ise namazdan sonra okunur.
a fi lere go re kadnlar da bayram namaz ile yu ku mlu du rler. u var ki bu
namazn cemaatle klnmas art olmayp, mu nferiden de klnabilir, fakat
ca mide cemaatle klnmas daha faziletlidir.
Terk Tekbrleri: Peygamberimizin, kurba n bayramnn arefe gu nu sa-
bah namazndan balayarak bayramn 4. gu nu ikindi namazna kadar, ikindi
namaz da da hil olmak u zere farzlardan sonra ter k tekb rleri getirdig ine
dair riva yetler bu lunmaktadr. Ebu Yu suf ve Muhammede go re arefe gu nu
sabahndan bay ramn 4. gu nu ikindi namazna kadar 23 vakit, her farzn
sela mndan sonra ter k tekb ri getirmek, kadn-erkek ve sefer -muk m ay-
rm olmakszn her mu kellefe va ciptir. Hanef mezhebinde fetva ya esas olan
go ru budur. Ter k gu nlerinde kaza ya kalan namaz, yine o gu nlerde kaza edi-
lirse ter k tekb r lerini de kaza etmek gerekir. Bunun dnda ter k tekb rleri
kaza edilmez.
Ebu Han feye go re ise bu tekb rler, kurba n bayramnn arefe gu nu nden
1. gu n ikindi namazna kadar sekiz vakit, cemaatle klnan farz namazlar dan
sonra va ciptir. Dolaysyla bu va ciplik cemaate katlmas gerekmeyen sefer
ve muk m kiiler iin so z konusu deg ildir.
Ter k tekb rleri, a fi ve Hanbel mezhebine go re su nnet, Ma lik mezhe-
bine go re ise mendu ptur.
CENZE NAMAZI
Cena ze, o lu anlamna geldig i gibi, tabut veya teneir anlamna da gelir. Son
nefesine yaklam ve o lmek u zere olan kiiye muhtazar, o len kiiye meyyit
NAMAZ / 81
(og ulu mevta ), o lu iin genel olarak yaplmas gereken hazrlklara tehz,
o lu nu n ykanmasna gasil, kefenlenmesine tekfn, tabuta konulup musalla ya
yani namazn klnacag yere ve namazdan sonra kabristana tanmasna
tey ve kabre konulmasna defin denir. Telkn, muhtazarn yannda kelime-i
tevh d ve kelime-i eha det okumaya denildig i gibi definden sonra, sorulmas
muhtemel sorular ve cevaplar o lu ye hatrlatma konuma sna da denilir. lu -
nu n yaknlarna basag lg dileg inde bulunmaya tziye denir ki tesell etmek
anlamndadr.
lu ykanncaya kadar yannda Kura n okunmaz. Ykanma ilemi tamam-
lanmadan o lu nu n yannda Kura n okumak mekru htur. Fakat baka bir odada
yu ksek sesle okumak mekru h olmadg gibi o lu nu n bulundug u odada gizlice,
iinden Kura n okumakta da kera het yoktur.
Cenzenin Ykanmas: Ayaklar kbleye gelecek ekilde srt u stu yatrlr.
Ykayc eline bir bez alarak o rtu nu n altndan o lu nu n avret yerlerini temiz-
ler. Sonra abdest aldrmaya balayarak, o nce yu zu nu ykar. Ag z ve burna su
verilmez. Namazn ne oldug unu anlamayacak yata o len ocug a abdest veril-
mesine gerek yoktur.
lu nu n sa-sakal taranmaz; salar ve trnaklar kesilmez; su nnet olma-
msa su nnet edilmez. Cena ze ykanrken pamuk kullanlmaz.
Erkek o lu yu erkek, kadn o lu yu kadn ykamaldr. Bir kadn vefa t eden ko-
casn ykayabilir. Fakat koca, ancak ykayacak kimse bulunmadg takdirde,
hanmna teyemmu m verir. Dig er u ima ma go re koca hanmn ykayabilir.
Su bulunmadg zaman yine teyemmu m ile yetinilir. Bir cena ze iin teyem-
mu m yaptrlp cena ze namaz klndktan sonra su bulunacak olursa, yeni-
den ykanr. Cena ze namazn yeniden klmaya gerek olup olmadg konusun-
da Ebu Yu suftan, biri klnacag , dig eri klnmasna gerek olmadg eklinde
iki go ru riva yet edilmektedir.
Cinsel organ kesilmi veya yumurtalar alnm erkek de, erkek ykayc
tarafndan ykanr.
Erkek mi kadn m oldug u anlalmayan ve bu bakmdan kendisine hns-i
mkl denilen kimse o lu nce ykanmaz, sadece teyemmu m ettirilir. Kefenle-
me hususunda kadn saylr ve ona go re kefenlenir.
Suda bog ulmu olan bir kimse, ykamak niyetiyle u defa suda hareket
ettirilerek ykanr. Yalnz su iinde kalm olmas, hayattaki mu slu manlar
cena zeyi ykama farzn yerine getirmekten kurtarmaz.
82 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bir mu slu mann akrabas veya kars olan bir gayri Mu slim, o ldu g u za man
onun dindalarna verilir. Eg er bunlara verilmezse su nnete uygunluk artna
dikkat edilmeksizin ykanr ve kefenlenerek go mu lu r.
len mu slu mann gayri mu slimden baka akrabasndan bir velisi bulun-
masa bile cena ze gayri mu slimlere verilmez. u nku bunun teh z ve tekf ni
mu slu manlarn borcudur.
Du u k neticesinde o lu dog an ocuk, bir bez parasna sarlarak go mu lu r,
ykanmas gerekmez.
lmu bir mu slu mann ba ile beraber vu cudunun og u bulunuyorsa y-
kanr, kefenlenir ve namaz klnr. Fakat basz olarak yalnz vu cu dun yars
bulunsa veya go vdesinin og u kaybolmusa ykanmaz, kefenlenmez ve u zeri-
ne namaz klnmaz. Bir beze sarlarak go mu lu r.
Kefene sarldktan sonra o lu den kacak bir sv veya benzeri eyler artk
ykanmaz, o ylece go mu lu r.
Cenzenin Kefenlenmesi: len erkek veya kadn, bedenleri o rtu lecek
ekilde kefenlemek farzdr.
Erkeg in kefeni, biri go mlek (kams) yerini, biri etek (izr) yerini ve biri de
sarg-bu rgu (liffe) yerini tutmak u zere yensiz ve yakasz, etraf dikisiz u
kat bez; kadnn kefeni ise bu u kata ila ve olarak bir ba o rtu su ve bir de go -
g u s o rtu su olmak u zere be kat bezdir. Bu so ylenen su nnet u zere kefenleme
iin gereken para saysdr (kefen-i snnet). Bu sayda para bulunamayp,
erkek iin iza r ve lifa fe ve kadn iin bu ikisine ila veten bir ba o rtu su ile ye-
tinilmesi durumunda, bu da yeterlidir (kefen-i kifyet). Bu kadar da bulun-
maz ve gerek erkek gerek kadn iin sadece bir kat bez bulunabilirse, o lu tek
para beze sarlr (kefen-i zarret).
lu erkek ise, iza r o nce soluna, sonra da sag na getirilerek sarlr, sonra
lifa fe de ayn ekilde sarlr. Almasndan korkulursa, kefen bir kuak ile de
bag lanabilir.
lu kadn ise, salar ikiye ayrlarak kefen go mleg i u zerinden go g su u zeri-
ne konulur ve u stu ne, yu zu nu de o rtecek ekilde bao rtu su konur. Sonra u ze-
rine iza r sarlr ve iza rn u zerinden go g u s o rtu su bag lanr. Daha sonra lifa fe
sarlr. Go g u s o rtu su lifa feden sonra da bag lanabilir.
Hanef mezhebinde fetva ya esas olan go ru e go re, arkada mal braksn b-
rakmasn kadnlarn kefenleri kocalarna aittir. mam Muhammede go re ise,
arkada mal brakmayan kadnlarn tekf n ve teh z masraflar, bu kadnlarn
NAMAZ / 83
nafakalarn temin etmekle yu ku mlu olan kimselere aittir. Kendilerine ait
mallar varsa, masraflar oradan karlanr. a fi nin go ru u de bo yledir.
Cenze Namaznn Rknleri: Cena ze namaznn ru ku nleri kya m ve
tekb rdir. Su nnetleri ise hamd ve sena etmek, sala t ve sela m getirmek, hem
o lu ye hem de dig er mu slu man lara dua etmekten iba rettir. Dua nn ru ku n
oldug unu so yleyenler de vardr. mam o lu nu n go g su hizasnda durur. ma-
mn do rdu ncu tekb rinden sonra cemaate katlan kimse hemen tekb r alarak
ima ma uyar, ima mn sela mndan sonra da u tekb ri kaza eder. Fetva ya esas
alnan go ru budur.
Cena ze namaznda kadnlarn her zaman oldug u gibi arka safta yer tut-
malar uygun olur; u nku su nnet olan saf du zeni bo yledir. Bununla birlikte
erkeklerin hizasnda veya o nu nde saf tutacak olsalar, hepsinin namaz ta mam
olur; dig er namazlarda oldug u gibi kadnn iki yannda duran birer erkeg in ve
arkadaki bir erkeg in namaz bozulmaz. u nku cena ze namaz mutlak namaz
deg ildir.
Cena ze namazn kldracak ima mn a kil-ba lig olmas arttr. Dig er namaz-
lar bozan eyler cena ze namazn da bozar.
Cenze Namaznn Kln: Hanef ler, cena ze namaznn dua nitelig ini
baskn go rdu klerinden Fa tiha su resinin Kura n tila veti niyetiyle okunmasn
tahr men mekru h sayar, fakat dua niyetiyle okunmasnda saknca go rmezler.
Fa tiha nn okunmas a fi lere go re, dig er namazlarda oldug u gibi, cena ze
namaznda da bir ru ku ndu r. lk tekb rden sonra okunmas daha faz letlidir.
Hanbel lere go re de Fa tiha bir ru ku n olup ilk tekb rden sonra okunmas
va ciptir. Ma lik lere go re ise Fa tiha nn okunmamas daha iyi olup okunmas
tenz hen mekru htur.
Cenzeye likin Baz Meseleler: Kble yo nu aratrlp ona go re namaz
klndktan sonra hataya du u ldu g u anlalsa, namaz yeniden klnr. Fakat
namazdan sonra cemaatin abdestsiz oldug u anlalsa namaz ia de edilmez;
u nku ima mn namaz sah h olunca, bununla cena ze namaznn farziyyeti ye-
rine gelmi olur.
Genel olarak namaz klmann mekru h sayldg vakitlerde yani gu nein
dog mas veya batmas veya zeva le yaklamas hallerinde cena ze namaz kl-
mak da mekru htur. Fakat bu vakitlerde klnm olan cena ze namaznn ia de
edilmesi yani yeniden klnmas gerekmez. Bu vakitlerde cena zenin defnedil-
mesi ise mekru h deg ildir.
84 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hanef ve Ma lik fak hleri, kble yo nu nde sapma meydana geleceg i gerek-
esiyle, ga ip yani orada bulunmayan bir cena ze u zerine namaz klmay ca iz
go rmezler. Fakat a fi lere go re ga ip u zerine cena ze namaz klnabilir. u nku
Peygamberimiz Neca nin namazn bu ekilde klmtr. Hanbel lere go re de
aradan bir ay gemedike ga ip u zerine cena ze namaz klnabilir.
Namaz klnmayarak go mu lmu olan bir cena zenin henu z dag lmam ol-
dug u muhtemel ise, o lu nu n hakkn o demi olmak iin, kabri u zerine na maz
klnr.
Diri olarak dog dug u bilinen bir ocuk ykanp namaz klnr. lu olarak
dog arsa, ykanr fakat u zerine namaz klnmaz.
Bir o lu ykanmadan kefenlenmise veya bir yerinin ykanmas unutulmu-
sa, kefen alr ve ykanmas tamamlanr. Eg er u zerine namaz klndk tan son-
ra durum anlalrsa, yine alr, ykanmas tamamlanr ve namaz ia de edilir.
Kabre konulup u zerine toprak atlmadg su rece hu ku m bo yledir. Fakat kabre
konulup u zerine toprak atldktan sonra, kabirden karlmas artk haramdr.
Hi ykanmam bile olsa artk o yle kalr. Ancak namaz klnmamsa kabri
u zerinde namaz klnabilir. Benimsenen go ru budur. Ke fensiz olarak kabre
konuldug u zaman da kabir alamaz.
Ebu Yu sufa go re, yanllkla veya dayanlmaz bir ag r ve acdan dolay ol-
madka, bilerek kendini o ldu ren yani intihar eden kimsenin cena ze na maz
klnmaz. ledig i cu rmu n ag rlg n go stermesi bakmndan bu go ru yerinde
olmakla birlikte, bu durumun acl ailenin acsn bir kat daha artra cag du -
u ncesiyle, bo yle kimselerin de namaznn klnabileceg i so ylenmitir.
Anasn veya babasn kasten o ldu ren kimselerin de cena ze namaz kln-
maz.
atma esnasnda o ldu ru len ekya nn, tero ristlerin ve soyguncularn da
cena ze namaz klnmaz. Fakat er bir ceza nn uygulanmas sonucunda o len-
lerin cena zeleri ykanr ve namazlar klnr.
rtida d ederek Mu slu manlktan km olan kimsenin cena ze namaz k-
lnmayacag gibi, mu slu man mezarlg na da defnedilmez.
Bir mu slu manla evli bulunan Hristiyan veya Yahu d kadnn hangi mezar-
lg a go mu leceg i husu su tartmaldr. En dog rusu bu konuda kendisinin bir
vasiyeti varsa ona uyulmas, yoksa ailesinin isteg ine braklmasdr.
Mu slu man olanlarla mu slu man olmayanlarn cena zeleri karacak olsa,
ayrt etme imka n varsa ayrt edilir ve ona go re davranlr. Ayrma imka n
NAMAZ / 85
yoksa bu takdirde hepsi ykanr ve mu slu manlara niyet ederek hepsinin u ze-
rine birlikte cena ze namaz klnr.
Telkn: Hanef mezhebinde mu kelleflik yana girdikten sonra o len kim-
senin mezar banda telk n verilmesi meru go ru lmu tu r. Telk n yaplmaz,
Ne yapn, ne de yapmayn diyen Hanef fkhlar da vardr. a fi mezhe bine
ve bir ksm Hanbel fkhlara go re de, telk n yaplmas mu steha ptr.
Bir kimse Falan zat beni ykasn, namazm kldrsn veya beni kabre koy-
sun eklinde vasiyet ederse, bu vasiyeti yerine getirmek gerekmez. Ancak
o lu nu n vel si olan kii, buna rza go sterirse bu vasiyet yerine getirilir.
Tziye: Ta ziyenin kabristanda veya o lu nu n kapsnn o nu nde yaplmas
mekru h go ru lmu tu r. Ta ziye su resi, ayn yerde yaayanlar iin u gu ndu r.
Iskt: Hanef fak hlerinin oru yerine fidyenin o denmesine misl-i gayr-i
maku l ile kaza demeleri de bunun istisna ve kural d oldug unu belirtmeyi
amalar.
ru tutmaya gu cu yetenlerin fidye o demesinin ca iz olmadg hususun-
da go ru birlig ine varlmtr. Hz. Peygamber ve saha benin uygulamas da bu
yo nde olmutur.
Namaz borcuyla o len kimsenin bu yo nde vasiyetinin bulunmas ve brakt-
g maln u te birinin buna yeterli olmas kaydyla so z konusu edilir.
a fi mezhebinde ag rlkl go ru , namaz borcuyla veya tika f adak borcuyla
o len kimsenin yaknlarnn o len adna bu iba detleri fa etmesinin de, fidye ve-
rerek bu borlar du u rmesinin de ca iz olmadg yo nu ndedir. Bununla birlikte
orta ve ileri do nem a fi literatu ru nde, mam a fi nin oru borcuyla ilgili go -
ru u nden yola klarak yaknlarnn o len adna bu iki iba deti fa edebileceg i,
yine tahr c usu lu iletilerek o lenin namaz ve tika f borcu iin fidye verilebile-
ceg i go ru leri dile getirilir. Ancak bunun, V. yu zyl a fi fak hlerinden
Subk nin de yaptg gibi istisna ve biraz da Hanef leri takl den gidilebilecek
bir o zu m oldug u belirtilerek mezhepte tercih edilen go ru u n bu olmadg
vurgu lanmak istenir.
Devir: Bakara suresi 184. ve 185. ayetlerinde sadece oru tutmaya gu cu
yetmeyen su rekli mazeret sahibi kimselerin fidye vermesinin emredildig i,
bunun dndaki ska t- savmn a yette yer almadg , ska t- sala tn ve devir i-
leminin ise Kura n veya Su nnetten herhangi bir delile veya fkh hu ku m elde
etmede kullanlan bir usu le dayanma dg aktr. Zaten beden iba detler ru-
hun Allaha yu kseliini sembolize ettig i, kiinin kendini gelitirip eg itmesine
86 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
yardmc oldug u ve tabi olarak mu kellef asndan bir ok ma nev ve deru n
yararlar tadg iin bunlarn sradan bir bor-alacak ilikisi erevesinde
mu ta laa edilmesi ve neticede ska t usu lu nu n alternatif fa olarak go ru lmesi
bu iba detlerin ruh ve amacna aykrdr.
Mazeretsiz olarak tutulmayan ve kaza edilmeyen orular iin ska t- sav-
mn, bu tu nu yle ska t- sala tn ve devrin ceva z yo nu nde Kura nda, Su nnette
veya saha benin ve mu cteh d ima mlarn fetva larnda hibir aklama yer al-
mamaktadr.
ska t ve devrin uygulamada giderek yaygnlamas, bunun sla mn o ngo r-
du g u veya ceva z verdig i bir usu l olarak alglanmasna, insanlarn sag lklarn-
da iba detleri fa da tembellik etmesine veya ihmalka r davranmasna, sla mn
bu a det sebebiyle yanl anlalmasna ve haksz ithamlara ma ruz kalmasna
yol a maktadr.
Din adna yaplan bu tu r yanl uygu lamalar o nlemenin en etkili yolu, ge-
ride kalanlarn o lenler iin yapabile cekleri en iyi hizmetin onlarn namaz ve
oru borlar iin para o demek deg il; kendi iba detlerini du zenli ekilde ye-
rine getirmek, du nyada iyi bir mu slu man olarak yaamak ve o len yaknlar
iin, sevabn onlara bag lamak u zere hayr, eser, iyilik, iba det ve dua yapmak
oldug u bilincine ermeleridir.
ORU
Gazza l orucun u derecesinden bahsederken, bedende itah ve ehvetin
tatmin yeri ve arac olan iki a za y yani mide ve cinsel organ, itah ve eh vet
duydug u eylerden mahrum etmekten iba ret olan orucu, sradan in sanlarn
orucu (a va m orucu) olarak; buna ila veten go zu , kulag ve dig er a za lar gu -
nahtan korumay o zel kiilerin orucu (hava s orucu) olarak ve tu m bunlara
ria yet ettikten baka, kalbini du u k emellerden, du nya du u n celerinden k-
saca, ma siva dan artarak bu tu n varlg yla Allaha bag lanmay ise daha o zel
kiilerin orucu (ehassu l-hava s orucu) diye tanmlar. rucun hangi derecesi
alnrsa alnsn, iba detin toplumsal ilikilere, toplumsal ha yata, ksaca iyi ge-
ime yo nelik olumlu sonular aka go ru lecektir.
Farz Oru: Farz olan oru denince, ramazan orucu kastedilir ve zaten ta-
yin edilmi, o nceden belirlenmi (muayyen) olan oru da budur. Ma zeretli
veya ma zeretsiz olarak tutulamadg zaman, baka bir zaman kaza edilmesi
de ayn e kilde farzdr.
Bunun dnda bir de keffa ret olmak u zere tutulan oru vardr. Ramazan
orucunun bozulmas sebebiyle tutulmas gereken keffa ret orucu yannda
ayrca, zha r, yanllkla ve kaza ile adam o ldu rme, hacda ihra ml iken vak-
tinden o nce tra olma (halk) ve yemin iin tutulacak olan keffa ret orular
da farz oru kapsamnda deg erlendirilmitir. Keffa ret orucu, yaplan bir ha-
tann ceza s veya tela f si anlamn tadg ndan kii iin batan belirlenmi
bir yu ku mlu lu k olmayp, buna sebebiyet vermesi ha linde gu ndeme gelebilen
a rz bir yu ku mlu lu k nitelig indedir. Bu bakmdan ramazan orucu muayyen
farz, dig erleri ise gayr-i muayyen farz olarak nitelendirilir. Ramazan orucu
sadece belirli bir vakitte, yani ramazan aynda tutulabilirken, dig erleri oru
tutmann mu ba h oldug u her zaman tutulabilir.
Ramazan orucunun kazas da istenilen mu ba h gu nlerde tutabilir. Fa-
kat mam a fi nin kaza ya kalan orucun ayn yl ierisinde kaza edilme-
si gerek tig ine ilikin go ru u de dikkate alnarak, herhangi bir sebeple
kaza ya kalan orucu mu mku n olan en ksa zamanda tutmaya almak uy-
gun olur.
88 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Vcip Oru: Nezir (adak), kiinin d nen yu ku mlu olmadg bir iba deti yap-
may ken disi iin bir yu ku mlu lu k ha line getirmesidir. Kii, oru tutmay ada-
msa, bu adak orucunu tutmas va ciptir. Adak adanrken, orucun tutulacag
gu n belirlenmise, mesela falan ayn falan gu nu gibi, bu muayyen bir va cip
olur ve orucun belirlenen gu nde tutulmas gerekir. Nezredilen tika f orucu
da belirli gu nde tutulacag iin muayyen va cip saylr. rucun tutulacag gu n
belirlenmemise gayr-i muayyen va cip olur ve diledig i mu ba h bir gu nde tu-
tabilir.
Balanm na file bir orucun bozulmas durumunda bunun kaza edilmesi
Hanef lere go re va ciptir. Ma lik ler ise kaza nn farz oldug unu so ylemilerdir.
a fi ye ve Ma likten baka bir riva yete go re ise, na file orucun kaza s gerek-
mez.
Oru Tutmann Mendp Olduu Gnler:
1) evva l rucu.
2) Au re rucu.
3) Her Ay U Gu n ru. eyya m- b d Her ayn 13, 14 ve 15. gu nlerinde
olmak u zere her ay u gu n oru tutmak.
4) Pazartesi-Perembe rucu.
5) Zilhicce rucu.
6) Haram Aylarda ru.
7) a ba n rucu. a ba n aynn ikinci yarsnda oru tutmak a fi mezhebi-
ne go re haram saylmtr.
8) Da vu d rucu: Bir gu n oru tutup ertesi gu n tutmamak
Oru Tutmann Yasak Olduu Gnler: Ramazan bayramnn sadece bi-
rinci gu nu nde ve kurba n bayramnn do rt gu nu nde oru tutmak haramdr
(bir go ru e go re tahr men mekru h).
Hayz veya nifa s ha linde kadnlarn oru tutmalar haramdr.
Baz gu nlerde oru tutmak ise eitli sebeplerle mekru h saylmtr.
Mesela ; sadece au re gu nu nde oru tutmak Yahu d lere benzemek ve onlar
taklit etmek anlamn ierdig i iin mekru h saylmtr. Kimi a limlere go re sa-
dece cuma gu nu nde veya sadece cumartesi gu nu nde oru tutmak, nevru z ve
mihrican gu nlerinde oru tutmak tenz hen mekru htur.
RU / 89
ek gu nu oru tutmak mekru htur. Havann bulutlu olmas gibi sebepler
yu zu nden a ba n aynn yirmi dokuzundan sonraki gu nu n a ba n ayna m
yoksa ramazan ayna m ait oldug u konusunda u phe meydana gelirse, bu
gu ne ek gn denilir.
ki veya daha fazla gu nu , arada ifta r etmeksizin birbirine ekleyerek oru
tutmak mekru htur. Buna visa l orucu (savm- visl) denir.
ORUCUN RKN ve ARTLARI
rucun ru knu , oru su resince yeme ime ve cins ilikiden uzak durma
anlamna gelen imsa ktir.
Ykmllk artlar: Namaz mu kellefiyeti iin gerekli olan artlar yani
Mu slu manlk, ergenlik (bu lu g ) ve belli bir akl olgunluk du zeyinde olmak
(akl), oru iin de gerekli ve geerlidir.
Genel vu cu b artlar yannda kiinin ayrca oru tutmaya gu yetirecek
durumda olmas ve yolcu olmamas da arttr. Bu artlar orucun eda snn
va ciplik artlar olarak da adlandrlr.
Sefer: Geceden niyetlendig i orucu tutarken, gu ndu zu n yola kmak duru-
munda kalan kimse, Hanef lere go re, bu orucunu tamamlasa daha iyi olur;
fakat bozmas durumunda keffa ret gerekmez. a fi ve Hanbel ler ise, ramazan
aynda Hz. Peygamberin Mekke fethine ktg nda Kad d denilen yere varn-
caya kadar orulu olup orada orucunu bozdug una dair riva yete dayanarak,
geceden niyet edilmi orucun bile sefer durumunda bozulabileceg ini so yle-
milerdir. Sava durumu veya cephede uzun su re atma durumu da ayn
ekilde bir mazerettir. Bu durumlarda kalan kii, sag lg na ve go revine uy gun
du en seeneg e go re hareket etmelidir.
b) Geerlilik artlar:
Niyet: a fi ler ve baz Ma lik ler niyeti ru ku n saymlardr.
Niyetin Vakti: Her tu rlu oru iin mu mku n olduka, sabah vakti girme-
den o nce veya geceden niyet etmek en faz letli olandr. u nku bu su retle
hem mezheplerin bu konudaki ihtila flarnn dnda kalnm, hem de niyet,
iba detin balama vaktiyle ayn zamana getirilmi olur. Nitekim niyetin han-
gi vakitte yaplacag konusu mezhepler arasnda ihtila fl oldug u gibi, niyetin
vakti asndan oru tu rleri arasnda da fark go zetilmektedir.
90 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hanef lere go re ramazan orucu, na file orular ve vakti belirtilmi adak
(nezr-i muayyen) orularnn niyet etme vakti gu n batmndan balayp er-
tesi gu nu n kuluk vaktine hatta o g le namaz vaktinin girmesinden az o nceki
vakte kadar devam eder. g le vakti girdikten sonra artk hibir oruca niyet
edilemez.
Zeva lden o nce na file oruca niyet etmenin ca izlig ini go steren had sler bu-
lunmaktadr. Bunlardan birinde, Peygamberimizin bir gu n A ie va lidemize
o g le yemeg i hazrlayp hazrlamadg n sordug u, Hz. A ienin yiyecek bir ey
olmadg n so ylemesi u zerine Peygamberimizin o gu n oru tuttug u riva yet
edilir.
Ma lik lere go re niyetin geerli olmas iin gu nein batmasndan itibaren
gecenin son ksmna kadar veya fecrin dog mas ile birlikte yaplmas gerekir.
u nku sabahleyin, yani oru iba detinin balama vaktinde niyet edilmeyince o
gu nu n orulu geirilmeyeceg i belirli hale gelmi olur.
a fi lere go re ise ramazan orucu, kaza orucu ve adak orucuna geceden
niyetlenmek arttr. Fakat na file oruca zeva lden o nceye kadar niyetlenmek
ca izdir.
Zimmette su bu t bulmu orulara ise en ge imsa k vaktine kadar niyet
edilmi olmas ve orucun belirlenmesi gerekir. rucun zimmette su bu t
bulma s, oru borcunun kanlmaz bir ekilde kesinlemi, sa bit hale gel-
mi olmas demektir. Mesela balanm fakat bir sebeple tamamlanamam
na file orucun kaza s zimmette sa bit olmu, borlug u kesinlemitir. Rama-
zan orucunun kaza s da bo yledir. Fakat ramazan orucunun kendisi henu z
zimmette sa bit bor saylmaz; u nku mesela , kiinin ertesi gu n yaayp
yaamayacag belli deg ildir. Kii ertesi gu nu n herhangi bir vaktinde o lecek
olsa, o gu nku oru zimmetine bor yazlmaz. Ancak daha o nceki gu nlerde
kaza ya kalan ramazan orucu zimmetinde mevcuttur. Keffa ret orular ile
mutlak adak orular da zim mette su bu t bulmu bor kapsamna girmek-
tedir. Bu eit orulara geceden veya en ge ikinci fecrin balangcnda ni-
yet etmek gerektig i gibi niyet ederken tutulan orucun mutlak nezir mi, bir
orucun kaza s m oldug unu da belirtmek gerekir. Zimmette sa bit olmas ke-
sinlemi orularn fa zaman iin dinde belirlenmi muayyen bir zaman
olmadg iin, mu kellef bu orular kendi be lirleyeceg i bir zamanda tutabi-
lir. yle olunca da, hangi orucu tutacag n belir lemesi arttr. a yet bir kaza
orucuna ikinci fecrin dog masndan sonra niyet edilse, bununla kaza geerli
olmayacag iin, oru na fileye do nu u r.
RU / 91
Niyetin ekli: Fak hlerin og unlug una go re ramazann her gu nu iin ayr
ayr niyet edilmesi arttr. u nku her bir gu nu n orucu kendi bana bir iba det
olup, o teki gu nlerde tutulan veya tutulacak olan orula ilikisi yoktur; dolay-
syla bir gu nu n orucu bozuldug u zaman sadece o gu nu n orucu bozulmu olur,
o teki gu nlerin orucu bundan etkilenmez.
Ma lik lere go re ise, ara vermeksizin pe pee tutulmas gereken orularda
en bata yaplacak tek niyet yeterlidir. Zha r, katl keffa reti ve ramazan orucu-
nun keffa retinde oldug u gibi ramazan orucunda da tek niyet yeterlidir. Ancak
bu orulara yolculuk, hastalk, hayz ve nifa s gibi zorunlu sebeplerle ara veri-
lecek olursa, engel kalktktan sonra yeniden niyet gereklidir. Tek bir niyetin
yeterli oldug u orularda her gece niyetlenmek ise mendu ptur. Ma lik lerin bu
konudaki gerekesi, ilgili a yette geen Sizden her kim ramazan ayna yeti-
irse onu orulu geirsin ifa desidir. Ay, tek bir zamana verilen isimdir, dola-
ysyla ay su resince oru tutmak bu tu n bir iba det hu kmu nde olup namaz ve
hacca benzer, tek bir niyet ile eda edilebilir.
Niyetle lgili Baz Ayrntlar: ruca niyetin vaktiyle ve ekliyle il gili ay-
rnt saylabilecek baz bilgiler de bu iba detin geerlilig ini yakndan ilgilendi-
rir. Bunlar u ekilde sralanabilir:
inde bulunulan gu n, gu ne batmadan o nce ertesi gu nu n orucuna niyet
edilemez.
2) Gu ne battktan sonra herhangi bir oruca niyet edilmesi ha linde, ikinci
fecre kadar yeme, ime ve cinsel ilikide bulunmak niyete ve oruca zarar ver-
mez. u nku bu niyet ikinci fecirden itibaren balayacak olan oru iba deti iin
yaplmtr. Nitekim bu ekilde niyet eden kimse, herhangi bir sebeple, ikinci
fecrin dog masna kadar, bu niyetini geri alabilir.
3) ru tutup tutmayacag nda tereddu t olmas durumunda veya niyetin
bir arta bag lanmas durumunda niyet gereklemi olmaz. Niyet, kesin azim
ve karar demektir.
4) Ramazanda, ramazan orucundan baka oru tutulamayacag iin, hangi
oruca niyet edilirse edilsin ramazan orucu yerine geer. Fakat, daha o nceden
oru tutmay adadg belirli gu nde, baka va cip bir oruca (mesela ; keffa ret
orucuna veya bir ramazan orucunun kaza sna) niyet ederek oru tuta cak
olsa, ag rlk kazanan go ru e go re bu oru, niyetlendig i va cip oru yerine ge-
er, belirli adak orucunu kaza etmesi gerekir.
5) Hem keffa rete hem de na fileye niyet edilerek tutulan oru, keffa ret oru-
92 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
cu yerine geer; fakat hem kaza ya hem de yemin keffa retine niyet edile rek
tutulan oru, her ikisi de va ciplik asndan edeg er oldug u iin, hibiri nin
yerine gemez, na file olur.
Sahura kalkp yeme ve ime de niyet yerine geer.
6) Tutulamam ramazan orularn kaza ederken, bir belirleme yapmak-
szn, kaza s gereken oruca diye niyet edebileceg i gibi, belirleme yaparak da
niyet edebilir. U zerinde ok sayda kaza borcu varsa kaza s gerekli ilk oruca
diyerek niyet edilebilir.
Sadece Kazy Gerektiren Durumlar: ig pirin, ig hamur, un, ham
meyve yemek veya fndk, badem ve cevizi kabug uyla yutmak bo yledir. Bun-
lar yiyecek maddesi olmakla birlikte, bunlarn bu ekilde yenilmesi nor mal
deg ildir ve hem de bunlar bu halleriyle insann itah duyacag ve yemek iste-
yeceg i eyler deg ildir. Fak hler, ehvetin normal cinsel birleme dnda tat-
min edilmesinin de ayn kapsamda deg erlendirileceg ini belirtmilerdir.
Fak hler ag za giren yag mur, kar veya doluyu isteyerek yutmay, su ime
kapsamnda deg erlendirerek orucu bozacag n; fakat kiinin kast olmakszn
bog aza inen yag mur, kar ve dolunun orucu bozmayacag n so ylemilerdir.
Kusma, kasten yaplmadg durumlarda orucu bozmaz. Kasten yapld-
g nda ise, sadece ag z dolusu olmas ha linde bozar.
a fi ler orucu bozma kast bulunmadg iin yanllkla bir ey yiyip i-
menin orucu bozmayacag n so ylerken, Ma lik ler orucun anlamnn (imsa k)
ortadan kalkm oldug u gerekesiyle, ister unutma isterse yanllk sonucu
olsun, bir ey yiyip imekle orucun bozulacag n so ylemilerdir.
Sabah vaktinin girip girmedig i konusunda u phesi bulunan kimse yiyip
imeye devam ederken o esnada ikinci fecrin dog mu oldug u ortaya ksa
oru bozulur ve kaza etmesi gerekir, keffa ret gerekmez. Ayn ekilde gu nein
battg n zannederek ifta r ederken gu nein henu z batmadg anlalsa yine
kaza gerekir. Hanef mezhebinde ag rlkl go ru bo yledir. Ancak, bu du rumda
keffaretin gerekeceg ini so yleyenler de vardr. Zira kii, her iki du rumda da
zann ile hareket etmi ve yanldg ortaya km ise de zanlarn kuvvet dere-
cesi ayn deg ildir. Birinci durumdaki zan gu lu du r; u nku aslolan gecenin de-
vam ediyor olmasdr. kinci durumdaki zan ise, bunun tersine zayftr; u nku
aslolan gu ndu zu n devam ediyor olmasdr. Bu bakm dan gu nein batp bat-
madg ndan u phe eden kimse hemen iftar etmemeli, durumun netlemesini
beklemelidir. msa k ve ifta r vakitlerini go steren bir takvim ve saatin bulun-
RU / 93
madg durumlarda kii, kendi bilgi ve tecru besiyle itiha d ederek ona go re
davranr.
Unutarak yiyip itikten sonra orucunun bozulmu oldug u zannyla veya
gece niyetlenemeyip gu ndu z niyetlendikten sonra, gu ndu z yaplan bu niye tin
niyet saylmayacag zannyla gu nu n geri kalan ksmnda bilerek bir ey yiyip
imek veya cinsel ilikide bulunmak orucu bozar.
Bir ey yiyor veya iiyorken imsa k vaktinin girdig ini anlayan kimse derhal
yemeyi ve imeyi brakmaldr. Bile bile yemeye veya imeye devam etmesi
ha linde Hanef ima mlara go re bu kiiye keffa ret gerekir.
Ramazan Orucunun Kazs: Her ne sebeple olursa olsun gu nu nde tutu-
lamam ramazan orucunun kaza edilmesi gereklidir. Ayn ekilde keffa ret,
adak veya balanp bozulmu na file orularn kaza s da gereklidir. Balanp
tamamlanmam na file oru meselesinde, a fi ler hibir ekilde kaza y ge-
rekli go rmezken, Ma lik ler sadece kasten bozma durumunda kaza y gerekli
go rmu lerdir.
Ramazan orucunun kaza s yasak gu nler dnda her zaman yaplabilir.
a fi lere go re ise bir ramazanda kaza ya kalm orucun, gelecek ramazana
kadar kaza edilmesi gerekir. Bir ramazann kaza borcu yerine getirilmeden,
o teki ramazan gelecek olursa, kaza borcuna ila veten bir de fidye o deme yu -
ku mlu lu g u ortaya kar.
Keffret Orucu: Hanef ler, keffa ret seeneklerinde sra go zetmenin ge-
rekli oldug unu sa vunduklar iin o ncelikle iki ay pe pee oru tutmay, bu
mu mku n olmazsa dig er seenek olan altm fakiri doyurma seeneg inin uy-
gulanabileceg ini ileri su rmu lerdir. Ma lik ler ise, sra go zetmeksizin herhangi
bir seeneg in yerine getirilmesini yeterli go rmu lerdir.
Iskt- Savm: Esa sen, tekrar sag lg na kavuup oru tutabilir ha le gelme-
leri u mit edil meyen hasta ve yal kimseler iin ilgili a yette o nerilen fidye yo-
luyla tela f ekli, sonralar hu kmu n konulu amacna uygun go ru lmeyebile-
cek zorlama yorumlarla ska t- savm (ve arkasndan ska t- sala t) anlay ve
tatb ka tna do nu mu tu r.
Hanef kaynaklarnda, mam Muhammedin, o lenin vasiyeti olmasa bile
m ra slarn onun oru borcu iin fidye vermesinin Allahn dilemesine bag l
olarak yeterli olacag n so yledig i riva yet edilir. len adna yaknlarnn oru
tutabilmesinden so z eden had sin ve mam a fi nin bu yo ndeki eski go ru -
u nu n daha sonraki do nem a fi literatu ru nde geni bir yoruma ta bi tutulup
94 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
kasten terkedilen ve kaza da edilmeyen orular da hil her tu rlu oru borcu
iin so z konusu edildig i, o len kimse adna oru tutacak kimsenin onun ya kn
olmasnn art go ru lmedig i, yaknlarn bilgisi olsun olmasn u u ncu ahsla-
rn da u cretli u cretsiz bo yle bir oru tutabileceg i go ru ve tartmala rnn yer
aldg go ru lu r. Sonu itibariyle, a yette sadece oru tutmaya gu cu yetmeyen
su rekli ma zeret sahibi kimseler iin o ngo ru len fidye yoluyla tela f mekaniz-
mas, konulu ama ve anlamn aarak, ma zeretli veya ma zeretsiz olarak
orucu terkedip, kaza edemeden o len herkese tem l edilmitir.
ZEKT
Zektn artlar: Zeka t; mu slu man, hu r, akll, ba lig , tabii ihtiyalarn-
dan fazla artc vasf taki mala tam bir mu lkiyetle ma lik olan ve bu ma lik olu-
unun u zerinden bir (ay yl) senesi geen kimselere farzdr. Bu farzn sah h
olarak o denebilmesi iin de ehline verilmesi ve verilirken de niyet edilmesi
gerekir.
Mkellef ile lgili artlar: ocuk ve akl hastalarnn o u r denen toprak
u ru nleri zeka tndan so rumlu olduklarnda go ru birlig i bulunmakla birlikte,
bunlarn zeka ta ta bi dig er mallarndan zeka t alnp alnmayacag konusunda
farkl iki go ru ileri su ru lmu tu r. Ebu Han fe akll ve ba lig olmayanlar, top-
rak u ru nleri ve kamu huku kunun bir paras olarak alnan zeka t tu ru ha ri,
zeka tla mu kel lef tutmamtr. Fak hlerin og unlug una go re ise akl hastalar-
nn ve ocu g un mallar zeka ta ta bidir. Bu borcu vel ve va s leri o derler. Zeka t;
veka letle yerine getirilebilen ma l bir iba dettir. Vel , zeka tta ocug un ve akl
hastasnn vekilidir. Bu vec beyi yerine getirmede onun yerini almaktadr, do-
laysyla onlar adna zeka t verir.
Bir maln zeka ta ta bi olabilmesi iin tam mu lk olma, artc o zellig e sahip
olma, nisa ba ulam olma, tabii ihtiyalardan fazla olma, u zerinden bir
yl gemi olma gibi artlarn arandg go ru lu r.
Tam Mlkiyet: El-milku t-ta m. Fak hlerin og una go re;
Belirli sahibi olmayan mallar zeka ta ta bi deg ildir. Buna go re halkn yarar-
na sunulan, herkesin istifa de ettig i mallar, devletin zeka t, vergi ve baka gelir-
lerinden elde ettig i mallar belirli bir ma liki olmadg iin, zeka ta ta bi deg ildir.
Bu mallar bu tu n topluma aittir ve onlardan bir ksm da fakirdir.
Fakir, yetim ve kimsesizlerin doyurulmas, okutulmas, ca mi, mescid, yol,
ko pru yapm gibi amalarla hayr kurulularna vakfedilen mallar zeka ta ta bi
deg ildir. Ancak og luna, ailesine veya falann og ullarna gibi belirli bir kii veya
kiilere yaplan vakflar bo yle deg ildir. Bo yle vakfedilen mallar zeka ta ta bidir.
u nku bu durumda vakfedilen maln mu lkiyeti vakfedenden vakfedilene ge-
mekte ve onda su rekli kalmaktadr.
96 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hrszlk, gasp, ru vet, faiz gibi haram yollarla kazanlan -haram mal-zeka ta
ta bi deg ildir. u nku a limler haram mal, elinde bulundurann mu l ku nu kabul
etmemiler, onda tasarrufu yasaklamlardr.
Tam mu lk olma artnn Hanef lere go re balca sonular:
1) Elde bulunmayan ve ele geeceg i de umulmayan malda zeka t yoktur.
Kimi Hanef lere go re ise faydalanlmayan malda da zeka t yoktur. Bu ikinci
go ru e go re inka r edilen, gasbedilen, du man tarafndan alnan, kaybolan,
denize du en, sahraya go mu lu p yeri unutulan, devlet tarafndan mu sa dere
edilen mallar tekrar sahipleri tarafndan ele geirilmedike zeka ta ta bi deg il-
dir. u nku bu mallarda elde bulundurma ve tasarruf imka n yoktur. Yani
tam mu lkiyet yoktur. Tam mu lkiyetin tanmna ilikin bu go ru farkllg ,
ilk ima mlardan nakledilen Ma lu d-dma rda zeka t yoktur so zu nde geen
mld-dmr ta birinin tefs rinden kaynaklanmtr.
a fi lere go re ise, maln elde bulunmay zeka t o deme yu ku mlu lu g u nu
ortadan kaldrmaz. Buna go re gasbedilen, kaybolan, alnan, denize du en vb.
mallar, sahibinin eline geince tahakkuk eden bu tu n zeka tlar verilmelidir.
2) Ebu Han feye go re kocasndan va deli mehrini almadka kadn ze ka tla
mu kellef deg ildir. u nku o mehre nika h akdi ile ma lik olmutur, fakat bu nok-
san mu lkiyettir. Kadn mehri teslim almakla ona tam ma lik olur.
3) Borlu, borcuna karlk olan malndan dolay zeka t mu kellefi olmaz.
Elinde olan bu maln ma liki deg ildir.
4) Rehin olarak verilen maldan dolay da mal sahibi zeka tla yu ku mlu ol-
maz. u nku bu mala ma lik olsa da zilyed deg ildir. Mal, borcu karlg rehin
alann elindedir.
5) Satn alnp da teslim alnmam mallar zeka ta ta bidir. u nku alc, sa-
tm akdi sonucu bir mala tam ma lik olmutur. Maln elinde olmamas ze ka tn
alcya farz olmasna ma n deg ildir.
6) Mal yannda olmayan yolcu zeka tla mu kelleftir. u nku o, vek l ara clg
ile malnda tasarrufta bulunabilir.
Alacan Zekt: Maln tam mu lk olmas artnn tabii bir sonucu ola rak,
bir kimsenin bakasnn zimmetindeki alacag iin zeka t verip vermeye ceg i
veya hangi artlarda vereceg i fak hler arasnda tartma konusu ol mutur.
Fak hlerin og unlug una go re alacaklar iki ana gruba ayrlr:
a) Tahsil edileceg i umulan alacaklar, yani o deme imka nna sahip ve borcu-
ZEKA T / 97
nu da ka bul eden kimsedeki alacaklar zeka ta ta bidir. Alacakl, her sene dig er
mallar ile birlikte bu alacag nn zeka tn da o der.
b) Tahsil edileceg i umulmayan alacaklarn ise, ancak elde edilince zeka t
verilir. Elde edilince, gemi bu tu n yllarn zeka t o denir diyenler de, sadece
son bir yln zeka t o denir diyenler de vardr. Hanef mu cteh tlerine go re, elde
edilmesinin u zerinden bir yl gemedike bu alacag n zeka t o denmez.
Hanef fak hleri, alacag n zeka t konusunu biraz daha detayl ekilde ele
almlar ve alacag u gruba ayrmlardr:
a) Kuvvetli alacak (deyn-i kav): Bor verilmi paralar ile ticaret malla-
rnn bedelleri olan alacaklardr. Bunlar borlular tarafndan inka r edilmedik-
e, tahsil edildiklerinde geen senelere ait zeka tlar da verilmelidir. Fakat mu -
kellef alacag ndan en az 40 dirhem (yani zeka t nisa bnn 1/5i kadar miktar)
tahsil etmedike zeka t borcunu o demek zorunda deg ildir.
b) Orta kuvvette alacak (deyn-i mutavasst): Ev kiras gibi zeka t mev-
zuu olmayan bir maln bedelidir. Bu alacakta da, geen senelerin zeka t borcu
gerekleir, ancak zeka t borcunun o denme mecburiyeti iin alacaklnn en az
200 dirhem miktar (nisa b miktar kadar) tahsil etmesi gerekir.
c) Zayf alacak (deyn-i zaf): Mal bedeli olmayan, mehir ve diyet gibi ala-
caklardr. Bu tu r alacak zeka ta ta bi deg ildir. Tahsil edildikten sonra dig er art-
larn gereklemesi ile zeka ta ta bi olur.
Hakk (gerek) nem: Bir maln ticaretle, dog um yoluyla veya tarmla
artmasdr. Ticaret mallar, hayvanlar ve toprak u ru nleri bo yledir.
Takdr (hkm) nem: Bir maln kendisinde nema imka nnn bizzat (po-
tansiyel olarak) mevcut olmasdr. Altn, gu mu ve parada oldug u gibi.
Be snf mal zekta tbidir. Bunlar; para (altn, gu mu vb.), ticaret mal-
lar, toprak u ru nleri, hayvanlar, define ve madenler. Bu mallar incelendig inde
hepsinin na m (artc vasfta) olduklar go ru lu r.
3. htiya Fazlas Olma: Hava ic-i asliye.
4. Nisb: Gu mu te nisa b miktar 200 dirhem, altnda 20 miska l, hayvan-
larda 5 deve, 30 sg r, 40 koyun, toprak u ru nlerinde ise (cumhu ra go re) 5
vesktir (=bug dayda 653 kg.). Ebu Han feye go re ise toprak u ru nlerinin az da
og u da zeka ta ta bidir. Toprak u ru nlerinin zeka tnda nisa b aranmaz.
5. Yllanma: Havela nu l-havl. Hanef lere go re; bir malda zeka tn farz ola-
bilmesi iin, o maln hem sene banda ve hem de sene sonunda nisa ba ula-
98 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
m olmas arttr. Bir kimse sene banda nisa b miktarna ulaan bir mala
sahip olsa, bu mal sene iinde nisa bn altna du se, hatta tamamen tu ketilse,
fakat sene sonunda yine nisa b miktarna ulasa, sene sonu hesabyla zeka ta
ta bi olur. Mesela demir ticareti yapan bir tu ccarn deposunda sene banda
yu z ton demir varken, sene iinde bunlarn bir ksmn sat yoluyla tu ketse
ve yerine elli ton demir alsa, sene sonundaki bu demir ile kasa mevcudunun
zeka tn vermekle mu kelleftir.
a fi lere ve Hanbel lere go re; nisa bn bu tu n sene boyunca bulunmas ge-
rekir. Bir mal sene iinde nisa bn altna du erse, ona zeka t va cip olmaz. Bir
kimse sene banda nisa b veya nisa b miktarn aan bir mala sahip olsa, sene
iinde sat ve h be gibi yollarla bu mal nisa bn altna du se, o kimse nisa b
miktar mala sahip olana kadar zeka tla mu kellef deg ildir. Zeka t mik tar mala
sahip oldug u zaman sene geme art tekrar balar. Ancak sene iinde elde
edilen tica r ka rlarla, sene iinde dog an hayvanlar bundan mu s tesna dr. Bun-
lar ana mallara ta bidir.
Ml-i mstefd: nceden yok iken sonradan ferdin mu lkiyetine geen
maldr. Maa, u cret, ikramiye, geici kazanlar, bag lar, m ra s yoluyla edi-
nilen servet vb. ma l-i mu stefa d kapsamna girer. Bu tu r gelirlerle ilgili ba-
lca hu ku mler unlardr: Ma l-i mu stefa d, ticaret mallarnn ka r, hayvanlarn
yavrular gibi sa hip olunan mallarn nema landrlmas sonucu ise, eldeki eski
mala eklenir. Bir yl art da, eldeki eski maln u zerinden bir yl gemesi ile
gereklemi olur. Bu konuda fak hler arasnda go ru ayrlg yoktur. Ml-i
mstefd eldeki maln cinsinden deg il ise cumhu ra (fak hlerin og unlug una)
go re ayr hu ku mdedir. Ne nisa b tamamlamak ne de yl art nn gerekleme-
si iin eldeki mala eklenir. Mesela nisa b miktar deveye sa hip olan bir kimse,
yl iinde sg r satn alsa, sg r iin de ayrca bir yl bek lemesi gerekir.
Ma l-i mu stefa d; tica r ka rlar ve hayvan u ru nlerinin dnda, fakat elde bu-
lunan nisa b miktar maln cinsinden ise; Hanef lere go re bu mal eldeki mala
eklenerek hepsinin u zerinden bir yl geince zeka ta ta bi olur. Mesela 5 milyon
liralk demir stoku bulunan tu ccarn sene iinde eline sat veya ba g yoluyla
50 milyon liralk demir gese, sene sonunda 55 milyon liralk mal varlg nn
zeka tn vermesi gerekir.
6. Bor Karl Olmama: El-emva lu l-ba tna (gizli mallar) ve el-emva lu z
-za hire (ak mallar).
Hanef lere go re bor u nevidir:
ahslara olan borlar.
ZEKA T / 99
Allah hakk olarak va cip olup kullar tarafndan istenen borlar. Zeka t bu
nev dendir.
Kullar tarafndan istenmeyen fakat Allah iin yerine getirilmesi gere ken
borlar. Nezir ve keffa ret bu eit borlardandr.
lk iki grupta toplanan borlar zeka t mallarnn nisa bn du u ru rlerse, bu
mallarda zeka t gereklemez. U u ncu grupta toplanan borlar, zeka tn ger-
eklemesine ma n deg ildir. Ayrca bor hangi nev den olursa olsun, toprak
u ru nlerinde zeka tn vu cu buna ma n deg ildir.
mam a fi ye go re bor, hi bir malda zeka tn vu cu buna engel olmaz.
mam Ma like go re ise sadece parada zeka tn vu cu buna engeldir, nisa b du -
u ru rse zeka t farz olmaz.
ZEKTIN GEERLLK ARTLARI
a) Niyet: Hanef lere ve a fi lere go re; kaide olarak niyetin o deme annda
bulun mas gerekir. u nku zeka t iba dettir ve iba detlerde niyet arttr. Fakat
o de meler para para yapldg iin, kolaylk olsun diye niyetin, zeka t borcu-
nun karldg anda bulunmas da yeterlidir. Bu oruta niyetin o nceden yapl-
mas gibidir.
Zeka t verilirken hu kmen niyet edilmi olmas da yeterlidir. Mesela mal sa-
hibi niyet etmeden zeka t borcunu verdikten sonra henu z mal fakirin elinde
iken niyet etmesi yahut, vek le vermesi annda niyet ettig i halde vek l zeka t
borcunu o derken niyet etmemesi gibi durumlarda niyet hu kmen var saylr.
u nku emreden kiinin niyeti esastr.
Hanef mezhebinde mu fta bih (kendisiyle fetva verilen) go ru e go re zeka t
memuru ak mallardan (el-emva lu z-za hire) zeka t zorla alm ise, mu kelle-
fin u zerinden zeka t borcu du er, gizli mallardan zorla zeka t alnd ise zeka t
borcundan mu kellef -niyet etmemi ise- kurtulamaz.
a fi lere go re; tercih edilen go ru -Hanef lerde oldug u gibi- niyetin ze ka t
borcunu karma annda yaplabileceg idir. u nku niyeti zeka t borcunu hak
edenlere verirken art komak gu lu k dog urur. nun iin malnda vek l ta y n
eden kiinin devir esnasnda zeka ta niyet etmesi yeterlidir.
a fi ler ocuk ve akl hastasnn mal varlg ndan vel ve va s lerinin zeka t
o demekle mu kellef olduklar go ru u ndedir. Bu durumda vel veya vas onlar
adna zeka t o derken niyet edeceklerdir.
100 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Ma lik lere go re mu kellef zeka t maln ayrrken, bu maln verilmesinden
az o nce veya verilirken niyet edilmesi ca izdir. Hanbel lerin go ru u de buna
yakndr. nlara go re mal sahibinin niyeti esas olup zeka t memurunun ni yeti
onun yerine gemez.
b) Temlk: Zeka t; usu l (baba, anne, dede, nine) ve fu ru a (ocuk ve torun)
verilemez. u nku zeka t verenle usu l ve fu ru u arasnda ok sk bir mu lkiyet
bag ve menfaat ortaklg vardr. Dolaysyla burada tam anlamyla teml k
gerek lemez. Ayn ekilde kii zeka tn karsna da veremez. Ebu Han feye
go re kadn da zeka tn kocasna veremez.
ZEKTA TB MALLAR
Altn ve gu mu nisa ptan az ise nisa b tamamlamak iin biri dig erine ila ve
edilir mi? Hanef lere go re ila ve edilmelidir. a fi ler ve Hanbel ler ise aksi go -
ru tedir.
Altn ve Gmten Yaplan Znet Eyas: Hanef mezhebine go re altn ve
gu mu ten yaplm su s eyalar zeka ta ta b dir. Mesela altn ve gu mu ten yapl-
m bilezik, kolye, gerdanlk gibi ka dn su s eyas nisa ba ular ve u zerinden bir
sene geerse, o gu nku altn fiyatlar ile deg eri bulunur ve 1/40 zeka t verilir.
mam a fi , mam Ma lik ve Ahmed b. Hanbele go re ise mu ba h olan ka-
dn su s eyas zeka ta ta b deg ildir. Ancak a fi lere go re kadn su s eyala rnda
isra fa kaarsa, mesela 200 miska l ag rlg nda z net eyas bulun durursa bun-
larn zeka tn vermesi gerekir.
Altn ve gu mu dnda, hangi maddeden olursa olsun bu tu n su s e yalar
zeka ta ta b deg ildir.
Erkekler tarafndan kullanlan veya dince kullanlmas haram saylan altn-
gu mu ma mulu bu tu n su s eyas zeka ta ta bidir.
Mden ve Kt Paralarn Zekt: Mezhep ima mlar devrinde ka g t
para henu z kullanlmadg iin klasik do nem fkh kitaplarnda ka g t parann
zeka t ile ilgili ak bir hu kme rast lanmamas tabiidir. Altn temsil eden ve al-
tn yerine o demelerde kullanlan para tu ru nu n (banknot) kullanldg devirde
yaayan fak hler, bu paralar karlg hemen o denebilen bor senedi olarak
deg erlendirmi ve borcunun dnda, u zerinden bir yl gemi nisa b miktar,
yani 80.18 gram altn veya 561.2 gram gu mu karlg paras olanlarn bu
parann 1/40n (% 2.5) zeka t olarak vermeleri gerektig ini so ylemilerdir.
ZEKA T / 101
Ticret Mallar: Hanef fak hlerine go re, tica ret mallarnn kymeti sene
banda ve sene sonunda, yukarda go sterilen altn veya gu mu nisa blarnn
altna du me melidir. Aksi halde bu mallarda zeka t gereklemez. Tica ret mal-
larnn ky metlerinin sene iinde nisa bn altna du mesi zeka tn farz olmasna
ma n deg ildir. Ma lik ve a fi fak hlerine go re, tica ret mallarnda nisa b sadece
sene sonunda aranr. Sene ba ve sene iinde nisa bn du mesi bu mallarda
zeka tn vu cu buna ma n saylmaz.
Hanef lere go re tica ret mallarnn zeka t hesap edilirken borlar karlr.
a fi lere go re ise bor zeka t etkilemez. Mevcut maln zeka t -bor dikkate
alnmadan- hesap edilip verilir.
Toprak rnleri: Ebu Han feye go re, bu tu n toprak u ru nleri zeka ta
ta b dir. Ebu Yu suf ve mam Muhammede go re, toprak u ru nlerinin zeka ta ta b
olabilmeleri iin hubu ba tta oldug u gibi bir sene -u ru meden- kalabilme o zel-
lig ine sahip ol malar gerekir.
Hanef fkh kitaplar ma m- A zamn bu tu n toprak u ru nlerinin zeka ta ta b
oldug u hususundaki go ru u nu destekledikleri gibi, ag da sla m a limleri de
bu go ru u savunurlar.
mam Ma lik ve a fi ye go re ise bir sene muha faza edilebilen gda mad desi
o zellig ine sahip toprak u ru nleri zeka ta ta b dir. a fi ler meyveden sadece hur-
ma ve u zu mu n zeka ta ta bi oldug u go ru u ndedir.
Hanef lere yakn bir go ru e sahip olan Ahmed b. Hanbele go re o lu le-
bilen, kurutulabilen, dayankl olan gda maddeleri ve insanog lu tarafndan
yetitirilen bu tu n u ru nler zeka ta ta bidir. Ahmed b. Hanbel, zeka ta ta bi mal-
larda gda maddesi olma artn aramamaktadr. Buna go re pamuk, keten gibi
giyim eyas yaplan maddeler de zeka ta ta b dir.
Fak hlerin og unlug u toprak mahsulleri zeka tnda da nisa bn art ve
nisa bn be vesk (=653 kg.) oldug u, bu nisa ba ulamayan u ru nlerin zeka ta
ta b olmayacag go ru u ndedir. nlar bu go ru lerinde Hz. Peygamberin Be
veskten az (rnde) zekt yoktur anlamndaki had sine istina t ederler.
Toprak u ru nlerinde nisa b artn arayan fak hlere go re bug day ve arpa
kabuksuz olarak depo ediliyorsa miktar 653 kilograma ulamadg su rece
zeka ta ta b deg ildir. Bu ve bu miktarn u zerinde olan ise zeka ta ta b dir. Eg er
pirin gibi kabug u ile birlikte depo ediliyorsa, mal sahibi isterse nisa b ka-
buksuz olarak 5 vesk, isterse kabuklu olarak 10 vesk hesap eder ve ona go re
zeka tn o der.
102 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Ebu Han feye go re ise toprak mahsullerinde nisa b art aranmaz. Zira
u ru nler ister az ister ok olsun zeka ta ta b dir.
Zekt Nisbeti: Hanef mezhebine go re toprak u ru nlerinin zeka ta ta b ola-
bilmeleri iin u zerlerinden bir yln gemesi (havl) art deg ildir. Bir sene iin-
de ka defa mahsul alnrsa her defasnda zeka t verilmesi gerekir.
Mal sahibi hi bir karlk beklemeden (meccnen) tarlasn ekilmek u ze-
re birine verse, kan mahsu lu n zeka tn bu ahs o der. Arazi ekilmek u zere
belli bir u cretle kiralanm ise zeka t ma m- A zama go re arazi sahibinden,
Hanef lerden Ebu Yu suf ve mam Muhammed ( ma meyn) ile dig er u mez-
hep ima mna go re kiracdan alnr.
Bal Ve Dier Hayvan rnleri: Baln zeka t mallarndan oldug u ve bal-
dan 1/10 nisbetinde zeka t alnacag go ru u nu savunan Hanef ve Hanbel
fak hleri, bu go ru lerini konu ile ilgili Hz. Peygamberden riva yet edilen
had slerle Bal ar tarafndan bir toprak rn olan iek zlerinden elde edi-
lir. Hubbta zekt farz olduu gibi bala da farzdr eklindeki kya sla delil-
lendirirler. a fi ve Ma lik mezhebi fak hleri ise bu konuda sah h bir haberin
mevcut olmadg n, baln su t gibi, bir hayva nn u ru nu oldug unu, su tu n zeka ta
ta b olmadg nda go ru birlig i bulundu g unu, ayn ekilde baln da zeka ta ta b
olmamas gerektig ini ileri su rerler.
Ebu Han fe, balda nisa bn aranmayacag , baln azndan da og undan da
zeka t verilmesi gerektig i go ru u ndedir.
Madenler Ve Deniz Mahsulleri:
a) Rikz: Rika z terimi, maden, define ve hazine gibi kendilig inden yer al-
tnda bu lunan veya insanlar tarafndan yer altna go mu lu p gizlenen her tu rlu
ky metli maden ve eyay ifa de eder.
Hz. Peygamberin Rikzda humus (1/5 nisbetinde vergi) vardr (Ebu
Ubeyd, el-Emvl, nr. 856-860) buyurdug u, Hz. merin Med ne dnda bu-
lunan 1000 dinar altn parann 200 dinarn devlet adna beytu lma le aldg ,
Hz. Alinin de madenleri rika z diye isimlendirip, karlan maden paralarn-
dan ve bulunan eski devirlere ait paralardan 1/5 nisbetinde vergi aldg
riva yet edilir.
Rika zla ilgili had s ve saha be tatb ka tn deg erlendiren fak hler, bu teri min
kapsam u zerinde go ru ayrlg na du mu lerdir.
mam a fi , mam Ma lik ve Ahmed b. Hanbele go re rika z eski devirlerde
yer altna saklanan ve sla m devirde bulunan kymetli eya, hazine ve de-
ZEKA T / 103
finedir. Madenler rika zn kapsamna girmez. Hatta mam a fi rika z sadece
Ca hiliye devrinde go mu lmu olan altn ve gu mu e hasreder.
Hanef fak hleri ise hem madenleri ve hem de eski devirlerde yeraltna go -
mu lu p gizlenen her nev kymetli eyay rika z mefhu mu iinde mu ta laa ederler.
Rikz; eski devirlerde yeraltna go mu len veya herhangi bir sebeple yeral-
tnda kalan kymetli eyay ifa de ettig inde,
Mevt (ilenmemi, sahipsiz) topraklarda veya sahibi bilinmeyen toprak-
larda bulunmu ise 1/5i vergi olarak alnr, kalan 4/5i bulana verilir. Mu lk
arazide bulunmu ise Hanef lere go re 4/5i mu lk sahibi veya va risle rine ait
olur. Bu eyay gayri mu slim teba dan biri veya ocuk da bulsa du rumda bir
deg iiklik olmaz.
Bulunan altn-gu mu ve kymetli eyann sla m ala met (mu hu r, yaz gibi)
tamas ha linde lukata hu ku mleri uygulanr. Bu halde bulunan eya bir
sene mu ddetle -usu lu ne uygun- ila n edilir, sahibi kmazsa beytu lma le teslim
edilir.
Bu nev bulunan eyann vergilendirilmesi iin cumhu ra go re nisa b da
aranmaz. mam a fi nisa b artn ileri su rmu tu r.
Fak hler rika zn 1/5 nisbetinde vergiye ta bi olabilmesi iin, bulun duktan
sonra u zerinden bir sene gemesinin art olmadg nda go ru birlig indedir.
Rika z ile ilgili had slerde, alnan 1/5 nisbetindeki verginin zeka t verile cek
kimselere mi, yoksa fey kapsamnda du u nu lu p zeka tn dnda kalan muhte-
lif devlet giderleri iin mi harcanacag hususunda aklk yoktur. Bu sebeple
fak hler rika zn dag tm hususunda farkl go ru ler ileri su rmu lerdir.
mam a fi , rika zdan alnan 1/5 nisbetindeki verginin zeka t verilecek kim-
selere sarfedileceg ini, Ebu Han fe, -bir go ru e go re- mam Ma lik ve Ahmed b.
Hanbel ise bu gelirin fey hu ku mlerine ta bi olup zeka t dnda, kamu hizmet-
lerine harcanacag n savunmulardr.
Rika z, yeraltna go mu lmu altn, gu mu , hazine yani kenz ve define an-
lamna alndg nda o nemli bir devlet geliri saylmamaldr. u nku bu eit
hazine ve antik eyann bulunup karlmas sk rastlanan bir olay deg il dir.
Ancak, Hanef fak hlerine go re madenler rika z mefhu mu iinde mu ta laa edil-
dig inden, rika zn vergilendirmesi bu yu k o nem tamaktadr. Hemen aa g da
izah edeceg imiz gibi, bu durumda hem kapsam genilemi olacak ve hem de
maden vergi nisbetleri 1/5 olarak kabul edildig inden devlet gelirleri iinde
o nemli bir yeku n tutacaktr.
104 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
b) Madenler: Yeraltndan karlan madenler u ksmdr:
1) Kat olup eritilebilen ve do ku mu yaplabilen madenler; altn, gu mu ,
demir, bakr gibi.
2) Eritilmeye elverili olmayan kat madenler; mermer, kire, ko mu r gibi.
3) Sv olup katlamayan madenler; civa, petrol gibi.
Ebu Han fe ve arkadalarna go re, kat olup eritilebilen ve do ku mu yap-
labilen altn, gu mu , demir, bakr gibi madenler vergiye ta b dir. Eritilmeye
elverili olmayan yakut, zu mru t, mermer, kire gibi madenlerle, sv olup ka-
tlamayan civa, petrol gibi madenlerden vergi alnmaz.
a fi ye go re, sadece altn ve gu mu madenleri zeka ta ta b dir, bunlarn d-
nda kalan madenler zeka ta ta b deg ildir.
Hanbel fak hleri ise, altn ve gu mu ile dig er madenler arasnda herhangi
bir fark go zetmemiler ve Bakara su resinin 267. a yetinin genel anlatmndan
hareket ederek, cinsi ne olursa olsun bu tu n madenlerin zeka ta ta b oldug u
go ru u nu savunmulardr. Hanbel mezhebine go re, yerden kan bu tu n ma-
denler zeka ta ta bidir. Bu madenlerden ister altn, gu mu , demir, bakr gibi
eritilip do ku mu yaplabilir cinsten olsun, ister yakut, zu mru t, su rme gibi sert
olup eritilemeyen madenler olsun, isterse zift, neft, petrol gibi sv halde bu-
lunan madenlerden olsun, bir ayrm go zetilmeksizin hepsinden zeka t alnr.
Madenlerden alnacak zeka tn nisbeti konusu fak hler arasnda tartma-
ldr. Hanef mezhebi fak hleri madenleri rika z mefhu mu iinde mu ta laa et-
tiklerinden, rika zla ilgili had se istinaden vergi nisbetinin 1/5 olacag , mam
a fi , Ma lik ve Ahmed b. Hanbel ise madenlerden 1/40 (% 2.5) nisbetinde
zeka t alnacag go ru u nu benimsemilerdir.
Hanef mezhebine go re madenlerde nisa b aranmaz. Bulunan veya ile nen
maden az da olsa ok da olsa vergiye ta b dir. u nku maden rika zdr. Rika zda
da 1/5 nisbetinde alnmas gerekli bir hak oldug u had sle belirtil mitir.
Buna go re sahipli arazide eritilebilen ve do ku mu yaplabilen altn, gu mu ,
demir, bakr gibi bir maden bulunursa devlet 1/5 nisbetinde vergi sini alr,
kalan yani 4/5i o arazi sahibine verilir.
mam Ma lik, mam a fi ve Ahmed b. Hanbele go re ise madenlerin ze ka ta
ta b olabilmeleri iin nisa b miktarna ulamas gerekir. Bu da had slerle go s-
terilen altn ve gu mu nisa bdr. Madenler bu kymetlere ulamadka zeka ta
ta bi olmazlar.
ZEKA T / 105
Bu tu n fak hler madenlerin zeka ta ta bi olabilmeleri iin u zerinden bir sene
gemesinin art olmadg go ru u nde birlemilerdir.
Maden, sahibi bilinmeyen arazide veya devlete ait topraklarda bulu nursa
yine devlet 1/5 payn alr, kalan 4/5i bulana ait olur.
Hanef lere go re madenlerden alnan 1/5 nisbetindeki vergi fey hu kmu ne
ta b dir, dolaysyla kamu yararna olmak u zere devlet giderleri iinde sarfe-
dilir.
Dig er mezhep ima mlarna go re ise alnan vergi zeka ttr ve Tevbe su resi nin
60. a yetinde go sterilen zeka t sarf yerlerine harcanr.
c) Deniz rnleri: Ebu Yu suf, denizden karlan inci, mercan gibi ky-
metli su s eyalar ile anber gibi kokularn 1/5 orannda vergiye ta b tutulmas
gerektig ini ileri su rer.
d) Bykba ve Kkba Hayvanlarn Zekt: Senenin og unu me-
ralarda otlayarak geiren hayvanlara Sime denilmekte dir. Bunun karlg
olarak yemle beslenen hayvanlara malfe, ziraat, nakliyat gibi ilerde kul-
lanlan hayvanlara da mile ad verilmektedir.
Develerin Zekt:
5ten 9a kadar 1 adet koyun
10dan 14e kadar 2 adet koyun
15ten 19a kadar 3 adet koyun
20den 24e kadar 4 adet koyun
25ten 35e kadar 1 adet iki yanda dii deve
36dan 45e kadar 1 adet u yanda dii deve
46dan 60a kadar 1 adet do rt yanda dii deve
61den 75e kadar 1 adet be yanda dii deve
76dan 90a kadar 2 adet u yanda dii deve
91den 120ye kadar 2 adet be yanda dii deve
106 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Koyunlarn Zekt:
1den 39a kadar zeka ttan mua f
40tan 120ye kadar 1 Koyun
121den 200e kadar 2 Koyun
200den 399a kadar 3 koyun
400den 500e kadar 4 koyun
Srlarn Zekt: Sa ime olan sg rlarda zeka t nisa b 30 sg r olup, bundan
az iin zeka t gerekmez. 30 sg rdan 40 sg ra kadar, zeka t olarak iki yana
basm erkek veya dii bir buzag verilir. 40 sg rdan 60 sg ra kadar, u yana
girmi erkek veya dii bir dana verilir. Tam 60 sg r olunca, birer yan bitir-
mi iki buzag verilir. Sonra her otuz sg rda bir buzag ve her 40 sg rda bir
dana verilmek su retiyle hesap edilir.
Sn Servet, Yatrm ve retim Aralar: 1965te Kahirede ve 1984te
Kuveytte akdedilen konferans kararla rnda sna makinelerin sa f gelirlerin-
den % 2.5 orannda zeka t alnmas tavsiye edilmitir.
HSSE SENED
ag da a limler menku l kymetler borsasnda alnp satlmak ve bo y lece
tica reti yaplarak kazan elde etmek amacyla alnan hisse senetlerinin tu ru
ne olursa olsun % 2.5 orannda zeka ta ta b olacag nda go ru birlig ine varm-
lardr.
Tica ret maksadyla deg il de, sadece yatrmc sfatyla hisselerin yllk
ka rndan (temettu ) yararlanmak iin hisse senetleri alnmsa bunlarn gelir-
lerinin de zeka ta ta b olacag ittifakla kabul edilmitir.
Hisse senetlerinin tu ru ne olursa olsun ve ne maksatla elde bulundurulur-
sa bulundurulsun kymetli evrak olarak % 2.5 orannda zeka ta ta b olup ol-
mayacag , ayrca temettu iin elde bulundurulan hisse senetlerinin ka rndan
ne nisbette zeka t verileceg i ihtila f konusu olmutur.
ZEKA T / 107
ZEKTIN DENME ZAMANI
Fak hlerin og unlug u, zeka tn vu cu b sebebi nisa b bulundug u takdirde
kiinin zeka tn vaktinden o nce o deyebileceg ini so ylemilerdir. Ebu Han fe,
a fi ve Ahmed b. Hanbel bu go ru tedir.
mam Ma lik ile Da vu d ez-Za hir ise, mal ister nisa ba ulasn ister ula-
masn vaktinden o nce zeka tnn verilmesinin ca iz olmadg go ru u ndedir. Bu
iki mu cteh de go re, sene geme art (havl) nisa b gibi zeka tn vu cu b artla-
rndan olup, nasl namaz vaktinden o nce klnmazsa zeka t da vaktinden o nce
o denemez.
Bir malda zeka t borcu dog duktan sonra, bu bor o denmeden o nce o mal
alnmak, kaybolmak, gasbedilmek gibi yollarla hela k olsa; mu kellef ister o de-
me imka nna sahip olsun veya olmasn, Hanef lere go re zeka t borcu du er.
Fakat bu mal bag veya sat yoluyla tu ketirse zeka t borcu du mez, zeka tn
vermesi gerekir.
Fak hlerin og unlug una go re ise bu durumda zeka t borcu du mez. Mu kel-
lefin onu yeniden o demesi gerekir. Ancak mam Ma like go re, telef oldukla-
rnda hayvanlarn zeka t o denmez.
Zektn Sarf Yerleri: 1. Fakirler ve Miskinler, 2. A miller, 3. Mu ellefe-i
Kulu b, 4. Rika b, 5. Borlular, 6. F Seb lillah, 7. bnu sseb l
FITIR SADAKASI
Ftr so zlu kte orucu amak, ftra da yaratl anlamna gelir. Tu rk-
ede fitre eklinde so ylenen ftr sadakas d n bir terim olarak o yle ta-
nmlanabilir: Ramazan bayramna kavuan ve temel ihtiyalarnn dnda
belli bir miktar mala sahip olan mu slu manlarn kendileri ve vela yetleri altn-
daki kiiler iin yerine getirmekle yu ku mlu olduklar ma l bir iba dettir. Bug -
day veya arpa unundan yarm sa, (520 dirhem-1459 gr.) dig erlerinden ise bir
sa (1040 dirhem 2918 gr.) verilir.
HAC VE UMRE
Hac so zcu g u kast, yo neli ve yu ru yu anlamna gelir.
hrm, kiinin kendini geici kayg ve bag mllklardan kurtarnn sem-
bolu du r.
Mensik: Hac iba deti iinde yer alan ve bir ksm sembolik davranlar-
dan iba ret olan fiiller.
Ebu Han fe, Ebu Yu suf, Ma lik ve Ahmed b. Hanbel gerekli artlar tayan
hac yu ku mlu su nu n bu iba deti o nu ndeki ilk hac mevsiminde eda etmesi ge-
rektig i, sonraki yllara teh r etmesinin gu nah oldug u, hatta bu iba deti uzun
su re geciktiren kiinin a hitlig inin kabul edilmeyeceg i go ru u ndedirler.
a fi ve mam Muhammed ise ileride yerine getirmeye azmedilmesi ve eda
imka nnn normal artlarda elden kmas gibi bir endienin bulunmamas
artyla haccn teh r edilebile ceg ini so ylemilerdir.
Haccn Ykmllk artlar: Mu slu manlk, akl ve bulu g art yannda,
ayrca hac yapmaya beden ve ma l imka nlarn yeterli olmas da arttr. Gu
yetirebilme anla mnda istitat denilir.
Bedel: Hac iin bedel (nib) tutmaya ihcc; bedel tutan kimseye mir,
menb veya mahccun anh denir. Ayrca bedel go nderilen kimseye
memr, yol masraf olarak verilen mal veya paraya nafaka ve hacc ifsa d
etmesi ha linde nafakay geri o demesine tazmn ad verilmektedir.
HACCIN ED ARTLARI
a) Salkl Olmak. Ebu Han fe ve Ma lik, sag lkl olmay hac yu ku m lu su olma-
nn art olarak go rdu klerinden bunlara go re sag lkl olmayan kim seler hac yap-
makla mu kellef deg ildir; dolaysyla yerlerine vekil go nderme leri de gerekmez.
Hanef ima mlardan Ebu Yu suf ve Muhammed ile a fi ve Hanbel hukukula-
rna go re ise, yukarda belirtilen yu ku mlu lu k artlarnn gereklemesi ha linde,
fiilen haccetmeye engel tekil eden bir hastalk veya sakatlg bulunanlar, yer-
110 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
lerine vekil go ndermeli veya bunu vasiyet etmelidirler. Fiilen hac etmeye engel
hastalk ve sakatlklar arasnda, genel olarak, ko rlu k, ko tu ru mlu k ve hac yolculu-
g una dayanamayacak derecede hastalk veya yal lk durumlar go sterilmitir.
Yol Gvenlii. Hanef ve Hanbel mezheplerinde fetva ya esas olan go ru -
e go re yol gu venlig inin bulunmas haccn eda snn artlarndandr. Ma lik ve
a fi ler ise, istita at kavramna getirdikleri aklama dog rultusunda, bunu yu -
ku mlu lu k artlar arasnda saymlardr.
c) rz Bir Engelin Bulunmamas. Tutukluluk veya yurt dna k ma
yasag gibi yolculug a kmay engelleyen bir durumun hac mevsimine denk
gelmesi ha linde eda yu ku mlu lu g u gereklemez.
d) Kadnlara zel ki art. Haccn eda syla dog rudan ilgisi bulunma-
makla birlikte, kadnlara ilikin baka hu ku mlerin sonucu olarak so z konusu
edilen iki art daha bulunmaktadr.
Bunlardan birincisi, kadnlarn tek balarna uzun mesafeli yolculuklara
kma yasag ndan kaynaklanan yanlarnda elerinin veya bir mahremleri-
nin bulunmas artdr. Hanef mezhebine go re, haccedebilmek iin sefer lik
hu ku mlerinin uygulanacag bir mesa feyi katetmek durumunda olan kadnlar
tek balarna hac yolculug una kamazlar.
a fi mezhebinde ise katedilecek mesafeden ziyade yol emniyeti ve kadn-
larn gu venlig i esas alndg ndan koca veya baka bir mahremin bulunmas
art koulmam, bunun yerine kadnlarn bunu sag layacak ekilde -ag rlkl
go ru e go re u kadnn yer aldg - bir grup oluturmalar yeterli go ru lmu tu r.
Bununla birlikte iki kadnn hatta kendini gu venlik iinde his sediyorsa bir
kadnn -sadece farz olan hac go revini yerine getirmek iin- tek bana yola
kmas ca iz go ru lmu tu r. Ma lik mezhebine go re ise, kocas veya bir mah-
remi bulunmayan yahut u cretle bile olsa kendisiyle birlikte hacca gelmeyen
bir kadn, gu venli bir kafile ile birlikte, bu kafilede baka kadnlarn bulunup
bulunmamas dikkate alnmakszn hac yolculug una kabilir.
kinci art ise sadece boanma iddeti veya vefa t iddeti beklemekte olan
kadnlara ilikin olup, beklemeleri gereken su reyi tamamlam olmalardr.
Hanef mezhebine go re eda art olan bu durum dig er mezheplere go re yu -
ku mlu lu k artdr.
Eda artlarn tayan kimselerin bizzat hac yapmalar, bu artlardan her-
hangi birinin gereklememesi durumunda bedel (vekil) go ndermeleri veya
bunu vasiyet etmeleri gerekir.
HAC VE UMRE / 111
HACCIN GEERLLK ARTLARI
a) Hac yapmak niyetiyle ihra ma girmek, b) zel vakit, c) zel me ka n.
hrm: lmiha l dilinde hac veya umre yapmaya niyet eden kiinin, dig er
zamanlarda mu ba h olan baz fiil ve dav ranlar belirli bir su re boyunca yani
hac veya umrenin ru ku nlerini tamam layncaya kadar kendi nefsine haram
klmas anlamndadr. hra ma giren kiiye muhrim (ihra ml) denir.
hrmn Rknleri: Hanef mezhebinde ihra mn, niyet ve telbiye olmak
u zere iki ru knu var dr. Bunlardan birini terkeden kimse ihra ma girmi olmaz.
Dig er u mezhebe go re ise ihra ma girmi olmak iin sadece niyet yeterlidir.
HRMA GRME YERLER
Harem Blgesi. En yakn, Mekkeye 8 km. mesafede Med ne istikame-
tinde Ten m; en uzak olanlar ise Ta if yo nu nde Cira ne (ibu A l-i Abdul-
lah) ve Cidde istikametinde Hudeybiye yaknlarnda Aa irdir. Dig erleri ise,
rak yolu u zerinde Seniyyetu lcebel, Yemen yolu u zerinde Eda tu Libn (Hu -
seyniye) ve Arafat snrnda Batn- Nem redir.
Mekkeliler hac iin Harem bo lgesi snrlar iinde; umre iin ise Hil bo lge-
sine karak mesela Ten m veya Arafat gibi Harem bo lgesi dndaki bir yerde
ihra ma girerler. Hac ve umre yapp ihra mdan km olan Harem bo lgesindeki
Mekkeli olmayan kiiler (A fa k ve M ka t olanlar), umre yapp ihra mdan k-
tktan sonra, yeniden ihra ma girmek istediklerinde, ayn hu kme uyarlar. n-
lar da hac iin Harem bo lgesinde, Umre iin ise Harem bo lgesi dna karak
mesela Ten m veya Arafat gibi bir yere gidip ihra ma girmek durumundadr.
Hil Blgesi. Hil bo lgesi, Harem bo lgesi ile M ka t yerleri arasndaki yerler-
dir. Bu bo lgede ika met edenlere M ka t veya Hill denir. Hill , Hil bo lgesinde
yaayan kii anlamndadr. M ka t ler gerek hac gerek umre iin Harem bo lge-
sine girmeden bulunduklar Hil bo lgesinde ihra ma girerler.
fk Blgesi. Harem ve Hil bo lgelerinin dnda kalan yerlere A fa k de-
nir. Hil bo lgesi dndan dog rudan Mekkeye veya Harem bo lgesine gelenle rin
ihra msz gememeleri gereken be nokta, Hz. Peygamber tarafndan belirlen-
mitir. Bunlardan her birine mkt, bu noktalarn snrladg ve Hil bo lgesi
dnda kalan yerlere de fk ve bu yerlerde yaayan insanlara da fk
denir ki uzaklardan gelen anlamndadr.
112 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Mekkeye veya Harem bo lgesine gelenlerin ihra msz gememeleri gere ken
bu be yer unlardr:
1. Zlhuleyfe. Mekkeye Med ne u zerinden gelenlerin m ka tdr. Med neye
yaklak 10 km., Mekkeye 450 km. mesafededir. Mekkeye en uzak m ka t bu-
dur. Hz. Peygamber Veda haccnda, ha len A ba r- Ali denilen bu m ka tta ihra ma
girmitir.
2. Cuhfe. Msr ve Suriye istikametinden gelenlerin m ka tdr. Mekkeye
yaklak 187 km. uzaklktadr.
3. Ztrk. lrak yo nu nden gelenlerin m ka tdr. Mekkeye uzaklg yak lak
94 kilometredir.
4. Karnlmenzil. Necid ve Ku veyt yo nu nden gelenlerin m ka t olup,
Mekkeye yaklak 96 kilometredir.
5. Yelemlem. Yemen ve Hindistan tarafndan gelenlerin m ka t olup,
Mekkeye yaklak 54 km. mesafededir. Mekkeye en yakn m ka t budur.
Su vey yo nu nden Kzldeniz yolu ile gelenler, Cuhfe yaknnda Ra bg hiza-
snda ihra ma girerler. Hava yolu ile Ciddeye gelenler ise, geldikleri istikamet-
teki m ka tn hizasn gemeden, niyet ve telbiye yaparak ihra ma girerler.
hrmn Vcipleri:
1.M ka t snrn ihra msz gememek.
2. hra m yasaklarndan saknmak.
hrm Yasaklar:
1. Vcutla lgili Yasaklar
1. Sa veya sakal tra olmak, byklar kesmek.
2. Kask ve koltuk alt kllar ile vu cudun dig er yerlerindeki kllar tra
etmek, yolmak veya koparmak.
3. Trnak kesmek.
4. Su slenme amacyla sa, sakal ve byklar yag lamak, boyamak, salara
biryantin veya jo le su rmek, kadnlar oje ve ruj kullanmak. Vu cuda veya ihra m
o rtu su ne gu zel koku su rmek; gu zel kokulu sabun kullanmak.
2. Giyim ve Giyim Eyas ile lgili Yasaklar: Giyimle ilgili yasaklar sadece
erkeklere yo neliktir. Kadnlar normal elbiselerini giyerler, sadece ihra m su re-
since yu zlerini o rtmezler.
HAC VE UMRE / 113
1. Dikili elbise ve i amar tu ru giyim eyas giymek. Normal ekilde
giymeksizin, palto, pardesu gibi giyim eyasn u zerine o rtmek veya omuzuna
almak yasak deg ildir. Bele kuanlan kemerde, omuza aslan an tada, ayakla-
ra giyilen u zeri ve topuklar ak ayakkab veya terlikte diki bulunabilir. u n-
ku yasak olan diki deg il; giyim eyas olarak dikilmi ey lerin giyilmesidir.
muzlara o rtu len rida nn ularn birbirine bag lamak veya ig ne ile tutturmak
ceza gerektirmez ise de mekru htur.
2. Ba ve yu zu o rtmek, takke ve benzeri eyler giymek, baa sark sar-
mak.
3. Eldiven, orap ve topuklar kapatan ayakkab giymek.
Naln gibi, mu mku n oldug unca u zeri ak ayakkab giymek mu steha ptr.
U zeri ak ayakkab giymek mu mku n oldug u halde, sadece topuklar ak
ayakkab giymek mekru htur. Ayak bileg ine bitien ve topuklar o rten ayak-
kab giymek ise yasaktr, ceza gerektirir.
3. Cinsel Konularla lgili Yasaklar: Cinsel iliki ve genellikle cinsel ili-
kiye go tu ren o pme, oynama, eh vetle tutma gibi davranlarda bulunmak.
ehev duygular tahr k edici so zler so ylemek.
4. Av Yasa: Gerek Harem bo lgesi iinde, gerek dnda eti ister yensin
ister yenmesin her tu rlu kara avn avlamak, avcya avn go stermek ve avlan-
masna yar dmc olmak, av hayvanlarna zarar vermek yasaktr.
Yaratl tibariyle vah , u rkek ve insandan kaan hayvanlara av hay van
denir. Suda yaasa bile, dog up u remesi karada olan hayvanlar kara hayva-
n saylr. Deniz hayvanlarnn avlanmas yasak olmadg gibi tavuk ve koyun
gibi evcil hayvanlarn kesilmesi de ihra mlya yasak deg ildir.
5. Harem Blgesiyle lgili Yasaklar: Mekke ehri ve etrafndaki Harem
denilen bo lgedeki av hayvanlarnn avlanmas, bitkilerin kesilmesi veya ko-
parlmas ister ihra ml, ister ihra msz, herkes iin yasaktr.
6. Yaplmas Gnah Olan ve Bakalarna Zarar Veren Konular daki Ya-
saklar:
a) Fsk: Ta atten ayrlp ma siyet saylan eyleri yapmak.
b) Cidl: Bakalaryla tartmak, haka ret ve kavga etmek. Her zaman ya-
sak olan bu tu r davranlardan, ihra ml iken daha ok saknmak gerekir.
114 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
HACCIN RKNLER
Hanef lere go re haccn ihrm, Arafat vakfesi ve ziyaret tavf ol mak
u zere u farz vardr. Hac bu farzlarn sraya uyularak yerine getirilme siyle
eda edilmi olur. Bu farzlardan ihra m art, dig er ikisi ise ru ku ndu r. Buna go re
Arafat vakfesinin vaktini geiren kimse o yl hac yapma imka nn kaybeder,
daha sonra yarm braktg haccn kaza eder.
Ma lik lere go re bu u farz yannda say de farzdr ve do rdu birden haccn
ru ku nlerini oluturur. a fi ler ise, bunlara salar ksaltmay veya tra etmeyi
(halk veya taksr) ila ve ederek ru ku n saysn bee karmlar ve bu ru ku n-
ler yerine getirilirken bir ksmnda (ilk u u nde) sraya ria yet etmenin de farz
(ru ku n veya art) oldug unu so ylemilerdir. Ru ku nlerin tamam, usu lu ne go re
yaplmadka, ceza ve keffa ret o demekle hac sah h olmaz. Eksik kalan ru knu n
tamamlanmas veya haccn kaza s gerekir.
ARAFAT VAKFES
Vakfenin Geerli Olmasnn artlar: Vakfenin geerli (sah h) olabilme-
sinin iki art vardr.
1. Hac iin ihra ml olmak,
2. Vakfeyi o zel (belirli) yer ve zamanda yapmak. hra m konusu yu karda
anlatldg iin burada sadece ikinci art olan vakfenin belirli yer ve zamanda
yaplmas art aklanacaktr.
Vakfenin Yeri: Vakfenin yeri, Arafat bo lgesidir. Arafat bo lgesinin Mekke
tarafndaki snr, Urene va d sidir. Urene va d si dnda Arafat bo l gesinin
her yerinde vakfe yaplabilir. Bu va d Arafat bo lgesinden deg ildir. Burada bu-
lunan Nem re Mescidinin kble (kuzeybat) tarafndan bir ksm da vakfe
yerinin dnda kalmaktadr.
Vakfenin Zaman: Zilhiccenin 9. arefe gu nu zeva l vaktinden yani gu nein
tepe meridyeni u zerine geli vaktinden bayramn ilk gu nu fecr-i sa dk de-
nilen tan yerinin ag armaya baladg zamana kadar geen su redir. Bu ko nuda
mezhepler arasnda go ru ayrlg yoktur. Sadece Hanbel lere go re vaktin ilk
a n, arefe gu nu fecr-i sa dk ile balar.
Cem-i Takdm: Ebu Han feye go re cem-i takd m ile klnabilmesi
iin;
HAC VE UMRE / 115
a) Arefe gu nu hac iin ihra ml olarak Arafatta bulunmak,
b) Mescid-i Nem rede cema at-i ku bra ile klmak gerekir. Aksi halde
her namaz kendi vaktinde klnr. Dig er u mezhep ile Ebu Yu suf ve mam
Muhammede go re, arefe gu nu hac iin ihra ml olanlarn Arafatta o g le ve
ikindi namazlarn, ister Nem re Mescidinde ister adrlarda, ister cemaatle,
ister mu nferit olarak cem-i takd m ile klmalar su nnettir.
Ziyaret Tavf: fa da tava f.
TAVFIN SAHH OLMASININ ARTLARI
Tavfn Vaktinde Yaplmas: Tava fn hangi vakitten itibaren yaplacag
yani balang vakti o nemli dir. Son vakti iin bir snr yoktur, o mru n sonuna
kadar herhangi bir vakitte yaplmas yeterlidir.
Hanef ve Ma lik lere go re ziyaret tava fnn vakti bayramn ilk gu nu fecr-i
sa dktan itibaren balar. a fi ve Hanbel lere go re ise ziyaret tava fnn vakti,
arefe gu nu gece yarsndan itibaren balar. Ziyaret tava f ilk vaktinden son-
ra her zaman yaplabilirse de Ebu Han feye go re bu tava fn kurba n kesme
gu nlerinde, yani bayramn u u ncu gu nu gu ne batncaya kadar; Ma lik lere
go re ise zilhiccenin sonuna kadar yaplmas va ciptir. Mazeretsiz olarak daha
sonraya braklrsa ceza (dem) gerekir.
a fi ve Hanbel ler ile Ebu Yu suf ve mam Muhammede go re ise, ziyaret
tava fnn bayramn ilk u gu nu nde yaplmas va cip deg il, su nnettir. Mazeret-
siz olarak daha sonra yaplmas mekru h ise de ceza gerekmez.
Tava fn, bayramn ilk gu nu yaplmas ise daha faz letlidir.
Niyet.
Tavfn Mescid-i Haramn inde, Kbenin Etrafnda Yaplmas:
Ka benin etrafnda tava f yaplan yere metf (tava f alan) denir.
4. avtlarn ounu Yapm Olmak: Hanef lere go re, avtlarn og unu
yani en az do rdu nu yapm olmak tava fn geerlilik art olup son u avt ya-
plmayacak olursa, tava f sah h olur, fakat farz ve va cip tava flarda eksik kalan
her avt iin ceza gerekir. Dig er u mezhepte ise, yedi avtn hepsi ru ku n olup
bu tu n avtlar yaplmadg tak dirde tava f sah h olmaz.
116 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
TAVFIN VACPLER
1. Abdestli olmak. Tava f esnasnda abdest bozulursa, abdest alndktan
sonra eksik kalan avtlar tamamlanabilir.
2. Setr-i avret, yani avret saylan yerlerin o rtu lu olmas. Setr-i avret, her
zaman farzdr. Tava fta va cip olmasnn anlam, ihla linden dolay ceza gerek-
mesidir. Avret saylan uzuvlarn do rtte biri veya daha og u alrsa ceza gere-
kir; daha aznda ceza gerekmez.
3. Teya mu n, yani Ka beyi sol tarafna alp kendisi Ka benin sag nda ola cak
ekilde yu ru mek.
4. Tava fa Haceru l-esved hizasndan balamak.
5. Tava f, hat min dndan dolaarak yapmak. u nku hat m denilen k sm
Ka beden saylr. Hat min dndan dolamadan yaplan avtlar ia de edilme-
dig i veya hi deg ilse eksik kalan ksm hat min evresi dolalarak ikma l edil-
medig i takdirde ceza gerekir.
6. Farz ve va cip tava flar yedi avta tamamlamak.
7. Gu cu yetenler tava f yu ru yerek yapmak. Yallk, hastalk veya sa katlk
sebebiyle yu ru yerek tava f edemeyenler arabaya veya tahtrevana binerek
tava f ederler.
8. Tava f namaz klmak. ster farz, ister va cip, isterse na file olsun, her
tava ftan sonra iki rekat tava f namaz klmak va ciptir. Kera het vakti deg ilse,
tava fn hemen peinden hi ara vermeden bu namaz klmak mu steha ptr.
Daha sonra klnsa da eda edilmi olur. u nku bu namaz, haccn veya tava fn
va ciplerinden deg il, vitir namaz gibi mu stakil bir va ciptir. Bu sebeple terki
hac cina yeti saylmaz ve bir ceza gerekmez.
Arada tava f namazn klmadan pe pee tava f yapmak ise mekru htur.
Tava f namazn maka m- bra h min arkasnda klmak mu steha ptr. rada
yer bulunmazsa, mescidin iinde uygun olan baka bir yerde klnr. Harem
bo lgesi dnda klmak ise mekru htur. hra m namaznda oldug u gibi, bu na-
mazn da ilk rekatnda Ka firu n, ikinci rekatnda hla s su relerinin o kunmas
mu steha ptr. Tava f iin kera het vakti yoktur. Ancak, Hanef lere go re tava f na-
maz; farz ve va cip namazlarn klnmas mekru h olan u vakit dnda, sabah
ve ikindi namazlarnn farzlar eda edildikten sonra da kln maz. a fi mez-
hebinde ise kera het vaktinde tamamlanan tava fla ilgili tava f namaz o anda
klnabilir.
HAC VE UMRE / 117
Yukarda saylanlardan ilk alts sadece Hanef lere go re va ciptir. Dig er u
mezhepte bunlar tava fn shhat art oldug undan, herhangi birinin eksik kal-
mas ha linde tava f sah h olmaz ve ia de edilmesi gerekir. Son ikisi yani tava f
namaz ve tava fn yu ru yerek yaplmas, Hanef ve Ma lik lere go re va cip, a fi
ve Hanbel lere go re ise su nnettir.
Tava fn va ciplerinden biri mazeretsiz terkedilirse ceza gerekir, fakat tava f
sah h olur. Tava f yeniden yaplrsa ceza du er.
HACCIN VACPLER
Say, Mu zdelife vakfesi ve eytan talama haccn va cipleridir.
Say: Say Hanef mezhebine go re hac ve umrenin va ciplerinden, dig er u
mez hebe go re ise haccn ru ku nlerindendir. Say yerine Mesa denir.
Sayin Geerli Olmasnn artlar:
1. Sayi, ihra ma girdikten yani hac veya umre yahut her ikisi iin niyet
ve telbiye yaptktan sonra yapmak. hra ma girmeden o nce hac veya umre
mena sikinden hibiri yaplamaz.
Sayin sah h olmas iin, ihra ma girdikten sonra yaplmas art ise de
ihra ml olarak yaplmas art deg ildir; belirli mena sik tamamlanp ihra mdan
ktktan sonra da yaplabilir. Nitekim hac iin ihra ma giren kimse, kurba n
bayramnn ilk gu nu fecr-i sa dktan o nce ihra mdan kamayacag iin, Ara fat
vakfesinden o nce hac sayini yapmak isterse, ihra ml olarak yapar. Ara fat do -
nu u ziyaret tava fndan sonra yaparsa, ihra msz olarak da yapabilir. Efdal ve
su nnete uygun olan da budur. Umre sayinin ihra ml olarak yapl mas va ciptir.
Umre tava fnn do rdu ncu avtndan sonra tra olan kii, ihra mdan km
olur. Bu kiinin ihra msz olarak yapacag umre sayi sah htir, fakat sayi ta-
mamlamadan ihra mdan karak va cibi terkettig i iin ceza (dem) gerekir.
2. Hac sayini hac aylar baladktan sonra yapmak. hra ma girme d nda,
hacla ilgili mena sikten hibiri, hac aylar girmeden yaplamaz.
3. Sayi mu teber bir tava ftan sonra yapmak. Say tek bana mu stakil bir
nu su k deg ildir. Ancak mu teber bir tava ftan sonra, ona bag l olarak ya plabilir.
Mu teber tava f, hades-i ekberle yani cu nu p, ayba veya lohusa olarak yapl-
mam olan tava ftr.
4. avtlarn og unu yani en az do rdu nu yapm olmak. Hanef mezhe binde,
118 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
sayin yedi avtndan do rdu ru ku n, u u va ciptir. Dig er u mezhepte bu tu n
avtlar ru ku ndu r.
5. Saye Safa dan balamak. Merveden balanrsa ilk avt sah h olmaz.
Sayin Vcipleri:
1-Sayi yu ru yerek yapmak. Yu ru mekten a ciz olan hasta, yal ve sa katlar,
arabaya binerler.
2-Yedi avta tamamlamak (ilk do rt avt ru ku ndu r).
Sayin Snnetleri: Erkekler yeil kl su tunlar arasnda hervele yap-
mak ve dig er k smlarda ise normal yu ru mek. Hervele, ksa admlarla koa-
rak canl ve alml yu ru mektir. Kadnlar hervele yapmazlar.
MZDELFE VAKFES
Geerli Olmasnn artlar:
1-Hac iin ihra ml olmak.
2-Arafat vakfesini yapm olmak.
3-Belirli yerde yani Mu zdelife snrlar iinde yapmak. Muhassr va d si
dnda Mu zdelifenin her yerinde vakfe yaplabilir. Kuzeh dag u zerindeki
Mear-i Hara m civarnda yaplmas su nnettir.
4-Belirli zaman iinde yapmak.
Mzdelife Vakfesinin Zaman: Mu zdelife vakfesinin zaman, Hanef lere
go re bayramn birinci gu nu (10 Zilhicce) tan yerinin ag armaya balamasn-
dan (fecr-i sa dk) gu nein dog ma sna kadar olan su redir.
Ma lik lere go re, arefe gu nu akam gu nein batndan bayram sabah gu -
nein dog uuna kadar olan su re; a fi ve Hanbel lere go re ise gecenin yar-
sndan tibaren gu nein dog uuna kadar geen su redir. Gece yars, gu nein
bat ile gu nein dog uu arasndaki su renin ortasdr.
EYTAN TALAMA
a) eytan Talamann Geerli lmasnn artlar
1. Talar cemrelere el ile frlatlarak atlmaldr. Ayakla veya herhangi bir
HAC VE UMRE / 119
a letle atlmas sah h olmadg gibi, ta geriden frlatmakszn cemre u zerine
el ile konulmas da sah h olmaz.
2. Atlan eyin, ta atma veya talama anlamn gerekletirecek bir madde
olmas gerekir. Bu bakmdan Hanef lerin dndaki u mezhebe go re atlan
ey mutlaka ta olmaldr. Hanef lere go re ise, atlan eyin ta, kuru mu a-
mur gibi u zerinde teyemmu m yaplmas ca iz olan bir madde olmas gerekir.
Ag a, maden ve tezek gibi eylerin atlmas talama yerine gemez.
3. Talarn her birini ayr ayr atmak gerekir. Hepsi birden atlrsa tek ta
atlm saylr.
4. Talar cemre ku mesinin u zerine yani ta havuzunun iine veya yak nna
du u ru lmelidir.
5. Ta, atldg yere atann fiili sonucu ulamaldr. Atlan ta, bir yere arp-
tktan veya du tu kten sonra bu yerin etkisi olmadan kendilig inden atl dg
yere ularsa, sah h olur. Mesela birinin omuzuna du u p orada kaldk tan son-
ra o kiinin hareketiyle du erse, istenilen yere ulasa bile sah h ol maz, yeni-
den atlmaldr.
6. Gu cu yetenler talar bizzat kendileri atmaldr. Namazlarn ayakta du-
rarak klamayacak durumda olan kimseler bakalarn vekil ta y n edebilirler.
7. Talar belirli vakitler iinde atmak gerekir.
eytan Talama Zaman: Ta atma zaman Hanef ve Ma lik lere go re bay-
ramn birinci gu nu fecr-i sa dktan, a fi ve Hanbel lere go re ise, gece yarsn-
dan bayramn do rdu ncu gu nu gu ne batncaya kadar olan su redir. Ancak bu
su re iinde, aag da aklanacag u zere ta atlmas ca iz olmayan vakitler de
vardr.
1. Bayramn Birinci Gn (10 Zilhicce). Bu gu nde yalnz Akabe
Cemresine yedi ta atlr. Hanef lere go re, bayramn birinci gu nu ta atma
zaman, tan yerinin ag armasndan (fecr-i sa dk) ertesi gu nu n tan yeri ag ar-
masna kadar olan su re olmakla birlikte, belirlenen bu su re iinde, gu nein
dog mas ile o g le namaz vaktinin girmesi arasndaki vakitte talamak su n net,
sabah gu nein dog masndan o nce ve akam gu nein batmasndan son ra ta
atmak mekru h kabul edilmitir.
Bu vakitlerde ta atmann mekru h saylmas, ortalg n karanlk olma syla
ilgilidir. u nku karanlkta atlan tan hedefi tutmas zor oldug u gibi, hede-
fe varp varmadg da izlenemez. Bunun yannda hem eziyet ekme hem de
bakasna eziyet etme ihtimali bulunmaktadr. Fakat gu nu mu zde bu bo lgeler
120 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
aydnlatldg iin kera het sebebi olan sakncalar da ortadan kalkm olmak-
tadr. Bu bakmdan o zellikle yallarn ve kadnlarn talamay bu vakitlerde
yapmalar, hem kendileri iin rahat olacag , hem de gu ndu z ola cak izdiha m
rahatlatacag gerekesiyle daha uygun go ru lmu tu r.
Ma lik lere go re talama vakti bayramn birinci gu nu tan yerinin ag arma-
syla balar ve akam namaz vaktinin girmesine kadar devam eder. Gu ne
battktan sonra (gece veya ertesi gu n) atlrsa, eda deg il kaza saylr ve ceza
gerekir. a fi ve Hanbel lere go re ise bu vakit gecenin yarsndan bayramn
do rdu ncu gu nu gu ne batncaya (ter k gu nlerinin sonuna) kadar su rer. Bu
su renin herhangi bir annda ta atlmas sah htir. Ancak henu z gu ne dog ma-
dan atlmas mekru h; gu nein dog uundan zeva le kadar geen su rede su nnet;
zeva lden gu ne batncaya kadar kera hetsiz ca iz; mazeretsiz gu ne battktan
sonraya geciktirmek ise mekru h saylmtr.
Bayramn kinci ve nc Gnleri (11-12 Zilhicce). Bu gu nlerin her
birinde her u cemreye yedier olmak u zere toplam 21 ta atlr. Bu iki gu n-
de ta atma zaman, zeva l vaktinde balar. Hanef lere go re ertesi gu n fecr-i
sa dka kadar, Ma lik lere go re ise gu nein batmasna kadar devam eder. Belir-
tilen bu su renin herhangi bir bo lu mu nde ta atma ii yaplabilir. Bu iki gu nde
zeva lden o nce ta atlmas ise ca iz deg ildir.
a fi ve Hanbel lere go re ise bu gu nlerle ilgili talamann su resi de bayra-
mn ilk gu nu gibi ter k gu nlerinin sonuna kadardr.
Bayramn Drdnc Gn (13 Zilhicce). Ebu Yu suf, mam Muhammed
ve dig er u mezhep ima mna go re bayramn do rdu ncu gu nu de ta atma vakti,
ikinci ve u u ncu gu nlerde oldug u gibi zeva lden itibaren balar. Ebu Han feye
go re ise bayramn do rdu ncu gu nu ta atma zaman fecr-i sa dkta balar. An-
cak talarn henu z gu ne dog madan atlmas mekru h, gu nein dog uundan
zeva le kadarki su rede ca iz, zeva lden sonra atlmas ise su nnettir.
ster eda , ister kaza olsun, bayramn do rdu ncu gu nu gu nein batmasyla
ta atma su resi sona erer.
Atlacak Ta Says: Bayramn birinci gu nu , sadece Akabe Cemresine 7 (yedi)
ta atlr, dig er iki cemreye ta atlmaz. Bayramn ikinci, u u ncu ve do rdu ncu
gu nleri ise, Ku u k Cemreden balamak u zere, sra ile her u cemreye, gu nde ye-
dierden 21 olmak u zere u gu nde 63 ta atlr. Bayramn birinci gu nu atlan yedi
ta da eklenirse talamada atlan toplam ta says 70 olur. Ancak bayramn do r-
du ncu gu nu cemrelere ta atmak faz letli olmakla birlikte zorunlu deg il dir. Do r-
du ncu gu n ta zorunlu olmadg takdirde atlan ta says 49 (70-21=49) olur.
HAC VE UMRE / 121
Bayramn do rdu ncu gu nu ta atmayacak olanlarn, Hanef lere go re do r-
du ncu gu nu fecr-i sa dktan o nce, dig er u mezhepte ise u u ncu gu n gu ne bat-
madan o nce Minadan ayrlm olmalar gerekir. Minann Mekke tarafndaki
snr, Akabe Cemresidir. Akabe Cemresinden Mekke cihetine birka adm
ilerlemek bile Minadan ayrlmak saylr. Bayramn do rdu ncu gu nu ta atmaya-
cak olanlarn, u u ncu gu n gu ne batmadan Minadan ayrlmalar, Hanef lere
go re su nnettir. Gu ne battktan sonra ayrlmak mekru h ise de ceza gerekmez.
SALAR TRA ETMEK veya KSALTMAK
1. lk Tehalll: Hanef mezhebinde, cinsel iliki dndaki ihra m yasaklar-
nn kalkmasn sag layan ilk tehallu l ancak salarn tra edilmesi veya ksaltl-
mas ile olur. lk tehallu lu n gereklemesi iin tert be uymak gerekmedig i gibi
daha o nce ta atma ve kurba n kesme nu su klerini yapm olmak da gerekmez.
Bayramn ilk gu nu fecr-i sa dktan sonra tra olmakla ilk tehallu l gerekleir
ve cinsel iliki dndaki bu tu n ihra m yasaklar kalkar. Fakat Akabe Cemresine
ta atmak, kurba n kesmek, hatta ziyaret tava fn yapmakla -tra olmadka-
ne ilk ne de ikinci tehallu l gerekleir. a fi lere go re ilk tehallu l ta atma, tra
olma veya ziyaret tava fndan herhangi ikisini yapmakla; Ma lik ve Hanbel lere
go re ise Akabe Cemresine ilk gu nku ta lar atmakla gerekleir.
2. kinci Tehalll: Cinsel iliki da hil bu tu n ihra m yasaklarnn kalkmas
demektir. lk tehallu lden sonra ziyaret tava fnn da yaplmasyle olur. a yet
henu z tra olmadan ziyaret tava f yaplmsa, tra olmakla ilk ve ikinci tehal-
lu l her ikisi birden gerekleir. Hanef ler dndaki dig er u mezhepte, ikinci
tehallu l iin ziyaret tava fndan baka sayin de yaplm olmas gerekir. u nku
onlara go re say va cip bir nu su k deg il, haccn ru ku nlerindendir.
VED TAVFI
Veda tava f Mekkeli olmayan ve Mekkeli hu kmu nde saylmayan, uzak bo l-
gelerden gelmi haclarn Mekkeden ayrlmadan yapmalar gereken en son
tava ftr. Buna sader tavf da denir. Sader ayrlma demektir.
Vcip Olmasnn artlar:
1-Haccetmi olmak.
2-Hacceden kiinin A fa k olmas.
3-Kadnlar, Mekkeden ayrldklar esnada ayba veya lohusalk ha linde
olmamak.
122 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
HACCIN SNNETLER
a) Kudu m Tava f: Kudu m, geli ve var
b) Hac Hutbeleri.
c) Arefe Gecesini Minada Geirmek
d) Bayram Gecesini Mu zdelifede Geirmek.
e) Bayram Gu nlerinde Minada Kalmak.
Eyym- nahr ve eyym- Mina denilen Zilhiccenin 10-11 ve 12. gu n-
lerinde Minada kalmak ve orada gecelemek Hanef lere go re su nnet, dig er u
mezhepte ise va ciptir.
UMRE
hra ma girerek tava f ve say yaptktan sonra tra olup ihra mdan kmak-
tan iba rettir. Hanef ve Ma lik lere go re mu slu mann o mru nde bir defa umre
yapmas mu ekked su nnettir. a fi ve Hanbel lere go re ise farzdr.
Umrenin Farz ve Vcipleri: Hanef lere go re, umrenin farzlar ihra m ve
tava f olmak u zere ikidir. Bunlardan ihra m art, tava f ise ru ku ndu r. a fi ve
Hanbel lere go re bu do rt nu su k yani ihra m, tava f, say ve tra birer ru ku n-
du r. Ma lik mezhebinde ise, ilk u u ru ku n, tra ise va ciptir.
HKM BAKIMINDAN HAC ETLER
er hu ku m asndan hac; farz, vcip ve nfile olmak u zere u eittir.
Belirli artlar tayan yu ku mlu nu n o mru nde bir defa haccetmesi farzdr.
Yu ku mlu olmadg halde, haccetmeyi adayan kiinin bu adag n yerine ge-
tirmesi va ciptir. Dig er na file iba detlerde oldug u gibi, balandktan sonra bo-
zulan na file haccn kaza s da va cip olur. Farz ve va cip dnda yaplan hac ise
na filedir. Hacla yu ku mlu olmayan ocuklarn yaptklar hac ile bir kim senin
birinciden sonra adama (nezir) dnda yapacag her hac na filedir.
YAPILI EKL BAKIMINDAN HAC ETLER
frad Hacc: frad hacc umresiz yaplan hacdr. Sadece hac iba deti yapl-
dg iin umresiz hac anlamnda olmak u zere bu ad verilmitir. Hac aylar
HAC VE UMRE / 123
iinde, hac dan o nce umre yapmayp, sadece hac niyetiyle ihra ma girerek hac
mena sikini eda edenler, ifra d hacc yapm olurlar. ster m ka t snr dnda
ister iinde ika met etsin, herkes ifra d hacc yapabilir.
Temett Hacc: Temettu yararlanmak, istifa de etmek anlamna gelir.
Ayn yln hac aylarnda umre ayr ihra mla, hac ayr ihra mla yapldg zaman
iki ihra m arasnda, ihra msz, yani ihra m yasaklarnn bulunmadg yasaksz
bir zaman dilimi, umre ile hac arasnda hac yasaklarnn so z konusu olmadg
serbest bir vakit bulundug u iin bu ad verilmitir.
Temettu hacc ayn yln hac aylar iinde, umre ve hacc ayr ayr niyet ve
ihra mla yapmaktr. Hac aylar iinde umre yapp ihra mdan ktktan sonra,
ayn yl hac iin yeniden ihra ma girip hac mena sikini de eda eden uzak bo lge-
lerden gelmi haclar temettu hacc yapm olurlar.
Krn Hacc: Kra n hacc, her ikisine birlikte niyet edilerek ayn yln hac
aylar iinde umre ve hacc bir ihra mda birletirmektir. Hac ve umre tek
ihra mla yapldg iin birletirmeli hac anlamnda bu ad almtr. Umre ve
hacca, ikisine birden niyet edip umreyi yaptktan sonra ihra mdan kmadan,
ayn ihra mla hac mena sikini de tamamlayan A fa k ler kra n hacc yapm
olurlar.
Temett ve Krn Haccnn artlar:
Hacceden kii a fa k olmaldr. Harem ve Hil bo lgelerinde, m ka t snr lar
iinde ika met edenlerin temettu ve kra n hacc yapmalar ca iz deg ildir. Hac
aylarndan o nce Mekkeye gidip hac gu nlerine kadar orada kalan a fa kiler de
bu konuda ayn hu kme ta b dir. Bunlardan haccedecek olanlarn, o yl hac ay-
lar girdikten sonra umre yapmamalar gerekir. Yaptklar takdirde, isa et et-
mi olurlar; u ku r kurban deg il, ceza kurban keserler.
Umre ve hac, her ikisi ayn yln hac aylarnda yaplmaldr. a yet umre, hac
aylarndan o nce yaplmsa veya umre tava fnn en az do rt avt, hac aylar
henu z girmeden tamamlanmsa yaplan hac temettu veya kra n deg il, ifra d
hacc olur.
3. Hac aylarnda yaplan umreden sonra sahh ilmm olmamaldr. Sahh
ilmm, Hanef lere go re, umre ile hac arasnda herhangi bir sebeple memle-
kete do nmekle, a fi lere go re ise, m ka t snrlar dna kmakla ger ekleir.
Umre ile hac arasnda, Hanef lere go re memleketine giden; a fi lere go re ise
m ka t snrlar dna kan kimse, do nu te tekrar umre yapmazsa, yaptg hac
temettu deg il, ifra d olur. Kra n haccnda umreden sonra ihra mdan klmad-
124 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
g iin umre ile hac arasnda ister m ka t dna klsn, ister memlekete veya
baka bir yere gidilsin, kra n hacc ifra da do nu mez.
Bu u nev hacdan hangisi yaplrsa yaplsn, hac far zas eda edilmi olur.
Bunlarn faz let bakmndan sralan Hanef lere go re kra n, temettu ,
ifra d; Ma lik lere go re ifra d, kra n, temettu ; a fi lere go re ayn yl arkasn dan
umre yapmak artyla ifra d, temettu , kra n; Hanbel lere go re ise temettu ,
ifra d, kra n eklindedir. Bu go ru ayrlg nn sebebi, Hz. Peygamberin yaptg
haccn eda biimine ilikin riva yetlerin farkl olmasdr.
HACDA KADINLAR
Hac ve umre mena sikinde kadnlarn erkeklerden ayrldklar husu slar,
aag dakilerden iba ret olup dig er husu slarda aralarnda fark yoktur.
1. hra ml iken elbise, orap, eldiven, kapal ayakkab, mest, izme ve her
tu rlu giyim eyas giyebilirler. Balarn o rterler, sadece yu zlerini o rt mezler.
2. Telbiye, tekb r ve dua yaparken, seslerini fazla yu kseltmezler.
3. Tava fta ztba ve remel, sayde ise hervele yapmazlar.
4. hra mdan kmak iin salarn tra etmezler, ularndan biraz keserler.
5. Erkekler arasnda skmamak iin Haceru l-esvedi uzaktan istila m
ederler.
6. Hacdan sonra ayba veya lohusa iken Mekkeden ayrlrlarsa veda tava f
sa kt olur.
7. zel hallerini go rmekte olan kadnlar, tava ftan baka, haccn bu tu n
mena sikini bu halleriyle yapabilirler. Hayz ve nifa s denilen o zel durumlar se-
bebiyle farz olan ziyaret tava fn eyya m- nahrdan yani bayramn ilk u gu nu n-
den sonra yapmak veya veda tava fn terketmekle kendilerine ceza gerekmez.
Bu ha liyle ziyaret tava f yapmalar da Hanef lere go re geerlidir. Bu du-
rumda ceza kurban kesmesi gerekir. Hayz veya nifa s ha lindeki bir kadn ku-
du m veya umre tava fn yapmadan Arafata kmak ve vakfe yapmak zorunda
kalrsa;
a) fra d hacc yapmak u zere sadece hac iin ihra ma girmise, temizlen-
dikten sonra ziyaret ve veda tava flarn yapar. Su nnet olan kudu m tava fnn
terkinden dolay bir ey gerekmez; hacc tamam olur.
HAC VE UMRE / 125
Temettu hacc yapmak u zere sadece umre iin ihra ma girmise, Hanef lere
go re Arafata karken hac iin niyet ve telbiye yaparak umre ihra mn iptal
eder. Hacdan o nce umre yapmadg iin ifra d hacc yapm olur; u ku r kur-
ban kesmesi gerekmez. Hacdan sonra iptal ettig i umreyi kaza eder ve iptal
ettig i iin ceza kurban keser.
Dig er mezheplere go re hac iin niyet ve telbiye yapmakla umre ihra m
bozulmaz, hac ihra m ile birlemi sayldg ndan kra n hacc yapm olur ve
kra n hedyi kesmesi gerekir. Fakat hacdan sonra o nceden yaplamayan um-
renin kaza s iin ayrca tava f ve say gerekmez. Hac iin yaplan tava f ve say
umre iin de yeterli olur.
Kra n hacc iin ihra ma girmise, Hanef lere go re, umre tava fndan o nce
Arafatta vakfe yapmakla umresi bozulmu sayldg ndan ifra d hacc yapm
olur. u ku r kurban kesmesi gerekmez. Fakat hacdan sonra bozulan umre-
yi kaza eder ve bozdug u iin bir ceza kurban keser. Dig er mezheplere go re,
umre tava fn yapmadan Arafatta vakfe yapmakla umre bozulmu olmaz. Ya-
plan hac yine kra n hacc olur ve u ku r kurban kesmek gerekir. Hacdan son-
ra, o nceden yaplamayan umrenin kaza s iin ayrca tava f ve say gerekmez.
Hac iin yaplan tava f ve say umre iin de yeterli olur.
Kurbn Yerine Oru: Temettu veya kra n hacc yapanlardan, eit-
li sebeplerle temettu ve kra n hedyi kesme imka n bulamayanlar, u u hac
esna snda, yedisi de hacdan sonra olmak u zere toplam on gu n oru tutarlar.
lk u gu nu n, hac aylar iinde, ihra ma girdikten sonra ve kurba n bayram-
nn ilk gu nu nden o nce tutulmas gerekir. Temettu haccnda bu u gu n oru,
henu z hac iin ihra ma girmeden, umre ihra mndan sonra da tutulabilir. An-
cak kurba n bayramn dan o nce tamamlanamadg takdirde, kurba n kesme
imka n olmasa bile oru kurbana bedel olmaz. Hac esnasnda u gu n oru
tutulduktan sonra, eyym- nahr denilen kurba n kesme gu nleri iinde
ve henu z tra olmadan kurba n kesme imka n dog arsa, oru kurba n yerini
almaz; kurba n kesmek gerekir. Fakat tra olduktan veya eyya m- nahrdan
sonra bu imka n elde edilirse, ayrca kurba n kesmek gerekmez. Hacdan son-
ra tutulmas gereken yedi gu n orucun Mekkeden ayrlmadan tutulmas da
mu mku n ise de do n du kten sonra memlekette tutulmas efda ldir. Gerek hac
esnasnda, bayram dan o nceki u gu n; gerek hacdan sonra tutulmas gereken
yedi gu n orucun, aralkl olarak tutulmas ca iz fakat, ara vermeden pe pee
tutulmas efda ldir.
126 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
HAC ve UMRENN CNYETLER
hra ml iken Harem bo lgesinde yaplmas yasak olan eylerin yaplma sna
cinyet denir.
CNYETLERN CEZ ve KEFFRETLER
Hac esna snda ilenen kimi cina yetler, Haccn bozulmasn ve kaza sn ge-
rektirirken, kimileri ag rlk derecesine go re eitli ceza ve keffa reti gerekti-
rirler. Cina yetin durumuna go re o denmesi gereken keffa ret ve ceza lar unlar-
dr: Kaz, bedene, dem, sadaka, bedel deme ve oru.
Hac ve Umrenin Bozulmasna Yol Aan ve Kaz Edilmesini Gerektiren
Cinyetler:
Hac iin ihra ma girdikten sonra henu z Arafat vakfesini yapmadan cinsel
ilikide bulunmak hacc ifsa t eder. Bu konuda bu tu n mezhepler ayn go ru -
tedir. Hac tamamlanmadan ihra mdan klamayacag iin bozulan bu haccn
yarm braklmayp tamamlanmas, ayrca gelecek senelerde kaza edilmesi ve
ilenen cina yet sebebiyle bir koyun veya kei kurba n edilmesi (dem) gerekir.
Arafat vakfesinden sonra fakat ilk tahallu lden o nce -yani tra olup
ihra mdan kmadan o nce- cinsel ilikide bulunmakla da Hanef ler dndaki
u mezhebe go re hac bozulur. Hanef ler bu durumda haccn bozulmayacag n,
fakat ceza olarak bir sg r veya deve kurba n edilmesi gerektig ini so ylerler.
Umre iin ihra ma girildikten sonra umre tava fnn en az do rt avt yapl-
madan cinsel ilikide bulunmak da Hanef lere go re umrenin bozulmasna yol
aar. Bozulan umre braklmayp tamamlandktan sonra ihra mdan kl mas,
daha sonra bunun kaza edilmesi ve ilenen cina yet sebebiyle bir ko yun veya
kei kurba n edilmesi gerekir.
Deve veya Sg r Kesmeyi (Bedene) Gerektiren Cina yetler:
Hanef lere go re Arafattaki vakfeden sonra fakat ilk tehallu lden o nce, yani
henu z tra olmadan, cinsel ilikide bulunmak. Bu durumda Hanef ler dn-
daki u mezhebe go re, hac fa sit olur, kaza s gerekir.
Ziyaret tava fn cu nu p olarak yapmak. lmiha l kitaplarnda fak hlerin og un-
lug unun go ru u olarak, kadnlarn hayz ve nifa s ha linde yani ayba ve lohusa
iken ziyaret tava fn yapmalarnn da ayn ekilde bu ceza y ge rektirdig i belir-
tilir. Baz a limler ise sebebi ve temizlenme imka n ira d olma yan bu mazeret
HAC VE UMRE / 127
hallerini cu nu plu kten ayr tutup temizlenmeden Mekkeden ayrlmak zorun-
da olan bu durumdaki kadnlarn ziyaret tava f yapabileceg i ni ve bir ceza da
gerekmeyeceg ini belirtirler. Grup ha linde seyahat edilip kafilenin bekleyeme-
mesi ha linde bu son go ru u n getirdig i kolaylktan istifa de edilebilir. Hanef ler
dndaki dig er u mezhebe go re ise, abdestli olmak tava fn shha t (geerlilik)
art oldug undan bu haller ile yaplan tava f, ceza o demekle de geerli olmaz.
Cu nu p veya abdestsiz olarak yaplan tava f, hangi tava f olursa olsun, ab-
destli olarak yeniden yaplrsa ceza s du er. Cu nu p olarak yaplan tava fn
abdestli olarak yeniden yaplmas va cip; abdestsiz yaplan tava fn ia desi ise
mendu ptur.
Koyun veya Kei Kesmeyi (Dem) Gerektiren Cinyetler: Bunlar, hac ve
umrenin va cipleriyle ve ihra m yasaklaryla ilgili cina yet ler olmak u zere ikiye
ayrlabilir.
Hac ve Umrenin Vcipleriyle lgili Olanlar:
M ka t ihra msz gemek.
Sayin tamamn veya en az do rt avtn terketmek yahut o zu rsu z yu ru ye-
rek yapmamak.
Mu zdelife vakfesini o zu rsu z olarak terketmek.
eytan talamay hi yapmamak veya bir gu nde atlmas gereken ta larn
yardan og unu atmamak. Yardan og u atlmsa, eksik braklan her bir ta
iin sadaka vermek gerekir.
Ziyaret veya umre tava fnn son u avtn ya da sadece birini yapmamak.
A fa k olanlar veda tava fn veya en az do rt avtn yapmamak.
Farz ve va cip tava flarda (ziyaret, umre ve veda tava flarnda) setr-i avrete
uymamak.
Ziyaret ve umre tava flarn abdestsiz; kudu m, veda ve umre tava fla rn cu -
nu p olarak yapmak. Tava f abdestli olarak ia de edilirse ceza du er. Hanef ler
dndaki u mezhepte hadesten taha ret, tava fn shhat art oldu g undan, cu -
nu p veya abdestsiz olarak yaplan tava f sah h olmaz.
Arefe gu nu Arafattan gu ne batmadan o nce ayrlmak.
Ebu Han feye go re ihra mdan kmak iin Harem bo lgesi dnda veya
bayram gu nlerinden sonra tra olmak; ziyaret tava fn bayram gu nlerinden
sonra yapmak ve Akabe Cemresine ta atma, kurba n kesme ve tra olma
128 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
nu su klerinde sraya uymamak. Ebu Yu suf ve mam Muhammed ile dig er u
mezhepte bunlar va cip olmayp su nnet oldug undan ceza gerekmez.
hra m Yasaklaryla ilgili lanlar:
1. Bir defada (ayn yerde ve ayn anda) vu cudun veya bir uzvun tama mna
gu zel koku yahut yag su rmek. Deg iik yerlerde ve zamanlarda su ru lu rse, her
bir uzuv iin ayr ceza gerekir.
hra ma su ru len gu zel kokunun eni ve boyu birer kartan bu yu k ve koku-
nun etkisi bir gu ndu z veya gece su resi devam ederse, koyun veya kei kesmek
gerekir. Bu orana ulamazsa sadaka verilir. Vu cu da su ru len koku dan ceza ge-
rekmesi iin belirtilen miktarda su ru lmesi yeterlidir; bir gu ndu z veya gece su -
resi etkili olmas art deg ildir. Hanef ler dndaki u mezhepte de gu zel koku-
dan ceza gerekmesi iin miktar ve zaman kayd yoktur; su ru lmesi yeterlidir.
Vu cu dun veya sa, sakal gibi bir uzvun tamamna, su slenmek iin yag , jo le,
biryantin su rmek veya kna, sa boyas ve benzeri eylerle boya mak. Teda v
iin su ru len ila , merhem veya kokusuz krem ve yag lar iin bir ey gerek-
mez.
Erkekler bir tam gu ndu z veya gece su resince giyim eyas (elbise, i ama-
r, orap, topuklar kapatan ayakkab) giymek, ba ve yu zu o rtmek. Kadnlar
yu zlerini o rtemezler. Bir gu ndu z veya gece su resinden daha az giyilirse, sada-
ka yeterlidir. a fi ve Hanbel lere go re, ceza gerekmesi iin bir su re gemesi
gerekmez; giyilmesi yeterlidir. Ma lik lere go re ise, giyilen ey vu cu du scak
ve sog uktan koruyorsa, ksa bir su re giymekle; scak ve so g uktan korumayan
incecik bir ey ise bir tam gu n giymekle ceza gerekir.
San veya sakaln en az do rtte birini veya baka bir uzvun tamamn tra
etmek. Daha aznda sadaka yeterlidir.
Bir defada (ayn anda ve ayn yerde) bu tu n trnaklar veya bir elin ya hut
bir ayag n trnaklarnn tamamn kesmek. El ve ayaklardan her birinin tr-
naklarnn tamam, ayr ayr yerlerde ve zamanlarda kesilirse, her biri iin
ayr ceza gerekir. Bir elin veya ayag n trnaklarnn tamam kesilmeyip bir ks-
m kesilirse, kesilen her bir trnak iin sadaka verilir. Bu takdirde veril mesi
gereken sadaka toplam, bir koyun veya kei bedelini aarsa, her tr nak iin
sadaka yerine, istenirse bir dem (koyun veya kei) kesilebilir. Ken dilig inden
kopan veya krlan trnaklar iin bir ey gerekmez.
lk tehallu lden sonra henu z ziyaret tava fn yapmadan cinsel ilikide bu-
lunmak.
HAC VE UMRE / 129
hra ml iken eini ehvetle o pmek, okamak, sarlp kucaklamak gibi cinsel
ilikiye yol aan davranlarda bulunmak. ehvetle bakmak veya du u nmek-
le, boalma bile olsa bir ey gerekmez.
Ftr Sadakas Kadar Bag ta Bulunmay Gerektiren Cina yetler:
Herhangi bir uzvun tamamna deg il, bir ksmna gu zel koku su rmek.
Sa ve sakaln do rtte birinden az ksmn tra etmek.
Bir el veya ayaktaki trnaklardan bir ksmn kesmek yahut bir el ve ya
ayaktaki trnaklarn tamamn ayr ayr yer ve zamanlarda kesmek. An cak her
trnak iin ayr ceza o denir.
Her tu rlu giyim eyasn bir gu ndu z veya gece su resinden daha az giy-
mek.
Kudu m veya veda tava fn abdestsiz olarak yapmak. Dig er u mez hepte
abdestsiz tava f sah h olmaz.
Veda tava f veya sayin, do rdu ncu avttan sonraki avtlarn eksik yapmak
veya bu avtlar yu ru yerek yapmamak. Eksik braklan her avt iin ayr ceza
gerekir.
Farz ve va cip olmayan tava flarda setr-i avrete uymamak.
eytan talamada, bir gu nde atlan talarn, yarsndan sonrasnda eksik
ta atmak. Eksik atlan her ta iin ayr ceza gerekir.
hra ml veya ihra msz birini tra etmek. Bakasna elbise giydirmek veya
gu zel koku su rmekten bir ey gerekmez.
Bedel demeyi Gerektiren Cinyetler: Bunlar, karada yaayan av hay-
vanlaryla ve Harem bo lgesinin av ve bitkileriyle ilgili olanlar olmak u zere iki
ksmdr.
Karada Yaayan Av Hayvanlaryla lgili Olanlar: hra ml iken karada
yaayan av hayvan avlanrsa, Hanef lere go re, bu hayvann kymeti takd r
edilir. Takd r edilen meblag , her birine bir ftr sada kas miktarndan daha
az veya daha ok olmamak u zere yoksullara dag tlr veya her ftr sadakas
miktar iin bir gu n oru tutulur. Yahut da, eg er bu meblag ile bir hedy satn
alnabiliyorsa, Harem bo lgesinde bir hedy kesilir. Takd r edilen meblag hedy
bedelinden fazla ise, artan ksmn tasaddu k edil mesi gerekmez. Eti yenilen av
hayvanlar iin bir koyun veya kei bedelin den daha fazla kymet takd r edile-
bilir ise de fil, arslan, kaplan gibi eti yen meyen hayvanlara daha fazla kymet
130 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
takd r edilmez. Av o lmemi fakat ya ralanm veya zarar go rmu se, sag lam
durumu ile kusurlu ha li arasndaki kymet fark takd r edilir. Verilen zarar
iyiletikten sonra hayvanda bir ek siklik brakmazsa, ceza o demek gerekmez.
Hanef ler dndaki u mezhepte ise av hayvanlar, benzeri olanlar ve ol-
mayanlar olmak u zere ikiye ayrlr. Mesela yaban eeg i sg ra; ceylan ke iye ve
tavan og lag a benzetilmitir. Avlanan hayvann benzeri varsa, o Harem bo lge-
sinde kesilip eti yoksullara tasaddu k edilir veya takd r edilen bedelin her bir
ftr sadakas miktar iin bir gu n oru tutulur. Benzeri olma yan hayvanlarn,
takd r edilen kymetlerine tiba r edilir.
Harem Blgesinin Avlar ve Bitkileriyle lgili Olanlar: Harem bo lgesiy-
le ilgili yasaklar sadece ihra mllar iin deg ildir. Bu bo lge nin avnn avlanmas,
kendilig inden biten her tu rlu canl-ya ag a, bitki ve otlarnn kesilmesi veya
koparlmas, ihra ml ihra msz herkese yasaktr. Hanef lere go re Harem bo l-
gesinin avn avlayan kimse kymetini tasaddu k eder. Bunun yerine oru tut-
mak ca iz olmaz. Bu bo lgede kendilig inden biten ve insanlar tarafndan ekilip
dikilen cinsten olmayan ag a ve bitkileri kesip koparan kimsenin bunlarn
bedelini tasaddu k etmesi gerekir. Bunlar sahibi nin kesmesi ceza gerektir-
mez. nsanlar tarafndan ekilip dikilen veya insan larn ekip diktig i cinsten
olan ag a ve bitkilerin kesilip koparlmasndan do lay ise bir ceza gerekmez.
zr Sebebiyle hrm Yasaklarna Uymamak: hra m yasaklar bir
ma zeretle de yaplsa, yine ceza gerekir. Ancak bu yasaklar mesela hastalk veya
geirilen bir kaza sebebiyle ban tra edil mesi, o rtu lmesi yahut elbise giydi-
rilmesi gibi sema v bir ma zeretle yaplrsa ceza olarak mutlaka dem (koyun
veya kei kesmek) gerekmez. Bo yle bir durumla karlaan kii muhayyer olur.
ster pepee veya aralkl olarak u gu n oru tutar, isterse alt yoksula birer
ftr sadakas kadar bag yapar, bir yoksula alt gu n ftr sadakas verse de olur
yahut da Harem bo lgesinde bir dem keser. Hanef lere go re bilgisizlik, yanlma,
unutma, bask (tehd t) gibi sema v olmayan ma zeretlerle ilenen yasaklar iin
muhayyerlik yoktur, koyun veya kei kurba n etmek gerekir. Dig er u mezhepte
ise, sema v ol mayan mazeretlerden dolay da muhayyerlik vardr.
CNYET CEZ ve KEFFRETLERNN DEME ZAMANI ve YER
Hac ve umrede ilenen bir cina yetin ceza sn o demek iin belirli bir su re
yoktur. Cina yetin ileniinden o mru n sonuna kadar, her zaman o denebilir.
u nku bu tu n keffa retler, gecikmeli olarak (terh u zere) yaplabilecek va cip
HAC VE UMRE / 131
tu ru ndendir. Ancak, ilenen cina yetin hac veya umrede meydana getirdig i ku-
suru bir an o nce gidermek efda ldir. Vefa tna kadar o demeyen ve o denme sini
vasiyet de etmeyen kimse gu nahka r olur. Vasiyet olmadg halde, m ra slarn,
teberru olarak o demeleriyle de bor eda edilmi saylr.
So z konusu keffa retlerden oru, sadaka ve bedelini o deme ceza larnn
o deneceg i belirli bir yer yoktur. stenilen her yerde bunlar eda edilebilir. Ceza
kurbanlar ise, ister deve veya sg r, ister koyun veya kei olsun, dig er hedy
kurbanlar gibi, ancak Harem bo lgesinde kesilir.
Gerek sadakalarn gerekse bu kurbanlarn etlerinin, sadece Harem bo lge-
sindeki yoksullara verilmesi ve yedirilmesi gerekmez. Dig er yerlerdeki yok-
sullara da verilebilir.
HSR ve FEVT
hsr, hac veya umre yapmak u zere ihra ma girdikten sonra, herhangi bir
sebeple tava f ve vakfe yapma imka nnn ortadan kalkmas demektir. Bunlar-
dan herhangi birini yapma imka n olursa, ihsa r gereklemez. Hanef lere
go re du mann engellemesi, sava sebebiyle yollarn kapanmas, hasta lk,
parasz kalmak, kadnn yanndaki mahreminin o lmesi gibi, hac yolculu g unu
ve dolaysyla tava f ve vakfeyi o nleyen her tu rlu engel, ihsa r sebebi saylr.
a fi lere go re ihsa r, ancak du mann engellemesiyle meydana gelir.
hsr Sebebiyle hrmdan kma: hra mdan ancak, hac veya umre yap-
larak klr. Hac ve umre yapmas engellenen kiiye gelince eg er sadece umre
veya ifra d hacc iin ihra ma gir mise bir adet, a yet kra n hacc iin ihra ma
girmise iki adet ihsr hedyi keserek ihra mdan kar. Hanef lere go re ihsa r
hedyi de, dig er hedy kurban lar gibi, ancak Harem bo lgesinde kesilir. a fi lere
go re ise, ihsa rl kiinin bulundug u yerde kesilir. Hanef lere go re, ihsa r duru-
muyla karlaan kii, Harem bo lgesi dnda ise, kesilme vaktini belirleyerek
Harem bo lgesinde kendi adna ihsa r kurban kestirir. Kurbann kesilmesiyle
tra olmasa bile, ihra mdan km saylr. a fi lere go re ise, tra olmadk-
a ihra mdan kl maz. Henu z ihsa r hedyi kesilmeden ihra mdan klr veya
ihra m yasaklar yaplrsa ceza gerekir.
hsr Sebebiyle Yaplamayan Mensikin Kazs: hsa r sebebiyle yapla-
mayan hac ve umrenin kaza s gerekir. a fi lere go re farz veya va cip olmayan-
larn kaza edilmesi gerekmez. Hanef lere go re hac iin ihra ma girenler; bir
hac ve bir umre, kra n hacc iin ihra ma girmi olanlar; bir hac ve iki umre,
132 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
umre iin ihra ma girmi olanlar ise; sadece bir umre kaza ederler. a fi lere
go re ise, hangisi iin ihra ma girilmise ancak onun kaza s gerekir.
Fevt, haccetmek u zere ihra ma giren kiinin Arafat vakfesine yetiememe-
si, vakfe su resi iinde bir an olsun Arafatta bulunamamasdr. ster ma zeret
sebebiyle ister ma zeretsiz, vakfe su resi iinde (arefe gu nu zeva l vaktinden,
bayram sabah tan yeri ag armaya balayncaya kadar), ksa da olsa bir an
Arafatta bulunamayan kii, o ylki hacca yetiememi, hacc karm (fevt
etmi) olur. Bu duruma du en bir kimse;
frad hacc yapmak u zere ihra ma girmise, umre yaparak ihra mdan kar.
Daha sonraki yllarda haccn kaza eder.
Temettu hacc yapmak u zere o nce umre yapp, sonra hac iin ihra ma gir-
mise, vakfeye yetiemedig i iin temettu bozulur; u ku r kurban gerek mez.
Bir umre daha yaparak ihra mdan kar. Daha sonraki yllarda sadece bir hac
kaza etmesi gerekir.
Kra n hacc iin ihra ma girmi ve vakfenin fevtinden o nce umrenin tava f
ve sayini yapmsa, temettu haccnda oldug u gibi, ikinci bir umre daha ya-
parak ihra mdan kar. a yet umre tava fn ve sayini yapmamsa, o nce umre
ihra mndan kmak iin tava f ve say yapar; sonra hac ihra m iin ikinci defa
tava f ve say eder ve tra olup ihra mdan kar. Daha sonraki yllarda sadece
bir hac kaza eder. Vakfeyi kararak hacca yetiemeyen kii lerin, ihra mdan
kmak iin yaptklar umreler, ihsa r durumuyla karlaan larn kestikleri
hedy yerinde sayldg iin, Hanef lere go re hacc fevt olan kimselerin ayr-
ca kurba n kesmeleri gerekmez. Dig er u mezhebe go re ise, kaza edilen hacda
kurba n kesmek va ciptir.
Farz Olan Hac in Veklet artlar: Farz olan haccn bedel tarafndan
yaplan hacla eda edilmi saylabilmesi iin:
Adna haccedilecek kii vefa t etmi veya yallk, iyileme u m di ol mayan
hastalk, kadnn birlikte yolculuk yapacag mahreminin bulunma mas gibi
sebeplerle, bizzat haccetmekten devaml olarak a ciz olmaldr. Biz zat haccet-
mekten devaml olarak a ciz oldug u konusunda ga lip zan bulunan kii, adna
veka leten haccedildikten sonra haccedebilecek ha le gelse bile, vekilin yaptg
hacla borcu o denmi olur. Fakat acz ha li geici olan veya bizzat haccedebile-
cek durumda olan kii adna veka leten yaptrlan hac na file olur; ayrca ken-
disinin haccetmesi gerekir.
Adna haccedilecek kiiye hac, o nceden farz olmu olmaldr.
HAC VE UMRE / 133
U zerine hac farz olmayan kii adna veka leten yaplan hac na file olur. Bu
kiiye daha sonra hac farz olursa, bizzat haccetmesi, haccetmekten a ciz olma-
s ha linde ise, tekrar bedel go ndermesi gerekir.
Bedel go nderilecek kii mu slu man, akll, ergenlik ag na ulam ve ya
mu meyyiz olmaldr. Henu z bu lu g a ermemi mu meyyiz ocuk, bedel olarak
bakas adna haccedebileceg i gibi kadnn da bakas adna veka le ten hac-
cetmesi ca izdir. Hanef lere go re bedel go nderilecek kiinin, daha o nce hac-
cetmi olmas efda l ise de art deg ildir. a fi ve Hanbel lere go re, vekilin daha
o nce haccetmi olmas gerekir.
Vekil, ihra ma girerken sadece go nderen adna niyet etmelidir. Vekil kendi-
si iin de niyet eder veya birka kiiden veka let alp her biri iin niyet ederse,
kendi adna haccetmi olur, aldg paralar ia de etmesi gerekir.
Vekil iin u cret art koulmamaldr. u nku hac iba dettir. ba detler u cretle
deg il ancak Allahn rza sn kazanmak iin yaplr.
Vekil hacla ilgili masraflar iin kendisine verilen paray isra f etmeden ve
a r ksmadan, normal ekilde harcar. Artan mikta r do nu u nde ia de eder. Bu-
nun geri alnmayp hediye olarak vekile braklmasnda bir saknca yoktur.
Bedel go nderilen kiinin hac masraf, go nderen tarafndan karlanmaldr.
Bakas adna, kendi parasyla hacceden kii, kendisi iin haccetmi olur. Bu
haccn sevabn bakasna bag layabilirse de bununla o kimsenin u zerindeki
hac borcu o denmi olmaz. a fi lere go re o denmi olur.
Adna haccedilen kii, kendisi iin haccetmesini vekilden istemi olmaldr.
zin veya vasiyeti olmadan, bir kimse adna bakas tarafndan yaplan hac
ile o kimse u zerindeki hac borcu du mez. a fi lere go re du er.
Vekil, hacc bizzat kendisi yapmaldr.
Hastalk, tutuklanma gibi bir ma zeretle go nderenin bilgi ve izni dnda,
vekil go revi bakasna devrederse, aldg paray ia de etmesi gerekir. Ancak bu
konuda yetkili klnmsa, yerine bakasn vekil edebilir.
Vekil, go nderenin isteg ine uymal, onun istedig i hacc yapmaldr.
fra d hacc istenildig i halde, vekil temettu hacc yaparsa, go nderen ad-
na deg il, kendi adna haccetmi olur, aldg paray ia de etmesi gerekir. fra d
hacc istenildig i halde, kra n hacc yaparsa, Ebu Han feye go re hu ku m yine
ayndr. Ebu Yu suf ve mam Muhammede go re ise, istihsa nen go nderen adna
134 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
haccetmi saylr. Go nderen, ifra d, temettu veya kra n haccndan birini ismen
belirtmeksizin, sadece hac yaplmasn istemise, ifra d hacc istemi oldug u
kabul edilir. Ancak diledig ini yap gibi bir ifa de ile seimi vekile brakmsa,
vekil diledig i hacc yapabilir.
Adna haccedilmesini vasiyet eden kii, sarfedilecek parann mikta rn ve
vekilin nereden go nderileceg ini belirlemise, buna uymak gerekir. a yet be-
lirlememise, vasiyet edilen para veya m ra sn u te biri yeterli ise, vekil adna
hacce dilecek kiinin memleketinden, yeterli deg ilse yettig i yerden go nderilir.
Vekil, go nderen adna yaplacak mena siki tamamlamadka kendisi iin
umre yapmamaldr. ster hac, ister umre iin go nderilmi olsun, vekil ancak
go nderen adna yaplacak mena siki tamamladktan sonra, kendisi iin umre
veya hac yapa bilir. Aksi halde yolculug u kendi adna yapm saylacag ndan
aldg paray ia de etmesi gerekir.
12. Vekil, yu ru yerek deg il, va staya binerek haccetmelidir. Va sta u cretini
kendisine alkoymak iin, yu ru yerek haccederse, kendisi adna haccetmi olur.
Bakas adna yaplacak na file hac iin, vekilin mu slu man, akll ve mu -
meyyiz olmas, adna haccettig i kii iin ihra ma girmesi ve hacc u cret kar-
lg yapmamas artlar yeterlidir. Bakas adna hacceden vekil, hacc ifsa t
ederse aldg paray ia de eder. ra d olarak iledig i cina yetler iin o dene cek
fidye ve ceza kurbanlarnn bedellerini kendisi karlayacag gibi, go n derenin
izniyle bile olsa, temettu veya kra n hacc yaptg takdirde, kra n ve temettu
hedylerini de kendi parasyla keser. hsa r kurban ise, go nderenin parasndan
kesilir. u nku bunda vekilin kusuru ve dahli yoktur.
HAC ORGANZASYONU
1963 tarihindeki yo netmelikle karayolu ile hac serbest brakld.
1974 tarihinde ileri, Dileri, Sag lk bakanlklaryla Diyanet leri Ba-
kanlg ve Kzlay temsilcilerinden oluan Da im Hac Komitesi oluturuldu.
Diyanet leri Bakanlg , 1977 ve 78 yllarnda, Tu rkiye Diyanet Vakfnn
da katksyla, deneme ma hiyetinde ilk defa hac organizasyonu du zenlemitir.
Bunun u zerine Bakanlar Kurulu, 26 Nisan 1979 tarih ve 7/17439 say-
l; Hac Seyahati ile lgili lerin Diyanet leri Bakanlg nca Yu ru tu lmesine
likin Kararna meyi kartarak, u lkemizden hac organizasyonu du zenleme
yetkisini tek bana Diyanet leri Bakanlg na verdi.
HAC VE UMRE / 135
1953te kartlan ilk kararnamede yer alan ve sag lk, gu venlik gibi hac yol-
culug uyla ilgili tu m esaslar belirleme konusunda ibirlig i yapmalar o ngo ru -
len, 1968 kararnamesinde ise isimleri ta da t edilen bakanlk temsilcilerinden
oluan Hac Komisyonu, bu yeni kararnamede de; Devlet Bakan ve Baba-
kan Yardmcsnn denetiminde; Diyanet leri Bakan, ileri, Maliye, Sag lk,
Gu mru k, Ulatrma ve Turizm bakanlklarnn mu stearlar ile Dileri Ba-
kanlg ve Kzlay temsilcilerinden mu teekkil bir ekilde yeniden tey t edildi.
So z konusu kararnamede, 12 Haziran 1980 tarih ve 8/1024 sayl Bakanlar
Kurulu karar ile yaplan bir deg iiklikle, Hac Komisyonunun bakanlg na Di-
yanet leri Bakan getirildi. Bo ylece, u lkemiz hac organizasyonuyla ilgili tu m i
ve ilemler, 1979dan itibaren, Tu rkiye Diyanet Vakfnn i birlig iyle, tek bana
Diyanet leri Bakanlg tarafndan yu ru tu lmeye baland. Hac adaylarnn tek
tip kyafet giymeleri ve kurbanlarnn da sla m Kalknma Bankas mezbahala-
rnda kestirilerek alk eken Mu slu man u lkelere go nderilmesi sag land.
1979-1988 yllar arasnda Diyanet leri Bakanlg nca tek bana du -
zenlenmi ve vatandalarmz da hac iba detlerini, bu organizasyon altnda fa
etmilerdir.
1989-2000 yllar arasnda hac organizasyonlar, Bakanlg mz ile Ba-
kanlg mzn go zetim ve denetimi altnda A grubu seyahat acentelerince ayr
ayr du zenlenmi ve vatandalarmz da Hac Komisyonunca belirlenen oran-
lara go re, bu organizasyonlardan birisi ile hac far zalarn fa etmilerdir.
2001-2005 yllar arasnda ise hac organizasyonlar, serbest rekabet ku-
rallar erevesinde yu ru tu lmu ve vatandalarmz da hac seyahatlerini, Di-
yanet leri Bakanlg veya A grubu seyahat acenteleri organizasyonlarn-
dan birisini serbeste tercih ederek gerekletirmilerdir.
27.05.2005 tarihinde ilgili kararnamede yaplan deg iiklig e go re de 2006
ylndan itibaren, u lkemize tannan hac kontenjan erevesinde hac aday-
larndan % 6 Bakanlk, % 4 ise A grubu seyahat acentelerince hacca
go tu ru lmeye balanm, Tu rkiye Seyahat Acenteleri Birlig i (TU R-SAB), Ba-
kanlklararas Hac ve Umre Kurulu u yesi olmutur.
UMRE ORGANZASYONU
1984 ylna kadar serbest olarak yaplmakta iken, karlan Bakanlar Ku-
rulu Karar ile umre seferlerinin sadece Diyanet leri Bakanlg nca yapl-
136 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
mas; 1992 ylndaki deg iiklik ile de umre seferleri Diyanet leri Bakanlg
ve Seyahat Acenteleri tarafndan yapldg gibi, her hangi bir organizeye ka-
tlmakszn umreye gidiler, yurtdna klarla ilgili mevzuat hu ku mlerine
go re yaplmaya balanmtr.
2000 ylnda karlan kararname ile umre seyahati du zenleyecek seyahat
acentelerinin niteliklerinin Diyanet leri Bakanlg ve Turizm Bakanlg nca
mtereken belirlenmesi ve seyahat acentelerinin du zenleyecekleri umre
seferlerinin Diyanet leri Bakanlg nn denetim ve go zetimi altnda yapl-
mas hu kmu getirilmitir. Suudi Arabistan Hac Bakanlg nca 2001 ylndan
itibaren yu ru rlu g e konan yeni umre mevzuat uyarnca ferd olarak umreye
gidiler yasaklanm olup, sadece Diyanet leri Bakanlg veya nitelikleri
ha iz A grubu seyahat acenteleri organizasyonlarna katlarak umreye gidi
uygulamas balamtr.
KURBN
Kurbn: Udhiyye de denilir.
Kurbann Dn Hkm ve Kurbn eitleri: Hanef mezhebinde ag rlkl
go ru e ve baz mu ctehid ima m lara go re va cip, fak hlerin og unlug una go re
mu ekked su nnettir.
Buna go re kurba n eitleri o ylece sralanabilir: Kurba n bayramnda kesilen
kurba n, adak kurban, ak ka kur ban, kra n ve temettu hacc yapanlarn kestik-
leri ve hedy ad verilen kurba n, hacda yasaklarn ihla li ha linde gereken ceza ve
keffa ret kurban. Bu kurba n eitlerinin ortak ve farkl hu ku mleri vardr.
Vasiyetinin veya adag nn bulunmas ha linde o lmu kimse iin kurba n ke-
silmesi gerekir ve kesilen kurbann etinin tamam fakirlere dag tlr. Vasi yet
veya adak olmasa bile, a fi ler hari fak hlerin og unlug una go re, sevab o lu -
ye bag lanmak u zere onun adna kurba n kesilebilir.
Kurbn Kesme Ykmll:
1) Mu slu man olmak.
2) Akll ve bulu g a ermi olmak.
3) Muk m olmak, yani yolcu olmamak.
4) Belirli bir ma l gu ce sahip bulunmak.
Hanef lerden Ebu Han fe ve Ebu Yu suf ile Ma lik ve Hanbel mezheple rine
go re kurbanla yu ku mlu saylmak iin akl ve bulu g art olmayp gerekli ma l
gu ce sahip olan ku u k ocuklar ve akl hastalar adna ka nu n temsil cileri ta-
rafndan kurba n kesilmesi gerekir.
Hanef fak hlerinden mam Muhammede ve a fi lere go re kurba n mu kel-
lefiyeti iin akl ve bulu g arttr. Hanef mezhebinde bu konuda fetva mam
Muhammedin go ru u ne go re verilmitir.
Dig er mezheplere go re kurba n mu kellefiyeti asndan yolcu olanla muk m
olan arasnda, kurba n kesmenin onlara go re su nnet olmas sebebiyle, zaten
bir farkllk yoktur.
138 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hanef mezhebine go re, kurba n kesmeyi va cip klan zenginlig in o l u su ,
zeka tta ve ftr sadakasnda aranan zenginlik o lu su yle ayn olup kii nin bor-
lar ve asl ihtiyalar dnda 20 miska l (85 gr.) altn, asgar zenginlik seviye-
sinin ne kadar su receg i belli olmayan bir ihtiyaszlk (istin) ha li mi, yok-
sa oturmu istikra r bulmu bir zenginlik (gn), oturmu zenginlik (nisb-
gn) aranmam, o an iin var olan ihtiyaszlk durumu (nisb- istin)
yeterli go ru lmu tu r. Kiinin bu tu r zenginlig inde kurba n bayram su resindeki
durumu o lu alnr. Dig er mezhepler kurba n kesmeyi su nnet saydklarndan,
kurba n mu kellefiyeti iin ayrca bir zenginlik o lu su tesbit etmemilerdir.
Hanef mezhebinde fetva ya esas olan ag rlkl go ru , fakir kimsenin kestig i
kurbann, o zel olarak onu adamadg su rece, adak kurban hu kmu nu almaz.
Kurbann Shhat artlar: Koyun ve kei sadece bir kii iin; deve, sg r ve
manda ise yedi kiiyi amamak u zere ortaklaa kurba n olarak kesilebilir. Bu
hu ku m Hanef ler da hil u mezhebe go re olup Ma lik mezhebinde parasna ve
etine itira kle ortak kurba n kesimi ca iz go ru lmez.
Kesilecek hayvann kurba n olmaya engel bir kusurunun bulunmama s, ge-
rekir. Ko tu ru m derecesinde hasta, zayf ve du ku n, baz a za lar eksik; mese la
bir veya iki go zu ko r, kulaklar ve boynuzlar ko ku nden kesilmi, dili ke sik,
dilerinin tamam veya og u do ku lmu , kuyrug u ve memesi kesik hay vanlar
kurba n olmaz. Ancak hayvann dog utan boynuzsuz, a, topal ve deli, biraz
hasta, bir kulag delinmi veya yrtlm olmasnda kurba n asn dan bir sa-
knca yoktur. Koyunun daha semiz ve lezzetli olmas maksadyla dog dug unda
kuyrug unun ksmen veya tamamen kesilmesi kusur saylmaz.
Kurbann sah h olabilmesi iin belirlenmi vakit iinde kesilmesi gerekir.
Kurba n, kurba n bayramnn ilk u gu nu yani zilhicce aynn 10, 11 ve 12. gu n-
leri, bayram namaznn klnmasndan, 3. gu nu n akamna kadarki su re zar-
fnda kesilebilir. a fi mezhebine ve baz fak hlere go re bu su re, bayramn 4.
gu nu akamna kadardr. Bayram namaz klnmayan yerlerde sabah namaz
vaktinden itibaren kesilebilir.
Hanef mezhebinde ortaklaa kesilen kurbana bu tu n ortaklarn iba det ni-
yeti ile katlmalar arttr. rtaklardan birinin sa dece et elde etme niyetiyle
itira ki dig erlerinin kurbann geersiz klar. a fi ve Hanbel mezheplerine
go re ise bo yle bir ortaklk, kurba n iba detine zarar vermez.
Bir kimse tek bana kesmek u zere aldg bu yu k ba hayvana, sonradan
alt kiiye kadar ortak kabul edebilir ancak bu mekru htur.
Kurbanlk niyetiyle alnan hayvan kesilmeden o nce o lu rse, zengin kim-
KURBA N / 139
senin tekrar kurbanlk satn almas gerekir, fakir iin gerekmez. Kesimden
o nce kurbanlk kaybolur, sahibi ikinci defa kurbanlk alr da sonra birinci hay-
van bulunursa, zengin de fakir de bunlardan sadece birini, tercihen daha iyi
olann keser. Fakirin ikisini de kesmesi gerektig i go ru u fetva da tercih edil-
meyen zayf bir go ru olup fakirin kesmesinin adak hu kmu nu alacag nokta-
sndan hareketle so ylenmitir.
Mu kellefler yanllkla birbirlerinin hayvanlarn kesseler, her kesilen
kurba n, sahibinin kurban olmak u zere sah h olur. Etler dag tlmamsa de-
g iim yaparlar, deg ilse hela lleir ve bir fark da talep etmezler.
Kesim lemi: Kbleye kar ve sol taraf u zerine yatrlr. Kesim esnasnda
Allahn adn anmay (besmele) kasten terkederse, Hanef mezhebine go re
bu hayvann eti yenilmez.
Kurba n kesmenin ru knu , kurbanlk hayvann kann aktmaktr. Sg r, man-
da, koyun ve kei cinsinden hayvanlar yatrlp enelerinin hemen al tndan
bog azlanmak su retiyle (zebh), deve ise ayakta sol o n ayag bag la narak go g su -
nu n hemen u zerinden (nahr) kesilir. Kesim ilemi bog azn iki tarafndaki ah
damarlar, yem ve yemek borusu kesilerek yaplr ve hayva nn kannn iyice
akmasn temin iin bir su re beklenilir.
Hayvana ac vermemek iin o nce oka sokmak (bayltmak), sonra kes mek
ca izdir; u nku oka giren hayvan o lmez, hayat devam eder, ancak kesilince
kan akar ve o lu r.
Akka Kurban: Esasen ak ka, Arapada yeni dog an ocug un bandaki
san addr. Ak ka kurban kesildig i gu n ocug un ba da tra edildig i iin
kurba n bu ad almtr.
Ak ka kurban Hanef lere go re mu ba h (baz riva yetlerde mendu p), dig er
u fkh mezhebine go re su nnet, Za hir lere go re va ciptir.
KEFFRETLER
Keffret kelimesi so zlu kte o rten, gizleyen anlamna gelir. D n bir te rim
olarak ise, ilenen bir kusur ve gu nahtan dolay Allah Tea la dan af ve mag fi-
ret dilemek niyetiyle yaplan, ceza o zellig i de bulunan bir tu r ma l ve beden
iba dettir.
Oru Bozma Keffreti: rucu kasten bozan kimse iin o ngo ru len
keffa retin ceza yo nu ag r ba sar. Bu keffa reti gerektiren sebep ise, ramazan
orucunu eda eden kimsenin orucu kasten ve isteyerek bozmasdr. kra h
(ag r bask), hata, unutma gibi kastl olmayan durumlar keffa reti gerektir-
mez. Hanef ler de da hil fak hlerin og unlug una go re ramazan orucunun cins
mu nasebetle veya yeme ime ile bozulmas ayn hu kme ta bi iken a fi ler
bata olmak u zere bir grup fak he go re ramazan orucunun sadece cins mu -
nasebetle bozulmas keffa ret gerek tirir. Kasten de olsa yeme ime keffa reti
gerektirmez.
ru bozmann keffa reti; eg er imka n varsa bir ko le a zat etmek, buna gu cu
yetmiyorsa ara vermeksizin iki ay su reyle oru tutmak, eg er buna da gu cu
yetmiyorsa altm fakiri sabahl akaml doyurmaktr.
Hanef ler de da hil fak hlerin og unlug una go re keffa ret o deyecek kimse-
nin yukarda saylan sraya ria yet etmesi, bir o ncekini yapma imka n bulun-
madg nda bir sonrakine gemesi gerekir. Ma lik lere go re ise mu kellef bu u
ktan birini seebilir.
Keffa ret orucunda oruca gece den niyetlenmek, ayrca tutacag orucun
keffa ret orucu oldug unu niyetinde belirlemek de arttr.
Hanef lere go re keffa ret sebepleri, araya keffa retin eda edilmesi girme-
den birden fazla olursa (yani keffa rete balamadan o nce birka defa oru bo-
zulmusa), hepsi iin bir keffa ret o deme yeterli olur. ruta keffa ret, sadece
Ramazan aynda kasten bozulan Ramazan orucuna gerekir; dig er orularda
ve Ramazan orucunun Ramazandan sonraki kaza snda keffa ret gerekmez, sa-
dece kaza gerekir.
Yemin Keffreti: On fakire yedirmek, yahut onlar giydirmek, yahut da bir
142 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
kle zat etmektir. Hanef ve Hanbel lere go re bu u gu n orucun arka arkaya
tutulmas arttr.
Bir kimse yeminini bozmadan keffa ret verse de sonra bozsa, Hanef lere
go re bu yeterli olmaz; bozduktan sonra yeniden keffa ret vermelidir.
Zhr Keffreti: (Srt) Zha r keffa reti, zha r yemini yapan kimsenin kar-
syla tekrar bir araya gele bilmesi iin o demesi gereken keffa retin addr.
Hanmlarndan zhr ile ayrlmak isteyip de sonra sylediklerinden dnen-
lerin onlarla temas etmeden nce bir kleyi hrriyete kavuturmalar gerekir.
Size tlenen budur. Allah yaptklarnzdan haber drdr. Buna (kle zat
etmeye) imkn bulamayan kimse, temas etmeden nce aralksz olarak iki ay
oru tutmaldr. Buna da gc yetmeyen altm fakiri doyurur.
Adam ldrmenin Keffreti: Bir mu slu mann mu slu man, zimm veya
anlamal (muhid) gayri mu slimi hata en (yanllkla, kaza ile) o ldu rmesi
ha linde, gereken dig er huku k ve ceza mu eyyidelere ila ve olarak keffa ret
o demesi de gerekir. Hanef lere ve bir grup fak he go re sadece hata en adam
o ldu rmede keffa ret gerekirken fak hlerin og unlug u kasten adam o ldu rmede
de gerekli go ru rler.
ldu rme keffa reti, mu min bir ko le a zat etmek, eg er buna gu yetmezse iki
ay pe pee oru tutmak su retiyle o denir. Hata en adam o ldu ren gayri mu slim-
ler keffa retle yu ku mlu tutulmaz ve sadece diyet o derler.
Hacda Tra Olma Keffreti: U gu n oru tutmak, ya alt fakiri doyurmak,
ya da bir koyun kurba n etmek gerekir. U gu n orucun pe pee tutulmas art
deg il dir.
Hayzl Kadnla Cins Mnsebet Keffreti: Ebu Han fe de da hil sla m
a limlerinin og unlug una go re, kars ile hayz l iken cins mu nasebette bu-
lunan kimse gu nah ilemitir. Allaha bol tevbe ve istig fa r etmekten baka
yapabileceg i bir ey yoktur. bn Abbas, Kata de, Evza , Ahmed b. Hanbel gibi
sla m a limlerine go re ise hayzl kadnla ilk gu nlerde kurulan cins mu na-
sebet iin bir dinar (4,25 gr. altn) kanamann iyice azaldg bir do nemde
yaplan cins mu nasebet iinse yarm dinar keffa ret o denmesi gerekir. Bu
keffa ret kocann zorlamasyla olmusa sadece ona, iki tarafn isteg iyle ol-
musa ayr ayr ikisine de gerekir. Cins temasn kasten, unutarak, haram
oldug unu bilmeden veya hayz durumunu farketmeden yaplm olmas so-
nucu etkilemez.
KEFFA RETLER / 143
ADAK
Arapada nezir (nezr) diye ifa de edilen adak fkh dilinde, bir kimsenin
d nen yu ku mlu olmadg iba det cinsinden bir eyi kendisi iin va cip klmasn
ifa de eder. Dig er bir ifa deyle kiinin farz veya va cip cinsinden bir iba deti ya-
pacag na da ir Allah Tea la ya so z vererek o iba deti kendisine bor klmasdr.
mam a fi ve Ahmed b. Hanbel bata olmak u ze re fak hlerin o nemli bir ks-
m adak adamann mekru h oldug u go ru u ndedir. Hanef ler ise Allaha iba det
ve ta at ka bilinden adakta bulunmay mu ba h go ru rler. Sonuta bir iba detin
ilenmesine ves le oldug u iin bunu mu steha p go renler de vardr. Ma lik ler
adakta bulunmay normalde mendu p, arta bag l adag ise mu ba h sayarlar.
Allaha isya n ve ma siyeti iermedig i su rece, hangi grupta yer alrsa alsn,
adakta bulunuldu g unda yerine getirilmesi d nen va cip go ru lmu tu r.
artlar: Adag n geerli olabilmesi iin adakta bulunan kimsenin mu slu -
man, akll ve bulu g a (ergenlik ag na) ermi bir kimse olmas gerekir.
Adanan eyin cinsinden bir farz veya va cip iba detin bulunmas gerekir.
Adanan ey bizzat hedeflenen (maksu t) iba det cinsinden olmal, ba ka
bir iba dete ves le oldug u iin farz veya va cip saylan bir iba det olma maldr.
Mesela abdest almay, eza n ve ka met okumay, mescide girmeyi konu alan
adak geerli olmaz.
Adanan husu s, adayan ahsn o anda veya daha sonra yapmas ge reken
farz veya va cip bir iba det olmamaldr. Klmakla mu kellef oldug u na maz, tut-
makla mu kellef oldug u ramazan orucu adak konusu olmaz.
Adanan eyin meydana gelmesi ve yaplmas maddeten ve d nen mu mku n
ve meru olmas, mal ise adayan ahsn mu lkiyetinde bulunmas gerekir. Bir
kimsenin sahip olmadg mal adamas geersiz, sahip oldug un dan fazlasn
adamas ha linde ise sadece sahip oldug u kadar hakknda ge erlidir. Ancak
bir kimsenin ileride sahip olmas kuvvetle muhtemel bir mal la ilgili adag ge-
erli saylr. Mesela ileride m ra s yoluyla sahip olacag maln adanmas bo y-
ledir.
Adanan fiil Allaha isya n, bida t, gu na h ve ma siyeti iermemelidir. Bu tak-
dirde adak geersizdir.
Adak Hkm: Herhangi bir art ve zamana bag lanmayan (mutlak) adak-
lar, adama anndan tibaren gerekli ha le gelir ve ilk frsatta yerine getirilmesi
uygun olur. Bir arta bag lanan adaklarn da o artn gereklemesi ha linde
144 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
yerine getirilmesi gerekir. art gereklemeden adak yerine getirilirse geer-
sizdir; yaplan iba det na file saylr. Mesela , herhangi ii oldug u takdirde u
gu n oru tutmay nezreden kimsenin durumu bo yledir.
Yerine getirilmesi gelecek bir zamana bag lanan adaklar ise, Ebu Han fe
ve Ebu Yu sufa go re bu zaman kaydna tiba r edilmeksizin o nceden de ye-
rine getirilebilir. mam Muhammed ile a fi ler ve Hanbel ler sadaka gibi
ma l iba detlerde ayn go ru u paylamakla birlikte namaz, oru gibi beden
iba detlerde vakit gelmeden hu kmu n sabit olmayacag go ru u ndedir.
Fakat istenmeyen art gerekleirse, dilerse adadg eyi yerine getirir, di-
lerse yemin keffa reti o der.
YEMNLER
So zlu kte kuvvet, sag taraf, sag el, ant, kasem vb. ma nalara ge lir. Allah n
isim ve sfatlar zikredilmeden so ylenen bir so zu n yemin saylp saylmama-
snda toplumun o rfu ve kutsal hakkndaki deg erlendirmesi o lu alnr. Toplu-
mumuzda Kbe hakk iin, Kurn arpsn, Ekmek arp sn, Anam avradm
olsun gibi toplumun u st ve kutsal deg erlerini, so zu nu tey t etmek iin kul-
lanma da, o rfen yemin telakk edildig i su rece, dig er ye minlerin ta b oldug u
hu kme ta b dir. Yemin eitleri:
1. Lav Yemini. Yanllkla dog ru oldug u sanlarak yaplan yemindir. Bir
kimsenin borcunu o dedig ini sanarak Borcumu o dedim diye yemin etmesi
bo yledir.
2. Gams Yemini. Gemi zamanda yaplm veya yaplmam bir i hak-
knda bile bile, kasten ve yalan yere yaplan yemindir. Gamu s ye mini iin
keffa ret gerekmez.
mam a fi ye go re gamu s yemini iin de keffa ret gerekir.
3. Mnakit Yemin. Yeminin terim anlamna uyun olan ekli olup, mu m-
ku n ve geleceg e ait bir konuda yaplan yemindir. Yeminler ierisinde yalnzca
mu nakit yemininde keffa ret gerekir.
DYANET KURUL KARARLARI
CUMA NAMAZI VE ZUHR- HR
Cuma namaz, farziyyeti Kita p, su nnet ve icma ile sa bit olan ve hutbeyi de
ihtiva eden iki reka tl, cemaatle klnan bir namazdr. Cuma namaznn hicret-
ten o nce farz klndg na da ir riva yetler bulunmakla birlikte, Hz. Peygamber
ilk Cuma namazn hicret esnasnda Med ne yaknndaki Ra nu na denilen bir
va d de kldrmtr. Cuma namaznn farz iki reka ttr. Bu konuda herhangi
bir ihtila f yoktur. Hz. Peygamberin Cuma namazndan o nce ve sonra, ismi ne
olursa olsun evde ya da ca mide na file namaz kldg va k dir.
Cuma Namaz ile Ykml Olmann artlar: Cuma namaz, akll, bulu g
ag na erimi, sag lkl, hu r ve muk m Mu slu man erkeklere farz klnmtr.
Kadnlar, hu rriyeti kstl olanlar, yolcular ve cemaate gelemeyecek kadar
ma zereti olanlar Cuma namaz klmakla yu ku mlu deg ildirler. Z ra Hz. Pey-
gamber, ko le, kadn, ocuk, hasta ve yolcu dnda Cuma namaznn her mu s-
lu mana farz oldug unu belirtmitir.
Kadnlarn Cuma namaz klmalar: Cuma namaz klmak kadnlara farz
deg ildir. Had s ve siyer kaynaklarnda, Hz. Peygamber do neminde baz ha-
nmlarn mu nferiden Cuma namazna katldklarn bildiren riva yetler bulun-
makla birlikte, onlarn erkekler gibi yog un bir ekilde Cumaya itira k ettikle-
rini go steren bir bilgi bulunmamaktadr.
ehir: sla m bilginleri Cuma namaznn sah h olmas iin, Cuma namaz-
nn ehir veya ehir hu kmu nde bir yerleim biriminde klnmas gerektig ini
ileri su rmu ler, ancak ehrin tanm konusunda ihtila f etmilerdir.
Hz. Peygamber, ilk Cuma namazn, Mekkeden Med neye hicreti esnasn-
da Sa lim b. Avf og ullarnn ika met ettig i Ra nu na ad verilen bir va d de kldr-
mtr. Buna go re, farz eda edecek sayda cemaatin bulundug u mezra, ko y,
belde, ehir gibi bu yu k veya ku u k tu m yerleim birimlerinde klnan Cuma
namaz sah htir.
146 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Cemaat: Hanefi Mezhebinde, Cuma namaznn klnabilmesi iin, Ebu
Han fe ve Muhammed b. Hasen e-eyba n ye go re, ima mn dnda en az u ,
Ebu Yu sufa go re ise, iki kiinin bulunmas gerekir.
a fi ler ve Hanbel ler, Hz. Peygamberin Medineye gelmesinden o nce
Esad b. Zu ra re tarafndan Med nede kldrlan ilk Cuma namaznda krk kii-
nin hazr bulundug unu bildiren riva yetlere dayanarak krk kiinin bulunmas
gerektig i go ru u nu o ne su rmu lerdir.
1. ki reka t olan Cuma namaznn farziyyetinin Kitap, su nnet ve icma ile
sa bit oldug una, shhat artlarndan olan hutbenin Cuma namaznn farzndan
o nce okunmas gerektig ine,
2. Cuma namaznn farzndan o nce ve sonra, Hz. Peygamberin na file ola-
rak namaz kldg sa bit oldug undan, Cumadan o nce ve sonra na file namaz
klmann su nnet oldug una, bu na file namazlarn do rdu farzdan o nce, do rdu
de sonra olmak u zere toplam sekiz reka t klnmasnn uygun olacag na,
3. Cuma namaznn kadn, hasta, yolcu, hu rriyeti kstl ve cemaate katlama-
yacak derecede ma zereti olanlara farz olmadg na, bununla birlikte klmalar
ha linde namazlarnn geerli olup, ayrca o g le namaz klmalar gerekmedig ine,
4. mamla birlikte en az do rt kiinin bulundug u mezra, ko y, belde, ehir
gibi bu yu k veya ku u k tu m yerleim birimlerinde Cuma namaznn klnmas
gerektig ine,
5. Bir yerleim biriminde birden fazla yerde Cuma namaz klnabileceg i-
ne, bu sebeple zuhr-i a hir namaznn klnmasna gerek olmadg na,
6. Zuhr-i a hir namazn klmak isteyenlere ise ma n olunmasnn uygun ol-
mayacag na karar verildi.
ESTETK AMELYAT
Estetik ameliyatn;
1) Sa lim ftrat bozmak kast olmamak,
2) Yaplmasnda bir yarar veya yaplmamasnda mevcut bir zarar bulunmak,
3) Hile, aldatma veya kar cinse benzeme kast bulunmamak,
4) Huku k karklg a ve yanl anlamaya yol amamak kaydyla bir tu r
teda v olarak yaptrlmasnda saknca olmadg na karar verildi.
D YANET KURUL KARARLAR / 147
GZ DAMLASININ ORUCU BOZUP BOZMAYACAI
Go z damlasnn ve astml hastalarn nefes alabilmek iin kullanmak zo-
runda olduklar, ag zna ku u k zerrecikler ha linde pu sku rtu lerek (sprey) al-
dklar ilalarn orucu bozup bozmayacag hususlarnda;
1) Mu tehasss go z tabiplerinden alnan bilgilere go re, go ze damlatlan ila-
cn miktar olarak ok az (1 mililitrenin 1/20si olan 50 mikrolitre) oluu ve
bunun bir ksmnn go zu n krplmasyla darya atldg , bir ksmnn go zde,
go z ile burun bolug u birletiren kanallarda ve mukozasnda mesa ma t yolu
ile emilerek vu cuda alndg ancak yok denilebilecek kadar ok az bir ksm-
nn sindirim kanalna ulaabilme ihtima linin bulundug u dikkate alnarak,
sla m fak hlerinin de belirttig i gibi go z damlasnn orucu bozmayacag na;
2) Bir ksm ag z cidarnda emilerek yok olacak kadar az olmas ve esa sen
yutulmadka ag za alnan suyun orucu bozmadg ve orucun ter hikmeti
dikkate alnarak, astml hastalarn ag za pu sku rtu lerek aldklar ilacn da
orucu bozmayacag na karar verildi.
KADININ MMET
Kadnlarn namazda ima mlk yapmas, bir kadnn hemcinsleri olan dig er
kadnlara ima mlg ve kadn-erkek kark cemaate veya sadece erkeklere
ima mlg olarak iki ksma ayrlr.
Kadnn hemcinsleri olan dig er kadnlara ima mlg konusunda, Hz. Pey-
gamber (s.a.v.)in hanmlarndan U mm-u Seleme ve Hz. A ie nin kadnlara
ima m olarak namaz kldrdklarna, bu durumda o ne gemeyip ilk safn orta-
snda durduklarna ait ilk devir had s kaynaklarnda bilgiler vardr. Kadnla-
rn gu nlu k be vakit namazda oldug u gibi, tera v h namaznda da dig er kadn-
lara ima mlk yapmalar sla m fak hleri tarafndan ca iz go ru lmu tu r.
Bir kadnn, erkeklere veya kadn-erkek kark cemaate ima mlk yapmas
ise, ilk had s kaynaklarnda ve pek ok kaynakta yer alan bir habere go re Hz.
Peygamber (s.a.v.) istisna olarak mm- Varaka isimli ha fz- Kura n bir sa-
habiyye hanmn kendi ev halkna ima mlk yapmasna izin vermitir. U mm-u
Varaka nn ev halk ise, o lu mu nden sonra a za d olmalar kaydyla hu r kldg
biri erkek dig eri hanm iki ko leden iba retti.
Bu riva yete dayanarak mam Ahmed, Ebu Sevr, Mu zen , Taber , bn Tey-
miyye gibi a limler, kadnn zaru ret ha linde erkeklere de ima mlk yapabilece-
g ini so ylemilerdir.
148 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ma m- Azam Ebu Han fe, a fi gibi mu ctehidler ile Cumhu r-u fukaha ise,
kadnn erkeklere ima mlg n ca iz go rmemilerdir.
KADINLARIN BAI AIK NAMAZ KILMALARI
Namazda ve namaz dnda o rtu lmesi gereken avret mahallinin;
1) Erkeklerde diz kapag ile go bek aras,
2) Kadnlarda ise, el, yu z ve ayaklar dndaki bu tu n beden oldug u ve na-
maz klarken, bu uzuvlarn vu cut hatlarn belli etmeyecek ve rengini go ster-
meyecek nitelikte bir elbise (o rtu ) ile o rtu lmesi gerektig ine ve kadnlarn ba
ak olarak namaz klmalarnn ca iz olmadg na karar verildi.
KADINLARIN CUMA, BAYRAM VE CENZE NAMAZI KILIP KILAMAYA-
CAI VE BUNLARIN SAFLARDAK DURUMU
Cuma namaz farz- ayn, bayram namazlar va cip, cena ze namaz ise farz-
kifa yedir. Bunlardan cuma ve bayram namazlar, ancak cemaatle klnr.
Cena ze namaznn cemaatle klnmas art olmadg gibi; ister erkek, ister ka-
dn olsun tek bir mu slu mann klmasyla kifa farz yerine gelmi olur. Go ru l-
du g u u zere, gerek mu kellefiyet gerek hu ku m bakmndan cena ze namaznda
kadn ile erkek arasnda hi bir fark yoktur.
Kadnlar cuma namaz ile yu ku mlu deg ildir. Cuma namaznn kadnlara
farz olmadg konusunda icma vardr. Asr- saadetten beri hibir sla m mu te-
hit ve a limi bunun aksini so ylememi, bu tu n sla m u lkelerinde, her do nemde
uygulama da bo ylece devam edegelmitir.
Cuma ve bayram namazlar ile yu ku mlu olmadklar halde kadnlar ister-
lerse bu namazlara katlabilirler. Bu takdirde, kendisine cuma namaz farz ol-
mayan (mesela d nen misa fir saylan) bir kiinin cuma namazn kldg nda o
gu nku o g le namazn klmasna gerek olmadg gibi, cuma namazna katlan
kadnlarn da ayrca o g le namazn klmalar gerekmez.
Ne Hz. Peygamber (s.a.v.) do neminde ne de mu tea kip asrlarda be vakit
namazla mu kellef kadnlarn tamamnn cuma ve bayram namazlarna katl-
dg sa bit deg ildir. Gu nu mu zde de isteyen hanmlarn ca mi adabna uyarak
ca milerin kendilerine ayrlan bo lu mlerinde, cuma ve bayram namaz klma-
larnda hibir saknca yoktur.
D YANET KURUL KARARLAR / 149
ster cuma, ister bayram, ister cena ze, hangi namaz olursa olsun, kadn-
lar erkeklerle birlikte namaz kldklar takdirde, erkeklerden ayr, uygun bir
yerde namaza durmalar gerekir. Peygamberimiz (s.a.v.) namaz saflarn o nce
erkekler, sonra erkek ocuklar en arkada da kadnlar olmak u zere du zenle-
mitir. Su nnete uymayarak, kadnlar erkek saflar arasna kararak ima ma
uyarlarsa, Hanef mezhebine go re cena ze dnda, kadnlarn arkasnda ve
hiza snda kalan erkeklerin namazlar fa sit olmu saylr. Bu duruma sebep
olan kadnlar da gu na h ilemi olurlar. Bu durum, ru ku ve secdesi bulunma-
yan cena ze namaznda meydana gelirse, erkeklerin namaz fa sit olmazsa da,
su nnete aykr hareket edildig i iin mekru h olur.
KADINLARIN HAYATINDA VE YNETMDE YER ALMALARI
Kadnlarn Ticaret ve Hayatna Girmesi: sla ma go re, kural olarak
kadn, ev iinde ve dnda alabilir; ailesinin ihtiyalarn sag lamada koca-
sna yardmc olabilir. artlara ve ihtiyalara go re, aile hayatnda elerin rol-
lerinin deg imesi de mu mku ndu r. nemli olan hayatn huzur ve du zen iinde
gemesi, ihtiyalarn karlanmasnda bireylerin imka n ve ka biliyetlerine uy-
gun sorumluluklar dengeli ekilde u stlenmeleridir.
Kadn, ma l ve tica r alanlarda erkeklerle eit konumda olup, kadn olmas
sebebiyle herhangi bir kstlamaya ma ru z deg ildir; tica ret ve borlar huku ku
alannda erkeklerin sahip olduklar bu tu n hak ve yetkilere sahiptir.
Kadnn Yneticilii: sla mda kadnn, kamu go revi yapmasn yasakla-
yan ak, kesin ve bag layc bir nass yoktur. Bu tibarla, gerekli ftr donanm
ha iz, liya katli kadnlarn devlet bakanlg da da hil, her tu rlu yo netimde go rev
almasnda d n adan bir saknca yoktur.
1) sla mda, erkeklere tannan temel hak ve hu rriyetlerin, ayn derecede
kadnlara da tanndg na, kadn olmann, hak ve fiil ehliyetini daraltan bir se-
bep olmadg na,
2) sla mn o ngo rdu g u temel prensip ve hu ku mlere, genel ahlak kurallar-
na uyulmak kaydyla, kadn-erkek herkesin, alma, tica ret yapma ve i haya-
tna katlma hakkna sahip oldug una,
3) Gerekli ftr donanm ha iz, liya katli kadnlarn devlet bakanlg da
da hil, her tu rlu yo netimde go rev almasnda d n adan bir saknca olmad-
g na karar verildi.
150 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
KADINLARIN ZEL HALLERNDE YAPAMAYACAKLARI BDETLER
Kadnlarn ay ha li do nemlerinde, -temizleninceye kadar- cins ilikide bu-
lunmalar Kura n- Ker mde yasaklanm; namaz, oru ve Ka beyi tava f da,
su nnetle bu yasak kapsamna alnmtr.
Kadnlarn ay ha li do nemlerinde namaz klamayacaklar, oru tutamayacak-
lar ve Ka beyi tava f edemeyecekleri ayrca bu gu nlerde klamadklar namaz-
larn kaza etmeleri de gerekmedig i konusunda sla m mu cteh d ve fak hleri
arasnda icma vardr. Hayz ile ilgili hu ku mler aynen nifa s iin de geerlidir.
A det go ren veya lohusa olan kadnlarn Kura n- Ker mi okumalar konu-
sunda sla m a limlerinin farkl go ru leri vardr.
ma m Ma lik ve Ahmed bn Hanbele go re hayzl veya lohusa olan kadnlar;
el su rmeyerek ezbere veya yu zu nden Kura n- Ker mi okuyabilirler, ma m
Ma lik bu durumdaki Kura n o g retici ve o g rencilerinin Kura n- Ker mi tutma-
larn da o g retme ve o g renme zaru retine bina en ca iz go rmu tu r.
Za hir mezhebi fak hlerinden bn Hazm ise hayz ve lohusa olan kadnlarla
cu nu p olan kimselerin hem Kura n- Ker mi tutmalar ve hem de okumalar-
nn ca iz oldug unu so ylemitir.
Hanef ve a fi ler ise hayz veya lohusa olan kadnlarn Kura n- Ker mi
okumalarnn ca iz olmadg n so ylemilerdir.
KADINLARIN AHT VE MRASI OLMALARI
Kadn-Erkek Eitlii: sla ma go re, kadn ve erkek eit ve birbirini ta-
mamlayan varlklardr. Yaratltan gelen fizyolojik ve psikolojik farkllklarn
o tesinde, kadn ile erkek arasnda bir ayrm yaplmamtr; Allah katnda bir
insan ve kul olarak her ikisi de eittir. Kura n- Ker m kadn ve erkeg e eit ola-
rak hita p etmektedir. D n yu ku mlu lu klerde, iba detlerde, ahla k deg er ve
faz letlerde kadn ile erkek arasnda bir fark bulunmamaktadr. sla mda insan-
lar arasnda tek deg er o lu su takva dr.
Kadnn hitlii: Konuyla ilgili a yetler birlikte deg erlendirildig inde, ka-
dnn a hitlig inin erkeg inkine denk tutulabileceg i anlalmaktadr.
Kadnn Mrasl: sla mdan o nce kadnn sa bit ve belirli bir m ras hak-
k yoktu. Hatta o do nem Arap toplumunda, kadnn m ras olmas bir tarafa,
kendisi m rasa konu olmaktayd.
D YANET KURUL KARARLAR / 151
Kura nn kadn deg ersiz saymas so z konusu deg ildir. Bilakis konu ile il-
gili a yetlerin getirdig i du zenlemeler, sla mn kadnlarn huku k ahsiyetlerini
tandg n, onlarn hak ve huku kunu belirlemeye o zel bir tina go sterdig ini;
haklarnn za y edilmemesi iin gerekli huku k tedbirleri aldg n ortaya koy-
maktadr.
Kadnn m rasta erkek gibi hak sahibi oldug u aktr. M rastan kadna er-
keg in yars kadar hisse verilmesi, kadnn m ras olarak sahip olabileceg i
bu tu n konumlar iin deg il, sadece kadnn ayn babann/ana-babann ocug u
olarak erkek kardei ile birlikte m ras olmas durumunda so z konusudur.
Konu ile ilgili a yetlerde, bir erkeg in veya kadnn, anne veya babas vefa t
etmise ve ocug u da yoksa sadece bir erkek veya kz kardei varsa, m rastan
her birine eit olarak altda bir hisse du eceg i ifa de edilerek, kadn ile erkeg in
eit hisse alacaklar hu kme bag lanmtr (Nisa 4/12).
Kz ile erkek kardelerin birlikte m ras olmalarnda kza bir, erkeg e iki
hisse verilmesinin sebepleri o yle sralanabilir:
a) sla m huku kuna go re, ister anne, ister e, ister kz ocug u, isterse kz
karde olsun, kadnn geimi kendisine ait olmayp; og ul, koca, baba veya er-
kek kardein sorumlulug undadr. og unlukla kadn kendisi dnda bakala-
rnn geimini sag lamakla da yu ku mlu deg ildir. Erkek ise tam aksine, hemen
bu tu n toplumlarda einin, kznn, annesinin veya kz kardeinin geimini
sag lamakla mu kelleftir. Bu sebeplerdir ki n met ku lfete go redir esasna uy-
gun olarak, einin, kznn, annesinin veya kz kardeinin geimini sag lamak-
la yu ku mlu olan erkeg e, bo yle bir yu ku mlu lu g u olmayan kadnn paynn iki
misli verilmitir.
b) Kadn kendi mal varlg nda istedig i gibi tasarruf etme hakkna sahiptir.
Kadnn ma l durumu yerinde olsa dah , ailenin harcamalarna itira k etme
zorunlulug u yoktur. Bu adan bakldg nda, kadn ile erkeg in eit pay almas
durumunda erkek; ailenin geimini sag lamakla yu ku mlu oldug u halde, kadnn
bo yle bir sorumlulug u olmadg ndan denge erkek aleyhine bozulmu olacaktr.
c) Erkek evlenirken, eine mehir vermekle yu ku mlu du r. Kadnn ise, ev-
lilikten dog an bo yle bir yu ku mlu lu g u olmamakta, aksine einden mehir alma-
ya hak kazanmaktadr.
d) Kadn boandg takdirde iddet su resinde onun barnma, yeme-ime,
giyim, teda v gibi nafakasn o demek kocann go revi oldug u halde; kadnn
kocasna kar bo yle bir sorumlulug u yoktur.
152 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Yukarda zikredilen dayanak ve gerekeler g nda;
1) sla ma go re, gerek ontolojik olarak, gerekse d n sorumluluk, huku k
ehliyet, temel hak ve hu rriyetler bakmndan ilkesel bazda kadn erkek ayrm
so z konusu olmadg na,
2) a hitlik konusunda, borlanma a yetinde belirtilen ve do nemin artlar
g nda, kadnlarn tica r faaliyetlerdeki pasif rolu nden kaynaklanan farkll-
g n, genel du zenleme iermedig ine,
3) Konuyla ilgili a yetler birlikte deg erlendirildig inde, kadnn a hitlig inin
erkeg inkine denk oldug una,
4) Kardelerin m ra s paylamnda kadnlarn paynn, erkeklere nisbetle
farkl olarak du zenlenmesinin, erkeg in eitli alanlardaki ma l sorumlulug u-
nun kadna nisbetle daha ag r olmasyla dog rudan ilikili oldug una,
5) Kadnn ihtiyacnn daha fazla oldug u veya erkeg in ma l sorumlulug un
daha az bulundug u durumlarda, karlkl rza ile bu paylamn daha farkl
bir ekilde yaplabileceg ine karar verildi.
KURN-I KERM DE BE VAKT NAMAZIN BULUNUP BULUNMADII
Belirli artlar tayan Mu slu manlara gu nde be vakit namazn farziyyeti
Kita p, su nnet ve icma ile sa bittir. Be vakit namazn eda edileceg i vakitlere
ve ne ekilde eda edileceg ine Kura n- Ker min bir ksm a yetlerinde mu cmel
olarak iaret olunmu, bu iaretler Rasu lu llah (s.a.v)n kavl ve fiil su nnetiy-
le aklk kazanmtr. Peygamberimiz namaz bizza t klarak ve Mu slu manla-
ra ima m olup kldrarak nasl klnacag n o g rettig i gibi bunlarn vakitlerini
de go stermitir. Gerek kln ekli, gerek vakitleri ile ilgili bu uygulama amel
teva tu r olarak, gu nu mu ze kadar devam etmitir.
NAMAZ VAKTLERNN OLUMADII BLGELER LE YATSI NAMAZI
VAKTNN GE OLUTUU BLGELERDE NAMAZ VAKTLERNN TESBT
Namaz Vakitleri: Namaz vakitleri Kura n- Ker mde mu cmel olarak ia ret
edilmi; bu vakitlerin go sterilmesi, namazn kln ekli, hac ve zeka tta oldu-
g u gibi su nnete braklmtr.
1) 66-90 enlemleri arasnda kalan bo lgelerde gu ndu z veya gecenin olu-
D YANET KURUL KARARLAR / 153
madg (gu nein tamamen veya ksmen batmadg /dog madg ) do nemlerde,
gu ndu z ve gecenin olutug u 64 enleminin esas alnarak en ksa gece veya
gu ndu zu n 3 saat kabul edilmesinin uygun oldug una,
a) Bu bo lgelerde, gecenin olumadg do nemlerde, gu nein batndan
1 saat sonra yats vaktinin, 2 saat sonra da imsa kin balamasnn; gecenin
oluup u saatten fazla su rdu g u do nemlerde, vakit ala meti belirlenemedig i
takdirde, gu nein bat ile dog uu arasndaki su renin 1/3i gu nein batna
eklenerek yats, 2/3si eklenerek imsa k vakitlerinin takd r edilmesinin uygun
oldug una; ancak imsa k ala meti aka go ru ldu g u nde, ona uyularak amel edil-
mesi gerektig ine,
b) Bu bo lgelerde gu ndu zu n olumayp takd r edildig i do nemlerde ise, o g le
namaznn vakti iin, takd r edilen gu ndu zu n ortasna 4 dakika ila ve edilmesi
ve takd r edilen o g le ile akam namaznn ortas da ikindi namaznn vakti
olarak belirlenmesinin uygun oldug una,
2) Gu ndu z ve gece olumakla birlikte, yats veya imsa kin olumadg veya
akam afag nn ok ge batp fecrin erken zuhu r ettig i bo lgelerde ise, gu -
nein batyla fecrin dog uu arasndaki su re u e bo lu nu p gu nein batna
eklenerek yatsnn en ge oluma vaktinin hesaplanmasna, yatsnn gerek
vakti bundan o nce gerekletig i su rece hak k vakitle amel edilmesinin, a-
fag n kaybolmasnn gecenin u te birinden sonra gereklemesi ha linde ise,
gecenin u te birinin yats namaznn vakti olarak kabul edilmesinin uygun
oldug una, takvimlerin bu kriterler dog rultusunda hazrlanmasna, fecrin
olumadg do nemlerde, en son oluan vaktin, tekrar fecir oluuncaya kadar
dondurulmasna,
3) lm verilere go re afag n kaybolmas/olumas astronomik tandan
daha du u k derecelerde olutug undan ve bunun tesb t edilerek takvimlerde
uygulanmas ha linde, o zellikle kuzey u lkelerinde o nemli bir rahatlk meyda-
na getireceg inden, yats ve imsa k vakitlerinin hangi derecelerde olutug unun
tesb t edilmesine yo nelik rasatlar yaplmasna,
4) Buna rag men yatsnn ok ge oluup, alanlarn skntya du meleri
durumunda akam ile yats namaznn akam namaznn vaktinde birletiri-
lerek klnabileceg inin kendilerine bildirilmesi yararl olacag na,
5) Hazrlanacak takvimlerin toplumda kabul go rmesi, namazlarn cemi
konusunda halkn aydnlatlmas ve uygulamada karlalacak problemlerin
tesb ti ve o zu mu amacyla, o zellikle yurtd personelimizin eg itimine yo ne-
lik seminerler du zenlenmesinin yararl olacag na karar verildi.
154 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ORGAN NAKL
Normal durumlarda o lu ve diri kimselerden alnan para ve organlar-
dan faydalanlmas, insann hu rmet ve kera metine aykr go ru ldu g u nden,
sla m fak hlerince ca iz go ru lmemitir. Ancak, zaru ret durumunda, zaru retin
ma hiyet ve miktarna go re bu hu ku m deg imektedir.
sla m fak hleri, alk ve susuzluk gibi hastalg da, hara m mu ba h klan bir
zaru ret saymlar, baka yoldan teda v leri mu mku n olmayan hastalarn ha-
ram ila ve maddelerle teda v lerini ca iz go rmu lerdir. rgan naklinin;
1) Zaru ret ha linin bulunmas, yani hastann hayatn veya haya t bir uzvu-
nu kurtarmak iin, bundan baka aresi olmadg nn, meslek ehliyet ve du -
ru stlu g u ne gu venilen bir tabip tarafndan tesb t edilmesi,
2) Hastalg n bu yoldan teda v edilebileceg ine tabibin zann- ga libinin bu-
lunmas,
3) rgan veya dokusu alnan kiinin, bu ilemin yapldg esna da o lmu
olmas,
4) Toplumun huzur ve du zeninin bozulmamas bakmndan organ veya doku-
su alnacak kiinin sag lg nda (o lmeden o nce) buna izin vermi olmas veya ha-
yatta iken aksine bir beya n olmamak artyla, yaknlarnn rza snn sag lanmas,
5) Alnacak organ veya doku karlg nda hibir ekilde u cret alnmamas,
6) Teda v si yaplacak hastann da kendisine yaplacak bu nakle ra z olmas
durumunda yaplmas karar verildi.
ORUCU BOZAN VE BOZMAYAN MUYENE VE TEDV YNTEMLER
ru, iba det niyetiyle yemekten, imekten ve cins mu na sebetten uzak
durmaktan iba rettir ve bunlardan birinin yaplmasyla oru bozulur. Bu ko-
nuda bu tu n sla m bilginleri go ru birlig i iindedir. Yemek, imek ve cins
mu na sebet dndaki konular ise, bunlara kyaslanarak veya sya m kelime-
sindeki imsa k anlamndan hareketle mu tehitler tarafndan hu kme bag land-
g iin, bu konularda go ru ayrlg na du mu lerdir; birok sla m bilgini, oru-
cu bozan eyleri geniletirken, bir ksm da, sadece a yet ve had steki orucun
anlamndan hareketle, bunlar dar tutmutur.
Yemek, imek ve cins mu na sebete ek olarak, kendi fiiliyle ag z dolusu kusmak
ve hacamat yapmak/yaptrmak dnda orucu bozan herhangi bir ey had slerde
D YANET KURUL KARARLAR / 155
bulunmamaktadr. Buna karlk, ykanmak, ag za su almak (mazmaza), di fr-
alamak (misva k kullanmak), su rme ekmek, eini o pmek, yag lanmak, koku su -
ru nmek gibi pek ok eyin orucu bozmayacag had slerde yer almaktadr.
1) Dinimiz, hasta olan ve teda v su recinde bulunan kiilerin oru tutma-
malarna ruhsat vermektedir. Bu nedenle, teda v si devam eden kiiler, sag lk-
larna kavuup, teda v leri tamamlanncaya kadar orularn erteleyebilirler.
Bununla birlikte, Ramazan aynda herkesle birlikte oruca devam etmeyi arzu
ediyorlar ve oru tutmalarna baka bir engelleri de bulunmuyorsa, mua yene
ve teda v lerini iftardan sonra yaptrmalarnn nerilmesinin uygun oldug una,
2) Astm hastalarnn kullandg spreyin; go z, kulak ve burun damlasnn;
kulak zarnda delik bulunmayanlarn kulak ykatmasnn; dil alt kullanma-
nn; idrar kanaln go ru ntu lemenin, idrar kanalna ila aktmann; su, yag ve
benzeri gda o zellig i tayan baka bir maddenin vu cuda girmemesi kaydyla
endoskopi, kolonoskopi yaptrmann; makat veya ferten ultrason ektirme-
nin; lokal anestezi uygulamann; makattan ve ferten fitil kullanmann; suyun
bag rsaklara verilmesinden sonra bekletilmeyip bag rsaklarn hemen temiz-
lenmesi kaydyla lavman yaptrmann; hastaya herhangi bir sv maddesi ve-
rilmeden hemodiyaliz yaptrmann; gda ve keyif verici olmayan enjeksiyon
yaptrmann; anjiyo, biyopsi yaptrmann, kan vermenin, merhem su rmenin,
vu cu da ilal bant yaptrmann orucu bozmayacana,
3) Gda ve keyif verici enjeksiyon yaptrmann; gda ierikli svlarn ba-
g rsaklara verilmesinin veya orucu bozacak kadar su emilecek ekilde lav-
man yaptrmann; su, yag ve benzeri gda o zellig i tayan baka bir maddenin
vu cuda girmesi durumunda endoskopi, kolonoskopi yaptrmann; bo lgesel
ve genel anestezinin; kulak zar delik olup, orucu bozacak kadar su mideye
ulaacak ekilde kulak ykatmann, periton diyaliz ve damara serum verilerek
yaplan hemodiyalizin orucu bozacana karar verildi.
SADAKA- FITIR
Bireyin sadaka-i ftr ile mu kellef olmas iin o ngo ru len zenginlik o lu su
(nisa b), zeka tta aranan nisa ptr. Maln artc olmas ve u zerinden bir yl ge-
mesi art aranmaz. Ramazan Bayramnn birinci gu nu tan yerinin ag arma-
syla va cip olmakla birlikte, Ramazan ay iinde de verilebilir.
Gu nu mu zde sadaka-i ftrn belirlenmesinde, bir kiinin bir gu nlu k normal
gda ihtiyacn karlayacak mikta rn o lu alnmasnn uygun oldug una; asgar
156 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
u cret, geim standard, gda fiyatlar gibi kriterler ile bir kiinin bir gu nlu k
asgar gda ihtiyac go z o nu nde bulundurularak belirlenmesine; bu miktarn,
nakden o denebileceg i gibi, ayn olarak da verilebileceg ine karar verildi.
SAL VERLMES
lu m haberinin eitli yollarla duyurulmas su nnettir. Bu bakmdan,
mina reden cena ze sala s okunmas ve arkasndan da o len kiinin adnn ve
memleketinin so ylenmesinde d nen bir saknca bulunmadg na, ancak, o len
kii iin o vu cu so zler so ylenmesinin uygun olmadg na karar verildi.
SGORTA
Bata tica ret olmak u zere pek ok ilikinin globalletig i gu nu mu z du nya-
snda tica r sigortann bulunmamas bal bana bir risk tek l eder ve Mu s-
lu manlarn ekonomik adan mag lubiyetini sonu verir.
1) Genel olarak, sosyal sigortalar, karlkl sigortalar ve tica r sigortalarn
ca iz oldug una,
2) Ka r pay esasna dayal alan birikimli hayat sigortas ile bireysel
emeklilik tasarruf ve yatrm sisteminin ise, yatrlan primlerin, d nen hela l
olan alanlarda deg erlendirilmesi durumunda ca iz oldug una,
3) Konusu din tarafndan yasaklanm olan sigortann ca iz olmadg na ka-
rar verildi.
TERVH NAMAZININ KA REKAT OLDUU
Peygamberimizin asha bna kldrdg ilk tera v h namazndan bahse-
den mu teber had s kaynaklarnn verdikleri had slerde tera v h namaznn
rekatlar ile ilgili bir say yoktur. Hz. A ieye Rasu lu llahn ramazandaki gece
namaz soruldug unda Rasu lu llah (s.a.v.) ne ramazanda ne de ramazandan
baka gecelerde onbir (dig er bir riva yette onu ) rekat u zerine ziya de etmi
deg ildir. karlg n vermitir.
Hanef ve a fi fukaha snn bu yu k bir ksm tera v h namaznn yirmi rekat
olarak su nnet klndg n so ylemilerdir.
D YANET KURUL KARARLAR / 157
Hz. mer, Hz. Ali ve Hz. sman do nemlerinden balayarak gu nu mu ze ka-
dar uygulandg biimiyle tera v h namaz yirmi rekattr. Bu tu n fkh kaynak-
larmzda da tera v h yirmi rekat olarak ele alnm ve ilenmitir. u anda
bata u lkemiz olmak u zere bu tu n sla m u lkelerinin ca milerinde cemaatla
tera v h namaz yirmi rekat olarak klnmaktadr.
TP BEBEK
Kadn veya erkekteki bir kusur sebebiyle, tabi ilikiyle gebelig in gerek-
lemesi mu mku n olmadg takdirde;
1) Do llendirilecek yumurta ve sperm, her ikisinin de nika hl elere ait ol-
mas, yani bunlardan herhangi biri yabancya ait olmamas;
2) Do llenmi olan yumurta, baka bir kadnn rahminde deg il, kendi rah-
minde gelimesi;
3) Bu ilemin, gerek anne-babann; gerek dog acak ocug un madd , ru h
ve akl sag lg u zerinde olumsuz bir etkisinin olmayacag tbben sa bit olmas
artyla, eitli tbb yollarla gebeliklerinin sag lanmasnda sla m hu ku mler
asndan bir saknca go ru lmemektedir.
4) Baka kadnn yumurtas veya kocas dnda yabanc bir erkekten al-
nan sperm ile bir kadnn gebelig inin sag lanmasnn ise insanlk duygularn
rencide etmesi ve z na unsurlarn tamas sebebiyle ca iz deg ildir.
TRKE BDET
Namazda ve iba det olarak Kura n- Ker m, asl lafzlar ile okunur. Ancak
Yu ce Allahn bize olan o g u t, buyruk ve yasaklarn o g renmek, onun ira dndan
yararlanmak maksadyla tercu me, mea l ve aklamalarn da okumak ok
seva ptr ve genel anlam ile iba dettir.
HARAMLAR VE HELLLER
ET YENEN VE YENMEYEN HAYVANLAR
Ca hiliye Araplar ba tl inanlara dayal olarak baz o zelliklerdeki hay vanlara
belirli isimler vermiler, bunlar putlara kurba n etmek veya putlar adna serbest
brakmak su retiyle bir ksm hayvanlar kendilerine haram klmlardr. Mesela on-
lar, be batn dog uran ve beinci yavrusu erkek olan devenin kulag n yarp serbest
brakrlar, artk o hayvandan yararlanmay ve o hayvann -kime ait olursa olsun-
su imesine ya da otlaklarda beslen mesine mu da hale edilmesini yasak sayarlar-
d; bo yle hayvanlara bahra de nirdi. Bir yolculuktan sa limen do nmeye yahut bir
hastalktan kurtulmaya bag l olarak putlara adanan dii deve de sibe adn alr ve
serbest brak lrd. Koyun dii dog urursa kendilerinin, erkek dog urursa putlarn
olurdu; fakat hem dii hem erkek dog urdug unda artk erkeg i kurba n etmezler, bu
koyuna vasle derlerdi. Bir erkek devenin do lu nden on batn dog arsa bu deve ko-
ruma altna alnr ve ona binilmez, yu k tatlmazd; bu hayvana hm denirdi.
Beh metu l-ena m: En ok yenmesi mu tat olan koyun, deve ve sg r gibi
tu rlerdir.
Yrtc hayvanlarn (znb: ag znn do rt yannda uzun ve sivri dileri olan
hayvan lar) ve yrtc kularn (z mihleb: penesi ile avn paralayan kular)
etleri nin yenmeyeceg i o zellikle belirtilmitir.
Kara Hayvanlar: Etlerinin yenmesinin hela l oldug unda go ru birlig i bu-
lunan hayvanlar do rt gruptur:
1) Sg r, manda, koyun, kei, deve, tavan, tavuk, kaz, o rdek, hindi tu ru nden
evcil hayvanlarn,
2) Geyik, ceylan, dag keisi, yaba n sg r ve zebra gibi vah hayvanlarn,
3) Gu vercin, sere, bldrcn, sg rck, balkl gibi kularn etlerinin hela l
oldug unda fak hler go ru birlig indedir. Bu saylanlarn bir ksmnn hela llig i
Kura nda tasr h edilmi, dig erleri de Kura nn yiyiniz dedig i iyi ve temiz
eyler kapsamnda go ru lmu tu r. Bu hayvanlarn yrtc olmadg yani ag zlar-
160 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
nn do rt yanndaki uzun ve sivri dileri ile veya peneleriyle kapp avlanma-
dg ve kendilerini savunmadklar da aktr.
4) ekirge de, su nnette yenebileceg ine dair o zel hu ku m bulunmas sebe-
biyle yenmesi hela l hayvanlar grubunda yer almtr.
Etlerinin yenmesinin haram oldug unda go ru birlig i bulunan hay vanlar
ise u gruptur:
a) Kura nda tu r olarak yasaklanan tek hayvan domuzdur.
b) Allahtan bakas adna kesilen hayvanlar
c) To renlerde, al ve karlamalarda kesilen hayvanlar ise, Allahn ad
anlarak kesildig i, ug runa kesilen ahs veya kuruma bir kutsi yet atfedilmedi-
g i su rece bu grupta yer almaz.
Meyte tabir edilen, d n usu lde kesilmemi veya kendilig inden o lmu hay-
vann eti haramdr.
Baz hayvanlar fak hlerin ittifa ka yakn derecede bu yu k og unlug u tarafn-
dan haram veya hela l saylrken baz hayvanlarda go ru lerin dengeli ekilde
dag ldg go ru lu r.
Yrtc Srngen Haert: Yrtc hayvanlar grubundan olan yani alt ve u st
enesindeki do rt uzun ve sivri dileri ile kapp avlanan ve kendisini bu yolla savu-
nan -evcil olsun olmasn- kurt, aslan, kaplan, pars, maymun, srtlan, ko pek, kedi
gibi hay vanlar ile penesiyle kapp avlanan ahin, dog an, kartal, akbaba gibi yrtc
kular, bu o zellikte olmasa bile genelde pislikle beslenen kuzgun, karga gibi ku-
lar, tabiat tiba riyle ig ren bulunan fare, ylan gibi hayvanlar, akrep, sinek, o ru m-
cek gibi haera t, fak hlerin bu yu k og unlug u tarafndan haram go ru lmu tu r.
Ma lik bilginlerin bir ksmna go re aslan, kaplan gibi yrtc hayvanlarn et-
lerini yemek hela ldir, bir ksmna go re haram olmamakla beraber mekru htur.
Ma lik mezhebinde mehu r go ru e go re ahin, kartal gibi yrtc ku larn ve
pislikle beslenen kularn yenmesi de mekru htur. Bu a limler Kura nda sade-
ce domuzun haram klnm olmasndan, a yetteki genel iznin had sle snrla-
namayacag noktasndan hareket etmilerdir.
Tilki: Hanef lerden Ebu Yu suf ve Muhammede, a fi lere, -bir riva yette-
Hanbel lere ve baz Ma lik lere go re hela l saylmtr.
Ay: Hanef ve a fi lere go re haram, Ma lik ve Hanbel lere go re hela l sa-
ylmtr.
Zrafa: a fi lerde mu temet go ru e go re haram, dig er u mezhepte hela l
kabul edil mitir.
HARAMLAR VE HELA LLER / 161
Tavus Kuu ve Papaan: a fi mezhebinde haram, dig er u mez hepte
hela l kabul edilmitir.
Kirpi: Hanef ve Hanbel lerde haram, a fi ve Ma lik lerde hela l saylmtr.
Bu ereve da hilinde pek ok detay ve go ru farkllg bulunmaktadr.
Hanef lere go re yukarda saylanlar dnda- yenmesi ciz grlmeyen
belli bal hayvanlar unlardr: akal, sincap, samur, sansar, srtlan, keler,
gelin cik, aylak, kuzgun, bayku, atmaca, kaplumbag a, ko stebek, kertenkele,
salyangoz ve her tu rlu haera t.
Hakknda had s bulunmas veya bir had s ile ilgi kurulmas dolaysyla yen-
mesinin ca iz olup olmadg na da ir farkl go ru belirtilen hayvanlar da vardr.
Bunlarn balcalar unlardr:
Tavan Eti: Do rt Su nn mezhebe go re hela l olmakla birlikte, baz saha be
ve ta bi n bilginleri ile mu cteh d ima mlardan bn Ebu Leyla ya go re tahr men
mekru htur.
At Eti: Do rt mezhepte genel kabul go ren go ru e go re hela ldir; Ebu Ha-
n feye go re ise tahr men mekru htur. Hanef literatu ru nden za hiru r-riva ye
eserlerinde mekru h, Hasan b. Ziya d riva yetinde haram nitelemesi ge-
mekte ise de, asl belirtilmek istenen husu s bunu yemenin hela l olmadg dr.
ma meyn ise (Ebu Yu suf ve Muhammed) at eti yemeyi mekru h saymamlar-
dr. Fakat baz Hanef bilginlerin go ru u dog rultusunda olmak u zere Hanef
mezhebinde tenz hen mekru h go ru u yaygndr. Ma lik mezhebi iinde de at
eti yemeyi haram go renler ve tenz hen mekru h sayanlar vardr.
Evcil Eek Eti: Do rt mezhepe genellikle kabul edilen hu ku m, ehl mer-
keplerin etinin haram oldug u yo nu ndedir. Ma lik bilginlerin bir ksm bunu
tenz hen mekru h saym, baz saha b lerden ve Hanef bilgin Bir el-Meris den
ehl eek etinin hela l oldug u go ru u nakledilmitir.
Katr vb. Eti: ki ayr tu rden hayvann birle mesi ile meydana gelen hay-
van konusunda u durum so z konusudur:
a) Her iki tu r, eti hela l olanlardan ise, bunlardan meydana gelen hayvann
eti de hela ldir.
b) Her iki tu r, eti haram olanlardan ise, bunlardan meydana gelen hayva-
nn eti de haramdr.
c) Biri eti hela l olanlardan dig eri haram olanlardan ise, Hanef ve Ma lik lere
go re hu ku mde anann tu ru esas alnr; a fi ve Hanbel lere go re hela l olma-
162 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
yan taraf esas alnr. Buna go re do rt mezhepte de anas eek olan katrn ha-
ram oldug u go ru u yaygndr. Anas at ise, Ebu Han feye go re mekru htur; Ebu
Yu suf ve Muhammede go re mekru h deg ildir. Ayrca, anasnn at veya eek ol-
mas hususunda ayrm go zetmeden -baka delillere dayanarak- katr etinin
mekru h oldug unu sa vunan bir go ru de vardr.
Balk Trleri: Balk tu rleri bu tu n mezheplere go re hela ldir, bog azlama
ilemine de gerek yoktur. u var ki, Hanef lere go re kendilig inden o lmu ve su
u zerine km balklar yenmez. Hanef lerin bu go ru u sag lk asndan ihtiya t
ter cih etmi olmalarndan kaynaklanr. Fakat suyun ok scak veya sog uk ol-
masndan, buzlar arasna skmaktan, su iine hapsedilmekten ve suyun e-
kilmesinden o tu ru o len balklar kendilig inden o lmu saylmaz, yenebilir. Yine,
balk avlamak u zere suya balk otu atldg nda balklar ele geirilmeden o lse
ve onlarn bu yu zden o ldu g u bilinse, keza kl balg gibi bu yu k balk lar avlan-
dg nda sudan kmadan bana sert bir cisim vurularak o ldu ru lse, yenebilir.
Midye, kurbaa, yenge: Balk tu ru dnda kalan (midye, kurbag a, yen-
ge gibi) su hayvanlarn yemek Hanef lere go re hela l deg ildir. Dig er u mez-
hebe go re ise, sadece suda yaayan her tu rlu hayvan -kendilig inden o lmu
bile olsa- yenebilir, hela ldir. a fi mezhebinde, Hanef lerin paralelinde bir go -
ru ile su hayvan larndan eti yenen kara hayvanlarna benzeyenleri hela l, eti
yenmeyen kara hayvanlarna benzeyenleri haram sayan bir go ru de vardr.
Hem Karada Hem Suda Yaayan Hayvanlar: Hem karada hem suda ya-
ayan kurbaa, kaplumbaa, yenge, ylan, timsah gibi hayvanlar hakkn-
da u go ru vardr: Hanef lere ve a fi lere go re bunlar yemek hela l deg ildir.
Ma lik lere go re bu tu r hayvanlar yenebi lir, hela ldir. Hanbel lere go re timsah,
kurbag a ve ylann yenmesi hela l de g ildir, dig erleri yenebilir. Ancak bunlar-
dan, akc kan olan (kaplumbag a, su aygr gibi) hayvanlar iin bog azlama
ilemi gerekir, akc kan olmayanlar iin bog azlama da gerekmez. Yengecin
akc kan olmamakla beraber mez hepte yaygn go ru , herhangi bir yerini
keserek bog azlama yerine geecek bir ilemin (tezkiye) yaplmas gerektig i
yo nu ndedir. Ahmed b. Hanbelden ise tezkiye gerekmedig i riva yet edilmitir.
Hayvan Etleri ile lgili Baz Meseleler: Etinin yenmesi hela l saylan bir
hayvann usu lu ne go re bog azlanmas (tezkiye), avlanma yoluyla elde edile-
cekse bu konudaki d n artlara uyul mas gerekir. Her iki konu da ileride ay-
rca ele alnacaktr.
Etinin yenmesi hela l olmakla beraber, pislik yemi olan kara hayvanla rnn
(cellle) bekletilmeden kesilip yenmesi hemen bu tu n mezheplerce mekru h
HARAMLAR VE HELA LLER / 163
go ru lmu tu r. Ahmed b. Hanbelden mekru h ve haram oldug una dair iki riva yet
vardr; Ma lik lerde yaygn go ru mekru h olmadg yo nu ndedir. Bu tu r hay-
vanlar bir su re temiz yiyeceklerle beslenmeli, etindeki ko tu kokunun gitmesi
sag lanmaldr. Fkh kitaplarnda, bu durumdaki tavuklar iin u gu n, koyunlar
iin do rt gu n, sg r ve develer iin on gu n gibi su reler belirtil mi ise de aslolan
hayvandaki pis kokunun gitmesini sag layacak bir su re beklenmesidir.
Balklarn temiz olmayan sularda bulunmu olmas, etlerinin yenmesine
engel deg ildir. Balg n yuttug u balk da -eg er paralanmamsa- yenebilir.
Su t, do rt mezhebe go re etin hu kmu ne ta b dir. nsan eti, saygnlg na bi-
na en haram klnmtr. Atn su tu mu ba htr.
Domuzla lgili Fkh Hkmler: Domuzun cu zlerinin ve i yag nn gda
dnda baka amalarla kul lanlmas hususunda sla m hukukularnn o-
g unlug u, ilgili a yet ve had sleri yorumlayarak bunlarn da nec s ve haram ol-
dug u sonucuna varmlardr.
Domuz, sla m huku kunda mu slu manlar asndan huku ken deg erli mal (m-
tekavvim mal) saylmaz. Bir mu slu mann domuz u zerinde mu lkiyet hakk ola-
mayacag gibi kasten telef edil mesi ha linde tazm ni ve alnmas ha linde alann
ceza landrlmas gerek mez. Domuzun gayr-i mu slimlere nisbetle mal hu kmu n-
de olup olmadg ise tartmaldr. Hanef ve Ma lik lere go re maldr, gayr-i mu s-
lime ait bir domuz haksz yere telef edilmise tazm n edilmesi gerekir.
Ma lik hukukular ise canl oldug u su rece ko pek gibi domuzun da nec s
olmadg go ru u ndedir.
Za hir ler, Ebu Yu suf, bn Hazm gibi baz hukukular ta baklanan domuz derisi-
nin kullanlabileceg i go ru u ndedir. Domuzun klnn ig ne ve ba dana fras olarak
kullanlmasnn sla m hukukularnn og unlug u tarafn dan ca iz go ru lmu tu r.
Kesilen Hayvan: Hanef lere go re etinin yenmesi hela l olmamakla birlikte
canl iken temiz saylan hay vanlar bog azlandg takdirde temiz saylmas hu k-
mu devam eder, tu y ve derisinden de yararlanlabilir. Bog azlanmadg takdir-
de derisi ancak tabak lanmakla temiz olur.
Ebu Han feye go re hayvann yaadg nn bilinmesi, Ahmed b. Hanbele
go re kann akmas yeterlidir.
Hayvan Kesenin Nitelii: Hayvan kesen kimsenin akl ve temy z gu cu ne
sahip, mu slu man veya ehl-i kita p olmas, av hayvan kesiyorsa ihra mda olma-
mas, hayvan Allah adna kesmesi gerekir. Kesen kimsenin kadn veya erkek
olmas fark et medig i gibi ba lig olmas da gerekmez.
164 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Ehl-i Kita bn kesim esnasnda Allahn adn anmalar (tesmiye) art ol-
mamakla birlikte hayvann Allahtan baka birinin adna kesilmesi ha linde o
hayvann etinin yenmeyeceg i go ru u ha kimdir.
Tesmiye: Za hir ler her ha lu ka rda Besmeleyi art go rdu klerinden hayvan
keserken Besmeleyi unutan veya kasten terkedenin kestig inin yenmeyeceg i
go ru u ndedirler. Bata Hanef ler ve Ma lik ler olmak u zere fak hlerin og unlu-
g u ise yukardaki a yetlerin la f zn da esas alarak hayvann kesimi esnasnda,
unutulmadg takdirde, Bes meleyi art olarak go ru r ve Besmelenin kasten
terkedilmesi ha linde o hay vann etinin yenmeyeceg ini ifa de ederler.
Bata ma m a fi olmak u zere bir grup sla m hukukusu ise mu slu mann
hayvan da ima Allah adna keseceg i, hayvan keserken Besmelenin farz ve
art olmayp su nnet olup, bununla birlikte a fi lerde de hayvan keserken
Besmeleyi terk etmek mekru htur.
Bismilla h demesi veya Al lah n dig er isimlerinden birini dua maksadyla
olmamas artyla anmas yeterli go ru lmu tu r.
Kesimde Kullanlan Alet: Gu nu mu zde du nyann eitli yerlerinde kulla-
nlan elektrik oku, ta banca, karbondioksit gaz verme, bana eki veya tok-
makla vurma, omu rilig ine i sokma gibi tekniklerle o ldu ru len -henu z canl
iken bog azlanma dan- hayvanlar, o ldu ren mu slu man ise Ma ide su resinin 3.
a yetinde yenme lerinin haram oldug u bildirilen gruba girer. u nku hayvann
kesim ilemi esna snda canl olmas, o lu mu nu n de bu kesim ilemi sonucu
meydana gel mesi gerekir. Ancak bu tu r bir uygulama hayvann o lu mu ne yol
amayacak, sadece onun sakinlemesini veya baylmasn tem n edecek nok-
tada braklr ve daha sonra hayvan canl iken usu lu ne uygun kesilirse eti
yenir. Bununla birlikte yaplan ilemin hayvann sinir sistemini tahr p edip
hareket kabili yetini iyice azaltp damarlarndaki kann akmasn engelleme-
mesine de dik kat etmek gerekir. ldu ren Ehl-i Kita ptan ise bir ksm fkh-
lara go re onla rn dinlerinde yenen hayvan mu slu manlar da yerler.
Kesim Usl: Hayvanlarn kesimi, ihtiya r (hakk) ve ztra r (hkm) olmak u ze-
re iki ye ayrlr. Ebu Han fe bunlardan en az u u nu n kesilmesini yeterli go ru rken Ebu Yu suf
yemek ve nefes borusuyla birlikte iki damardan birinin kesilmesi, ma m Muham-
med ise her birinin og unun kesilmesi gerektig i go ru u ndedir. a fi ve Hanbel ler
kan damarlarndan ziya de yemek ve nefes borusunun kesilmesinin gereg ini ifa de
ederken bir ksm fak hler do rdu nu n de kesilmesi gerektig ini belirtirler.
Kesilen Hayvann Karnndan kan Yavru: Kesilen bir hayvann karnn-
dan kan yavru canl ise ve yavru, anne karnnda oluumunu tamamlam
HARAMLAR VE HELA LLER / 165
konumdaysa kesilerek yenebilir. rgan lar tam gelimemi yavru ise yenmez.
Yavrunun o lu olarak kmas duru munda, yavrunun kesim ileminden o nce
o ldu g u biliniyorsa yenmesi itti fakla haramdr. Yavrunun o lu mu nu n annesi-
nin kesimiyle oldug una kanaat getirilirse fak hlerin bu yu k og unlug u bu yav-
runun yenmesinin ca iz oldug u go ru u ndedir. Bu konuda Hz. Peygamberden
riva yet edilen Annenin ke silmesi karnndaki yavrunun da kesilmesi demektir
had sini delil alrlar. Ebu Han fe ve o g rencisi Zu fere go re, bu durumdaki yav-
ru, canl olarak karlp da kesilemedig i iin meyte hu kmu ndedir.
Avc ve Avlama ekli ile lgili artlar: Akl hastas ve gayr-i mu meyyiz
ku u k gibi temy z gu cu nden yoksun olan kiilerin avladg hayvann eti Ma lik
ve Hanbel mezhebine go re hela l deg ildir. Hanef mezhebinde de temy z gu cu
esas olmakla birlikte, Besmeleyi bilen ve av fiiline yo nelen gayr-i mu meyyiz
ku u g u n, akl hastasnn ve sarhoun avladg hayvan yenebilir. a fi lere go re
ise avlayann temy z gu cu ne sahip olmas art deg ildir.
Ehl-i kita bn avladklar yenir. Buna karlk putperestlerin ve mu rtedlerin
( sla m d ninden kanlar) avladg hayvann yenmesi ca iz deg il dir. Avladg
yenmeyen kiilerle avlanma ehliyetine sahip kiilerin ortaklaa avladklar
avn da eti yenmez.
Avcnn ava niyet etmi veya avn u zerine avc hayvann salnm olmas
gerekir. Bu art gereklememise, mesela avlanmas ca iz bir hayvan deneme
at veya geliigu zel yaplan at ile vurulmu ise, veyahut av ko peg i kendi
bana avn u zerine gidip onu o ldu rmu se, bu av hela l olmaz. Fakat avc hay-
van kendi bana avn u zerine gider, avc da hemen Allahn ismini anar ve
onu ava dog ru kkrtrsa Hanef ve Hanbel mezhebine go re bu hela ldir. Bu
durumda avc hayvan, takd ren sahibi tarafndan salnm saylr. Ma lik ve
a fi lerde -sah h bulunan go ru e go re- bo yle bir avn yenmesi hela l deg ildir.
Ma lik , a fi ve Hanbel mezhebi eserlerinde, bu art avcnn av go rmu , yeri-
ni belirlemi olmas eklinde detaylandrlmtr.
Avlanann sila hn kullanrken veya avc hayvan salarken Allahn ismini
anmas gerekir ve bile bile bunu terketmemesi gerekir. sla m bilginleri av
esna snda Allahn ismini anmann d n bir go rev oldug unu kabul et mekle
birlikte, bu go revin bag layclk derecesi konusunda farkl go ru ler ileri su r-
mu lerdir. Baz had s bilginleri ve mu cteh dler, avcnn her ha lu ka rda Besme-
le ekmesini art go rmu , ister kasten ister unutarak Besmele ekilmemise
o av yemeyi hela l saymamtr. Fak hlerin bu yu k og unlug una go re avcnn
Besmeleyi unutmasnn, tpk hayvann kesim ileminde oldug u gibi, mahzu ru
yoktur. Besmele ekmeyi unutan avc, hu kmen Besmele ek mi saylr.
166 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Avlanma esnasnda Besmeleyi kasten terkeden kimseye gelince, Hane-f lere
go re, Allahn ismi anlmadan kesileni yemeyiniz (el-Ena m 6/12) mea lindeki
a yetin kapsam gereg i, kasten besmeleyi terkedenin avladg hayvann eti yenmez.
Ma lik mezhebinde yaygn olan ve mu teber saylan go ru de budur. Yine Ahmed
b. Hanbelden nakledilen ikinci bir go ru bu yo ndedir. a fi ler bu a yeti Allahtan
bakas adna kesilen eklinde yo rumlayarak ve konu ile ilgili had slere dayana-
rak besmelenin kasten terkedilmesi durumunda da avlanan avn yenebileceg ini
ileri su rerler. Hay vanlarn kesiminde oldug u gibi avlanma konusunda da a fi
mezhebinin bu go ru u nu n getirdig i kolaylktan yararlanlabilir.
Avc sila hn attktan veya avc hayvan av u zerine saldktan sonra ve yaralanan
av elde etme esna snda baka bir ile ug ramamas gerekir. Avlanma esna snda
avcnn yapmas gereken, vurulan av kovalamak ve yakalamaktr. Z ra yaralanan
ava haya tiyeti sona ermeden yetitig inde d n usulu ne go re onu bog azlamas art-
tr. Bu ite ihmalka r davranr da av tabi seyrinde o lu rse bu avn eti yenmez.
Kara hayvan avlayan kiinin o esna da hac ve umre iin ihra ma gir mi du-
rumda olmamas gereklidir. Kura nda, ihrmda bulunduunuz s rece kara av
haram klnd (el-Ma ide 5/96) buyurularak ihra mlnn kara avclg yasaklan-
mtr. Ancak, ihra ml olan birisinin avlanmas ha linde, avladg avn hu kmu
husu sunda fak hler ihtila f etmilerdir. Ebu Han fe, a fi ve Ebu Sevr bu av,
ihra mda olmayann yemesini ca iz go rmu , mam Ma lik ise bu av meyte (mur-
dar) kabul ettig inden yenmesini hela l saymamtr. Deniz avclg na gelince,
Hem size hem de yolculara fayda olmak zere (ya rarlanmanz iin) deniz av
yapmak ve onu yemek size hell klnd (el-Ma ide 5/96) anlamndaki a yetin ak
ifa desi gereg i, ihra ml halde iken deniz hayvanlarn avlamak yasak deg ildir.
Avlanacak Hayvanla lgili artlar: Avlanacak hayvanla ilgili artlar da
birka maddede toplanabilir:
a) Avlanmayla elde edilen hayvann yenebilmesi iin eti yenen bir hay van
olmas gerektig i aktr. Hangi hayvanlarn etinin yenmesinin hela l oldug u,
bir u stteki ana balk altnda ayrnt ile ele alndg gibi, fak hler ara snda
hayli farkl go ru ve yaklamlara konu tek l etmektedir. Eti yenme yen hay-
vanlarn deri, kl ve kemik gibi cu zlerinden yararlanmak veya za rarlarndan
korunmak iin avlanmas ca izdir.
b) Avlanan hayvann tabiaten vah hayvan tu ru nden olmas gerekir. De niz
hayvanlarndan balk ve tu rlerinin, kara hayvanlarndan evcil olmayp etinin
yenmesi hela l olanlarn avlanma usu lu yle elde edilmesinin ve yenmesi nin ca iz
oldug unda fak hler arasnda go ru birlig i vardr. Evcil hayvanlar nor mal ke-
HARAMLAR VE HELA LLER / 167
sim usu lu ne ta b dir. Aslen evcil olup da sonradan yaba n leenlerin av lanmas
ise ihtila fldr. Ma lik ler dndaki mezheplere go re, yakalanp bog az lanmas
mu mku n olmayan evcil hayvanlarn avlanmas ca izdir. Ma lik mez hebine go re
ise, bu tu r hayvanlarn avlanarak yenmesi hela l deg ildir.
c) Avlanlan hayvann kesimden o nce o lmesi ha linde, o lu mu nu n bu avlanmadan
olmas gerekir. Bu yu zden deg il de baka bir sebeple o lu rse, eti yenmez. Yaralan-
dktan sonra suya du erek bog ulan veya yamatan du u p o len hayvann durumu
da ayndr. Yaralanan hayvann yere du me ve arpma sonucu o lmesi ise, avlanma
sonucu o lme saylr. Bu tibarla avc yaraladg av bir su re bulamasa da, sonra bu
av o lu olarak bulsa, bu du rumda avn hell olmas iin art gereklidir:
1) Avc, buldug u avn suda bog ularak ya da bir yardan yuvarlanarak o ldu -
g u tereddu du nu tamamal dr.
2) Bulunan hayvann bir bakasnn yaralamadg n veya bakasnn avc
hayvan tarafndan avlanmadg n, kendisi tarafndan avlandg n bil melidir.
3) Avlanlan hayvan bozulmam ve sag lg a zararl hale gelmemi olmal-
dr. Eg er pis koku yayacak, sag lk asndan sakncal olabilecek du ruma gel-
diyse, yenmesi hela l olmaz.
d) Avlanan hayvan yaral olarak ele geirilir ve kesme imka n da bulu-
nursa, usu lu ne uygun olarak kesilmelidir. Buna imka n varken avcnn kusur
ve ihma li yu zu nden kesilmezse, eti yenmez. u nku ihtiya r bog azlama im ka n
bulundug u su rece ztra r bog azlama geerli olmaz. Avc, avladg hay vana he-
nu z o lmeden yetimise durumuna baklr:
a yet av, haya tiyetini yitirmi de bog azlanm hayvann durumuna benzer
bir canllk belirtisi tayorsa, mesela karn yarlp i organlar darya frla-
m ise veya av ko peg inin o ldu ru cu darbesine ma ru z kalmsa, artk hu kmen
o lu saylr ve bog azlamaya gerek olmakszn yenebilir. a fi lere go re bu du-
rumda hayvan rahatlatmak iin bog azn bakla kesmek mu steha ptr; fakat
bo yle yaplmadan o lse de etini yemek hela ldir. Bu du rumdaki hayvan suya
du mu olsa da eti yenebilir, z ra bog ularak o lmu saylmaz.
a yet av, henu z haya tiyetini yitirmemi ise bog azlanmas gerekir. Kas ten veya
ihma l ile bog azlama terkedilirse, bu hayvan meyte hu kmu nde dir, yenmesi hela l
olmaz. Eg er bak bulunmamas veya vaktin yeterli ol mamas gibi bir sebeple
bog azlanamamsa, Hanef mezhebindeki go ru e go re yenmez; fakat istihsa nen
yenebileceg ine hu kmedilmi ve bu go ru daha sag lam bulunmutur. a fi ler ve
Hanbel ler ise bu durumda bog azlan mayan hayvann hu kmu hakknda avcnn
168 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
kusurlu olup olmamasn esas almlardr. a yet avcnn bir kusuru yoksa mesela
bag a uzanrken veya bog azlama vaziyeti alrken hayvan o lmu se, eti yenebilir.
Fakat avc ku surlu ise mesela bag yoksa yahut yanllkla bag n srtn su r-
mu se ve bu yu zden bog azlama ilemi yaplamadan o lmu se, eti yenmez.
Avc Hayvanla Avlanma:
1) Avc hayvan olarak ko peg in kullanlmasnn ceva znda fak hler ara snda
go ru birlig i vardr. Fak hlerin bu yu k og unlug una go re kaplan gibi yrtc
do rt ayakl hayvanlar ile ahin gibi yrtc kulardan da avc hayvan olarak ya-
rarlanlabilir. Baz fak hler ise a yetteki ifa deyi ko pek tu ru ne ha s bir mu sa ade
olarak anladg ndan aksi go ru tedir. Ebu Yu suf bakas adna av lama o zellig i
bulunmadg gerekesi ile aslan ve aynn avc hayvan olarak kullanlamaya-
cag na hu kmetmitir. te yandan, biza tih pis sayldg iin domuzdan avlan-
mada yararlanlmas ca iz go ru lmez.
2) Avlamada kullanlacak hayvann av iin eg itilmi olmas gereklidir. Bu-
nun bilinmesi ise, ko pek ve benzeri hayvanlarn eg itilmi olmalar, yakaladk-
lar avdan yememeleriyle, kularn eg itilmi olmalar da av u zerine salnd-
g nda gitmesi, geri ag rldg nda gelmesiyle olur.
3) Fak hlerin og unlug una go re avc hayvann yakaladg av, ondan ye-
meksizin sahibine getirmesi gereklidir. a yet tutmu oldug u avdan yerse ken-
disi iin tutmu olur ki, bu avn eti hela l olmaz. Hanef ler yrtc kular ile
yaplan avda bu art aramazlar. Ma lik mezhebine ve Ahmed b. Hanbelden
riva yet edilen ikinci go ru e go re av hayvannn yakaladg avdan yemesi, bu
etin yenmesine engel deg ildir.
4) Fak hlerin bu yu k og unlug una go re avc hayvan avn yaralayarak o l-
du rmu olmaldr. a yet bog arak veya sert bir darbe ile o ldu rmu ise bu avn
eti yenmez. a fi lere go re ise, eg er av hayvan avnn u zerine yu klenip ag rlg
ile onu o ldu rmu se bu av yemek ca izdir.
5) Avc hayvan, sahibi tarafndan av iin salverilmi olmaldr. Sahibi tara-
fndan salverilmeksizin kendiliklerinden yakaladklar hayvann eti yenmez.
Ancak Hanef lere go re hayvann belirli bir av iin salverilmesi art olmayp,
av iin salverilmi olmas yeterlidir.
6) Avc hayvana av esna snda eg itilmemi baka bir hayvan ortak olmamal-
dr. Birka avc ko peg in birlikte avladklar avn yenmesinde ise saknca yoktur.
ecekler: a fi lerin og unlug u ile Hanef lerden Ebu Yu suf ve ma m Mu-
hammed ve baz Ma lik ler sadece u zu mden elde edilen sarho edici ikiye
hamr denmesinin dog ru olacag n so ylerler.
HARAMLAR VE HELA LLER / 169
sla mn ikiyle mu ca dele kararllg nn tabi bir sonucu olarak, arap ve
dig er ikiler sla m fkhnda huku ken korunmaya deg er (mtekavvim) mal sayl-
mam, dolaysyla bunlarn alnp satlmas, akde ve mu lkiyete konu olmas
huku ken tannmamtr.
Hanef ler, d nen nec s olup olmadg asdan arapla dig er ikiler ara snda
bir ayrm yapmaya alr, og u yerde de arap dndaki ikilerin nec slig ini
kera het derecesinde go ru rler.
Fak hler, arabn kendilig inden sirkeye do nu mesi ha linde, hem bu sirke-
nin hem de kabnn kullanmnn ca iz olacag go ru u ndedir. Hanef ve Ma lik
mezheplerinde arabn dardan mu da hale ile sirke yaplmasn da bu grup-
ta mu ta laa etme tema yu lu ag r basar.
Fkh ku ltu ru nde arap ve ikiyle ilgili olarak ele alnan ve tartlan konu-
lar, o zu tiba riyle bu tutku ve alkanlktan mu slu manlar uzak tutmak, koru-
mak ve kurtarmak, kiinin akl, ruh ve beden sag lg n korumasna yardmc
olmak, bunun iin gerekli ferd ve toplumsal o nlemleri almaktr. Akl koruma,
sla mn be temel amacndan biri saylm ve iki yasag da bu amac gerek-
letiren en o nemli tedbirler arasnda yer almtr.
rtnme: Kadnlarn kadnlara ve mahremlerine yani aralarnda devaml ev-
lenme engeli bulunan erkek akrabasna kar avret yeri, Hanef ve a fi lere go re
erkeg in erkeg e kar avret yeri gibidir. Ma lik ve Hanbel mezheplerinde ag rlkl
go ru , kadnn mahremi erkekler yannda el, yu z, ba, boyun, kol, ayak ve baldr
ha ri bu tu n vu cu dunun avret oldug u ve o rtu lmesinin gerek tig i yo nu ndedir.
Kadnn yabanc erkekler yani mahremi olmayan erkekler karsnda av ret
yeri yu zu , el ve ayaklar ha ri bu tu n vu cu dudur. Bu Hanef mezhebinin go ru u
olup dig er fkh mezheplerine go re kadnn ayaklar da avrettir. Ebu Yu suftan,
kadnn dirseklere kadar kolunu avret saymayan bir go ru de riva yet edilir.
Erkek ve kadnn namazda ve namaz dnda o rtu nmesiyle ilgili fkhn kla sik
doktrininde yerleik go ru o zetle bo yledir.
pekli Elbise: Hanef mezhebinin u bu yu k ima m (Ebu Han fe, Ebu Yu suf
ve Muhammed) erkeklerin, sava durumu dnda ipek giymesinin ca iz olma-
dg go ru u ndedir. Ebu Han feye go re bu hu ku m sava durumu iin de geer-
lidir. Ebu Yu suf ve Muhammede go re ise, sava durumunda ipek giyilebilir.
pekli Elbise inde Klnan Namazn Hkm: Hanef lere go re, ipek li elbise
iinde klnan namaz sah h olup ia desi gerekmez. Ancak ipekli elbi se ile namaz kl-
mak mekru htur. Ayrca bu ahs, giyilmesi yasak olan bir eyi giydig i iin de gu na h
ilemi olur. a fi , Ebu Sevr ve bir riva yette Ma lik, Bu kii o anda ipekten baka bir
elbise bulma imka nna sahip ise, namaz hemen ia de etmelidir demilerdir.
170 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Sa Boyama: Konuyla ilgili had sleri deg erlendiren sla m bilginleri san
siyah dn daki renklerle boyanmasn, kna ile boyanmasn kural olarak ca iz
go rmekle birlikte, u u ncu ahslarn yanl anlamasna ve aldanmasna yol
aacag iin salarn siyahla boyanmasnn ceva znda mu tereddit davranm-
lardr. Kadnlarn salarn siyaha boyatmas ise umu miyetle ca iz go ru lu r.
Ka Alma-Kl Yolma: og unlug a go re kadnn, kocas iin ve onun izniyle
yu zu nde biten kl lar almas, makyaj yapmas, hatta kan du zeltmesi/incelt-
mesi ca iz olup had steki yasak, kadnn dar kmak iin yu z kllarn yol-
mas ve ka al drmas ile ilgilidir. Ma lik ler de da hil bir grup a lim ise, bunu
yaratl deg i tirme olarak deg erlendirdig inden her ne su rette olursa olsun
ca iz go rme mekte veya mekru h go rmektedir. Had ste yasaklanan kl kopar-
may, yu zde sonradan biten ve yu zu irkinletiren yu z kllarn koparma deg il
de, kalar inceltmek veya yukar kaldrmak iin ka kllarn yolma olarak
anlamak daha dog ru go ru nmektedir.
Vcutta Kalc z Brakan Tasarruflar: Do vme (vem) yaptrma, bata
a fi ler olmak u zere bir grup a lim, do vme yaplan yerde biriken kann nec s,
pis oldug unu, do vmeyi yok etmenin va cip oldug unu da ila ve ederler.
Dilerin gu zellik iin to rpu lenerek seyrekletirilmesi (teflc) de had ste
yasaklanmtr.
Altn ve Gm Ziynetin Kullanm: Altn ve gu mu u n z net eyas ola-
rak kullanm yalnzca kadnlar iin ca izdir.
Altn ve Gm Ev Eyasnn Kullanm: sla m bilginleri, altn ve gu mu kap-
lardan yemek yemenin ve bir ey i menin haram oldug unda go ru birlig indedir.
Altn ve Gm Eya Bulundurma: ma m Muhammed, u zerinde oturma-
mak ve uyumamak artyla su s eyas olarak evde altn ve gu mu ten yaplm ve
u zerine de ipek o rtu serilmi sandalye, koltuk bulundurulma snda beis go rmez-
ken Ebu Han fe, u zerine oturulmasnda ve yatlmasnda da bir saknca go rmez.
Ma lik ler, a fi ler ve Hanbel ler, Hanef lerden farkl olarak altn ve gu mu
kaplarn ve dig er eyann evde bulundurulmasn, sonuta bunlarn kulla-
nlmasna yol aacag du u ncesiyle altn ve gu mu ev eyasnn edinilmesini
de (evde bulundurulmasn) haram kabul etmilerdir. Hatta a fi ler, had sin
za hirinden hareketle tica ret maksadyla dah olsa altn ve gu mu ev eyasnn
edinilmesinin haram oldug unu belirtmilerdir.
Gerek zaru ret gerekse ihtiya gerekesiyle baz durumlarda altn ve gu mu -
u n kullanlmas ca iz go ru lmu tu r. Du en bir diin yerine veya herhangi bir
HARAMLAR VE HELA LLER / 171
su retle dilerin arasnda mevcut olan aklg kapamak iin altn veya gu mu -
ten di yaplmas, yine kesilen burnun yerine altn veya gu mu ten burun yapl-
mas, ksaca altn ve gu mu u n teda v amacyla kullanlmas fak hlerin og un-
lug u tarafndan ca iz go ru lmu tu r. Ebu Han fe, gu mu kaplamal kaptan imeyi
ve abdest almay, gu mu kaplamal eyer kullanmay ve gu mu srmal sedire
oturmay ca iz go rmu tu r. Ma lik ler, kl ve mushafta altn ve gu mu kullanl-
masn ca iz go rmu ler, kl ve mushaf dnda ise altn veya gu mu le su slen-
mi eyann kullanlmasn haram saymlardr. Yine Ebu Han fe, maddesinde
altn veya gu mu karm bulunan kaplarn kullanmn da ca iz go rmektedir.
Altn Yzk: Altn ve ipeg in alem (nian ve rozet) olarak kullanlmasnn
bata Hanef ler olmak u zere bir ksm fak hlerce ca iz go ru l du g u nu de burada
hatrlamak gerekir.
Altn Ssleme: Hanef ler, mescid iin yaplacak su slemenin, mescide ait
paradan yapl mamas gerektig ine iaret etmiler, hatta mescidin ilerine ba-
kan kiinin (kayyim) mescidin parasndan su sleme iin harcamas ha linde,
bir go ru e go re bu paray tazm n edeceg i ileri su ru lmu tu r.
Kolonya ve Alkoll Madde Kullanm: Ebu Han fe ve Ebu Yu sufun anlay-
larna go re bunlar nec s deg ildir; sarholuk iin iilmeleri haramdr, fakat elbi-
seye veya namaz yerine do ku lmeleri ha linde namazn geerlilig ini etkilemez.
Muhammed Hamdi Yazra go re: zerine arap, ampanya ve arak, kon-
yak d klm olanlar herhalde ykamadka namaz klamazlar. Lkin zm
arabndan mml olmayan ispirto, bira ve sir mskirt iilemezse de elbiseye
veya bedene srlmesi de namaza mn olur diye iddi edilemez.
Kolonya da bu hu kmu n ierisine girer. memek kaydyla deg iik amalar
iin kullanlmasnda Ha nef mezhebine go re bir saknca yoktur.
Fakat kolonyay da nec s erevesinde mu ta laa eden a fi mezhebine go re
hem iilmesi hem de kullanlmas haramdr.
zerinde Resim ve Sret Bulunan Eyay Kullanmak: Hanef ler, u ze-
rinde insan veya hayvan resmi bulunan yayg u zerinde namaz klmada bir
saknca olmadg n belirtmilerdir.
Resimli elbise giymek mekru h go ru lmekle birlikte, bu elbise iinde kl nan
namaz sah htir. Fakat ihtiya ten yeniden klnmas uygundur.
Doum Kontrol: Rahime yumurta ulatran kanallarn bag lanmas veya
erkeg in ksrlatrlmas da ag da dog um kontrolu metotlarndan biridir. Tbb
veya d n bir zaru ret yokken bu yo nteme bavurulmasn ca iz go rme mektedir.
172 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Nfus Planlamas: Diyanet leri Bakanlg bu nyesindeki kurullarn yan
sra, sla m Konferans Tekila tna bag l olup bu tu n sla m u lkelerinin temsil edil-
dig i slm Fkh Akademisi (10-15 Ocak 1988 tarihleri arasnda Kuveytte ger-
ekletirdig i V. Do nem Toplantsnda) bu konuyu geni biimde ele alp karara
bag lamtr. Bu kararlarda, gebe lig i o nleyici metotlarn kullanlmas elerin ortak
kararna bag l aile ii bir mesele olarak deg erlendirilmi ve ca iz go ru lmu , buna
karlk bata tbb zaru retler olmak u zere d nen meru bir gerekeye dayanma-
dka ocuk du u rme, balam gebelig i sona erdirme, eleri ksrlatrma ca iz
go ru lmemitir. Toplum politikas olarak nu fus ve aile planlamasnn ise uzun
va dede sla m a leminin aleyhine sonu vereceg i, bu yo nde yu ru tu len kampanya-
larn farkl amalar tadg ve siya seten dog ru olmadg kanaatine varlmtr.
ocuk Drme: Aralarnda baz Hanef lerin de bulundug u bir grup sla m
hukukusu 120 gu nden o nceki, ba z Ma lik ve Hanbel fak hleri ise krk gu n-
den o nceki ocuk du u rmeleri, tam olumu bir ocuk du u rme saymama
eg iliminde dirler. Ancak so z konusu hukukularn bo yle du u nmesi, ceninin
anne kar nnda geirdig i safhalar, do llenme ve ocug un oluumu konusunda,
do nemlerinin tabi ca b olarak yeterli tbb ve teknik bilgiden yoksun olmala-
rndan kaynaklanmaktadr. u nku bu gruptaki hukukular yukarda zikre dilen
had sten hareketle ceninin ancak 120 gu nden sonra canllk kazandg ve te-
ekku l ettig i, bundan o nce ceninin cansz veya belirsiz bir halde ruh u flenmeyi
bekledig i kanaatindedirler. Bu belirsizlik, biraz da ocuk du u rmenin d n hu k-
mu asndan ruhun u flenmesinden o nceki do nemle sonraki do nem arasnda
ayrm yapma ihtiyac, bu fak hleri birinci safha iin mekru h, ikinci safha iin
haram hu kmu nu vermeye sevketmitir. Dig er bir ifa deyle bu konuda toleransl
bir tavr sergileyenler, ocuk du u rmenin hu kmu nu n ilk gu nlerden ruh u flenme
vaktine dog ru gidildike mekru htan harama dog ru bir deg ime go stereceg i, ruh
u flenme safhasndan; yani kimilerine go re krknc, kimilerine go re 120. gu nden
tiba ren de haram hu kmu iine gireceg i eklinde bir aklama getirmilerdir.
Cenine kar bir cina yet ilenmesi ha linde gurre tabir edilen bir ceza tazminat
o denir. Gurrenin miktarnn, su nnetteki tatb ka t o rneg inden yola karak be deve,
-altn ve gu mu u n o asrdaki deg erine go re- yaklak 212,5 gr. altn veya 1785 gr.
(Hanef lere go re 1487,5 gr.) gu mu oldug u go ru lmektedir. Gurre ceninin m ra s
kabul edilir ve du mesine sebep olan kimse hari va risleri arasnda paylatrlr.
Haram Maddelerle Tedv: sla m a limlerinin bir ksm ise yenilip iilmesi
haram maddelerle teda v yi kural olarak ca iz go ru r. Bu grubu Za hir fak hleri
tekil eder. Za hir lere go re haram klnm eylerle teda v ca izdir.
ALE HUKKU
Muharremt: Evlenilmesi haram olan kadnlar. Analarnz, kzlarnz, kz
kardeleriniz, babalarnz, teyzeleriniz, erkek kardein kzlar, kz kardein
kzlar, sizi emziren su t analarnz, su t kardeleriniz, karlarnzn analar,
kendileriyle zifa fa girdig iniz karlarnzdan olup hima yenizde bulunan u vey
kzlarnzla evlenmeniz size haram klnd (Nisa su resi, 23).
Nianlanma: Niann bozulmas durumunda karlkl verilen hediye-
lerin ve mehire mahsu ben yaplan o demelerin a kbeti sla m huku ku bak-
mndan o nem ka zanmaktadr. Mehir, evlenme ile hak kazanlan bir mal oldu-
g undan niann bozulmas ha linde mehire mahsu ben verilen mal veya para
mevcutsa ay nen, harcanm veya ekil deg itirmi veyahut telef olmusa
bedel olarak geri verilmelidir. Hediyelere gelince Hanef mezhebine go re
evlilik o ncesinde verilen hediyeler h be hu ku mlerine ta bidir; aynen du-
ruyorsa geri verilir, harcanm veya esasl o lu de ekil deg itirmise ia de
mecbu riyeti yoktur. Bu konuda Ma lik lerin farkl bir go ru lerinin oldug u-
nu belirtmek gerekir. Eg er nian bozan erkek taraf ise nianlsna verdi-
g i hediyeleri geri alamaz. Ni an kz tarafndan bozulmusa erkek verdig i
hediyeleri her durumda geri alma hakkna sahiptir. Hediyelerin harcanm
olmas, bir ekilde elden k m bulunmas bedel olarak tazm n edilmesini
engellemez.
EVLENMENN UNSURLARI
1. Taraflar: Hanef ler; nika hn ru knu (unsuru) olarak sadece cp ve
kabl sayarlar, taraflar ayrca zikretmezler. Dig er mezhep mensuplar ise
taraflar da akdin unsurlarndan kabul ederler.
2. rde Beyn: Ni ka h akdinin de gemi zaman kipi ile yaplmas u zerin-
de hassasiyetle dur mulardr.
Kurulu (inikt) artlar: Ehliyet, meclis birlig i, evlenme engelinin ol-
may, evlilig in artsz olmas.
174 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
EVLENMENN ARTLARI
Geerlilik artlar:
1) a hitler: Din leri Yksek Kurulu 17/10/2002 tarihli karar ile kadnn
a hitlig inin erkeg in a hitlig ine denk oldug u yo nu nde go ru beya n etmitir.
2) Evlenme engelinin olmamas,
3) kra hn olmamas,
4) Evlenmenin gizlenmemesi.
Yrrlk artlar: Evlenmenin hu ku mlerinin ilerlik ve yu ru rlu k (nefz)
kazanmas iin ara nan artlardr.
Balayclk artlar: Tam ehliyetli bir kadn; evlenme akdini vel sinden
izinsiz yapyorsa, bir ksm sla m hukukusuna go re kocasnn kendi konu-
muna denk, mehrinin de misil mehir, yani kadnn konumuna denk olmas
gerekir. Aksi halde ve l lerin bu evlilig i feshettirme haklar vardr. te yandan
baba veya baba-dedesi dndaki bir vel si tarafndan evlendirilen ku u klerin
nika h, kocas kendisine denk (kfv) ve mehir de misil mehir olsa bile, bag -
layc olmayan, yani gayr-i la zm bir nika htr. Bo yle bir durumda bulunan ku -
u kler ergenlik ag na gelince evlilig i feshettirebilirler. Bunun iin herhangi
bir sebep ileri su rmek zorunda da deg ildirler. Bu durumdaki gen kzlarn bir
seim hakkndan bahsedilir. Buna da bulu g muhayyerlig i (hyrl-bul)
denir. sla m hukukularnn gu ndeme getirdig i bu art, gen kzlarn konu-
muna ve aile sine denk bir kimseyle evlilik yapmasn, bo ylece hem evlilig in
ma ku l bir zeminde kurulmasn hem de taraflarn ve ilgililerin haklarn ko-
rumay hedefler.
Hrmet-i Mushere: Fa sid nika hla bir araya gelen eler arasnda shr
hsmlktan dog an evlilik engelinin teekku lu du r.
Huss Vel. Vela yeti altnda bulunan kimseyi evlendirme yetkisine sahip
bulunan akrabalardr. Baba, dede, erkek karde, amca, amcaog lu gibi. Hanef ;
asabe akraba bulunmadg nda vela yetin umu m vel ye deg il, zevil-erha m de-
nilen dig er akrabalara getig ini so ylemektedir.
Bul Muhayyerlii: Hanef mezhebinde ok geni bir zu mreye zorlayc
vela yet yetkisinin verilmesinin muhtemel zararlarn o nlemek du u ncesiyle
vel si tarafndan evlendirilen kimselere bulu g muhayyerlig i denilen bir seim
hakk tannm tr. Buna go re babas veya baba-dedesi dndaki bir vel si tara-
fndan ku u k ken evlendirilen kimseler bulu g a erdiklerinde dilerlerse ha kime
A LE HUKU KU / 175
bavurup ve l lerinin yaptg evlilig i feshettirebilirler. Ha kimin feshetmesine
kadar evlilik geerlilig ini korur. Baba ve baba-dedesi tarafndan evlendirilen-
lerin, yaplan evlilig e tira z ve dolaysyla bulu g muhayyerlig i hakk yoktur.
Denklik: sla m huku ku literatu ru nde kefet terimiyle ifa de edilir.
Devaml Evlenme Engelleri: Kan hsmlg , shr hsmlk, su t hsmlg .
Hukukularn og unlug una go re ocug un ilk iki ya ierisinde emdig i su t
az olsun ok olsun su t hsmlg nn meydana gelmesi iin yeterlidir. mam a fi
ise su t hsmlg nn oluabilmesi iin ilk iki ya iinde be fa slal ve do yurucu
emiin art oldug unu so ylemektedir. ki yandan sonra emmi ol dug u su t
mu ctehidlerin og una go re bu tu r bir hsmlk ve evlenme yasag dog urmaz.
Geici Evlenme Engelleri: Bakasnn ei olma, iki akraba ile birden ev-
lenme, u kere boanma, din fark.
Mehir: Mehir, nika h annda belirlenip belirlenmemesine go re ikiye ayrl-
maktadr. Eg er nika h annda belirlenmise buna mehr-i msemm, belirlen-
memise buna da mehr-i misil denir. Misil mehir evlenen kzn akrabalar
arasnda her bakmdan kendi konumundaki kzlara o denen mehir demek-
tir. Bir an lamda ra yi mehir olmaktadr. Evlilik srasnda mehir belirlenme-
mise veya bir sebeple belirlenen mehir geersiz saylrsa o zaman evlenen
kadn misil mehire hak kazanr. Mehir, o denme zamanna go re de muaccel
veya m eccel mehir diye ikiye ayrlmaktadr. Muaccel mehir evlilik annda
pein o larak o denen mehir demektir. denmesi sonraya braklan mehire de
vere siye mehir anlamnda meccel mehir denmektedir. denmesi sonraya
bra klan mehir iin bir o deme zaman belirlenmise o zaman o denir. Ancak
ge nellikle yapldg u zere bir va de belirtilmemise mehirin va desi boanma
a nnda veya taraflardan birinin o lmesi durumunda gelmi kabul edilir.
Sah h bir evlilig in ardndan mehirin o denmesinin gerekli olmas, bir ba ka
ifa deyle mehir borcunun dog mas iin ya evlenen kadn zifa f iin hazr olmal
ve aralarnda sah h halvet vuku bulmal veya taraflardan birisi ni ka htan son-
ra ve zifa f veya sah h halvetten o nce o lmu bulunmaldr. Sah h halvet; elerin
izni olmadan kimsenin giremeyeceg i, erkek ve kadnn kim senin go remeye-
ceg i, ug rayp rahatsz edemeyeceg i bir meka nda ba baa olmalar anlam-
na gelmekte ve baz bakmdan zifa fla ayn huku k sonular dog urmaktadr.
Nika h akdi yapldktan sonra, fakat zifa f veya sah h halvet ten o nce bir ayrlk
vuku bulursa ayrlg a kimin sebep oldug una baklr. Eg er ayrlg a erkek sebep
olmusa mehirin yarsn karsna o demelidir. Ayrlg a kadn sebep olmusa
veya erkek, vel sinin kendisi adna yapm oldug u evli lig i bulu g muhayyerlig i
176 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
denilen seim hakkn kullanarak bozmusa eski ka rsna mehir adna her-
hangi bir o deme yapmas gerekmez.
BOAMA ETLER
Ric Talk: Kocaya yeni bir nika ha ihtiya olmadan boadg karsna do n-
me imka n veren boama tu ru ne, do nu lebilir boama anlamnda ric tala k
denir.
Bn Talk: Kocaya boadg eine ancak yeni bir nika hla do nme imka n
veren bo anma eklidir.
Snn Talk: Boama, Kura ndaki genel ilkelere ve Hz. Peygamberin bu
yo ndeki aklama ve tavsiyelerine uygun olarak yaplp yaplmadg na go re
Su nn ta la k, bid tala k eklinde de tasn f edilmektedir.
Bid Talk: Bidat ta biri, Su nnetin muka bili ve zdd olarak da kullanl-
makta oldu g undan burada bid tala k, Su nnete aykr biimde gerekletiri-
len boamay ifa de etmektedir.
artl Boama: Kocann boama ira desini ortaya koyan beya n kaytsz ve
artsz olabi leceg i gibi bir arta (tal k art) veya va deye de bag lanabilir. Bu
yo nu yle boama evlenmeden ayrlmaktadr.
Karlkl Rz ile Boanma: Elerin evlilik birlig ini karlkl anlaarak
sona erdirmeleri; evlilik birlig ini bu e kilde sona erdirmeye muhlea veya
hul denilir.
Mahkeme Karar ile Boanma: Evlilik birlig inin sona ermesinin bir dig er
ekli elerin mahkemeye ba vurarak ha kim kararyla boanmalardr. Bu e-
kilde kaza boanmaya ag da sla m huku ku literatu ru nde tefrk denilir.
Lin: Karsnn z na ettig ini veya ocug unun z na mahsu lu oldug unu iddia
e den ve bu iddia sn gerektig i ekilde ispat edemeyen koca, ha kim huzurunda
husu s bir ekilde yeminleir ve evlilik birlig ine ha kim tarafndan son veri-
lir. Kura nda da ana hatlaryla temas edilen bu prosedu re sla m huku kunda
lin denilir. Lia n sonunda ha kim taraflarn arasn tefr k eder. Ebu Han fe ve
ma m Muhammede go re bu bir ba in tala k hu kmu nde ise de Hanef lerden
Ebu Yu sufa ve dig er mezhep ima mlarna go re taraflar birbirlerine ebed ola-
rak haram olurlar.
l: Kocann do rt ay veya daha fazla karsna yaklamayacag na da ir yemin
A LE HUKU KU / 177
etmesi veya bu ierikte bir nezirde bulunmasna l denilir. Hanef lere go re
koca bu su re iinde karsyla bir araya gelirse, yemin etmise yemin keffa reti,
nezirde bulunmusa adadg o ey gerekli olur. a yet koca bu su re iinde ka-
rsna do nmezse ha kimin kararna ihtiya kalmadan kadn bir ba in tala kla
boanm saylr.
Hanef ler ha ri dig er u mezhebe go re la vuku unda sadece do rt ayn ge-
mesiyle tala k meydana gelmez. Koca do nu veya tala ktan birini semek zo-
rundadr, deg ilse kadnn bavurusu u zerine ha kim evlilik birlig ine son verir.
lm ddeti. Kocas o len kadnlarn bekledikleri iddettir. Bunlar eg er
ha mile iseler iddetleri dog umla biter; isterse bu dog um kocann o lu mu nden
ok ksa bir su re sonra gereklesin. Eg er ha mile deg illerse bu durumdaki
kadnlarn beklemeleri gereken su re do rt ay on gu ndu r. Fsid (geersiz) bir
nika hla evli olanlar o lu m iddeti beklemezler.
Boanma veya Fesih ddeti. Boanm veya bir eksiklik sebebiyle nika h
feshedilmi olan kadnlarn beklemeleri gereken iddettir. Fa sid nika h sebe-
biyle nika h feshedilenlerin iddet beklemeleri ancak evliliklerinin zifa fla fi-
ilen balamas durumunda so z konusudur. Bu grupta yer alan kadnlarn
bekleyecekleri iddet su resi ha mile olup olmamalarna go re deg imektedir.
Ha mile iseler iddetleri dog umla biter, deg illerse ve normal olarak hayz go -
ru yorlarsa iddet su releri u hayz su residir. Kadn hayzl iken boanrsa bu
hayz hesaba katlmaz. Bu Hanef ve Hanbel lerin kabul ettig i go ru tu r. Ma lik
ve a fi lere go re bu durumdaki kadnlarn beklemeleri gereken su re u te-
mizlik mu ddeti dir.
Nesebin Sbtu: ocug un kendisini dog uran kadnla nesep ilikisi kendi-
lig inden sa bittir. Buna karlk babasyla olan nesep bag nn kurulmas u u
yoldan birisiyle mu mku ndu r:
1. Geerli (sah h) bir evlilik.
2. Fa sid bir evlilik veya evlilik u phesiyle birleme.
3. kra r.
Bu u yolu incelemeden o nce nesebin tesb tinde o nemli bir yeri olan ha-
milelig in su resi u zerinde bir nebzecik durmak ge rekir.
Hidne: sla m huku kunda ocuklarn bakm ve yetitirilmesine denilir.
Feriz lmi: M ra s huku kunun kla sik sla m huku k literatu ru ndeki addr.
Ecr-i Hs: Yaplan i so z lemesi; iinin belli bir su re zarfnda iveren iin
178 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
almasn konu alyorsa, yani iinin belli bir zaman biriminde ha sl edeceg i
emeg ini iverenin emrine tahs s etmesi gerekiyorsa, bu ii ecr-i hs olarak
adlandrlr. Gu nu mu z deki devlet memurlar, sanayi ve tarm kesimi iileri
ile gu nlu k iiler ecr-i hs kapsamndadr. Buna karlk so zleme; iinin
belli bir ii go rmesini konu aldysa, o takdirde bu ii ecr-i mterek olarak
adlandrlr.
Ecr-i Misl; tarafsz bilirkiilerin, iinin fiilen harcadg emeg e bitikleri
deg erdir.
TCRET HUKKU
Tet: So zlu bir ira de beya n olmakszn, satlmak u zere konulmu bir eyi
alp semenini brakmak demektir.
Gabin ve Tarir Yasa: Gabin (gabn) kelimesi, sla m huku k terminoloji-
sinde genelde iki tarafl akidlerde karlklar arasnda, o zelde ise alm satm-
da satlan eyle fiyat arasnda deg er yo nu nden farkllk ve dengesizlig i ifa de
eder. Buna go re bir mal, deg erinin ok u zerinde bir fiyata satn alndg nda
mu teri, deg erinin ok altnda satldg nda ise satc gabne ma ru z kalm olur.
Tarir ise, akid yaplrken taraflardan birinin so z ve davran ile dig er taraf
kasten aldat masn ifa de eder.
Gabn-i Fhi: Aldanmann ar ve belirgin olmas.
Gabn-i Yesr: Aldanmann basit ve o nemsiz olmas.
Garar Yasa: sla m hukukularnn ve huku k ekollerinin birok farkl
anlam yu kledig i garar terimi o z olarak, bir bor ilikisinde akid konusunun
meydana gelip gelmeyeceg inin belirsiz olmas, a kbetinin kapal olmas, ak-
din haksz ka zanca yol aacak o lu de kapallk tamasn ifa de eder.
Zarar ve Gabin Sebebiyle Yasaklanan Satmlar:
a) Satm u zerine satm, pazarlk u zerine pazarlk yapmak.
b) Pazara mal getiren u reticiyi yolda karlamak.
c) ehirlinin ko ylu adna satmas.
d) H leli artrma (nece).
fa: Sahibine, satm akdine konu olan bir akar, mu teriye ma l oldug u
bedel karlg nda mu lkiyetine geirme yetkisi veren bir hakkdr.
irket: Emvl irketi, ortaklardan her birinin bir miktar sermaye koyup
bununla yapacaklar tica retten dog acak ka r paylamak u zere kurduklar ir-
kettir. Aml veya dig er adyla ebdn irketi, iki veya daha fazla ahsn bel-
li bir ii yapmak u zere kurduklar emeg e dayal i gu cu ortaklg nn addr.
Vch irketi ise, ortaklarn sermayesiz, sadece kredileriyle, mesela o du n
180 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
para kullanarak veya va deli mal alp satmak su retiyle ka r etmek ve bunu
paylamak u zere kurduklar kredi ve tiba r ortaklg dr. Her u tu r irket de
ortaklar aras hak ve yetki dengesi yo nu yle mufvada ve inn eklinde ikili
ayrma ta b tutulur. rtaklar irkete sermaye olabilecek bu tu n mallarn or-
taklg a da hil ederek sermaye ve ka r nisbetleri eit olmak ve taraflar da birbi-
rinin kefili saylmak u zere kuru lan irket irket-i mufvada olarak anlr.
Eitlik art koulmazsa kurulan ortaklk irket-i inn adn alr ve bu tu r
irkette ortaklar birbirinin kefili durumunda deg ildir.
Mudrebe irketi: rtaklardan bir ksmnn sermaye, dig eri nin ise emek
ile katlarak kurduklar ve ka r belli bir oran u zerinden payla mak u zere an-
latklar emek-sermaye irketidir.
Mzraa: (Zir ortaklk) Bir tarafn ara z , di g er tarafn da emek ile katl-
dg ve kacak u ru nu n belli bir oran u zerinden paylaldg ortaklk tu ru du r.
Mskt: Bahe sahibi ile bag ve baheye bakp bunlar sulayacak emek
sahibi arasnda yaplan ve elde edilecek u ru nu belli bir oran u zerinden pay-
lamay konu alan ortaklg n addr.
riyet Akdi: Bir kimseye bedelsiz olarak belli bir su re kullanmak u zere
bir maln verilmesini konu alan bir so zleme tu ru du r. g reti so zlemesi de
denir.
Karz: Bedeli ia de edilmek artyla verilen ey de mektir.
Hbe: Bir kimseye yaadg su rece onun olmas, o ldu kten sonra da geri
do nmesi artyla bir maln verilmesi umr olarak adlandrlr. Bir ah-
sa yaadg su rece kullanmas, mesela oturmas iin bir maln bag lanmas
(skn) ha linde ise temlikten ziya de a riyet ve iba ha so z konusu oldug undan
sla m hukukular, bu tu r akdin ve artn ca iz oldug u, mu lkiyetin bag layan-
da kaldg , dig er tarafn o lu mu ha linde maln geri do neceg i go ru u ndedir.
Bir ahsa bir maln bag lanmas, bag layandan o nce o lmesi ha linde maln
bag layana geri do nme sinin art koulmas (rukb) ise daha karmak bir
yapda oldug undan ca iz olup olmadg tartlm, Hanef ve Ma lik ler bo yle
bir h beyi ca iz go rmez ken a fi ve Hanbel ler ca iz go rmu fakat art geersiz
saymlardr.
Havale: sla m huku kunda, borcun bir kimsenin zimmetinden baka bir
kimsenin zimmetine nakledilmesini ifa de eden bir terimdir.
Rehin verene rhin, rehin alana mrtehin, teslim alnan mala da merhn
veya rehin denilir.
T CA RET HUKU KU / 181
Veda: Ffkhta bir kimseye korumas iin bir maln ema net edilmesi akdi-
ni ve bu ekilde ema net edilen mal ifa de eden bir terimdir.
Lukata: Buluntu mal.
ne Sat: Bir maln belli bir fiyat karlg nda va deli olarak satlp, sat-
lan fiyattan daha du u k bir fiyatla geri satn alnmasdr. Ayn ilemin, araya
u u ncu bir kii sokularak yaplmas da ne sat kapsamnda deg erlendiril-
mektedir.
Hisbe: sla m toplumlarnda genel ahla k ve kamu du zenini koruma ve de-
netleme faaliyetini ve bununla go revli resm kuruluu ifa de eder. Bu ile go -
revli memura da genelde muhtesip ad verilir.
Vakf: Kaynag n iyilik ve hayrda yarmay, Allah yolunda harcamada
bulun may, toplumda kimsesiz, fakir ve du ku nlere yardm elini uzatmay te-
vik eden, kalc olann da bu tu r yatrmlar oldug unu bildiren a yet ve had sler-
den almtr. sla m m ma r sinin, ku ltu r ve medeniyetinin bir ok a heseri bu
tu r ga yeleri gerekletirmeye ma tuf olarak kurulmutur.
Hilm: Akll olma ve akllca davranma, ag r bal olma, affetme, sabr, ho-
go ru , bar ve kardelik, acelecilik yapp saldrganca hareket etmekten sakn-
ma gibi insanlarla uygarca iliki kurmaya katk yapan birok erdemi birlikte
ifa de eden geni kapsaml bir kavramdr.
Hikmet: bu tu n dog ru bilgilerle gu zel ya ay kapsayan bir kavram olarak
tanmlanr.
KURN-I KERM
stize: So zlu kte, sg nmak, korunmak anlamndadr. Kura n- Ker mde,
Hz. Peygambere istia zede bulunmas (Allaha sg nmas) emredilmitir,
Hz. Peygamber de Allaha sg nm, bu amala daha ok ihla s, felak ve na s
su relerini okumu, bunu saha be-i kira ma da tavsiye etmitir.
A limlerin og unlug u istia zenin mu steha b oldug u ve Kura n okumaya ba-
lamadan o nce istia zede bulunulmasnn daha uygun olacag go ru u nu benim-
semilerdir. Namazda istia ze, Hanef ve Hanbel mezheplerine go re birinci
rekatta, a fi lere go re her rekatta su nnettir. Namaz dnda Kura n okurken
dinleyicinin bulunmas ha linde istia zenin a ika re yaplmas gerekir. u nku
kraatin sesli olacag nn la n iin buna ihtiya vardr.
Neml Su resinin 30. a yetinde geen besmelenin Kura ndan bir a yet ol-
dug u konusunda sla m a limleri arasnda herhangi bir ihtila f yoktur; bata
saha b ler olmak u zere a limler bu hususta so zbirlig i etmilerdir (icma ). An-
cak Tevbe Su resi dnda, Kura n- Ker mdeki su relerin balarnda bulunan
113 besmelenin her birinin tek balarna birer a yet olup olmadg konusunda
sla m a limleri farkl go ru ler ileri su rmu lerdir.
Kraat ima mlar, Tevbe Su resi ha ri dig er su relere besmele ile balanacag
husu sunda go ru birlig ine varmlar, bir su reden dig erine geite besmelenin
okunup okunmayacag konusunda ise farkl go ru ler ileri su rmu lerdir.
Mushaf yazarken Tevbe Su resi dndaki su relerin bana besmele yazmak
da farz hu kmu ndedir. u nku u zerinde asha bn icma bulunan Mushafta bu
ekilde yazlmtr.
Namaz dnda Kura n okumaya balarken eu zu besmele ekmek; a limlerin
og unlug una go re su nnet, su renin bandan deg il de herhangi bir yerinden
balanmas ha linde ise mendu ptur.
Kurnn Toplanmas ve oaltlmas: Kura n, Peygamberimizin dev-
rinde bizzat Vahiy Meleg i ve Neb nin birbirlerine karlkl okumalar ve
saha b lerin ezberlemesiyle korunmutur.
184 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hz. Muhammedin (s.a.v.) o lu mu nu takip eden Yema me savalarnda 70
kadar ha fzn o lmesi mu slu manlar tela a du u rmu tu . Asha ptan Hz. mer
de ha fzlarn toplanmas iin do nemin hal fesi Ebu Bekire bavurarak konu-
nun go ru u lmesini istemiti. Bunun u zerine Ebu Bekir, Zeyd bin Sbit ba-
kanlg nda toplanan Abdullah bin Zu beyr, Sad bin Eb Vakka s, Abdurrahman
bin Ha ris bin Hia mn da bulundug u bu yu k bir komisyon tarafndan Kura n
sa hifeleri bir araya getirilmitir. Bu asl nu shaya mm Mushaf ad verilmi-
tir. Abdullah bin Mesu dun teklifiyle iki kapak arasnda ma m Mushaf u ze-
rinde yaplan danma ve go ru meler sonucunda bunun u zerinde her hangi
bir noksanlk go ru lmemi ve gu venirlig i konusunda ittifa k sag lanmtr.
M.648de Ermenistan ve Azerbaycan fethinde aml ve rakl askerlerin
yan yana gelmesi ile farkl okuyular ortaya kt ve tartma balad. Bu tar-
tma ortamnn daha fazla bu yu mesine engel olmak iin Huzeyfe bin Yema n,
Hal fe smana bavurarak bu durumun du zeltilmesini, ihtila fn ortadan kal-
drlmasn istedi. Bunun u zerine Halfe Osman, dig er asha b ile de istia re
ederek, sla m du nyasnda yalnzca Hz. Ebu Bekrin emriyle derlenmi olan
onayl Kura n mushaflarnn kullanlmasn ve bir baka lehe ya hut ag z ile
yazlm tu m dig er nu shalarn kullanlmasnn yasaklanmasn kararlatrd.
Hz. sman, bir o nlem olarak da gelecekte herhangi bir kargaa ya hut yanl
anlamaya meydan vermemek iin baka tu m yazl nesneleri yaktrarak or-
tadan kaldrma yoluna gitti. Hz. Ebu Bekir zamannda yazlan ma m Mushaf,
Hz. merin o lu mu nden sonra kz ve Hz. Muhammedin hanmlarndan olan
Hafsaya gemiti. Hz. sman zamannda og altlan Mushaflar, yedi nu shadr.
Bunlar Medne, Mekke, am, Kfe ve Basraya go nderildi. Hz. sman tara-
fndan deg iik vila yet merkezlerine go nderilen nu shalar zamanla kayboldu.
Gu nu mu zde ha len onlardan bir tanesi stanbul Topkap Mu zesinde; bir dig er
tam olmayan nu shas Takentte bulunmaktadr. arlk Rus hu ku meti onun
faksimile ile reprodu ksiyonunu (fotog raf veya fotokopi ile tam kopyasn) ya-
ynlamtr.
Vahiy Ktipleri: Hz. Ebu Bekir, Hz. mer b. el-Hattab, Hz. Ali b. Ebi Talib,
Hz. sman b. Affa n, Hz. Amr b. el-A s, Hz. Mua viye, Hz. urahbil b. Hasene, Hz.
Mug re b. ube, Hz. Mua z b. Cebel, Hz. Hanzele b. er-Reb , Hz. Cehm b. es-
Salt, Hz. Huseyn en-Nemer , Hz. Zubeyr b. el-Avva m, Hz. A mir b. Fuheyre, Hz.
Eba n b. Sa d, Hz. Abdullah b. Erka m, Hz. Sa d b. Kays, Hz. Abdullah b. Zeyd, Hz.
Ha lid b. Vel d, Hz. Ala b. el-Hadrem , Hz. Abdullah b. Reva ha, Hz. Huzeyfe b.
el-Yema n, Hz. Muhammed b. el-Mesmele vs.
Mekkede ilk vahiy ka tiplig ini Abdullah b. Sad b. Eb Sarh, Med ne de ise,
KURA N- KER M / 185
Ubey b. Kab yapmtr. ndan sonra Zeyd b. Sbit bu go revi devaml su rdu r-
mu tu r.
Kurnn Muhtevs:
1) tika d.
2) ba detler.
3) Mua mela t.
3) Ukuba t.
4) Ahla k.
5) Nas hat ve Tavsiyeler.
6) Vad ve Va d.
7) lm Gerekler.
8) Kssalar ve Dua lar.
Suhuf: Do rt bu yu k ila h kita b dnda go nderilen kitapklar, formalar. Pey-
gamberlere Allah tarafndan gelen yu z do rt kitaptan ilk yu z ta nesi. 10 suhuf
Hz. A dem (a.s.)a, 50 suhu f t (a.s.)a, 30 suhuf dr s (a.s.)a, 10 suhu f bra him
(a.s.)a inmitir.
Sre: Kura n- Ker min en az u a yetten meydana gelen bo lu mlerinden her
biri. og ul ekli suverdir. Kura n- Ker mde 114 su re olup, ba z su relerin
birka ismi vardr. Su reler uzunluk ksalk bakmndan do rde ayrlr:
1-Tva l,
2-Miu n,
3-Mesa n ,
4- Mufassal.
Bakara su resinden Bera e su resine kadar olan yedi su reye es-Sebut-tvl
(uzun su reler) denir. Bunlar: Bakara, A l-i mra n, Nisa , Ma ide, Enam, Ara f,
Yu nus veya Kehf Su residir.
Min; yani yu zlu kler, a yetleri yu z dolaynda olanlardr ki, Tevbeden son-
ra gelenlerdir. (Tevbe, Nahl, Hu d, Yu suf, Kehf, sra , Enbiya , Ta ha , Mu minu n,
uara , Sa ffa t).
Mesn; a yetleri yu zden az olanlardr. Miu ndan sonra gelirler. Ha m mler,
Elif La mlar, Ta s nler bo yledir. (Ahza b, Hac, Kasas, Ta s n, Neml, Nu r, Enfa l,
186 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Meryem, Ankebu t, Ru m, Ya s n, Furka n, Hicr, Rad, Sebe, Mela ike, bra h m, Sa d,
Muhammed, Lokma n, Zu mer, Ha m mler, Mu mtehine, Fetih, Har, Tenz l, Sec-
de, Tala k, Nu n, Hucura t).
Mufassal, Kura nn sonundaki su relerdir. Nevev ye go re Hucura ttan ba-
lar. nlar da Tva l, Evsat, Ksa r olmak u zere u e bo lu nu r.
Tvl-i Mufassal: Hucura ttan Buru ca kadar,
Evsat-i Mufassal: Buructan Beyyineye kadar,
Ksr-i Mufassal: Beyyineden sona kadardr.
Mekk Sreler: A yetler genelde Ey insanlar! hita byla balar, su re bala-
rnda kasemler oka yer alr, o nceki peygamberlerin kssalar anlatlr.
Meden Sreler: A yetler genelde Ey iman edenler, ey kitap ehli hitapla-
ryla balarlar; evlilik, m ra s, ciha d a yetlerini ihtiva eder, mu na fklardan bah-
seder.
Mekk ve Meden Srelerin Saylar: 87 ta nesi Mekk , 27 ta nesi de
Meden dir.
Sebeb-i Nzl: Kura n- Ker min nu zu l (inme) sebebi. (esbb- nzl)
Sebeb-i Vrd: Had s-i er flerin va rid olma, so ylenme sebebi.
Kurnn Vahiy Ktipleri: Do rt halife, Zeyd b. Sa bit, Ubeyy b. Kab, Ha lid
b. Eb Su fya n.
Mehric-i Hurf: Kura n- Ker m harflerinin herbirinin ag zdan ses ola-
rak ktg yer. Kura n- Ker mi tecv d u zere okumasn bilmek farzdr.
Kraat-i Seba: Yedi kraat ima mnn okuyu ekilleri. Yedi kraat ima mnn
ya ni ma m- Na fi, Abdullah bin Kes r, Ebu Amr, bn-i A mir, A sm, Hamza,
ma m- Kisa nin okuyular kraat-i seba adyla mehur olmutur.
Kraat- Aere mamlar ve Rvleri:
1- ma m Na f (Kalun ve Ver)
2- ma m bn Kes r (El-Bezz Kunbul)
3- ma m Ebu Amr ( Ed-Du r - Su s )
4- ma m bn A mir (Hia m- bn Zekva n)
5- ma m A sm (Ebu Bekir ube-Hafs b. Su leyman (Bizim ve Mu slu manla-
rn og unun kraat ima m)
KURA N- KER M / 187
6- ma m Hamza (Halef- Hallad)
7- ma m Kisa (Ebu Ha ris-Du r )
8- ma m Ebu Cafer ( sa b. Verda n-Su leyma n b. Cemma z)
9- ma m Yaku b(Ruveys-Ravh)
10- ma m Halef ( sha k- dr s)
Kurn- Kermin Harekelenmesi: rak va l si Ziya d b. Su meyye isteg iyle
Ebl Esved ed-Del tarafndan h.69/688 ylnda krmz mu rekkeple hare-
keleri nokta eklinde iaretlenmitir. rak va l si Hacca c b. Yu sufun isteg iyle
Yahy b. Yamer ve Nasr b. sm h.89-/707 kelimelere farkl renklerde nokta
koymulardr. Hall b. Ahmet 751 ylnda hareke ve noktalamaya son eklini
vermitir.
Secvend: (Durak a retleri) Kura n- Ker min, ma na sna uygun ve dog ru
okunabilmesi iin durak ve gei yerlerini go steren ia retler. Kura n- Ker min
seca vendleri unlardr:
: Durmak evla dr.
: Gemek evla dr.
: Durmak evla dr.
: Nefes yetmedig inde durulabilir.
: Durmak va ciptir. Durulmayp geilirse anlam bozulur.
: Durmak evla dr. Hafif bir durula (bir nefeslik) durulmaldr.
: Gemek evla dr.
: Bir evvelki durag n ayns demektir.
: Durmak ca iz deg ildir. Eg er durulursa bir o nceki kelime ile birlikte te -
rar okunur. A yet sonunda durunca ise, tekrar edilmez u nku durak sonlarn-
da durmak ca iz, hatta efda ldir. :. Yakn aralklarla rastlanan bu u noktann
birisinde durulur, dig erinde durulmaz. Her ikisinde durmak veya her ikisinde
gemek ca iz deg ildir (u noktann birincisi a yet ortasnda, ikincisi ise a yet so-
nunda olsa veya u noktann birincisi a yet sonunda olsa bile hu ku m ayndr.
Ya ni bu durumda, birincisinde durmu isek, dig erinde durmamalyz).
: Konu bu tu nlu g u nu go steren ia rettir. kuyan namazda ise ve ru ku
yapmak istiyorsa, bu ia retin oldug u yerde ru ku etmesinin mu na sip oldu-
g unu go sterir. Kura nda birka yerde, kraat ima mlarnn oradaki durak
188 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ia reti konusunda ihtila f etmelerinden, iki durak ia reti birden kullanlm-
tr. Mesela , Duha n 44/49, s. 499un bandaki ( ) kelimesinin sonunda la
ve cim durak ia reti beraber yazlmtr. Biz bu iki durak ia retinden biri-
sine uyabiliriz.
Secde yetleri: kunduklarnda veya iitildig inde secde yaplan, Kura n-
Ker mdeki on do rt secde a yet-i ker mesi. Bunlar: Ara f: 206, Rad: 15, Nahl:
50, sra : 109, Meryem: 58, Hac: 18, Furka n: 60, Neml: 25, Secde: 15, Sad: 24,
Fussilet: 37, Necm: 62, nika k: 21, Alak: 19. a yet-i ker meleridir.
Sehv Secdesi: Yanlma secdesi; namazda bir farzn veya va cibin, vaktin-
den o nce veya sonra yaplmas ya hut va cibin terkinde yaplmas la zm gelen
secde. Birka kere secde-i sehv ca b etse, bir kere yapmak yetiir.
Tilvet Secdesi: Kura n- Ker min on do rt yerindeki secde a yetinden biri-
ni okuyan veya duyann yapmas va cib olan secde.
Zellet-l Kr: Kraat hata s. Namazn iindeki farzlardan kraati yerine
getirirken (Fa tiha ve zamm- su reyi okurken) meydana gelen hata , yanl
okuma. Zellet-u l ka r do rt ekilde olabilir: Birincisi ira pta hata dr. Ya ni hare-
kelerde ve su ku nda olabilir. Mesela eddeyi hafif okur veya medleri (uzunla-
r) ksa okur veya bunlarn aksini yapar. kinci ekil hata , harflerde olur. Har-
fin yerini deg itirir veya harf ila ve eder yahut azaltr veya harfi ileri geri alr.
U u ncu ekil hata , kelimelerde ve cu mlelerde olur. Do rdu ncu su ise, vakf ve
vaslda hata olur. Ya ni duracak yerde durmaz geer. Geecek yerde durur. Bu
do rdu ncu ekil hata da ma na deg ise de bozulmaz. lk u ekilde zellet-u l ka r
ma na y deg itirip, ku fre sebeb olacak ma na ha sl olursa veya a yet-i ker mede
kastedilen ma na tama men deg iirse, namaz bozar.
Nsih Mensh: Nesh, bir eyi ipta l etmek ve onun yerine baka bir eyi
ika me etmek, yer deg itirmek, iza le etmek. er bir hu kmu n yu ru rlu g e kon-
masndan sonra, gelen dig er bir er hu ku mle kaldrlmas, ipta l edilmesi de-
mektir. Hu kmu kaldran a yete nsih, hu kmu kaldrlan a yete de mensh
denir. Mensu h a yet ile amel edilemez.
Mcmel-Mbeyyen: Ma na s kapal lafzlar ihtiva eden a yetlere mu cmel,
mu cmel a yetleri aklayan a yetlere de mu beyyen a yet denir.
Mbhem-Muhkem: U stu kapal anlatm. Ak ifa deli a yetler.
Mtebih: Birden fazla anlama gelen ifa deler.
Garbul-Kurn: Farkl lehelerde kullanlan kelimeler.
KURA N- KER M / 189
Mkill-Kurn: Kelimelerin anlalma gu lu g u .
czul-Kurn: A ciz brakmak, ikna etmek, muha tabn delillerini u ru t-
mek.
Vch - Nezir: E sesli kelimelere vu cu h; farkl anlaml kelimelere de
neza ir denir.
Emslul-Kurn: zlu ifa deler.
Tashh, du zeltme; tasnf, sralama; tedvn, derleme; tevl, yorum ve ak-
lama demektir.
En Uzun yet: Borlanmadan (mdyene) bahseden a yet: Bakara 282.
a yet.
lk nen Sreler: Fa tiha , Mu ddessir, Alak, Kalem, Mu zzemmil. Med ne do -
neminde inen ilk su re, Bakara su residir.
Son nen yet: Tevbe su resinin 128-129. a yetleri.
Rivyet Tefsiri: Kura n- Ker mdeki ba z a yet-i ker melerin baka a yetlerle
veya Peygamberimizin su nneti veya Asha b- kira mn mu ba rek so zleriyle ak-
lanmas. Buna mesu r veya nakl tefsir de denir. En mehurlar:
Taber: Ca miul Beya n an Tev lil-Kura n;
Semerkand: Tefs rul-Kura n;
Beyzv: Med netu l-Menzil;
bn-i Kesr: Tefs rul Kura nu l Az m;
Syt: ed-Du rrul Mensu r;
Fruzbd: Tenv rul Mikba s min Tefs ri bn Abbas.
Diryet Tefsri: Akla ve yoruma dayal tefsir. Rasu lu llahtan gelen riva yetler
(aklamalar) esas alnarak, Kura n- Ker min lisa n bilgilerine ve zamann fen
bilgilerine, akl ilimlere go re yaplan aklamas. Bu tefs re makl, rey tefsri
ve tevl de denir. Balcalar:
Zemaher: el-Kea f;
bn Kuteybe: Tevilu l Mu kilu l-Kura n;
evkn: Fethul Kad r.
Arapa Tefsirler: Taber , Zemaher , Beyza v , Ra z , Kurtub , Cela leyn.
TECVD
Tecv d, sfatlar yo nu nden harflerin hakkn ve mu stehakkn vermektir.
Tanmda geen hakkn kelimesinden maksat harfleri cehr, hems, iddet, rih-
vet gibi sfat- la zmelerine uygun okumak, mu stehak kelimesinden maksat
ise harfleri l n, kalkale vb. sfat- a rzelerine uygun, gu zel bir ekilde ne eksik
ne fazla okumak demektir. Tecv din konusu, Kura n harfleridir. Tecv din ga yesi,
Kura n kelimelerini Hz. Peygamberden (s.a.s) alndg ekliyle muha faza et-
mek ve Kura n tila vetinde hata yaplmasn o nlemektir. Tecv d, ilim olarak
farz- kifa ye, uygulama olarak Kura n okuyan kiilere farz- ayndr.
Mahrecin Tanm: Mahrec, tecv d kavram olarak harfin k yeri anla-
mnda kullanlmaktadr. Mahre, hak k ve takd r olarak ikiye ayrlr.
1. Hakk Mahrec: Harf, bir mahrece temas ederek kyorsa, o yere
hak k mahrec denir. Yirmi sekiz harfin tamamnn da k yeri olan bog az,
dil ve dudak hak k mahrec bo lgeleridir.
2. Takdr Mahrec: Harf herhangi bir mahrece temas etmeden kyorsa,
buna takd r mahrec denir. Takd r mahrec bo lgelerini aag daki ekilde s-
nflandrabiliriz:
a) Geniz, ihfa ha linde veya g unneli idg a m ha linde olan sa kin ve harf-
lerine ait g unnenin mahrecidir.
b) Ag z ve bog az bolug u: Med harfleri olan kar.
Lahn- Cel: Harflerin sfat- la zilemelerine ria yet etmemek. Hu kmu haramdr.
Lahn- Haf: Harflerin sfat- a rizelerinde olan hata lardr. Hu kmu va ciptir.
HARFLERN SIFATLARI
Sfat, harfin, mahrecinden telaffuzu esnasnda aldg keyfiyete denir.
Zdd Bulunan Sfatlar: Cehr-Hems, iddet-Rihvet, stila- stifal, tbak-
nfita h, smat- zlak.
Zdd Bulunmayan Sfatlar: stita le, nhira f, Kalkale, L n, Safir, Tefe , Tekr r.
192 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
HARFLERN UZATILMASI (MED)
Med harflerinden biriyle sesin uzatlmasna med denir. Kendisinden o nceki
harfin sesini uzatan harfe med harfi denir. Med harfleri u tanedir;
Med Sebepleri:
Hemze: Bog azn en dibindeki hak k mahreten kar ve eklinde yazlr.
Hemze-i Kat: Yazda ve okunuta bulunan dolaysyla da med sebebi
olan hemzedir.
Hemze-i Vasl: Vasl ha linde okunmayan dolaysyla da med sebebi de ola-
mayan hemzedir.
Skn: Harekesizliktir, ala meti cezmdir.
Skn-u Lzm: Vakf ha linde de vasl ha linde de deg imeyen, mevcut
su ku ndur. Ya ni vakfen ve vaslen sa bit olan su ku ndur.
Skn-u rz: Kelimenin aslnda olmayp vakf sebebiyle ortaya kan, va-
sl ha linde ise du en su ku na denir. Ya ni bu su ku n, vakfen sa bit, vaslen sa kt
olan su ku ndur.
Med eitleri: Asl ve fer med olmak u zere iki eit med vardr. Harfin se-
sini uzatmak iin hemze veya su ku na ihtiya duyulmayan medde asl med de-
nir. Hemze veya su ku n sebebiyle asl med u zerine ziya deden dog an medde fer
med denir. Bu med, medd-i mez d veya medd-i med d diye de isimlendirilir.
MEDD- TAB
Harf-i med bulunur, sebeb-i med bulunmazsa medd-i tabi olur.

Tabi
meddi, bir elif miktar uzatmak va ciptir.
TECV D / 193
MEDD- MUTTASIL
(Bitiik-ayn kelimede) Med harfinden sonra, sebeb-i med olan hemzenin
ayn kelimede bulunmasndan meydana gelen medde medd-i muttasl de-
nir.

Medd-i muttasln en az iki elif mikta r uzatlmas va ciptir,


efdali ise do rt elif uzatmaktr.
MEDD- MUNFASIL
(Ayr kelimelerde) Med harfinden sonra, sebeb-i med olan hemzenin ayr
ayr kelimelerde yan yana bulunmasndan meydana gelen medde medd-i
munfasl denir.


Medd-i munfasldaki med harfi bazen takd r olur ve yazda go zu kmez. Bu
durum genellikle takd r bir veya takd r bir ile uzatlan zamirde veya
ism-i ia rette ortaya kar ki buna sla-i ku bra da denir. Medd-i munfasln
meddi ca izdir.
MEDD- LZIM
Med harflerinden biri ve sebeb-i medden su ku n-u la zm ayn kelimede yan
yana bulunursa medd-i la zm olur.


Meddi La zm 4 eittir:
1.Meddi La zm Kelime-i Musakkale (eddeli kelime):

2.Meddi La zm Kelime-i Muhaffefe (cezimli kelime):


3.Meddi La zm Harf-i Musakkale (eddeli harf):


4.Meddi La zm Harf-i Muhaffefe (cezimli harf):


MEDD- RIZ
Med harflerinin birinden sonra, sebeb-i med olan a rz su ku n gelirse medd-i
a rz olur:

. Bir eliften fazla uzatlmas ca izdir.


U STU N:3 vecih: 1. Tu l: 4 elif, 2. Tevassut: 2-3, 3. Kasr: 1 elif.
KESRA:4 vecih: 1. Tu l: 4 elif, 2. Tevassut: 2-3, 3. Kasr: 1 elif, 4. Kasr ile revm.
194 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
TRE: 7vecih: 1. Tu l: 4 elif, 2. Tevassut: 23, 3. Kasr: 1 elif, 4. Tu l ile ima m,
5.Tevassut ile ima m, 6. Kasr ile ima m, 7. Kasr ile revm.
Medd-i a rzdaki vecihler Medd-i L n iin de geerlidir. Kraat ima mmz
A sm hazretleri, medd-i a rz tevassut vechi ile okumay tercih etmilerdir.
Revm: Hafif bir sesle harekeyi belirtmektir. Go remeyenlere harekeyi du-
yurmak maksadna yo nelik yaplan revm; vakf ha linde o tre ve esrede yaplr,
u stu nde yaplmaz.
mm: Su ku ndan sonra o treye ia ret etmek u zere dudaklar o nde yum-
maktr. Dolaysyla ima m sadece o trede yaplr. ma mda ses yoktur. Hareke-
yi duyma imka nna sahip olamayanlar, ima mdaki dudak hareketi sayesinde
harekeyi anlama imka n elde ederler.
Revm ve mm Yaplmayan Yerler:
a) Sonu tenv nli kelimelerde,
b) A rz harekelerde,
c) Mu enneslik ta larnda,
d) Cem m mlerinde.
MEDD- LN
L n harfinden sonra, sebeb-i med olan a rz veya la zm su ku n bulunursa
medd-i l n olur.


L n harfleri, o ncesi u stu n olan cezimli

ve

dir.
DGM MEAL-GUNNE
Gunneli idga m demektir. dga m meal-gunne harfleri: (

: ) olup,
do rt tanedir. Tenv n veya sa kin dan sonra bu harflerden birisi gelirse idga m
meal-gunne olur. Misa l:

Eg er sa kin ile
idga m meal-gunne harflerinden veya ayn kelimede bulunurlarsa,
bu tu n kraat ima mlarnn ittifa k ile izha r olur. dga m meal-gunne olmaz.
Kura n- Ker mde bu tu rlu kelime do rt tanedir:

Hu kmu
va ciptir. dga m meal-gunnenin mu ddeti bir elif mikta rdr.
() ve () kelimelerinden sonra gelen harfi mam A sm ve Hafs
riva yetine go re hem izha r hem de idga mla okunabilir:


TECV D / 195
DGM-I BL GUNNE
(Gunnesiz dga m) Tenv n veya sa kin dan sonra ve harfle-
rinden biri gelirse idgam- bila gunne olur. Sesi genizden getirmeden eddeli
olarak okunur:


DGM-I MTECNSEYN
Mahreleri bir olan, sfatlar (vasf, nitelik; kalnlk, incelik, yumuaklk,
vurgulu okunma gibi) farkl olan iki harfin, birincisi sa kin, ikincisi harekeli
olarak gelirse, birincisini ikincisine katp/evrilip (birinci harfi okumayp),
ikinci harfi eddeli imi gibi okumaya idga m- mu teca niseyn denir.
Hu kmu va ciptir. Cinsleri ayn olan harfler sekiz ta nedir ve u u gruba
ayrlrlar: a) b) c)
DGM-I MTEGRBEYN
Mahrecinde veya sfatnda birbirlerine yaknlg olan iki harften birincisi
sa kin, ikicisi harekeli olarak gelirse, birincisinin ikincisine katlp ikinci harfi
eddeli imi gibi okumaya idga m- mu tega ribeyn denir. Hu kmu va ciptir.
Birbirlerine yaknlg olan harfler 4 tanedir ve iki gruba ayrlrlar:
a) , ( o nce gelmelidir): (

)
b) , ( o nce gelmelidir ve , kendi mahrecinden kalkale yaplmadan
okunur):

dgamn oldug u yer de kalkale yaplmaz.


DGM-I MSLEYN
Ayn harfin, ayn veya ayr kelimede, birincisi cezimli, ikincisi harekeli ola-
rak arka arkaya gelmesi durumunda birincisinin ikincisine katlarak ikincisi-
nin eddeli bir harf gibi okunmasna idga m- misleyn denir. dga m- misleynde,
harfinin e, harfinin de a ug ramas ha ri gunne yaplmaz. Hu kmu
va ciptir. dga m- misleyn; mealgunne ve bila gunne olarak ikiye ayrlr.
- dga m- misleyn meal-gunne: Bu da iki durumda meydana gelir:
a- Sa kin dan sonra harekeli geldig i zaman.


196 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
b-Sa kin

den sonra harekeli geldig i zaman:


SAKN MMN HL
1- Sa kin

, kendisinden sonra gelen harekeli harfine ug rarsa, idga m-


misleyn meal-gunne olur.
2- Sa kin

den sonra harfi geldig i zaman ihfa olur. Buna ihfa - efev (du-
dak ihfa s) denir. (-

) gibi. , dudaklara bastrmadan ve ksmen


gizlenerek okunur. Gunnede de hafif tutma yaplr.
3- Sa kin

den sonra ve den baka harflerden biri geldig i zaman izha r


olur. Buna izha r- efev denir.

gibi. Bu durum-
da tutma yaplmadan, tabi olarak okunur. in gunne sfat da normalden
fazla uzatlmadan okunur.
- dga m- misleyn bila gunne: ve harflerinin dnda kalan harfler, bir-
birlerine ug radg zaman olur.

gibi. Hu kmu va ciptir.


KLB
Tenv n veya sa kin nu ndan sonra gelirse, den o nce gelen tenv nin
nu nu veya sa kin nu nu, ha lis sa kin e evirerek, ha sl olan i gunneli okuma-
ya ikla b denir. Bir buuk elif uzatmak va ciptir. (

)
ZHR
zha r, iki harfin arasn birbirinden ayrp aarak, idga msz, ihfa sz ve
ikla psz olarak aka ve kuvvetlice okumaya denir. Tenv n veya sa kin dan
sonra izha r harflerinden ( ) biri gelirse, izha r olur. Hu kmu va ciptir.


HF
Tenv n veya sa kin dan sonra ihfa harflerinden ( )
biri gelirse ihfa olur. Mikta r, bir buuk eliftir.


TECV D / 197
TENVN VE SKN NNUN BE HL
Tenv n veya sa kin den sonra;
1) ( - ) harfi gelirse, idga m- bila gunne olur.
2) ( ) harflerinden biri gelirse, idga m- meal gunne olur.
3) harfi gelirse, ikla b olur.
4) u on be harften birisi gelirse ihfa olur: ( , , , , , , , ,
, , , , , , )
5) ( ) harflerinden biri gelirse izha r olur.
KALKALE
Harfin, k yerinden kuvvetli bir ses ile okumasna kalkale denir.
harflerinden biri kelimenin ortasnda veya sonunda cezimli olarak geli -
lerse kalkaleli okunurlar:

edde ve idga m kalkaleye ma n dir.


R HARFNN (NCE VEYA KALIN) OKUNUU
a) Harfinin Kaln Okunduu Yerler:
- nn harekesi u stu n ve o tre ise kaln okunur:


- cezimli ise, kendisinden o nceki harfin harekesi u stu n ve o tre ise yine
kaln okunur:

- ve ondan o nceki harf sa kin, bir o nceki harfin harekesi u stu n ve o tre ise
kaln okunur:

- Vasl hemzesinden (okunmadan geilen hemzeden) sonra gelen , kaln


okunur (Kura nda vasl hemzelerinin banda yazldr):


- sa kin, kendinden o nceki harf esreli, dan sonraki harf ise kaln okunan
harflerden olup harekesi u stu n ve o tre olursa, yine kaln okunur:


b) Harfinin nce Okunduu Yerler:
- nn harekesi esre ise ince okunur:


198 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
- cezimli ise, kendisinden o nceki harfin harekesi esre ise ince okunur:

- ve ondan o nceki harf sa kin, bir o nceki harfin harekesi esre ise ince oku-
nur:


- sa kin ve bir o nceki l n harfi ise, harfi ince okunur:

ALLAH LFZININ OKUNUU


a. Allah Lfznn Kaln Okunduu Yerler: Allah isminden o nceki harfin
harekesi u stu n veya o tre ise Allah isminin la m kaln okunur:


b. Allah Lfznn nce Okunduu Yerler: Allah isminden o nceki harfin
harekesi esre olursa Allah isminin la m ince okunur:


SEKTE
Sekte, nefes almadan bir elif mikta r kadar bir su re sesi kesmeye denir.
Kura nda u do rt yerde sekte vardr ve sekte yaplacak yerde harfin altnda
yazldr.
1- Kehf Su resinin 1. a yetinde:

---


2- Ya s n Su resinin 52. a yetinde:

---


3- Kya me Su resinin 27. a yetinde:

---


4- Mutaffif n Su resinin 14. a yetinde:

---

OKUYU EKLLER (YAVA HIZLI NORMAL)


a) Tahk k: En ag r okuma eklidir. Yava yava, ma na y du u nerek, bu tu n
tecv t kurallarna uyarak, ruhsatlar kullanmadan (mesela medd-i munfasl
da 4 elif uzatarak) okumaktr.
b) Hadr: Su ratli okuma eklidir. Hatim indirenler, cu z okuyanlar bunu ter-
cih ederler. Bunda yine medd-i la zm 4, medd-i muttasl 2 elif uzatlr. Bu iki-
sinin dnda 1 eliften fazla uzatlanlar ise 1 elif uzatarak okunur.
c) Tedvr: Tahk k ile hadrin ortasdr. Bunda da ma na du u nu lu r.
SYER
SLMYET NCES ARABSTAN VE DNYA
Arabistan; Asyann gu neybatsnda yer alan bir yarmadadr. Kuzeyinde
Su riye, dog usunda Basra Ko rfezi, batsnda Kzldeniz, gu neyinde Umman De-
nizi ile evrilidir. Arabistann nemli blgesi vardr: Hica z, Yemen, Necd.
Arabistanda Kurulmu Devletler: Main, Sebe, Himyeri, Gassa n ler,
Neba t ler, Hire Krallg , Tedmu rlu ler, Kindeliler.
Hicz Blgesi: klim, toprak yaps ve madenler bakmndan Arabistann
en fakir bo lgesidir. Ancak sla mn iki kutsal ehri Mekke ve Med ne, Hica z
Bo lgesindedir.
Mekke: Hz. bra himin Ka beyi inaas, og lu Hz. sma il ile ilgili kurba n
ha disesi, zemzem kuyusu, Haceru l-esved ta Mekkenin kutsallardr. Hz.
sma il soyundan gelen Adna n ler, Mekkede uzun su re yo netime ha kim olmu-
lardr. Kurey kab lesi, Adna n lerin bir koludur. Mekkeyi ida re eden Kurey
kab lesi 10 aileden oluuyordu. Bunlardan Ha imog ullar d n ve sosyal mese-
lelerle, U meyyeog ullar asker ve tica r konularda hak sahibiydiler. Araplarda
kab lelerin banda eyh ya da emir denilen bakanlar bulunurdu. Arap toplu-
mu go ebe (bedev) ve yerleik (meden-hadar) olmak u zere ikiye ayrlrd.
Medne: Med nenin en o nemli o zellig i Peygamberimizin mezarnn orada
olmasdr.
Arabistanda slmiyet ncesi Dinler:
1-Putperestlik: Araplarn en o nemli putlar; Hubel, La t, Mena t ve Uzzadr.
2-Sa bi lik: Yldz ve go k cisimlerine tapma.
3-Mecu s lik: Zerdu t inanc. Atee tapma.
4-Hristiyanlk.
5-Yahu d lik.
6-Hanf: Hz. bra himin tek tanr inanc.
200 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bizans mparatorluu: Roma mparatorlug unun 395te ikiye ayrlma-
sndan sonra merkezi stanbul olan dog u ksmna Bizans ad verilir. Bizansn
gerek ismi Dog u Roma mparatorlug udur. Bizans 1453te Fa tih Sultan Meh-
met tarafndan yklmtr.
Ssn mparatorluu: Sa sa n ler, randa 226da kuruldular. sla m ordu-
larnn saldrlar sonucu ykldlar.
Hristiyanlk: Vahiyli dinlerin ikincisidir. Peygamberleri Hz. sa , kitapla-
r ncildir. Hristiyanlarn lideri papadr. Papa, Vatikanda oturur. Ra hiplerin
(Papazlarn) o nemli go revleri unlardr: Vaftiz, evlendirme, o lu go mme, gu -
nah karma, aforoz, enterdi (bir milletin aforoz edilmesi), Endu lu jans (Cen-
net tapusu dag tma), Engizisyon (yarglama).
Hindistan: M. . 1200lerde Hindistana gelen A r ler sosyal yapda bu yu k
deg iiklig e sebep oldular. Kast sitemini ortaya kardlar.
Bu sistemde halk:
1-Brahmanlar (Din adamlar)
2-Katriyalar ( da r ve asker gu cu elinde tutan halk)
3-Vaysiyalar (Tica ret ve tarm elinde tutan halk)
4-Su dralar (Ko leler), olmak u zere do rde ayrlrd.
Kast sistemi Hindistan perian ha le getirmitir. Do rt bo lu me ayrlan halk
birbirinden ayr yaamtr. Kast sistemi Budizmin dog masna sebep olmutur.
Hindistanda Hinduizm ve Budizm dinleri yaygn olarak kullanlr. Hinduizm
Veda ad verilen do rt kitaptan oluur. Budizm, Budann temel felsefesini anlatr.
Bu felsefeye go re hi bir canl dig er bir canlya zarar veremez. Bu sebeple Budist-
ler et yemezler. Hindistanda beyaz inek Hindu lar tarafndan kutsal saylr. Mu s-
lu manlarla Hindu lar arasnda kurba n bayramnda her zaman problem kar.
in: Du nyann en kalabalk nu fu suna sa hip olan in, en eski medeniyetler-
den biridir. Toplum, geleneklerine sk skya bag ldr.
inde;
1- Taoizm: Lao Tzu, bu d nin kurucusudur. Tao, ine go re Allah demektir.
Taocular, insann i huzurunun olmasna bu yu k o nem vermilerdir.
2-Budizm
3-Konfiyu su lu k (Konfu yu s, devlet, siya set, ahla k, sosyal meselelerle il-
gili o nemli gelenekler ortaya koymutur)
S YER / 201
4-in, gu nu mu zde ateist akmn etkisindedir.
Japonya: Bu yu k kyanusta adalardan oluan Japonyada halk gelenekleri-
ne sk skya bag ldr. Japonlar, into d nine bag ldrlar. intoizmde gu nee ve
Fuji Yama yanardag na tapnlr. Gu ne dog arken ve batarken iba det ederler.
Orta Asya: rta Asyada yaayan Tu rkler u dinlere inanmlardr:
1-Go k Tanr D ni
2-Atalar ku ltu (Atalara a it olan eyalara, fikirlere sayg duymak)
3-amanizm (Bir totem ve bir bu yu cu den (aman) oluan d n sistem. a-
man, totemin etrafnda dans ederek ko tu ruhlar kovar. aman ayn zamanda
doktordur)
4-Budizm
5-Maniheizm
6-Yahu d lik
7-Hristiyanlk
8- sla miyet (Tu rkler 10. yu zyldan tiba ren Mu slu man olmulardr.)
HZ. MUHAMMEDN HAYTI
Soyu: Kusay-Nizar-Maad ve Adnanog ullar - Hz. sma il - Hz. bra him - Hz.
Muhammed.
Kurey: Adnanog ullarndan Fihr, Hz. Muhammedin 10. dedesi olup
kendisine Kurey dendig i iin Fihrin neslinden gelenler bu adla anlmlar-
dr. Kurey kab lesi 12 kola ayrlr. Bunlardan Abd-i Mena fn og ullarndan
Ha imin og lu Abdlmuttalib (asl ad eybe) Peygamberimizin (babasnn
babas) dedesi, babaannesi Ftma, anneannesi Berre, annesinin babas
Vehebdir.
Abdlmuttalib: Mekkenin ileri gelenlerinden olup Peygamberimizin de-
desidir. nun zamannda do rt o nemli olay meydana gelmitir.
1-Zemzem kuyusunun yeniden almas.
2-g lu Abdullah Allaha kurba n adamas (100 deve kurba n ederek og lu-
nu kurtarmtr)
3-Fil lay.
4-Hz. Muhammedin dog umu.
202 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Abdullah: Peygamberimizin babas olup Abdu lmuttalibin og ludur. A mine
ile evlenmitir. 25 yandayken, evlendikten birka ay sonra vefa t etmitir.
Doumu: Fil layndan 50-55 gu n sonra Reb u l-evvel aynn 12. Pazarte-
si gecesi (m. 20 Nisan 571) dog mutur.
Babas o dog madan vefa t ettig i iin bakmn dedesi Abdu lmuttalib u stlen-
mitir. Hz. Muhammed, Hal me adnda bir su tanneye verilmitir.
Stanneye verili nedeni: Bedev lerin yaadg vaha larn serin olmas,
vaha larda yaayan bedev lerin gu zel Arapa konumalardr.
Stanneleri: A mine binti Vehb, Ebu Lehebin ca riyesi Su veybe, Hal me
binti Eb Zu eyb ve U mmu Eymendir. Hz. Muhammedin stkardeinin ismi
eyma dr. Dadlar: Annesi A mine, Su veybe, Hal me, Hal menin kz eyma
(Ayn zamanda su tkardeidir. Annesi ile birlikte dadlk yapard), Habeli say-
gn ve faz letli hanm U mmu Eymen Bereke. Hz. Muhammed (s.a.v.) daha son-
ra onu Zeyd b.Ha rise ile evlendirdi.
Hz. Muhammed, 6 yanda iken annesine teslim edildi. Ayn sene annesi
vefa t etti. Bunun u zerine peygamberimiz dedesi Abdu lmuttalib ile kalmaya
balad. Ancak 8 yanda iken dedesi vefa t etti. Bunun u zerine amcas Ebu
Ta lib onu yanna ald.
ocuklar: lk ocug u Ka smdr, Zeynep, Rukiye, U mmu Gu lsu m, Fa tma,
Abdullah, bra him (Msrl Ma riyeden)
Amcalar: Hz. Hamza, Hz. Abbas, Ebu Ta lib (Abdu menaf), Ebu Leheb, ger-
ek ad (Abdu luzza), Zu beyr, Abdu lkabe, Mukavvim, Dra r, Kusem, Mug re,
(laka b Hacel), Gaydak, (Musab). Bunlardan yalnzca Hz. Hamza ve H.z. Abbas
Mu slu man olmutur.
Halalar: Alt tanedir. Safiyye, (Zu beyr b. Avva mn annesi), At ke, Berre,
Erva , U meyme, U mmu Ha kim el-Beyza . Bunlardan sadece Safiyye hakknda
Mu slu man oldug u kesin bilinmektedir. Dig erleri hakknda net bilgi yoktur.
Teyzeleri: Fer da ve Fa hita adnda iki teyzesi vardr. kisi de onun pey-
gamberlig inden o nce vefa t etmitir.
Hanmlar:
1- Kureyli Esed kab lesinden Huveylid kz Hz. Hat ce. nunla peygam-
berlik gelmeden o nce evlenmi, bra him dnda bu tu n ocuklar ondan du n-
yaya gelmitir. Peygamberlik geldikten sonra peygamberimize en ok yardm
eden Hz. Hat cedir ve peygamberimiz o hayattayken baka bir kadnla evlen-
memitir. Hicretten u sene o nce vefa t etmitir.
S YER / 203
2- Hz. Hat cenin vefa tndan sonra Kureyli Sevde ile evlendi.
3- Daha sonra Hz. Ebu Bekirin kz Hz. A ie ile evlendi. ndan baka hi
bir hanm ba kire deg ildi. H.z. A ie Rasu lu lla hn en a lim hanmyd.
4- Sonra H.z. merin kz Hafsa ile evlendi.
5- Daha sonra Kays kab lesinden Hila l b. A mir og ullarndan Huzeyme b.
Ha risin kz Zeyneb ile evlendi. Bu hanm evlendikten iki ay sonra vefa t etti.
6- Kureyli U mmu Seleme Hind ile evlendi. Rasu lu lla hn en son o len ha-
nmyd. 7- Daha sonra Esed b. Huzeyme og ullarndan Cahn kz Zeyneb ile
evlendi. Zeyneb halas U meyyenin kzdr. Zeyneb ilk olarak Zeyd b. Ha rise
ile evliydi. Allah Rasu lu , Zeydi evlat edinmiti. Zeyd, Zeynebi boaynca Allah
Tea la , evlat edinenlerin onlarn hanmlar ile evlenebilecekleri konusunda u m-
meti iin uyulacak bir nu mu ne olmak u zere Peygamberini onunla evlendirdi.
8- Mustalik og ullarndan Ha ris b. Eb Dra rn kz Cu veyriye ile evlendi. Bu
hanm Mustal k og ullarndan alnan esirler arasnda idi. Rasu lu lla ha gelerek
ko lelik so zlemesine yardm etmesini istedi. Bunun u zerine Rasu lu lla h (s.a.v.)
onun ko lelikten kurtulmas iin vaat edilen paray o dedi ve onunla evlendi.
9- Kureyin Emev ler kolundan Ebu Su fya n kz U mmu Hab be ile evlendi.
Genlii: Hz. Muhammed genlig inde Muhammedl-Emn u nva n ile an-
lrd. Bu u nva n, ona hi yalan so ylemedig i iin verilmiti. Muhammedu l-Em n,
25 yanda iken 40 yandaki Hz. Hat ce ile evlendi.
Hz. Hat ce, Peygamberimizin ilk ei, ocuklarnn annesi ve ilk Mu slu man-
lardan olmas sebebiyle sla m ta rihinde o zel bir yere sahiptir.
Hz. Muhammed bu do nemde amcas Ebu Ta libi kaybedince, yeg eni Hz.
Aliyi yanna ald. Ayrca Hz. Hat cenin ona hediye ettig i Zeyd b. Ha riseyi ko -
lelikten azad ederek evlat edindi.
Hz. Muhammed 35 yandayken Ka benin tamiri srasnda Haceru l-
Esvedin yerine konmas iin Mekkelilere yardm etti. Hz. Peygamber, hrkas-
nn iine koydug u ta kab le temsilcilerine tatt. Bu durum onun saygnlg -
n daha da arttrmtr.
Peygamber Oluu: Hz. Muhammed, putperest deg ildi. Han flig i benimse-
mitir. Tevh d inancna bag lyd. 40 yana geldig i zaman Nu r dag ndaki Hira
mag arasnda uzlete ekilmeye balad. Ramazan aynn 27. Pazartesi gecesi
Hira da Cebra lden ilk vahyi ald. Cebra l ona ku demiti. ku, yaratan
Rabbinin adyla oku... Bu olay ilk o nce ei Hz. Hat ceye anlatt ve ona inanan
204 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Hz. Hatice, ilk Mu slu man oldu. Ertesi gu n din bilgini Varaka ile go ru tu ler ve
Varaka ona peygamber oldug unu mu jdeledi. lk vahiyden sonra 3 yl vahiy
gelmedi. 3. yln sonunda Mu ddessir su resi na zil oldu.
lk Mslmanlar: Hz. Hat ce, Hz. Ali, Hz. Zeyd b. Ha rise, Hz. Ebu Bekir. (Bu
drt kii hayattayken cennetle mjdelenmilerdir.)
lk Hicret: lk Hicret 617 ylnda Habeistana yaplmtr. 617-618 yllar
arasnda Mekkeliler, Mu slu manlarn bulundug u mahalleyi kuattlar. Bu u
yl, Mu slu manlar iin ok zor gemitir.
Hzn Yl: 619 yl hu zu n yldr. u nku Peygamberimiz ei Hz. Hat ceyi
ve amcas Ebu Ta libi bu ylda kaybetmitir.
Mrc: Recep aynn 26/27 gecesi Hz. Muhammed, Mescid-i Haramdan
Kudu s yaknndaki Mescid-i Aksa ya, oradan da Allah katna karlmtr.
M ra c sonunda Mu slu manlara namaz hediye edilmitir.
Akabe Bitlar: 621 ylnda Med neli 12 kii Peygamberimiz ile Akabede
go ru u rler. Burada Peygambere bag l kalacaklarna yemin ederler. 622de 75
Med neli yeniden Peygamberimizle Akabede go ru tu ler. Burada sla miyeti
kabul ettiklerini bildirdiler ve Peygamberimizi koruyacaklarna da ir yemin
ettiler. . Akabe bia tnda Peygamberimizi Med neye davet ettiler. Bu bia tlar
Peygamberimizin Mekkeden Med neye hicretine sebep olmutur.
Hicret: Hicret, Hz. Muhammedin 622 ylnda Mekkeden Med neye go
etmesidir. Med neye yerleen Peygamberimiz Mekkeliler ile Med neliler ara-
snda Mua ha t (Kardelik) anlamasn yapt. Mekkelilere muha cir (go men),
Med nelilere ensa r (yardm edenler) ad verildi. Hicret, sla m tarihinin ba-
langcdr. Hicret ile sla m devleti kurulmutur. Hz. Muhammed yeni kurulan
sla m devletinin ilk bakan olmutur.
Bedir Sava: 624. Mekkeli mu rikler ve Med neli Mu slu manlar arasnda
olmutur. Mu slu manlar Mekkeden go ederken bu tu n mallarn brakmlar-
d. Bunlara karlk Mekke kervann vurmaya karar verdiler. Sonucunda zafer
Mu slu manlarn oldu. Esirler 10 Mu slu man ocug a okuma yazma o g retirlerse
serbest kalacaklard. nemi: Mekke ile Med nelilerin ilk savadr. Savan di-
g er bir ismi de Akrabalar savadr. Sava sonunda Hz. Muhammedin esirler
ile ilgili aldg karar eg itime ne kadar o nem verdig ini go stermektedir.
Uhud Sava: 625. Mekkeli mu rikler ile Med neli Mu slu manlar arasnda
olmutur. Mekkelilerin Bedir Savann o cu nu almak istemeleri sebebiyle ya-
pld ve sonuta Hz. Muhammed yaraland. Hz. Hamza eh t oldu. Mu slu man-
lar, Hz. Peygamberin so zu nu n dinlememenin ceza sn ilk kez ektiler.
S YER / 205
Hendek Sava: (627) Mekkeli mu rikler ile Med neli mu slu manlar ara-
snda olmutur. Mekkeliler sla miyetin yaylmasn istemiyorlard. Selma n-
Fa ris adl bir ranlnn tavsiyesi ile Med nenin etrafnda hendekler kazldg
iin Mekkeliler geri do nmek zorunda kaldlar. Hendek Sava, Mekkelilerin
mu slu manlarn u zerine yaptg son saldr oldu. Bundan sonra Mekkeliler sa-
vunmaya ekildiler. Hendek gazvesinde, mu slu manlara kar Kurey, Gatafan
ve Yahu d lerden meydana gelen birka du man kuvveti birleip savatg iin
bu harbe Ahza b Gazvesi de denmitir.
Hudeybiye Antlamas: (628) Mekkeli mu rikler ile Med neli mu slu man-
lar arasnda imza lanmtr.
1-Her iki taraf birbiri ile 10 yl boyunca savamayacak.
2-Mu slu man olup Med neye giden kiiler Med neye alnmayacak,
Med neden Mekkeye gelenler ise geri verilmeyecek. (Bu madde daha sonra
kaldrlmtr. u nku Med neye alnmayan mu slu manlar Mekkeye do nmedi-
ler ve Mekke ile Med ne arasnda kalp Mekke kervanlarn vurmaya balad-
lar) nemi; Mekkeliler, Mu slu manlarn varlg n kabul etmilerdir.
Hayberin Fethi: (629) Mu slu manlar ile Yahu d ler arasnda olmutur.
Yahu d ler, Mekkeliler ile birleip Mu slu manlara zarar veriyorlard. Sonucun-
da Medine-am yolu gu venlik altna alnd.
Mte Sava: (629) Arap olmayan uluslarla Mu slu manlarn ilk mu ca delesi
Mu te Savayla balamtr. Mu slu manlar bu savata Bizans ordusuna kar
kesin bir baar sag layamamtr. Bizans ile Mu slu manlar arasnda ilk sava
yaplmtr.
Mekkenin Fethi: (630) Mekkeliler ile Mu slu manlar arasnda olmutur.
Mekkeliler, Mu slu manlara kar kuvvet toplamaya balamlard. Sonucunda;
1-Hz. Muhammed, Ka beyi ziya ret ederek putlar krmtr.
2-Bu tu n Mekkeliler sla miyeti kabul ettiler.
3-Mekkenin fethi bu tu n Arabistann fethini sag layan o nemli bir balang
oldu. 4-Mekkenin fethi ile sla m Devleti kuruldu.
Huneyn Sava: (630) Mekkenin fethinden sonra Mu riklerle Mu slu man-
lar arasnda yaplm ve Ta if kuatlmtr.
Tebk Seferi: Bizans rdusuna kar yaplm, Gassa n Araplar Mu slu -
manlg kabul etmilerdir. Tebu k seferi Arap Yarmadasnda siyasal birlig in
o nemli o lu de kuruldug unu go stermektedir. Tebu k, Hz. Muhammedin son se-
206 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
feri olmutur. Hz. Muhammed, Tebk Seferinden Med neye do ndu kten bir
yl sonra hac yapmak amacyla Mekkeye gitmitir. Veda Haccndan sonra Hz.
Peygamber rahatszlanarak 8 Haziran 632de 63 yandayken vefa t etmitir,
vefa t ettig i odaya defnedilmitir. Hz. Muhammedin mezarna Ravza-i Mutah-
hara (Cennet bahesi) ad verilir. (Peygamberin mezar Med ne ehrindedir.)
l: A ile, akraba , ta b .
Bit- Rdvn: Hudeybiyede, Semu re ismindeki ag acn altnda 400
asha b- kira mn, Peygamberimize emirlerini kaytsz artsz yerine getirecek-
lerine da ir verdikleri so z.
Bidat-i Hasene: Rasu lu lla hn ve do rt hal fesinin zamanlarnda bulun-
mayp da, dinde sonradan ortaya kan ve bir su nnetin unutulmasna sebeb
olmayan mina re, medrese, mektep yapmak, sla m ve faydal kitaplar yazmak
gibi gu zel eyler.
Bidat-i Seyyie: Rasu lu lla hn ve asha bnn zamanlarnda bulunmayp da,
dinde sonradan meydana kan ve bir su nnetin unutulmasna sebeb olan bo-
zuk inan ve iba det olarak yaplan iler.
Biset: Go nderme, go nderilme. Peygamberimiz krk yanda iken m la d
610 senesi Ramazan aynn on yedinci Pazartesi gu nu Cebra il ismindeki me-
lek tarafndan Peygamber oldug u kendisine bildirildi. Bu seneye Biset senesi
denir.
hr Yr-i Gzn: Peygamberimizin do rt sekin ve bu yu k hal fesi: Hz.
Ebu Bekr, Hz. mer, Hz. sman, Hz. Ali.
Fey: Do nmek. Muharebe bittikten sonra, ka firlerden zorla veya harp ya-
plmadan sulh yoluyla alnan mal.
Gadr-i Hum Hadsi: Peygamberimizin Mekke-i Mu kerremeden Med ne-i
Mu nevvereye giden yol u zerindeki Gad r-i Hum denilen va d de buyurdug u
had s-i er f. Ben kimin mevla s isem, Ali de onun mevla sdr..
Dendn- Sadet: Peygamberimizin Uhud Muha rebesinde eh d olan, k-
rlan mu ba rek diinin bir paras. Denda n- saa det, smanl pa dia hlarndan
Sultan Mehmed Rea d tarafndan yaptrlan kymetli talarla su slu altn bir
mahfazada Topkap Saraynda saklanmaktadr.
Kasde-i Brde: sla m a limlerinin mehu rlarndan ve evliya nn bu yu k-
lerinden Muhammed bin Sa d Busayr hazretlerinin, sevgili Peygamberimizi
o ven mehu r kas desi. Bu kas deyi ru ya snda Peygamberimize okudug u ve
S YER / 207
Peygamberimiz de ona bu rdesini ya ni hrkasn hediye ettig i iin bu kas deye,
Kas de-i Bu rde denilmitir.
Kusv: Peygamberimizin devesinin ad.
Mescid-i Drr: Rasu lu lla h Efendimiz zama nnda mu na fklarn fitne, fesa d
yuvas ve silah deposu olarak Kubada yaptrdklar mescid.
Mescid-i Hf: Yetmi peygamberin namaz kldg bildirilen Mina daki mescid.
Mescid-i Kbleteyn: Peygamberimiz; Med ne-i Mu nevverede o g le veya
ikindi namaznda iken kblenin Kudu sten Mekkeye do ndu ru lmesi emrinin
geldig i mescid.
Mescid-i Neb: Peygamberimizin, hicretten sonra asha b- kira m ile birlik-
te Med ne-i Mu nevverede ina ettig i mescid, ca mi. Mescid-i Rasu l, Mescid-i
Saa det ve Mescid-i er f de denilmektedir.
Mescid-i Harm: Kabe-i Muazzamann etra fnda u stu ak olan ca mi.
Muhasser Vdsi: Hica zda, Mina ile Mu zdelifeyi birbirinden ayran
ve haclarn Mina ya giderken durmamalar gereken yer. Haclar, Muhasser
va d sinin bana ulanca, bir ta atm yeri hzla geer. u nku buras Ka be-i
Muazzamay ykmak iin gelen Ebrehenin ordusunun durak yeridir.
Zevct- Thirt: Peygamberimizin iffetli, pa k, muhterem zevceleri.
Mu minlerin anneleri. Peygamberimiz ikinci defa olarak elli be yanda iken
Hz. Ebu Bekrin kz Hz. A ie ile evlendi. Dig er Zevca t- Ta hira t bundan sonra
d n , siya s sebeplerle ve merha met ve ihsa n ederek nika h etti.
ecere-i Rdvn: 628 (H.6) senesinde yaplan Hudeybiye Antlamasndan
o nce Med neli Mu slu manlarn, altnda Peygamberimize ve sla m d nine bag l
kalacaklar husu sunda bag llk yem ni ettikleri ag a.
Zinnreyn: ki nu r sa hibi. Peygamberimizin iki kzyla evlendig i iin Hz.
smana verilen lakab.
Muhadramn: Rasu lu lla hn sag lg nda Mu slu man olan ancak Peygam-
berle go ru emeyen kiidir. (Veysel Kara n )
En Son Veft Eden Sahabe: A mir ibn-u Va sile el Cu heyn (Leys).
Arza-i hire: Peygamberimiz son ramazanda Kura n, Cebra l (a.s)a iki
kez arz etmesidir.
Rakk: Kura nn yazldg inceltilmi derilere denir.
208 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Sikye: Ka beyi ziya rete gelen haclarn sularn teda rik etmektir.
Hicbe: Ka benin perdedarlg n ve anahtarlarn elinde bulundurmaktr.
Rifde: Ka beyi ziya rete gelen haclar ag rlamak ve barndrmaktr.
Sidne: Ka benin muhafzlg n yapma go revidir.
Darn-Nedve: Danmak ve karar almak iin toplanlan yer.
Medne (Yesrib)in Yerleik Kableleri: Evs ve Hazre ile Ben Kaynuka,
Ben Nadr ve Ben Kureyza Yahu d leri. lk su ru len Yahu d kab lesi de Ben
Kaynukadr.
Haram Aylar: Zilka de, Zilhicce, Muharrem, Recep.
Ehl-i Suffa: Med ne-i Mu nevverede, akraba lar ve evleri bulunmayan, Pey-
gamberimizin mescidinin suffa denilen ve u zeri hurma dallaryla o rtu lu bo lu -
mu nde kalan asha b- kira m.
Tasavvf: Hicr ilk iki yu zylda kiinin kendi i du nyasndaki derinlik ve
zenginlig i, cokulu dindarlg n ifa de iin genelde zhd, rikk-rekik, takv,
ibdet gibi kelimeler kullanlyor, bo yle kimselere de za hid ve a bid denili-
yordu. Hicr . yu zyldan sonra daha kapsaml olarak tasavvf, sf, sfiyye
gibi terimler kullanlmaya baland. Du nyay a hiretle bir ve eit tutmak veya
ondan u stu n tutmamak zu hddu r. Zu hd ilkesine bag l olarak yaayan kiile-
re de za hid denir. Zu hd tasavvu fun temelidir. Zu hd ile tasavvu f arasndaki
en o nemli fark zu hdde korku, tasavvu fta sevgi unsurunun ag r basmasdr.
Allahn yaknlg n kazanan insanlara mukarreb denir.
Tasavvfta Kurumlama Dnemi: lk tasavvuf kurum Suriyede
Remlede Hanka h adyla kuruldu, bu kurumlara riba t, tekke, za viye, derga h,
a sita ne gibi isimler verildi. bn Arab , vahdet-i vu cu d terimi ile ifa de edilen bir
go ru ortaya att. El-Fu tu ha tu l-Mekkiyye ve Fu su sul-Hikem gibi eserlerinde
bu konudaki du u ncelerini genie aklad.
Tasavvfta Sapmalar: Hulu l inanc. Bunlara go re Allah, insan bedenine
girer. Bedene girince ondaki insanlk nitelikleri kalkar, yerini tanrlk nitelik-
leri alr.
lmel Yakn: Sag lam bilitir. bilginin dog rulug undan hi u phe edile-
mez olu eklidir.
Aynel Yakn: Go z ile go ru r derecesinde, mu a hede ederek bilmektir.
Hakkal Yakn: Tadarak, yaayarak bilmektir.
HADS
Hads-i Nsih: Rasu lu lla h Efendimizin, son zamanlarnda so yleyip, o nceki
hu ku mleri deg itiren had s-i er fleri.
Hads-i Cibrl: Peygamberimiz, asha b (arkadalar) ile otururlarken,
Cebra il (a.s.)n insan su retinde gelip; sla m, ma n ve ihsa n sordug unda
Rasu lu lla hn verdig i cevablar bildiren had s-i er f.
Cerh ve Tadl: Had s ilmine a it iki stla h (terim). Cerh, yaralamak.
Bir had s a liminin, ba z sebeplerle ra v nin (had s riva yet eden kimsenin)
riva yetini (naklini) reddetmesi. Tad l, du zeltmek. Bir had s a liminin, bir
ra vinin riva yetinin kabu l edilebileceg ini aklamas.
Cevmiul-Kelim: Az kelime (so z) ile ok ey anlatma o zellig i.
htisr: Had si o zetlemek, riva yet ederken bir ksm kelimeleri ksmaktr.
Takti: Ksmlara bo lmektir. Bir had si ihtiva ettig i hu ku mlere go re para-
lamaktr.
Telfk-i Rivyet: Had sin deg iik riva yetlerini birletirmektir.
Tedvn: Cem etmek. Had slerin yazlarak kitap ha line getirilmesi safhas-
dr. Zu hr , had si ilk kez tedv n eden kiidir.
Tasnf: Snflara ayrmak. Had sleri belli guruplara ayrmaktr.
snd: Riva yetin ilk kaynag na yaknlg , yani ra v says azlg .
Tebvb: Had sin bablara ayrlmasdr, tasn fin iinde yer alr.
Mksirn: ok had s riva yet eden saha belere verilen sfattr. Bu kiiler;
1) Ebu Hureyre: 5375 had s.
2) Abdullah bn mer: 2630 had s.
3) Enes b. Ma lik: 2286 had s.
4) Hz. A ie: 2210 had s.
5) bn Abba s: 1660 had s.
210 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
6)Ca bir b. Abdullah: 1540 had s.
7) Ebu Sa d el-Hudr : 1170 had s.
8) Abdullah b. Amr ibnul A s had s.
lk Hads Usl Eserini Veren Kii: Abdurrahman ibn-u Halla d er-
Ra mehurmuz dir.
Ktb-i Sitte: Kura n- Ker mden sonra, sla m d ninin ikinci kaynag olan
had s-i er fleri ihtiva eden ve dog rulug u sla m a limleri tarafndan tasd k
edilen alt had s kita bnn hepsine birden verilen ad. Buha r (Sahh-i Buhr)
ve Mu slimin (Cmius-Sahh) Ca m leri ile Ebu Da vu d, Tirmiz , Nesa ve bn
Ma cenin Su nenleridir.
Ktb-i Tisa: Ku tu b-i Sitteye ila ve olarak toplam dokuz kitaptr. Da rim nin
Su neni, ma m Ma likin Muvatta, Ahmet bn-i Hanbelin Mu snedi.
KAYNAINA GRE HADSLER
Kuds Hads: Anlam Allaha, la fz Hz. Peygambere ait olan had slerdir.
Merf Hads: Hz. Peygambere isna d edilen had sler.
Mevkf Hads: Saha belerden riva yet edilen had sler.
Makt Hads: Ta biinden riva yet edilen had sler.
RVLERN SAYISINA GRE HADSLER
Mtevtir Hads: Yalan u zerinde birlemeleri aklen mu mku n olmayan
ra v ler toplulug unun, her nesilde, kendileri gibi bir topluluktan riva yet ettig i,
iitme veya go rmeye dayanan had slerdir. ki tu ru vardr:
Lafz mu teva tir, senedin bandan sonuna kadar her tabakada bu tu n
ra v lerin ayn lafzlarla riva yet ettikleri had s.
Ma nev mu teva tir, lafzlar deg iik oldug u halde ayn anlam ifa de eden
riva yetlerdir.
had Hads: Mu teva tir had s artlarn tamayan had stir. Ra v says
bazen ok, bazen bire du en had sler. Mehu r, Az z ve Garip eklinde tu rleri
vardr.
HAD S / 211
Mehr Hads: Herhangi bir tabakada en az u ra v si olan had sler.
Azz Hads: Ra v says ikiye du mu olan had sler.
Garp Hads: Bir tek ra v si bulunan had sler.
SIHHAT DERECESNE GRE HADSLER
Sahh Hads: Rasu lu lla ha ait oldug unda usu l bakmndan herhangi bir te-
reddu t bulunmayan, shhatine hu kmedilmi olan had stir.
Hasen Hads: Sah h ile zayf arasnda yer alan, ancak sah he daha yakn
olan had slerdir.
Zayf Hads: Zayf had s, sah h ve hasen had ste bulunmas gereken artla-
r tamayan fakat uydurma olarak da isimlendirilemeyen had stir.
SENETTEK KOPUKLUKTAN DOAN ZAYIF HADSLER
Mrsel Hads: Ta bi nin saha beyi atlayarak dog rudan Hz. Peygambere
isna tla riva yet ettikleri had slerdir.
Munkat Hads: Senedin herhangi bir yerinden bir ra v nin veya farkl yer-
lerinden pe pee olmamak artyla birden fazla ra v nin du tu g u had stir.
Mudl Hads: Senedin herhangi bir yerinden pe pee iki veya daha ok
ra v nin du tu g u had stir.
Muallk Hads: Senedin ba tarafndan bir veya birka ra v ya da tamam-
nn ismini kaldrarak riva yet edilen had stir.
Mdelles Hads: Had s terimi olarak ra v nin ag da olup go ru tu g u fakat
had s almadg veya ag da oldug u halde go ru medig i bir eyhten iittig ini
zannettirecek ekilde riva yet ettig i had s tu ru du r.
RVYE YAPILAN THAMLARDAN DOAN ZAYIF HADSLER
Mnker Hads: Zayf bir ra v nin gu venilir bir ra v ye veya ra v lere aykr
olarak riva yet ettig i ve bu riva yetiyle tek kaldg had slerdir.
Metrk Hads: Yalanclkla itha m olunan; ok yanlma, fsk, gaflet gibi ku-
surlardan birini tayan ra v nin tek bana riva yet ettig i had slerdir.
212 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Muallel Hads: D go ru nu u bakmndan sah h olmakla birlikte bu shha-
ti yok edebilecek bir illete sa hip olan had slerdir.
Mdrec Hads: Had sten olmayan bir so zu n, had se bitiik olarak zikredil-
mesine idrac, bu durumdaki had se de mu drec denir. Rasu lu lla h`n so zu ne
herhangi bir ra v nin so zu nu n karmasdr.
Mevz Hads: Hz. Peygamber adna yalan uydurmakla cerh edilmi bir
ra v nin riva yetleridir.
Maklb Hads: Senedindeki baz ra v isimleri ya da metnindeki baz keli-
meler takd m veya tehire ug ram had stir.
Muztarib Hads: Birden ok riva yeti bulundug u halde riva yetlerinin biri-
ni dig erine tercih edecek sebep bulunmayan had slerdir.
z Hads: Ra v nin riva yet ettig i had sle ayn had si riva yet eden dig er
ra v lere aykr du mesi, riva yette tek kalmasdr.
Musahhaf Hads: Kelimesi nokta deg iiklig ine ug ram had stir. Bu duru-
ma da tash f denir. Sitten kelimesi yerine ey`en denmesi gibi.
Muharref Hads: Kelimesi hareke deg iiklig ine ug ram had stir. Bu duru-
ma da tahr f denir. Rema eb yerine Rema U bey denmesi gibi. Be r kelimesi-
nin Bu eyr diye riva yet edilmesi hem tash f hem tahr ftir.
TEMEL HADS KTAPLARI
Aler-Ricl (ahs Merkezli) Kitaplar:
a) Msnedler: Saha b ra v ler muhtelif kriterlere go re sralanr ve her bi-
rinden riva yet edilen had sler, konularna baklmakszn isimleri altnda der-
cedilir. Ebu Da vu d et-Taya lis ve Ahmed b. Hanbelin Msnedleri, bu tu ru n en
o nde gelen o rnekleridir.
b) Mucemler: Had slerin ya ilk saha b ra v leri veya son ra v leri olan mu -
ellifin hocalar, alfabetik veya kab lelerine go re bir sralamaya ta b tutulur. et-
Tabera n nin el-Muceml-kebr, el-Mucemul-evsat ve el-Mucemus-sari bu
grubun en mehur o rneklerini tekil eder. el-Muceml-kebr ise mu snedler
gibi saha b ra v lerini esas alr.
Alel-Ebvb (konu merkezli) Kitaplar: Had sler, ra v lerine baklmaks-
zn konularna go re tasnif edilir, birer bab/alt balk tahs s edilir. Cmler,
Snenler, Musannefler gibi tu rleri vardr.
HAD S / 213
NDE GELEN MUHADDSLER
Ahmed b. Hanbel: H. 164te Bag datta dog mu, H. 241de vefa t etmi-
tir. 700den fazla saha b den nakledilen 30.000e yakn had si ihtiva eden
Mu snedi, mu sned tu ru nu n de en mehurudur. 750.000 had sten seerek
meydana getirmitir.
mm Mlik: H. 93 ylnda Med nede dog mu, H. 179/795da Med nede
vefa t etmitir. Etbaut-Ta bi ndendir. el-Muvatta, 10.000 had s ve 1720
riva yeti ihtiva etmektedir.
Buhr: H. 194/810 ylnda Buha rada dog mu, H. 256/870 ylnda vefa t
etmitir. Daha on yalarnda iken had s ezberlemeye balamtr. Bini akn
hocadan ders almtr. Bu tu n o mru nu ve her eyini had se adayan Buha r , yu z
bini sah h, toplam u yu z bin had s ezberlemitir. el-Cmius-sahh adl eserini
600.000 had s arasndan semitir. Mu kerrerler da hil 7275, mu kerrerler d-
nda do rt bine yakn had s ihtiva eder.
Mslim: H. 202, 204 veya 206 tari hinde Niaburda dog mu, 874de vefa t
etmitir. Bu tu n hayatn had se adamtr. Sahh-i Mslim diye o hret bul-
mu olan el-Msneds-Sahh, Ku tu b-i Sittenin ikinci kitabdr. ma m Mu s-
lim onu, 300.000 had s iinden see rek meydana getirmitir.
Tirmiz: H. 209/827 ylnda dog mu, H. 279/892da Tirmizde vefa t et-
mitir. Buha r , Mu slim ve Ebu Da vu d gibi o teki Ktb-i Sitte mu ellifleriyle
go ru mu tu r. En mehur eseri Snent-Tirmiz, Ku tu b-i Sittenin u u ncu
kitabdr.
Eb Dvd: Su nenler, fkh konularna go re tasn f edilmi, ahka m
had slerini ihtiva eden kitaplardr. Ebu Da vu d, H. 202de Sicistanda dog -
mu, H. 275/888de Basrada vefa t etmitir. Sneni 4800 had s ihtiva et-
mektedir.
Nes: H. 214/829 ylnda Nesa da dog mu, Remlede veya Mekkede H.
303/915 ylnda vefa t etmitir. Nesa bu kitabn sadece sah h had sleri al-
mak u zere ihtisa r etmi, eserine el-Mcten veya mehur oldug u ekliyle el-
Mcteb adn vermitir. Su nenler iinde en az zayf had s ve cerh edilmi
ra v si bulunan bir kitab olarak bilinir.
bn Mce: H. 209da Kazvinde dog mu, H. 273te vefa t etmitir. bn
Ma cenin Sneni, mukaddime ha ri 37 kita b, 1515 ba b ve 4341 had sten
olumaktadr.
214 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Drim: H. 181/797de Semerkandda dog mu, H. 255/868de Mervde
vefa t etmitir. Sneni, kendisine o zgu ve gerekten kymetli mukaddimesi d-
nda taha retten vasiyyete kadar uzanan fkh bo lu mleri, fkh kitaplarndaki
sralanlarna uygun biimde ihtiva etmektedir.
Sahhayn: Sah h-i Buha r ve Sah h-i Mu slim.
DYANET LER BAKANLII TEKLATI
Kuruluu: Diyanet leri Bakanlg , 3 Mart 1924 tarihinde 429 sayl ya-
sayla, Baveka let bu tesine da hil ve Baveka lete bag l Diyanet leri Reislig i
adyla kuruldu.
14 Haziran 1935 tarihinde kabul edilerek 22 Haziran 1935 te yu ru rlu g e
giren 2800 Sayl Diyanet leri Reislig i Tekilat ve Vazifeleri Hakknda Ka-
nun, Bakanlg n ilk tekilat kanunu oldu.
Diyanet leri Bakanlg kurulu ve go revleri hakkndaki kanunda 1965 se-
nesinde du zenleme yapld. 1976 senesinde yaplan deg iiklikler ise 1979da
Anayasa Mahkemesi tarafndan iptal edildi. Yeni bir du zenleme de yaplmad.
Bugu nku durumu 18 Temmuz 1984te kadro kararnamelerine go re karlan
Diyanet leri Bakanlg Merkez ve Tara Tekilat Go rev ve alma Talimat-
lar gereg ince du zenlenmitir.
13 Temmuz 2010 ylnda yu ru rlu g e giren 633 Sayl Diyanet leri Bakan-
l Kurulu ve Grevleri Hakknda Kanun ile Baz Kanunlarda Deiiklik Yapl-
masna Dair Kanun ile son eklini alm oldu.
Diyanet leri Bakanlg , Babakanlg a bag l bir kurulu olup, Babakann
teklifiyle Cumhurbakan tarafndan atanr. Bir kimse en fazla iki kez bakan
olabilir, go rev su resi 5 yldr.
Bakana yardmc olmak u zere iki bakan vekili atanabilir ve bunlarn go -
rev su releri bakann go rev su resi ile snrldr. Bakan vekillerinden biri veya
Din leri Yu ksek Kurulu Bakan, bakana veka let eder.
Din leri Yu ksek Kurulu, en yu ksek karar ve danma organ olup, 16 u yeden
oluur. Diyanet leri Bakan; belirlenen 24 aday arasndan 12sini, ayrca lahiyat
faku lteleri o g retim u yeleri arasndan 4 kiiyi kurul u yelig ine atanmak u zere tesb t
eder. Kurul u yelerinin go rev su releri 5 yldr. Kurul, kendi u yeleri arasndan gizli
oyla ve u ye tam saysnn salt og unlug uyla bir bakan ve bir bakan vekili seer.
Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu, bir bakan ile sekiz u yeden oluur,
go rev su resi be yldr, tekrar atanabilir.
216 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bakanlg n Hizmet Birimleri: Din Hizmetleri Genel Mu du rlu g u , Eg itim
Hizmetleri Genel Mu du rlu g u , Hac ve Umre Hizmetleri Genel Mu du rlu g u , D n
Yaynlar Genel Mu du rlu g u , D likiler Genel Mu du rlu g u , nsan Kaynaklar
Genel Mu du rlu g u , Rehberlik ve Denetim Bakanlg , Strateji Gelitirme Ba-
kanlg , Destek Hizmetleri Daire Bakanlg , Hukuk Mu avirlig i, Basn ve Halk-
la likiler Mu avirlig i.
lk Bakan: Ankara Mu ftu lu g u go revinde bulunan Bo rekiza de Mehmet
Rfat Efendi 1 Nisan 1924 tarihinde Diyanet leri Reislig ine getirildi.
Diyanet leri Bakanlar:
Rfat Bo reki 1924-41 aras.
erafettin Yaltkaya 1941-47 aras.
Ahmet Hamdi Akseki 1947-51.
Eyu p Sabri Hayrlog lu 1951-60.
mer Nasuhi Bilmen 1960-61.
Hasan Hu snu Erdem 1961-64.
Tevfik Gereker 1964-66.
bra h m Bedreddin Elmall 1965-1966.
Ali Rza Hakses 1968-72.
Lu tfi Dog an 1972-76.
Su leyman Ate 1976-78.
Tayyar Altkula 1978-86.
Mustafa Sait Yazcog lu 1987-92.
Mehmet Nuri Ylmaz 1992-2003.
Ali Bardakog lu 2003- 2010.
Mehmet Go rmez 2010 - halen devam ediyor.
Diyanet leri Bakanlg tara tekilat; il ve ile mu ftu lu kleriyle eg itim
merkezlerinden meydana gelmektedir.
l ve ilelerde Diyanet leri Bakanlg n temsil eden mu ftu lu kler, bo lge-
lerindeki d n hizmetleri yo neten din go revlileri bulunmaktadr. l mu ftu leri
dog rudan dog ruya Diyanet leri Bakanlarna, le Mu ftu leri ise l Mu ftu lu k-
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 217
lerine bag ldr. l ve le Mu ftu leri bo lgelerindeki din hizmetlerini, d n kuru-
lular yo netir ve din go revlilerinin hizmetlerini du zenleyip denetlerler.
Diyanet hizmetlerinin en iyi ekilde yu ru tu lebilmesi iin, tekilatn her
kademesinde go rev yapan personelin kendi go rev dalnda eg itilmesini ve
mesleg e uyumlarn sag lamak, go rev verimlilig ini artrarak daha u st go rev-
lere hazrlamak amacyla kurulan Eitim Merkezleri Ankara, Antalya, Bolu,
Bursa, Elazg , Erzurum, stanbul, zmir, Kastamonu, Kayseri, Konya, Manisa,
Tekirdag , Trabzon, anlurfa, Van, Samsun, Rizede bulunmaktadr. Eg itim
merkezleri dog rudan Eg itim Hizmetleri Genel Mu du rlu g u ne bag ldrlar.
Diyanet leri Bakanlg yurtd tekilat, vatanda ve soydalarmzn
bulundug u u lkelerde bu yu keliliklerimiz nezdinde Din Hizmetleri Mu avir-
likleri, bakonsolosluklarmz nezdinde de Din Hizmetleri Ataelikleri olarak
tekilatlanmtr.
Din Hizmetleri Mu a virlikleri: Almanya, Amerika Birleik Devletleri, Avus-
turya, Belika, Bulgaristan, Danimarka, Fransa, Hollanda, sve, svire, ngil-
tere, Rusya Federasyonu, Azerbaycan, Kazakistan, Krgzistan, zbekistan,
Tu rkmenistan, Makedonya ve Kuzey Kbrs Tu rk Cumhuriyetinde bulunmak-
tadr.
Din Hizmetleri Ataelikleri: Almanya (Berlin, Du sseldorf, Essen, Frankfurt,
Hamburg, Hannover, Ko ln, Karlsruhe, Mu nih, Nu rnberg, Stuttgart, Mu nster,
Mainz), Avustralya (Sidney, Melburn), Hollanda (Deventer), Fransa (Lyon),
Amerika Birleik Devletleri (New-York), Suudi Arabistan (Cidde), Nahcivan,
Romanya (Ko stence)da bulunmaktadr.
Mu a virlik ve Ataelik birimleri bulunmayan (Arnavutluk, Gu rcistan, Ka-
nada, Kosova, Litvanya, Mog olistan, Norve ve Ukrayna) eitli u lkelerde de
geici din go revlileri bulunmaktadr.
Diyanet leri Bakanlg na bag l, merkez ve tara tekilatlar dnda
Tu rk iilerinin yog un olarak bulundug u u lkelerde Yurtd Din Hizmetleri
Mu a virlikleri bulunmaktadr. Bu mu a virlikler bulunduklar bo lgelerde din
hizmetlerinin yu ru tu lmesini sag lamaktadrlar.
KUTLU DOUM HAFTASI
lk defa Bakanlk ve Tu rkiye Diyanet Vakf tarafndan 1989 ylnda Kamer
Takvim, 1994 ylndan itibaren de, Peygamberimizin m la d dog um gu nu olan
218 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
20 Nisan tarihi esas alnarak Kutlu Doum Haftas etkinlikleri yaplmaya
balanmtr. Bu erevede bu tu n il ve ilelerde deg iik konularda panel ve
konferanslar du zenlenmi, 1994 ylndan itibaren de hafta ierisinde sem-
pozyum du zenlenmeye balamtr.
Kutlu Dog um Haftasnn 2009 ylnn konusu Rahmet Peygamberi ve Aile,
2010 ylnn konusu Kurn ve Hazreti Peygamberdir.
CAMLER VE DN GREVLLER HAFTASI
1986 ylndan itibaren her yl Ekim aynn ilk haftas Ca miler Haftas
olarak, 2003 ylndan itibaren de Ca miler ve Din Go revlileri Haftas olarak
kutlanmtr.
13 Temmuz 2010 tarihiinde Resm Gazetede 2764C sayl kanun
KANUN
DYANET LER BAKANLII KURULU VE GREVLER HAKKINDA
KANUN LE BAZI KANUNLARDA DEKLK YAPILMASINA DAR KANUN
Kanun No. 6002 Kabul Tarihi: 1/7/2010
MADDE 1- 22/6/1965 tarihli ve 633 sayl Diyanet leri Bakanlg Kuru-
lu ve Go revleri Hakknda Kanunun 2 nci maddesi aag daki ekilde yeniden
du zenlenmitir.
MADDE 2- Bakanlk, merkez tekilat, tara tekilat ve yurt d tekila-
tndan oluur. Bakanlk merkez tekilat ekli () sayl cetvelde go sterilmitir.
Babakan Bakanlg n yo netimi ile ilgili yetkilerini bir Devlet bakan vas-
tasyla kullanabilir.
MADDE 2- 633 sayl Kanunun 3 u ncu maddesi aag daki ekilde deg iti-
rilmitir.
MADDE 3- Bakanlg n en u st amiri olan Diyanet leri Bakan, Bakanlg
temsil eder. Bakan din hizmetlerinin etkin ve verimli sunulmas iin gerekli
tedbirleri alr. Bu amala; kaynaklarn etkin kullanmn sag lar; hizmetlerin
du zenlenmesi, yu ru tu lmesi, koordinasyonu ve denetlenmesi go revlerini yeri-
ne getirir; strateji, hedef ve performans kriterlerini belirleyip uygulanmasn
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 219
temin eder; din hizmetleri ile ilgili ulusal ve uluslararas kurum ve kurulu-
larla ibirlig i yapar.
Bakan, Bakanlg n go rev alanna giren konularda meydana gelen geli-
melere ve ihtiyalara go re birimlere go rev verir.
Bakann go rev su resi be yldr. Bir kii en fazla iki kez Bakan olarak
atanabilir. MADDE 3- 633 sayl Kanunun 4 u ncu maddesi aag daki ekilde
deg itirilmitir.
MADDE 4- Bakann vereceg i go revleri yapmak ve Bakana kar sorumlu
olmak u zere en fazla u Bakan yardmcs atanabilir.
Bakann bulunmadg hallerde, Bakann go stereceg i bakan yardmcla-
rndan birisi, Bakann go stermedig i hallerde Din leri Yu ksek Kurulu Ba-
kan Diyanet leri Bakanna vekalet eder. MADDE 4- 633 sayl Kanunun 5
inci maddesi aag daki ekilde deg itirilmitir.
MADDE 5- Din leri Yu ksek Kurulu, Bakanlg n dini konularda en yu k-
sek karar ve danma organ olup on alt u yeden oluur. Diyanet leri Baka-
n, Aday Tespit Kurulunca en az lisans du zeyinde dini yu ksek o g renim go r-
mu veya dini ilimlerde temayu z etmi kiiler arasndan belirlenen yirmi do rt
adaydan on iki, ayrca ilahiyat faku ltesi o g retim u yelerinden do rt kiiyi Kurul
u yelig ine atanmak u zere tespit eder.
Kurul u yelerinin go rev su resi be yldr. Bir kii en fazla iki kez Din leri
Yu ksek Kurulu U yesi olarak atanabilir. Yeni u ye atanncaya kadar su resi biten
u yenin go revi devam eder. U yeliklerde herhangi bir sebeple boalma olmas
halinde, Aday Tespit Kurulunca seilmi olan adaylar veya ilahiyat faku ltesi
o g retim u yeleri arasndan bulundug u kontenjana go re, otuz gu n iinde yeni
u ye atanr. Atanan u ye, yerine atandg u yenin go rev su resini tamamlar.
Din leri Yu ksek Kurulu kendi u yeleri arasndan gizli oyla ve u ye tam say-
snn salt og unlug uyla bir bakan ve bir bakan vekili seer.
Kurul, u ye tam saysnn; salt og unlug u ile toplanr ve salt og unlug u ile
karar alr. Din leri Yu ksek Kurulunun go revleri unlardr:
a) slam dininin temel bilgi kaynaklarn ve metodolojisini, tarih tecru be-
sini ve gu ncel talep ve ihtiyalar dikkate alarak din konularda karar vermek,
go ru bildirmek ve din sorular cevaplandrmak.
b) Din konularda telif, tercu me, inceleme ve aratrmalar yapmak, yaptr-
mak, ihtiya duydug u konularda inceleme ve aratrma gruplar oluturmak,
220 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
bu hususta yurt ii veya yurt dndaki uzman kii ve kurululardan yararlan-
mak, gerektig inde bu alanlarda hizmet satn almak ve sonularn Bakanlg a
sunmak.
c) Yurt iinde ve yurt dnda slam dinine mensup farkl din yorum ev-
relerini, din -sosyal teekku lleri ve geleneksel din -ku ltu rel oluumlar ince-
lemek, deg erlendirmek, bu konularda ilm ve istiari toplantlar, konferanslar
du zenlemek ve almalar yapmak.
) Yurt iinde ve yurt dnda slam dini ile ilgili gelimeleri, din , ilm faa-
liyetleri, neriyat ve din propaganda mahiyetindeki almalar takip etmek,
bunlar deg erlendirmek ve sonucu Bakanlg a sunmak.
d) Bakanlka incelenmek u zere havale edilen basl, sesli ve go ru ntu lu
eserleri dini bakmdan inceleyerek yaynlanp yaynlanamayacag na karar
vermek.
e) zel kii veya kurulularca incelenmesi talep edilen din yaynlar bede-
li karlg nda incelemek ve mu talaa vermek.
f) Din u ras du zenlenmesi ile ilgili almalar yu ru tmek.
g) Bakan tarafndan verilen dig er konularda alma yapmak ve go ru
bildirmek.
Din leri Yu ksek Kurulunun sekreterya hizmetleri Bakanlka go revlen-
dirilecek personel tarafndan yu ru tu lu r. Din leri Yu ksek Kurulunun alma
usul ve esaslar yo netmelikle du zenlenir.
Din leri Yu ksek Kurulunda, bu maddede saylan go revlerin yerine getiril-
mesinde Din leri Yu ksek Kurulu uzman ve Din leri Yu ksek Kurulu uzman
yardmcs istihdam edilir. Din leri Yu ksek Kurulu uzman yardmcs olarak
atanabilmek iin 11 inci maddenin birinci fkrasnda belirtilen artlar aranr.
Din leri Yu ksek Kurulu uzman yardmclg yarma snavnda iki defa
baarsz olanlar bir daha bu snava katlamazlar.
Din leri Yu ksek Kurulu uzman yardmclg na atananlar, en az u yl al-
mak, yo netmelikte belirtilen yabanc dillerden en az birinden Kamu Personeli
Yabanc Dil Bilgisi Seviye Tespit Snavndan en az (C) du zeyinde belgeye veya
buna denk kabul edilen ve uluslararas geerlilig i bulunan bir belgeye sahip
olmak ve olumlu sicil almak kaydyla, hazrlayacaklar tezin kabulu nden sonra
alacak mesleki yeterlik snavna girmeye hak kazanrlar. Mesleki yeterlik s-
navnda baarl olanlar Din leri Yu ksek Kurulu uzman unvann kazanrlar.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 221
Din leri Yu ksek Kurulu uzmanlg mesleki yeterlik snavnda iki defa ba-
arsz olanlar ile snava girmeye hak kazandg halde geerli mazereti olmak-
szn snava girmeyenler, Din leri Yu ksek Kurulu uzman yardmcs unvann
kaybederler ve durumlarna uygun baka kadrolara atanrlar.
Din leri Yu ksek Kurulu uzman yardmclg yarma ve yeterlik snavlar-
nn ekil ve uygulama esaslar ile Din leri Yu ksek Kurulu uzman ve uzman
yardmclarnn alma usul ve esaslarna ilikin dig er hususlar yo netmelikle
du zenlenir.
MADDE 5- 633 sayl Kanunun 6 nc maddesi balg yla birlikte aag daki
ekilde yeniden du zenlenmitir. Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu:
MADDE 6- Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu, bir bakan ile sekiz u ye-
den oluur. Kurul Bakan ve u yelerinin go rev su releri be yldr. Su resi sona
erenler yeniden atanabilir.
Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu Bakan ve u yelerinde aag daki ni-
telikler aranr:
a) Bakanlkta en az u yl go rev yapm olmak.
b) Dini yu ksek o g renim mezunu olmak.
c) Hafz olmak.
d) Aere, takrib, tayyibe alannda yetkinlig i Bakanlka kabul edilmi ol-
mak veya tefsir alannda doktora yapm olmak.
Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulunun go revleri unlardr:
a) Mushaflarn, cu zlerin, mealli mushaflarn ve Kuran- Kerim metinle-
rinin hatasz ve eksiksiz basm ve yaymn sag lamak u zere kontrol ettikten
sonra mu hu rlemek veya onaylamak.
b) Hatal ve noksan olarak baslan veya yaymlanan mushaf ve cu zler ile
sesli veya go ru ntu lu Kuran- Kerim yaynlarn tespit etmek.
c) Kraat ilmi ile ilgili almalar yapmak ve ariv oluturmak.
Basmc ve yaymclar, basm ve yaymn yaptklar mushaf ve cu zler ile
sesli ve go ru ntu lu Kuran- Kerim yaynlarndan imzal ikier adedini Bakan-
lg a go nderir.
Hatal ve noksan olarak basldg veya yaymlandg Kurul tarafndan tes-
pit edilen mushaf ve cu zler ile sesli ve go ru ntu lu Kuran- Kerim yaynlar,
222 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bakanlg n mu racaat u zerine, yaymn yapldg yer sulh hukuk mahkemesi
karar ile toplatlr ve imha edilir.
Beinci fkra kapsamna giren yaynn internet ortamnda yaplmas ha-
linde, Bakanlg n mu racaat u zerine, sulh hukuk mahkemesi bu yaynla ilgili
olarak eriimin engellenmesi karar verir. Bu kararn bir o rneg i gereg i yapl-
mak u zere Telekomu nikasyon letiim Bakanlg na go nderilir.
Sulh hukuk mahkemesinin beinci ve altnc fkralar hu ku mlerine go re
verdig i kararlara ve Bakanlg n talebinin reddine dair kararlarna kar tef-
him veya teblig den itibaren iki hafta iinde asliye hukuk mahkemesinde itiraz
yoluna gidilebilir. tiraz u zerine verilen karar kesindir.
Toplatma ve imha kararna veya eriimin engellenmesi kararna itiraz
edilmi olmas, karara konu tekil eden yaynlarn toplatlmasna ve eriimin
engellenmesine engel tekil etmez.
Toplatma ve imha kararna konu tekil eden yaynlar, bu karara su resi iin-
de itiraz edilmedig i veya yaplan itiraz reddedildig i takdirde imha edilir.
MADDE 6- 633 sayl Kanunun 7 nci maddesi balg yla birlikte aag daki
ekilde yeniden du zenlenmitir.
Bakanlg n hizmet birimleri, go revleri ve yetkileri:
MADDE 7- Bakanlg n hizmet birimleri, go revleri ve yetkileri unlardr:
a) Din Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
1) Cami ve mescitleri ibadete amak, yo netmek, ibadet ve irat hizmetle-
rini yu ru tmek.
2) Cami ve mescit dndaki yerlerde panel, konferans, seminer, sempoz-
yum ve benzeri din programlar ile ilm toplantlar du zenlemek.
3) Ceza infaz kurumu ve tutukevleri, ocuk slahevi, huzurevi, sag lk kuru-
lular ve benzeri yerlerde bulunan vatandalara irat hizmetleri go tu rmek.
4) Radyo ve televizyon kurumlar ile dig er yayn kurulular vastasyla
toplumu din konusunda aydnlatmak.
5) Din gu n ve gecelerde programlar du zenlemek.
6) lgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i yaparak namaz vakitleri ile din
gu n ve geceleri tespit ve ilan etmek, bunun iin gerekli almalar yu ru tmek.
7) Aile, kadn, genlik ve toplumun dig er kesimlerine yo nelik din konular-
da aydnlatma ve rehberlik yapmak.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 223
8) Kurban ibadetinin usulu ne uygun ekilde yerine getirilmesi iin gerekli
almalar yapmak.
9) htiya duyulan yerlere okuma salonlar amak ve bunlarla ilgili ileri
yu ru tmek.
10) slam dinine mensup farkl din yorum evreleri, din -sosyal teekku l-
ler ve geleneksel din -ku ltu rel oluumlarla ilgili almalar yapmak.
b) Eg itim Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
1) Kuran- Kerim okumak, anlamn o g renmek, hafzlk yapmak, din eg iti-
mi almak isteyenler iin kurslar du zenlemek ve Kuran kurslar amak.
2) Bu kurslarda okuyan o g renciler iin yurt ve pansiyonlar amak ve yo -
netmek.
3) Kuran- Kerimin usulu ne uygun olarak okunmas konusunda alma-
lar yapmak.
4) lgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i yaparak eg itim programlar
gelitirmek, planlamak ve uygulamak, bu amala eg itim merkezleri amak ve
bu merkezlerle ilgili i ve hizmetleri yu ru tmek.
5) En az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim go rmu olan personelin,
Bakanlg n go rev alan ile ilgili konularda hizmet iinde bilgisini artrmas ve
uzmanlamas amacyla din yu ksek ihtisas merkezleri amak ve bu merkez-
lerle ilgili i ve ilemleri yu ru tmek.
c) Hac ve Umre Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
1) Hac ve umre ibadetlerinin usulu ne uygun, sag lk ve gu venlik iinde,
hizmet talep edenlerin haklar korunacak ekilde yerine getirilmesi amacyla
yurt iinde ve yurt dnda gerekli tedbirleri almak, ilgili u lke, kurum ve kuru-
lularla ibirlig i yapmak, bu konulardaki hizmet ve faaliyetleri du zenlemek,
yu ru tmek ve denetlemek.
2) Hacda kurban ibadetinin usulu ne uygun ekilde yerine getirilmesi iin
gerekli almalar yapmak.
3) lgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i yaparak hac ve umreye gide-
ceklerle go revlilerin eg itimini sag lamak.
4) Go rev alanna giren konularda hizmet satn almak.
) Din Yaynlar Genel Mu du rlu g u
224 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
1) Toplumu din konusunda aydnlatmak amacyla gerek ve elektronik or-
tamda basl, sesli ve go ru ntu lu eserler hazrlamak, hazrlatmak, bunlar in-
celeyerek yaymlamak, su reli yaynlar yapmak ve gerektig inde u cretsiz yayn
dag tmak, dini bakmdan daha teferruatl incelenmesi gereken eserleri Din
leri Yu ksek Kurulunun olumlu go ru u nu aldktan sonra yaymlamak.
2) Bakanlg n go rev alan ile ilgili konularda radyo ve televizyon yayn yap-
mak, radyo ve televizyonlarda yaynlanmak u zere programlar hazrlamak ve
hazrlatmak, bu konularda Tu rkiye Radyo ve Televizyon Kurumu ve dig er yayn
kurulular ile ibirlig i yapmak ve gerektig inde bu amala hizmet satn almak.
3) Yurt dnda yaayan vatanda, soyda ve slam dinine mensup toplu-
luklara yo nelik deg iik dil ve lehelerde yaynlar hazrlamak, hazrlatmak ve
gerektig inde bunlar u cretsiz dag tmak.
d) D likiler Genel Mu du rlu g u
1) Uluslararas andlamalar ve ilikiler erevesinde ilgili makamlarla i-
birlig i yaparak yurt dndaki vatandalarmzn din hizmetleri ve din eg itimi
ile ilgili ilerini yu ru tmek, soyda ve akraba topluluklar ile slam dinine men-
sup dig er topluluklara bu konularda yardmc olmak.
2) lgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i yaparak yurt dnda go rev-
lendirilecek personelin eg itim ihtiyalarn belirlemek ve eg itim planlarn
hazrlamak, personelin seimi ve bu go revlere hazrlanmalar ile ilgili ileri
yu ru tmek, yurt d tekilat bulunmayan yerlerde go revliler arasndan birini
koordinato r olarak go revlendirmek.
3) Yurt iinde ve yurt dndaki ilgili kurum ve kurulularla ibirlig i ya-
parak yurt d hizmet alanlarnda personelin uzmanlamas iin gerekli a-
lmalar yapmak, bu konuda Bakanlka hizmet satn alma yoluyla yaplan
ileri yu ru tmek, takip ve koordine etmek.
4) Yurt dnda slam dini ve dig er dinlerle ilgili olarak yaplan almalar
takip etmek, incelemek ve deg erlendirmek.
5) Dig er din mensuplar, kurum, kurulu ve topluluklaryla ilikiler konu-
sunda gerekli almalar yapmak.
6) Avrupa Birlig i ile ilikiler erevesinde Bakanlg n go rev alanna giren ko-
nularda ilgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i iinde almalar yapmak.
e) nsan Kaynaklar Genel Mu du rlu g u
1) Bakanlg n insan gu cu politikas ve planlamas konusunda almalar
yapmak, yaptrmak ve tekliflerde bulunmak.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 225
2) Bakanlk personelinin atama ve o zlu k ilemlerini yu ru tmek.
3) lgili birim, kurum ve kurulularla ibirlig i yaparak Bakanlk perso-
nelinin adaylk, kurs ve stajlar ile hizmet ii eg itim ihtiyalarn belirlemek,
planlarn hazrlamak ve bu ileri yu ru tmek.
4) Bakanlk personelinin etkinlig ini ve verimlilig ini artrmak iin al-
malar yapmak ve bu almalar yu ru tmek.
f) Yo netim Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
1) Bakanlg n merkez ve tara tekilatn ilgilendiren yapm, bakm, ona-
rm, satn alma, kiralama, genel evrak, ariv, sag lk, gu venlik, temizlik, aydn-
latma, tama ve benzeri i ve ilemleri yu ru tmek.
2) Kurum iin gerekli her tu rlu teknik, donanm ve altyap hizmetlerini
planlamak, gelitirmek, kurmak, iletmek, yenilemek, bu altyaplarn gu ven-
lig ini ve su reklilig ini sag lamak u zere gerekli o nlemleri almak.
3) Bakanlk hizmetleri iin arsa, bina ve tesisler ile ilgili ihtiyalar tespit
etmek ve programlamak.
4) Bakanlg n hizmetleri iin ihtiya duyulan arsa ve binalarn tahsis, ka-
mulatrma ve kiralama ilemlerini yu ru tmek.
5) Bakanlk hizmet binalar, eg itim merkezi, Kuran kursu, sosyal tesis ve
benzeri yatrm tekliflerini hazrlamak ve yatrm o deneklerini planlamak.
6) Cami, Kuran kursu, hizmet binas ve dig er dini tesislerin estetik, fonk-
siyonel ve gu venli ekilde inas iin
almalar yaparak teknik yo nden kontrolu nu sag lamak, tip projeler ha-
zrlamak, hazrlatmak ve kontrol etmek.
7) Mazbut ve mu lhak vakflarda bulunan cami ve mescitlerdeki teberru -
kat eyasnn tespiti, korunmas, deg erlendirilmesi, yerlerinin deg itirilmesi,
sat ve sattan elde edilen parann benzeri hizmetlere tahsisi, cetvellerin
yaplmas, muhasebesi, denetlenmesi ve sair hususlar Vakflar Genel Mu du r-
lu g u , dig er cami ve mescitlerdeki teberru kat eyasn ise ilgili birim, kurum
ve kurulularla ibirlig i ile du zenlemek.
8) Bakanlg n sosyal ve ku ltu rel faaliyetlerini yu ru tmek, diyanet evi ve
benzeri sosyal tesislerin kurulmas ve iletilmesini sag lamak.
9) Tanmaz mal kaytlarn tutmak.
226 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
10) Bakanlk bu tesinden kamu yarar go zetilerek dernek, vakf, birlik,
kurum, kurulu, sandk ve benzeri teekku llere yaplacak yardmlar ile ilgili
ilemleri yu ru tmek.
11) Bakanlka du zenlenen yardm kampanyalarn organize etmek.
12) Ayni ve nakdi bag larn kabulu nu ve bag larn o zel bir hesapta top-
lanmasn sag layarak mu nhasran dini hizmetler iin sarf edilmesini temin
etmek, Bakanlk onay ile kabul edilecek artl bag larda arta riayeti sag -
lamak.
13) Mu lkiyeti Hazineye ait tanmazlar u zerinde bulunan ve Diyanet leri
Bakanlg tarafndan yo netilen cami ve mescitlerin mu temilatndaki yerle-
rin kiralanmas hususunda Maliye Bakanlg ile ibirlig i iinde gerekli du zen-
lemeleri yapmak.
14) Din go revlilerinin giyecekleri go rev kyafetlerinin tasarmn yapmak
veya yaptrmak ve bu kyafetlerin satn alma ve dag tm ilemlerini yu ru tmek.
15) Bakanlg n sivil savunma ve seferberlik hizmetlerini planlamak ve
yu ru tmek.
g) Rehberlik ve Tefti Bakanlg
1) Mu fetti sfat ve niteliklerini tayan bir bakann yo netimi altnda Ba-
kanlg n bu tu n ilerini Bakan adna mu fetti ve mu fetti yardmclar mari-
feti ile eg itici ve rehberlik edici bir anlayla tefti etmek, hizmeti ve personeli
denetlemek, inceleme ve soruturma yapmak.
2) Mu fettiler tarafndan du zenlenen raporlar deg erlendirmek, raporlar
hakknda istatistiki bilgiler ile birlikte uygulamadaki sorunlara ve yaplmas
gereken hususlara ilikin o neriler sunmak.
3) Denetim yo ntem ve teknikleri gelitirmek, denetim standart ve ilkele-
ri oluturmak, denetimin etkinlig ini ve verimlilig ini artrc tedbirleri almak,
bu konuda go ru ve o neriler sunmak, gerektig inde tarada alma gruplar
oluturmak ve denetim rehberleri hazrlamak.
g ) Strateji Gelitirme Bakanlg
1) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayl Kamu Mal Yo netimi ve Kontrol Kanunu,
22/12/2005 tarihli ve 5436 sayl Kanunun 15 inci maddesi ve dig er mevzuatla
strateji gelitirme ve mali hizmetler birimlerine verilen go revleri yapmak.
h) Hukuk Mu avirlig i
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 227
1) Bakanlk merkez birimlerinden sorulan hukuki konular ile hukuki,
mali ve cezai sonular dog uracak ilemler hakknda go ru bildirmek.
2) Bakanlg n menfaatlerini koruyucu, anlamazlklar o nleyici hukuki
tedbirlerin zamannda alnmasna rehberlik etmek, anlama ve so zlemele-
rin bu esaslara uygun olarak yaplmasna yardmc olmak.
3) 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayl Kanun hu ku mlerine go re adli ve idari
davalarda gerekli bilgileri hazrlamak ve taraf oldug u, Hazineyi ilgilendirme-
yen idari davalarda Bakanlg temsil etmek.
4) Bakanlg n amalarn daha iyi gerekletirmesini; mevzuata, plan ve
programa uygun olarak almasn temin etmek amacyla gerekli hukuki tek-
lifleri hazrlamak ve Bakana sunmak.
5) Babakanlk, bakanlklar ve Bakanlk birimlerinden go nderilen kanun,
tu zu k, yo netmelik ve dig er mevzuat taslaklarn hukuki adan inceleyerek
go ru bildirmek.
) zel Kalem Mu du rlu g u
1) Bakann resm ve o zel yazmalarn, her tu rlu protokol ve to renlerini
du zenlemek ve yu ru tmek.
i) Basn ve Halkla likiler Mu avirlig i
1) Bakanlkla ilgili olarak i ve d basnda yer alan haber, yorum ve ya-
ynlar takip etmek, ilgilileri zamannda haberdar etmek ve gerekli aklama-
larn yaplmas ile ilgili ileri yu ru tmek.
2) Bakanlg n kamuoyuna duyurulmasn uygun go rdu g u haber, bildiri,
deme, mesaj, go ru ve kararlar i ve d basna, haber ajanslarna, radyo ve
televizyon kurulularna su resi iinde ulatrmak, Bakanlg n basn kurulu-
lar ile ilikilerini ve basn toplantlarn du zenlemek.
3) Bakanlg n halkla ilikilerle ilgili faaliyetlerini planlamak, yu ru tmek ve
Bakanlg a go nderilen her tu rlu ihbar, ikayet, o neri ve istekleri deg erlendi-
rerek gereg i iin ilgili birimlere go ndermek.
4) 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayl Bilgi Edinme Hakk Kanununa go re
yaplacak bilgi edinme bavurularn etkin, su ratli ve dog ru bir ekilde sonu-
landrmak u zere gerekli tedbirleri almak.
Bakanlg n go rev alanna giren konularda Bakana danmanlk yapmak
u zere merkez tekilatnda on be Bakanlk mu aviri atanabilir.
228 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bakanlk; go rev alanna giren ve ihtiya duyulan konularda almalarda
bulunmak, aratrma ve uygulama projeleri gelitirmek ve bunlar uygulamak
u zere bakanlk, kamu kurum ve kurulular, sivil toplum kurulular, yurt iin-
den ve yurt dndan konu ile ilgili uzmanlarn katlm ile su rekli ve geici u ra,
kurul ve alma gruplar oluturabilir, danma ve ihtisas komisyonlar kura-
bilir. Ayrca, Bakanlk tekilatnda, gerektig inde su rekli veya geici o zel ihtisas
komisyonlar ile inceleme, aratrma ve alma gruplar oluturulabilir.
Bakanlk hizmet birimlerinin alma usul ve esaslar yo netmelikle du -
zenlenir.
MADDE 7- 633 sayl Kanunun 8 inci maddesi balg yla birlikte aag daki
ekilde yeniden du zenlenmitir. Tara tekilat:
MADDE 8- Bakanlg n tara tekilat, il ve ile mu ftu lu kleri ile dog rudan Ba-
kanlg a bag l din yu ksek ihtisas merkezleri ve eg itim merkezlerinden oluur.
l ve ile kurulularnn banda birer mu ftu bulunur. l mu ftu leri Diyanet
leri Bakanlg na, ile mu ftu leri ise il mu ftu lu klerine bag ldr. 10/6/1949
tarihli ve 5442 sayl l daresi Kanunu hu ku mleri sakldr. l ve ile mu ftu le-
ri, bo lgelerinde Diyanet leri Bakanlg n temsil eder, din hizmetlerini, dini
mu esseseleri yo netir ve din go revlilerinin hizmetlerini du zenleyip denetler. l
ve ile mu ftu lu klerinde ihtiyaca go re ube mu du rlu kleri kurulabilir.
Mu ftu lu k kursu, staj, rotasyon, hizmet ii eg itim, terfi ve performans o lu t-
lerine ilikin usul ve esaslar ile din yu ksek ihtisas merkezleri, eg itim merkez-
leri, Kuran kurslar ile yurt ve pansiyonlarn alma usul ve esaslar yo net-
melikle du zenlenir.
MADDE 8- 633 sayl Kanunun 9 uncu maddesi balg yla birlikte aag da-
ki ekilde deg itirilmitir.
Personelin nitelikleri:
MADDE 9- Bakanlk personelinde, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayl Dev-
let Memurlar Kanununda belirtilen genel artlar yannda; Bakan, bakan
yardmcs, genel mu du r, Rehberlik ve Tefti Bakan, il ve ile mu ftu su , Ba-
kanlk vaizi ve vaizlerin en az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim mezunu
olmas gerekir. Yo netim Hizmetleri Genel Mu du ru iin ise do rt yllk yu ksek
o g renim mezunu olmas art aranr.
Bakanlk personelinin 657 sayl Kanunda ve bu Kanunda yer almayan
dig er nitelikleri ile atanmalarnda din o g renim art arananlara ilikin ortak
nitelikler yo netmelikle du zenlenir.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 229
MADDE 9- 633 sayl Kanunun 10 uncu maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde deg itirilmitir.
Atama:
MADDE 10- Bakan yardmclar, Rehberlik ve Tefti Bakan, Mushaflar
nceleme ve Kraat Kurulu Bakan mu terek kararla; daire bakan, hukuk
mu aviri, bamu fetti, mu fetti, i deneti ve din yu ksek ihtisas merkezi mu -
du ru Bakann teklifi u zerine Babakan veya ilgili Bakan onay ile; 23/4/1981
tarihli ve 2451 sayl Kanun hu ku mleri dnda kalan dig er personelin atama-
lar ise Bakan tarafndan yaplr.
Milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seimlerinde aday veya aday
aday olmak u zere go revinden istifa eden Bakanlk personeli, aday go steril-
memeleri veya seimi kaybetmeleri halinde eski go rev yerlerine do nemezler;
bunlar kazanlm hak aylk derecelerine uygun bir kadroya atanrlar.
Go rev su resi sona eren Din leri Yu ksek Kurulu Bakan ve u yeleri ile Mus-
haflar nceleme ve Kraat Kurulu Bakan ve u yeleri kazanlm hak aylk de-
recelerine uygun baka kadrolara atanrlar.
l mu ftu leri ile en az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim mezunu olan
daire bakanlar Bakanlk vaizi kadrolarna atanabilir ve Bakanlk tarafn-
dan belirlenen yerlerde go revlendirilebilirler. 657 sayl Kanunun 43 u ncu
maddesinin (B) bendinin u u ncu fkrasnda belirtilen kadrolara atananlar
hakknda uygulanan hu ku mler, Bakanlk vaizi kadrosuna atananlar hakkn-
da da aynen uygulanr.
Bakanlg n Din Hizmetleri Snfna ait kadrolarna Kamu Personeli Seme
Snav (B) grubu puan srasna go re ilk defa aktan atanacak personel, alm ya-
placak her bir unvan iin bo kadro saysnn u katna kadar ag rlacak aday-
lar arasndan Bakanlka yaplacak so zlu snav baar srasna go re atanr.
Bakanlk kadrolarna yaplacak atama ve nakil ilemlerine ilikin usul ve
esaslar yo netmelikle du zenlenir.
MADDE 10- 633 sayl Kanunun 11 inci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde yeniden du zenlenmitir.
Diyanet ileri uzmanlar ve mu fettiler:
MADDE 11- Bakanlk, merkez tekilatnda, bu Kanunda saylan go revle-
rin yerine getirilmesinde Diyanet ileri uzman ve Diyanet ileri uzman yar-
dmcs istihdam eder. Diyanet ileri uzman yardmcs olarak atanabilmek
230 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
iin 657 sayl Kanunun 48 inci maddesinde belirtilen artlara ek olarak aa-
g daki artlar aranr:
a) En az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim go rmu olmak.
b) Snavn yaplacag yln ocak aynn ilk gu nu itibariyle otuz yan, yu ksek
lisans veya doktora yapm olanlar iin otuz be yan doldurmam olmak.
c) Yaplacak yarma snavnda baarl olmak.
Diyanet ileri uzman yardmclg yarma snavnda iki defa baarsz
olanlar bir daha bu snava katlamazlar. Diyanet ileri uzman yardmcs kad-
rolarnn yu zde onundan az olmamak u zere, yu zde yirmisine kadar din yu k-
sek o g renim dndaki dallardan uzman yardmcs atanabilir.
Diyanet ileri uzman yardmclg na atananlar; en az u yl almak, yo -
netmelikte belirtilen yabanc dillerden en az birinden Kamu Personeli Yaban-
c Dil Bilgisi Seviye Tespit Snavndan en az (C) du zeyinde belgeye veya buna
denk kabul edilen ve uluslararas geerlilig i bulunan bir belgeye sahip olmak
ve olumlu sicil almak kaydyla, hazrlayacaklar tezin kabulu nden sonra a-
lacak mesleki yeterlik snavna girmeye hak kazanrlar. Mesleki yeterlik sna-
vnda baarl olanlar Diyanet ileri uzman unvann kazanrlar. Bunlar Ba-
kanlg n hizmet alanlarna go re ihtisasa yo nlendirilir ve ihtiyaca go re merkez
birimlerinde go revlendirilir.
Diyanet ileri uzmanlg mesleki yeterlik snavnda iki defa baarsz olan-
lar ile snava girmeye hak kazandg halde geerli mazereti olmakszn snava
girmeyenler, Diyanet ileri uzman yardmcs unvann kaybederler ve du-
rumlarna uygun baka kadrolara atanrlar.
Diyanet ileri uzman yardmclg yarma ve yeterlik snavlarnn ekil ve
uygulama esaslar ile Diyanet ileri
uzman ve uzman yardmclarnn alma usul ve esaslarna ilikin dig er
hususlar yo netmelikle du zenlenir.
Bakanlk, rehberlik ve tefti hizmetlerini yu ru tmek u zere mu fetti ve
mu fetti yardmcs istihdam eder. Mu fetti yardmclg na atanabilmek iin
657 sayl Kanunun 48 inci maddesinde belirtilen artlara ek olarak aag daki
artlar aranr:
a) En az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim go rmu olmak.
b) Snavn yaplacag yln ocak aynn ilk gu nu itibariyle otuz yan, yu ksek
lisans veya doktora yapm olanlar iin otuz be yan doldurmam olmak.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 231
c) Yaplacak yarma snavnda baarl olmak.
Mu fetti yardmclg yarma snavnda iki defa baarsz olanlar bir daha
bu snava katlamazlar. Mu fetti yardmcs kadrolarnn yu zde onundan az ol-
mamak u zere, yu zde yirmisine kadar hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, iletme,
iktisadi ve idari bilimler faku ltesi mezunlarndan mu fetti yardmcs atana-
bilir.
Mu fetti yardmclg na atananlar, en az u yl fiilen almak ve olumlu
sicil almak kaydyla, mesleki yeterlik snavna girmeye hak kazanrlar. Mes-
leki yeterlik snavnda baarl olanlar mu fetti unvann kazanrlar. Mesleki
yeterlik snavnda iki defa baarsz olanlar ile snava girmeye hak kazand-
g halde geerli mazereti olmakszn snava girmeyenler, mu fetti yardmcs
unvann kaybederler ve durumlarna uygun baka kadrolara atanrlar.
Mu fetti ve mu fetti yardmclg yarma ve yeterlik snavlarnn ekil ve
uygulama esaslar ile mu fetti ve mu fetti yardmclarnn alma usul ve
esaslarna ilikin dig er hususlar yo netmelikle du zenlenir.
MADDE 11- 633 sayl Kanunun 12 nci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde yeniden du zenlenmitir.
Vaizler, imam-hatip ve mu ezzin-kayymlar, Kuran kursu o g reticileri, eg i-
tim go revlileri:
MADDE 12- Vaizler, cami ve mescitler ile dig er mekanlarda her tu rlu vas-
tadan yararlanarak toplumu din konularda bilgilendirmek, Bakanlg n hiz-
met alanlarnda irat, rehberlik, inceleme ve aratrma yapmakla go revlidir.
Vaizlik mesleg i, adaylk do neminden sonra vaiz, uzman vaiz ve bavaiz kari-
yer basamaklarna ayrlr.
mam-hatip ve mu ezzin-kayymlar, cami ve mescitlerde din hizmetleri-
ni yu ru tmek ve din konularda toplumu bilgilendirmekle go revlidir. mam-
hatiplik mesleg i; adaylk do neminden sonra imam-hatip, uzman imam-hatip
ve baimam-hatip; mu ezzin-kayymlk mesleg i ise mu ezzin-kayym ve ba-
mu ezzin kariyer basamaklarna ayrlr. Adaylk do nemini baaryla tamamla-
yanlar mesleg e imam-hatip veya mu ezzin-kayym olarak atanr. mam-hatip
ve mu ezzin-kayymlar, Kuran- Kerim o g retiminde go revlendirilebilir.
Kuran kursu o g reticisi, Kuran kurslarndaki eg itim ve o g retim faaliyet-
lerini yu ru tmekle go revlidir. Kuran kursu o g reticilig i; adaylk do neminden
sonra Kuran kursu o g reticisi, Kuran kursu uzman o g reticisi ve Kuran kursu
bao g reticisi kariyer basamaklarna ayrlr.
232 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Yukardaki fkralarda du zenlenen kariyer basamaklarnda yu kselmede k-
dem, eg itim, hizmet, bilimsel, sosyal ve ku ltu rel faaliyetler, sicil puanlar ve
Bakanlka yaplacak snav sonular esas alnr.
Din yu ksek ihtisas merkezi ve eg itim merkezi eg itim go revlisi, bu merkez-
lerdeki eg itim ve o g retim faaliyetlerini yu ru tmekle go revlidir. Eg itim go revli-
si, en az lisans du zeyinde din yu ksek o g renim mezunu olup ihtisas kursunu
bitirmi veya doktora yapm olanlar arasndan atanr.
Uzman vaiz, bavaiz, uzman imam-hatip, baimam-hatip, bamu ezzin,
Kuran kursu uzman o g reticisi ve Kuran kursu bao g reticisi kadrolarna
atanmaya ilikin hususlar ve bunlar ile vaiz, imam-hatip, mu ezzin-kayym
ve Kuran kursu o g reticilerinin alma, usul ve esaslar ile imam-hatipler ve
mu ezzin-kayymlarn haftalk iznine ve bayram tatillerinde izin kullanmala-
rna ilikin hususlar yo netmelikle du zenlenir.
MADDE 12- 633 sayl Kanunun 13 u ncu maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde yeniden du zenlenmitir.
Hac ve umre hizmetlerinin yu ru tu lmesi:
MADDE 13- Hac ve umre ibadetlerinin usulu ne uygun, sag lk ve gu venlik iin-
de, hizmet talep edenlerin haklar korunacak ekilde ifas amacyla, Bakanlk
ve/veya Bakanlg n denetim ve go zetimi altnda ilgili mevzuat gereg i uluslara-
ras her tu rlu seyahat hizmetleri verme yetkisini haiz seyahat acentalar tarafn-
dan hac ve umre seferleri du zenlenir. Seyahat acentalarna tahsis edilecek kon-
tenjan oran Bakanlar Kurulunca belirlenir ve bu orana go re tespit edilen say
seyahat acentalarnca kullanlmak u zere topluca verilir. Gerektig inde bu acenta-
lardan hizmet satn alnabilir. Bakanlka du zenlenen hac ve umre seferlerinde
14/9/1972 tarihli ve 1618 sayl Seyahat Acentalar ve Seyahat Acentalar Birlig i
Kanununun 4 u ncu maddesinde so zu edilen iletme belgesi aranmaz.
Bakanlkla ve hac ve umreye go tu receg i vatandalarla yaptg so zleme
hu ku mlerine uymayan, go tu rdu g u hac veya umreciye so zlemede taahhu t
ettig i hizmeti vermeyen veya eksik veren acentaya fiilin ag rlg na go re uyar-
ma, knama, kontenjan kstlamas, su resiz veya 1-3 yl aras organizasyon-
dan men, so z konusu acenta yetkililerinin bir baka isim altnda ayn hizmeti
yu ru ten acentalarla acenta go revlisi olarak go revlendirilmemesi mu eyyidesi
Bakanlklararas Hac ve Umre Kurulu karar ile verilir.
Hac ve umre organizasyonunda hizmetlerin ifas srasnda meydana gelebi-
lecek zararlarn karlanmas amacyla, hac ve umre organizasyonu du zenleyen
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 233
seyahat acentalar; go tu rdu kleri her bir hac bana aldklar u cretin tamam,
go tu rdu kleri umreci bana ise aldklar u cretin yars kadar Bakanlg a teminat
verir. Seyahat acentalar ayrca, anlan organizasyonlarda Bakanlka sunulan
idari hizmetler, personel desteg i, denetim, go zetim ve rehberlik, eg itim, sag lk ve
benzeri hizmetler karlg alnacak hizmet bedelini ve ilgili u lke tarafndan hac
bana talep edilen miktar Bakanlg a o der. Hizmet bedelini belirlemeye ve ge-
rektig inde teminatlar indirmeye Bakanlklararas Hac ve Umre Kurulu yetkilidir.
Bakanlk, gerektig inde hac ve umre hizmetlerinin alm-satm, ulam, mu-
hasebe ve mali ilemlerinin bedeli mukabilinde yu ru tu lmesinde Tu rkiye Di-
yanet Vakf ile ibirlig i yapar. Tu rkiye Diyanet Vakfna o denecek bedel Hac ve
Umre Komisyonunca belirlenir. Belirlenen hac ve umre u cretleri Bakanlg n
denetiminde, Tu rkiye Diyanet Vakfnca alacak Hac ve Umre Hesabna yat-
rlr. Anlan Vakfa alan Hac ve Umre Hesabndan hac ve umre hizmetleri,
Bakanlg n yurt ii ve yurt dndaki faaliyetleri, eg itim, o g retim, yayn, bi-
limsel proje ve aratrma faaliyetleri, konferans, sempozyum ve benzeri top-
lantlar ile din nitelikli dig er hizmet ve faaliyetler iin gereken harcamalar
yaplr. Harcamalar, Diyanet leri Bakan veya go revlendireceg i bir bakan
yardmcsnn bakanlg nda Hac ve Umre Hizmetleri Genel Mu du ru , u genel
mu du r ve bir hukuk mu avirinden oluan Hac ve Umre Komisyonu kararlar-
na dayanlarak yaplr. Anlan Komisyon, tahmini harcamalarnn her hac mev-
simi sonunda, hangi hizmet ve faaliyetlere hangi miktar ve oranlarda ve hangi
artlarda yaplacag na dair kararlarn bir program erevesinde belirler.
Hac ve umre ibadetlerinin ifas amacyla mu nhasran Bakanlka yaplan
faaliyetler kurumlar vergisinden muaftr. Bu faaliyetler nedeniyle yaplan i-
lemler harlardan, du zenlenen kag tlar damga vergisinden mu stesnadr. Bu
paralar kamu kaynag ve kamu geliri olarak deg erlendirilmez.
Hac ve umre seyahatleri ile ilgili i ve ilemler ile Hac ve Umre Hesabndan
yaplan bu tu n harcamalar her yl hac mevsimi sonunda Bakanlk, Saytay ve
gerektig inde Babakanlk mu fettileri tarafndan denetlenir.
Hac ve umre hizmetlerinin yu ru tu lmesi, Hac ve Umre Hesabnn oluturul-
mas, bu hesapta yer alan tutarlarn harcanmas, hac ve umre do nemlerinde
hac ve umre faaliyetleri iin yurt iinde go revlendirilen Bakanlk personeli-
ne mesai saatleri dnda yaptrlacak ilave alma u creti ve snav hizmetleri
karlg nda o denecek u cretler, Bakanlklararas Hac ve Umre Kurulu ile Hac
ve Umre Komisyonunun kurulu, go rev ve yetkilerine dair usul ve esaslar Ba-
kanlar Kurulunca belirlenir.
234 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
MADDE 13- 633 sayl Kanunun 14 u ncu maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde deg itirilmitir. Din Yaynlar Do ner Sermaye letmesi:
MADDE 14- Din Yaynlar Do ner Sermaye letmesinin sermayesi, yirmi
milyon Tu rk Lirasdr. Bu miktar on katna kadar artrmaya Bakanlar Kurulu
yetkilidir. Bu Kanunun yu ru rlu g e girmesinden o nce mevcut olan sermayenin
tamam ile sermayenin iletilmesinden elde edilen ka rlar, tahsis edilen ser-
maye miktarna ulalncaya kadar sermayeye ilave olunur. denmi sermaye
tutar, tahsis edilen sermaye tutarna ulatktan sonra kalan ka rlar, izleyen
mali yln ubat ay sonuna kadar genel bu teye gelir kaydedilmek u zere ilgili
muhasebe birimine yatrlr.
Do ner sermayenin gelirleri; her tu rlu mal ve hizmet sat gelirleri, o zel kii
veya kurulularca incelenmesi talep edilen dini yaynlarn Din leri Yu ksek
Kurulunca incelenmesi karlg elde edilen gelirler, snav giderlerini kar-
lamak u zere snav hizmetlerinden elde edilen gelirler, bag ve yardmlar ile
dig er gelirlerden oluur. Elde edilen gelirler do ner sermayenin yu ru teceg i
faaliyetlere ilikin giderlerin karlanmasnda ve yo netmelikte belirtilecek
dig er faaliyet alanlarnda kullanlr.
Bag ve yardmlar tahsis olunan sermaye ile snrl olmakszn sermayeye
eklenir. artl bag lar art klnan yere harcanr.
Do ner Sermaye letmesi, Bakanlk yaynlarnn sat yerleri ile ilgili hiz-
metleri yu ru tu r, kitabevleri aabilir, yayn hizmetleri ile ilgili olarak ithalat ve
ihracat yapabilir.
Do ner Sermaye letmesinin faaliyet alanlar ile alma usul ve esaslar
yo netmelikle du zenlenir.
MADDE 14- 633 sayl Kanunun 15 inci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde yeniden du zenlenmitir.
Yo neticilerin sorumluluklar ve yetki devri:
MADDE 15- Bakanlk tekilatnn her kademedeki yo neticileri, go revlerini
mevzuata, stratejik plan ve programlara, performans o lu tlerine ve hizmet kali-
te standartlarna uygun olarak yu ru tmekten u st kademelere kar sorumludur.
Bakan ve dig er u st du zey yo neticiler snrlarn aka belirtmek ve yazl
olmak artyla yetkilerinden bir ksmn astlarna devredebilir. Yetki devri uy-
gun aralarla ilgililere duyurulur.
MADDE 15- 633 sayl Kanunun 17 nci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde deg itirilmitir.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 235
Tu rkiye Diyanet Vakf ile ibirlig i:
MADDE 17- Bakanlk gerektig inde, kanunla verilen go revleri erevesin-
de Tu rkiye Diyanet Vakf ile ibirlig i yapar. Anlan Vakf hakknda 22/1/2004
tarihli ve 5072 sayl Dernek ve Vakflarn Kamu Kurum ve Kurulular ile li-
kilerine Dair Kanun hu ku mleri uygulanmaz.
MADDE 16- 633 sayl Kanunun 18/A maddesinin balg Yurt d te-
kilat: eklinde deg itirilmi, beinci fkras yu ru rlu kten kaldrlm, birinci,
u u ncu , do rdu ncu ve altnc fkralar aag daki ekilde deg itirilmi ve mad-
deye aag daki fkra eklenmitir.
Bakanlk yurt d tekilat, 13/12/1983 tarihli ve 189 sayl Kamu Ku-
rum ve Kurulularnn Yurtd Tekilat Hakknda Kanun Hu kmu nde Karar-
name esaslarna go re kurulan mu avirlik ve ataeliklerden oluur.
Bakanlk yurt d tekilat kadrolarna su rekli go revle atanabilmek iin;
en az do rt yllk dini yu ksek o g renim veren faku lte veya yu ksek okul mezunu
olmak, Bakanlk tekilatnda vaizlik, mu du rlu k, uzmanlk, diyanet ileri uz-
manlg , din ileri yu ksek kurulu uzmanlg ve u stu go revlerde veya ilahiyat
faku ltelerinde o g retim u yesi olarak en az u yl alm olmak ve tu ru ve du -
zeyi yo netmelik ile belirlenecek yabanc dillerden birini bilmek gerekir.
Yurt d su rekli go revlere atanmada Din leri Yu ksek Kurulu u yesi, genel
mu du r, daire bakan, il mu ftu su ile ilahiyat alannda profeso r olanlar mesleki
ehliyet snavna tabi tutulmazlar. Bunlarn yurt d temsil ve yeterlilig i mu -
lakatla belirlenir. Bakan yardmclar ve Din leri Yu ksek Kurulu Bakan-
nn yurt d su rekli go revlere atanmasnda herhangi bir art aranmaz. Snav
Kurulu, Bakann veya go revlendireceg i Bakan yardmcsnn bakanlg nda
Din leri Yu ksek Kurulu Bakan ve genel mu du rler arasndan belirlenen u
u ye olmak u zere be kiiden oluur. Snav sonunda baarl olanlardan o nce-
likle Bakanlk personelinin atamas yaplr.
lk ve orta o g renimlerini ilgili u lkede tamamlayp Tu rkiyede lisans du zeyin-
de yu ksek din o g renimini veya Yu kseko g retim Kurulu tarafndan denklig i kabul
edilen yurt dnda bir slam ilahiyat bo lu mu nu baaryla bitirenlerden ilgili
u lke vatandalg na sahip olanlarla su resiz oturma izni bulunanlar, Bakanlkla-
raras rtak Ku ltu r Komisyonunca mahallinde so zlemeli statu de istihdam edi-
lebilir. Bunlara, ilgili u lkede su rekli go revle bulunan ve 9 uncu derecenin 1 inci
kademesinden aylk alan bekar meslek memuruna o denmekte olan yurt d ay-
lg nn yu zde seksenini gememek u zere Maliye Bakanlg tarafndan tespit edi-
lecek tutarda o deme yaplr. Bu kapsamda istihdam edilecek personelin says,
236 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
nitelikleri, seim usul ve esaslar, go rev yerleri ve su releri, izinleri, go revlerinin
sona erdirilmesi ve verilecek i sonu tazminat ile bu fkrann uygulanmasna
ilikin dig er usul ve esaslar, Bakanlklararas rtak Ku ltu r Komisyonunun teklifi
u zerine Maliye Bakanlg ve Bakanlka mu tereken belirlenir.
Yurt d go revler iin yaplacak yazl ve/veya so zlu snavlara, persone-
lin yurt d go revlere hazrlanmasna ilikin usul ve esaslar ile Tu rkenin
ve Tu rk lehelerinin konuuldug u u lkelere yaplacak atamalarda hangi dil ve
lehelerin aranacag ve yurt d tekilatna yaplacak atamalarla ilgili dig er
hususlar yo netmelikle du zenlenir.
MADDE 17- 633 sayl Kanunun 20 nci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde deg itirilmitir.
Aday Tespit Kurulu:
MADDE 20- Din leri Yu ksek Kurulu u yelig ine atanacaklardan yirmi do rt
aday tespit etmekle go revli Aday Tespit Kurulu, Diyanet leri Bakannn ba-
kanlg nda, bakan yardmclar, Din leri Yu ksek Kurulu Bakan, Mushaflar
nceleme ve Kraat Kurulu Bakan, genel mu du rler, birim bakanlar, il mu ftu -
leri, din yu ksek ihtisas merkezi mu du rleri, Mill Eg itim Bakanlg Din g reti-
mi Genel Mu du ru , her bir ilahiyat faku ltesinin kendi o g retim u yeleri arasndan
akademik kurullarnca seecekleri ikier temsilci, her bir eg itim merkezinin
eg itim go revlilerinin kendi aralarndan seecekleri birer temsilci, her cog ra-
fi bo lgedeki ile mu ftu lerinin kendi aralarndan seecekleri ikier temsilci ve
her cog rafi bo lgedeki bavaizler, baimam-hatipler ile Kuran kursu bao g reti-
cilerinin kendi aralarndan seecekleri ikier temsilciden oluur.
MADDE 18- 633 sayl Kanunun 21 inci maddesi balg yla birlikte aag -
daki ekilde yeniden du zenlenmitir. Yarglama usulu :
MADDE 21- Bakanlk tekilatnn her kademesinde din hizmetlerini yu -
ru ten personel, go revleri sebebiyle iledikleri sularda 26/9/2004 tarihli ve
5237 sayl Tu rk Ceza Kanunu uygulamas bakmndan kamu go revlisi say-
lr ve bunlar hakknda 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayl Memurlar ve Dig er
Kamu Go revlilerinin Yarglanmas Hakknda Kanun hu ku mleri uygulanr.
MADDE 19- 633 sayl Kanunun ek 1 inci maddesinde yer alan mushaflar
inceleme kurulu bakan ibaresi mushaflar inceleme ve kraat kurulu ba-
kan, tefti kurulu bakan ibaresi rehberlik ve tefti bakan, din ileri
yu ksek kurulu uzman, ibaresi diyanet ileri uzman ve diyanet ileri uzman
yardmcs, din ileri yu ksek kurulu uzman, din ileri yu ksek kurulu uzman
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 237
yardmcs, olarak deg itirilmi, bilgisayar o zu mleyicisi ibaresinden sonra
gelmek u zere , genel mu du r, strateji gelitirme bakan, bakanlk mu aviri,
basn ve halkla ilikiler mu aviri, o zel kalem mu du ru , daire tabibi, di tabibi,
mimar, mu hendis, astronom, mu tercim ibaresi eklenmi, birinci fkrann son
cu mlesi Ancak, bu go revlerde altrlacaklar iin (Din leri Yu ksek Kurulu
Bakan ve u yeleri, Bakanlk mu aviri (4 adet) ve Basn ve Halkla likiler
Mu aviri hari) yu ksek o g renim art aranr. eklinde, maddenin ikinci ve
u u ncu fkralar aag daki ekilde deg itirilmi ve maddeye aag daki fkralar
eklenmitir.
So zlemeli olarak Bakanlkta alan personele, bu Kanuna ekli () sayl
cetvelde unvanlar itibaryla yer alan taban ve tavan u cretleri arasnda kalmak
u zere, Bakan tarafndan belirlenecek tutarda aylk so zleme u creti o denir.
Babakanlk merkez tekilatnda kadro karlg so zlemeli olarak alan
emsali personelin yararlandg u cret artlarndan Bakanlkta kadro karl-
g alan so zlemeli personel de aynen yararlandrlr. So z konusu personele,
altklar gu nlerle orantl olarak (hastalk ve yllk izinleri dahil) ocak, ni-
san, temmuz ve ekim aylarnda birer aylk so zleme u creti tutarnda ikramiye
o denir. Bunlardan u stu n gayret ve almalar sonucunda emsallerine go re
baarl alma yaptklar tespit edilenlere Bakann teklifi u zerine Babakan
veya ilgili Bakann onay ile haziran ve aralk aylarnda birer aylk so zleme
tutarna kadar tevik ikramiyesi o denebilir. Bu fkrann uygulanmasna ilikin
usul ve esaslar ile so z konusu personele yaplacak dig er o demeler Bakanlar
Kurulunca tespit edilir.
657 sayl Kanunun ek 32 nci maddesine go re o denmekte olan o g retim
ylna hazrlk o deneg i, Bakanlkta eg itim go revlisi ve Kuran kursu o g reticisi
kadrosunda bulunup, fiilen eg itim go revlilig i ve o g reticilik yapanlara da ayn
esas ve usullere go re o denir.
4/11/1981 tarihli ve 2547 sayl Yu kseko g retim Kanununun 38 inci mad-
desine go re, bakan yardmcs ve Din leri Yu ksek Kurulu bakan, u yesi ve
genel mu du r olarak go revlendirilenlere, anlan madde uyarnca o denen u cre-
te ilaveten ve so z konusu maddenin do rdu ncu fkrasnda o ngo ru len snrla-
maya tabi olmakszn, her ay (20.000) go sterge rakamnn memur aylklarna
uygulanan katsay ile arpm sonucu bulunacak tutarda ayrca o deme yaplr.
Bu o deme damga vergisi hari herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.
Bakanlk bamu fetti, mu fetti ve mu fetti yardmclarna, en yu ksek
Devlet memuru aylg nn (ek go sterge dahil) yu zde ikiyu zu nu gememek u ze-
re Maliye Bakanlg nn uygun go ru u alnmak suretiyle ilgili Bakann onay
238 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ile belirlenecek oranda ek o deme yaplr. Bu o demeye hak kazanlmasnda
ve o denmesinde aylklara ilikin hu ku mler uygulanr ve damga vergisi hari
herhangi bir vergi ve kesinti yaplmaz. Bu fkra kapsamnda o deme yaplanla-
ra, 375 sayl Kanun Hu kmu nde Kararnamenin ek 3 u ncu maddesi hu ku mle-
rine go re o deme yaplmaz.
MADDE 20- 633 sayl Kanuna aag daki geici maddeler eklenmitir.
Gei Hu ku mleri:
GE C MADDE 13- Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte go revde bulu-
nan Bakan ve bakan yardmclar, 3 u ncu ve 4 u ncu maddelere go re Bakan
ve bakan yardmclar atanncaya kadar go reve devam eder.
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte atanm bulunan Din leri Yu ksek
Kurulu Bakan ve u yelerinin go rev su resi, atanm olduklar tarihten itiba-
ren 5 inci maddede belirlenen su renin bitiminde sona erer.
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte Bakanlk merkez tekilatnda Din
leri Yu ksek Kurulu uzman kadrosunda bulunanlar baka bir ileme gerek
kalmakszn bu Kanunun 4 u ncu maddesinde du zenlenen Din leri Yu ksek
Kurulu uzmanlg kadrolarna atanm saylrlar.
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte Bakanlk merkez tekilatnda
ube mu du ru kadrosunda bulunanlar ile daha o nce bu kadrolarda bulunmu
olanlardan veya en az u yldr Bakanlk Tekilatnda almakta olup yu k-
sek lisans derecesine sahip olanlardan halen Bakanlk tekilatnda go rev ya-
panlar, 11 inci maddenin u u ncu fkrasnda o ngo ru len yabanc dil belgesine
sahip olma artn tamalar halinde bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihten
itibaren u yl iinde en fazla iki defa yaplacak ve usul ve esaslar Bakanlka
belirlenecek Diyanet leri uzmanlg mesleki yeterlik snavna katlma hakk-
na sahiptir. Yaplacak mesleki yeterlik snav sonucunda baarl bulunanlar,
Diyanet leri uzman kadro saysnn yu zde yirmisini gememek u zere ba-
ar srasna go re Diyanet leri uzman kadrosuna atanr. Bakanlk merkez
tekilatnda boalan ube mu du ru kadrolar herhangi bir ileme gerek kal-
makszn iptal edilmi saylr. Bakanlk merkez tekilatndaki ube mu du rle-
ri, Bakanlka uygun bulunan ilerde go revlendirilir.
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte Mushaflar nceleme Kurulu Baka-
n ve Mushaflar nceleme Kurulu U yesi kadrosunda bulunanlar, Mushaflar
nceleme ve Kraat Kurulu Bakan ve Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu
U yesi olarak atanm saylr. Bunlarn go rev su resi bu maddenin yu ru rlu g e
girdig i tarihte balar.
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 239
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte, en az lisans du zeyinde din yu ksek
o g renim mezunu olup murakp kadrosunda bulunanlar u yl iinde en fazla
iki defa yaplacak, usul ve esaslar Bakanlka belirlenecek vaizlik snavna ka-
tlma hakkna sahiptir. Snavda baarl olanlar vaiz kadrosuna atanr. Boalan
murakp kadrolar herhangi bir ileme gerek kalmakszn iptal edilmi saylr.
Bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihte Bakanlk eg itim merkezlerinde
o g retmen unvanl kadrolarda bulunanlar, baka bir ileme gerek kalmakszn
bulunduklar kadro dereceleri ile ayn derecedeki eg itim go revlisi kadrosuna
atanm saylr.
Kadro karlg so zlemeli statu de bulunanlardan bu Kanuna go re kadro
ve go rev unvanlar deg ien yahut kaldrlan personelin yeni bir kadroya ata-
nncaya kadar so zlemeleri devam eder ve bunlar kazanlm hak aylk dere-
celerine uygun bo kadrolara en ge alt ay iinde atanr. Atama ilemi yapln-
caya kadar Bakanlka ihtiya duyulan ilerde go revlendirilebilir. Atandklar
yeni kadrolarna bag l olarak alacaklar aylk, ek go sterge, her tu rlu zam ve
tazminatlar ile dig er mali haklar (fazla alma u creti hari) toplamnn net
tutarnn, eski kadrolarna bag l olarak en son ayda aldklar so zleme u cre-
ti, ikramiye (bir aya isabet eden tutar) ve o zel hizmet tazminat toplam net
tutarndan az olmas halinde, aradaki fark bu kadrolarda kaldklar su rece
herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmakszn tazminat olarak o denir.
Bu Kanuna go re kadro ve go rev unvanlar deg ien yahut kaldrlan dig er
personel, kazanlm hak aylk derecelerine uygun bo kadrolara en ge alt
ay iinde atanr ve atama ilemi yaplncaya kadar Bakanlka ihtiya duyu-
lan ilerde go revlendirilebilir. Bunlar, yeni bir kadroya atanncaya kadar, eski
kadrolarna ait aylk, ek go sterge ve her tu rlu zam ve tazminatlar ile dig er
mali haklarn almaya devam ederler. So z konusu personelin, atandklar yeni
kadrolarn aylk, ek go sterge, her tu rlu zam ve tazminatlar ile dig er mali hak-
lar (fazla alma u creti hari) toplam net tutarnn, eski kadrolarna bag l
olarak en son ayda aldklar aylk, ek go sterge, her tu rlu zam ve tazminatlar
ile dig er mali haklar (fazla alma u creti hari) toplam net tutarndan az ol-
mas halinde, aradaki fark atandklar kadrolarda kaldklar su rece herhangi
bir vergi ve kesintiye tabi tutulmakszn tazminat olarak o denir.
Bu Kanunla yaplan du zenlemelere uyum sag lamak u zere, u yl su reyle
ihtiya duyulan kadro deg iiklikleri, 13/12/1983 tarihli ve 190 sayl Genel
Kadro ve Usulu Hakknda Kanun Hu kmu nde Kararnamenin 9 uncu maddesi-
nin do rdu ncu fkras hu kmu uygulanmakszn, anlan Kanun Hu kmu nde Ka-
rarname hu ku mlerine go re yaplr.
240 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
Bu Kanuna go re yeniden du zenleme ve atamalar yaplncaya kadar Ba-
kanlg n deg ien veya yeniden kurulan birimlerine verilen go revleri, daha
o nce bu go revleri yapmakta olan birimler tarafndan yaplmaya devam
edilir.
Bu Kanunda o ngo ru len yo netmelikler, bu Kanunun yu ru rlu g e girdig i ta-
rihten itibaren bir yl iinde yu ru rlu g e konulur. Anlan yo netmelikler yu ru r-
lu g e girinceye kadar, mevcut du zenleyici ilemlerin bu Kanuna aykr olma-
yan hu ku mlerinin uygulanmasna devam olunur.
GE C MADDE 14- 25/12/2009 tarihli ve 5944 sayl 2010 yl Merke-
zi Yo netim Bu te Kanununun 22 nci maddesinde yer alan snrlamalara tabi
olmakszn, 2010 yl ierisinde Diyanet leri Bakanlg na ait bo kadrolara
5000 adet aktan atama yaplabilir.
GE C MADDE 15- 30/6/2010 tarihi itibariyle Diyanet leri Bakanlg
tara tekilatnda halihazrda vekil imam-hatip veya mu ezzin-kayym olarak
go rev yapmakta olanlar ile 3/5/2005 tarihinden bu maddenin yu ru rlu g e
girdig i tarihe kadar Diyanet leri Bakanlg tara tekilatnda toplam en az
do rt ay su reyle vekil imam-hatip veya mu ezzin-kayym olarak go rev yapm
olanlar; kamu personeli seme snavlarnn herhangi birinden Bakanlka
belirlenecek yeterli puan alm olmalar ve alanlarnda yeterlilik belgesine
sahip olmalar artyla, bu maddenin yu ru rlu g e girdig i tarihten itibaren u ay
iinde bavurmalar ve Bakanlka belirlenecek usul ve esaslara go re yapla-
cak snavda baarl olmalar halinde, Bakanlka ilan edilecek yerlerde go -
revlendirilmek ve bir defaya mahsus olmak u zere, 657 sayl Kanunun 4 u ncu
maddesinin (B) fkras hu ku mleri uyarnca vizeli veya vize saysnn yeterli
olmamas halinde, ilgili mevzuat hu ku mleri erevesinde vize edilecek so z-
lemeli imam -hatip ve mu ezzin-kayym pozisyonlarna geirilir. Bu ekilde
so zlemeli imam-hatip ve mu ezzin-kayym pozisyonlarna geirileceklerin
says 4000 adedi geemez ve bu ilemler bavuru su resi dahil en ge alt ay
ierisinde tamamlanr.
MADDE 21- a) 633 sayl Kanunun bo lu m balklar, alt balklar, 16
nc, 18 inci, 26 ila 29 uncu, 31 inci, 32 nci, 39 uncu ve 40 nc maddeleri ile
12/4/1990 tarihli ve 416 sayl 633 sayl Diyanet leri Bakanlg Kurulu
ve Go revleri Hakknda Kanunun Baz Maddelerinin Deg itirilmesi Hakknda
Kanun Hu kmu nde Kararname yu ru rlu kten kaldrlmtr.
b) 657 sayl Devlet Memurlar Kanununun;
1) 36 nc maddesinin rtak Hu ku mler bo lu mu nu n (A) fkrasnn (11) nu-
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 241
maral bendine D Ticaret Uzman Yardmclar, ibaresinden sonra gelmek
u zere Diyanet leri Uzman Yardmclar, Din leri Yu ksek Kurulu Uzman
Yardmclar, ibaresi ve ayn bentteki D Ticaret Uzmanlg na, ibaresinden
sonra gelmek u zere Diyanet leri Uzmanlg na, Din leri Yu ksek Kurulu Uz-
manlg na, ibaresi eklenmitir.
2) 59 uncu maddesinde yer alan Din leri Yu ksek Kurulu U yeliklerine,
ibaresinden sonra gelmek u zere Diyanet leri Bakanlg Bakanlk Mu avi-
ri (4 adet), Diyanet leri Bakanlg Basn ve Halkla likiler Mu aviri, ibaresi
eklenmitir.
3) 152 nci maddesinin - Tazminatlar bo lu mu nu n;
(a) A- zel Hizmet Tazminat bendinin (h) alt bendine D Ticaret Uz-
manlar, ibaresinden sonra gelmek u zere Diyanet leri Uzmanlar, Din le-
ri Yu ksek Kurulu Uzmanlar, ibaresi,
(b) C- Din Hizmetleri Tazminat bendinin (a), (b) ve (c) alt bentleri aag -
daki ekilde deg itirilmi, anlan bende aag daki (d) alt bendi,
eklenmitir.
a) l mu ftu yardmcs, ile mu ftu su , eg itim go revlisi ve mesleg i ile ilgili
yu ksek o g renim mezunu olup Vaiz kadrosuna atananlar iin %175ine,
b) Din Hizmetleri Snfna dahil kadrolarda bulunanlardan;
1. Yu kseko g renim mezunu olanlar iin % 95ine,
2. mam-Hatip Lisesi mezunlar iin % 93u ne,
3. Dig erleri iin % 89una,
c) Diyanet leri Bakanlg merkez ve tara tekilat kadrolarnda bulunup,
(a) ve (b) bentlerinde saylanlar dnda kalan personele ayrca % 50sine,
d) (a) ve (b) alt bentlerinde saylanlardan ayrca; bavaiz, baimam-hatip,
Kuran kursu bao g reticisi kadrolarna atananlara % 40na, uzman vaiz, uz-
man imam-hatip, Kuran kursu uzman o g reticisi ve bamu ezzinlik kadrolar-
na atananlara % 20sine,
4) Ekli () Sayl Ek Go stergeler Cetvelinin;
(a) - Genel dare Hizmetleri Snf bo lu mu nu n (c) bendinde yer alan Di-
yanet leri Bakan, ibaresi bu bentten karlm ve ayn bo lu mu n (a) bendine
Babakanlk Mu stear, ibaresinden sonra gelmek u zere Diyanet leri Baka-
242 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
n ibaresi, ayn bo lu mu n (f) bendinde yer alan Diyanet leri Bakan Yardm-
clar ile Din leri Yu ksek Kurulu Bakan, ibaresi bu bentten karlm ve ayn
bo lu mu n (d) bendine Babakanlk Mu stear Yardmclar, ibaresinden sonra
gelmek u zere Diyanet leri Bakan Yardmclar, Din leri Yu ksek Kurulu Ba-
kan, Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu Bakan, ibaresi, ayn bo lu mu n (f)
bendine Talim ve Terbiye Kurulu U yesi, ibaresinden sonra gelmek u zere Din
leri Yu ksek Kurulu U yesi, ibaresi, ayn bo lu mu n (d) bendine Sosyal Gu venlik
Kurumu Rehberlik ve Tefti Bakan ibaresinden sonra gelmek u zere , Diyanet
leri Bakanlg Rehberlik ve Tefti Bakan ibaresi, ayn bo lu mu n (h) bendine
Vakf Uzmanlar, ibaresinden sonra gelmek u zere Diyanet leri Uzmanlar,
Din leri Yu ksek Kurulu Uzmanlar, ibaresi eklenmitir.
(b) V- Din Hizmetleri Snf bo lu mu aag daki ekilde deg itirilmitir.
VI- DN HZMETLER SINIFI
Kadrolar bu snfa dahil olanlardan,
a) En az do rt yllk dini yu ksek o g renim mezunlar
1 3000
2 2200
3 1600
4 1100
5 900
6 800
7 500
8 450
b) Yukarda belirtilenler dndaki yu ksek o g renim mezunlar
1 2200
2 1600
3 1100
4 800
c) Dig erleri
1 1500
2 1100
3 800
4 650
D YANET LER BAKANLG TEK LAT / 243
5) Ekli () Sayl Ek Go stergeler Cetvelinin;
2. Yarg Kurulular, Bag l ve lgili Kurulular ile Yu ksek g retim Kuru-
lularnda bo lu mu nde yer alan Din leri Yu ksek Kurulu U yesi, Mushaflar
nceleme Kurulu Bakan, l Mu ftu su (Ankara, stanbul, zmir), ibaresi ayn
cetvelin 5- Yarg Kurulular, Bag l ve lgili Kurulular ile Yu kseko g retim Ku-
rulularnda bo lu mu nde yer alan l Mu ftu su , ibaresi karlm ve 2. Yarg
Kurulular, Bag l ve lgili Kurulular ile Yu kseko g retim Kurulularnda bo lu -
mu ne Avrupa Birlig i Genel Sekreterlig i Daire Bakanlar, ibaresinden sonra
gelmek u zere Diyanet leri Bakanlg Bakanlk Mu avirleri, Diyanet leri
Bakanlg Daire Bakan, l Mu ftu su , Diyanet leri Bakanlg Din Yu ksek
htisas Merkezi Mu du ru , Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu U yesi, ibaresi,
ayn Cetvelin 5- Yarg Kurulular, Bag l ve lgili Kurulular ile Yu kseko g retim
Kurulularnda bo lu mu ne Tu rkiye statistik Kurumunda Mu du r, ibaresin-
den sonra gelmek u zere Diyanet leri Bakanlg Basn ve Halkla likiler
Mu aviri, Diyanet leri Bakanlg zel Kalem Mu du ru , Diyanet leri Ba-
kanlg Eg itim Merkezi Mu du ru , l Mu ftu Yardmcs, le Mu ftu su , ibaresi ek-
lenmitir.
6) Ekli (V) sayl Makam Tazminat Cetvelinin;
(a) 2 nci sras aag daki ekilde deg itirilmitir.
2 a) Diyanet leri Bakan 13.000
b) Mu stear, Avrupa Birlig i Genel Sekreteri 10.000
(b) 5 inci srasnn (f) bendine l Emniyet Mu du rleri ibaresinden sonra
gelmek u zere , l Mu ftu leri ibaresi eklenmitir.
(c) 7 nci srasnda yer alan ile Bu yu kehir Belediyesi Genel Sekreter Yar-
dmclar ibaresi , Diyanet leri Bakanlg Din Yu ksek htisas Merkezi Mu -
du ru olarak deg itirilmitir.
() 9 uncu srasnn (a) bendine l Emniyet Mu du rleri, ibaresinden sonra
gelmek u zere l Mu ftu leri,, (b) bendine l Emniyet Mu du rleri, ibaresinden
sonra gelmek u zere l Mu ftu leri, ibaresi eklenmitir.
c) 2451 sayl Bakanlklar ve Bag l Kurulularda Atama Usulu ne likin Ka-
nunun (1) sayl Cetvelinde yer alan Yu ksek Din Kurulu U yeleri ibaresi Din
leri Yu ksek Kurulu U yeleri olarak deg itirilmitir.
) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayl Tu rkiye Cumhuriyeti Emekli Sandg Ka-
nununun 40 nc maddesine aag daki bent eklenmitir.
244 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
g) Diyanet leri Bakan ve Din leri Yu ksek Kurulu u yelerinin go revleri ile
ilikilerinin kesilmesini gerektiren ya snr 67 yan doldurduklar tarihtir.
d) 13/4/1994 tarihli ve 3984 sayl Radyo ve Televizyonlarn Kurulu ve
Yaynlar Hakknda Kanunun 24 u ncu maddesinin u u ncu fkrasna Polis
Radyosuna ibaresinden sonra gelmek u zere , kanunla belirlenen go rev ala-
nnda radyo ve televizyon yayn yapacak olan Diyanet leri Bakanlg na
ibaresi eklenmitir.
e) Ekli (1) sayl listede yer alan kadrolar iptal edilerek 190 sayl Genel
Kadro ve Usulu Hakknda Kanun Hu kmu nde Kararnamenin eki Diyanet leri
Bakanlg na ait cetvelden karlm, ekli (2) sayl listede yer alan kadrolar
ihdas edilerek 190 sayl Kanun Hu kmu nde Kararnamenin eki () sayl cet-
veldeki Diyanet leri Bakanlg bo lu mu ne eklenmitir.
MADDE 22- Bu Kanunun; ereve 19 uncu maddesiyle deg itirilen 633 sa-
yl Kanunun ek 1 inci maddesinin ikinci fkras 30/6/2010 tarihinden geerli
olmak u zere yaym tarihinde, dig er hu ku mleri yaym tarihinde yu ru rlu g e
girer. MADDE 23- Bu Kanun hu ku mlerini Bakanlar Kurulu yu ru tu r.
(I) SAYILI CETVEL DYANET LER BAKANLII MERKEZ TEKLATI
Bakan
Bakan
Bakan Yardmcs
Bakan Yardmcs
Bakan Yardmcs
Bakan Yardmcs
Srekli Kurullar
a) Din leri Yu ksek Kurulu
b) Mushaflar nceleme ve Kraat Kurulu
Hizmet Birimleri
a) Din Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
b) Eg itim Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
c) Hac ve Umre Hizmetleri Genel
Mu du rlu g u
) Din Yaynlar Genel Mu du rlu g u
d) D likiler Genel Mu du rlu g u
e) nsan Kaynaklar Genel Mu du rlu g u
f) Yo netim Hizmetleri Genel Mu du rlu g u
g) Rehberlik ve Tefti Bakanlg
g ) Strateji Gelitirme Bakanlg
h) Hukuk Mu avirlig i
) zel Kalem Mu du rlu g u
i) Basn ve Halkla likiler Mu avirlig ii
DN GREVLLER
SORU BANKASI
2. Bo lu m
TKAD KONUSUNDA TEST
1. slm kaynaklarda vahye
dayanan dinler iin genellikle
hangi terim kullanlr?
a) Nihal.
b) Milel.
c) Meza hib.
d) Enva.
2. Kfir ve gnahkr kiilerden
arzu ve isteklerine uygun ola-
rak meydana gelen olaanst
olay aadakilerden hangisi-
dir?
a) rha s.
b) Meu net.
c) stidra c.
d) ha net.
3. slm kaynaklarda btl din-
ler iin genellikle hangi terim
kullanlr?
a) Nihal.
b) Milel.
c) Meza hib.
d) Butla n.
4. Kymet gn yeniden diriltil-
dikten sonra bir araya top-
lanma anlamna gelen terim
aadakilerden hangisidir?
a) Har.
b) M za n.
c) Berza h.
d) Bas.
5. nanlacak eylerin her birine,
ak ve geni ekilde, ayrntl
olarak inanmaya ne ad verilir?
a) Takl d ma n.
b) cma l ma n.
c) Tahk k ma n.
d) Tafs l ma n.
6. Allahn eli, yz, gz ve
grmesi gibi sfatlar iin aa-
daki kavramlardan hangisi
kullanlr?
a) Su bu t sfatlar.
b) Haber sfatlar.
c) Selb sfatlar.
d) Tekv n sfatlar.
248 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
7. Allahn, sadece hayra ve iyili-
e ynelik olarak gerekleen
irdesi hangi tr irdedir?
a) Tekv n ira de.
b) Ter ira de.
c) Me ira de.
d) Yaratma ile ilgili ira de.
8. nsann ldkten sonra baka
bir bedenle dnyaya tekrar
gelmesi inancna ne denir?
a) Reenkarnasyon.
b) Du alizm.
c) Ahura Mazda.
d) Tesl s.
9. slmda fiil ibdet hkm-
leri dnda kalan, insanlarn
birbiriyle, toplumla yahut da
toplumlarn birbiriyle olan
hukk, idr, ml, iktisd ve
beer mnsebetlerini d-
zenleyen hkmlerine fkh
ilminde ne ad verilir?
a) Ukuba t
b) Mua mela t
c) Vad ve Va d
d) Fera iz
10. Doruyu ve yanl hatrlatma
anlamna gelen, vaaz ile ilgili
olan kavram aadakilerden
hangisidir?
a) Nas hat.
b) ra d.
c) Tal m.
d) Tezk r.
11. Tekvn irde ile ter irde
arasndaki ayrm aadaki
ifdelerden hangisinde doru
olarak verilmitir?
a) Ter ira de tekv n ira deden
daha kapsamldr.
b) Ter ira de sadece hayra
yo nelik olarak gerekleir.
c) Tekv n ira de sadece erre
yo nelik gerekleir.
d) Allah erri ira de edip yarat-
maz.
12. man, slm ve itaat kavaram-
larnn anlamlar srasyla
aadakilerden hangisinde
doru sralanmtr?
a) Boyun eg me - Teslim olma -
Go nu lden bag lanma.
b) Go nu lden bag lanma - Teslim
olma - Boyun eg me.
c) Teslim olma - Go nu lden bag -
lanma - Boyun eg me.
d) Go nu lden bag lanma - Boyun
eg me - Teslim olma.
T KAD KNUSUNDA TEST / 249
13. Akl ve naklin ifde ettii
gerei yanstan, iinde yalan
bulunmayan bilgi ve haber,
hangi Kurn kavram ile
ifde edilir?
a) Aynel-yak n.
b) Hakkal-yak n.
c) lmel-yak n.
d) Kita bu n-malu m.
14. Amelin imandan bir cz ol-
duunu syleyen iki mezhep
hangisidir?
a) Mutezile Cebriyye.
b) Mutezile Eariyye.
c) Mutezile Ma tu r diyye.
d) Mutezile Ha riciyye.
15. Kinatta birden fazla yaratc
olmas durumunda nizamn
bozulaca esasna dayanan
delil aadakilerden hangisi-
dir?
a) Akl delil.
b) Burha n- limni.
c) Burha n- inni.
d) Burha n- tema nu.
16. Her eyin Allahn ilmi ve
irdesi dhilinde cereyan
ettiini, insann izilmi bir
kaderinin olduunu, irde
hrriyeti ve seme imkn
gibi fiil gc bulunmadn
kabul eden dnce ekol
aadakilerden hangisidir?
a) Ha ric lik.
b) ia.
c) Cebriyye.
d) Kaderiye.
17. ile ekerek ve nefse kar sa-
vaarak, mchede ve riyzet
yoluyla hakka ve kurtulua
ulamay amalayan tarkat
eidine ne ad verilir?
a) Tar k-i ebra r.
b) Tar k-i utta r.
c) Tar k-i ahya r.
d) Tar k-i setta r.
18. Metod ynnden Aristoyu
takip eden, mantk ve mate-
matie dayanan, Gazlnin
temsilciliini yapt akm
aadakilerden hangisidir?
a) Ba tn lik.
b) Mea lik.
c) Ha ric lik.
d) Ear lik.
250 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
19. Melik ile ilgili aada
verilen bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Mantk ve matematig e daya-
nr.
b) En bu yu k temsilcisi
Gaza l dir.
c) Metod yo nu nden Aristo takip
edilmitir.
d) Mea likte ahla k meseleler-
le ilgili olarak Yunus Emre u n
yapmtr.
20. Aadakilerden hangisi
Ear bilginlerinden deil-
dir?
a) Gazza l .
b) Fahredd n er-Ra z .
c) Ka d Beyda v .
d) evka n .
21. Hangisi tasavvuf dncenin
temel ilkelerinden deildir?
a) Dog ruluk.
b) Tevbe.
c) Zenginlik.
d) Co mertlik.
22. Aadakilerden hangisi Ehl-i
snnet mezheplerinden biri
deildir?
a) Ma tu r diye.
b) Eariyye.
c) Zeydiyye.
d) Selefiyye.
23. Byk gnah ileyen kiinin
ne mmin ne de kfir oldu-
unu, ancak ikisinin arasnda
bir yerde olduunu iddia
eden, tevhd, adlet, Vad ve
Vad, el-Menzilet Beynel-
Menzileteyn, Emri bil marf
ven-nehyi anil mnker, gibi
esaslar benimseyen ehli
bidat mezhebi aadakiler-
den hangisidir?
a) ia .
b) Mutezile.
c) Cebriyye.
d) Selefiyye.

24. Hasan Basrnin ders halka-
sndan bir gr farkll
sebebiyle ayrlan Vasl b. At
tarafndan kurulan mezhep
hangisidir?
a) ia .
b) Hava ric.
c) Zeydiyye.
d) Mutezile.
T KAD KNUSUNDA TEST / 251
25. yi ve kt akl ile bilinemez
diyen slm limi aadaki-
lerden hangisidir?
a) mam Ma tu r d .
b) mam Hanbel .
c) Ebu Hanife.
d) Ear .
26. Hangi mezhep Abbslerde
devletin resmi mezhebi ola-
rak kabul edilmitir?
a) ia .
b) Matu r d lik.
c) Mutezile.
d) Vehha b lik.
27. Kendilerine din tebli edil-
memi insanlar akllar ile
Allahn varln ve birliini
bulmakla ykmldr diyen
mezhep hangisidir?
a) Ear lik.
b) Hanbel lik.
c) Hanef lik.
d) Ma tu r d lik.
28. Kurnn mahlk olup ol-
mad, aadaki tartma
konularndan hangisinin
sonucudur?
a) Tevh d.
b) Kraatn insan sesi olmas.
c) Allahn sfatlarnn mahiyeti.
d) Hz. sa nn Allahn kelimesi
olmas.
29. Bir kimsenin kalbi imanla
dolu olmas durumunda,
zorlama sonucu, dili ile ifde
edecei imana aykr szler
hi bir deer tamaz. ifdesi
aadaki ekollerden hangisi-
nin dncesini yanstmakta-
dr?
a) Ma tu r diyye ekolu .
b) Eariyye ekolu .
c) Cebriyye ekolu .
d) Mu tezile ekolu .
252 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
30. nsan fiilleri konusunda,
insanda fiili yapma hrriyeti-
nin varln kabul eder. Ancak
insan seim, irde ve kudret
sahibi olmasna ramen, yapt
ilerde tam bir hrriyete sahip
deildir. nk bir ii yapmaya
ynelik insan irdesi, Allah tara-
fndan yaratlmtr. Bu gr-
leri benimseyen dnce ekol
aadakilerden hangisidir?
a) Ma tu r diyye ekolu .
b) Eariyye ekolu .
c) Mu tezile ekolu .
d) Mu rcie ekolu .
31. nan konularndaki yet ve
hadisleri olduu gibi kabul
eden ve yorumuna kar
kan dnce akm aada-
kilerden hangisidir?
a) Ehl-i Ha l.
b) Mu rcie.
c) Selefiyye.
d) Ehl-i Su nnet.
32. Hangisi, Eariyye ile
Mtrdiyye arasndaki gr
ayrlklarndan biri deildir?
a) ra de-i cu ziyye.
b) Allahn aklla bilinmesi.
c) Hu su n ve kubuhun aklla
bilinmesi.
d) Allahn ahirette go ru lmesi.
33. Abbsler dneminde Hanef
mezhebinin devletin balca
mezhebi olmasnda etkisi olan
ve kdl-kudt lakabyla bili-
nen nl mctehd kimdir?
a) mam Zu fer.
b) Ebu Yu suf.
c) mam Muhammed.
d) Ebu Han fe.
34. Aadaki klarda yer alan
kavramlardan hangileri ara-
snda ztlk ilikisi vardr?
a) man tikat.
b) Hab s-Nec s.
c) sra f-Tebz r.
d) Shhat Butla n.
35. Hsn ve kubuh ne demek-
tir?
a) ba detler.
b) yilikler.
c) Ko tu lu kler.
d) yi ve hayrl olanlarla, ko tu
ve erli olanlar.
36. Kurn- Kermde de geen,
Mugayyebt- hamse ne de-
mektir?
a) Allahn be nimeti.
b) Be bilinmeyen ey.
c) la h be emir.
d) Gayba inanmak.
T KAD KNUSUNDA TEST / 253
37. Peygamberlerden sdr olan
kk hata ve srmelere ne
ad verilir?
a) Sag re.
b) Zelle.
c) Keb re.
d) Sug ayre.
38. Allahn eli (yedullh)
ifdesi Mtrd ve Ear
limlere gre hangi anlama
gelir?
a) Allahn mu ka fa t.
b) Allahn co mertlig i.
c) Allahn ikra m.
d) Allahn kudreti.
39. Aadaki ifadelerden hangisi
syleyen kimsenin inkrna
dellet eden szler anlamn-
dadr?
a) Elfa z- ku fu r.
b) Ahka m- ku fu r.
c) Ahla k- ka fir.
d) Redd-i elfa z.
40. Aada verilen bilgilerden
hangisi dorudur?
a) rak merkezli oluan fkh
ekolu ne ehl-i rey denir.
b) irk, ku fu rden daha kapsaml
bir kavramdr.
c) eytan cinlerden deg ildir.
d) cma nn edille-i eriyyeden
bir delil oldug u konusunda
mu ctehidler icma etmemi-
lerdir.
41. Usl-u hamse ne demektir?
a) Mutezilenin esas go ru leri.
b) Ehl-i su nnetin esas go ru leri.
c) Kela m usu lu .
d) Ehl-i bidat.
42. Aadaki sfatlardan hangisi
Allah Telnn ezel olduu,
balangcnn olmad anla-
mna gelmektedir?
a) Muha lefetu n lil-hava d s.
b) Kdem.
c) Kya m bi-nefsih .
d) Beka .
254 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
43. Aadaki sfatlardan hangisi
Allahn ztnda, sfatlarnda
ve fiillerinde bir ve tek olma-
s, ei, benzeri ve ortann
bulunmamas anlamndadr?
a) Kdem.
b) Beka .
c) Vahda niyyet.
d) Kya m bi-nefsih .
44. mamn (halfenin) ancak
Ehlibeytten birinin olabile-
ceini iddia eden, Hz. Alinin
yet ve hadislerle halfe tayin
edildiini, imamlarn msm
(gnahsz) olduunu savu-
nan mezhep aadakilerden
hangisidir?
a) Cebriyye.
b) ia .
c) Ha ric lik.
d) Eariye.
45. i mezhebinin kollar ara-
snda hangisi yer almaz?
a) Ga liye.
b) Zeydiyye.
c) sma iliyye.
d) ba diyye.
46. zellikle kader konusundaki
u grleriyle dikkat eken,
insann hi bir irdesinin
olmadn, insann rzgrn
nnde savrulan bir yaprak
misli, kaderinde ne yazyor-
sa onlar yapmak zorunda
olduunu ileri sren mezhep
aadakilerden hangisidir?
a) Selefiyye.
b) Cebriyye.
c) Mu tezile.
d) ia .
47. Hz. Aliyi; Aliden baka ilah
olmadna ehdet ederim..
diyerek Tanr kabul eden, na-
maz; Aliyi, Muhammedi ve
Selmn yceltiriz. demek-
ten ibret sayan ve dinin bir
ok emrini keyf olarak dei-
tiren, gnmzde Sriyenin
de ynetimini elinde tutan
mezhep aadakilerden han-
gisidir?
a) Zeydiyye.
b) sma iliyye.
c) Nusayr lik.
d) ma miyye.
D NLER TAR H KNUSUNDA TEST / 255
48. Gnmzde varln sr-
dren ve grleriyle ehl-i
snnete en yakn olan tek
Hric kolu aadakilerden
hangisidir?
a) ba diyye.
b) Keysa niyye.
c) Ezarika.
d) Zeydiyye.

49. Aadakilerden hangisi
bidat mezheplerden biri
deildir?
a) Zeydiyye.
b) Selefiyye.
c) Mu rcie.
d) Mu tezile.
50. Yerine getirilileri asndan
dn hkmleri gruba ayr-
sak, aadakilerden hangisi
bu grubun dnda kalr?
a) tika d hu ku mler.
b) Amel hu ku mler.
c) lm hu ku mler.
d) Ahla k hu ku mler.
51. Ezelde takdir edilmi kader
anlayn, insann irde hr-
riyetini ortadan kaldrd
iddisna dayanarak redde-
den ve kullarn kaderlerini
kendilerin yazdn savunan
mezhep aadakilerden han-
gisidir?
a) Kaderiyye.
b) ia .
c) Selefiyye.
d) Cebriyye.
52. lk tasavvuf kurum hakkn-
da aadakilerden hangisi
dorudur?
a) rakta A sita ne adyla kurul-
du.
b) Su riye-amda Derga h adyla
kuruldu.
c) Adyaman-Menzilde Tekke
adyla kuruldu.
d) Suriye-Remlede Hanka h
adyla kuruldu.
1. Yahdlerde haftalk ibdet
gnne ne ad verilir?
a) abat.
b) Sukkot.
c) Yom Kippur.
d) avuot.
2. Dnyann her yerindeki
Msevlerin kutladklar, en
nemli ylba bayram hangi-
sidir?
a) Sittur.
b) Roaana.
c) Yom Kippur.
d) avuot.
3. Msevlerde, Roaana son-
rasndaki on gn boyunca, o
yl iinde yaplan tm hatal
davranlarn gzden geiril-
dii, insanlara kar yaplan
hakszlklar iin insanlardan
zr dilenip helalleildii,
keffret gn anlamna gelen
oru gnne ne ad verilir?
a) Sittur.
b) Roaana.
c) Yom Kippur.
d) Simha Tora.
4. Tevratn Tanr tarafndan
Yahdlere veriliini (emirin
aln) kutlama bayram han-
gisidir?
a) Sukkot.
b) Roaana.
c) Yom Kippur.
d) avuot.
5. Yahdlerin Msrdan ktk-
tan sonra krk yl lde dola-
malar ansna yaplan bayra-
mn ad nedir?
a) Sukot (ardaklar).
b) Roaana.
c) Hanuka.
d) Fsh.
6. Tevratta ylda defa hac
ibdeti emredilmektedir. Han-
gisi, Yahdlikteki hac zaman-
larndandr?
a) Sukot.
b) Fiavuot.
c) Fsh.
d) Hepsi.
DNLER TARH KONUSUNDA TEST
D NLER TAR H KNUSUNDA TEST / 257
7. Aadakilerden hangisi
Yahd mezheplerinden birisi
deildir?
a) Karailik.
b) shakiyeler.
c) Protestanlk.
d) Ferisiler.
8. Aadakilerden hangisi
Yahdlikte ibdette kullan-
lan dn objelerden deildir?
a) Siddur-Kipa.
b) Tefilin-Tallit.
c) ofar.
d) Fsh
9. Hz. s dnemindeki Ferisilik-
le balayan, gnmzde klasik
Yahdlik anlayn aynen de-
vam ettiren Yahdlik mezhebi
aadakilerden hangisidir?
a) rtodoks.
b) Hasidilik.
c) Reformist Yahu d lik.
d) Samiriler.
10. Aadakilerden hangisi Hris-
tiyan inan esaslarndan biri
deildir?
a) Teslis inanc.
b) Tanrnn sa eklinde zuhur
etmesi.
c) Tanrnn, bu tu n insanlarn
gu nahlarna keffa ret olmak
u zere onlarn aff iin insan
klg na girip zdrap ekerek
o lmesi.
d) Hanuka.
11. Aadakilerden hangisi
Hristiyan sakramentlerinden
(gizemlerinden) biri deil-
dir?
a) Gu nah itiraf Evharist.
b) Tefilin-Tallit.
c) Hastay son yag lama Rahip
Takdisi.
d) Vaftiz Konfirmasyon.
12. Hangisi, Hristiyanlarn kut-
ladklar nemli dn festival-
lerden biri deildir?
a) Kristmas /Noel.
b) Easter /Paskalya.
c) Pentakost /Beyaz Pazar.
d) Matsa /Mayasz Ekmek.
258 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
13. Aadakilerden hangisi Hris-
tanln nc reformcularn-
dan biri deildir?
a) Moses Mendelssohn.
b) Martin Luther.
c) Ulrich Zwingli.
d) John Calvin.
14. Aadakilerden hangisi
Yahdliin nc reformcula-
rndan biri deildir?
a) Moses Mendelssohn.
b) Abraham Geiger.
c) Ludwig Philipson.
d) John Calvin.
15. Ermeni Kilisesi hiyerarisin-
de bulunan makamlardan,
gerekli eitimi alm, evlen-
memi papazlara verilen
rtbe nedir?
a) Bapapaz.
b) Vertabetlik.
c) Katolikos.
d) Piskopos.
16. Aadakilerden hangisi batda
yaygn olan Protestanlk ere-
vesindeki mezheplerdendir?
a) Evanjelizm Anglikan.
b) Baptistler Adventistler.
c) Presbiteryenler Pentekos-
talistler.
d) Hepsi.
17. Aadakilerden hangisi
Hristiyanln temel akmlar
arasnda yer almaz?
a) Katolik.
b) rtodoks.
c) Protestan.
d) Karailik.
18. Aadakilerden hangisi
Budizmin temel inanlar
arasnda saylamaz?
a) Arama-Dharma.
b) Sekiz dilimli yol.
c) Karma o g retisi.
d) Nirvana.
19. Aadakilerden hangisi
batda ortaya kan yeni dn
akmlardan biri deildir?
a) Yahova ahitleri.
b) Mormonlar ve Mounculuk.
c) Hu manizm ve Postmoder-
nizm.
d) Taoizm ve Konfu yanizm.
20. Aadakilerden hangisi
slm dnyasnda ortaya -
kan dn akmlardan deildir?
a) Hasidilik.
b) Babailik.
c) Bahailik.
d) Kadiyanilik.
D NLER TAR H KNUSUNDA TEST / 259
21. Reform srecinde Protes-
tan akmlara kaplmayarak
Romadaki Papaya balln
srdren Hristiyan grup han-
gisidir?
a) rtodoks.
b) Protestan.
c) Dog u Kilisesi.
d) Katolik.
22. Aadakilerden hangisi Hz.
s dnemi Yahdliinin
nemli mezhebinden biri
deildir?
a) Saduk lik.
b) Feris lik.
c) Karailik.
d) Essen lik.
23. Hinduizm ve slmdan etki-
lenerek Hindistanda ortaya
kan dn inan aadakiler-
den hangisidir?
a) intoizm.
b) Sihizm.
c) Konfu yanizm.
d) Taoizm.
24. Aadakilerden hangisi
Yahdlik kutsal metinle-
rinden Tanahn blmleri
arasnda saylamaz?
a) Tora.
b) Nevim.
c) Ketuvim.
d) Talet.
25. Son Peygamber Hz. Muham-
med (s.a.v) ile ilgili mjde
ieren ncil aadakilerden
hangisidir?
a) Matta.
b) Markos.
c) Yuhanna.
d) Barnaba.
26. Ruhun ldkten sonra baka
bir bedene gemesi anlam-
na gelen, Hinduizm kaynakl
inana ne ad verilir?
a) Kast sistemi.
b) Tena su h.
c) Tena su p.
d) Bahagavat.
27. nein ve Ganj nehrinin kut-
sal kabul edildii ilh olma-
yan din hangisidir?
a) Budizm.
b) Hinduizm.
c) intoizm.
d) Taoizm.
260 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
28. Aadaki dinlerden hangi-
sinde din adamlar insanlar
dinden karma veya g-
nahlarn affetme gibi btl
inanlar yetkisine sahiptir?
a) sla miyet
b) Hrstiyanlk
c) Hinduizm
d) Yahu d lik
29. Hac yortusu, Noel, Katedral
gibi kavramlar hangi dine
aittir?
a) Hrstiyanlk.
b) sla miyet.
c) Mu sev lik.
d) Budizm.
30. Hristiyanlktaki kilisenin
karl Msevlikte nedir?
a) Patrikhane.
b) Katedral.
c) Haham.
d) Havra (Sinagog).
31. Haham, Sinagog, Alama
duvar gibi kavramlar hangi
dine aittir?
a) Hristiyanlk.
b) sla miyet.
c) Mu sev lik.
d) Budizm.
32. Mensuplar tarafndan mill
bir din haline getirilen, vahiy
kaynakl din aadakilerden
hangisidir?
a) Hristiyanlk.
b) Mu sev lik.
c) sla m Dini.
d) Hinduizim.
33. Hangi dinde insanlar
gnahkr olarak doarlar?
a) Budizm.
b) sla m.
c) sev lik.
d) Mu sev lik.
34. byk ilh din tarafndan
kutsal kabul edilen ehir aa-
dakilerden hangisidir?
a) Mekke.
b) Medine.
c) Kudu s.
d) stanbul.
1. Hz. Peygamber adna uydurul-
mu szlere ne denir?
a) Mevzu hadis.
b) Mu drec hadis.
c) Mu nker hadis.
d) Metru k hadis
2. Aadakilerden hangisi hadis
uydurmann sebeplerinden
biri deildir?
a) Allahn rzasn kazanma
amac.
b) Baz kimselerin sla m dinine
zarar verme isteg i.
c) Siyasi ekimeler neticesinde
kendi gurubunu hakl go ster-
me ihtiyac.
d) nsanlar dinin buyruklar-
n yerine getirmeye tevik
ederek onlarn daha dindar
olmalarn sag lama gayreti.
3. Aadakilerden hangisi
hadsin fonksiyonlarndan
deildir?
a) Tek d.
b) Tefs r.
c) Tenk d.
d) Ter .
4. Sahh ve hasen hadsin art-
larndan birini veya birka-
n tamamakla birlikte,
uydurma (mevz) olduu da
sylenemeyen hadislere genel
olarak ne ad verilir?
a) Zayf Hadis.
b) Maktu Hadis.
c) Metru k Hadis.
d) Mu rsel Hadis.
5. Aadakilerden hangisi, rv
zincirinin kendisinde son
bulduu ksm ifade eden ve
hadisin asln oluturan bl-
mn addr?
a) sna d.
b) Metin.
c) Tabaka.
d) Tar k.
6. Aadakilerden hangisi;
mns Allaha, lafz Peygam-
bere ait olan hadis eididir?
a) Maktu hadis.
b) Mevku f hadis.
c) Metru k hadis.
d) Kuts hadis.
HADS KONUSUNDA TEST
262 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
7. Aadaki hadis terimlerinden
hangisi, sz, fiil veya takrrin
dorudan Peygambere dayan-
drld, kayna Peygamber
olan hadis eidini ifade eder?
a) Maktu hadis.
b) Mevku f hadis.
c) Merfu hadis.
d) Mevzu hadis.
8. Aadaki hadis terimlerinden
hangisi, sz, fiil veya takrrin
sahabeye dayandrld,
kayna sahabe tabakas olan
hadis eidini ifade eder?
a) Mevku f hadis.
b) Maktu hadis.
c) Merfu hadis.
d) Metru k hadis.
9. Aadakilerden hangisi kay-
nana gre hadis eitlerin-
den birisi deildir?
a) Hasen hadis.
b) Mevku f hadis.
c) Maktu hadis.
d) Merfu hadis.
10. Aadakilerden hangisi se-
netteki kopukluktan kaynak-
lanan zayf hadis eitlerin-
den birisi deildir?
a) Mu delles hadis.
b) Kuts hadis.
c) Muallak hadis.
d) Muda l hadis.
11. Shhat asndan sahih hadis
ile zayf hadis arasnda yer
almasna karn sahhe daha
yakn olan hadise ne denir?
a) a zz hadis.
b) Hasen hadis.
c) Gar p hadis.
d) Muallel (illetli) hadis.
12. Aadakilerden hangisi
rvye yaplan ithamdan do-
lay ortaya kan zayf hadis
eitlerinden biri deildir?
a) Mu rsel hadis.
b) Metru k hadis.
c) Muallel hadis.
d) Mevzu hadis.
HAD S KNUSUNDA TEST / 263
13. Raslllaha ait olduunda
usl bakmndan herhangi
bir tereddt bulunmayan,
shhatine hkmedilmi olan
hadis eidi hangisidir?
a) Hasen hadis.
b) Sah h hadis.
c) Zayf hadis.
d) Mevzu hadis.
14. Kelimesi hareke deiikliine
uram hadise ne denir?
a) Munkat hadis.
b) Gar b hadis.
c) Muallel (illetli) hadis.
d) Muharref hadis.
15. Hadis terimi olarak, senedin
herhangi bir yerinde bir tek
rvsi olan had hadis eidi
aadakilerden hangisidir?
a) Mehu r hadis.
b) Az z hadis.
c) Gar b hadis.
d) Mu teva tir hadis.
16. Aadakilerden hangisi
had hadis eitlerinden biri-
si deildir?
a) Mehu r hadis.
b) Mu teva tir hadis.
c) Gar b hadis.
d) Az z hadis.
17. Tabin rvnin, sahb rvyi
atlayarak dorudan Hz. Pey-
gambere dayandrd zayf
hadis eidi aadakilerden
hangisidir?
a) Mu rsel hadis.
b) Mualla k hadis.
c) Hasen hadis.
d) Mu teva tir hadis.
18. Bir ok kii tarafndan rivyet
edilen, delil alnan ve her-
kes tarafndan bilinen halk
arasnda hret bulan had
hadis eidi aadakilerden
hangisidir?
a) Gar b hadis.
b) Az z hadis.
c) Mehu r hadis.
d) Mu teva tir hadis.
264 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
19. Daha nce dank olan ha-
dislerin, toplanarak kitap ha-
line getirilmesine ne denir?
a) Tedv n.
b) Su nen.
c) Mu sned.
d) Tasn f.
20. Hadisleri topladktan sonra
snflara ayrmak ve gurup-
lamak anlamna gelen hadis
terimi hangisidir?
a) Tedv n.
b) Ba b.
c) Takt .
d) Tasn f.
21. Aadakilerden hangisi, ken-
disinden hadis rivyet edilen
rvnin hadis ald hocasn
ifde eden hadis terimidir?
a) eyh.
b) Merv .
c) Hu ccet.
d) Mecru h.
22. Hadis tasnifi faaliyetlerinin
ok youn bir ekilde yapld-
ve hadis kaynaklarnn son
eklini ald dnem aa-
dakilerin hangisinde doru
olarak verilmitir?
a) Hz. Peygamber do nemi.
b) Saha be do nemi.
c) Tabiu n do nemi.
d) smanllar do nemi.
23. Aadaki hadis terimlerin-
den hangisi, ana senedin tl
(ikinci) bir kolunu, daln
veya ana senedin bir rvden
sonraki daln, kollara
ayrln ifade eder?
a) Metin.
b) Tar k.
c) eyh.
d) Merv .
24. Aadakilerden hangisi, di-
er konularda yalan syleyen
bir rvnin hadis rivyetinde
de yalan syleyebilecei
dnlerek, rvnin yalanla
itham edilmesini ifade eder?
a) Kizbur-ra v .
b) Fskur-ra v .
c) ttihamur-ra v bil- kizb.
d) Bidatu r-ra v .
HAD S KNUSUNDA TEST / 265
25. Ktb- sitte hangi kta do-
ru sralanmtr?
a) Ahmed-Buha r -Mu slim-Ebu
Da vu d-Tirmiz - bn Ma ce.
b) Ahmed-Buha r - Da rim - Mu s-
lim- Ebu Da vu d- Beyhak .
c) Ebu Da vu d-Tirmiz -Nesa - bn
Hibba n-Darakutn .
d) Buha r -Mu slim-Ebu Da vu d-
Tirmiz - bn Ma ce- Nesa .
26. Aadakilerden hangisi
Aler-ricl (ahs merkezli)
tasnf edilen kitaplardandr?
a) Mu sned.
b) Musannef.
c) Ca m ler.
d) Su nenler.
27. Hz. Peygamberin kiiyi her-
hangi bir eye tevik etmek
veya sakndrmak iin syle-
dii hadislere ne denir?
a) Fiten hadisler.
b) Darb- meseller.
c) Terg b ve terh b hadisleri.
d) Ahka m hadisleri.
28. Aadakilerden hangisinde,
zerinde en fazla erh faali-
yeti yaplan ve slm dnya-
snda en fazla ilgi gren hadis
eseri ve yazar birlikte veril-
mitir?
a) es-Su nen: Tirmiz
b) el-Ca mius-Sah h: Mu slim
c) el-Ca mius-Sah h: Buha r
d) el-Ca mius-Sah h: Ebu Da vu d
29. Ktb-i Sitte olarak bilinen
alt hadis kitab ve mellifleri
aada eletirilmitir. Han-
gisi yanltr?
a) es-Su nen: Ahmet b. Hanbel.
b) el-Ca mius-Sah h: Mu slim.
c) es-Su nen: Ebu Da vu d.
d) es- Su nen: bn Ma ce.
30. Msned trnde yazlm
en mehur hadis eseri kime
aittir?
a) Ma lik b. Enes.
b) Ahmed b. Hanbel.
c) bn iha b.
d) Ebu Da vu d et-Taya lis .
1. Kurn- Kerme verilen isim-
ler arasnda aadakilerden
hangisi yer almaz?
a) Furka n.
b) Mesa n .
c) Mu stedrek.
d) Zikir.
2. yet ve sreler arasndaki
uyum ve ahengi inceleyen ilme
ne ad verilir?
a) Tena su b.
b) Teva fuk.
c) Tera du f.
d) Tesa nu d.
3. Aadakilerden hangisi
Ftih sresinin isimlerinden
biri deildir?
a) El-Hamd.
b) Sebul-Mesa n .
c) U mmu l-Kura n.
d) Hepsi.
4. Kurnn isimleri arasnda
aadakilerden hangisi yer
almaz?
a) el-Kita b.
b) el-Furka n.
c) el-Krta s.
d) ez-Zikr.
5. Yava yava, acele etmeden,
harfleri ve harekeleri dizilmi
inci taneleri gibi ak bir e-
kilde, mn ve hikmeti d-
nerek metni tane tane oku-
mak eklinde tanm yaplan
okuyu ekli hangisidir?
a) Tekr r.
b) Tert l.
c) Tedv r.
d) Hadr.
6. Aadakilerden hangisi
Mekk srelerden deildir?
a) inde secde a yeti bulunan
su reler.
b) inde kella kelimesi bulu-
nan su reler.
c) Bakara su resi ha ri- A dem ve
blis kssasn anlatan su reler.
d) Cihad hu ku mleri ieren sure-
ler.
KURN-I KERM KONUSUNDA TEST
KURA N- KER M KNUSUNDA TEST / 267
7. Sebut-Tvl, aadakilerden
hangisidir?
a) Bakara, Ara f, Nisa , A l-i
mra n, Ena m, Ma ide, Enfa l.
b) Bakara, Ara f, Kehf, A l-i
mra n, Ena m, Ma ide, Enfa l.
c) Bakara, Nisa , Meryem, Ara f,
Ena m, Ma ide, Enfa l.
d) Bakara, Nisa , A l-i mra n, sra ,
Ma ide, Enfa l, Ara f.
8. Mkill-Kurn ifdesinin
tanm aadakilerden hangi-
sidir?
a) Kura nn anlam kapal olan
a yetleri.
b) Kura nn aralarnda tena kuz
ve ihtila f oldug u zannedilen
a yetleri.
c) Kura nn sah h hadislerle
elikili oldug u zannedilen
a yetleri.
d) Kura nn anlalmas zor
olan a yetleri.
9. Lafzlar ayn olan fakat an-
lamlar farkl olan kelimelere
ne ad verilir?
a) Mu tea bih.
b) Neza ir.
c) Mu tera dif.
d) Vu cu h.
10. Aadakilerden hangisi
Kurn ilimleri arasnda yer
almaz?
a) Esba bu n-nu zu l.
b) Sebeb-i vu ru d.
c) Huru f-u mukattaa.
d) Gar bul-Kura n.
11. Aadakilerden hangisi
rivyet tefsirine bir rnektir?
a) bn Kes r Tefsiri.
b) Zemaher Tefsiri.
c) Beyza v Tefsiri.
d) Elmall M. H.Yazr Tefsiri.
12. Kurnn isimlerinden
Mevizann anlam aadaki-
lerden hangisidir?
a) Kura nn ok anlmas.
b) Kura nn rehber oluu.
c) Kura nn hak ile batl ayr-
mas.
d) Kura nn nas hat ve o g u t
vermesi.
13. Yaklak yz yetten oluan
srelere verilen ad aadaki-
lerden hangisidir?
a) Mufassal.
b) Mesa n .
c) Miu n.
d) Zamm- su re.
268 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
14. Mekke dneminde nzil ol-
mutur ve 9 yettir. nsanlar
ekitiren, alay eden kim-
senin durumunu knayarak,
bu gibi kimselerin varaca
yerin ate olduunu bildirir.
nsanlar arkadan ekitiren,
ayplayan kimse anlamna ge-
len sre ismi aadakilerden
hangisidir?
a) Hu meze suresi.
b) A diya t su resi.
c) Ka ria su resi.
d) Mu nafiku n su resi.
15. Mekke dneminde nzil ol-
mutur ve 8 yettir. oklukla
vnenleri uyarp, hesaba
ekileceklerini beyn eden ve
mal, mlk ve oluk-ocuun
okluuyla vnmek anlam
tayan sre aadakilerden
hangisidir?
a) Zilza l su resi.
b) Beyyine su resi.
c) Teka su r su resi.
d) Ka ria su resi.
16. Kurn- Kerm edp ve air-
lere meydan okuyor, bir sre
veya yetinin benzerini getir-
melerini istiyor. Kurnn bu
ekilde meydan okumasna
ne ad verilir?
a) Tahakku m.
b) Tehadd .
c) Tesadd .
d) Neza ir.
17. Kurnn sonunda yer alan
srelere ne ad verilir?
a) Miu n.
b) Mesa n .
c) Mufassal.
d) Tva l.
18. Kunn tamamn yazan
sahabeler arasnda aada-
kilerden hangisi yer almaz?
a) U beyy b. Kab.
b) Abdullah b. Reva ha.
c) Ebu Su fya n.
d) Muaz b. Cebel.
KURA N- KER M KNUSUNDA TEST / 269
19. Kurn- Kermin noktalan-
masn hangi limler icr
etmilerdir?
a) Ebul-Esved ed-Du el .
b) Mamer b. Ra d.
c) Nasr b.A sm ve Yahya b.
Yamer.
d) Ebul-Esved ed-Du el ve Nasr
b. A sm.
20. Sre kelimesiyle balayan
sre hangisidir?
a) Nu r.
b) Mu ca dile.
c) Bakara.
d) Nisa .
21. Peygamberimizin Zehvern
olarak adlandrd sreler
hangileridir?
a) Enam-Nu r.
b) Bakara-Fa tiha .
c) A l-i mra n-Nisa .
d) Bakara-A l-i mra n.
22. Tilvet secdesi ile biten
sreler hangileridir?
a) Ara f-Mu lk-Cuma.
b) Ara f-Necm-Alak.
c) Nisa -Kehf-Alak.
d) Nebe-Na zia t-Fecr.
23. Mekk ve Meden srelerin
says aadakilerden hangi-
sidir?
a) 88-95.
b) 86-28.
c) 100-150.
d) 87-29.
24. Kurnda yazld iin
Kurn- Kermin en hzl
okunduu tilvet tarz aa-
dakilerden hangisidir?
a) Tert l.
b) Tedv r.
c) Tahk k.
d) Hadr.
25. Aadakilerden hangisi
Mekk srelerin konular
arasnda yer alr?
a) Tevh d ve ahla k.
b) Ukuba t ve ciha d.
c) Ehl-i Kita p ve toplum.
d) Hukuk ve mua mela t.
26. Aadaki tefsirlerden hangi-
si rivyet tefsirleri arasnda-
dr?
a) el-Ferra: Mea nil-Kura n.
b) mam a fi : Ahka mul Kura n.
c) Taber : Camiul-Beya n an
Tev li A yil-Kura n.
d) Zemaher : Kea f.
270 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
27. Her yetinde Allah lafz olan
sre aadakilerden hangisi-
dir?
a) Neml.
b) Kehf.
c) Hacc.
d) Mu ca dile.
28. erisinde Ahmed isminin
getii sre ve yet hangisi-
dir?
a) Saff su resi 6. a yet.
b) Muhammed su resi 1. a yet.
c) Abese su resi 2. a yet.
d) Nu r su resi 30. a yet.
29. Talebenin hocasna, kra-
atten takip ettii rivyet ve
tarki okumasdr. eklinde
tanm yaplan kraat kavra-
m hangisidir?
a) Tert l.
b) Hadr.
c) Arz.
d) Tedv r.
30. Siyk-sibkn ksa tanm
aadakilerden hangisidir?
a) Acze du mek, a ciz brakmak.
b) Kura nn a yetlerinin krono-
lojik sralanmas.
c) Kura ndaki yabanc kelime-
lerin aklanmas.
d) Kura n a yetleri arasndaki
anlam ilikisinin ve bu tu nlu -
g u nu n olmas.
31. Aadakilerden hangisi
Kurnn anlatm biimlerin-
den biri deildir?
a) Edeb u slu p.
b) Bilimsel ve felsefi bir dil kul-
lanmas.
c) Zihinlere yaklatrc ve du -
u ndu ru cu o zellig i.
d) Kura nn ifa delerinin insann
zihin, his ve ruh du nyasna
birlikte hita b.
32. Aadakilerden hangisi
rivyet tefsiri deildir?
a) el-Mera g - Tefs ru l Mera g .
b) Taber Ca miul-Beya n.
c) el-Beg av -Mea limut-Tenz l.
d) bn-i Kes r - Tefs rul Kura nil
Az m.
KURA N- KER M KNUSUNDA TEST / 271
33. Hak Dini Kurn Dili adl ese-
rin mellifi aadakilerden
hangisidir?
a) Elmall Hamdi Yazr.
b) Celal Yldrm.
c) Su leyman Ate.
d) Mehmet Vehbi Efendi.
34. czul-Kurn tabirinin anla-
m aadakilerden hangisi-
dir?
a) Kura nn hu ku mleri.
b) Kura nn benzerinin yapla-
mamas.
c) Kura nda ihtila f olmamas.
d) Kura nn toplanmas.
35. Szlk anlam mesel, destan
ve kssa olan kavram aa-
dakilerden hangisidir?
a) Mu na sebetu l-Kura n.
b) Emsa lu l-Kura n.
c) Gar bu l-Kura n.
d) Mubhema tu l-Kura n.
36. Aadakilerden hangisi
Kurn ilimleri arasnda yer
almaz?
a) Cerh ve tadil.
b) Esba bu n-nu zu l.
c) Huru f-u mukattaa.
d) Gar bul-Kura n.
37. Kurn- Kermin uzmanlk
gerektirmeyen, herkese an-
lalabilecek olan yetlerine
ne denir?
a) Muhkem.
b) Mu tea bih.
c) Sebeb-i nu zu l.
d) Mea l.
38. Kurn- Kermde yer alan ye-
minler aadaki kavramlar-
dan hangisi ile ifde edilir?
a) Ahka mu l Kura n.
b) Aksa mu l Kura n.
c) nza lu l Kura n.
d) Gar bu l Kura n.
39. Kurnn en byk airleri ve
nl hatipleri dah hayrete
drmesi, hi kimsenin ona
benzer veya ona yakn bir
eser meydana getirememesi,
esiz olmas aadaki kav-
ramlardan hangisi ile ifde
edilir?
a) Ahka mu l Kura n.
b) Aksa mu l Kura n.
c) Gar bu l Kura n.
d) ca zu l Kura n.
272 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
40. Kurn- Kermde farkl leh-
elerde kullanlan kelimelere
ne ad verilir?
a) Mu kilu l Kura n.
b) Aksa mu l Kura n.
c) Gar bu l Kura n.
d) ca zu l Kura n.
41. Kurnn son inen sresi han-
gisidir?
a) Na s su resi.
b) Nasr su resi.
c) Fa tiha su resi.
d) hla s su resi.
42. czn szlk anlam nedir?
a) Bir so zu aydnlatmak.
b) Kura n a yetleri arasnda iliki
kurmak.
c) Kura nda yer alan kapal bir
hususu aklg a kavutur-
mak.
d) Bir du u nceyi ok az bir so z-
cu kle o zlu bir ekilde anlat-
mak.
43. Kurnn, ilk nzil olan
yetlerin bulunduu sresi
hangisidir?
a) Na s su resi.
b) Bakara su resi.
c) Fa tiha su resi.
d) Alak su resi.
44. Allahn varln ve birliini,
domadn ve dier zellik-
lerini zl bir ekilde anlatan
ve ksaca tevhd sresi de
denilen sre hangisidir?
a) hla s su resi.
b) Fa tiha su resi.
c) Asr su resi.
d) A yetel Ku rs .
45. Besmele; Kurn Kermde
ka defa zikredilmitir?
a) 114 defa.
b) 117 defa.
c) 113 defa.
d) 115 defa.
46. Kurn Kermde ismi zikre-
dilmi kadn kimdir?
a) Hz. Hat ce.
b) Hz. Meryem.
c) Hz. Havva .
d) Hz. Ha cer.
47. Hangi srede besmele iki
defa zikredilmitir?
a) Ma ide su resinde.
b) Tevbe su resinde.
c) Neml su resinde.
d) Nahl su resinde.
KURA N- KER M KNUSUNDA TEST / 273
48. Kurn Kermde konutu-
undan bahsedilen bcek
hangisidir?
a) Karnca.
b) Ar.
c) Hu dhu d.
d) ekirge.
49. Kurn Kermin geneline
bakldnda ahkm yetleri
nerede nzil olmutur?
a) Mekke.
b) Med ne.
c) Ta if.
d) Hica z.
50. Mnafklarn tesirinde kala-
rak Tebk seferine katlma-
d iin Peygamberimizin ve
ashbn, kendisiyle hakknda
yet nzil oluncaya kadar
konumad sahbe aada-
kilerden hangisidir?
a) Enes b. Ma lik.
b) Kab b. Ma lik.
c) Zeyt b. Sa bit.
d) Utbe b. Ubeydullah.
51. fk hdisesini aa karan
yet-i kerme hangisidir?
a) Nisa su resinin 15. a yeti.
b) Muhammed su resinin 11.ve
12. a yetleri.
c) Tevbe su resinin 27. a yeti.
d) Nu r su resinin 11, 12 ve 13.
a yetleri.
52. Kurn Kerm; slm dn-
yasnda 7 kraat zere okun-
maktadr. Biz Kurn hangi
kraat ve rivyetle okuyoruz?
a) ma m A sm kraati, Hafs
riva yeti.
b) ma m Na f kraati, Ka lu n
riva yeti.
c) ma m A sm kraati, ube
riva yeti.
d) ma m Na f kraati, ube
riva yeti.
274 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
53. Peygamberimizin (s.a.v.) en
byk destekileri olan han-
m ve amcas ayn yl iinde
veft etmilerdi. Bu sebeple
Peygamberimiz ve msl-
manlar ok zlmlerdi. Bu
yl, siyer kitaplarnda hzn
yl olarak yer alr. Peygam-
berimizi ve mslmanlar te-
selli etmek iin Allah (c.c.)
sre indirmitir. Aadaki-
lerden hangisi bu srelerden
biri deildir?
a) Hu d Su resi.
b) Yu nus Su resi.
c) Muhammed Su resi.
d) Yu suf Su resi.
54. Cebrl (a.s.) ve Peygamberi-
mizin (s.a.v) karlkl ola-
rak okumalaryla balayp,
gnmze kadar asrlardr
devam eden Kurn- Kermi
karlkl okuma geleneine
ne ad verilir?
a) Mura kabe.
b) Muka rebe.
c) Muka bele.
d) Mu na zara.
55. yet kelimesi szlkte hangi
anlama gelmez?
a) Ala met.
b) bret.
c) Delil.
d) Ru tbe.
56. Raslllhn (s.a.v) kendile-
rinden Kurn renilmesini
tavsiye ettii ve Efendimizin
kurrs diye de bilinen
sahabler arasnda aadaki-
lerden hangisi yoktur?
a) Abdullah ibn-i Mesu d.
b) Mua z bin Cebel.
c) Ubeyy bin Kab.
d) Ebu Hureyre.
57. Sebu-l mesn de denilen
sre aadakilerden hangisi-
dir?
a) Fa tiha .
b) Kevser.
c) Nasr.
d) A l-i mra n.
KURA N- KER M KNUSUNDA TEST / 275
58. Kurn- Kermdeki baz
yetlerin baka yetlerle,
Peygamberimizin snne-
ti ile veya ashb- kirmn
mbrek szleriyle ak-
lanmas olan, ayn zamanda
mesr veya nakl tefsir de
denilen tefsir eidi hangisi-
dir?
a) Dira yet Tefsiri.
b) Riva yet Tefsiri.
c) a ret Tefsiri.
d) Rey Tefsiri.
59. Kurnda ka sre ve yet
vardr?
a) 114 su re, 6666 a yet vardr.
b) 114 su re, 6236 a yet vardr.
c) 114 su re, 6326 a yet vardr.
d) 114 su re, 6239 a yet vardr.
60. Kurnn ilk 6 sresi srasyla
aadakilerden hangisidir?
a) Fa tiha , Bakara, A l-i mra n,
Nisa , Ma ide, Ara f.
b) Fa tiha , Bakara, Nisa , Ma ide,
Enam, Tevbe.
c) Fa tiha , Bakara, A l-i mra n,
Nisa , Ma ide, Enam.
d) Fa tiha , Bakara, A l-i mra n,
Nisa , Enfa l, Enam.
1. Gnmz Mushaflarnda yer
alan vakf iaretleri kime ait-
tir?
a) Seca vend .
b) Ebul Esved ed-Du el .
c) bn Cezer .
d) Halil bin Ahmed.
2. limlerin ouna ve kraat
imamlarna gre, namaz dn-
da kraatten nce ez besme-
le ekmenin hkm nedir?
a) Mu steha p.
b) Mendu p.
c) Va cip.
d) Su nnet.
3. Aadakilerden hangisinde
med sebebi yoktur?
a)

b)

c)


d)

4. Fer Med ile ilgili aadaki


hkmlerden hangisi yanl-
tr?
a)

Meddi va ciptir.
b)

Medd-i tabi ye 1 elif ila ve


va ciptir.
c)

Meddi caizdir.
d)

Medd-i tabi ye 1 elif


ila ve va ciptir.
5. Aadaki kelimelerden han-
gisinde Medd-i Lzm Kelime-i
Musakkale vardr?
a)


b)


c)
d)
6. Aadaki kelimelerden han-
gisinde Medd-i Lzm Harf-i
Musakkale vardr?
a)
b)
c)
d)
TECVD KONUSUNDA TEST
TECV D KNUSUNDA TEST / 277
7. Medd-i rz ile ilgili aadaki
aklamalardan hangisi yanl-
tr?
a) A rz su ku nun bulundug u har-
fin harekesi fetha ise (tu l, te-
vassut, kasr) 3 vecihle okunur.
b) A rz su ku nun bulundug u
harfin harekesi meksu r ise (tu l,
tevassut, kasr, kasr ile revm) 4
vecihle okunur.
c) A rz su ku nun bulundug u har-
fin harekesi mazmu n ise (tu l,
tevassut, kasr, tu l ile ima m,
tevassut ile ima m, kasr ile
ima m, revm) 7 vecihle oku-
nur.
d) ma m, vakf sebebiyle kaybo-
lan kesra harekeyi u te bir nis-
betinden yavaa belirtmektir.
8. Aadaki kelimelerin hangi-
sinde Medd-i Ln vardr?
a)


b)

c)

d)

9. Hkmr-R ile ilgili kurallar-


dan hangi aklama yanltr?
a)

Ra kaln okunur.
b)

Ra ince okunur.
c)

Ra ince okunur.
d)

Ra hem ince hem kaln


okunur.
10. Aadaki tenvn ve skin nn
ile ilgili hkmlerden hangisi
yanltr?
a) Tenv n veya sa kin nu ndan
sonra elif, ha , ayn, g ayn,
he harflerinden biri gelirse
izha r olur.
b) Tenv n veya sa kin nu ndan
sonra ye, m m, nu n ve va v
gelirse dg a m- Mealg unne
olur.
c) Tenv n veya sa kin nu ndan
sonra la m ve ra gelirse
dg a m- Bila g unne olur, ba
harfi gelirse ikla b olur.
d) Tenv n veya sa kin nu ndan
sonra ihfa harflerinden biri
gelip ikisi ayn kelimede
olursa ihfa olur.
11. Skin mmin okunu ekille-
riyle ilgili hangisi yanltr?
a) Sa kin () den sonra harekeli
() harfi gelirse hfa -i efev
olur.
b) Sa kin () den sonra harekeli
() harfi gelirse dg a m- Mis-
leyn Mealg unne olur.
c) Sa kin ( ) den sonra hareke-
siz ( ) harfi gelirse Dudak
hfa s olur.
d) Sa kin ( ) den sonra () ve
() harfleri dnda bir harf
gelirse izha r ( zha r- efev )
olur.
278 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
12. dm bahsi ile ilgili hangi
tarif yanltr?
a) Sa kin m mden sonra harekeli
m m gelirse idg a m- misleyn
mealg unne olur.
b) Nu n ve m m harfleri dnda-
ki harfler ayn ekilde gelirse
idg am- misleyn mealg unne
olur.
c) Mahreleri ayn sfatlar
farkl olan iki harfin birincisi
sa kin, ikincisi harekeli olarak
yan yana gelmesiyle dg a m-
Mu teca niseyn olur.
d) Hem sfat hem de mahre-
leri birbirine yakn olan iki
harfin birincisi sa kin, ikin-
cisi harekeli olara olarak
yan yana gelirse dg a m-
Mu teka ribeyn olur.
13. klb ne demektir ve harfleri
nelerdir?
a) Ak okumaktr. Harfleri ,
dr.
b) nce gelen cezimli harf, ha-
rekeli ikinci harfe katlarak,
eddeli tek harf gibi okunma-
sdr.
c) Cezimli dan sonra ge-
lirse u harfine do nu tu r-
mek ve g unneli okumaktr.
Harfi dir.
d) Cezimli dan sonra
gelirse u g unneli oku-
maktr. Harfi dir.
14. Kurn- Kermin harekele-
mesini ilk olarak aadaki-
lerden hangisi yapmtr?
a) Seca vend .
b) Ebul Esved ed-Du el .
c) bn Cezer .
d) Hal l bin Ahmet.
15.

kelimesinde hangi
kural vardr?
a) dg a m- Mealg unne.
b) hfa .
c) dg a m- bila g unne.
d) zha r.
16. Dudak ihfs ne demektir?
a) Cezimli den sonra harfi-
nin gelmesi ile in dudakta
gizlenerek okunmasdr.
b) Cezimli den sonra har-
finin gelmesi ile dudakta
eddelenerek okunmasdr.
c) Cezimli den sonra harfi-
nin gelmesi ile aka okun-
masdr.
d) Cezimli dan sonra ge-
lirse u harfine do nu tu r-
mek demektir. Harfi dir.
TECV D KNUSUNDA TEST / 279
17. Aadakilerden hangisi
medd-i muttasl ve medd-i
munfasl arasndaki fark de-
ildir?
a) Uzatma harfi ile uzatma se-
bebinin ayn kelimede olmas
muttasl, ayr kelimelerde
olmasna munfasl denir.
b) Uzatma harflerinden sonra
sebeb-i med olan cezim gel-
mesidir.
c) Muttasln hu kmu va cip,
munfasln ise ca izdir.
d) Muttasl, harf-i medde ila ve
bir elif uzatma va ciptir;
munfaslda bir elif uzatma
va ciptir.
18. Medd-i Ln ne demektir ve
harfleri nelerdir?
a) L n harfinden sonra, sebeb-i
med olan a rz veya la zm
su ku n bulunursa medd-i l n
olur. Cezimli (

) ve ( )dir.
b) L n harfinden o nceki harfte
durulursa medd-i l n olur.
Harekeli () ve ( )dir.
c) Med harfi ile hemze ayn
kelimede olmasdr.
d) Cezimli dan sonra
gelirse u harfine do nu -
tu rmek demektir.
19. Kelimenin sonunda gelen ve
zamir olan harfinin fonksi-
yonu aadaki seenekler-
den hangisinde anlatlmtr?
a) Her zaman uzatlarak oku-
nur.
b) Kendisinden o nceki harf
harekesiz olursa uzatla-
rak okunur, harekeli olursa
uzatlmadan okunur.
c) Kendisinden o nceki harf
harekeli olursa uzatla-
rak okunur, harekesiz olursa
uzatlmadan okunur.
d) Hibiri.
20. Sektenin tanm aadakiler-
den hangisidir?
a) kuyu esnasnda sesi, nefes
alarak ksa bir su re kesmek
demektir.
b) kuyu esnasnda sesi, nefes
alp vermeden ksa bir su re
kesmek demektir.
c) kuyuu kesmek demektir.
d) Hibiri.
280 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
21. Aada verilen durak iaret-
lerinden hangisi yanltr?
a) ( ) Vakf- la zm: Geildig in-
de ma na bozulabilir gerek-
esiyle, durulmas o nemle
istenen durak iaretidir.
b) ( ) Vakf- ca iz: Gemek ve
durmann mu mku n oldug u
fakat durmann daha evla
oldug u durak.
c) ( ) Vakf- mutlak: Durulma-
s evla dr.
d) Hibiri.
22. Kurn- Kermin en yava,
talm yaparak okunduu
tilvet biimi aadakilerden
hangisidir?
a) Tert l.
b) Tedv r.
c) Tahk k.
d) Hadr.
23. Kurn- Kermin en hzl
okunduu tilvet biimi aa-
dakilerden hangisidir?
a) Tert l.
b) Telf k.
c) Terk k.
d) Hadr.
24. hf, iklb ve unneli
idmlarn birer buuk elif
miktar tutularak okunduu
tilvet biimi aadakilerden
hangisidir?
a) Tahk k.
b) Tedv r.
c) Terk k.
d) Tesh l.
25. Tilvet esnasnda, bir keli-
meyi, sesi ve nefesi kesmeden
kendisinden sonra gelen keli-
meye balayarak okumaya ne
denir?
a) Vakf.
b) Vasl.
c) Sekte.
d) ma le.
26. Namazda kraate tekrar
balamak veya vakf yaptk-
tan sonra tekrar balamak
anlamna gelen kavram aa-
dakilerden hangisidir?
a) btida .
d) ftitah.
c) da me.
d) Kavme.
1. Bir hukk sonucun varl
kendi varlna bal olan,
ancak kendisinin varl onun
varln zarr klmayan ve
onun yapsndan bir para
tekil etmeyen fiil veya vasfa
ne denir?
a) Sebep.
b) art.
c) llet.
d) Ru ku n.
2. Aadakilerden hangisi fkh
ilminde asl delillerdendir?
a) stsla h.
b) stihsa n.
c) cma .
d) stisha b.
3. mm finin yazd ve g-
nmze ulaan ilk Fkh Usl
kitab saylan eser aadaki-
lerden hangisidir?
a) el-Muvatta .
b) er-Risa le.
c) el-Mu sned.
d) el-Fkhul Ekber.
4. mm- Azam Eb Hanfe
tarafndan kaleme alnan ve
gnmze ulaan eser aa-
dakilerden hangisidir?
a) el-Muvatta .
b) er-Risa le.
c) el-Mu sned.
d) el-Fkhul Ekber.
5. Eb Hanfenin rencisi olan,
hkm hadisten karan ve
msned sahibi olan imm
kimdir?
a) Ahmet bin Hanbel.
b) ma m Yu suf.
c) ma m a fi .
d) ma m Muhammed.
6. mm Mlik tarafndan kale-
me alnan ve gnmzde de
nemini koruyan eser aa-
dakilerden hangisidir?
a) el-Muvatta .
b) er-Risa le.
c) el-Mu sned.
d) el-Fkhul Ekber.
FIKIH KONUSUNDA TEST
282 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
7. slm hukkuna gre, kiinin
haklara sahip olabilme ve
bor altna girebilme ehliyeti-
ne ne denir?
a) Eda ehliyeti.
b) Tekl f.
c) Vu cu p ehliyeti.
d) Ru d.
8. Bli ve mmeyyiz hakknda
aadakilerden hangisi yan-
ltr?
a) Hem mu meyyiz hem de ba lig
olan kii iba det etme sorum-
lulug una sahiptir.
b) Mu meyyiz ocuk h beyi
kabul edebilir fakat bor
veremez.
c) Ba lig kimse iba detlerle
sorumlu iken mu meyyiz kim-
senin bo yle bir sorumlulug u
yoktur.
d) Her iki grup da vu cu b ehliye-
tine sahiptir.
9. Bir olayn grg tannn,
kendisinden baka bir ahit
bulunmadnda mahkemeye
giderek ahitlik yapmasnn
hkm ile ilgili olarak aa-
daki klardan hangisi doru-
dur?
a) Farz- ayn.
b) Va cip.
c) Farz- kifa ye.
d) Su nnet.

10. Bir kimse lmle penele-
irken haram lokma azna
girmemesi iin yannda
bulunan domuz etini yemeye-
rek lmtr. Bununla ilgili
olarak aadakilerden hangi
ifde dorudur?
a) Bu ahs zor durumda bile
az meti tercih ettig inden
olumlu bir i yapmtr.
b) Bu ahs ruhsatla deg il de
az metle amel ettig inden
sevap kazanmtr.
c) Bu ahsn bu haldeyken ha-
ram olan domuz etini yemesi
dog ru deg ildir.
d) Bu ahs, bu durumda iken
haram olan domuz etini yiye-
rek hayatn ida me ettirme-
liydi.
FKH KNUSUNDA TEST / 283
11. Aadakilerden hangisi
vcb ehliyetinin tanmdr?
a) Kiinin yapmakla emredildig i
hu ku mleri yerine getirmesi-
dir.
b) er deliller kullanlarak
va cib hu ku m karma yetki-
sidir.
c) Kiinin haklara sahip olabil-
me ve bor altna girebilme
sela hiyetidir.
d) Kiinin yapmakla mu kellef
oldug u d n vec beleri bilme-
sidir.

12. Aadakilerden hangisi yan-
ltr?
a) Ru knu nde ve kurucu un-
surlarnda bir eksiklik olan
hu ku m ba tl hu ku mdu r.
b) Bir ilemin fa sit olmas
hu kmu n var oldug unu ancak
sah h olmadg n go sterir.
c) Fa sit hu ku m inika t artlar
tam olmasna karn shhat
artlarnda eksiklik olan
hu ku mdu r.
d) Fiiller, sah h olmadklarnda
hi bir huku k sonu dog ur-
mazlar.
13. Hkm kirlilikle ilgili olarak
aadakilerden hangisi do-
rudur?
a) D n usu le go re kesilmeyen
kara hayvanlar hu kmen
kirlidir.
b) stibra ve istinca birer hu km
temizliktir.
c) Hafif neca set hu km kirlilik-
ten saylmazken ag r neca set
hu km kirlilikten saylmakta-
dr.
d) Hu km kirlilik sadece abdest,
gusu l ve teyemmu mle gide-
rilmektedir.
14. Aadakilerden hangisi te-
rim olarak nasslarda hkm
bulunmayan fkh meseleye,
aralarndaki illet birlii sebe-
biyle nasslarda dzenlenmi
meselenin hkmn vermek
eklinde tanmlanan kysn
rknlerinden biri deildir?
a) Asl.
b) Mendu p.
c) Fer.
d) llet.
284 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
15. Aadakilerden hangisinde
drt mezhep imam veft
tarihlerine gre kronolojik
olarak doru sralanmtr?
a) ma m Ma lik - ma m a fi -
ma m Ebu Han fe - Ahmed b.
Hanbel.
b) ma m a fi - ma m Ebu
Han fe - ma m Ma lik - Ahmed
b. Hanbel.
c) ma m Ebu Han fe - ma m
Ma lik - ma m a fi - Ahmed b.
Hanbel.
d) ma m Ebu Han fe - ma m
Ma lik - Ahmed b. Hanbel
ma m a fi .
16. Aadakilerden hangisi vaz
hkmlerden deildir?
a) Sebep.
b) Ma ni.
c) art.
d) llet.
17. Aadakilerden hangisi
slm hukkunun nassa daya-
l kaynaklarndan birisidir?
a) K. Ker m.
b) Kya s.
c) cma .
d) stihsa n.
18. Mslman bir kadnn, ms-
lman olmayan bir erkekle
evlenemeyecei hkm
aadaki dn delillerden
hangisiyle verilmitir?
a) Kura n.
b) Su nnet.
c) cma .
d) Kya s.
19. Dierine nazaran istihsn
metodunu daha sk kullanan
mezhep imam hangisidir?
a) Ma lik b. Enes.
b) ma m- Azam.
c) ma m a fi .
d) Ahmet b. Hanbel.
20. Kamu yetkisini kullanan dev-
let grevlilerinin kendilerine
ihtiya duyacak kimselerden
hediye kabul etmeleri aa-
daki dn delillerden hangisi-
ne gre ho karlanmaz?
a) Sedd-i Zera .
b) Kya s.
c) cma .
d) Mesa lih-i Mu rsele.
FKH KNUSUNDA TEST / 285
21. Sarh icm ile ilgili aadaki
bilgilerden hangisi en doru-
dur?
a) Bu tu n sla m a limlerinin uzla-
arak ulatg ortak hu ku mdu r.
b) Bir asrdaki sla m a limlerinin
birletig i ortak hu ku mdu r.
c) Bir asrdaki bu tu n mu ctehid
sla m a limlerinin go ru belirte-
rek katldg ortak go ru tu r.
d) Bir asdaki bu tu n mu ctehid
sla m a limlerinin go ru belirt-
meden katldg ortak go ru tu r.
22. Aadaki snnet eitlerin-
den hangisi Peygamberimi-
zin, yannda olan bir davran
karsnda sessiz kalarak o
davran tasvb ettiini belir-
tir?
a) Fiil su nnet.
b) So zlu su nnet.
c) Takr r su nnet.
d) Hi biri.
23. Haneflere gre, sefer olan
bir kimsenin 4 rekt farz
namazlar 2 rekt olarak
klmas hangi kavrama rnek
olarak verilebilir?
a) Ruhsat.
b) Az met.
c) Mu ba h.
d) Mendu p.
24. Hanef bilginlerine gre
delleti ve sbtu, Kurn
ve mtevtir snnetle kesin
olan delillere ne ad verilir?
a) Farz.
b) Va cip.
c) Su nnet.
d) Mekru h.
25. slm fkhna gre hangi yaa
ulaan ocuklar, ergenlik
belirtileri gstermese bile
ergen saylrlar?
a) 12 ya.
b) 13 ya.
c) 15 ya.
d) 18 ya.
26. slm fkhnda ktle
giden yolun kapatlmas aa-
daki hangi kavramla ifde
edilir?
a) Kya s.
b) Sedd-i Zera .
c) stihsa n.
d) Maslahat- Mu rsele.
286 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
27. Kurnda arap haram kln-
mtr. arabn haram kln-
ma nedeni sarholuk verme-
sidir. O halde ad ne olursa
olsun btn sarholuk veren
eyler haramdr. Verilen bu
hkm aadaki dn delil-
lerden hangisine rnektir?
a) Mesa lih-i Mu rsele.
b) Sedd-i Zera .
c) stihsa n.
d) Kya s.
28. Geerli bir nikhla evlenen
iftlerin nikhlarnn ortadan
kalktna dair bir delilin
bulunmamas halinde nikh
geerlidir. Verilen bu hkm
aadaki dn delillerden
hangisine rnektir?
a) st na f.
b) stsla h.
c) stihsa n.
d) stisha b.

29. Mrisi ldren vris
mrastan hak alamaz hkm
aadaki dn delillerden
hangisine rnektir?
a) Mesa lih-i Mu rsele.
b) Kya s.
c) stisha b.
d) stihsa n.
30. Hz. mer, fethedilen toprak-
lar mcahidler arasnda ga-
nimet olarak datmayp eski
sahiplerinin elinde brakm
ve hara vergisi koymutur.
Bu durum aadaki dn de-
lillerden hangisine rnektir?
a) Mesa lih-i Mu rsele.
b) eru men Kablena .
c) stisha b.
d) Mesa lih-i Mu rsele.
31. Sulanann suu ispat edil-
medike sulanan kii su-
suzdur. Bu durum aadaki
dini delillerden hangisine
rnektir?
a) stislah.
b) stihlaf.
c) stishab.
d) stihsan.
32. Hz. Peygamberden (s.a.v.)
sonra, belli bir asrdaki mc-
tehit slm bilginlerinin, dn
konularda gr birlii iin-
de olmalar hangi kavramla
ifde edilir?
a) ctiha t.
b) Kya s.
c) cma .
d) stihsa n.
FKH KNUSUNDA TEST / 287
33. Aadakilerden hangisi
slmn deerli sayp korun-
masn garanti altna ald
eylerdendir?
a) Can.
b) Mal.
c) Akl.
d) Hepsi.
34. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Du manla arpma esnasn-
da ehit olan kimse ykan-
maz.
b) Du u k neticesinde o lu dog an
ocuk ykanmaz.
c) Suda bog ulmu olan bir kim-
se ykanmaz.
d) Su bulunmadg zaman o lu -
nu n ykanma ilemi teyem-
mu m ile gerekleir.
35. Hangi durumda estetik ameli-
yat ciz deildir?
a) Gu zel go ru nme kast ile este-
tik ameliyat yaptrmak.
b) Yaplmasnda bir yarar veya
yaplmamasnda mevcut bir
zarar bulunmak.
c) Hile, aldatma veya kar cinse
benzeme kast bulunmamak.
d) Huku k karklg a ve yanl
anlamaya yol amamak.
36. Aadaki klarda yer alan
aklamalardan hangisi yan-
ltr?
a) Bir kadnn ahitlig i erkeg in
ahitlig ine denk tutulabilir.
b) rgan nakli yaplacak kiinin
u cret talep etmemesi gerekli-
dir.
c) rgan veya dokusu alnacak
kiinin sag lg nda (o lmeden
o nce) buna izin vermi olma-
s gerekir.
d) Kadnlarn ba ak olarak
namaz klmalar ca izdir.
37. Hkmn kendisine balan-
mas ve zerine hkm bin
edilmesi insanlara bir fayda
salayan veya onlardan bir
zarar gideren, fakat mteber
veya geersiz sayldna dir
belirli bir delil bulunmayan
durumlar olarak tarif edilen
fkh usl terimi aadaki-
lerden hangisidir?
a) Mesa lih-i Mu rsele.
b) llet.
c) stihsa n.
d) stisha b.
1. Aadakilerden hangisi baz
ibdetlerin yaplmasna mn
olan hkm kirliliktir?
a) Rics.
b) Hades.
c) Neca set-i haf fe.
d) Neca set-i gal za.
2. Necsetler hakknda aa-
daki hkmlerden hangisi
dorudur?
a) Eti yenen havyalarn bog az-
lanmadan o lenlerinin etleri
temizdir.
b) Koyun, geyik gibi hayvan-
larn idrarlar neca set-i
gal zadr.
c) Tavuk, kaz gibi hayvanlarn
dklar neca set-i haf fedir.
d) Gal z neca setin el ayas kadar
olan mikta r, kat ise bir dir-
hem mikta r namaza ma n dir.

3. Abdestin farzlar olmas
asndan hangi eletirme
dorudur?
a) Ma lik ler tert b.
b) a fi ler- niyet.
c) Hanef ler telf k.
d) Hanbel ler-kaplama mesh.
4. Abdesti bozan durumlar olma-
s asndan aadakilerden
hangisi yanltr?
a) a fi lere go re o n ve arka
mahallin dndan kan kan
ve irin abdesti bozmaz.
b) Hanef lere go re ag z dolusu
kusmak abdesti bozar.
c) zu r sahibi iin vaktin k-
mas ile abdest bozulur.
d) Abdesti bozucu bir ey
yapmadg ndan emin olsa da
abdestli oldug unu unutan
kimsenin abdesti bozulmu
saylr.

5. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) ehvet bulunmayarak gelen
men , guslu gerektirmez.
b) htila m olan kadn gusu l
abdesti almak zorundadr.
c) Cu nu p kimsenin tila vet sec-
desi yapmas ca izdir.
d) Cu nu plu k ve hayzlk ha line
hades-i ekber denir.
TEMZLK KONUSUNDA TEST
TEM ZL K KNUSUNDA TEST / 289
6. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) nsan, at, deve, sg r, koyun
artg sular temiz ve temizle-
yicidir.
b) Ma -i mu stamel, hu km te-
mizlikte kullanlr.
c) Ko peg in, vah hayvanlarn
artg sular temiz ve temizle-
yici deg ildir.
d) Eek, katr artg sular u phe-
lidir. Abdest veya gusu l alnr
ve ayrca teyemmu m yaplr.

7. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Hanef lere go re hayz kana-
masnn en uzunu on gu ndu r.
b) Hanef lere go re u gu nden az
kanama istiha zedir.
c) Ma lik lere go re nifa sn en
uzun su resi 40 gu ndu r.
d) Hanef mezhebine go re iki
a det aras on be gu nden az
olmaz.
8. Aadakilerden hangisi yan-
ltr?
a) Mest, yaklak 6 km yu ru -
nebilecek o zellikte olmas
gerekir.
b) Muk m iin mest u zerine
meshin su resi 24 saattir.
c) Mest u zerine meshin yolcu-
luktaki su resi 72 saattir.
d) Su re, mestin giyilmesiyle
balar.

9. Aadakilerden hangisi
teyemmm bozan durumlar-
dan deildir?
a) Teyemmu m abdesti alnm
bir ha lde iken bir sonraki na-
maz vaktinin girmi olmas.
b) Suyun kullanmna engel
tekil eden durumun ortadan
kalkm olmas ya da suyun
bulunmas.
c) Su alacak ara gereci olma-
dg halde bir su kuyusuna
rastlanmas.
d) Abdest ya da gusu l gerek-
tiren durumlardan biriyle
karlamas.
290 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
10. Aadakilerden hangisi mest
zerine meshi bozmaz?
a) Muk m bir kimsenin mesh
su resinin sona ermesi.
b) Guslu gerektiren bir duru-
mun meydana gelmesi.
c) Ayaklarn ykamak suretiyle
abdestli olan kimsenin mes-
tini karp tekrar giymesi.
d) Mest u zerinde u ayak par-
mag girecek bu yu klu g u nde
bir delik olumas.

11. Aadaki bilgilerden hangisi
dorudur?
a) Kadnn hayznn bitmesiy-
le kadnn temizlik do nemi
balar.
b) Kadnn hayz bitse de gusu l
abdesti almadan temizlik
do nemi balamaz.
c) Nifa s ha lindeki kadnn
iba dete balamas, kann
kesilmesine deg il krk gu nu n
tamamlamasna bag ldr.
d) stiha ze kan kesilen bir kim-
se gusu l abdesti almaldr.
12. Aadaki su eitlerinden
hangisi abdest almakta kulla-
nlmaz?
a) Mutlak sular.
b) Durgun sular.
c) Ma -i mu stamel.
d) Akar sular.
13. ki kanama arasndaki ke-
sinti temizlik sayldndan,
det halindeki kadnn ka-
namas ksa bir sre durursa
kanamann durduu sre
iinde kadn temiz saylr,
gusledip ibdetlerini yapmas
gerekir eklinde ifde edilen
gr, hangi mezhebe aittir?
a) Ma lik .
b) a fi .
c) Hanef .
d) Hanbel .
14. Abdestsizlik veya cnplk
sebebiyle insanda meydana
geldii varsaylan hkm kir-
lilie ne denir?
a) Hades.
b) Neca set.
c) Murda r.
d) Nefa set.
TEM ZL K KNUSUNDA TEST / 291
15. det hlinin en az ka saat-
tir?
a) 30 saat.
b) 24 saat.
c) 48 saat.
d) 72 saat.
16. Cumhra gre kadnlar
en erken ka yanda det
grmeye balar ve en ge ka
yanda detten kesilebilir?
a) 7-70 yanda.
b) 10-60 yanda.
c) 15-55 yanda.
d) 9-55 yanda.
17. Aadakilerden hangisinde
nifsn tanm yaplmtr?
a) Kadnlarda her ay du zenli
olarak gelen kandr.
b) Kadnn ha mile kalmasdr.
c) Dog umdan sonra kadnn
rahminden gelen akntdr.
d) lu dog an ocuktur.
18. Lohusaln en ou Hanef-
fi mezheplerine gre ka
gndr?
a) 40-60 gu n.
b) 15-45 gu n.
c) 40-40 gu n.
d) 60-60 gu n.
19. Aadakilerden hangisi ab-
destin vciplerindendir?
a) Ban do rtte birini meshet-
mek.
b) Kollar dirseklere kadar yka-
mak.
c) Ban tamamn meshetmek.
d) Hi biri.
20. Kadnlarla ilgili olarak aa-
dakilerden hangisi doru-
dur?
a) Hayzl hanmlar hayz gu n-
lerindeki namazlarn kazaya
brakrlar.
b) Namazlarn terk etmezler o
halde klarlar.
c) Hayz gu nlerine denk gelen
Ramazan orucundan muaf-
trlar.
d) Hayz gu nlerinde namazdan
muaftrlar.
292 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
21. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Abdest srasnda muva la t
yapmak, Hanbel ve
Ma lik lere go re farzdr.
b) Cumhura go re, namazda sesli
olarak gu lmek abdesti bozar.
c) afilere go re erkek ve ka-
dnn tenlerinin birbirine
deg mesi abdesti bozar.
d) Cumhura go re bir kimsenin
kendi cinsel organna temas
abdesti bozar.

22. Abdest ile ilgili aadaki h-
kmlerden hangisi yanltr?
a) a fi lerde kaplama mesh
farzdr.
b) Hanef lerde mazmaza ve
istina k su nnettir.
c) a fi lerde niyet ve tert p farz-
dr.
d) Hanef lerde organlar u er
defa ykamak su nnettir.
23. Aadaki hkmlerden han-
gisi yanltr?
a) Yaptg teyemmu mle namaz
klan kimse, namaz esna-
snda suyu bulursa namaz
bozulur.
b) Namaz teyemmu mle kldk-
tan sonra su bulunursa, vakit
kmam bile olsa namazn
iadesi gerekmez.
c) Teyemmu mle namaz kln-
dktan sonra su bulunursa,
vakit kmamsa afilere
go re namazn iadesi gerekir.
d) Hanefilere go re namaz vakti
girmeden teyemmu m edil-
mesi caiz deg ildir.

1. mamn tervh namaznda
aktan okunmas gereken
yerleri gizli okumas durumu
hangi sonucu dourur?
a) Namaz bozulmutur.
b) mam ve cemaat herkese
sehiv secdesi gerekir.
c) mama sehiv secdesi gerekir,
cemaate gerekmez.
d) Cemaatin namaz sah htir
ancak imamn namaz ia desi
gerekir.
2. Aadakilerden hangisi sehiv
secdesi yapmay gerektirir?
a) Farzn u veya do rdu ncu
reka tnda Fa tiha y terk et-
mek.
b) Tahiyya t dua sn okumay
unutarak terk etmek.
c) Su bha neke dua sn terk et-
mek.
d) Farz namazda Tahiyya t unu-
tup kya ma kalktktan sonra
do nu p oturmas.
3.
Bir insann dog up bu yu du g u
veya evlenip iinde yaamak
istedig i veya iinde barnmay
kastettig i yerdir.
Bir kimsenin dog dug u, evlenip
ailesini yerletirdig i veya kendisi
yerlemeye karar verdig i yer ol-
mamak kaydyla on be gu nden
fazla kalmak istedig i yerdir.
Bir yolcunun on be gu nden az
kalmay planladg yerdir.
Yukardaki tanmlar srasyla
aadaki klardan hangisin-
de doru olarak verilmekte-
dir?
a) Vatan- asl , vatan- ika me,
vatan- su kna .
b) Vatan- ika me, vatan- su kna ,
vatan- asl .
c) Vatan- asl , vatan- su kna ,
vatan- ika me.
d) Vatan- ika me, vatan- asl ,
vatan- su kna .
NAMAZ KONUSUNDA TEST
294 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
4. Aada verilen vitir namaz
rneklerinden hangisi hi bir
mezhebe gre sahh deildir?
a) Son reka tta Fa tiha
su resinden sonra tekb r
almay ya da kunut dua larn
okumay unutarak klnan
namaz.
b) Vitir namaznn vakti fecrin
dog uuna kadar olmasna
rag men, fecrin dog uundan
sonra sabah namaznn kln-
mam olma artyla fecirden
sonra klnan vitir namaz.
c) Kendi bana mu stakil bir
namaz oldug u iin yats na-
mazndan o nce klnan vitir
namaz.
d) U reka t olarak deg il de tek
(bir) reka t olarak klnan
vitir namaz.

5. Bayram gnleriyle ilgili olarak
aadakilerden hangisi tm
mezheplere gre dorudur?
a) Bayram namazn cemaatle
klma zorunlulug u yoktur
mu nferit olarak da klnabilir.
b) Hutbe okunmadan klnan
bayram namaz sah h deg il-
dir.
c) Bayram namaznn vakti
bayramn birinci gu nu du r.
Birinci gu n klnamayan na-
maz artk klnamaz.
d) Ter k tekb ri kurban bay-
ramnn arefe gu nu ikindi
namazyla balayp 4. gu n
sabah namazyla sona eren
farzlardan sonra okunan
tekb rlere verilen o zel isim-
dir.
NAMAZ KNUSUNDA TEST / 295
6.
Bir mescitte kurallara uyarak
inziva ya ekilmeye denir.
Bir namaz vaktinde klmaya
.. denir.
Bir namaz vaktinden sonra
klmaya . denir.
Vaktinde klnmayan namaza
. denir.
Yukardaki boluklar uygun
doldurmak iin hangi seenek
dorudur?
a) Teehhu t/eda /kaza /geik.
b) tika f/eda /kaza /fa ite.
c) Teverru k/eda /kaza / kam.
d) tika f/eda /kaza / mevku te.
7. Aada verilen bilgilerden
hangisi dorudur?
a) Sefer bir kimse ter k tekb ri
getirmekle mu kellef deg ildir.
b) Hanbel lere go re bayram
namazlar farz- ayndr.
c) Sefer bir kimse bayram na-
mazlaryla mu kellef deg ildir.
d) Tera v h namaz, gayr-i mu ek-
ked bir su nnettir.

8. Aada verilen bilgilerden
hangisi yanltr?
a) Sefer bir kimse, sefer esna-
snda kaza ya kalan namaz-
n, asl vatanna do nu nce 4
rekat olarak kaza eder.
b) Tila vet secdesi yapmak,
Hanef lere go re va cip; dig er
u mezhebe go re ise su nnet-
tir.
c) Sehiv secdesi, namazn farz-
larnn biri veya birkann
gecikmesi durumunda da
yaplr.
d) Muk m bir kimse kaza ya ka-
lan namazn sefer esnasnda
klacaksa 4 rekat olarak ka za
eder.

9. Aada verilen kavramlardan
hangisinin karl yanltr?
a) Cem-i Takd m: ki namaz ilk
namazn vaktinde birletire-
rek klmaktr.
b) Vatan- Asl : 15 gu n veya
daha fazla kalmaya niyet
edilen yerdir.
c) Cem-i Teh r: ki namaz
sonrakinin vaktinde birleti-
rerek klmaktr.
d) Vatan- Su kna : 15 gu nden
ok kalmak u zere gidilen yer-
dir.
296 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
10. Farz ibdetlere bal olarak
yaptmz nfile ibdetler
hangi terim ile ifde edilir?
a) Reva tib Su nnet.
b) Su nnet-i A det.
c) Zeva id Su nnet.
d) Su nnet-i Rega ib.
11. Aadakilerden hangisi,
namazda iken imam yapmasa
bile cemaat tarafndan yapl-
mas gerekir?
a) Kunut.
b) Ka de-i u la .
c) Ka de-i a hire.
d) Tila vet secdesi.
12. Aadakilerden hangisi
erkekler iin para olan
kefen paralarndan biri de-
ildir?
a) za r.
b) Kam s.
c) Lifa fe.
d) Etek o rtu su .
13. Mukted kime denir?
a) Namazda imama uyan kiiye.
b) Namazda kendisine uyulan
kiiye.
c) Namazda sefer olan kiiye.
d) Namaz yalnz klan kiiye.
14. Mesbk kime denir?
a) mama tekb rle birlikte uyan
kiiye.
b) mama birinci reka tta yeti-
en kiiye.
c) Birinci reka ttan sonra imama
yetien kiiye.
d) mama birinci reka tta yetiip
2. reka tta ayrlan kiiye.
15. Lhik kime denir?
a) mama tekb rle birlikte uyan
kiiye.
b) mama birinci reka tta yeti-
en kiiye.
c) Birinci reka ttan sonra imama
yetien kiiye.
d) mama birinci reka tta yetiip
2. reka t karp u u ncu
reka tta yetien kiiye.
16. Aadaki durumlardan
hangisinde imam yapmasa
da mukted, imama mutbaat
etmez?
a) mam namazda fazladan bir
secde etse.
b) mam bayram tekb rlerini
terk etse.
c) mam birinci oturuu terk
etse.
d) mam kunut dua sn terk
etse.
NAMAZ KNUSUNDA TEST / 297
17. Aadakilerin hangisinde k-
lnmakta olan farz kesilerek
cemaate katlnr?
a) Sabah namaznn ikinci
reka tnn secdesini yapmsa.
b) g le namaznn ikinci
reka tnn secdesini yapmsa.
c) kindi namaznn u u ncu
reka tnn secdesini yapmsa.
d) Akam namaznn ikinci
reka tnn secdesini yapmsa.
18. Akam namaznn son
rkunda imama yetien
kii namazn aadaki
durumlardan hangisine gre
tamamlarsa doru yapm
olur?
a) mamla birlikte selam verir.
b) mam selam verdikten
sonra kalkarak kendi bana
klyormu gibi u reka t da
tamamlar.
c) ki reka t tamamlar ve
bu reka tlarn ikisinde de
tahiyya ta oturur.
d) mamn arkasnda klyor-
mu gibi kraat yapmadan iki
rekat tamamlar.
19. Aadakilerden hangisi hut-
benin sahh olmasnn artla-
rndan biri deildir?
a) Hutbenin namazdan o nce
okunmas.
b) Hutbe okunacak minberin en
az 5 basamak olmas.
c) Vakit iinde okunmas.
d) Hutbe okunurken cemaatten
en az bir kiinin bulunmas.
20. Aadakilerden hangisi
hutbenin vciplerinden biri
deildir?
a) Hat bin minbere knca
oturmas.
b) Eza nn, hat bin huzurunda
okunmas.
c) Vaaz ve nasihatte bulunmak.
d) Hi biri.
21. Mukm bir kimse; lenin
farzn cuma zannederek,
yatsnn farzn tervh zan-
nederek kde-i lda selam
verirse ne gerekir?
a) Namazn ia desi.
b) Sehiv secdesi.
c) Tila vet secdesi.
d) Bir ey gerekmez.
298 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
22. m ile namaz klmak ne de-
mektir?
a) Bir eye yaslanarak namaz
klmak.
b) Yan u zeri yatarak namaz
klmak.
c) Go z ucuyla namaz klmak.
d) Namazda ruku ve secdeye
iaret olunmak u zere ba
eg erek namaz klmak.
23. Aadakiler hangisi cenze
namaznn snnetlerinden
biri deildir?
a) Namaz kldracak imamn
cena zenin go g u s hiza snda
durmas.
b) En az imamn arkasnda u
cemaatin bulunmas.
c) Birinci tekbirden sonra
su bha nekenin okunmas.
d) U u ncu tekbirden sonra dua
okunmas.
24. Bir namazn (le veya ikin-
di), dier namazn (akam
veya yats) vaktinin girmesi-
ne yakn bir zamana kadar
geciktirilip, bu namazn
klnmasndan sonra die-
rinin vaktinin girmesi ve bu
namazn da kendi vaktinde
klnmas olayna ne denir?
a) Cem-i takd m.
b) Cem-i teh r.
c) Cemu l muva sala.
d) Cemu l mucem.

25. Bir kii iftith tekbri alp
kym ve kraatten sonra
rk etmeden dorudan sec-
deye inerek birinci secdede
rk etmediini hatrlayacak
olursa ne yapmaldr?
a) Namaza devam edip sonunda
sehiv secdesi yapmaldr.
b) Ayag a kalkp ru ku unu yap-
tktan sonra namaza devam
etmelidir.
c) Namaz bozulmutur yeniden
klmas gerekir.
d) Ru ku un unutulmas namaza
herhangi bir zarar vermez
kaldg yerden devam eder.
NAMAZ KNUSUNDA TEST / 299
26.
Farzn geciktirilmesi eklinde
yaplan hatalarda sehiv secdesi
gerekmektedir.
Va cibin hem geciktirilmesi
hem de unutulmas eklinde
yaplan hatalarda sehiv secdesi
gerekmektedir.
Buna gre aadaki durum-
lardan hangisinde sehiv sec-
desi gerekmemektedir?
a) Bir reka t ierisinde u kez
secde yaplmas durumunda.
b) Birinci veya ikinci reka tta
Fa tiha su resinin devamnda
su re okunmadg durumlar-
da.
c) Farz bir namaz klan kii
birinci oturuu unutup
kya m iin tam ayag a kalk-
tktan sonra birinci oturuu
unuttug unu hatrlayp tekrar
oturdug unda.
d) Sehiv secdesi yaparken yeni
bir sehiv secdesi yaplmas
gereken bir durumun meyda-
na gelmesi.
27. Aadakilerden hangisi
cuma namaznn vcp art-
larn tar?
a) Cuma namazna gittig i tak-
dirde hastaya zarar gelece-
g inden korkan hasta bakc-
lar.
b) Mu sait zaman ve zemin bu-
lan kadnlar.
c) Yu ru mekten a ciz durumda
bulunan ok yal kimseler.
d) Fiz k artlar ve imka nlar
Cuma klmaya mu sait
mahku mlar.
28. Aadaki vakitlerden hangi-
sinde kaz namaz klnmaz?
a) Gu nein dog masndan yu k-
selmesine kadar olan vakitte.
b) Sabah namazn kldktan
sonra gu ne dog uncaya ka-
darki vakitte.
c) Fecrin dog masndan sonra
sabah namaznn su nnetini
klncaya kadar olan vakitte.
d) kindi namaznn farzn
kldktan sonra gu nein
batna 40-45 dk. Kalncaya
kadarki vakitte.
300 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
29. Aadakilerden hangisi
cuma namaznn shhat art-
larndan deildir?
a) Cuma namazn o g le namaz
vaktinde klmak.
b) Namazdan sonra hutbe oku-
mak.
c) Cuma klnan yerin herkese
ak olmas.
d) mamdan baka en az u
kiilik cemaat olmas.
30. Aadakilerden hangisinin
namazda iken yaplmas
mekrh deildir?
a) Namazda esnemek.
b) Namazda go zleri yummak.
c) Skk abdestle namaz kl-
mak.
d) Namazda o ksu ru g u bastr-
mak.
31. Gnein tam tepe noktasnda
olduu ve namaz klmann
mekrh olduu vakte ne de-
nir?
a) Guru b.
b) stiva vakti.
c) Fecr-i sa dk.
d) msa k.
32. Namazn farzlar ile ilgili ola-
rak aadaki hkmlerden
hangisi yanltr?
a) Tad l-i erka n, Ebu Han fe ve
cumhu ra go re ru ku ndu r.
b) Huru c bi sunih, Ebu
Han feye go re ru ku ndu r.
c) Tert p, a fi lere go re ru ku n-
du r.
d) Ka de-i u la , Ma lik lere go re
ru ku ndu r.
33. Cemaatle namaz kldrrken
abdesti bozulan imamn yeri-
ne bir bakasnn getirilme-
si, aadaki kavramlardan
hangisi ile ifde edilir?
a) stibra d.
b) lha k.
c) ktida .
d) stihla f.
34. Aadakilerden hangisi
Zellet-l Kr kavramnn
tanmdr?
a) Namazda kadnla erkeg in
ayn safta durmasdr.
b) Namazda kraat hatalardr.
c) Namazn ru ku nlerinden biri-
ni unutmaktr.
d) Namazn bir va cibini terk
etmektir.
NAMAZ KNUSUNDA TEST / 301
35. Aadakilerden hangisi na-
mazla ilgili bir kavram deil-
dir?
a) Tag l s.
b) sfa r.
c) hsa r.
d) bra d.
36. Kavme kelimesi aadakiler-
den hangisini ifde etmekte-
dir?
a) ki secde arasnda oturutur.
b) Kyamda durmaktr.
c) Kavmin og uludur.
d) Ru ku dan dog rulmaktr.
37. Erzurumda doup daha son-
ra zmire yerlemi olan bir
kimse herhangi bir sebeple
doduu yer olan Erzuruma
10 gnlne gitse, bu kii-
nin durumu ne olur?
a) Muk m olur.
b) Sefer olur.
c) Mu drik olur.
d) Hi biri.
38. zr ve liffe bulunamayp
sadece bir kat bez bulunmas
durumunda erkek veya kadn
cenazenin sarld tek para
beze ne ad verilir?
a) Kefen-i su nnet.
b) Kefen-i kya fet.
c) Kefen-i zaru ret.
d) Kefen-i kera het.
39. Gzleri, kalar veya kalbiyle
iaret etmek sretiyle klnan
namaz nasl namazdr?
a) ma ile klnan namazdr.
b) Go zle ve ba ile klnan na-
mazdr.
c) Bo yle bir namazn ilmihal
kitaplarnda yeri yoktur.
d) Ra bta ile klnan namazdr.
40. Aadaki vakitlerden hangi-
sinde nfile namaz klnabi-
lir?
a) Gece yars.
b) Gu ne dog arken.
c) Gu ne batarken.
d) Gu ne zeva lde iken.
302 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
41. Namaz klarken kendi istei
ile abdestini bozmas ile na-
maz tekrar batan klmasna
ne denir?
a) stihla f.
b) stibra d.
c) ktida .
d) st na f.
42. Farz namazlarn ilk iki
rektnda Ftihdan sonra
bir sre veya en az ksa
yet veya uzun bir yet oku-
mann hkm Hanef mezhe-
bine gre nedir?
a) Su nnet.
b) Farz.
c) Va cip.
d) Mu stehap.
43. Baylan bir kiinin baygnlk
durumu ka vakitten fazla
srerse, bu sre iindeki
namazlar kaza olmaktan
der?
a) 3 vakitten.
b) 5 vakitten.
c) 15 vakitten.
d) 14 vakitten.
44. Hsf namaznn tanm han-
gi kta yaplmtr?
a) imek aktg zaman klnan
bir namazdr.
b) Ay tutuldug u zaman klnan
iki veya do rt reka tl bir na-
mazdr.
c) Gu ne tutuldug u zaman kl-
nan bir namazdr.
d) Deprem oldug u zaman kl-
nan bir namazdr.
45. Cenazenin tekfn ileminde
kullanlacak olan kefen par-
alarnn sralamas dtan
ie doru aadaki klardan
hangisinde doru verilmitir?
a) Lifa fe - kam s iza r.
b) Kam s - lifa fe iza r.
c) Lifa fe - iza r kam s.
d) za r - lifa fe kam s.
NAMAZ KNUSUNDA TEST / 303
46. Son nefesine yaklam ve
o lmek u zere olan kiiye ,
o len kiiye , o lu iin genel
olarak yaplmas gereken hazr-
lklara , o lu nu n ykan-
masna , kefenlenmesine
.., tabuta konulup namazn
klnacag yere ve namazdan
sonra go mu leceg i yere tanma-
sna ve mezara konul-
masna ...... denir.
Yukardaki boluklara gelme-
si gereken kelimeler hangi
kta doru sralanmtr?
a) Muhtazar, meyyit, tey ,
teh z, tekf n, telk n, defin.
b) Muhtazar, meyyit, teh z,
gasil, tekf n, tey , defin.
c) Meyyit, muhtazar, tey ,
gasil, tekf n, teh z, defin.
d) Muhtazar, meyyit, tekf n,
gasil, teh z, tey , defin.
47. Cemaatle namaz klmann
hkm ile ilgili olarak aa-
daki hkmlerden hangisi
yanltr?
a) Hanbel lere go re farz- ayn-
dr.
b) Ma lik lere go re farz- ayndr.
c) a fi lere go re farz- kifa yedir.
d) Hanef lere go re su nnettir.
48. Namaz vakitleri ile ilgili aa-
daki hkmlerden hangisi
yanltr?
a) g le namaznn vakti,
zeva lden fey-i zeva le kadar-
dr.
b) g le namaznn vakti
Hanef ye go re, fey-i zeva l
ha ri, asr-i sa n ye kadardr.
c) kindi namaznn vakti, fey-i
zeva l ha ri, asr-i evvele ka-
dardr.
d) mameyne go re, klnmaya
balanan sabah namaznn
vakti, gu nein dog masna
kadardr.
49. Eznla ilgili aadaki h-
kmlerden hangisi yanltr?
a) Eza n iin vaktin girmesi art-
tr.
b) Kaza namazlar iin eza n
okunur.
c) Vakit girmeden okunan eza n
ia de edilir.
d) Pe pee birden ok kaza
namaz klan kiinin her biri
iin eza n okumas arttr.
1. Aada verilen oru eitle-
rinden hangisi farz orular
ierisinde yer almaz?
a) Nezir orucu.
b) Ramazan orucunun kas-
ten bozulmasyla gereken
keffa ret orucu.
c) Zha r orucu.
d) Yeminin bozulmas sebebiyle
tutulacak keffa ret orucu.

2. Iskt- savmda sadece bir oru
keffretinin deniyor olmas
aadakilerden hangisi ile
gerekelendirilebilir?
a) lu nu n ailesinin fazlaca
maddi masrafa sokulmamas.
b) Mu slu mann en fazla bir defa
kasden orucunu bozacak
olmas.
c) Keffa reti eda edilmeden
yeniden keffa ret gerektirecek
ekilde oru bozmadan dola-
y tek keffa retin yeterli oluu.
d) Her keffa ret gerektiren se-
bepten dolay ayr keffa retin
o denecek oluu.
3. Aadakilerden hangisi
Haneflere gre niyetlerin
zamanlaryla ilgili yanl bir
aklamadr?
a) Ramazan orucuna niyet ede-
cek olan kii gu n batmndan
dig er gu nu n kuluk vaktine
kadar niyet edebilmektedir.
b) Nafile bir oruca niyet edecek
kii gu n batmndan dig er
gu nu n kuluk vaktine kadar
niyet edebilmektedir.
c) Gu nu belirlenmi adak oru-
cuna niyet edecek kii o gu n
imsak vaktine kadar niyet
etmi olmaldr.
d) Balanm fakat bir sebeple
tamamlanamam na file oru-
cun kaza s iin en ge imsa k
vaktine kadar niyet edilmi
olmaldr.
ORU KONUSUNDA TEST
RU KNUSUNDA TEST / 305
4. Aada belirtilen hangi gn-
lerde oru tutulmaz?
a) Ramazan bayramnn tu m
gu nleri ve kurban bayram-
nn ilk gu nu .
b) Kurban bayramnn ilk iki
gu nu ve ramazan bayramnn
tu m gu nleri.
c) Kurban bayramnn tu m gu n-
leri ve ramazan bayramnn
tu m gu nleri.
d) Ramazan bayramnn ilk
gu nu ve kurban bayramnn
tu m gu nleri.

5. Aadakilerden hangisi oru
iin kazy gerektiren bir du-
rum deildir?
a) Kendi isteg i ile ag z dolusu
kusmak.
b) Gu nein battg n zannederek
orucun almas.
c) ig pirin, ig hamur, fndk
kabug u gibi beslenme amac
tamayan ve insan tabiatnn
meyletmedig i eylerin yeni-
lip iilmesi.
d) Uyurken ihtila m olmak.
6. Aadakilerden hangisi do-
rudur?
a) ruluyken ig pirin yemek,
hem kazay hem de keffa reti
gerektirir.
b) Kazaya kalm oru iin o g le
vaktine kadar niyet edilebilir.
c) Az miktarda tuz yemek
keffa reti gerektirir.
d) ok miktarda tuz yemek
keffa reti gerektirir.
7. Aadakilerden hangisi btn
mezheplere gre ramazanda
ila kullanm ile ilgili yanl
bir hkmdr?
a) ruluyken go ze ve kulag a
damla damlatlabilir, oruca
ma n deg ildir.
b) Buruna damla damlatlabilir,
bu oruca ma n bir durum
deg ildir.
c) Ag zdan alnan hap-urup
ve pastil gibi eyler oruca
ma n dir.
d) ruluyken ig ne yaptrma-
nn orucu bozacag nda icma
vardr.
306 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
8. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) evva l aynda alt gu n oru
tutmak mu steha ptr.
b) Zilhiccenin onuncu gu nu
oru tutmak haramdr.
c) Da vu d orucu Da vu d peygam-
bere has bir orutur, sonraki
u mmetler iin zorlug undan
dolay mekru h klnmtr.
d) Haram aylarda perembe,
cuma ve cumartesi gu nleri
oru tutmak mu steha ptr.

9. Orulu bir kiinin abdest
alrken yanllkla su yutmas
durumunda aadakilerden
hangisi gerekleir?
a) Hem kaza hem keffa ret gere-
kir.
b) Sadece keffa ret gerekir.
c) Sadece kaza gerekir.
d) Yanllkla yaptg iin orucu
bozulmamtr.
10. Hanef mezhebine gre aa-
dakilerden hangisi orucu
bozup hem kaz hem de
keffret gerektirir?
a) Az miktarda tuz yemek.
b) ok miktarda kil yemek.
c) Ramazan orucundan baka
bir orucu kasten bozmak.
d) Buruna ila damlatmak.
11. htilf- metlia tibr edilir,
yani dnyann farkl blgele-
rinde yaayan mslmanlar,
hillin kendi blgelerinde
grlmesi ile oruca balar-
lar gr hangi mtehide
aittir?
a) ma m a fi .
b) Ebu Han fe.
c) ma m Ma lik.
d) ma m Ahmed b. Hanbel.
12. Vaktinde tutulmayan bir
Ramazan orucunun kazasn
yerine getirmeden yeni bir
Ramazann gelmesi halinde
kaz ile birlikte ayrca fidye
vermek de gerekir gr
hangi mtehide aittir?
a) Ebu Han fe.
b) ma m Ebu Yu suf.
c) ma m Muhammed.
d) ma m a fi .
13. Balanan nfile ibdetlerin
tamamlanmas vcip olma-
d iin tamamlanmadan
bozulan nfile orucun kazas
gerekmez gr hangi m-
tehide aittir?
a) ma m a fi .
b) Ebu Han fe.
c) ma m Muhammed.
d) ma m Ebu Yu suf.
RU KNUSUNDA TEST / 307
14. Ramazan orucu ne zaman
farz klnmtr?
a) Hicretin ikinci ylnda.
b) Hicretten bir yl sonra.
c) Hicretten bir yl o nce.
d) Hicretten bir buuk yl sonra.
15. Ramazan bayramnn ilk
gn ve kurban bayram gn-
lerinde oru tutmann hkm
aadaki klardan hangisin-
de doru olarak verilmitir?
a) Mendu p.
b) Mu steha p.
c) Tenz hen mekru h.
d) Haram.
16. Aadakilerden hangisi
imsk vaktinden nce gece-
leyin niyet edilmesi gereken
orulardan deildir?
a) Na file orular.
b) Her eit keffa ret orucu.
c) Balanpta bozulan na file
oru.
d) Ramazanda tutulmayp,
baka zamanda kaza edilen
ramazan orular.
17. Orulu iken akam ezn
okundu zannedip yanllkla
orucunu aan kii ne yapma-
ldr?
a) Kaza orucu tutar.
b) Keffa ret orucu tutar.
c) Na file oru tutar.
d) Bir ey yapmaz.
18. Aadakilerden hangisi
orucun edsnn artlarndan
birisi deildir?
a) ru tutacak fiziki gu ce sahip
olmak.
b) Muk m olmak.
c) Gebe ya da ocuk emzirecek
durumda olmamak.
d) Niyet etmek.
19. Oru keffreti olarak aada-
kilerden hangisi yaplmaz?
a) Bir ko le a za t etmek.
b) 60 ko le birden a za t etmek.
c) 60 fakiri sabahl akaml
doyurmak.
d) 60 gu n ara vermeden oru
tutmak.
308 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
20. Kamer aylarn her 13, 14 ve
15. gnlerinde tutulan oru
aadakilerden hangisidir?
a) A u ra .
b) Eyya m- b d.
c) Reyya n.
d) Visa l.
21. Aadakilerden hangisi oru-
cu bozmaz?
a) Go ze ve burna damla damlat-
mak.
b) Bedenin tu mu ne anestezi
uygulamak.
c) Kulak zarnda delik bulunan-
larn kulak ykatmas.
d) Enerji ve gu verici ig ne yap-
trmak.
22. Aadakilerden hangisi oru-
cu bozar?
a) Astm hastalarnn sprey
kullanmas.
b) Kalp hastalarnn dilalt hap
kullanmas.
c) Go zlerinden rahatsz olan bi-
risin go z damlas kullanmas.
d) Kulak zarnda delik bulunan-
larn kulak ykatmas.
23. Aadakilerden hangisi oru-
cu bozar?
a) drar kanaln go ru ntu lemek.
b) idrar kanalna ila aktmak.
c) Enerji ve gu verici ig ne yap-
trmak.
d) Kulak zarnda delik bulunan-
mayanlarn kulak ykatmas.
24. Aadakilerden hangisi oru-
cu bozar?
a) Su, yag ve benzeri gda o zel-
lig i tayan baka bir madde-
nin vu cuda girmesi kaydyla
endoskopi.
b) Makattan yaptrlan ag r
kesici ig ne.
c) Burna damlatlan ila.
d) Bacag n bir tanesinin tu mu -
nu narkozla uyuturmak.
1. Zektn mal ile ilgili artlary-
la alakal olarak aada ya-
plan aklamalardan hangisi
yanltr?
a) Hava ic-i asliye: Zeka ta ta b
mallarn ihtiya fazlas olma-
sdr.
b) Nisa b: nceden yok iken
sonradan ferdin mu lkiyetine
geen maldr.
c) Havalenu l-havl: Zeka ta
ta b mallarn u zerinden bir
kamer yl gemi olma art-
dr.
d) Tam mu lkiyet: Zeka ta ta b
olacak maln, hem kendisi-
nin, hem de menfaatlerinin,
maln sahibinin tasarruf,
kudret ve sala hiyeti altnda
olmasdr.

2. Hangisi zekt olarak verile-
cek malda aranan artlardan
deildir?
a) Nema .
b) Nisa b.
c) Teml k.
d) Yllanma.
3. Aadaki zekt rneklerin-
den hangisi ile zekt borcu
ed edilmi olmaz?
a) Zeka t vermekle sorumlu
kiinin niyet etmeden zeka t
borcunu vermesi ve henu z
mal fakirin elindeyken niyet
etmesi durumu.
b) Mu kellef kiinin zeka tn,
yoksul ve a cizlere bakmak
iin oluturulan kurumlara
vermesi durumu.
c) Zeka tla mu kellef kii, niyet
ederek fakir kimseyi yedir-
mesi durumu.
d) Zeka t borcunu para para
o deyecek kimsenin sadece
bir kez niyet etmesi durumu.
4. Zektla ilgili aadaki h-
kmlerden hangisi yanltr?
a) Altn, gu mu ve ticaret mal-
larndaki zeka t % 2,5 orann-
dadr.
b) Rikazda 1/5 orannda zeka t
verilir.
c) Balda zeka t 1/10 orannda
zeka t verilir.
d) Balk tu rlerinde 1/40 orann-
da zeka t verilir.
ZEKT KONUSUNDA TEST
310 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
5. Bir iftinin, stn satmak
amacyla mandrada besledii
ve senenin ancak be aynda
meralarda otlatt otuz inei
var. Bu ifti, zekt konusun-
da aadakilerden hangisini
yapmaldr?
a) tuz ineg ine karlk iki
yanda bir buzag y zeka t
olarak vermesi.
b) tuz ineg in parasal toplam
deg erini hesaplayp bu de-
g erin 1/40n zeka t olarak
vermesi.
c) tuz ineg in her yl bir tanesi-
ni zeka t olarak vermesi.
d) Bu ineklerden zeka t gerek-
meyeceg inden sattg su t
nisa ba ulayorsa 1/40n
zeka t olarak vermesi.
6. Aadakilerden hangisi hay-
vanlarn zekt ile ilgili yanl
bir bilgidir?
a) 9 devede 1 koyun zeka t veri-
lir.
b) 100 koyunda 1 koyun zeka t
verilir.
c) 10 devede 1 koyun zeka t
verilir.
d) 40 koyunda 1 koyun zeka t
verilir.
7. Aadaki bilgilerden hangisi
dorudur?
a) Kadnlarn altn ve gu mu -
ten yaplan z net eyalar
zeka ta ta b mallar arasnda
iken erkeklerinki zeka ta ta b
deg ildir.
b) Ma den ve ka g t paralar,
altn ve gu mu hu kmu nde
olup, deg er olarak bunlarn
nisa plarna ulatg nda bile
kendilerinden zeka t gerek-
mez.
c) Ka g t paralarn zeka t, ken-
dileri hak k para olmamakla
birlikte u zerlerinden bir yl
gemesi halinde % 2,5tur.
d) Ticaret mallarndan zeka t
verilirken, demirbalara va-
rncaya kadar, ticarethanede
bulunan bu tu n uru z, zeka t
matrahna da hildir.

ZEKA T KNUSUNDA TEST / 311
8. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Altn, gu mu ve parada,
ticaret mallar ve hayvan-
larda zeka t, bir kamer
yln tamamlanmas ile farz
olurken, toprak u ru nlerinin
zeka t maln u zerinden gee-
cek su re o nemli olmakszn
arazide bir senede ka kere
u ru n alndg na baklarak
o denir.
b) Zeka t borcu, zeka ta ta b
maln u zerinden bir yl ge-
tikten sonra ancak ramazan
ayndan sonra o denmelidir.
c) Bir malda zeka t borcu dog -
duktan sonra, bu bor o den-
meden o nce o mal alnmak,
kaybolmak, gasbedilmek gibi
yollarla hela k olsa Hanef lere
go re zeka t borcu du mekte-
dir.
d) Hanef lere go re mu kellefin
o lmesiyle zeka t borcu da
du mektedir.
9. Aada verilen nisb lle-
rinden hangisi doru deildir?
a) Bu yu kba hayvanlarda 30
adet sg r.
b) Ku u kba hayvanlarda 40
adet koyun.
c) Altnda 20 miska l.
d) Gu mu te 200 miska l.
10. Ftr sadakasnn miktar
budaydan ka gramdr?
a) 2920 gr.
b) 1460 gr.
c) 2800 gr.
d) 2700 gr.
11.
Senenin og unu meralarda
otlayarak geiren hayvanlara
denir.
Yemle beslenen hayvanlara
denir.
Ziraat, nakliyat gibi ilerde kul-
lanlan hayvanlaradenir.
Yukardaki tanmlar aadaki
klardan hangisinde doru
sralama ile verilmitir?
a) Sa ime - Malu fe - A mile
b) Malu fe - A mile - Sa ime
c) A mile - Sa ime - Malu fe
d) A mile - Malu fe - Sa ime
1. Aadakilerden hangisi hac-
cn rknlerinden biri deil-
dir?
a) Safa ile Merve arasnda yu ru -
mek.
b ) Arafatta vakte yapmak.
c) Ziyaret tava f yapmak.
d) M ka tlarda ihra ma girmek.
2. fi ve Hanbel mezheplerine
gre, bayramn birinci gn
eytan talamann vakti ne
zaman balar?
a) Fecr-i Sa dktan tiba ren.
b) Gece yarsndan tiba ren.
c) Gu nein dog masndan
tiba ren.
d) Tan yerinin ag armasndan
tiba ren.
3. Mlik mezhebine gre, Mz-
delife vakfesinin zaman aa-
dakilerden hangisidir?
a) Gece yarsndan tiba ren
bayram sabah fecr-i sa dka
kadar.
b) Bayramn birinci gu nu tan
yerinin ag armaya balama-
sndan gu nein dog masna
kadar.
c) Arefe gu nu akam gu nein
batndan bayram sabah
fecr-i sa dka kadar.
d) Arefe gu nu akam gu nein
batndan bayram birinci
gu nu zeva l vaktine kadar.
4. Aadakilerden hangisi hac-
cn sahh (geerli) olmasnn
artlarndan biridir?
a) Hac yapmak niyetiyle ihra ma
girmek.
b) zel vakit.
c) zel meka n.
d) Hepsi.
HAC KONUSUNDA TEST
HAC KNUSUNDA TEST / 313
5. Aadakilerden hangisi
haccn edsnn artlarndan
biridir?
a) Mu slu man olmak.
b) Hacc belirli zamanda yap-
mak.
c) Yol gu venlig inin bulunmas.
d) Akll olmak.
6. Aadakilerden hangisi
tavfn vciplerinden biri de-
ildir?
a) Abdestli olmak.
b) Setr-i avrete dikkat etmek.
c) Tava f esnasnda Ka beyi sag
tarafna alarak yu ru mek.
d) Tava fa, Hacer-i esved hiza-
sndan balamak.
7. Aadakilerden hangisi
tavfn snnetlerinden biri
deildir?
a) Tava f esnasnda Ka beyi sol
tarafna alarak yu ru mek
(teya mu n).
b) ztba yapmak.
c) Hacer-i esvedi ist la m etmek.
d) Erkekler mu mku n oldug u
kadar Kabeye yaklamak.
8. Say drt avttan sonra ye-
diye tamamlamann hkm
nedir?
a) Va cip.
b) Mendu p.
c) Mu steha p.
d) Su nnet.
9. Aadakilerden hangisi hac-
cn mstakil vciplerindendir?
a) Telbiye getirmek.
b) Arafatta gu ne batncaya
kadar beklemek.
c) Mu zdelife vakfesini yapmak.
d) Tava f namaz klmak.
10. Aadakilerden hangisi hac-
cn mstakil snnetlerinden
deildir?
a) A fa k olanlarn hemen
Mescid-i Hara ma giderek
tava f- kudu m yapmalar.
b) Mekke, Arafat ve Minada
hutbe okunmas.
c) Tava fa hacer-i esved veya
hiza sndan balamak.
d) Arafe gecesi Minada gecele-
mek.
314 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
11.Aadakilerden hangisi
tavfn geerli olmasnn
artlarndan deildir?
a) Teya mu n.
b) Belirli vakitte yapmak.
c) Niyet.
d) Mescid-i Hara mn iinden
yapmak.
12. Aadakilerden hangisi
tavfn snnetlerindendir?
a) Tava f Mescid-i Hara m iinde
yapmak.
b) Hervele yapmak.
c) Muva la t.
d) Teya mu n.

13. Aadakilerden hangisi Ara-
fat vakfesinin geerli olmas-
nn artlarndan biridir?
a) Vakfeyi kbleye yo nelik ola-
rak yapmak.
b) Vakfeyi arefe gu nu zeva l vak-
tinden sonra yapmak.
c) Vakfeyi niyet ederek yapmak.
d) g le ve ikindi namazlarn
cemi takd m ile klmak.
14. Aadakilerden hangisi
Mzdelife vakfesinin geerli
olmasnn artlarndan deil-
dir?
a) Gu ne dog madan o nce
Mu zdelifeden ayrlmak.
b) Hac iin ihra ml olmak.
c) Vakfeyi Mu zdelife snrlar
iinde yapmak.
d) Arafat vakfesini yapm ol-
mak.
15. lk tahalllden sonra aa-
daki ihrm yasaklarndan
hangisi sona ermez?
a) Koku su ru nme yasag .
b) Dikili elbise giyme yasag .
c) Cinsel iliki yasag .
d) Trnak kesme yasag .
16. Aadakilerden hangisi hac-
ca vekil gndermenin artla-
rndan biridir?
a) Vekilin erkek olmas.
b) Vekile haccn farz olmas.
c) Vekilin zengin olmas.
d) Haccn, mu vekkile o nceden
farz olmu olmas.
HAC KNUSUNDA TEST / 315
17. Cemreleri talama ile ilgili
aadaki hkmlerden han-
gisi dorudur?
a) Bayramn birinci gu nu bu yu k,
orta, ku u k cemreler talanr.
b) Bayramn ikinci gu nu ku u k,
orta, bu yu k cemreler talanr.
c) Bayramn u u ncu gu nu
bu yu k, orta, ku u k cemreler
talanr.
d) Bayramn do rdu ncu gu nu
bu yu k, ku u k, orta cemreler
talanr.
18. Aadakilerden hangisi
Kbenin rknlerinden de-
ildir?
a) Ru kn-u Yema n .
b) Ru kn-u ra k .
c) Ru kn-u a m .
d) Ru kn-u bra him.
19. Aadaki hkmlerden han-
gisi yanltr?
a) Hacca gidenin ergen olmas
arttr.
b) Hacca gidecek kimse akll
olmaldr.
c) Hacca gidecek kimse Mu slu -
man olmaldr.
d) Hacca gidecek kimsenin zen-
gin olmas arttr.
20. Aadaki hkmlerden han-
gisi haccn mstakil snnetle-
rinden biridir?
a) Cemrelere ta atmak.
b) Veda tava f yapmak.
c) Arefe gu nu Minada gecele-
mek.
d) Mu zdelifede vakfe yapmak.
21. Aadakilerden hangisi
hibir gre gre Mzdelife
vakfesinin balang zaman
deildir?
a) Arefe gu nu nu Bayrama
bag layan gece yarsndan
tiba ren.
b) Arefe gu nu akam gu nein
batndan tiba ren.
c) Bayramn birinci gu nu fecr-i
sa dktan itibaren.
d) Yats vaktinin girmesinden
tiba ren.
22. Bayramn birinci, ikinci ve
nc gnlerinde Minada
gecelemenin, Hanef ve fi
mezhebine gre hkmn
srasyla aadakilerden
hangisi yanstmaktadr?
a) Farz-Va cip.
b) Va cip-Farz.
c) Va cip-Su nnet.
d) Su nnet-Va cip.
316 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
23. Bayramn nc gn
Minadan ayrlmaya ne denir?
a) Tahallu l-u evvel.
b) Nefr-i evvel.
c) Tahallu l-u sa n .
d) Nefr-i sa n .
24. Aadakilerden hangisi
ziyret tavfnn balama
vakti konusunda Hanef ve
Mliknin grdr?
a) Zilhicce aynn dokuzunu
onuna bag layan gece yats
vaktinden tiba ren.
b) Zilhicce aynn dokuzunu
onuna bag layan gecenin yar-
sndan tiba ren.
c) Kurban bayramnn ilk gu nu
fecr-i sa dktan tiba ren.
d) Zilhicce aynn dokuzuncu
gu nu gu nein batmasndan
tiba ren.
25. Arafat vakfesi; Arefe gn
fecr-i sdktan tibren hangi
mezhebe gre balar?
a) Hanef .
b) a fi .
c) Hanbel .
d) Ma lik .
26. Ziyret tavfnn son avt-
n detli olarak yapmak hangi
cezy gerektirir?
a) U sadaka-i ftr.
b) Dem.
c) Bedene.
d) Tava f geerli olmaz.
27. Sayin son avtnn detli
olarak yaplmas hangi cezay
gerektirir?
a) Dem.
b) Herhangi bir ceza gerekmez.
c) U sadaka-i ftr.
d) Sayi geerli olmaz.
28. mm Eb Hanfe ve mm
fiye gre Mzdelifede
akam ile yats namazlarn
yats vaktinde cem ederek
klmann hkm nedir?
a) Su nnet-va cip.
b) Su nnet-su nnet.
c) Va cip-va cip.
d) Va cip-su nnet.
HAC KNUSUNDA TEST / 317
29. Hanef ve fi mezheplerine
gre kk, orta ve byk
cemrelere sras ile ta atma-
nn hkm nedir?
a) Su nnet-su nnet.
b) Va cip-su nnet.
c) Su nnet-va cip.
d) Va cip-va cip.
30. mm Eb Hanfeye gre
temett hacc yapan kimse-
lerin hedyi, en ge bayramn
nc gn gnein bat-
mna kadar kesmemelerinin
cezas nedir?
a) Bedene.
b) Dem.
c) ki dem gerekir.
d) Her hangi bir cezas yoktur.
31. Srasyla mm Eb Hanfe ile
mm fiye gre ihrmdan
kmak iin bayramn ilk
gnnde tra olmann hk-
m nedir?
a) Va cip-va cip.
b) Su nnet-va cip.
c) Su nnet-su nnet.
d) Va cip-su nnet.
32. Eb Hanfe ve mmeyne gre
ta atma, kurban kesme ve
tra olma mensiki arasn-
daki tertbe uymann hkm
nedir?
a) Va cip-va cip.
b) Su nnet-su nnet.
c) Va cip-su nnet.
d) Su nnet-va cip.
33. Hanef ve fi mezheplerine
gre ihsr kurbannn Harem
blgesinde kesilmesinin hk-
m nedir?
a) art-art deg il.
b) Su nnet-va cip.
c) Mu steha p-art.
d) art-art.
34. Srasyla Hanef ve fi mez-
heplerine gre vekil olarak
hacca gnderilecek kimsenin
kendi adna hac grevini yap-
m olmasnn hkm nedir?
a) art-art deg il.
b) art-art.
c) art deg il-art.
d) art-mu steha p.
318 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
35. Srasyla Hanef ve fi
mezheplerine gre ticaret
amacyla Mekkeye giden
kimsenin mkt mahallinden
ihrml olarak gemesinin
hkm nedir?
a) Va cip-farz.
b) Su nnet-su nnet.
c) Su nnet-va cip.
d) Va cip-su nnet.
36. Hac ve umrede ilenen
cinyetlerin denmesi ile
ilgili aadailerden hangisi
dorudur?
a) Bu tu n keffa retler, gecik-
meli olarak (tera h u zere)
yaplabilecek va cip tu ru nden
oldug u iin cina yetin cezas,
ileniinden o mru n sonuna
kadar, her zaman o denebilir.
b) Cina yetlerin cezasn,
vefa tna kadar o demeyen ve
o denmesini vasiyet de etme-
yen kimse gu nahka r olur.
c) Vasiyet olmadg halde,
m raslarn, teberru olarak
o demeleriyle de bor eda
edilmi saylr.
d) Hepsi dog rudur.
37. Umre tavfnn son avt-
n veya daha azn abdestsiz
olarak yapan kimse, abdest-
siz yapt her avt iin bir
sadaka verir gr kime
aittir?
a) Ebu Han fe.
b) Ebu Yusuf.
c) ma m Zu fer.
d) bn Nu ceym.
38. Bilmeyerek, yanlarak veya
unutarak koku srnmek,
elbise giymek ve cinsel ilikide
bulunmak gibi yararlanma (is-
timta) trnden olan yasaklar
ihll eden kimse iin ceza ge-
rekmez gr kimlere aittir?
a) Za hir .
b) a fi ve Hanbel .
c) Ma lik ve Za hir .
d) Hanef .
39. hrml kiinin eini ehvet-
le pmesi, okamas, sarlp
kucaklamas boalma olmaz-
sa ceza gerektirmez gr
hangi mezhebe aittir?
a) Ma lik
b) Hanef
c) Hanbel
d) Hibiri
HAC KNUSUNDA TEST / 319
40. hrma girerken ileride kar-
lalacak hastalk, dman
veya para kaybetme gibi
yola devam engelleyecek
bir durumun ortaya kmas
hlinde, kurban kesmeksizin
ihrmdan kmay art ko-
mak, hangi mezhebe aittir?
a) Hanef .
b) Ma lik .
c) Hanbel .
d) Zahir .
41. Ziyaret tavfn yapmadan
memleketine dnen kimse,
bu eksiklii gidermek iin
aada belirtilenlerden han-
gisini yapmaldr?
a) Bedene kesmelidir.
b) Dem kesmelidir.
c) Birine veka let vererek bu
tava f yaptrmaldr.
d) Bizzat Mekkeye do nu p bu
tava f yapmaldr.
42. Hangi mezheplere gre,
mrde bir defa umre yap-
mak farzdr?
a) a fi ve Ma lik .
b) Ma lik ve Hanbel .
c) a fi ve Hanbel .
d) Hanef ve Ma lik .
43. Bir kimsenin bedel olarak
bir bakasnn yerine hac
yapabilmesi iin kendi adna
daha nce hac yapm olmas
gerekir hkm mezhepler-
den hangisine aittir?
a) a fi ve Hanbel
b) Hanef
c) Ma lik
d) Za hir
44. Nfile hacda vekletin geerli
olabilmesi iin vekilin kendi
adna farz hacc yapm olma-
s gerektii artn ne sren
imm hangisidir?
a) Ebu Han fe.
b) ma m a fi .
c) ma m Ma lik.
d) ma meyn.
45. Hac aylarndan nce ihrma
girilemez gr kime ait-
tir?
a) ma m a fi .
b) ma m Ahmed ibn Hanbel.
c) Ebu Han fe ve Ma lik .
d) Da vu d ez-Za hir .
320 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
46. Ziyaret tavfnn son iki avt-
n detli olarak yapan kim-
senin hangi cezay demesi
gerekir?
a) Dem.
b) Bedene.
c) Son u avtn kaza s ve u
gu n oru.
d) ki sadaka-i ftr.
47. Mekkler kudm tavfn ne
zaman yaparlar?
a) hra ma girdiklerinde.
b) Arafat vakfesinden o nce.
c) Hi biri.
d) Hac sayinden o nce.
48. Cemrelerin Minadan Mekke-i
Mkerreme istikmetine
doru sralamas aadaki-
lerden hangisidir?
a) Cemre-i u la , Cemre-i akabe,
cemre-i vusta .
b) Cemre-i vusta , Cemre-i aka-
be, cemre-i u la .
c) Cemre-i akabe, cemre-i
vusta , cemre-i sug ra .
d) Cemre-i u la , cemre-i vusta ,
Cemre-i akabe.
49. mm Muhammed ve Eb
Ysufa gre Mzdelifede
akam ve yats namazlarn
cemi tehr ile klmann hk-
m srasyla aadakilerden
hangisidir?
a) Va cip-su nnet.
b) Su nnet-va cip.
c) Su nnet-su nnet.
d) Va cip-va cip.
50. En faziletli hac tr aada-
kilerden hangisidir?
a) Hanef lere go re Kra n;
a fi ve Ma lik lere go re
fra d; Hanbel lere go re
Temettu dur.
b) Hanef lere go re Kra n;
Hanbel lere go re fra d; a fi
ve Ma lik lere go re Kra ndr.
c) Hanef lere go re fra d,
Hanbel lere go re Temettu ,
a fi ve Ma lik lere go re
Temettu dur.
d) a fi ve Ma lik lere
Kra n, Hanef lere go re
Temettu , Hanbel lere go re
Temettu dur.
HAC KNUSUNDA TEST / 321
51. hrml kimsenin evlenme-
sinde veya evlendirilmesinde
herhangi bir saknca olmad-
gr kime aittir?
a) ma m a fi .
b) ma m Malik.
c) mam Ebu Han fe ve
ma meyn.
d) ma m Ahmed b. Hanbel.
52. Hanef mezhebine gre Hacc-
Krna niyet etmi muhrim
hacdan engellenmi olduu
takdirde ihrmdan kabil-
mesi iin, aadakilerden
hangisini yapar?
a) Harem snrlar iinde bir
bedene keser.
b) Mekke-i Mu kerremenin ha-
reminde kesilmek u zere iki
kurban go nderir.
c) Hill bo lgesinde 3 gu n bay-
ramdan o nce, 7 gu n bayram-
dan sonra oru tutar.
d) Bir kurban bedeli sadaka
verir.
53. Aadaki tanmlardan hangi-
si doru deildir?
a) Cida l: Hac esnasnda baka-
laryla tartmak, haka ret ve
kavga etmek.
b) Mena sik: Hac iba deti iinde
yer alan ve bir ksm sem-
bolik davranlardan iba ret
olan fiiller.
c) Mesa: Safa ile Merve arasn-
daki say alan.
d) Meva t: M ka t snrlar ieri-
sinde izdiha m vb. sebeplerle
vefa t etmi kiiye denir.
54. Kurban bayramnn ilk
gn Minada gecelemenin
hkm srasyla Mlik ve
Hanef mezheplerine gre
nedir?
a) Su nnet-va cip.
b) Va cip-va cip.
c) Farz-va cip.
d) Va cip-su nnet.
322 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
55. eytan talama, kurban kes-
me ve tra olma arasndaki
tertbe uymama ile ilgili do-
ru hkm aadakilerden
hangisidir?
a) Ebu Han feye go re dem
gerekir. Dig er mu cteh dlere
go re ise bir ey gerekmez.
b) 6 adet ftr sadakas vermek
gerekir.
c) Ebu Han feye go re dem,
ma m Ma like go re 3 gu n
oru tutmak gerekir.
d) Hi biri.
56. Aadakilerden hangisi
ftr sadakas kadar ba-
ta bulunmay gerektiren
cinyetlerden deildir?
a) Sa ve sakaln do rtte bi-
rinden az bir ksmn tra
etmek.
b) Kudu m veya veda tava fn
abdestsiz yapmak.
c) Herhangi bir uzvun tama-
mna deg il bir ksmna gu zel
koku su rmek.
d) Erkekler iin bir tam gu ndu z
veya gece su resince giyim
eyas giymek.
57. Aadakilerden hangisi ha-
ram aylardan biri deildir?
a) Zilhicce
b) a ba n
c) Zilka de
d) Muharrem
58. Mkt ihrmsz gemenin
cezas aadakilerden hangi-
sidir?
a) Bir koyun kurban etmek.
b) Bir sg r kurban etmek.
c) Bir deve kurban etmek.
d) ki koyun kurban etmek.
59. Hedy ne demektir?
a) Sadaka vermektir.
b) Hac ve umrede kesilen kur-
bandr.
c) Hediyelemektir.
d) Ru vet vermektir.
60. Aadakilerden hangisi hac-
cn farzlarndan biri deildir?
a) hra ma girmek.
b) Arafatta vakfeye durmak.
c) Ka beyi tava f etmek.
d) eytan talamak.
HAC KNUSUNDA TEST / 323
61. Aadakilerden hangisi
tavfn vciplerinden biri
deildir?
a) Abdestli olmak.
b) Setr-i avrete dikkat etmek.
c) Tava f huu ile yapmak.
d) Tava fa, Hacer-i esved veya
hiza sndan balamak.
62. Aadakilerden hangisi
tavfn snnetlerinden biri
deildir?
a) Tava f esnasnda Ka beyi sol
tarafna alarak yu ru mek.
b) ztba ve remel yapmak.
c) Hacer-i Esvedi ist la m et-
mek.
d) Tava f esnasnda zikir, tekb r,
tehl l ve dua ile megu l ol-
mak.

63. eytan talamada ta atma-
nn zaman hangi gnlerdir?
a) Bayramdan sonraki ilk cuma
gu nu .
b) Arafe gu nu .
c) Kurban bayramnn 1.,2.,3.
ve 4 gu nu .
d) Perembe gu nu .
64. Aadakilerden hangisi ey-
tan talamann snnetlerin-
den biri deildir?
a) Bir cemreye ayn gu n yedi-
den fazla ta atmak.
b) Yedi ta pe pee atmak.
c) Tert be uymak.
d) Atlan talar nohut bu yu klu -
g u nde olmak.
65. Hacda salar tra etmenin
veya ksaltmann zaman han-
gi gndr?
a) Cuma.
b) Pazartesi.
c) Kurban kesme gu nu .
d) Arafe gu nu .
66. Hac aylarnda ve bir yl iinde
bir ihrmla umre ve hacc
birlikte f etmek, hangi hac
trdr?
a) Hacc- Kra n.
b) Hacc- fra t.
c) Hacc- Temettu .
d) Hacc- Ekber.
324 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
67. Hac aylarnda ve bir yl iinde
iki ihrmla umre ve hacc
birlikte f etmek hangi hac
trdr?
a) Hacc- Kra n.
b) Hacc- fra t.
c) Hacc- Temettu .
d) Hacc- Ekber.
68. Harem blgesi ile mkt yer-
leri (snrlar) arasnda kalan
alana ne denir?
a) Hill Bo lgesi.
b) Arafa t Bo lgesi.
c) A fa k .
d) A fa k Bo lgesi.
69. Aadakilerden hangisi hac
iin Medne ynnden gelen-
lerin mkt mahallidir?
a) Zu lhuleyfe.
b) Karn.
c) Cuhfe.
d) Za tu rk.
70. Aadakilerden hangisi hac
iin Msr ve Sriye ynnden
gelenlerin mkt mahallidir?
a) Yelemlem.
b) Karn.
c) Cuhfe.
d) Za tu rk.
71. Aadakilerden hangisi hac
iin Irak ynnden gelenlerin
mkt mahallidir?
a) Yelemlem.
b) Karn.
c) Cuhfe.
d) Za tu rk.
72. Aadakilerden hangisi hac-
cn farz tavfdr?
a) Kudu m tava f.
b) Sader tava f.
c) Veda tava f.
d) fa da tava f.
73. Eyym- Mina hangi gnler-
dir?
a) Zilhiccenin 10, 11, 12 ve 13.
gu nleri.
b) Zilhiccenin 8, 9, 10 ve 11.
gu nleri.
c) Zilhiccenin 11, 12, 13 ve 14.
gu nleri.
d) Zilhiccenin 9, 10, 11 ve 12.
gu nleri.
HAC KNUSUNDA TEST / 325
74. Bedene cezasn gerektiren
cinyet aadakilerden han-
gisidir?
a) Arafat vakfesinden sonra ilk
tahallu lden o nce cinsel iliki-
de bulunmak.
b) kinci tahallu lden sonra cin-
sel ilikide bulunmak.
c) Ziya ret tava fn abdestsiz
olarak yapmak.
d) Ziya ret tava fndan sonra
cinsel ilikide bulunmak.
75. Aadakilerden hangisi dem
cezasn gerektirmez?
a) M ka t ihra msz gemek.
b) Bir elin be trnag n kesmek.
c) Kudu m tava fn abdestsiz
yapmak.
d) Veda tava fn cu nu p olarak
yapmak.
76. Aadakilerden hangisi Mek-
keliler iin hac mkt yeri
deildir?
a) Cira ne.
b) Yelemlem.
c) Aa ir.
d)Ten m.
77. Krn ve temett hedy iin
paras olmayan kimse aa-
dakilerden hangisini yapar?
a) Ertesi yl harem bo lgesinde
kurban kestirir.
b) Kurban bayramndan o nce
yedi gu n, memleketine do -
nu nce u gu n oru tutar.
c) Kurban bayramndan o nce
iki gu n, memleketine do nu n-
ce sekiz gu n oru tutar.
d) Kurban bayramndan o nce u
gu n, memleketine do nu nce
yedi gu n oru tutar.
78. Aadaki tanmlardan hangi-
si yanltr?
a) hsa r: hac veya umre yapmak
u zere ihra ma girdikten son-
ra, herhangi bir sebeple tava f
ve vakfe yapma imka nnn
ortadan kalkmas demektir.
b) Miza b: Ziya ret ve umre
tava flarn abdestsiz; kudu m,
veda ve umre tava flarn
cu nu p olarak yapmaktr.
c) Tahallu l-u evvel: Cinsel iliki
dndaki ihra m yasaklarnn
kalkmas.
d) Tahallu l-u sa n : Cinsel iliki
da hil bu tu n ihra m yasaklar-
nn kalkmas demektir.
1. Aadakilerden hangisi
mehr-i mislin tarifidir?
a) Nika h annda belirlenen me-
hirdir.
b) denmesi sonraya braklan
mehirdir.
c) Evlilik annda pein olarak
o denen mehirdir.
d) Nika h annda belirlenme-
yip, nika htan sonra kadnn,
akrabalar arasnda kendi
konumundaki kzlara verilen
mehir kadar verilmesi karar-
latrlan mehirdir.
2. slm ncesinde Araplarda
balk ve mehir vermemek
iin kzlarn deitirilmesine
dayal gerekletirilen nikha
ne ad verilir?
a) Nika h- g ar.
b) Normal nika h.
c) Nika h- bedel.
d) Muta nika h.
3. Aadakilerden hangisi evli-
liin geerlilik (shhat) artla-
rndan deildir?
a) Ehliyetin olmas.
b) kra hn olmamas.
c) Evlilig in gizlenmemesi.
d) ahitlerin olmas.
4. Karsnn herhangi bir uzvu-
nu, kendisine nikh ebediy-
yen haram olan bir kadnn
uzvuna benzeterek yaplan
yemin aadakilerden hangi-
sidir?
a) ddet.
b) Zha r.
c) la .
d) Lia n
5. Aadakilerden hangisi evli-
liin inikd (kurulu) artlar
arasnda yer almaz?
a) Evlilig in artsz olmas.
b) Meclis birlig i.
c) Evlenme engelinin olmay.
d) ra de beya n.
ALE VE TCRET HUKKU TEST
A LE VE T CA RET HUKU KU TEST / 327
6. Aadakilerden hangisi ziffn
gerekletii fsid nikhn
sonularndan deildir?
a) Kadn mehre hak kazanr.
b) Dog an ocug un nesebi baba
adna sahihtir.
c) Artk bu nika h feshedilemez.
d) Bu iliki hurmet-i mu sa here
oluturur.

7. Fesih, muhlea ve tefrk kav-
ramlar aadakilerin han-
gisinde doru anlamlaryla
verilmitir?
a) Eksiklik sebebiyle nika hn
bozulmas; kadnn kocasna
boanma tazminat vererek
boanmaya raz etmesi; ha kim
kararyla evlilig in sona ermesi.
b) Ha kim kararyla evlilig in sona
ermesi; kadnn kocasna bo-
anma tazminat vererek bo-
anmaya raz etmesi; eksiklik
sebebiyle nika hn bozulmas.
c) Kadnn kocasna boanma
tazminat vererek boanmaya
raz etmesi; eksiklik sebebiy-
le nika hn bozulmas; ha kim
kararyla evlilig in sona ermesi.
d) Eksiklik sebebiyle nika hn
bozulmas; ha kim kararyla
evlilig in sona ermesi; kadnn
kocasna boanma tazminat
vererek boanmaya raz etmesi.
8. Sahih nikhla evliyken bo-
anan ya da kocas len her
kadn iddet beklemek zorun-
dadr. Buna gre aadaki h-
kmlerden hangisi yanltr?
a) Ric tala k iddeti beklerken
kocas o len kadnn tala k
iddeti sona erer, o lu m iddeti
bekler.
b) Kocas o len ve hamile olma-
yan kadn do rt ay on gu n
iddet bekler.
c) Ba in tala k iddeti beklerken
kocas o len kadnn tala k
iddeti sona ermez.
d) Ba in tala k iddeti beklerken
kocas o len kadnn iddeti
sona ermezse de kalan ks-
mn o lu m iddetini tamamla-
yacak su re kadar bekler.

9. ocuun babas ile nesep
bann kurulabilmesi iin
aadaki artlardan hangisi
gereksizdir?
a) ocug un sahih evlilikten
en az alt ay sonra dog mu
olmas.
b) Kar koca arasnda en az evli-
lik u phesinin bulunmas.
c) ocug un dog umu esnasnda
babann yayor olmas.
d) Baba ile ocuk arasnda baba-
og ul ilikisinin kurulabilecek
ya farknn bulunmas.
328 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
10. Kocann 4 ay veya daha fazla
sreyle eine yaklamayaca-
na dair yemin etmesine ne
ad verilir?
a) Lia n.
b) Zha r.
c) la .
d) ddet.
11. Bir akdin kurulabilmesi ve
hkmlerini meydana getire-
bilmesi iin her akitte bulun-
mas gerekli unsurlar arasn-
da aadakilerden hangisi
yoktur?
a) a hit.
b) Taraflar.
c) Konu.
d) ra de beya n.

12. Aadakilerden hangisi
slm borlar hukkunda
borcun kaynaklar arasnda
yer almaz?
a) Haksz fiil.
b) Kanun.
c) Haksz iktisa p
d) Gara r.
13. Aadakilerden hangisi
Haneflere gre fizin illeti-
dir?
a) Gda maddesi ve para olmas.
b) Cins ve o lu -tart birlig inin
olmamas.
c) Depolanabilen gda ve para
olmas.
d) Sadece gda olmas.
14. Umra, rukba ve sukna terim-
leri aada verilen konular-
dan hangisiyle ilgilidir?
a) Havale.
b) Hibe.
c) u fa.
d) Karz.
15. nsanlar kandracak bir
ekilde, piyasa fiyatlarnn
stnde alnan kra slm
hukkunda ne isim verilir?
a) Urbu n
b) Gara r
c) Gabn- fa hi
d) ne sat
A LE VE T CA RET HUKU KU TEST / 329
16. Aadakilerden hangisi
ticr sigortalarn ciz olma-
dn savunan limlerin bu
tr sigortalar eletirdikleri
noktalardan birisi deildir?
a) Garar.
b) Kumar.
c) Haksz tazm n.
d) A kile.

17. Aadakilerden hangisi lu-
katann tanmdr?
a) Aranan eyadr.
b) Buluntu eyadr.
c) Cepteki paradr.
d) Kaybolan eyadr.

1. Aadakilerden hangisi ull-
azm peygamberlerden biri
deildir?
a) Hz. Nu h.
b) Hz. bra h m.
c) Hz. sa .
d) Hz. Lokma n.
2. Hudeybiye antlamas ne za-
man ve kimlerle yaplmtr?
a) Tebu k seferi sonrasnda
Bizansllarla.
b) Hayber fethi sonrasnda
Yahu d lerle.
c) Mekke Fethi o ncesi Kureyli
mu riklerle.
d) Med neye hicret ettig in-
de Med nedeki Yahu d
kab leleriyle.
3. Mslmanlar ilk kez hangi
olaydan sonra Kbede ak ve
toplu ibdet yapmaya bala-
mlardr?
a) Vahyin fetret do neminin
bitmesiyle.
b) Ak davetin balamasyla.
c) Hz. Ebu Bekirin mu slu man
olmasyla.
d) Hz. mer ve Hz. Hamzann
mu slu man olmasyla.
4. Habeistana hicret hangi
tarihte, ka kiiyle gerekle-
mitir?
a) Mekke do neminin 5. yln-
da, ilk seferinde 16, ikinci
seferinde 90 kii ile gerek-
lemitir.
b) Mekke do neminin 10. y-
lnda, bir defada 90 kiinin
hicretiyle gereklemitir.
c) Mekke do neminin 8. ylnda,
ilk seferinde 10, ikincide 55
kii ile 2 grup halinde ger-
eklemitir.
d) Mekke do neminin 4. ylnda
40 kiiyle gereklemitir.
SYER KONUSUNDA TEST
S YER KNUSUNDA TEST / 331
5. Medneli mslmanlarn Hz.
Peygamberden istedikleri
retmen kimdir?
a) Esad bin Zu ra re.
b) Enes bin Ma lik.
c) Ukbe bin A mir.
d) Musab bin Umeyr.
6. Yaptklar anlamay ilk bo-
zan, daha sonra ihanetleri ve
Mslmanlara dmanlklar
sebebiyle Medneden kart-
larark srlen Yahd kabilesi
hangisidir?
a) Ben Kaynuka.
b) Ben Kureyza.
c) Ben Nadir.
d) Ben Mustalik.
7. Hudeybiye anlamasnda,
mslmanlarn aleyhine olan
fakat daha sonra mrikler
tarafndan kaldrlmas iste-
nen madde aadakilerden
hangisidir?
a) Mu slu manlarn, bu yl geri
do nu p, umre iin gelecek yl
Mekkeye girebilmeleri.
b) Mu slu manlarn, kltan ba-
ka bir silah tayamayacakla-
r.
c) Arap kabilelerinin, iki taraf-
tan biri ile ittifak kurabile-
cekleri.
d) Mekkeye sg nan hi bir
Med nelinin ia de edilmeyece-
g i; Med neye sg nanlarn ise
geri verileceg i.
8. Peygamberimizin Busra
emrine gnderdii elinin
katledilmesi zerine bilmuka-
bele hareketle yaplan Mte
sava kimlerle yaplmtr?
a) Mekkeli mu riklerle.
b) Ben Nadr Yahu d leriyle.
c) Rumlarla (Bizans).
d) Mekke dndaki mu rik
kab lelerle.
332 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
9. Aadakilerden hangisi Pey-
gamberimizi emzirmemitir?
a) A mine binti Vehb.
b) Ebu Lehebin ca riyesi Su vey-
be.
c) Hal me binti Eb Zu eyb.
d) Ebu Ta libin ei Fa tma binti
Esed.
10. Hz. Peygamber ikinci Akabe
biatn nerede ve ne zaman
yapmtr?
a) Mekkede M. 622 tarihinde
Zilhicce aynda.
b) Mekkede M. 623 tarihinde
Zilka de aynda.
c) Mekkede M. 621 tarihinde
Recep aynda.
d) Mekkede M. 622 tarihinde
Ramazan aynda.
11. Uhud savanda melekler
tarafndan ykanan ehid
aadakilerden hangisidir?
a) Hz. Talha .
b) Hz. Musab.
c) Hz. Hanzala.
d) Hz. Hamza.
12. slm tarihinde yedi ala-
yanlar diye anlan kiiler Pey-
gamberimize (s.av.) gelerek,
bu gazveye katlmak istedik-
lerini fakat binit ve yiyecek-
lerinin bulunmadn bildi-
rirler, Peygamberimizin de
kendilerine binit kalmadn
sylemesi zerine bu yedi kii
alayarak geri dnerler. Bu
olay aadakilerden hangi-
sinde vuk bulmutur?
a) Bir-i Ma u ne gazvesi.
b) Tebu k gazvesi.
c) Bedir gazvesi.
d) Hayber gazvesi.
13. Bedir harbinde Hz. Peygam-
berin, ordunun konaklama-
syla ilgili olarak grn
kabul ettii sahbe hangisi-
dir?
a) Sad b. Mua z.
b) Musab b. Umeyr.
c) Hz. mer.
d) Habba b b. Mu nzir.
14. Aadakilerden hangisi va-
hiy ktiplerinden deildir?
a) urahbil b. Hasene.
b) Ca bir b. Abdullah.
c) Abdullah b. Reva ha.
d) Mua viye b. Eb Su fya n.
S YER KNUSUNDA TEST / 333
15. Ezn ilk ryasnda gren ve
ryasn Peygamberimize
(s.a.v) anlatan sahbe kim-
dir?
a) Selma n- Fa ris .
b) Hz. sman.
c) Abdullah b. Zeyd el Ensa r .
d) Bila l-i Habe .
16. Kbedeki vazifelerden biri
olan hicbenin anlam nedir?
a) Ka benin perdedarlg n ve
anahtarlarn elinde bulun-
durmaktr.
b) Ka beyi ziyarete gelen hacla-
rn sularn teda rik etmektir.
c) Ka beyi ziyarete gelen hacla-
r ag rlamak ve barndrmak-
tr.
d) Ka bede yaplan toplantlara
bakanlk etmektir.
17. Aadakilerden hangisi
slmiyet ncesi Araplarda
Kbeyi ziyaret iin gelen
haclarn ieceklerini temin
etme grevidir?
a) Hica be.
b) Rifa de.
c) Sika ye.
d) Sida ne.
18. Aadakilerden hangisi
Kbenin perdedarln ve
anahtarlarn elinde bulun-
durmak grevidir?
a) Rifa de.
b) Sika ye.
c) Hica be.
d) Sida ne.
19. Aadakilerden hangisi
slmiyet ncesi Araplarda
Kbeyi ziyaret iin gelen
haclarn yiyecek temin etme
grevidir?
a) Hica be.
b) Rifa de.
c) Sika ye.
d) Sida ne.
20. Aadakilerden hangisi
slmiyet ncesi Araplarda
Kbenin muhfzln yap-
ma grevidir?
a) Hica be.
b) Sida ne.
c) Sika ye.
d) Rifa de.
334 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
21. Aadakilerden hangisi Pey-
gamberimizi emziren kadn-
lardan biri deildir?
a) Hz. A mine.
b) Hz. Su veybe.
c) Hz. Hal me.
d) Hz. Sevde.
22. Peygamberimizin emriyle
savaa gidilen ancak Peygam-
berimizin itirk etmedii
seferlere ne denir?
a) Hicret.
b) Hac.
c) Seriyye.
d) Vahiy.
23. Ridde hareketleri hangi
halfe zamannda ortaya k-
mtr?
a) Hz. Ebu Bekir.
b) Hz. mer.
c) Hz. sman.
d) Ha ru n Re d.
24. slm kabul ettiklerini sy-
leyen bir kableye slm dini-
ni retmek iin gnderilen
ok saydaki hfz sahbenin
yolda pusuya drlerek
ehit edildii yerin ad nedir?
a) Hayber.
b) Bir-i Ma u ne.
c) Batn- Rabig .
d) Batn- Nahle.
25. Aadakilerden hangisi
Mekkelilerin, hicretten sonra
Mednede toplanan Msl-
manlar bir g olarak kabul
ettiklerini gsteren bir kant
deildir?
a) Kervan ticaretini su rdu rme-
leri.
b) Med nelilere kar Uhut
Savan yapmalar.
c) Mu slu manlarn Ka beyi ziya-
retlerini engellemeye al-
malar.
d) Hz. Muhammedle Hudeybiye
Antlamasn imzalamalar.
S YER KNUSUNDA TEST / 335
26. slmiyetin ilk yllarnda
Araplarn zgn bir mmrleri
yokken, giderek mmrde be-
lirgin bir Arap sanat ve slbu
domutur. Bu kltrel geli-
meyi salayan balca etken
aadakilerden hangisidir?
a) Eski Arap uygarlg .
b) Arap-in ilikileri.
c) Fethedilen u lkelerin ku ltu r-
leri.
d) Hellen uygarlg .
27. Peygamberimizin (s.a.v.) iki
kz ile evlendiinden dola-
y Zinnreyn lakabn alan
sahbi kimdir?
a) Hz. Ebu Bekir.
b) Hz. sman.
c) Hz. Ali.
d) Hz. Hamza.
28. Mriklerin mslmanlara
uygulad boykot ka yl sr-
mtr ve boykotun delinme-
sine nclk edenler hangi
kta doru olarak verilmitir?
a) 3 yl Hia m b. Amr, Zu heyl b.
Ebu U meyye.
b) 2 yl, Mutim b. Adiyy, Ebul
Buhter .
c) 1 yl, Ebu Leheb, Ebu Cehil.
d) 3 yl, Mutim b. Adiyy, Ebul
Buhter .
29. Aadakilerden hangisi Tif
ile Nahle arasnda kurulan,
her yreden insann geldii
en nl panayrdr?
a) Zu lmeca z.
b) Ukka z.
c) Sana.
d) Du metul-cendel.
30. Peygamberimiz yirmili yala-
rnda iken amcalar ile birlik-
te hangi savaa katlmtr?
a) Buas sava.
b) Fica r sava.
c) Gabra sava.
d) Dahis sava.
31. Peygamberimiz otuz be ya-
larnda iken Mekkede hangi
antlamaya katlmtr?
a) Cemiyyet-u l Hayr.
b) Asha b- Yem n.
c) Hfzul-Ka be.
d) Hlf ul-Fudu l.
32. Araplarda ilk doan erkek o-
cuun ismi babaya ve anneye
knye olurdu. Hz.Peygamberin
knyesi nedir?
a) Abdullah.
b) Mustafa.
c) Ebul-Ka sm.
d) El-Em n.
336 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
33. Aadakilerden hangisi,
slmiyet ncesi Araplarda
savamann yasak kabul
edildii haram aylardan biri
deildir?
a) Muharrem.
b) Recep.
c) Zilhicce.
d) Ramazan.
34. Aadakilerden hangisi
Peygamberimizin dedesi
Abdlmuttalibin asl addr?
a) Abdullah.
b) Ha im.
c) eybe.
d) Abd-i Mena f.
35. Peygamberimizin babaan-
nesinin ad aadakilerden
hangisidir?
a) A ie.
b) Fa tma.
c) ifa .
d) U mm-u Rumma n.
36. Peygamberimizin annean-
nesinin ad aadakilerden
hangisidir?
a) Nes be.
b) Hanne.
c) At ke.
d) Berre.
37. Aadakilerden hangisi Pey-
gamberimizin hem stkarde-
i, hem de amcasdr?
a) Zu beyr.
b) Ebu Ta lib.
c) Abba s.
d) Hamza.
38. Peygamber Efendimizin, Hz.
Hatce dndaki hangi ein-
den ocuu olmutur?
a) Hz. Safiyye.
b) Hz. Zeynep.
c) Hz. Ma riye.
d) Hz. Hafsa.
39. Efendimizin, Hz. brhmin
Hanf dnine uygun olarak
Hira maarasnda yapt
tefekkr ibdete ne denir?
a) Tehannu s.
b) rha sa t.
c) nziva .
d) tika f.
40. Habeistana hicret eden ilk
aile kimdir?
a) Hz. Ali ve Fa tma.
b) Hz. Zu beyr ve hanm.
c) Hz. sman ve ei Rukiye.
d) Hz. Amma r ve ailesi.
S YER KNUSUNDA TEST / 337
41. Senetl hzn ne demektir?
a) Peygamberimizin Ta ifte
talandg sene.
b) Hz. A minenin vefa t ettig i
sene.
c) Uhud savann oldug u sene.
d) Efendimizin amcas Ebu
Ta lib ile hanm Hz Hat ceyi
kaybettig i sene.
42. Aadakilerden hangisi
Yesrib (Medne)nin yerleik
halkndan deildir?
a) Evs Kab lesi.
b) Kurey Kab lesi.
c) Hazrec Kab lesi.
d) Ben Nadr.
43. Aadakilerden hangisi Pey-
gamberimizin slma davet
etmek iin mektup gnderdi-
i yerlerden deildir?
a) Yelemlem.
b) Bizans.
c) am.
d) Yemen.
44. Medneye gelerek Peygam-
berimiz ile gren, mescitte
ibdet yapmak isteyen, Pey-
gamberimize Hz. s ile ilgili
sorular soran ve slm kabul
etmemekle birlikte cizye ver-
gisi vermeyi kabul eden gurup
aadakilerden hangisidir?
a) Hayber Yahu d leri.
b) Ezruh Hristiyanlar.
c) Gassa n Hristiyanlar.
d) Necra n Hristiyanlar.
45. Aadakilerden hangisi Hic-
ret esnasnda Mednede Ya-
ayan Yahd kablelerinden
birisi deildir?
a) Ben Kureyza.
b) Ben Nadr.
c) Ben Sak f.
d) Ben Kaynuka.
338 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
46. Hz. Muhammedin Bizansn
Busra Valisine Gnderdii el-
inin, yine Bizansn Gassn
Valisi tarafndan ldrlmesi
zerine 100 bin Bizans aske-
rine kar 3 bin Mslmann
kahramanca arptklar sa-
va ve tarihi aadakilerden
hangisidir?
a) Huneyn Sava630.
b) Mu te Sava629.
c) Hayber Sava629.
d) Tebu k Seferi631.
47. slmn en nemli savala-
rndan biri olan Uhud sava-
nn tam olarak kazanlama-
masnn sebebi nedir?
a) Mekkelilerin modern silahla-
ra sahip olmas.
b) Peygamberimiz (s.a.v.)in
emrinin ihla li.
c) Savan o g leden sonra yapl-
m olmas.
d) Havann ok scak olmas.
48. Yahdler, Hz. Peygambere
yaptklar suikast girii-
minden sonra Medneden
srldler. Mekkeli mrik-
lerle anlaarak onlar sava-
a tevik ettiler. Mrikler
Eb Sfyan komutasnda
10.000 kiilik bir kuvvetle h
5/m. 24 Ocak 627 tarihinde
Medneye hcm ettiler..
Yukarda hangi sava anlatl-
maktadr?
a) Uhud.
b) Hendek.
c) Bedir.
d) Mu te.
S YER KNUSUNDA TEST / 339
49. Umre maksadyla Mekkeye
gelip kendilerine Kbenin
olduu yere sokulmaya-
caklar haberini alan Allah
Rasl, Hz. Osman eli
olarak Mekkeye gnderdi.
Daha sonra Hz. Osmann
ldrldne dair yanl
haber gelince Peygamberimiz
eliyi ldren bu mriklerle
savamadan vazgemeyeceiz
diyerek etrafndaki sahabele-
ri sava iin bit etmeye davet
etti. Sahbeler de lnceye
kadar savaacaklarna dair
bit ettiler. Semre aacnn
altnda yaplan bu bite ne ad
verilir?
a) Biat- Rdva n.
b) . Akabe Bia t.
c) Bia t- Kaza .
d) . Akabe Bia t.
50. Mte Savanda arka arkaya
komutann ehid olmasn-
dan sonra, ordu komutasn
ele alp mslmanlar zafere
gtrd zaman, Peygam-
berimizin kendisine Allahn
Klc nvnn verdii
sahbe kimdir?
a) Hz. Ali.
b) Ha lid b.Velid.
c) Abdullah ibn Reva ha.
d) Zeyd b. Ha rise.
51. Ben Mstalk gazvesin-
den dnerken Hz. ieye
mnfklar tarafndan iftira
atlm fakat hakknda yet
nzil olarak Hz. ienin if-
fetli olduu bildirilmitir. Bu
olay aadakilerden hangisi-
dir?
a) fk Ha disesi.
b) Bir-i Ma u ne ha disesi.
c) Gara n k vakas.
d) Rec vakas.
52. Aadakilerden hangi
sahbi, birinci Akabe Bit
sonras heyetle birlikte
Medneye retici olarak
gnderilmitir?
a) Musab b. Umeyr.
b) Habba b b. Eret.
c) Amma r b. Ya sir.
d) Esad b. Zu ra re.
340 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
53. Sriyeden gelen tccarlarn
Bizansn Mslmanlara kar
sava hazrl iinde olduu-
nu haber vermeleri zerine,
Hz. Muhammed bir ordu
hazrlayarak Bizans ordusu-
na kar sefere km, Sriye
yaknlarna kadar gelmiler-
di. Fakat karlarna dman
ordusunun kmamas zeri-
ne Medneye geri dnmler-
di. Bahsedilen bu olay aa-
dakilerden hangisidir?
a) Ta if Kuatmas.
b) Hayber Sava.
c) Tebu k Seferi.
d) Mu te Sava.
54. Peygamberimizin eliler gn-
dererek slma davet ettii
devletlerin iinde aadaki-
lerden hangisi yoktur?
a) Bizans imparatorlug u.
b) ra n kisra s.
c) skenderiye krallg .
d) Roma mparatorlug u.
55. Hendek savanda hendek
kazma fikrini hangi sahab
vermitir?
a) Hz. Varaka.
b) Selma n- Fa ris .
c) Hz. Ebu Bekir.
d) Hz. Su leyma n.
56. Hendek savanda mrikler-
le Ben Kureyza Yahdlerinin
yaptklar ittifak bozan saha-
be kimdir?
a) Nuaym b. Mesu d.
b) Ben Nadr
c) Ben Kaynuka.
d) Ebu Su fya n.
1. Diyanet, Kutlu Doum Hafta-
s etkinliklerini hangi yldan
beri gerekletiriyor?
a) 1984
b) 1989
c) 1992
d) 1997
2. Bakanlklar aras hac ve umre
kuruluna hangi kurumun tem-
silcisi bakanlk eder?
a) ileri Bakanlg .
b) Dileri Bakanlg .
c) Diyanet leri Bakanlg .
d) Ku ltu r Ve Turizm Bakanlg .
3. Hac iin Suud Arabistan ma-
kamlarnca kota uygulanmas
hlinde, hac adaylarnn han-
gi uslle belirleneceine hangi
organ karar verir?
a) Diyanet leri Bakanlg .
b) Hac ve Umre Komisyonu.
c) Hac Dairesi Bakanlg .
d) Bakanlklararas Hac ve
Umre Kurulu.
4. Seyahat acenteleri hangi
yldan tibren Diyanet leri
Bakanlnn gzetim ve de-
netimi altnda hac organizas-
yonu dzenlemektedir?
a) 1981
b) 1988
c) 1985
d) 1990
5. Hac ve umre ilerinin genel
gzetim ve denetimini yapa-
rak almalarn yurt iinde
ve yurt dnda dzenli bir e-
kilde yrtlmesi iin gerekli
kararlar almak; hac ve umre
cretlerinin miktrn ve sarf
yerlerini belirlemek hangi
organn grevidir?
a) Ulatrma Bakanlg .
b) Bakanlar Kurulu.
c) Hac Ve Umre Komisyonu.
d) Bakanlklararas Hac Ve
Umre Kurulu.
GENEL KLTR KONUSUNDA TEST
342 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
6. Hac dre Merkezi bakanl-
n aadakilerden hangisi
yrtr?
a) Hac Dairesi Bakan.
b) Diyanet leri Bakan.
c) Hacdan sorumlu D B. Bk.
Yrd.
d) T.C. Cidde Bakonsolosu Din
Hizmetleri Ateesi.
7. Trkiyede hac sempozyu-
mu ilk defa nerede ve hangi
tarihte yaplmtr?
a) 2006 ylnda Ankarada.
b) 2006 ylnda stanbulda.
c) 2005 ylnda stanbulda.
d) 2004 ylnda Ankarada.
8. Suud Arabistan Krall ve
slm lkeleri dileri ba-
kanlar tarafndan hac kotas
uygulama kararn nerede ve
ne zaman yaptklar toplant-
da almlardr?
a) stanbul, 1979.
b) Mekke, 1984.
c) Amma n, 1987.
d) Ka hire, 1994.
9. Aadaki bakanlklardan
hangisi Bakanlklararas Hac
Ve Umre Kurulu yesi deil-
dir?
a) Ma liye Bakanlg
b) Sag lk Bakanlg .
c) Milli Savunma Bakanlg .
d) ileri Bakanlg .
10. Hac seyehati dzenleme
grevi hangi yl Diyanet leri
Bakanlna verilmitir?
a) 1984
b) 1979
c) 1987
d) 1994
11. Umre seyehati dzenleme
grevi hangi yl Diyanet leri
Bakanlna verilmitir?
a) 1984
b) 1979
c) 1987
d) 2000
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 343
12. Belli artlar tayan (A) gru-
bu Seyahat Acentelerinin de
Diyanet leri Bakanlnn
gzetim ve denetimi altnda
hac seyahati dzenleyebile-
cekleri dzenlemesi hangi yl
yaplmtr?
a) 1984
b) 1979
c) 1988
d) 2000
13. Aadaki acentelerden
hangisi Diyanet leri
Bakanlnn gzetim ve
denetimi dnda mstakil
olarak hac ve umre organi-
zasyonu dzenleyebilir?
a) A grubu seyahat acentesi.
b) Do viz girdisi yu z bin dolarn
u zerinde olan acente.
c) Uluslararas ATA belgesi
olan acente.
d) Hi biri.
14. Suud Arabistanda lkemiz
hac organizasyonu ile ilgili
olarak oluturulan Hac dre
Merkezi Bakanl grevini
aadakilerden hangisi ya-
par?
a) Diyanet leri Bakan.
b) T.C. Cidde Din Hizmetleri
Ataesi.
c) Hac Dairesi Bakan.
d) Diyanet leri Bakan Yar-
dmcs.
15. Aadaki bilgilerden hangisi
yanltr?
a) Diyanet leri Bakanlg
go zetim ve denetimi dnda
mu stakil olarak hac ve umre
organizasyonu du zenlenebi-
lir.
b) Suud Arabistan Hac
Bakanlg nca 2001 ylndan
tiba ren ferd olarak umreye
gidiler yasaklanmtr.
c) 1979 ylnda karlan
kararna me ile hac seyahati
du zenleme go revi Diyanet
leri Bakanlg na verilmi-
tir.
d) 1984 ylnda karlan
Bakanlar Kurulu Karar ile
umre seferlerinin sadece
Diyanet leri Bakanlg nca
yaplmas kararlatrlmtr.
344 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
16. Uluslararas ilk hac kongresi
nerede ve hangi tarihte top-
lanmtr?
a) Mina/Akabede 1923.
b) Mekkede 1923.
c) stanbulda 2005.
d) Hica zda 2010.
17. Bakanlklararas Hac ve Umre
Kurulunda aadakilerden
hangisinden mster veya
mster yardmcs yer al-
maz?
a) Dileri Bakanlg .
b) Ma liye Bakanlg .
c) Sag lk Bakanlg .
d) Ku ltu r ve Turizm Bakanlg .
18. Hac ve umreye hangi yoldan
gidilecei, hac ve umreye
gidecek vatandalarn sa-
lklarnn korunmas ve bu
seyahatlerin yurt iinde ve
yurt dnda dzenli bir e-
kilde yrtlmesi iin aln-
mas gereken tedbirlere dir
kararlar hangi organ alr?
a) Dileri Bakanlg .
b) Hac ve Umre Komisyonu.
c) Bakanlklararas Hac ve
Umre Kurulu.
d) Hac Dairesi Bakanlg .
19. Allaha mchede ve riyzetle
ulamak isteyen iyilerin yolu
anlamna gelen ve bu yola gi-
renlerin iyi huylar edinmeye,
gnln arndrmaya, kalbini
temizlemeye, i dnyalarn
mr etmeye nem verdikleri
tarkt yntemi aadakiler-
den hangisidir?
a) Tar k-i Ahya r.
b) Tar k-i utta r.
c) Tar k-i Setta r.
d) Tar k-i Ebra r.
20. Yardmlama kavram, dn
kullanmda aadaki terim-
lerden hangisi ile ifde edilir?
a) Mu sa maha.
b) Tea vu n.
c) kra h.
d) Mu sa laha.
21. Hangisi lukatann anlamdr?
a) Aranan eya dr.
b) Buluntu eya dr.
c) Cepteki eya dr.
d) Kaybolan eya dr.
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 345
22. slmn emr-i bilmarf ve
nehy-i anil-mnker ilkesinin
kamu hukkuyla ilgili ksm-
n temsil eden kurumun ad
aadakilerden hangisidir?
a) Vakf.
b) Muhtesip.
c) Hisbe.
d) A mil.

23. Chiliye Araplarnn anla-
ynda bata hilim olmak
zere sabr, balanma,
misfirperverlik, yoksullara
yardm, iyi komuluk ve za-
yflar koruma gibi erdemleri
kapsayan ve slmi dnemde
de takdirle karlanan ahlk
zellik aadakilerden han-
gisidir?
a) Asabiyet.
b) Ada let.
c) Mu ru vvet.
d) sa r.
24. Bir toplumda rf, det ve
kural halini alm iyi tutum
ve davranlar veya bunlar
kazandran bilgiler eklinde
trifi yaplabilen terim aa-
dakilerden hangisidir?
a) Hilm.
b) Hikmet.
c) ffet.
d) Edep.
25. Yahdlikten, Hristiyanlk-
tan ve dier kltrlerden,
slmiyete giren rivyetlere
ne denmektedir?
a) Gar bul Kura n.
b) Kssa.
c) sra iliyya t.
d) Emsa lul Kura n.
26. Hkimler ve Savclar Yksek
Kurulunun bakan kimdir?
a) Yargtay Bakan.
b) Adalet Bakan.
c) Anayasa Mahkemesi Bakan.
d) Dantay Bakan.
27. Aadaki devletlerinden
hangisinin bakenti yanltr?
a) Kazakistan: Astana.
b) Tu rkmenistan: Akabad.
c) zbekistan: Takent.
d) Krgzistan: sla ma bad.
28. T.C. Anayasasna gre TBMM
genel seimlerinden nce
aadaki bakanlklardan
hangisine yeni bir bakan
atanmaz?
a) Maliye Bakan.
b) Ulatrma Bakan.
c) ileri Bakan.
d) Adalet Bakan.
346 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
29. Aadaki tanmlardan hangi-
si yanltr?
a) Tena su h: lu mden sonra
canl varlklarn ruhlarnn
bir bedenden dig er bedene
go mesidir, ruh go u .
b) Seku lerizm: Dinden bag msz
olan ve d n ma hiyeti olma-
yan.
c) ryantalizm: Dog uya ha kim
olmak, dog uyu yeniden
kurmak ve onun a miri olmak
iin sla m u lkelerinin geli-
tirdig i du u nce akmdr.
d) Brahmanizm: Hinduizm de
denilen Hindistanda yaygn
olan ok tanrl din.
30. Aadakilerden hangisi
svirenin bakentidir?
a) Rotterdam.
b) Bern.
c) Moskova
d) Kopenhag.
31. Buhrada 980 ylnda dn-
yaya gelen ve dnyann en
byk hekimlerden olan, bir
ok hastaln tedavi metot-
larn, ilalarn kefeden,
mikroplarn farkna varan ve
nlenebileceini syleyen,
Knn adl kitabyla nle-
nen lim kimdir?
a) Fa ra b .
b) bn-i S na .
c) bn-i Ru d.
d) B ru n .
32. Fkh, tp, ahlak, tasavvuf,
matematik, uzay bilimleri,
biyoloji, sosyoloji, akid ve
kelma dir konular iine
alan mehur Mrifetnme
isimli eserin mellifi olan
lim kimdir?
a) Ebus-Suu d Efendi.
b) Yu nus Emre.
c) Erzurumlu bra him Hakk.
d) Mevla na Cela leddin Ru m .
33. Osmanl Devletinde er ve
rf davalara bakan asker
hkim aadakilerden han-
gisidir?
a) Sadra zam.
b) Vez r-i a zam.
c) Kazasker.
d) Ka d l-kuda t.
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 347
34. Osmanl dneminde dvnda
byk davalara bakan, kad
ve mderrisleri atayan devlet
grevlisinin unvn hangisi-
dir?
a) Sadrazam.
b) Kazasker.
c) Vez r-i a zam.
d) eyhu lisla m.
35. Devlet Denetleme Kurumu
kime baldr ve hangi alanla-
r denetleyemez?
a) Babakana Asker ve adl
kurumlar.
b) Cumhurbakanna Asker
ve adl kurumlar.
c) Adalet Bakanlg na Asker
ve adl kurumlar.
d) TBMMye Asker ve adl
kurumlar.
36. Bakanlar Kurulu adna,
szl veya yazl olarak ce-
vaplandrlmak zere Baba-
kan veya bakanlardan bilgi
istemeye ne denir?
a) Soru.
b) Gensoru.
c) Gu venoyu.
d) Meclis Aratrmas.
37. Cumhurbakannn hastalk
ve yurt dna kma gibi se-
beplerle geici olarak gre-
vinden ayrlmas hllerinde,
grevine dnnceye kadar;
lm, ekilme veya baka bir
sebeple Cumhurbakanl
makmnn boalmas ha-
linde ise yenisi seilinceye
kadar kim veklet eder?
a) Babakan.
b) Adalet Bakan.
c) Genel Kurmay Baan.
d) TBMM Bakan.
38. Din leri Yksek Kuruluna
kim bakanlk eder, kurul ka
yeden oluur?
a) Bakan Diyanet leri Baka-
ndr 18 u yeden oluur.
b) Bakan Diyanet leri Baka-
ndr 20 u yeden oluur.
c) Bakan, Kurul u yeleri ara-
sndan seilir 16 u yeden
oluur.
d) Bakan u lu kararna meyle
atanr 15 u yeden oluur..
348 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
39. Mushaflar nceleme ve Kra-
at Kurulu ka yeden oluur?
Grev sreleri ka yldr?
a) 8 u yeden oluur, go rev su resi
5 yldr.
b) 9 u yeden oluur, go rev su resi
6 yldr.
c) 16 u yeden oluur, go rev
su resi 5 yldr.
d) 12 u yeden oluur, go rev
su resi 8 yldr.
40. Aadakilerden hangisi g-
nmz Mslman nfsunun
en kalabalk olduu lkedir?
a) Suud Arabistan.
b) Malezya.
c) Su da n.
d) Endonezya
41. Genel nfsuna oranla en faz-
la mslman nfs oranna
sahip lke aadakilerden
hangisidir?
a) Suud Arabistan.
d) Somali.
b) Endonezya.
c) Tu rkiye.
42. Aadakilerin hangisinde
Diyanet leri Bakanl ilk
kez anayasal kurum olarak
yer almtr?
a) 1982 Anayasas.
b) 1950 Anayasas.
c) 1961 Anayasas.
d) 1924 Anayasas.
43. Orta Asya Trk Cumhuri-
yetleri ierisinde en geni
topraklara sahip olan lke
aadakilerden hangisidir?
a) Krgzistan.
b) Kazakistan.
c) Tu rkmenistan.
d) zbekistan.
44. slm kltr ve medeniye-
ti asndan nem tayan
Takent, Semerkant, Buhra
ehirlerinin bulunduu lke
aadakilerden hangisidir?
a) Tu rkmenistan.
b) zbekistan.
c) Kazakistan.
d) Azerbaycan.
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 349
45.
. 1924 Anayasas
. 1961 Anayasas
. 1982 Anayasas
Trkiye Cumhuriyetinde
yukardaki anayasalardan
hangileri halkoyuna sunul-
mutur?
a) Yalnz
b) ve
c) ve
d) , ve
46.
. U ye devletlerin ekonomi po-
litikalarn birbirlerine yakla-
trmak,
. U ye devletler arasnda siya s
birlig i sag lanm bir avrupa
devleti meydana getirmek,
. Karadenizde kys olan
devletler arasnda i birlig i
sag lamak.
Yukardakilerden hangileri,
Avrupa Birliinin amalar
arasndadr?
a) Yalnz
b) ve
c) , ve
d) ve
47. Aadakilerden hangisi
Anadolu Seluklular dne-
mine ait bir mmr eser tr
deildir?
a) Kurganlar.
b) Ku mbetler.
c) Ku lliyeler.
d) Kervansaraylar.
48. Anadoluda Trkeyi resm
dil ln eden ilk beylik/devlet
ve devlet adam hangisidir?
a) Germiyanllar Germiyan
Bey.
b) Anadolu Seluklu Devleti
Su leyman a h.
c) Karamanog ullar Karaman
Bey.
d) aka Devleti aka Bey.
350 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
49.
. Medreselerin kapatlmas,
. lko g retimin zorunlu ha le
getirilmesi,
. Eg itim-o g retim birlig inin
sag lanmas.
Yukardaki dzenlemelerin
hangileri, 3 Mart 1924 tari-
hinde kabul edilen Tevhd-i
Tedrist kanunun uygulama-
larndandr?
a) Yalnz
b) ve
c) , ve
d) ve
50. Atatrkn, halkn dinini
kaynandan renmesi iin
Trke evirisini yaptrd
ve devlet imknlar ile bast-
rp dattrd hads eseri ve
mtercimi hangisidir?
a) Sah h-i Buha r : Ahmet Na m
- Ka mil Miras.
b) Sah h-i Mu slim : Mehmet
A kif Hamdi Yazr.
c) Tirmiz : Ahmet Hanbel
Sa d Nurs .
d) Ebu Da vu d : Hilmi Tunahan
Muallim Na ci.
51. Aadakilerden hangisi
Trklerin slm toplumuna
katldktan sonra yapt uy-
gulamalardan biri deildir?
a) A h lik Tekilat.
b) Ku mbet m ma r si.
c) Vera set sistemi.
d) Vakf sistemi.
52. Bugn slm lkelerinin tek
at altnda topland tek
kurum hangisidir?
a) sla m U lkeleri rgu tu .
b) sla m Konferans rgu tu .
c) Mu slu man Devletler Birlig i.
d) sla m Kardelik rgu tu
53. Prof. Dr. Ekmeleddin hsano-
lu, aadaki kurumlardan
hangisinin genel sekreteri-
dir?
a) Mu slu man Devletler Birlig i.
b) sla m U lkeleri Birlig i.
c) sla m Konferans rgu tu .
d) sla m Kardelik rgu tu .
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 351
54. Karikatr krizinin ortaya
kt lke aadakilerden
hangisidir?
a) ngiltere.
b) Belika.
c) Danimarka.
d) Hollanda.
55. Diyanet leri Bakanl ne-
reye baldr?
a) Babakanlk.
b) TBMM.
c) Cumhurbakanlg .
d) Bag msz.
56. Aadakilerden hangisi
Erzurum ve Sivas Kongresin-
de alnan kararlarn ortak
zellii deildir?
a) Mustafa Kemalin kongre
bakanlg na seilmesi.
b) Mill kuvvetlerin etkin, mill
ira denin ha kim klnmas.
c) Vatann paralanmaz bir
bu tu n oldug u.
d) Temsil kurulunun dog u illeri-
nin tamamn temsil ettig inin
kabul edilmesi.
57. Mill mcadelenin ekir-
deini oluturan ve daha
sonra T.B.M.M. hkmetine
dnen, Mustafa Kemalin
bakanln yapt ilk fiil
kurulu aadakilerden han-
gisidir?
a) Heyet-i Temsiliye.
b) Sivas Kongresi.
c) Erzurum Kongresi.
d) Amasya Kongresi.
58.
. Anadolu Ajans
. ra de-i Milliye
. Ha kimiyet-i Milliye
Yukardakilerden hangile-
ri kurtulu savanda mill
birlii tehlikeye dren i
ve d tehditlere kar milleti
uyaran basn yayn organla-
rndandr?
a) Yalnz
b) Yalnz
c) ve
d) , ,
352 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
59. Mustafa Kemal Hat-
t mdfaa yoktur, sath
mdfaa vardr. O sath btn
vatandr, vatann her kar
topra vatandan kanyla
slanmadka terkolunamaz
emriyle aadaki sava-
lardan hangisinin kaderini
etkilemitir?
a) . no nu .
b) Sakarya.
c) . no nu .
d) Bakomutanlk.
60. Saltanat ne zaman kaldrl-
mtr?
a) 4 Kasm 1920.
b) 1 Kasm 1922.
c) 3 Kasm 1923.
d) 24 Kasm 1924.
61. lk Diyanet leri Bakan
aadakilerden hangisidir?
a) mer Nasu h Bilmen.
b) Ahmet Hamdi Akseki
c) Mehmet Rfat Bo reki
d) Elmal Hamdi Yazr.
62. Uluslararas Adalet Divan
aadaki ehirlerden hangi-
sinde bulunmaktadr?
a) Hollanda Rotterdam.
b) Danimarka Kopenhang.
c) Avusturya - Strazburg.
d) Hollanda Lahey.
63. Hangisi Osmanl Devletinde
resm tarih yazarlarna veri-
len addr?
a) Vakanu v s.
b) Mu tevell .
c) Nianc.
d) Re su lku tta b.
64. Laiklik ilkesi ne zaman ana-
yasaya eklenmitir?
a) 1921
b) 1924
c) 1935
d) 1937
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 353
65. Aadaki eletirmelerden
hangisi yanltr?
a) sve: Ermeni yasa tasars.
b) svire: Minare krizi.
c) Belika: Bao rtu su krizi
d) Danimarka: Karikatu r krizi.
66. Akdeniz kylarna ait ayrnt-
l bilgiler ieren harita-klavuz
niteliindeki Kitb- Bahriye
adl eserin mellifi kimdir?
a) P r Reis.
b) aka Bey.
c) Seydi Ali Reis.
d) Barbaros Hayrettin Paa.
67. Devlete kar ilenen sulara
aadaki mahkemelerden
hangisi bakar?
a) Devlet Gu venlik Mahkemesi.
b) Ag r Ceza Mahkemesi.
c) Yu ce Divan.
d) Tero rle Mu cadele Mahkeme-
si.
68. Osmanl Devletinin I. Dnya
Savanda yenilgisini belge-
leyen Mondros Mtrekesi
hangi tarihte imzalanm ve
Osmanl Devleti adna kim
katlmtr?
a) 30 Eylu l 1919 Ha riciye
Na zr Mustafa Reit Paa.
b) 30 Ekim 1920 Da hiliye
Na zr Ali Fethi kyar.
c) 30 Ekim 1918 Ha riciye
Na zr Damat Ferit Paa.
d) 30 Ekim 1918 Bahriye
Na zr Rauf Bey.
69. Sivas Kongresi hangi tarihte
gerekletirilmitir?
a) 30 Eylu l 1918.
b) 23 Temmuz 1919.
c) 4-11 Eylu l 1919.
d) 4-11 Ekim 1920.
354 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
70. Byk Seluklular za-
mannda kurulan, vezir
Nizmlmlkn adyla an-
lan Nizmiye Medreseleri, ilk
olarak hangi Seluklu Sultan
tarafndan ve nerede kurul-
mutur?
a) Melik a h tarafndan
Bag datta.
b) Sultan Sencer tarafndan
Nia bu rda.
c) Alp Arslan tarafndan
Musulda.
d) Tug rul Bey tarafndan
Nia bu rda.
71. 2010 ylnda grevde olan
Birlemi Milletler Genel Sek-
reteri kimdir?
a) Ban Ki-moon.
b) Butros Gali.
c) Kofi Anan.
d) Collin Powell.
72. Hukukta; devletin, bir kiinin
mal varlna el koymasna
ne denir?
a) Kabz.
b) stimla k.
c) Musa dere.
d) potek.
73. Aadaki eserlerden hangisi-
nin yazar yanl yazlmtr?
a) er-Risa le: ma m a fi .
b) Muvatta: ma m Da rim .
c) Fkh- Ekber: ma m Azam.
d) Mektu ba t: ma m Rabba n .
74. el-Mebst isimli eser aada-
ki fkh limlerinden hangisi-
ne aittir?
a) a tb .
b) Serahs .
c) Baklla n .
d) Ebu Han fe.
75. slm Hukkunun temel
kaynaklarndan olan, el-
Muvfakt isimli eser aa-
daki limlerden hangisine
aittir?
a) Ebu Han fe.
b) Ahmet b. Hanbel.
c) ma m- Ma lik.
d) ma m- a tb .
76. lmin Inda Asrn Kurn
Tefsiri adl eserin mellifi
aadakilerden hangisidir?
a) Mehmet Vehbi Efendi.
b) Elmall Hamdi Yazr.
c) Su leyman Ate.
d) Bayraktar Bayrakl.
GENEL KU LTU R KNUSUNDA TEST / 355
77. Abdullah b. Mahmd el-
Mavsl, Hanef mezhebi-
ne gre slm ibdet ve
mumelt hkmlerinin
zeti niteliinde el-Muhtr
lil-fetv adl eseri yazm;
gelen srarlar sonucunda el-
htiyr adyla erhetmitir. el-
Muhtr ve el-htiyr kimler
ilk kez Trkeye evirmiler-
dir?
a) el-Muhta r Celal Yenieri;
el- htiya r Mehmet Keskin
tercu me etmitir.
b) el-Muhta r Hayrettin Ka-
raman; el- htiya r Mehmet
Go rmez tercu me etmitir.
c) el-Muhta r Ali Bardakog lu;
el- htiya r Bayraktar Bayrak-
l tercu me etmitir.
d) el-Muhta r Elmall Hamdi
Yazr; el- htiya r Su leyman
Uludag tercu me etmitir.
78. Edebud-Dny ved-Dn
adl eserin mellifi kimdir?
a) Su yu t .
b) Ma verd .
c) Mevdu d .
d) Gaza l
79. Kitbt Tevhd ve Tevltl
Kurn isimli eserin mellifi
kimdir?
a) Ear .
b) Ma tu r d .
c) Cu rca n .
d) ma m Rabba n .
80. Trkiye Devletinin dini,
dn-i slmdr. maddesi ile
ilgili aadakilerden hangisi
dorudur?
a) 1924 Anayasasnda yer alr,
Adnan Menderes tarafndan
1954te Anayasaya eklendi.
b) 1924 Anayasasnda yer alr,
1961de Anayasadan kar-
tld.
c) 1924 Anayasasnda yer alr,
1937de Anayasadan kar-
tld.
d) 1924 Anayasasnda yer alr,
1928de Anayasadan kar-
tld.
81. Diyanet leri Bakan Cum-
huriyetin ilk yllarnda proto-
kolde kanc srada idi?
a) kinci srada.
b) n ikinci srada.
c) U u ncu srada.
d) n u u ncu srada.
356 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
82. Mezhep immlarnn isimleri
ile ilgili olarak aadakiler-
den hangisi yanltr?
a) Hanef : G ilma n b. Za bit b.
Zevta
b) a fi : Muhammed bin dr s
e-a fi
c) Ma lik : Ma lik b. Enes b. Ma lik
b. Eb A mir el-Asbah
d) Hanbel : Ebu Abdullah Ah-
med b. Muhammed b. Hanbel
e-eyba n
83. lk defa ve baarl bir e-
kilde tasavvuf hayat tarzn
ve dncesini Trke ifde
etmeye balayan, tasavvuf
iirlerini bir eserde toplayan,
Trkistanda yaayan nl
tasarvvufumuz ve mehur
eseri hangisidir?
a) Erefog lu Ru m - D va n.
b) Ahmed Yesev - D va n- Hik-
met.
c) Mevla na Cela ledd n Ru m -
Mesnev .
d) Yu nus Emre - Risa letu n-
Nushiye.
CEVAP ANAHTARLARI
TKAD TEST

1 B
2 C
3 A
4 A
5 C
6 A
7 B
8 A
9 B
10 D
11 B
12 B
13 A
14 D
15 D
16 C
17 A
18 B
19 D
20 D
21 C
22 C
23 B
24 D
25 B
26 C
27 D
28 C
29 A
30 B
31 C
32 D
33 B
34 D
35 D
36 B
37 B
38 D
39 A
40 A
41 A
42 B
43 C
44 B
45 D
46 B
47 C
48 A
49 B
50 C
51 A
52 D
DNLER TARH TEST
1 A
2 B
3 C
4 D
5 A
6 D
7 C
8 D
9 A
10 D
11 B
12 D
13 A
14 D
15 B
16 D
17 D
18 A
19 D
20 A
21 D
22 C
23 B
24 D
25 D
26 B
27 B
28 B
29 A
30 D
31 C
32 B
33 C
34 C
HADS TEST
1 A
2 A
3 C
4 A
5 B
6 D
7 C
8 A
9 A
10 B
11 B
12 A
13 B
14 D
15 C
16 B
17 A
18 C
19 A
20 D
21 A
22 C
23 B
24 C
25 D
26 A
27 C
28 C
29 A
30 B
358 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
TECVD TEST
1 A
2 D
3 C
4 D
5 A
6 D
7 D
8 C
9 B
10 D
11 C
12 B
13 C
14 B
15 A
16 A
17 B
18 A
19 C
20 B
21 D
22 C
23 D
24 A
25 B
26 A
FIKIH TEST
1 B
2 C
3 B
4 D
5 A
6 A
7 C
8 A
9 A
10 D
11 C
12 D
13 D
14 B
15 C
16 D
17 A
18 A
19 B
20 A
21 C
22 C
23 B
24 A
25 C
26 B
27 D
28 D
29 B
30 A
31 C
32 C
33 D
34 C
35 A
36 D
37 A
TEMZLK TEST
1 B
2 D
3 A
4 D
5 C
6 B
7 C
8 D
9 C
10 C
11 A
12 C
13 A
14 A
15 D
16 D
17 C
18 C
19 D
20 D
21 B
22 A
23 D
KURAN-I KERM TEST
1 C
2 A
3 D
4 C
5 B
6 D
7 A
8 B
9 D
10 B
11 A
12 D
13 C
14 A
15 C
16 B
17 B
18 C
19 D
20 A
21 D
22 B
23 B
24 D
25 A
26 C
27 D
28 A
29 C
30 D
31 B
32 A
33 A
34 B
35 B
36 A
37 A
38 B
39 D
40 C
41 B
42 D
43 D
44 A
45 A
46 B
47 C
48 A
49 B
50 B
51 D
52 A
53 C
54 C
55 D
56 D
57 A
58 B
59 B
60 C
CEVAP ANAHTARLAR / 359
ORU TEST
1 A
2 C
3 C
4 D
5 D
6 C
7 D
8 C
9 C
10 A
11 A
12 D
13 A
14 D
15 D
16 A
17 A
18 D
19 B
20 B
21 A
22 D
23 C
24 A
ZEKAT TEST
1 B
2 C
3 C
4 D
5 D
6 C
7 C
8 B
9 D
10 B
11 A
NAMAZ TEST
1 B
2 B
3 C
4 C
5 A
6 B
7 C
8 A
9 B
10 A
11 C
12 D
13 A
14 C
15 D
16 A
17 B
18 C
19 B
20 D
21 A
22 D
23 B
24 C
25 B
26 C
27 D
28 A
29 B
30 D
31 B
32 D
33 D
34 B
35 C
36 D
37 B
38 C
39 C
40 A
41 D
42 C
43 B
44 B
45 C
46 B
47 B
48 D
49 D
HAC TEST
1 A
2 B
3 C
4 D
5 C
6 C
7 A
8 A
9 C
10 C
11 A
12 B
13 B
14 A
15 C
16 D
17 B
18 D
19 D
20 C
21 D
22 D
23 B
24 C
25 C
26 A
27 B
28 D
29 C
30 C
31 D
32 D
33 A
34 C
35 D
36 D
37 C
38 B
39 D
40 C
41 D
42 C
43 A
44 B
45 A
46 D
47 C
48 C
49 A
50 A
51 C
52 B
53 D
54 D
55 A
56 D
57 B
58 A
59 B
60 D
61 C
62 A
63 C
64 A
65 C
66 A
67 C
68 A
69 A
70 C
71 D
72 D
73 A
74 A
75 C
76 B
77 D
78 B
360 / D N G REVL S N N BAUCU K TAB
ALE HAYATI VE
TCARET TEST
1 D
2 A
3 A
4 B
5 D
6 C
7 A
8 D
9 C
10 C
11 C
12 D
13 B
14 B
15 C
16 A
17 B
SYER TEST
1 D
2 C
3 D
4 A
5 D
6 A
7 D
8 C
9 D
10 A
11 C
12 B
13 D
14 D
15 C
16 A
17 C
18 C
19 B
20 B
21 D
22 C
23 A
24 B
25 A
26 C
27 B
28 D
29 B
30 B
31 D
32 C
33 D
34 C
35 B
36 D
37 D
38 C
39 D
40 C
41 D
42 B
43 A
44 A
45 C
46 B
47 B
48 B
49 A
50 B
51 A
52 A
53 C
54 C
55 B
56 A
GENEL KLTR TEST
1 B
2 C
3 D
4 B
5 C
6 C
7 B
8 C
9 C
10 B
11 A
12 C
13 D
14 C
15 A
16 A
17 A
18 C
19 D
20 B
21 B
22 C
23 D
24 D
25 C
26 B
27 D
28 A
29 C
30 B
31 B
32 C
33 C
34 B
35 B
36 A
37 D
38 C
39 A
40 D
41 D
42 C
43 B
44 B
45 C
46 B
47 A
48 C
49 B
50 A
51 C
52 B
53 C
54 C
55 A
56 D
57 A
58 D
59 B
60 B
61 C
62 D
63 A
64 D
65 C
66 A
67 B
68 D
69 C
70 D
71 A
72 C
73 B
74 B
75 D
76 C
77 A
78 B
79 B
80 D
81 C
82 A
83 B
Not: Cevap anahtarnda go zden kama, dizgi ve bask hatalar
tespit etmeniz halinde, siz deg erli din go revlilerimizden
bu hatalar basucukitabi@hotmail.com adresine iletmeni-
zi o nemle rica ediyoruz. Hepinize baarlar diliyoruz.