You are on page 1of 223

N SZ - 1966

n szde kitapta olduu gibi "istihbarat" kelimesini komnist olmayan dnyada anlald anlamnda kullanmaktaym. Btn kitap bu kavramn bir takm temel fasetalarnn ayrntl tanmn iermektedir (Ek'e zellikle emasna baknz). Belirtmek gerekir ki komnistler -zellikle Sovyetler- bu kelimeyi daha kstl ve farkl bir anlamda kullanrlar. Balang olarak -ak istihbarat-tanm onlar iin olduka tutarszdr. Btn istihbarat ileri ve istihbarat ile elde edilen bilgi onlar iin olduka gizlidir. Neredeyse hepsi espiyonaj, kar espiyonaj ve onlarn meyveleridir. Ayrca, istihbaratn genel devrimci apparatus'un nemli bir parasdr. Dier bir deyile "istihbarat" kavram Komnist gizli operasyonlarnn byk bir ksmn kapsar. Sovyetler, biz batllarn "istihbarat aratrma ve analiz" olarak tanmladmz grevi farkl adlandrrlar. Onlara birok kiinin "istihbarat" ad verilen bu ile ilgileniyor olmas ve kendi kaynaklarn, metodlarn kullanarak elde ettikleri bilgileri bakalaryla paylamak zorunda kalmalar anlalmaz gelmektedir.

Zamann byk bir ksmnda istihbaratlarn en ne kan problemi dmann durumuydu. Dmann durumu zerinde alrken bile baarmzn, ne dmann savama yetenei ile ne de onu iten ie kerten zayflklar ile balantl olduunu anlamtk. Birok mttefikimiz vard, ancak en nemli olan Sovyetler Birlii'ydi. Dmann ykc gcnn byk bir ksmn kaldrabiliyordu. Onun dayanma gc ve savama kabiliyeti bu savan sonucu olabilirdi. SSCB dmann potansiyeli ve nasl grnd hususunda bilgi vermee hi gnll deildi ve hemen hemen hibir ey sylemedi. Eer istihbarat* lkenin ileri gelen Sovyet bilim adamlarn elde

10

Kitab dayandrdm istihbarat tecrbelerim Amerika Birleik Devletleri 'nin II. Dnya Sava'na katlmyla, savan banda ve sonunda sergiledii tutuma dayanmaktadr. (Eyll 1941-Haziran 1946)

edilen yetersiz bilgilerin analizini yapmak zere grevlendirmeseydi Moskova Bykeliliinin bildirdii az bir bilgi ile yetinme zorunda kalacakt. Savan son yl ve barn ilk aylar gelecekte Sovyet tavrnn ne olaca konusunda bize ipular veriyordu. Kitabmn son taslan bitirdiim dnemde (Mart 1948), Sovyetlerin bir ideolojik sava balatt aka ortadayd. George Kennan Mr. "X" adl makalesinde bu durumu aka belirtmekle kalmam ayrca konuyu kapsayan bir Amerikan politikasn ele almtr. Walter Lippmann'n ise Souk Sava'a giden bu sreci grmesine daha birka ay vard. Msveddelerim yeni ilikilerin gelien gerginliini yanstyordu. Tevik edici ksmlar gelecekte bizi bekleyenlerin yaratt rahatszlktan ortaya kmt. Komnist olmayan dnyadaki arkadalarmz sava sonras kendilerini bulma dneminin kargaasn yayorlard. Cominform artk kendine verimli ve kolay hedefler semiti. Faaliyetlerinin eitli ve tm dnyay kapsayacak ekilde olaca grlyordu. G kaynan oluturan SSCB hzla toparlanrken bizler General Marshall'n, "Demoralizasyon" adn verdii kskacn iine dmtk. SSCB altnda, ksa srede Bat Avrupa'y tehdit edecek ve onun bir ok souk sava baskn gerekletirebilecei bir oluum meydana gelmeye balamt. Neyseki Amerika Pearl Harbor baskn sonras dnemde kendi iine kapanarak, bu dmanca saldrlara gz yummad. Sava zaman yaptmz almalar sonucunda Sovyetler Birlii hakknda sadece geerli ve faydal bilgilere sahip deildik ayn zamanda o dneme kyasla ok daha iyi bir istihbarat servisimiz vard. ABD, istihbaratnn analitik kolu temel hedeflerini belirlemi, bir takm zor doktrinler gelitirmi, bir ksm zor metodolojilerde uzmanlam, kendi teknik dilini oluturmaya balam ve hepsinden nemlisi olduka tecrbeli pratisyenler yetitirmiti. Elindeki bu deerler ve zor olmasna ramen kontrol edilebilir grnen grev ile ksa bir sre iin, sava sonras klen istihbarat topluluu, gelecee umutlu bakm ve kendini yetersiz hissetmemiti. Bu greceli olarak ksa geen srenin zerinde duraym.

10

1948 ylnda bir ksm Amerikal, 1949'da korkulann gerekleeceini tahmin ettiler. 1949'un sonbaharnda Sovyetler, Amerikallarn ilk olduundan hemen hemen emin olduklar, nkleer denemeyi gerekletirdiler. Nkleer g konusunda Amerikan tekelinin sonunun gelmesi doal olarak dramatik bir etki yaratt. Genelde olduu gibi bu durumun ne anlama geldiini anlamak iin biraz zaman gemesi gerekti. Bu ortam, birinin dierinden daha fazla rahatsz edici veya etkili olamayaca karmaann hkim olduu bir alaca karanlk kua olarak dnlebilir. Sovyetlerin yeni silahlanma politikalar ve global stratejileri ll admlarla ilerlemiti. Yunan Sava'ndaki rol, Trkleri ve ranllar panie sevk etmeye almas, Berlin ablukas ve son olarak da Kore savana vekil olarak katlmas daha nceleri ngrlen saldrgan yaylmc politikas hakkndaki dnceleri perinlemiti. Sovyet liderlerinin byk tesisleri ile ilgili temel amalar ne olursa olsun, onu skmeye yanamadlar. Dahas, ordularnn dier blmlerinin modernizasyonu konusunda almaya baladklar akt. Ksa srede ilk nkleer denemelerinde test ettikleri prensiplerin silah haline getirmeye baladlar. Yaptklar testler ve dier almalar sonucunda elde ettikleri bilgiler sayesinde ksa srede gerekli paralarn imalatna getiler. Kardklar iki Amerikan B-29'u sayesinde kendi ar bombardman uaklar TU-4'n retimine getiler. 1947'de ngiltere'den aldklar yirmi be adet Nean jet motorlar sayesinde kendi motorlarn ve ona uygun uak gvdelerini retmeye baladlar. lk MIG'ler ksa srede retildi, onlar jet motorlu bombardman uaklar takip etti. Tesadfen ve Alman teknolojisini kullanarak, tm fze ailesi ile ilgili ciddi almalar balattlar. Deniz Kuvvetleri ile ilgili cesur kararlar alnd ve byk bir denizalt donanmas denize indirilmeye baland. Bu gelimelerin tm olmasa da byk bir ksm Amerika iin me'um gelimelerdi. Sovyet liderleri, Avrasya'da yaanacak bir ihtilftan daha fazlas iin hazrlanyorlard. Asker tesislerin kapasiteleri ktalar aras bir saldr iin

10

uygun hle getiriliyordu. 1950'lerin sonuna gelinmeden zellikle Amerika ktasna nkleer sava balklar gnderebilecek adet silah sistemi gelitirilmiti; bombardman ua (manned bomber), ktalar aras balistik fze (intercontinental balistic missile) ve fze ykl denizalt (missile-armed submarine). Sz konusu bu saldr sistemlerinin yan sra hava savunmasnda ok daha nemli gelimeler olmutu; erken uyar ve dier radarlar (early warning and other radar), tm hava koullarnda faaliyet gsterebilen sava uaklarn nleyici hava aralar (all-weather fighter-interceptor aircraft) ve uak savarlar (anti-aircraft missiles), mehur SAM'lar, hemen arkasndan da fze savar fze sistemleri (anti-missile missile systems) inas ve konulandrlmas iin gsterilen kapsaml abalar. Asker alanda yaanan bu dramatik gelimelerin karl Sovyet Souk Sava Stratejisi iinde yer almaktayd. Bir sre sonra Sovyet liderleri yatrmlarnn gvenlikte olduu zgr dnyann gl komnist partilerini destekleme politikalarndan, komnist olmayan hatta burjuva hkmetlerini desteklemeye yneldiler. Aswan Baraj'n' desteklemeleri ve Nasser'e asker destek vermeleri Sovyet etkisini dnyann az gelimi lkelerine yaymak iin attklar ilk admlard. Amerika Birleik Devletleri gelimeleri ciddi olarak deerlendirdi. Bu dneme, birok eyin yan sra 50 milyar dolarlk savunma btesi, multimilyar dolarlk d yardm program ve dnya apnda paktlar ve mttefikler ile girdi. Kendimizi ve dostlarmz Sovyet saldrganlndan korumak iin gerekli nlemleri almaya balarken, bir yandan da Souk Sava'n iine girmeye baladk. Komnistlerin almalar 1948 sonras yaanmakta olan byk deiikliin tek nedeni deildi. Koloni imparatorluklarnn yava yava dalmas ile ortaya kan bir ok yeni ve istikrarsz lke dnyada oluan kaotik ortama katkda bulunmaktayd. Specturumun dier ucunda yenilen Almanya ve Japonya'nn sava sonrasnda toparlanmaya ve dnyada nemli rol oynamaya balamalar da gz nnde tutulmaldr. Alamagordo ve

10

Semipalatisnk'te yaanan patlamalardan daha dehet verici olan dier nemli ge de yaanan nfus patlamasdr. stihbaratlar iin dnya dzeninde yaanan bu deiiklikler ve hzlar profesyonel olarak ilgilenilmesi gereken bir durumdu. Bu kitabn konusu burada tekrar basld gibi kelimesi kelimesine hala geerli midir? Birok ynden, evet. stihbarat grevinin klasik analitik ynne -en azndan bat dncesine gre- hizmet etmeye devam edecektir. Grevin zorlamas, kitabn ortaya koyduu ve savunduu prensipleri geersiz klmamaktadr. 1945'te 51 olan Birlemi Milletlere ye lke saysnn 150 olmas bymenin bir gstergesidir. Her yeni ye lkeye bykeli ve personel gndermekteyiz. Her bykeliliin Dileri Bakanlnda bir destek birimi bulunmaktadr. Nadiren bir lke, ister politik, ister asker, ister ekonomik olsun, ki genelde hepsi bir aradadr, politikaclarmz iin bir problem veya frsat yaratmasnlar. Son analizlerde kararlarn Washington'da verilmesi bir ou para kaynakl eitli boyutlarda problemlere neden olacaktr. Karar merciinin olay yerinde, bilginin ortasnda karara balamasn talep etmektedirler. Kolonilemenin altn anda Amerika bir ok konuyu gz ard edebilirdi ancak u anda her konu hakknda bilgi sahibi olmaldr ve bu bilgileri kendi abalar sonucu elde etmelidir. Mevcut duruma gre ilgilenilmesi gereken oran artarken, uzun sredir varln srdren lkeler ile ilgili edinilmesi gereken bilgiler azalmad. Ksaca bu ilgilenilmesi gereken blge daha da bym ve yeni blgeler bize mesela; Bat Avrupa'dan daha yabancdr, ancak bu eski metotlarn kullanlamayaca anlamna gelmemektedir. Bu balamda yaplmas gereken istihbarat ii ayndr, sadece alan genilemitir. Souk Sava ve sava alanlarnn fazla olmas sadece yaplmas gereken istihbarat almasnn bykln deil, ayn zamanda grevin nemini de belirlemektedir.

10

Bar dnemlerinde elde edilmeyen bilginin eksikliinin sonular olduka tehlikeli olabilir, zellikle kendi korkak ktlnn iinde zgr dnyay ypratmaya alan ve kendi karlar tehlikeye girmedii srece bunu yapmaya devam eden bir dman ile kar karya iken. Souk Sava dneminde yaplan saldrlarn gizlilik iinde planlandn ve aldatma sanatnn btn zelliklerinin kullanldn gz nnde bulundurursak, kar saldrlarn da kendini ince zeknn rn olan savunma istihbaratna dayandrmas gerekir. Bu atma alanlarnn birbirlerine uzakl veya atma sahalarnn bykl arttka, yaplmas gereken istihbarat o oranda zorlar. Dman kendi souk sava stratejisi asndan nemli bir noktaya ulatnda, kar koyma iin yaplmas gerekli istihbarat zorlamaktadr. Burada yazlanlar bu istihbarat iinin nemli analitik ynne uygulanabilir. Gnmz dnyasnda istihbaratn sorumluluk alan ve karakteristii incelendiinde ne kan konunun, nkleer sava tehdidi altnda yaamann dourduu sonular olduu grlmektedir. Grevin k noktas silah sistemlerinde ve yok etme glerinde yaanan hzl gelimelerdir. Eer Napolyon'un G-2'si bir yllna uykuya dalsayd, en fazla Prusya svari alaynn atlarn tanyamazd. Yeni hayvanlar her halkrda sradan atlar olurdu; hi biri bir pegasus olmazd. Ancak modern teknolojinin hz byle deildir, hibir istihbarat servisi bir dakika uyuklamaya cesaret edemez; dnn uysal binek hayvanlar ertesi gn kanatl atlara dnmezler onun yerine jet motorlu, nkleer silah tayan uaklara dnrler. Her ne kadar olas grlmese de Sovyetler 1950'lerde, dzinelerce yeni silah sistemleri gelitirdi. Hzlar asla kesilmedi. Son birka ylda komnist in gelimi silah sistemleri alanna dikkat ekici bir giri yapt. Bu durum ve Amerika Birleik Devletleri'ne kar dmanca tutumlar derin endie duyulmasna neden olmutur. Amerika Birleik Devletleri, istihbarat servisi sayesinde, bu kitapta takip ve gzetleme olarak adlandrdm metotlar ile hasmlarnn kapasitelerini izleyerek, kendi savunma sistemlerini onlara uydurmutur. Kullanlan gizli izleme metotlar kitab yazarken tasarladm analizci metotlarna uymad

10

iin burada belirtilmemitir. Bu eski gzetleme metotlarnn hepsinin yerini yeni metotlarn ald anlamna gelmemektedir ancak, sz konusu metot ve tekniklere ekler yaplm, eksik noktalar giderilmitir. ncelenmesi gereken evre dnyann kendisi ile snrl deildi; dnyann kefedilmemi keleri ve gizemli alt-yzeyi, denizin bilinmeyen yerleri, bizi kaplayan hava ve onun da dnda yer alan uzay. Modern teknolojinin harikalar yardma arlmt. Ancak onlarn gzlemlerini iletmek iin kulland dil kelimelerden deil, sembollerden, numaralardan ve resimlerden oluuyordu. Bu yeni yaz biiminin okuyucular (zcleri) teknik uzmanlarn yeni bir kademesini oluturuyorlard. Her ne kadar yelerinin aratrd temel gerekler bilim, teknoloji, politika, ekonomi, strateji ve asker doktrinler kadar eski de olsa, panoramaya ulamak iin kullanlan yaklamlar uzman olmayanlar tarafndan reddedilenlerdi. Elde edilen yeni bilgiler sadece yabanc deil ayn zamanda olduka fazlayd. Eski metotlar ile elde edilen bilgiler de eklendiinde, ksa srede eski tarz ktphane biliminin kontrol dna kyordu. Bu kadar bilginin ayrlmas, kataloglanmas, dosyalanmas ve talep edildiinde karlmas veya faydal bilgi retmeye alan aratrmac tarafndan kullanlmas gerekiyordu. Bilgisayarlar ve destek birimleri, aratrmacnn bilgileri saklama ve tekrar kullanma sunmas iin vazgeilmez aralar oldu. Aratrmaclarn masalarna oturup merkezi ktphanelerine balanp istedikleri bilgileri elde etmeleri ok uzak deil. Okumak istedikleri, televizyon benzeri ekranlarnda gzlerinin nnde olacak. Bilgisayar, analiz zerinde de byk bir etki yaratt. Onunla birlikte, fzeler, uzay aralar, nkleer patlamalar v.b. konularda aratrmalar yapmak kolaylat. Ayrca ekonomi gibi bilindik ancak kesin sonular olmayan ve kolay etkilenen disiplinler ile ilgili almak da kolaylat. Belirtmeye altm ey, yeni teknolojik gelimeler istihbaratn ilgilenmesi gereken dnyay giderek daha karmak hle getirirken, bilgisayar gibi teknolojik

10

gelimelerde yapmalar gereken ii kolaylatrmaktadr. stihbari aratrmann aktiviteleri derinleti ve geniledi, ancak yeni teknolojik gelimeler sayesinde dnyadaki deiim hzn yakalayabilmektedir. Unutulmamaldr ki yeni yntemler ne olursa olsun gerekler deimez. Bu kitapta belirtmek istediim de gereklerdir; entelektel yeterlilie sahip insann yerini baka hibirey dolduramaz-deerlendirme yeteneine sahip olarak doan ve onu gelitirmi biri; o kii ki kendi tecrbeleri ve almalar sonucu dzgn bir bilgi birikimine ve daha fazla bilgi edinmek iin sistematik aratrma yapma yetisine sahip. Gnmz istihbarat ailesinin baarlar iki trldr; dierinden az olmamak kaydyla baary salayan, zeki ve zenli alan kiilerin almalarn bilimsel metotlarn yardmyla yrtmeleridir. Sovyet istihbaratnn st dzey askerlerinden biri olan General Alexander Orlovun yazd "stihbaratn ye Gerilla Savann El Kitab" (Handbook of Intelligence & Guerilla Warfare) adl kitap btn istihbaratlar tarafndan okunmaldr. Sekizinci ve dokuzuncu sayfalarda benim kitabmdan ksa bir alnt yapm ve iletmek istedii mesajn "mistisizm ve metafizikten bir adm nce" olduunu belirtmitir. Bu gzleminin yer ald kitabnn giri blm boyunca benim kitabmn temelini oluturan Bat istihbaratnn felsefesine ok az sayg gstermi, ve tamamen farkl bir dnceyi ortaya koymutur. Eer dier tarafn gizli bilgilerini renmek istiyorsanz istihbarata gvenin demektedir. Bu teknik sayesinde kar tarafn gizli evraklarn alabilir ve renmek istediklerinizi elde edebilirsiniz. General Orlov ayn zamanda kitabnda bu tezini ispat etmek iin olduka artc rnekler vermitir. Bir an iin bile baarl bir ajann deer yargsn tartmak istemem. Kendi lkemiz de dahil olmak zere bir ok lke bu hnerli dman ajanlarna paha biilemez bilgiler kaptrmtr. Belgelere ulamada gsterdikleri kurnazlk, dn alma, kopyalama ve iade etme yntemleri operasyonlarda en ok kullandklar metotlard. Ancak General Orlov'un ileri srd tezi tartmak isterim. Herhangi nemli bir konuda elde etmek istedii gizli bilgilerin gerekten bir veya birka dosya halinde bulunduuna inanyor mu?

10

Herhangi bir ajann byle bir hazine hakknda onu nerede arayacan bilecek kadar bilgisi olabilir mi? Herhangi bir ajann bu evraklarn bulunduu yere girebilecei garanti olabilir mi, girse bile evraklar nasl tanyabilir? Hi kukusuz General Orlov'un Sovyet istihbaratndaki halefleri birok gizli dokmann alnmas iini ynetmilerdir. Peki evraklar ele geirdikten sonra ne oldu? Her dokman zerinde "Ben dengesiz ancak yksek dzey bir danmann olaand dnce ve tavsiyeleri deilim; ben ertesi gn szl olarak iptal edilecek veya hasr alt edilip unutulacak veya onaylamayan karar alclar tarafndan lmne kemirilecek belgelerden deilim. Ben McCoy'um; gvenilir ve salam; onaylanm bir dnceyi temsil ediyorum ve geerliyim." diye mi yazyor. Eer cesur bir tahminde bulunacak olursam, Sovyet liderlerinin Kba'daki fzeler ile ilgili kendilerini zor duruma drmelerinin nedeni, bir Sovyet ajannn baz belgeler alm olmas ve bunlarn yanl belgeler olmasdr. Bir baka tahminimde bu krizde Amerikallar Sovyetleri sindirdi. Bunun sebebi Khrushchev ve Presidium'un bizim meydan okumamza nasl karlk vereceklerini anlatan bir dokman almamz deil, bizim kararlarmz ok daha pahal, ok daha byk ve detayl enformasyona dayandrmamz ayrca zenli ve mantkl analizler yapmamzdr. alnm dokmanlar Sovyetlerin Kore'de yanl hkmler vermelerine neden olmu olabilir miydi? Belki de bizim savamayacamza hkmettiler. nk bu tr dokmanlar Gney Kore'nin bizim iin stratejik adan nemli olmadn belirtiyordu. Bu konuyu iyice belirtmek iin, Sovyet ajanlarnn bu tr hassas belgeleri elde edebilecek konumlar olsayd bile, onlara tam tersi bizim savaa gireceimizi syleyecek evrak bulabilirler miydi? Bu tr bir evrak hi kukusuz yksek nem dzeyine sahip olurdu. Hibir zaman onu bulmalar mmkn olamazd nk byle bir evrak yoktu. Savama karar Sayn Truman'a aitti, Sovyet saldrs baladktan hemen sonra verildi ve anlk bir karard. Bu sebeple eer bir kiinin dnceleri hakknda o kiinin zel evraklar okunarak karar verilir ve politikalar buna bal olarak belirlenir ise, burada kelimenin tam anlam ile iflas etmi bir politika ile kar karyayz

demektir.

10

Sonu olarak zmeye altmz bulmacann zorluklar ne olursa olsun, paralar toplamakta kullandmz teknikler ne kadar sofistike olursa olsun, hibir zaman stn istihbarat teknikleri dnen bir insann yerini almayacaktr. Elimizdeki belgeler ne kadar deerli grnse de kaynan gvenirlilii deerlendirilmeden asla bir hareketin temelini oluturamaz.

10

BLM I

STHBARAT BLGDR stihbarat bilgidir. Bu anlam ile bilgi btn verileri kapsamasa dahi olduka geni anlamda ve eitli enformasyondur. Elinizdeki bu kitap btnn ancak bir paras ile ilgilenmektedir. Bununla birlikte belirtmek gerekir ki bu para bilginin en nemli ksmn kapsamaktadr. stihbarat alannda bu ksm "Yksek Dzey Pozitif D stihbarat" olarak adlandrlmtr. Bu tabir, lkemizin, devlet adamlarnn veya askerlerinin bilgisiz veya plnsz davranlarnn sonucunda lke hedeflerinin veya karlarnn zarar grmesini engellemek amacyla ihtiya iinde olduu bilgi tr iin kullanlan ksaltmadr. Bu bilgi dnyann dier lkelerine kar yksek dzey ulusal politikamzn temelini oluturur. Bu safhada dikkatimizi ekmesi gereken husus, sz konusu bilgiye nelerin dahil edilmediidir. Her eyden nce iilerimizi ilgilendiren tm bilgiler kapsam ddr. D pozitif istihbarat, ama, kapsam ye z itibariyle tam anlam ile yabanc lkeleri tanmlar. Ne Amerika Birleik Devletleri ne ona bal blgeler ne de sahip olduklar bu istihbarat trnn ilgi alanna girmez. kinci olarak polisin grev alan iine giren bilgiler yine kapsam ddr. Cmle iinde geen "pozitif" kelimesinin zerinde zellikle durulmasnn nedeni sz konusu istihbaratn "kontr-entelijans", "kontr-espiyonaj" veya lkenin i ileyii sonucunda ortaya kan hainlerin veya ithal edilen yabanc ajanlarn ortaya karlmas amac ile yaplan her trl istih-

10

barat eyleminden farkl olduunu belirtmektir. "Yksek Dzey" kelimeleri ise, operasyonel istihbarat, taktik istihbarat veya kk asker yaplrn sava srasnda kulland muharebe istihbaratn kavram dnda brakmak iin kullanlmtr. Geriye kalan lkemizin refah ve gvenlii asndan vazgeilmez olan bilgidir. Bu bilgi, hem btn dnyada bar ve zgrl salayabilecek yapsal bilgi hem de lkemizin ideallerinin savunulmas iin kullanlacak bilgidir. Bilginin bir ksm gizli almalarla elde edilebilirse de, byk bir ksm aka gzlem ve aratrmalar sonucu elde edilmelidir.1 stihbarat bir sre olarak deerlendiren bu kitap okunurken gz nnde tutulmas gereken husus, istihbaratn temelinde iki tr operasyonun olduudur. Bunlardan ilkini takip (gzetleme operasyonu) olarak tanmladm. Bu tanmla kastm, gnmz dnyasnn srekli ve sistemli olarak izlenmesidir. Aratrma operasyonlar ise gemite yaplan gzlemlerden anlaml sonular kararak, gnmzde yaanan durumu anlamaya almaktr. Temelde bu iki operasyon birbirinden ayrlamaz gibi grnse de idar nedenlerden dolay ou kez birbirinden fiziksel olarak ayrlmtr. leyite genelde iki konu ile ilgilenen gzetleme ve aratrma konularnda uzmanlam personel bulunmaktadr. Ancak her ne kadar idari emada veya gelitirdikleri teknikler asndan farkl yerlerde grnseler de, bilgi retme konusunda paylatklar ortak sadakat onlar birbirlerine sk bir ekilde balamaktadr. Bu tr bilgi nasl tarif edilir? Bunun iin en az iki yol vardr. Birinci yol yksek dzey pozitif d istihbarat -yurtdnda- insanln ve doann bir unsuru olarak deerlendirmektir. Bunu yapabilmek iin insanlk ve doay oluturan unsurlarn listesini hazrlamak gerekir. Sralama alfabetik veya konusuna gre olabilir. Her ne olursa olsun yzlerce sayfa srer ve bu tr bir kitabn okuyucusunun karlarna kardr. Dier yol, ki bu benim uyguladm metot, ne alfabetik ne de konu balklarna gre...daha ok ilevsel olarak adlandrlabilir. lkemizin, rakip
1

Ek 1, btn istihbarat trleri ile ilgili ksa bilgiler vermektedir; istihbarat trleri iki ema ile birbirinde ayrlm, ana trlerin birbirleri ile olan ilikileri gsterilmeye allmtr.

10

lkelerden oluan bir dnyada iki tr ulusal politika oluturmas gerekliliini ncl olarak alr. Birincisi, kendi inisiyatifinde, pozitif, da dnk politikadr. Daha iyi bir dnya yaratma ve ulusal refah arttrma grevini stlenmitir. Dieri savunmaya ynelik politikalardr. Bu politikalar, ulusal amalarmza dman olan dier lkelerin politikalarna kar koyma grevini stlenirler. kincisini ulusal gvenlik politikas olarak adlandrmak daha uygun olacaktr. Pozitif politika ile savunma politikalar arasndaki bu sun' ayrm mevcut durumu daha iyi analiz etme andan yapmaktaym. ncelikle pozitif politikamz ele alalm. Bu politikann etkili olabilmesi iin tertipleyicilerin, plnlayanlarn ve uygulayclarn uzun bir olaslklar listesinden en uygun ve ikna edici arac semeleri gerekmektedir. Bu Birlemi Milletler'e sunulan bir karar tasars m, diplomasi mi, g m ekonomik bir neden veya tehdit mi, propaganda veya bilgi mi, g m veya hepsinin birleimi mi? Ayn zamanda tertipleyiciler, plnlayclar ve uygulayclar setikleri arac nerde, ne zaman ve nasl uygulayacaklarn bilmelidirler. Ne yaplan seim ne de onun uygulanmas ikinci ksm referans alnmadan yaplamaz. Politik liderlerin herhangi bir eyi uygulamaya koymadan nce aadakileri bilmeleri gerekir.

- Gce kar koyacak olan lkenin zayf noktalar nelerdir? - Koruyucu gcn nasl kullanacak ve zayf noktalarn dzeltmek iin yaptklar/yapabileekleri nelerdir? Sonu olarak, politik liderlerimiz yabanc lkeler hakknda olduka fazla bilgiye ihtiya duyacaklardr, ihtiya iinde bulunacaklar bilgi tam, geerli, zamannda ve alacaklar tavra temel oluturacak nitelikte olmaldr. Pozitif politikalarn yrrle koymak iin ilk ve her eyden nce karlarnda bulunan lkelerin objektif varlklar olduklarn anlamalar gerekmektedir. Mesela, lkelerin, a.Fiziksel zellikleri; bununla kast doal topografileri ve evreleri ve

- Sz konusu lke bu politikay nasl karlayacak ve karlk olarak neler yapmaya hazr?

10

veya

insann da dahil olduu kalc mimar zellikleri (ehirler, zira ve sanayi tesisleri, ulam tesisleri vb.); b.Halk-nfusu, dalmlar, ne ile megul olduklar c.Bu insanlarn sanat, bilim, teknoloji standartlar (silahl kuvvetlerinin standardn da eklemek gerekmektedir.) d.Politik sistemlerinin, ekonomilerinin, sosyal gruplarnn, ahlak deerlerinin ve bunlar etrafnda dnen karlkl ilikilerinin karakteri. Bu bilgilerle donanan pozitif politikann liderleri hata yapsalar bile bunun kendi ilgisizliklerinden kaynaklanmadndan emin olarak ilerleyebilirler. kinci olarak, dier politika trmz gzden geirelim yani ulusal gvenliimizin tesisi ile ilgilenen politikamz. Gvenliimiz ile ilgili politikalarmz sz konusu olunca politikaclarmz devaml olarak dier
lkelerin

pozitif politikalarn takip etmelidir. Bu politikalarn bir ksmnn lkemiz karlarna aykr olarak alglamal ve engellemek iin gerekli nlemleri almalyz. Bazlaryla ortak noktada anlaabiliriz. Bu tr bir politikann snrlarn belirlerken ve yrtrken yabanc lkeler hakknda ikinci bir tr bilgi grubuna ihtiyacmz olacaktr. Yine bu bilgilerin tam, geerli, zamannda ve alacamz tavra temel olusturacak nitelikte olmas gerekmektedir. Sz konusu lkelerin kendi politikalarn yrtmek adna toplayaca bilgilerin mahiyetini ve arln, ayrca sz konusu bilgileri nasl kullanabileceklerini bilmeliyiz. Bu bilgileri sadece herhangi bir srpriz ile karlamamak iin deil, ayn zamanda politikalarn uygulamaya koyduklarnda, savunma veya saldrya gemek iin hazr olmak anlamnda bilmeliyiz. Bu tr bilgilere sahip olduunuzda karnzdaki lkenin -4. blmde gelitireceim bir kelimeyi dn alarak- stratejik stats hakknda da bilgi sahibi olursunuz. Bir lkenin amac olarak adapte ettii ey ile baarabileceini dnd ey arasnda bir iliki olduu teorisinden yola karak, o lkenin stratejik stats hakkndaki bilgi, bir dzeye kadar dier lkenin olas niyeti hakknda bir fikir oluturur.

Anlalaca zere, benim ncelikli (birinci snf) olarak elde edilmesi

10

yaps, hidroloji ve iklim gibi dierlerine nazaran degismeyen, nfus gibi deien, inan yapm hkmet ve ekonomik yaplar gibi geici zellikleri nedeniyle aklaycdr. Bu tr bilgiler sayesinde liderlerimiz pozitif politikalarmzn, bar ve sava dnemi stratejilerimizin ana hatlarn dzenleyebilirler. Elde edilmesi gereken ikinci snf bilgiler gelecek ve getirecei olanak ve olaslklar ile ilgilidir. Bir baka lke i dinamiklerini kendi d ilikilerini veya stratejisini ekillendirmek iin nasl kullanabilir; bu glerini bize kar nasl, ne zaman, nerede ve ne etkide kullanabilir? lkinin aklayc olduu yerde, bu speklatif ve deerlendiricidir. Edinilmesi gereken bu iki snf bilgiden sonra, dier lkelerin gelimelerini, dinamiklerini ve potansiyellerini; lkelerin oturmu zelliklerini, halen devam eden ve gelecekte olmas muhtemel durumlar kavramalyz. Yukarda belirttiim unsurlarn tamam benim "Yksek Dzey Stratejik stihbarat" veya bundan sonra adlandracam gibi, stratejik istihbaratn konularn oluturur. Sras gelmiken ayn zamanda stratejik istihbaratn, istihbarat organizasyonlar tarafndan ortaya karlan 3 temel formuna iaret eder. Sz konusu formlar aklayc form, cri rapor formu ve speklatif-deerlendirmeci formdur.2 Bu konularn her biri takip eden blmlerde aklanmtr.
2

Bu noktada ilk defa, istihbarat dilinde kabul grm kullanmlardan uzaklaacam. Bunun nedeni nszde belirttiim gibi istihbarat dilinde kullanlan baz kelimelerin kavram karmaasna neden olmalardr. Benim temel aklayc form olarak tanmladm ey, istihbarat alannda temel aratrma, ze ait aratrma, temel data, monografik data vb. olarak adlandrlmaktadr. Mevcut Raporsal formdan kast ise, mevcut istihbarat, mevcut deerlendirme raporlar, scak istihbarattr. Speklatif deerlendirme ise; tahmin, stratejik tahmin, deerlendirmeler, kapasite istihbarat, personel istihbarat vb.dr. stihbaratn kullanclarnn, sadece gemi, imdiki zaman ve gelecek ile ilgilendikleri teorisinden yola karsak, zaman en nemli e olarak grmek gerektiini dnyorum. Bu sayede istihbaratn konusu kategorize edilirken kullanc iin daha uygun bir zamana ve noktaya kadar ertelenebilir. stihbaratlar bunu daha ncede yapmlardr. Bir ou da istihbarat kategorize ederken ayn balk altnda birka deiik kategori kullanmlar, sonu olarak istihbarat eitleri ile ilgili aadaki gibi tutarl olmayan ve sra takip etmeyen listeler olumutur. (1) Temel Aratrma, (2) Stratejik stihbarat, (3) Teknik stihbarat, (4) Kontr-intelijans, (5) Taktik istihbarat, (6) Kapasite ve tahmin istihbarat. Bu tr kategoriler ne birbirine tamamen ait ne de birbiriyle tamamen uyumludur.

10

Bahsi geen bu blmlerde size, stratejik istihbaratn eitlilik arz eden resmini ve konusunun derinlii anlatmaya alacam. Konunun eitli ve olduka derin olduunu inkr etmenin bir faydas yok. Ancak bu demek deildir ki stratejik analiz en geni anlam ile btn konularla srekli olarak ilgilenir veya konular oluturan verileri srekli toplar. Bu iki noktann ak olmasn istiyorum. stihbarat, geni bir bilgi alan ile ilgilenecek, ekilde donatlmal, dolaysyla yllar boyunca btn konularla en az bir kere ilgilenilmesi mmkn olabilecektir. Bununla birlikte, belli bir konu ile ancak o konu lke karlar iin tehdidin bir paras olduunda veya muhtemel bir hareket iin gerekli olduunda ilgilenecektir. stihbaratn ynetilmesinde oldukca sk rastlanan can skc konular, zellikle hangi konularn takip edilecei, hangi konularda rapor hazrlanaca ve hangilerinin speklatif veya aklayc aratrmalarn konularn oluturacana karar vermektir. Bir o kadar can skc olan da nem sralarn belirlemektir. Belirtmek istediim istihbaratn her zaman youn olarak altdr. Ayn zamanda istihbarat ayn anda bir ok konu ile ilgilenebilecek ekilde hazr olmaldr.

Her ne kadar federal hkmetin politik plnlayclar ve uygulayclar (sivil ve asker) temelde tamamlanm istihbaratn kullanclar (veya tketicileri) olsalar da genelde kendileri de nemli bilgi toplayc ve reticileridir. likiler dnyasnda alan kiiler olarak asl grevlerinin yan sra stratejik istihbaratn konusuna giren konular toplayanlar olarak da ortaya karlar. En iyi rnek yurtdnda grev yapan d ilikiler alanlardr. Temel grevleri yurtdnda Amerika Birleik Devletleri'nin karlarn temsil etmektir. Ancak, ilerinin yan rn lkemize geri gnderdikleri telsiz haberleri, kurye ve raporlardr. Sadece bilgi ieren haberler deil, ayn zamanda operasyonel haberler de gnderirler. lkemizi yurtdnda temsil etmeden nce bir

Bu geni bilginin takibi ve kullanlmas iin gerekli materyalleri toplamak istihbaratn tek bana yapmad bir itir. Bu grevi istihbarat bir ok zel ve kamu kurumu ile paylamaktadr. Bu kurumlardan kamuya ait olanlarna bir gz atalm.

10

grevli konusuna hkim olmal ve bu grevi stlendiinde de stlerinin, tavsiyelerine ihtiya duyduunda onlar yeterince bilgilendirebilmelidir. Bu tr iletiimin temel amac operasyonel olsa da yaptklar i, yeni gelimeleri ve gnlk haberleri bildirmek olanlardan ok farkl deildir. Sonu olarak yurtdnda grevli olan personel her ne kadar bir istihbarat olarak yetitirilmemi olsa da bulunduu konum itibari ile ounlukla istihbaratn nemli bir bilgi salaycsdr.3 Kamu yaamnda zel komisyon yeleri, uluslararas konferanslara katlan ABD delegeleri, seyahat eden kongre yeleri gibi baka kiilerde vardr. Bu kiilerin de istihbarata olduka nemli katklarnn olduu ilerleyen blmlerde aklda tutulmaldr. Ayrca kamu hayat dnda bulunan yazarlar, gazeteciler, akademisyenler, iadamlar, seyahat edenler ve hatta yabanc lkelerin kendileri (resm raporlar ve aklamalar) deerli yardmlar salar. Hibir okuyucumun istihbaratn ihtiya duyduu geni ve eitli bilgiyi yoktan var ettiini dnmesini istemem. Bununla birlikte bunu sylerken amacm asla istihbaratn yapt almalar kmsemek deildir. Sz konusu bilgilerin bir ksm tamamlayc, bir ksm da yeni ve kendi iinde yeterlidir. Baz bilgiler ise yeni veya hayat deildir ancak istihbarat dnda baka bir yolla elde edilemezler. Bunlarn tamam, ayrca istihbarat organizasyonlarnn ilerine ayrdklar zaman ve gsterdikleri beceri kendi ilerindeki tahmin, analiz ve dizilimleri, bizim zel bilgi kategorimizin bamsz konularn oluturur.

D Servis dnyann baz nemli blgeleri iin zel eitimi onaylamakta ve bu blgelere gnderilen grevlileri istihbarat grevlisi olarak deerlendirmektedir. Bununla beraber birou istihbar olmayan grevlerde yapacaklardr.

10

BLM II

BAIMSIZ BLM: (1) TEMEL AIKLAYICI (TANIMLAYICI) UNSUR Stratejik istihbaratn temel unsuru, aklamasn yapacam dier iki unsurun temelini oluturur. Gnlk deiikliklere anlam kazandran bu temel almadr ve bu temel alma olmakszn gelecek ile ilgili tahminler muhtemelen anlamsz olacaktr. Temel aklayc unsur birok konu ile ilgilenmeli veya ilgilenmek zere hazr olmaldr. lerleyen sayfalarda "bir ok" kelimesini kullanmamn hakl nedenlerini ortaya koyacam. rneklerimi sava ve bar dnemlerindeki stratejilerden karacam. Ancak sava dnemine ait olan rneklerin dierine nazaran daha fazla olmasnn nedeni gemiteki sava dnemlerinde yaanan istihbarat tecrbelerinin daha fazla olmas ve bu konuda mevcut uluslararas ticaretten daha rahat konuulabiliyor olmasndan kaynaklanmaktadr. Son dnemdeki savata sava halinde olan lkelerin birou, ekime iinde olduklar lkeleri nasl igal edecekleri veya kendi ekim alanlarna nasl dahil edeceklerine dair birok ansiklopediler derlediler. Bu ansiklopedileri dosya dolabnda bulunan geni bilgi dosyalar veya bir tr tamamlanm kitap olarak dnmek gerekir. Dnyadaki btn istihbarat birimleri bu tr dosyalar hazrlayp almalar yazdlar. ngilizler bunlar istihbarat almalar, monografi olarak; biz stratejik incelemeler, topografik istihbarat

10

almalar, saha raporlar olarak, Almanlar asker-corafik enformasyon veya bahr-corafik enformasyon olarak adlandrdlar. Temelde hepsinin amac stratejik plnlaycya sz konusu lke ile ilgili yeterince bilgi salayarak sava ile ilgili hesaplamalarn yapmasna yardmc olmakt. Gerekte hepsi de yzlerce askeri ve askeri olmayan amaca hizmet etmilerdir. Tipik bir Alman kitabnn iindekiler blm derinlemesine olmasada, genel olarak asker amalar iin kullanlacak bilgilerin neleri kapsamas gerektiini gsterecektir.. I. GENEL DURUM. Konum, Snrlar, Alan, Tarih. Hkmet ve dari Yap II. LKENN YAPISI. Yzey Yaps, Topraklar, Bitki rts, klim, Su Rezervleri.

VI. ASKER CORAFYA. (Detayl blgesel almalar) VII. MEVCUT ASKER YAPI. Ordu: Tertibat, Sabit Savunma Hatlar, Asker Tesisler, kmal, Deniz Kuvvetleri: Tertibat, Donanma, DenizDonanma Ky Tesisleri, Deniz Hava Ksm, kmal, Hava Kuvvetleri: Tertibat, Asker Uaklar, Hava Tesisleri, kmal. ZEL EKLER. Hkmetin kilit noktalarndaki kiiler ile ilgili biyografik isthbarat, yerel corafi terminoloji, akarsularn, gllerin, su kanallarnn planlar, enerji santrallerinin listesi ve zellikleri, yollarn tarifi, nemli ini sahalarnn ve hava alanlarnn listesi, ana telefon ve telgraf hatlarnn listesi, para, arlk ve l birimleri, plajlar (amfibik asker harekata uyanlar gibi). indekiler tablosu bir konunun iskeletidir ancak, etrafndaki dokunun bykln ve karakter zelliklerini aklamaz. Bu tr bir el kitabnn ne-

V. ULAIM. Tren Yollar, Yollar, Limanlar, Hava Alanlar, lke ii u yollar.

IV. EKONOM. Tarm, Sanayi, Ticaret ve Alm-atm, Maden iletmecilii, Balklk.

10

III. NSANLAR. Uyruklar, Dilleri, Tavrlar, Nfus Dalm, Yerleim, Salk, Toplum Yaps.

mini anlamak iin, bazen tek kelime ile bile girilmi basit bir ifadenin arkasnda yatan bilgiyi dikkate almak gerekir. Mesela "nsanlar" ile ilgili olan blm ele alalm. Burada en son nfus tahminlerini, yaa, cinsiyete, tketici gruplarna, blgesel dalmlarna ve birok alt bala gre dalmlarn bulabiliriz. Saym grevlilerimizin bizim hakkmzda yaptklar gibi kendi hayat istatistikleri zerinde alan baz lkelerin ortaya kardklar verileri inceleyip nispeten gvenilir rakamlar bularak stratejik istihbaratn nfus ve insan gc blmnn nemini ortaya karabiliriz. Sz konusu almann iinde ayn zamanda etnik yaplar, aznlklar, din gruplar, klpler, localar, gizli rgtler ve bu gruplarn ve yelerinin tanr, eitim, ocuklarna kar tavrlar, beden temizlik, kapitalizm, sevgi, onur ve yabanclara kar olan duygularnn analizleri ile sosyal hayatlar ve tavrlar hakknda blmler bulunur. Yine burada halkn refah ve eitim dzeyi ile kamuoyu grleri ile ilgili blmler vardr. Ulam ile ilgili ksmn dikkate alalm ve her ulam sistemi ile ilgili sunulan detaylar inceleyelim. Yollar ile ilgili olan ksm yol ebekesinin bir haritas ile balar; bundan sonra yol zerinde grlecek eyler, genilik, meyiller, virajlar, setler, ayrlm geitler ve kprleri gsteren, anayollarn kilometre kilometre detay incelemesi bulunur; daha sonra sz konusu yolun kymetlendirilmesi vardr. Bu olduka detayl grnen bilgiler planlaycnn ve ulatrma grevlisinin aadaki hesaplamay yapmalarna yardmc olur: Mmkn olan en byk ve ar aracn A ve B arasnda giderken yapabilecei en yksek srat nedir ve sz konusu yoldan ayn sratle yol bozulmadan (ve aralar zarar grmeden) ka adet bu tr ara geebilir? Ayn ey tren yollar iin de geerlidir. Burada da ray akl, hatlarn says ve gzerghlar genel ve detayl haritalarda belirtilmitir; gzerghn dikey boyutu diyebileceimiz bilgi de profilde verilmitir. yi karlm bir profil konu hakknda blgenin meyillerinden daha fazla bilgi verir byle profiller, ou zaman tnelleri, kprleri, su yollarn, yan yollar, terminalleri, kavaklar ve tamirhaneleri gsteren haritalardr. Gzergh haritalarnn ve profillerin yan sra raylarn yerletirildii zemin, balant zellikleri, ray

10

arlklar ve uzunluklar, sinyal sistemleri, ve hatta lokomotiflerin, vagonlarn ve makinelerin envanter listeleri gibi bilgilere de ihtiya vardr. Bu verilerin bir araya getirilmesi sonucu plnlayc demiryolunun kapasitesini hesaplayabilecek ve eer demiryolunu kullanmas gerekirse ne gibi yedek enerjiye ihtiyacnn olacan ve olas bakm problemlerinin neler olacan bilecektir. Sz konusu bilgiler elde edilememise stratejik istihbarat baarsz olmu demektir. Limanlar ile ilgili ise farkl bir tr bilgiye daha ihtiya vardr. Korunan sularn alan, suyun derinlii (sularn s olduu blgelerde yaanan doal gel-gitler) rhtm ve rhtm blgesindeki suyun derinlii, rhtmdaki vinler, rhtm ve liman blgesinin boaltlmasnda kullanlan tatlar, ambar ve depolama tesisleri, tekne ve gemiler, yerel ykleme ve boaltma, ii durumu, kmr depolar, sulama cihazlar ve levazm ve tamirhaneler. Limanlar hasarsz ele geirip, kendi kullanmmza sokmak iin btn bunlar ve daha bir ok detaylar bilmemiz gerekir. Sz konusu bilgilerin bir ou hakknda bilgi edinebiliriz; bazlar doru sorular sorulmad iin renilememitir, dierleri ise hakknda bilgi edinilmesi hemen hemen mmkn olmayan veya stratejik istihbaratn sorumluluk alan dnda kalan eyledir. rnek olarak Cezayir'de saldrdan hemen sonra askerlerimizi ve malzemelerini karaya karmakla grevli olan ulatrma subay sz konusu liman ile ilgili btn detay bilgilere sahipti ancak istihbarat onu en az iki noktada yanltt. Ona hemen hemen limann tamamnn tklm tklm arap flar ve bir o kadar geni saman balyalar ile dolu olduunu sylememiti. Kendi malzemelerini boaltmadan nce onlar iin yer amak zorunda kalmt. Bu beklenmedik bir olayd. kinci ve affedilmez hata ise; ulatrma subaylarndan birinin grevi sava uaklarnn en ksa srede indirilip yaknda bulunan Maison Blanche hava meydanna nakledilmesine nezaret etmekti. Eer bu tip uaklarn bir btn halinde gemiden indirilip tekerlek zerinde limana getirilip ve oradan caddeye karlabileceinden emin olabilseydi, gemi gvertesine uaklar umaya hazr olarak yklerdi. Fakat takip etmesi muhtemel yollarn getii

10

sokaklarn geniliinden emin olamad iin uaklarn kanatlarn skmt. stihbarat byle bir ihtiyacn doacan tahmin etseydi veya bu bilgiye sahip olsayd nakliye subay cevabn alm olacak ve zaman kazanacakt. nk, daha sonra yollardan en az birinin bu i iin yeterli genilikte olduu grlmt. Mevcut Asker Yap ksmn inceleyelim. Mevcut asker yapnn nadiren lkenin gerek savama potansiyelini gsterdiini dnrsek,1 asker gcnn ekirdeini oluturan eler hakknda bilgi sahibi olmakta fayda vardr. Bu blm de sadece bunu aklamaya almaktadr. Mevcut gcn tm elerini anlatmaktadr. En geni anlamda bu elerin en nemlisi olan fiziksel gc; silah altnda bulunan asker says, onlarn kara, deniz ve hava kuvvetlerine gre dalm, taktik ve idar organizasyonlar, malzemelerinin kalitesi ve miktar, silahlarnn tr ve performanslarna gre envanteri, sabit savunma silahlar, tr ve performanslarna gre sava gemi ve uaklarnn envanteri; asker slerin durumu -mhimmat depolar, hava alanlar, tamirhaneler, tersaneler vb.; ve bunlarn ikmal, yedek para ve tbb servislerinin varl ve zellikleri. Fiziksel olmayan gc olarak da; asker almnda kullanlan metot ve standartlar; eitim metotlar ve sresi; silah altndakilerin deneyimleri ve muharebe tecrbeleri, subaylarn says ve kalitesi; rettikleri iin kalitesi, nemli grevlerde bulunan subaylarn kiilik zellikleri, asker gelenein zellikleri ve gc, halkn silahl kuvvetlere verdii nem ve destek. Btn bunlar iki unsuru oluturur: Asker hner ve moral gc. Bu ayrntlar eer biraz daha yzeysel verilseydi bu numaralandrma mevcut halinden ok daha uzun olacakt. rnek olarak, ana eler listesinden kk bir maddeyi, hava alanlarn, ele alalm. Bu konu ile ilgili bilinmesi gereken birok ey vardr. Potansiyel bir dmann bu alan nasl kullanabilecei ve iine ne kadar yarayaca gibi, harita zerinde tam olarak nerede bulunduu, dier hava alanlarna ve destek birimlerine gre konumu, deniz seviyesinden ykseklii, hangi ikmal kolaylklarndan yararlanabilir (nakliye, iletiim andaki, elektrik ve enerji
1

Bu konu blm 4'de istihbaratn speklasyon ve deerlendirme as ksmnda incelenecektir.

10

ebekesindeki yeri, tamirhanelerinin, hangarlarnn, barakalarnn, yalama ve yakt depolarnn, cephaneliklerinin zellikleri), ne tr ve ka adet uak barndrabilir (pistlerin, pist yzeylerinin, durak yerlerinin, tecrit duvarlarnn ve dalma yerlerinin durumu ve uzunluu), uularda ne tr tehlikelerin bulunduu (iklim, hava durumu, dalar ve dier doal engeller, yksek gerilim hatlar), uaksavarlarn ve sis tesisatlarnn durumu nedir? kinci olarak, ayn alann muhtemel saldrlara kar direnci analiz edilebilir. Bu durumda yukarda belirtilen unsurlarn yan sra alan ile ilgili dier baz zellikler de incelenmelidir. Bunlarn balcalar; havadan yaplan incelemelerde alann belirleyici zellikleri nelerdir, ne kadar ve ne tr kamuflaj kullanlmtr veya kullanlabilir, insan yapm ksmlarn bir saldr durumunda ne kadar dayankl olduu ve hava bombardmanna maruz kald taktirde hasarn telafisinin neye mal olaca? nc olarak ele geirilmesi durumunda, ele geiren tarafa salayaca yarar ne olabilir? Bu analiz mevcut envanter ve malzeme ile ilgili daha fazla bilgi edinilmesini gerektirir. Tamirhanelerin zarar grmeden ele geirilmesi durumunda kar tarafn uaklarnn tamiri iin kullanlabilir mi? Refj ve durak ve dalma sahalar kullanlabilir mi? Kullanlamazsa kullanlabilmesi iin ne kadar deiiklik yaplmas gerekir? vb. Bu ve bunun gibi sorularn cevaplar lkedeki btn asker hava alanlar iin verildiinde asker kurulular hakkndaki ksm tamamlanm demektir. Hava alanlarna uygulanan bu tr sorular aa yukar btn byk tesislere ve askeriyeye ait olan blgelere -deniz sleri, cephanelikler, sava gemileri- uygulanabilir. Bu sorulara cevap vermek iin toplanan bilgiler stratejik istihbaratn ieriinin bir ksmn olutururlar. Yukardaki bilgiler sava iin bir ara olarak kullanlmak zere eitli kaynaklardan derlenen bilginin geniliini, derinliini ve karakterini belirtmek iin yeterlidir. Bar dnemi stratejisine gemeden nce, sava dnemi stratejik istihbaratn kendine zg karakterinin tanmsal kategorisine dahil olan dier esinin zerinde de durmak isterim; stratejik hava bombardman istihbarat, politik ve ekonomik sava istihbarat ve asker hkmet istihbarat.

10

1. Stratejik Bombardman: Stratejik bombardmann esas (Hava kuvvetlerinizin ve hedefleri vuracak bombaclarnzn olduunun gz nnde tutularak) hedef seimidir. Zamann kstl olduunu gz nnde tutarsak, dmann n cephe saldr gcne en ok zarar, ksa srede ve kesin olarak verecek sektrler seilmelidir. Bu tr birok blge olaca ve tek bir saldrda yok edilemeyecei gz nnde tutulursa, (bir atom bombas ile bile) sadece bu blmlerin yerlerinin tespit edilmeleri deil, ayrca nem sralarna gre listelenmeleri gerekir. Hedeflerin ve hedef sistemlerinin, dman iin nem dzeyine gre belirlenmesi konusu, istihbaratn speklatif-deerlendirmeci analiz blmnn konusudur. Bu ok nemli deerlendirme, operasyondan nce ve sonra olmak zere iki ksmldr. Setiiniz hedefler, temelde dmann savama ve toplumun ileyiini devam ettirmeye yarayan hassas noktalar arasndan bulunur. Dolaysyla, dmann yaam ve savama ekli hakknda detayl bilgiye sahip olmadka bu hassas noktalar belirleyemezsiniz. Bu noktada stratejik bombardmann planlaycs kara kuvvetlerinin ihtiya duyaca bilgileri ve daha fazlasn (Stratejik corafya ve halkn salk durumu gibi) kendi grev sahasna girmese dahi edinmek zorundadr. Almanya veya Japonya'ya yaplacak bir bombardman iin salanmas gereken bilgi, Funk ve Speer veya Ishibashi ve Fugiwara tarafndan kullanlacakm gibi milli ekonomiler; Himmler ve Goebbels veya Konoye ve Tojo'ya sunulacakm gibi sosyal det, anane ve gruplar iermelidir. Uaklar sistematik ykmlarna balamadan nce Almanya bombardmann plnlayanlar airframe, uak motorlar, yedek para, bilye, sentetik kauuk retimi ve petrol hakknda pek ok ey bilmek zorundaydlar.2 Ayrca, bu sektrlerin tahrip edilmesi durumunda Almanya'nn savama kapasitesinin
2

Bkz U.S. Strategic Bombing Survey (Europian War), Overall Report and Summary Report. (Washington, G.P.O., Eyll 30, 1945); ve U.S. Strategic Bombing Survey (Pasifte War), Summary Report. (Washington G.P.O., Temmuz 1,1946)

10

en ksa srede, en belirgin ve kalc ekilde zayflayaca konusunda karar vermeden nce, dier sektrler hakknda da detayl bilgi edinmek durumundaydlar. B-29'lar Japon sava uaklarnn karsna karma kararnn arkasnda da benzer bilgiler yatmaktadr. Stratejik zafiyetler tespit edilip, nem srasna gre dizildikten sonra, saldry balatmak iin daha ok aklayc bilgilere ihtiya duyulur. Bombardman uaklarmz, dmann, askerlerin kameralarndan ve gr alanndan gizlemeye alt insan yapm tesis ve binalarn bombalayacaklard. Yerlerinin kesin olarak tespiti, patlayclara ve yangn bombalarna kar duyarllklar, kolay tamir edilebilmeleri vesaire gibi betimsel bilgiler ksmen stratejik istihbaratn ksmen de operasyonel istihbaratn konusuna girerler.

2. Politik ve Ekonomik Sava

Sava her zaman konvansiyonel deildir; aslnda savalarn bir ou konvansiyonel olmayan uzaktan veya yakndan kumanda edilebilen silahlar ile yaplmtr. Bu silahlar politik veya ekonomik silah olarak ve kullanldklar sava politik sava veya ekonomik sava olarak adlandrmak istiyorum. Sz konusu konvansiyonel olmayan bu sava trlerinde iki ey yapmaya alrsnz; ilki dmann iradesini ve direnme kapasitesini zayflatmak ve ikincisi kendi ve mttefiklerinin iradesini ve direnme kapasitesini glendirmek. Politik Sava, (1) Ekonomik aralar (ki bundan bahsetmiyorum) ve (2) Asker operasyonlar haricinde elinizdeki btn g ile bu iki sonucun elde edilmesi iin abalamak olarak tanmlanabilir. Ekonomik sava ise uygun kelimelerin yerlerini deitirerek, ayn ekilde tanmlanabilir. Bu iki sava trnn bar zamannda da ilevleri vardr; her ikisi de byk bar stratejisi iin grev yaparlar ve her ikisinin de savata ve barta kendi istihbari ihtiyalar vardr. Eer okuyucu bir dakikalna durup bu iki sava trnn benim tanmmla kibar ve kaba tabirlerinin ne olduunu dnrse; birok muhtemel amaca ynlendirilmi birok aktiviteyi kapsadn fark edecektir.

10

Bunlardan birkan inceleyelim. Politik adan baktmzda, glendirilmesi ve zorlanmas gereken uluslararas ittifak veya dostluklar ve yumuatlmas veya iddetlenmesi gereken uluslararas dmanlklar ile balayalm. Herhangi bir ulusal devlet iinde bir ok potansiyel hedef vardr; ilk olarak silahl kuvvetler ve onlarn moralleri ile ilgili sorunlar. Daha sonra, politik muhalifler, uyumsuz sosyal gruplar, imknlar kt olan insanlar, bencil aznlklar, ii temsilcileri, anneler, pasifistler, kzgn ev hanmlar, ortaya kan mesihler, kolay kandrlabilen veya rveti devlet memurlar, halkn arasnda yer alan yzlerce yanl bilgilendirilmi, mutsuz, rahatsz, tatminsiz ve fkeli nfus. Ekonomik adan, ele alnmas gereken uluslararas ticar ilikiler, yaplmas gereken uluslararas ekonomik ayarlamalar ve lke iinde asker olmayan metotlarla ulalabilecek birok zayf nokta bulunmaktadr. Topyekn savan ne srd sz konusu hedeflerin istismar iin kullanlan aralar, sayca olduka fazla olup, ounun ortaya koyduu tablo, ateli savan sonularndan daha ykcdr. e daha iyi yanndan balamak demek, bilinen kaynaktan kan ve radyolarda aka anlatlan, gazetelerde yaynlanan gerekler aracl ile balamak demektir. Politik savan bu arac kendi Sava Enformasyon Dairemiz (Office of War Information) ve ngiliz Yayn Kuruluu (British Broadcasting Cooperation) tarafndan kullanlmaktadr. Daha sonra ak propaganda dediimiz ve Lord Haw Haw, Axis Sally, Tokyo Rose gibi karakterlerle ve "Yankilerin" Sydney'de sava meydanndaki Avustralyal askerlerin eleri ile neler yaptklarn be renkli tablolar ile tasvir eden Japon sanatlarla badatrdmz arptlm gerekler vardr. Srada kara propaganda olarak adlandrlan, dmann kendi iindeki muhalefetten kaynaklanyor gibi grnse de gerekte dardan byk bir gizlilik ile yaplan propaganda bulunmaktadr. Kara propaganda radyolar, el ilanlar, sahte mektuplar ve yaratclk gerektiren dier yntemler ile yaplr.3 u ana kadar ad geen yntemler genellikle belirlenen hedefe uzaktan uygulanabilecek yntemlerdir. Ancak baz yntemler

Bkz Elizabeth P. MacDonald, Undercover Girl (New York, 1947)

10

sadece dman blgesine girerek uygulanabilir. Bu yntemler ortaya atlan dedikodularn azdan aza yaylmasyla balar, yalanc tanklk, sindirme, halkn devlete olan gvenini sarsarak onu ierden ykma almalar, rvet, antaj, her trl sabotaj, adam karma, bubi tuzaklar, suikast, pusuya drme, franc tireur, ve partizanlara kadar uzanr. Gizli personelin, matbaa ve telsiz sistemlerinin, zehirlerin, patlayclarn, kundaklama iin kullanlacak malzemenin, hafif silahlarn, gangster, gerilla ve paramiliter yaplanmalar iin gerekli olan malzemelerin el altndan teslim edilmeleri de bu operasyonlara dahildir. Ekonomik sava yntemleri, bir benzetme yapmak gerekirse, basit ve hemen hemen gerek hususlardr. Bir deyimle havu ve sopa ya da Prof. Viner'in ifadesiyle "byk ubuk" ve "eker ubuu"dur. Teknik bir dille ifade edilirse; bir yanda blokaj almlarn engellenmesi, fonlarn durdurulmas, boykot, amborgo, kara listeye alma, dier yanda ise para yardmlar, borlar, karlkl ticaret, trampa ve karlkl anlamalar vardr.4 Riskler, masraflar ve yaplacak saldrnn etkisi hesaplanmadan nce, hkmetin ekli, halk ve ekonomi ile ilgili btn safhalar anlalm, zayf noktalar ve uygulanacak bask metotlar belirlenmi olmaldr. Almanlarn Avrupa'da silahl atmalar ncesi ve sonrasnda, Japonlarn varsaylan Dou Asya Ortak Refah Blgesinde (Co-Prosperty Sphere of Greater East Asia) uyguladklar lmcl politik sava teknikleri tahmin edilebilecek en zahmetli ve titiz izleme ve aratrmalara dayanmaktadr.

3. Asker Hkmet Sava bittiinde Silahl Kuvvetlerimizin igal blgelerindeki asker hkmetin sivil ilikileri konusundaki sorumluluu devam ediyordu. Silahl Kuvvetlerin Asker Hkmet ve Sivil likiler El Kitabnda (Army-Navy

Bkz. David L. Gordon ve Roydon Dangerfield, The Hidden Weapon: The Story of Economic Warfare. (New York, 1947)

10

Manual of Military Government and Civil Affairs),5 Amerika Birleik Devletleri tarafndan igal edilen blgelerde asker hkmet ve sivil ilikiler hakknda prensipler ve 23 deiik balk altnda yaplmas gerekenler belirtilmektedir. Bunlar; hukuk ve dzenin korunmas, asker ve sivil mahkemelerin denetlenmesi, sivillerin savunulmas, ihtiyalarnn karlanmas, halk salnn korunmas ve blgenin sala uygun hale getirilmesi, sansr ileri, iletiim, ulam, liman grevleri, kamu hizmet kurulular, para ve bankaclk, halk finansman, eya kontrolleri, fiyat denetimi, tarm, sanayi ve imalt, ticaret, topraklarn gzetim ve korunmas, bilgi toplanmas, kayplarn ve dmanlarn aranma ve bulunmas, eitim, kaytlar.6 Yukarda belirtilen konularda igal kuvvetlerinin sorumluluu grevi ile snrlandrlmtr. Ondan topraklarn asl yneticileri kadar iyi bir ynetim ve memnuniyet beklemek doal olarak doru deildir. Hastalk ve huzursuzluklar nlemeye alacaktr ancak sadece bu kadar. Buna ramen yapmas gereken i olduka fazladr. O kadar fazladr ki amalar dikkatli bir ekilde deerlendirilmeden, politikalar dikkatli bir ekilde formle edilmeden ve detayl bir plnlama yaplmadan altndan kalklamaz. Bu noktada istihbaratn aklayc unsurundan bilgi talep edilmesi gerekir. nk igal gleri eer blgenin halk, ynetim biimi ve ekonomik yaps hakknda bilgi edinmezlerse yapmalar gereken i imkanszlar. stihbarat onlara bu sefer in olduklar blge ile ilgili yeni bilgiler temin edecektir. Hkmet ile ilgili almalarn yrtrken ona, politik sava metotlarn uygulamamalar gerekir. Ayn ekilde sanayi blgeleri ile ilgili almalar da blgeyi bombalamak iin yapacaklar almadan farkldr. Kendi karlar asndan hkmet ve sanayi blgeleri ile ilgili konularda hassasiyet gstermeleri gerekir. Demiryollar ile ilgili almalarn yaparken, demiryollarn bombalamak veya askerleri tamak iin kullandklar datay kullanamazlar. Yeniden yaplandrma iin gerekli bilgiyi elde etmeleri gerekir.

War Department tarafndan FM 27-5 ve Deniz Kuvvetleri tarafndan OPNAV 50 E-3 olarak 22 Aralk 1943 tarihinde yaynlanmtr, s. 1.
6

ibid., pp. iv, v.

10

nceki sayfalarda birok deiik konuya deinmeye altm. Bata sava iin gerekli olan stratejik verilere ve daha sonra da sava sonras dnemde yaplmas gerekenlere dair rneklerdi. Konuyu bitirmeden nce bar salamak ve bar ile ilgili bahsetmem gereken iki tr kaynak daha var. lkine barn el kitab, ikincisine de genel ama aratrmas diyebiliriz. Birinci Dnya Sava'nn sonunda ngiliz delegasyonu elinde bir sr mavi kitap ile Paris'e bar grmeleri iin geldiler. Dileri Bakanl tarafndan hazrlanan ve delegeler tarafndan kullanlan bu kitaplara uzlatrcnn (peacemaker's) Rehberi7 (Baedeker) diyebiliriz. Devlet ve antlamalar ile ilgili bilgilerin yer ald ksa paragraf ve ekler ile antlamann taslan hazrlamak ile grevli kiilerin asgari ihtiyalarn karlamay hedefliyorlard. Avusturya-Macaristan ile ilgili 2 ciltlik ksmn ieriine gz attmzda eserin genel yaps hakknda bir fikir edinebiliriz. alma ilk olarak eski Avusturya-Macaristan mparatorluu'nu oluturan 7 blgeye blnyor 1. Avusturya-Macaristan. 2. Bohemya ve Morovya. 3. Slovakya 4. Avusturya Silezyas. 5. Bukovina. 6. Transilvanya ve Banat. 7. Macaristan Ruthenia's. Her blgede aa yukar ayn konu balklar belirlenmi. Bohemya ve Morovya ile ilgili blm 109 sayfadan olumaktayd. Kitab okuyanlardan hi biri yeni ekoslovakya'nn bat snrlarn belirleyecek olan kiileri kuatan etnik ve ekonomik problemlere kar duyarsz kalamazd. Seri iinde, mzakereler srasnda herhangi bir lke ile ilgili ortaya kmas muhtemel konular vurgulayan birok el kitab da bulunmaktayd. rnek olarak Fransa ile ilgili kitapta Alsace-Lorraine (Alsas-Loren) ile ilgili uzun ve detayl bir blm bulunmaktadr. Almanya ile ilgili olan blmde Silezya, Kiel Kanal, Heliogoland ve Koloniler ile ilgili, Trkiye ile ilgili blmde Boazlar sorunu bulunmaktadr. Ayrca Yugoslav Hareketi ile ilgili ksa bir alma da eklenmitir.

[Byk Britanya] D leri Bakanl, Tarih Blm; Peace Handbooks. (London, H.M. Stationary Office,1920)

10

Bar Dnemi El Kitab diye bir ey olabilir mi? Bar zaman ve olas saldrlara kar dinamik savunma iin gereken bilgileri ihtiva eden bir el kitab? Bu sorunun cevab 'Evet'. Bu tr bir kitap zaten tanmlanm olan kaynaklara olduka benzer. Bu tr el kitaplar hazrlayan programlara para harcanmas ayr bir konudur. Belki de byle bir program konunun boyutlarnn daha iyi anlald hkmet ile snrlandrlabilir. u ana kadar kendimi bir adan olduka geni, dier bir adan dar olan stratejik istihbaratn aklayc unsuru ile snrlandrm bulunmaktaym. Bir bakma stratejik inceleme veya bar dnemi el kitaplar giri kitaplar olarak grlmelidir, bir kiinin kendisi iin yeni bir konuyu incelemeye baladnda edinmesi gereken temel bilgiler gibi. Ansiklopediler dnda bahsedilmesi gereken en az iki form daha bulunmaktadr; ilkini snrl ancak derin almalar olarak, ikincisini de nokta bilgileri olarak tanmlarz. u ana kadar ki rneklerimizin birounu sava dneminden aldmza gre, bundan sonrakiler bar dnemlerine ait olacaktr.

Snrl-Derin almalar

Bu lkenin bar dnemi hedefleri olduka fazladr ve bunlara ulamak iin kullandklar strateji ok ynl bir konudur. Bunu ispat iin snrl ve derin aklayc istihbarat rneklerini aratrrken kii, birok olasl aratrmak zorunda kalmaktadr. Dnyann neresine bakarsanz bakn ulusal bir hedefinizin bloke edildiini gryorsunuz. New York Times'in rasgele bir saysn8 aldmda 50 ile 60 arasnda Federal Hkmetin ilgilenecei balk grdm (nem dzeyleri deien). O gnn gazetesindeki haberlerden 14' zerk devletlerle, 3' baml blgeler ile, 5'i Amerika'nn igali altnda bulunan blgeler ile ve 5'i BM ile ilgili, konulara deiniyordu. Hkmet ierisinde biri -ki bu kii muhtemelen bu haberi Times'da okumadan nce kendi kanallar vastasyla zaten elde etmiti- eylemi sonlandrmak, devam ettirmek veya

Bahsi geen gn 26 ubat 1947.

10

ynn deitirmek zorundayd. Bu haberin Washington'a ellerindeki bilginin aksi bir bilgi olarak ulat tahmin edilmektedir. Washington'un mevcut sorunla ilgili hazrlkl olabilmesi iin gereken, tam uygulanabilir ve geerli bilgi nasl olmalyd? Bir habere gre Devlet Mstear Will Clayton, yeni bir politika erevesinde devam eden UNRRA faaliyetlerini aklamak ve 350 milyon dolar talep etmek iin Temsilciler Meclisi D likiler Komitesi ile grmt. Yardm Fonu'ndan yararlanacaklardan biri de in olacakt. Will Clayton yardmn datmnn, yardm yapacak olan Amerika Birleik Devletleri tarafndan denetleneceini zellikle belirtmiti. Bu sunumu yaparken Clayton'un in'de insanlarn alk ektiini, durumun birtakm kar ve amalarmz ile etik adan uyumadn ve szkonusu kar ve amalarmz savunma gcnn elimizde bulunduunu bildiini tahmin ediyoruz. Ulusal hazineyi ilgilendiren nemli bir politik karar, istihbaratn aklayc unsurunun zellii olan detayl ve kesin bilgiye dayandrlmaldr. Bu durumda Mr. Clayton'un hangi konularda ne tr bilgilere ihtiyac vardr? Her eyden nce in'de ne kadar insann yaadn bilmelidir. Bunu bilmelidir ki, bilmesi gereken ikinci hususa gelindiinde, mesela in'in ne kadar alk ekiyor, yaanan felket hakknda fikir sahibi olabilsin, %2'si mi a yoksa %15'i mi? Sonra, in nfusunun %X'inin yaad alk her yl olan bir ey mi, yoksa sava sonras yaanan zel durumdan m kaynaklanyor? Yani in'in yiyecek retim kapasitesi normal artlarda halkn ihtiyacn karlyor mu? Bu temel soru, basit bir konu zerine bir karara varlmas iin gereklidir. inlileri beslemenin bize bir faydas var m? Eer in'de yaanan yiyecek sknts kronik bir hal aldysa ve hkmet sknty aacak gerekli yiyecei ithal edecek paraya sahip deilse, Amerika'nn in'i srekli bir yk olarak stlenmesinin bir anlam var mdr? Durum bu ise ayrca birlemi ve demokratik bir in bizim ulusal karlarmz ile badayorsa o zaman bu duruma baka bir zm bulunamaz m?

10

Nokta stihbarat Stratejik istihbaratn aklayc unsurunun en son kategorisi "Nokta stihbarat", "Bilgi Ltfen", veya "Mr. Foster'a sorun"dur. Nokta istihbaratnn, rettii bilgi, "Petsomo'da arabalar yolun hangi tarafndan gider?, Gney Arabistan' gsteren en iyi harita hangisidir?, Kazablanka'nn Jete Transversale'inde suyun derinlii ne kadardr?, Saw imdi nerede?, 1937 ylnda bor madenlerinden ne kadar bakr elde edildi?, Hong Kong'da su datm nasldr?, Lombardo-Toledano en son ne zaman Venezuella'ya gitti?, SSCB'nin idar blmleri nelerdir vs." tr masum bilgilerdir.

in'e yaplacak yardm dnerek, Mr. Clayton'un btn bu sorulara ve daha bir oklarna cevap verecek bilgi ile donand tahmin edilebilir. Bu tr bilgiler z itabaryla aklaycdr. te yandan istihbarat personeli iin olduka zaman alc bir grevdir. Ne de olsa bu tr bilgiler sada solda duran ve toplanmay bekleyen uvallar deildir. in'e bu zor durumunda yardm ederek salayabileceimiz karlar ise baka bir blmn konusudur.

10

Bununla birlikte Mr. Clayton'un elde ettii bilgilerin onu bu durumun zel olduu ve kronik olmad konusunda ikna ettiini varsayarsak, baka ne tr bilgilere sahip olmaldr? Durumun iyiletirilmesi iin ne tr ve ne kadar yiyecee ihtiya olduunu, yiyecein normal artlarda nasl datldn, yaanan bu ktlk ve ala bu sistemin neden olup olmad, eer sorun buradan kaynaklanyorsa sistemin iyiletirilmesi iin neler yaplabilecei, sistemin iyiletirmesi iin stlenilecek sorumluluun altndan nasl kalklaca inlilerin ne tr yiyecekleri arzu ettiini -nk en az beslenen insanlar bile ne yedikleri konusunda seicidir- bilmesi gerekir. Eer pirin zerinde srarc olurlarsa dnya pirin piyasasnda dolarn satn alabilecei pirin miktarn da renmelidir. Ayrca bu tr baarl bir beslenme operasyonunun bizim amzdan ieride ve darda ne tr politik sonular douracan bilmelidir.

Bu tr sorular genellikle szl olarak yantlanr. Ancak baz sorular da vardr ki, sadece harita zerinde, diagram veya planla ve fotoraflar ile yantlanabilir. Stratejik istihbaratn aklayc unsuru onlar arivlemeli veya nerede bulacan bilmelidir. Baz durumlarda bu tr sorular stratejik nem arz eder, genellikle de nemli deildir. te yandan, eer istihbarat bu sorularn yantlarn verebilirse ok daha nemli olanlarn da yantlayabileyecei iddia edilebilir. Yukardaki aklamalardan da anlalaca zere amalarmzn veya ulusal politikalarmzn yanl bilgilendirme sebebiyle baarszla uramalarn engellemeliyiz. Bu sebeple istihbarat tekilatmz birok fenomeni aklayabilecek ekilde donatlmaldr. Bunlardan daha fazlasn da yantlamaya hazr olmaldr. nk tanmlama saatin akn durdurarak yaplabilir. Ancak gerek hayatta saat durmaz ve dn yaplan tanmlamalar yarn geerliliini yitirir. Saatin doal akn engelleyerek yaplan tanmlamalarn yaratt eksiklikleri gidermek iin ikinci bir unsur arttr. Bu unsur da baz tarifleri gn gnne takip edip eskitmeyen cari rapordur.

10

BLM III BAIMSIZ BLM: (2) CAR RAPOR UNSURU nceki sayfalarda belirli bir zamanda insanlar ve olaylar ile ilgili bilgiler anlatlmtr. Ansiklopedilerde anlatlan bilgiler gei srecinde dondurularak verilen bilgiler olarak tanmlanabilir. Bu tr bilgiler insan hayatnn ak gz ard edilerek hazrland iin her ne kadar istihbar bilgi de olsa yetersizdir. Ak olan ey insan hayatnda hi bir eyin sabit olmaddr, insann yaamak iin verdii mcadelenin en byk zellii deiken olmasdr. Stratejik istek ve ihtiyalarn karlanmas iin dzenlenen bilgi de bu deiime daima yer vermelidir. Deiikliin eklini ve tarzn takip etmek istihbaratn Cari Rapor unsurunun grevidir. Deiikliklerin yaand ve istihbaratn bu deiiklikleri tespit ettii insan yaamn analiz etmeye balamadan nce, deiikliin yaand sokaklarn ok ynl olduu ve yaanan deiikliklerin birok eidi olduunu belirtmek gerekir. Mesel, dmann mevcut asker gcnn yeni silah ve dzenlemeler erevesinde datlp yeniden yaplandn m, yoksa sadece ufak deiiklikler mi yapldn bilmek son derece nemlidir. Dost bir lkede refahn arttn veya azaldn bilmek de nemlidir. Dman bir lkede dost bir hkmetin baa getiini veya dost lkede dman hkmetin baa getiini bilmek nemlidir. Deiikliin ynn bilmek bazen trn, boyutunu ve etkisini bilmekten daha nemlidir. Eer ii istihbaratn cari rapor unsuru yapacaksa, insan yaamnn hangi alanlarn incelemeli ve rapor etmelidir? Dier bir deyile, istihbaratn bir

10

nemli grevi gnlk deiimleri takip etmek ise, ne tr fenomenleri gzlem altnda tutmaldr? Bu sorunun yantn iki adan ele alabiliriz: Bunlardan biri, lkenin byk stratejisi ile alkal olduu bilinen veya ngrlen ncelik derecesine gre listelenmesidir. Eer bu metot uygulansayd Amerika iin 1949'da ilk aratrma sahas yabanc kuvvetin atomik aratrma, biyolojik ve kimyasal silah programlar veya uluslararas komnist hareketin baarbaarszlklar olurdu. kinci alan, dnyann silah glerindeki deiiklikler veya dnyann ekonomik iyilii veya dnyadaki siyas istikrar veya doru olan yapmak iin gerekli olan manev deerlerdeki deiiklikler olurdu. Bu nceliklerin tespitini yapabilmek bilgelik gerektirir. kinci yaklam ekli, imdiye kadar bilinen ve grevi mantk erevesinde insan faaliyetlerini analiz etmek olan sosyal bilimcilerin yllardr kulland metotlar izlemektir. Bu yol mantk dizilimi asndan kazanldr. Ancak nemli ayrntlarn nemsizler arasnda kaybolma riski vardr. Bu blmn amac stratejik istihbaratn bir esini incelemek olduu ve u anda faaliyet gsteren istihbarat makamlarn uyarmak olmadndan bu sonuncu metodu inceleyip alt balklarn ele alalm; 1. Biyografik: Temel aklayc unsurun bir dnemler nemli olan kiilerin adlarn biyografi dosyalarnda bulundurduunu ve raporsal unsurunda bu kiilerin geli gidilerini ve ilikilerini takip ettiini varsayalm. Bundan daha nemlisi ileride kacak olan liderlerin kimler olacan kefetmek iin gemiteki liderlerin incelenmesidir. 1960 ylnda ngiltere'nin Babakannn ve Fransz Komnist Partisi'nin liderinin kim olacan, Sovyetler Birlii'nin 1955'deki liderinin kim olacan, Yugoslavya Hava Kuvvetlerinin kim tarafndan ynetileceini, dalm Filistin'in liderlerinin kimler olacan, Lever kardelerin veya United Chemical'n kim tarafndan ynetileceinin, Pavlov Enstits'nn direktrnn ve Gney Amerika i Konfederasyonunun bakannn kim olacan nasl bilebiliriz? Bir gn bu ileri yapacak olan kiiler u an neredeler? Ne yapyorlar? Onlar ne tr insanlar? Gelecek, bu tr kiilerin rastgele seilecei kadar zgr deildir. Gelecek, bu tr seimlerini olduka kstl bir aday listesin-

10

den yapacaktr. Bu adaylar i dnyasnda, askeriyede, ii hareketlerinde, politikada, sanatta (Paderewski'yi unutmamak gerekir), eitimde veya yeralt rgtlerinde yeni ie balyorlar. in temeli, devrimler hazrlanrken, katliamlar ve lmler yaklarken atlm veya lm olanlarn yerine geeceklerin bilinmesi asndan, bu doacak olan liderlerin ykselilerini gzlemlemektir. Her insan kendi evresinin rn ve ekil vereni olduuna gre, ve iki insan birbirinin ayns olamayacana gre, istihbarat operasyonu, raporlamasn yapabilmek iin onlar hakknda birok bilgiye sahip olmaldr. Karakterlerini, hrslarn, dncelerini, zayflklarn, etki alanlarn ve zaafa dmeden nceki nfuzlarn bilmelidir. Arkadalarn ve akrabalarn, iinde bulunduklar siyas, ekonomik ve sosyal ortamlar bilmelidir. Ancak bunlar bilerek, ykselen kiinin liderlik boyutlar incelenebilir, ve ancak bunlar bilerek yeni lider baa getiinde yaanacak deiiklii tahmin edebilir. 2. Corafya: Daha nce lkelerin fizik durumlar olarak adlandrdm tanmlamalarn var olduunu dnerek, cari raporlama ile ilgilenen kiiler bu tanmlamalar ilerletmeli ve gelitirmelidir. Sadece insanlarn arazi zerinde yaptklar deiiklikleri kayt ve iletmek deil -ki bir ou drdnc blmde anlatlacaktr- ayn zamanda bilgileri gelien jeofizie gre yenilemektir. Erozyon, nehir azlar, limanlardaki kum ve amur ynlar, hava, sahiller, su enerjisi tesisleri, ime suyu ikmalleri gibi konularda ne tr yeni bilgiler renilebilir? Hidrografi, jeodezi ve jeolojide yaplan yeni keifler ve gelimeler nelerdir? 3. Silahl Kuvvetler; Yine, mevcut silahl kuvvetler ile ilgili detayl bir almann yapldn ve raporsal unsurun da gelimeleri takip ettiini dnelim. Gelecek yl veya yllarda asker gcn kalitesini ve bykln deitirecek olan ne tr kanunlar karldn bilmelidir. Asker ve subaylarn eitimlerindeki deiiklikleri takip etmelidir. Askerlere nelerin retildiini, onlarn geldikleri sosyal tabakay,

10

asker ve subaylarn ekonomik durumlarn bilmelidir. Ne kadar zor olursa olsun, dier lkenin asker sr olarak kabul ettii yeni hcumbotlar, yeni uaklar, yeni silahlar ve sava kapasitelerini1 gelitirilen yeni alet ve edevatlar, silahl kuvvetlerin hkmete olan ballnda yaanan deiiklikleri blge, politika, din ve vatanseverlik kapsamnda takip etmelidir. 4. Ekonomik: Yine el kitaplarnn belli bir zaman aralnda ekonomiyi durdurarak tanmladn ve raporsal unsurun bu noktadan itibaren yaanan ekonomik gelimeleri takip ettiini varsayalm. Yeni gelien ekonomik doktrin ve teorileri takip etmelidir, -Buna rnek olarak Keynesian teoriden, Ham and Eggs ve teknotratlara kadar olan- tm deiiklikleri verebiliriz. Silahl kuvvetlerin idari ksmndaki deiiklikler, ayn ekilde hkmetin ekonomi politikasnda yaanan ve sanayii, i dnyasn, tarm, bankaclk ve finans sektrn ve d ticareti etkileyen deiiklikleri takip etmelidir. Ulusal gelirin dalmndaki, yaam standartlarndaki, maa ve i gcndeki deiiklikleri takip etmelidir. Ayn zamanda tarmda yeni ekim yntemlerini, zira metotlardaki gelimeleri, tarm aletlerinde, topran kullanmnda, gbrelemede, topra ziraata elverili hle getirmedeki gelimeleri takip etmelidir. Kurulu olan tesislerdeki gelimeleri gzlemelidir. Yeni ulam yollarn (araba, kamyon, lokomotif, uak, gemi) incelemelidir. Belki de en nemlisi atomik gelimelerin yaand gnmzde yeni doal kaynaklarn zellikle de yksek kalitede uranyum madenlerinin bulunmasn takip etmelidir. 5. Siyas: Sava sonras Fransa ve talya'da yaanan ve ksa sre sonra dnyann herhangi bir yerinde grebileceimiz anayasal deiiklikleri izlemelidir. Politik g odaklarnn belirli konular zerinde nasl dur1

Gemi boyalar, atabrine, radar, kan plazmasnn kullanm ve buna benzer daha baka maddelerin askeri veya baz dier balklar altnda anlatlmasna karar vermek zor hatta anlamszdr. Bu gibi maddelerin gerektii blmlere tahsisleri onlar muhafaza edenlerin verdii gizlilik derecesine gre yaplr. Aka sylemek gerekirse istihbarat ve kar istihbarat gibi yksek nem dzeyine sahip konular buraya aittir.

10

duklar, bu tr g odaklarnda yaanan gelimeleri, baka gruplara katlmlar ve onlarla beraber bir blok oluturduklar bu gruplarda yaanan en basit politik deiiklikleri merkez, blgesel ve yerel siyas otoritelerde yaanan deiiklikleri; ulusal, uluslararas, koloniyel ve emperyal problemlerle ilgili politikalardaki byk deiiklikleri takip etmelidir. Siyas grleri aklamay iyi ve kt ynde etkileyecek yeni yasalar izlemelidir. Daha nce bahsi geen siyas ahsiyetleri ortaya karacak ulusal veya yerel seimleri gzlemlemelidir. Parti dndan olan ancak politikalar etkileyebilecek yeni bask gruplarn ve dier organizasyonlar takip etmeli, yeni hkmetin idare yntemlerini bilmelidir. 6. Sosyal: Raporsal unsurun takip edilmesi gereken belki de en nemli esi nfustur. Nfusun her aamasn; artma veya azalmas, bunlarn oranlar, ya gruplar, i gruplar ve tketim gruplar incelenmelidir. ehir ve lkeye, blgeden blgeye dalm, blgeler aras g ve yurtdna hareketleri bu kiiler belirli bir yere tam olarak yerleene kadar takip etmelidir. Ayn zamanda baz sosyal deiiklikler, ekonomik deiikliklerin baz aamalar ile ilintilidir. Bunlar srekli olarak izlenmelidir. Sosyal ve ekonomik hayatta hangi gruplar ykseliyor, hangi gruplar alalyor ? i snf olarak bilinen grupta ne tr gelimeler yaanyor? stihbaratn raporsal unsuru sz konusu deiikliklerin yaps ve bykln izlemeli, nasl organize olduunu gzlemlemeli ve hangi lider etrafnda toplandn takip etmelidir. Din ballkta yaanan deiiklikler, gruplara kimler katlyor ve bunlar ne tr gruplar? Bu yeni localar, birlikleri ve gizli gruplar kimler kuruyor? Bu anlamda istihbarat yaam standartlarnda, ev hayatlarndaki gelimeleri, ev ekonomisi ve aile elencelerindeki deiiklikler gibi bir ok eyi de bilmelidir. Zevk, davran ekilleri ve modadaki deiimler hakknda bilgi sahibi olmaldr. Her seviyedeki eitim kurumlarn takip etmeli, en temel tarih kitaplarndaki deiiklikten, profesyonel eitim veren kurumlardaki ders program-

10

larnda yaplan deiikliklere kadar kaydetmelidir. Hkmetin her seviyedeki eitim program ile ilgilenmeli, hkmetin politikalarn dikkate alarak sivil toplum rgtleri ile ilikilerindeki deiiklikleri incelemelidir. 7. Moral: Raporsal unsur, hayatn temel doktrinleri olan vatanseverlik, milliyetilik, inan gibi deerlerinde azalma veya kr krne ballk gibi deiiklikleri incelemelidir. stenmeyenin temizlenmesine kar olan popler tavr, ahs mlkn kamulatrlmas, parti hkmeti, evlilik, mesleki eitim, aznlk haklar, genel asker eitim konularn da gzlemlemelidir. 8. Bilim-Teknoloji: Dnyann bilim ve tekniin rn olduunu dnrsek raporsal unsur bunlar dikkatle gzlemlemelidir. D politika iin nem arz eden matematik, fizik, kimya, zooloji, corafya, oceanografi, klimatoloji ve astronomide yaanan herhangi bir gelimeyi bilmelidir. Sosyal bilimler dnyasnda yaananlar bilmelidir. Sosyoloji, ekonomi, psikoloji, corafya, hukuk ve tarih rencileri neler gelitiriyorlar? Bir gn Locke, Rousseau, Darwin, Pavlov, Freud veya Haushofer'n keifleri gibi etki yaratacak neler ile urayorlar? Tp okullarnda ve kliniklerde neler yaplyor? Yeni tehis-tedavi yntemleri nelerdir? Telekomnikasyon dnyasnda neler yaanyor; telefon, telgraf, denizalt kablolar, her eyden nemlisi radyo, eski bilgiler ne amala kullanlmakta?, eski malzemelerin yeni kullanm yer ve yntemleri nelerdir? Bunlar silahlara nasl uygulanyor? Getiimiz paragraflar insan faaliyetlerinin byk bir ksmn kapsyor. Bunlar konunun boyutlarn daha iyi grebilmeniz iin yazdm. Buna raporsal unsurun gerekte ve potansiyel olarak neler ile ilgilendiini tanmlamak diyebilirsiniz. Hemen ortaya kan soru, bu byk btnlk ierisinde nelerin izleneceidir. Buna verilecek kesin bir cevap yoktur. Tek cevap, duruma gre aratrma yaplmas yani, ulusal olaylarla yakndan ilgili olan ve olmas muhtemel olan dier sorunlardr. Ulusal neme sahip olanlar ncelikli olarak incelenmelidir. Bunlar da lkeye ve zamana gre deiirler.

10

Mesela Fransz Genel i Konfederasyonunda, Politbroda, Siyonizm'de, Peron hkmetinde, Joachimstal uranyum madenlerinde, ekoslovakya'da, Pasteur Enstitsnde neler oluyor. Ulusal ncelik asndan bunlar, Ouagadougou'daki tren yolu uzunluundan, Meksika'nn yeni btesinden, in'deki2 okur yazar orannda yaanan deiiklikten daha nemlidir. Ancak u anda nemsiz olarak nitelendirilen meseleler ileride nem srasnda birinci pozisyonu alabilir. Raporsal unsur iini yapp aklayc unsuru yeni bilgiler ile tazelerken, bundan daha fazlasn da yapmaktadr, Statik bilgiyi gncelletirmenin yansra speklatif-deerlendirmeci unsur ile bir kpr kurar. Gemii gelecee balayan bir kpr.

Bu kitap ilk defa yazlp basldndan beri geen sre ierisinde nem derecesinde bir takm deiiklikler olmutur. Bu gn (1968 yl) in ikincil bir mesele deildir.

10

BLM IV BAIMSIZ BLM: (3) SPEKLATF-DEERLENDRC UNSUR Stratejik istihbaratn bu nemli ve karmak unsurunu anlatabilmek iin baz gerekleri tekrar dile getirmek gerekmektedir. ABD'nin incelemesi gereken dnya, birok egemen devletten olumaktadr. Byle bir ortamda yaplmas gereken iler barn korunmasndan, gerekli olduu zamanlarda agresif bir tutum sergilemeye kadar eitlilik gsterir. zlenen yol ne olursa olsun temel ama daha iyi bir dnya dzeni yaratmaktr. Birlemi Milletler'de alnan kararlarn uygulanmas ve lkelerin yaptklar ikili veya ok tarafl anlamalara sadk kalmalarn salamak iin elimizden geleni yapyoruz. Dnya dzenini ve kendi gvenliimizi korumak iin her seviyede bask uyguluyor hatta savayoruz. Bu olduka zor ve karmak grevi baarmak iin ngrye sahip olmak zorundayz. Gelecek iin hazrlkl olmal, her trl olasl hesaplamal ve beklenmedik bir durum karsnda dengemizi kaybetmemeliyiz. Mkemmel bir byk Stratejide beklenmeyen hibir gelime olmaz. Bu blmde ABD'nin ngr sahibi olabilmek iin neleri bilmesi gerektiini inceleyeceiz. Dier egemen devletlerin gelecekte statlerinin ne olaca, d unsurlar karsnda izleyecekleri olas yollar ve alacaklar olas kararlar hakknda neleri bilmesi gerekir. Burada ihtiya duyulan bilgi nceki iki blmde bahsedilen trde bilgiden daha speklatiftir. Bu tr bilgilere ulamak, arayann analiz ve ekstrapolasyon (d deer biim) gcne baldr. Bu nedenle ona stratejik istihbaratn speklatif-deerlendirici unsuru adn verdim.

10

ABD'nin dier lkelerin gelecei hakknda salam bir ngrye sahip olabilmesi iin ne tr bilgilere ihtiyac vardr? lk nce aadaki sorulara yant verebilmek iin farazi bir lke yaratalm; "Byk Frusina". Byk Frusina hakknda ABD'nin bilmesi gereken iki ey vardr. Bunlar; (1) Byk Frusina'nn Stratejik Stats nedir (Strategic Stature)?, (2) Byk Frusina'nn Stratejik Statsn snrlandran ne tr spesifik zaafiyetleri (specific vulnerabilities) vardr? Bu noktada kantlamaya alacam ey, eer ABD bu iki soruyu yantlamay baarrsa dier soruyu da yantlayabileceidir. Bu soru da ; Byk Frusina ne tr olaylar balatabilir veya baka bir yerde balayan olaylara kar ne tr bir tutum sergileyebilir? Bu sorular yantlamak olduka zordur, ancak bizim amacmz bu sorular yantlamak deil, yantlayabilmek iin neleri bilmemiz gerektiini ve uygulayacamz metodu tespit etmektir. Sorun analizimizin temelini oluturacak bilgileri tespit edip onlar destekleyecek bilgileri bulmaktr. Bunu yapabilmek iin de stratejik stat ve spesifik zaafiyetler terimlerinin zerinde biraz durmak gerekir. Stratejik Stat1 (Strategic Stature) Stratejik Stat ile kastedilen ABD'nin byk stratejik karlarnn bulunduu uluslararas konularda Byk Frusina'nn yarataca etkinin boyutudur. Bu ifade geni anlam tamaktadr. Uluslararas durum ile anlatlmaya allan egemen devletler arasnda yaanabilecek, dorudan veya dolayl olarak dnya gvenliini etkileyebilecek fikir ayrlklar, yanl anlamalar,
1

Eletirmenlerimden biri stat (stature) kelimesini kullanmam eletirmitir. Dilin dzgn kullanlmasn savunan kiilerden biri olarak kelimenin ona yklediim dinamik anlamla ok uyum ierisinde olmadn, hakl olarak hareketten ok duraanlk ieren bir kelime olduunu belirtmitir. Benim cevabm kelimenin gnmzde kullanmnn "ngiliz diplomatlarnn stats" cmlesinde olduu gibi bu tr kullanma izin verdii kelimenin bu anlamyla boy, arlk ve genilikten ok, bir konferans masasnda veya baka yerlerde gerekli olan takt, ikna edebilme gc, yaratclk ve bilgelik anlam taddr. Stat bu anlamyla diplomatik evrelere dinamizm getiren potansiyel gc anlatr.

10

byk-kk boyutlu anlamazlklardr. Ksaca dnya lkeleri arasnda yaanan ve doas gerei Byk Frusina'nn gvenlik ve refahn olumsuz ynde etkileyebilecek durumlar kastediyorum. Gnmz dnyasnn tekliini gz nnde bulunduracak olursak, Byk Frusina'nn gvenlii veya refahn etkilemeyecek ok az olay, bunun tersi olarak onu ilgilendiren ve bir tr etki yaratabilecei birok olay vardr. Etkiden kast, lkelerin sava veya bar dnemlerinde uyguladklar eitli yntemlerle yarattklar etkidir. Manev bask, propaganda, politik veya ekonomik tehdit, ikna veya cezalandrma, misilleme, sava tehdidi ve sava. Stratejik Stat sonu itibariyle Byk Frusina'nn elinde tuttuu sopa ve ekerlemelerin tamam ve bunlarn yan sra onlar kullanmadaki arzu ve maharetidir. Stratejik Statye ulaabilmek iin bilinmesi gereken baz eyler vardr. Bunlardan birisi Byk Frusina'nn arln koymas beklenen olas "objek-tif durum"dur.2 Objektif durumun olmazsa olmaz iki unsuru vardr: Bunlar, corafik konum ve zaman unsurlardr. Ayrca duruma gre deiiklik gsteren baka unsurlar da bulunmaktadr. Bu soyut unsurlar; Byk Frusinallarn olayn ciddiyetini, durumun dzelmesi iin yapmalar gereken zverilerin derecesini alglama dzeyleri ve Byk Frusina'nn bu durum karsnda dostlarnn desteine ne kadar gvenebilecei ve dmana destein ne kadar olabilecei eklinde listelenebilir. Yukarda belirtilen sabit ve deiken unsurlar, coraf konum, zaman, taraflarn arasndaki g dengesi ve sorunun istenilen ekilde zlmesi, genelde olduka nemlidir.3 Ancak, bu unsurlarn geerli olmayaca bir ok
2

"Objektif durum" ile anlatmak istediim, her eyi bilen (omniscent being) bir varln olduu kabul edersek olaylar onun bak asyla grebilmektir. Olayn sbjektif zelliklerinden arndrlmas ve nyargl yaklamlarn engellenmesidir. Olas kelimesinin kullanlmasnn amac ise objektif durum hakknda bilgi en ok arzu edilen bilgidir ve her eyi olduu gibi gremeyen (non-omniscent) varlklar (insanolu) asla tam geree ulaamazlar. Ancak ona ulamak iin ellerinden geleni yapmallar.
3

Herhangi bir nedenden dolay Liberya hkmeti Paraguay hkmetine kar saldrgan bir tutum sergilerse, (veya tam tersi) bu durumun geici olduu ve herhangi bir mdahale gerektirmedii dnlebilir. Yakn gemiimizde dnyann egemen unsurlar birbirleriyle bu kadar yakn balant iinde olmad, bar korumakla sorumlu olan gl devletlerin daha hantal ve yava hareket ettii dnemlerde bu tr kendi kendine zmlenen durumlara ok daha sk rastlanrd.

10

durum ortaya kmaktadr. Byle bir durumda Byk Frusina'nn stratejik statsn lmeden nce bilmemiz gereken ok nemli iki unsur daha vardr. Bunlardan ilki Byk Frusina'nn politika ve stratejilerinde sivil unsurlarn arl, kullanlabilme derecesi ve etkisidir. kincisi de, Byk Frusina'nn ssva potansiyelidir. Srayla bunlar inceleyelim. Byk Frusina'nn sivil unsurlarndan kast, uygun bir dille yazlm bir notadan olduka karmak ve tehlikeli olan ambargo, blokaj veya ekonomik yaptrmlara kadar deiebilir. rnek verecek olursak, Kba'ya, tannm bir uyuturucu satcs olan ve eyaletlerimizden birinin yakalamak, mahkm ettirmek ve daha sonra talya'ya geri gnderilmesini salamak iin olduka ok zaman ve para harcad, Mr. Luck Luciono'yu barndrmaya devam ederse ona ila retiminde kullandklar narkotikleri gndermeyi keseceimizi bildirdik. Mr. Luciono'nun arka bahemizde dolamasn istemiyorduk ve onu oradan karmak iin sivil unsurlar kullandk. Sovyetlerin eskiden Comintern'i ve imdi Cominform'u partinin, organizasyonlarn kamusal ticaretin ve hatta Dnya Ticaret Birlikleri Federasyonunun (World Federation of Trade Unions) iine szmak iin bir ara olarak kullanmas konuyu anlamak asndan iyi rneklerdir. Byk Frusina'nn da kullanabilecei benzer unsurlar olacaktr. Bunlarn etkisi, uygulanabilirlii ve arl hakknda bilgi sahibi olmak, belli bir durumda lkenin stratejik stats zerine fikir yrtmek iin gereklidir. Sava potansiyelinden kast, savaabilme gcdr. Bu noktada Byk Frusina'nn gerek asker gc ve seferberlik dnemindeki asker potansiyelini ayrt etmekte fayda vardr. Bu suni bir ayrmdr nk, mevcut gcn byk bir ksm seferber deildir.4 stne stlk sava malzemelerinin
4

Pearl Harbor saldrsnn gerekletii gnn sabah Ohau adasndaki garnizonumuz gya seferberdi. Buna ramen, saldr srasnda buradaki birlikler, malzemeden sorumlu avutan silahlarn almaya alyorlard. Olduka dzenli alan avu, askerlere tehizatlar teslim etmeden nce aldklar malzemeler iin tutanak imzalatyordu.

10

datlmas, muharebe alanna ordunun nakli, lojistik destein salanmas iin hazrlklarn yaplmas gerekir. Unutmamak gerekir ki, her ne kadar ordunun bir ksmnn son hazrlklar yapmas gerekse de mutlaka her an savaa hazr bir ksm da bulunmaktadr. imdi problem, istihbarat rgtlerinin, mevcut veya olas bir durum karsnda, Byk Frusina'nn stratejik stats hakknda deerlendirme yapabilmeleri iin, mevcut durum, sivil unsurlar, mevcut g ve lkenin sava potansiyeli ile ilgili neleri bilmesi gerektiidir. Mevcut durum ile ilgili olarak herhangi bir durumun sz konusu olmadn unutmayalm. stihbarat iin burada zlmesi gereken problem, eer bir durum ortaya karsa neler olacan tahmin edebilmektir. Bu tr bir ishbarat algsna sahip olabilmek iin istihbaratn daha nceki blmlerde bahsedilen aklayc ve raporsal bilgiye sahip olmas gerekir. Mesela, Byk Frusina'nn politik ve ekonomik yapsn, i politik ve ekonomik gerginliklerini, d ilerini ve iinde bulunduu byk stratejik pln bilmesi gerekir. stihbarat, taraflarn stratejik corafyas hakknda bilgi sahibi olmal, ayrca zaman faktrn hesaplayabilmesi iin rasyonel bir temele sahip olmaldr. stihbaratn raporlama ekibi olaylar gizlice incelerken her trl gelimeden organizasyonu bilgilendirmelidir ki, yaplan speklasyonlar bir sonu versin. Bu noktada stratejik stat zerine yaplan hesaplamalarn, eer olaca tahmin edilen, tasarlanan veya farz edilen bir duruma dayandrlmad takdirde anlamsz olacan belirtmekte yarar vardr. Sadece durumun ierii, speklatif unsurlara anlam kazandrr. Bana gre, durumun snrlarn belirlemeden, kullanlacak olan sivil ve asker unsurlardan bahsetmek ve her durumda sanki ayn unsurlar kullanlacakm gibi bir tavr sergilemek, anlamszdr. Hesaplanabilir ulusal potansiyel diye bir ey yoktur. Tm sava ve bar durumlarnda ancak dman, zaman, yeri ve olas niyeti belirlerseniz yaplan hesaplamalar bir anlam kazanacaktr. Sivil unsurlar hakknda elde edilen bilgiler, yine Byk Frusina'nn i stabilizasyonu, gc ve gemite uluslararas problemlerini nasl zd

10

konularnda elde edilen istihbarata dayandrlmaldr. Sz konusu unsurlardan hangilerini ne derecede kullanacaktr? stihbarat bu tr bir tahmini ancak Byk Frusina hakknda, o lkenin Dileri Bakan ve Devlet Bakan kadar bilgi sahibi olduunda yapabilir. stihbarat bu tr bir bilgiye sahip olmay, ancak lkenin ynetim eklini, toplumunu, ekonomisini ve halkn manev deerlerini sistemli ve detayl bir biimde inceleyip, kendini lkenin dileri bakannn yerine koyarak, olaylar onun gznden grmeye alrsa, mt edebilir. Bu yine nceki iki blmde anlatlan trde bir bilgidir. deal olarak objektif, gereklere dayanan, geerli, gncel ve tamdr. Gerekte bu byle deildir, istihbarat elemanlar ne kadar alrlarsa alsnlar, istedikleri gibi her eyi objektif deerlendirip, gereklere dayandramazlar. Baz olaylar tanmlanamazlar. Belki ok gizli bilgiler olduklar iin gizlenmilerdir, Japonlarn s deniz torpidolar gibi. Belki de oradalar; herkesin grebilecei, fotorafn ekebilecei, lp ekillendirecei ekilde duruyorlar fakat bir ok sebepten dolay fark edilmiyorlar. Mesela, Sardunya'da domu ve Tunus'ta yaayan kiilerden olumu kk talyan kolonisi, Gney Pasifik adalarnn sahilleri veya Balkan demiryollarndaki ykleme ve gei izinleri gibi. Belki de her zaman oradalard, doru olarak tanmlanm ancak yeniden deerlendirmeye kapatlm ve yaynlanm tanmlar da kaybolmutur. Objektif ve gereklere dayanan bilgi retmesi beklenen istihbarat bu tr bir durum karsnda verim salayamaz ve kanlmaz olarak kendi ilerinde de birer speklasyon olan tanmlara ynelmek zorunda kalr. Bunlar, iki bilinen ve balantl olay arasndaki interpolasyon, kurulmu bir temelden ekstrapolasyon, basit bir tmdengelim veya bir tanmlamadan karlan benzerlik olabilir. Sava potansiyeli iin ise, her eyden nce ksm veya tam seferberlik durumunda bulunan ordu hakknda yaplm olan istihbaratn konunun uzmanlarna iletilmi olmas gerekir. Doal olarak bu tr bilgileri gnderen kii Byk Frusina'ya gnderilmi olan asker (hava, kara, deniz) ataelerdir. Bu kiilerin lkenin asker yaplanmas hakknda geni bilgileri vardr. Byk Frusina bu duruma, kendi gnderdii asker ataelere ayn bilgiler verildii iin gz yumar. Silahl kuvvetlerin en yeni silahlar ve kullanma

10

teknikleri,5 yeni taktikler gibi bilgiler gizlenmeye allr. Bu tr bilgilerin ortaya karlp raporlanmas olduka detayl ve gizli istihbarat operasyonlar gerektirir. Genel olarak btn lkeler dier lkelerin mevcut asker yaps ve silahlar hakknda geni bilgilere sahiptir. Hakknda bilgi sahibi olmadklar, asl, yksek etki gcne sahip olan silahlardr. Byk Frusina bu bilgileri o kadar gizli tutmutur ki, kendi askerlerinin bile silahlar ile almas ve onlar hakknda bilgi sahibi olmas mmkn olmamtr.6 Byk Frusina'nn seferberlik halindeki asker yaps veya dier bir ifade ile sava potansiyeli hakknda fikir yrtmek olduka zor bir grevdir. Bu unsur her ne kadar Byk Frusina'nn stratejik boyutu hakknda kesin bir kanya varlmasn salamasa da dmanlar iin gerekli bir bilgidir. Ne olursa olsun belirli bir durumda lkenin plak silah gcnn tespit edilmesi zorunludur. Benim anlatmak istediim istihbaratn deerlendirmesi gereken birok unsur olduudur. Sz konusu deerlendirmeleri yaparken asl ama u soruya yant aramaktr; Byk Frusina'nn kendi iinden karaca gcn etkisi nedir, ne kadar askeri var, bu askerlerin eitim dzeyleri nedir, lkenin kara, deniz ve havada arpacak ekilde donatlm bir orduyu hazrlamas ne kadar zaman alr, kendisine en iyi stratejik avantaj salayacak sava blgesine ne kadar zamanda ulaabilir ve bu noktada ne kadar tutunabilir? Bu soruyu yantlayabilmek iin neleri bilmesi gerekir? Birok doruyu ve onlar bir araya getirecek metodu bilmesi gerekir. Byk Frusina'nn gerek ve potansiyel g kaynaklar hakknda bilgi sahibi olmas gerekir;7 ayrca lkenin Genelkurmay ve Kaynak Ynetimi
5

Daha ak olmak gerekirse SCCB'nin roket kullanmndaki baars bilinmektedir. Ancak bu silahlar tam olarak nasl kulland bilinmemektedir. ABD'nin radar bombalama cihazlarna sahip olduu genel olarak bilinmektedir. Ancak bu silahlarn teknik kullanm asker srdr. Atom bombas bu konuda en gze arpan rnektir. Ka tane bomba olduunu bilen kiilerin adlarn bile renmek olduka g bir itir. Ayn ey bombann nasl altn bilenlerin adlarn bulmak iin de geerlidir. Bana gre bir lkenin sava potansiyelini hesaplarken yaplan en byk hata, kiinin dikkatini lkenin kaynaklarna yneltip, lkenin bu kaynaklar bir araya getirip bir rn elde etmek iin yeterli kapasitesinin bulunup bulunmadna bakmamasdr.

10

Birimi'nin8 (Office of Production Management) bak asyla deerlendirebilecek bilgelie, yetenee ve teknik seviyeye sahip olmaldr. stihbarat operasyonlarnda hibir ey istihbaratnn iyi bir profesyonel eitim alm olmasndan daha nemli deildir. Kendisinden beklenen analizi yapabilmesi iin politika, ekonomi, corafya ve sava sanatlar konularnda uzmanlam olmas gerekir hatta ilgili dier disiplinler hakknda bilgi sahibi deilse, bu tr bir grevi stlenmemesi gerekir. Byk Frusina kaynaklarn inceleyelim. Bu bilgileri ksaca anlatmaya alacam. Ksaca nk, ulusal gcn temelleri ve seferberlik ile ilgilenen uzmanlar konu ile ilgili olduka detayl bilgiler sunmaktadr. Sz konusu bilgiler o kadar detayldr ki, kii zaman zaman sava potansiyeli hesaplanmasnn, insan says, demir, kilovat saat, makineler, demiryollar, kamyonlar vb. verilerin toplanp kan sonuca anlaml bir numara verilmesinden ibaret olduunu dnebilir. Bu hesaplama metodunu kabul etmem mmkn deil. Bununla birlikte, size Byk Frusina'nn kaynak listesini bu listeyi elde ettiinizde her eyi bileceiniz izlenimini yaratmadan, vereyim: lk olarak lkenin corafi konumu, sahip olduu arazinin bykl ve kalitesi. kinci olarak nfusu, zellikle 17-45 ya arasndaki grubun sal, kuvveti, genel ve teknik eitim seviyesi. nc olarak sahip olduu veya zorlanmadan ulaabilecei ham madde ve g kaynaklar; mineraller (uranyum dahil olmak zere), orman ve balklk kaynaklar, su gc vb. Drdnc olarak besin kaynaklar, bir dieri mevcut sanayi ve mamul datm kanallar, altnc olarak ulam a ve tatlarn envanteri, yedinci olarak, devletin politik yaps ve istikrar, sekiz, sosyal tesisleri yap ve halkn sahip olduu deerlerin envanteri, halkn manev gc ve bu deerlerin hangilerinden vazgeebilecekleri. Bazen bu liste temel maddeye indirgenebilir; insan gc, ham madde ve madd g, bazen de sayfalarca uzatlabilir.

Bkz, U.S. Bureau of the Budget, The United States at War (Washington D.C., G.O.P., 1947) lkemiz seferberlik sreci hakknda tam olarak bilgi edinebileceiniz tek resmi kaynak. Sava potansiyeli zerine alan rencilerin okumalar gerekmektedir.

10

Eer istihbarat yukarda bahsi geen bilgilerin tamamna sahipse veya tahmin yrtebiliyorsa sz konusu lkenin sava potansiyeli hakknda hesaplamalar yapabilecei bilgilerin bir ksmna sahiptir. Bununla birlikte, unutmamak gerekir ki kiinin seferberlik sreci ve srecin ierdikleri hakknda bilgi sahibi olmas arttr. stihbarat elindeki bilgilerden doru sonulara ulaabilmek iin ve uygun metodu uygulayabilmek iin bu konudaki bilgilere sahip olmaldr. Ksaca seferberliin znn ulusal ayarlamalar ve veriler dorultusunda yeniden ayarlamalar yapmaktan ibaret olduu sylenebilir. Halknn refahna ve ulusal gvenliine nem veren bir lke bu tr bir durumda ulusal gvenlik konusunu, halkn refahna kyasla ok daha n plna karacaktr. te yandan eer bir lke halkn refahna yeterince nem vermiyorsa bu unsur iyice geri plna atlacaktr. Bunun anlam 17-45 ya arasndaki kadn ve erkeklerin sivil hayattan ekilerek silah altna alnacadr. Seferberlik sreci tamamlanmadan nce bu grup, halkn %10 veya daha fazlasn oluturur. Bu ayn zamanda sz konusu grubun yemek, kalacak yer, giyim, tbbi yardm, ulam ve komnikasyon asndan sivil hayatlarnda olduundan daha iyi bir refah seviyesine sahip olacaklar anlamna gelir. Son olarak da grubun olduka pahal ve komplike sava aletleriyle donatlaca ve onlar en iyi ekilde kullanmak iin gerekli eitimi alacaklar anlamna gelir. Bu durum iin eitli ayarlamalar yaplmaldr. Nedir bu sz konusu ayarlamalar? ve Byk Frusina bu konuda ne kadar baar salayacaktr? Bu iki sorunun yant seferberliin ne kadar baarl olacan ortaya koyar. Sz konusu ayarlamalar ilk olarak lke ynetiminde yaplmaldr. Eer 1936 Hitler Almanyas'nda olduu gibi lke diktatrlk ile ynetiliyorsa bile eitli hazrlklar yaplmaldr. lke bar dneminde ne kadar az organize ise yaplacak olan dzenlemeler o kadar oktur. Byk Frusina iin yaplmas gereken ey lke ynetimine snrsz haklar vermektir. Byk Frusina'nn seferberlik kapasitesini tahmin edebilmek iin istihbaratn, gereken tm politik bilgiye sahip olmas ve bunu analiz ederek devlet adamlarnn bar dneminde izledikleri politikay sava dneminin skynetimine evirirken gsterecekleri baary ngrmeleri gerekir.

10

Yeni hkmetin yapaca ikinci ve en nemli ayarlama ise, ekonomik ayarlamalardr. stihbarat belirli sektrleri inceleyip ekonominin gidiat hakknda fikir yrtmeden nce renmesi gereken nokta vardr. Bunlar, sava iin gereken retimin yaplmasndan sivillerin yaam standartlarna kadar her konu ile ilgili karar alnmasn etkileyen dolaysyla ulusun destekleyebilecei seferberlik dzeyini gsteren genel bilgilerdir. (1) Ekonominin zerindeki fat, (2) Ekonominin iindeki slack (3) Ekonominin sahip olduu esneklik. Fat'den kast II. Dnya Sava'nn banda ngiltere'nin sahip olduu trde eylerdir. Yksek miktarda d varlk, byk bir ticaret filosu, gerekli hammaddeye kolay eriim olana ve gerekli olduu taktirde retim yapmadan hammadde elde edebilmek iin yeterli kredi, genel sermaye aralar, byk miktarda retimi tamamlanm rn, gnlk 3000-4000 kaloriye ulaan ulusal diyet program vb. Alman fat'i ise fazla miktarda makine, tehizat ve yerleim alanyd, talyanlarn ise dayanacak hibir eyi yoktu. Slack'ten kast ise genler iin haftada 40 saatten 12-16 yl arasnda deien eitim, kadnlarn bir ksmnn i gcnde yer almas, hem alma hem de sermaye asndan isizlik, eldeki tehizatn sadece bir ksmndan faydalanmak vb. Esneklikten kast ise ksa srede gerekli retimi salayabilmek, teknik elemanlarn daktilo fabrikalarn, makinal tfek fabrikalarna, kuru kahvaltlk reten fabrikalarn mermi tapas reten fabrikalara dntrebilmesidir. Doal kaynaklar tkendiinde yoktan sentetik malzemeler retebilmektir.9

Tahmin edeceiniz gibi sava potansiyeli hakknda bir ok hesaplamalar yaplmaktadr. zellikle ilerinde bir snf seferberlik sreci ile ilgili anahtar nokta bulmaya almaktadr. Bu sayede bulduklar nokta bu zorlu srete bir indeks grevi grecektir. Onlar sz konusu anahtar noktann ulusal gelir dzeyi ile balantl olacan dnyorlar. Yapmaya altklar ey; ulusal gelir dzeyi ile sava potansiyeli arasnda bir korelasyon bulmak. Bu sayede ulusal gelir dzeyini rendiklerinde dier bilgiye de sahip olacaklar. Bir baka grup ise benzer bir korelasyonu kilowatt-saat ile salamaya alyor. Bu konu ile ilgilenen bir ok okul bulunmakta. Bana gre baz genel faktrleri gz ard etmeleri, zellikle de ekonominin esneklik faktrn, bulduklar sonular zayflatmakta.

10

Fat, slack ve esneklii hesaplayabileceiniz verileri elde ettiinizde dier ekonomik verileri daha iyi deerlendirme ansnz olacaktr. Ekonomi ile ilgili yaplacak olan ayarlamalar iki ana konu erevesinde oluturulmaldr. Ekonomi bir yandan byk bir ksm sava malzemesi olan rnleri retmeye balamal dier yandan da sivil halkn refah dzeyini de kabul edilebilir bir seviyede tutmaldr. Bunlar baarabilmek iin ekonominin olduka zorlanmas gerekir. Bu noktada istihbarat, bu zorlanma ve sonular hakknda neleri bilmelidir? letme sermayesinin, g kaynaklar ve i gcndeki genilemenin nasl ayarlandn bilmelidir,10 stratejik olarak ihtiya duyulan ham maddelerin nasl stoklandn, yeterli miktarda bulunmayan hammaddelerin yerine konabilecek malzemeler iin ne tr ayarlamalar yaplacan bilmelidir.11 Sanayide fabrikalarn bar dnemi retilen mallardan sava makineleri retimine, hafif sanayiinin dayankl tketim mallar retiminden, radar

10

II. Dnya Sava srasnda Alman seferberlii incelendiinde, Nazilerin 1936 ylna kadar isizlik ile baetmekte zorlandn gryoruz. Bu konuyu ksmen kadnlar iin kullandklar "Kchen, Kinder, Kirche" sloganyla zmlerdir. Bu partinin idaresi altnda kadnlar, bu slogann etkisiyle mutfaklarna dndler ve boalan ilere erkekler yerletirildi. 1936 ylnda seferberlik baladnda ve ekonomi daha byk bir i gcne ihtiya duymaya baladnda parti, politik nedenlerden tr, bu sloganndan geri dnerek kadnlar tekrar fabrikalara armay gze alamamtr. Baz ekonomistler her ne kadar her eye boyun eip daha aksine sylemler yapsalar da, bu olay sonucunda ar bir ekonomik ceza ekilse bile politik bir sylemden vazgeilememesine iyi bir rnektir. Bkz., Frank D. Graham ve J.J Scanlon, Economic Preparation and Conduct of War under the Nazi Regime [Mimeographed report of the] Historical Division, War Department Special Staff, Washington, D.C., April 10, 1946), Cited here and elsevvhere by the permission of the issuer.
11

II. Dnya Sava'na hazrlanrken Almanlar bu tr birok ayarlamalar yapmak zorunda kalmlardr. Ham petrol, doal kauuk, yksek kalite demir cevheri, kkrt, bakr, doal lifler ve birok baka malzemede yaanacak olan sknty ngrerek, byk apl hazrlklar yapmlardr. Sentetik petrol, kauuk ve lif retmek iin metodlar gelitirmiler, kendi dk kalite demir cevherlerini kullanlabilir hale getirmiler ve sentetik olarak retemeyecekleri veya stoklayamayacaklar rnlerin yerine geebilecek baka maddeler bulmulardr. Mttefiklerin istihbarat onlarn bu kapasitelerini kk grm ve spesifik zaafiyetlerinden bahsederken bu durumu en nemli avantajlar olarak grmlerdir. Gerekte durum byle deildi. Zaafiyetleri insan gcnde yatyordu, i gcnn byk bir ksm kstl olan malzemelerin yerine geebilecek eylerin retimi ile ilgileniyordu.

10

paralar, mermi tapalar ve telemetre retimine nasl dnd ve daha bir ok konu tam olarak bilinmeli veya tahmin edilebilmelidir. Daha sonrada hkmetin yaanan deiikliklere nasl uyum salad; hammaddeleri nasl ayrd, zel iletmeler ile nasl anlamalar yapt, sava sanayiinin ana kollarn nasl finanse ettii, tketim mallarnn eit dalmnn nasl saland ve enflasyonun nasl kontrol altna alnd renilmelidir. Ayrca hkmet tarafndan sava malzemeleri retecek olan sivil halkn, hayat artlarnda yaplacak olan deiikliklerin ne kadarnn tolare edilecei, savan getirdii ekonomik skntlara, kayplara ve bu aktif katlmlar sonucunda dllendirilmemeye ne kadar katlanaca bilinmelidir. Yukarda bahsedilenlerden hi birini X ehrinin kaldrm denmi yollarnn ka km olduunu veya Y eyaletinin ka adet eker pancar rafinerisine sahip olduunu bildiiniz gibi bilemezsiniz, istihbaratn, ekonomik sava potansiyeli hakknda bilgi sahibi olabilmesi iin, sermaye aralar, i gc ve hammadde kontrol listesinden daha fazla bilgiye ihtiyac vardr. Byk Frusina'nn bu kaynaklar bir araya getirebilme kapasitesini, siyas otoritenin gcn, birlik ve kararlln ve ynetsel kifayetini tahmin edebilecek bilgelie sahip olmaldr. stihbarat alannn kendini Byk Frusina'nn seferberliini yneten kiinin yerine koyabilecek arzuya sahip olmas gerekir. Ulusun hayatta kalabilme mcadelesi verdiini, dolaysyla onu sonuca gtrecek her trl pis ii, kanunsuzluu yapabilecek kapasitede olduunu grebilmelidir. Seferberlikle ilgili yaplacak olan ayarlamalardan ncs de sosyal ayarlamalardr. Kii eer sava potansiyeli hakknda hesaplamalar yapacaksa bu konuda da bilgi sahibi olmaldr, insanlarn lksleri, konforlar ve hatta yaamalar iin gerekli grdkleri eylerin yokluuna nasl uyum salayacaklar hakknda bilgi sahibi olmaldr; daha az yiyecee, giyime daha kalabalk yaam ekillerine ve daha az zgrle, genlerin savaa gitmelerine, ailelerin ve ilerinin dalmasna, muhtemel yaralanmalara. Ekonomik unsurlarda olduu gibi, bu konularn bir ksm hakknda da kesin bilgi salanabilir. stihbarat bazen dolayl yollarla yaplan tahminlerle yetinmek zorunda kalabilir. rnek verecek olursak; kamuoyu yoklamas yaplamayan

10

durumlarda halkn karne ile ekmek datlmasna gsterdii tepkiyi hkmetin bu konudaki uygulamalarndan karmak mmkndr. Bu tr bilgilere, karaborsa patlad veya halk uyumlu davranyor, eklindeki gazete haberlerinden de ulalabilir. Dorudan bilgiye ulalamad durumlarda dolayl bilginin ne kadar nemli olduunun veya resm adyla "metot formlasyonunun" esasen istihbarat srecinin en nemli paralarndan biri olduunun zerinde ne kadar durulsa azdr. Byk Frusina'nn yapmas gereken ve istihbaratn da dikkate almas gereken son ayarlama da halkn iyiyi ve kty alglayndan ulusal manev deerleri karmaktr. Bar zamannda manev deerlerin istihbarat tarafndan belirlendii ve sz konusu deerlerin zaferi getirecek tm deerler olmad varsaymndan yola kacak olursak, hkmetin kar karya kald problem, bu deerlerin deitirilip yeniden ekillendirilmesidir. stihbaratn yant bulmas gereken soru, halkn bu deiiklie nasl tepki gstereceidir. Byk Frusinallarn Hz. sa'nn retileri ile yetitirildiklerini varsayalm bu kiilerin pragmatik olarak olsa bile, her trl eytanln hakl olarak grld sava maneviyat ile nasl uyum salayaca bir sorundur. Ka kii bu duruma tarafsz kalacak veya kar olacaktr? Eer ounluu salarlarsa bu seferberlii nasl etkileyecektir? Byk Frusinallar Orienteller gibi savatan canl kurtulma fikrine kaytsz kalrlar, askerlerinin savatan canl kamama olasln memnuniyetle karlarlarsa, istihbaratlar lkenin sava potansiyeli hakknda nasl fikir yrtebilirler? Bu tr bir tahmin Japonlar hakknda yaplabilseydi hava kuvvetlerinin uzun mesafe uu kapasiteleri hakknda birok ey renebilirdik. nceki sayfalarda seferberlik ile ilgili ortaya koyduum iki sorudan birini yantlamaya altm. Byk Frusina'nn bar araylarndan sava hazrlklarna balamak iin ne tr ayarlamalar yaplmaldr? Hlen ikinci soruyu yantlamamz gerekiyor. O da ne kadar baarl olabilecei? Temel olarak bahsettiimiz seferberlik sreci deil de, seferberliin kendisi olduuna gre bu soruyu u ekilde sormak daha uygun olur; Byk Frusina'nn seferberlik konusunda ne kadar baarl olaca hakknda fikir yrtebilmemiz iin neleri bilmemiz gerekir?

10

Mmkn olduunca kesin olarak bilinmesi gereken ey, byk Frusina'nn seferberlik hazrl iinde olduu olaya bak as nedir? Hazrlanmak iin yeterince zaman var m? Ve seferberlik baladktan sonra asker gcn kendi stratejik karlarna uygun olarak dnyann herhangi bir noktasna yerletirebilecek mi? kinci olarak, ekonominin fat, slack ve esneklii gibi daha nce bahsi geen bir ok konuda bilgi sahibi olmamz gerekir. nc olarak seferberlii ynetmek gibi byk yetenek isteyen bir iin nasl planlanaca, koordine edilecei ve yrrle koyacann bilinmesi gerekir. Drdnc olarak hkmetin sivil ekonomi ile ilgili olas performans hakknda bilgi sahibi olmak gerekir. lerini iyi yapacaklar m? Ve halk bunu fark edecek mi? Gsterdikleri efor ve fedakrlk ile doru orantl sonu alabilecekler mi yoksa her ey karamsarlarn ngrd gibi mi olacak? stihbaratn speklatif unsuru ki, birok bilgiyi aklayc ve raporsal unsurlardan elde eder, bu sorularn cevaplarn verebilirse Byk Frusina'nn stratejik boyutu hakknda bilgi sahibi olabilirler.

Belirli Zaafiyetler

Byk Frusina'nn gelecei hakknda speklasyon yaparken lke varlklarnn toplanp analiz edilmesi yeterli deildir. Gelecekte dnya zerindeki etkisi ve dardan gelecek olas tahriklere nasl yant verecei hakknda gereki tahminler yapabilmek iin baz karmlar yaplmaldr. Burada bahsi geen olumsuz unsurlara ben "Belirli zaafiyetler" adn veriyorum. Burada kastettiim gl bir dman saldrs karsnda snrlarndaki genel zayflklar, ehirlerinin yklma olasl veya buna benzer olaslklar deildir. Byk Frusina'nn dnyann en gl lkelerinden biri olduunu ve asker veya sivil, buraya yaplacak herhangi bir saldrnn olduka masrafl olacan dnrsek, zayf noktalarn bulup oralardan saldrmak daha uygun olmaz m? Eer bu tr zayf noktalar varsa benim bahsettiim "Belirli

10

zaafiyetlere" sahip demektir. Buradaki problem Byk Frusina'nn bu zaafiyetlerinin yerini ve doasn bilmek iin neleri renmemiz gerekir? Bu soruyu yantlayabilmek iin son iki blmde anlatlan ansiklopedik bilgilere sahip olmak gerekir.12 Daha sonra analiz ederek elinizdeki silahlardan hangilerinin bu zaafiyetler iin kullanlabileceini semeniz gerekir. Daha nce de bahsedildii zere bu silahlar, psikolojik, politik, ekonomik ve askerdir. II. Dnya Sava srasnda dmanlarmzn birok zaafiyetini tespit ve yanl tespit ettik. phesiz doru yaplan tespitler zaferin kazanlmasna yardmc olmutur. Stratejik hava saldrlarna verilecek en iyi rnekler Alman sentetik petrol retim hanelerine, uaklara, Japon ehirlerine ve HokkaidoHonshu kmr feribotlarna yaplan saldrlardr. Dier yandan Alman ulam yollarna ve Kure'de bulunan Japon donanmasna yaplan saldrlar bu trden saldrlar kapsamna alamayz. Bu saldrlarla ilgili yaplan istihbaratlar daha da derinletirebilirdi. Sava zamanlarnda olduu kadar bar zamanlarnda da bu tr zaafiyetlerin sivil unsurlar tarafndan smrldn syleyebiliriz. Sovyetler Birli'nin Polonya'nn bat snrlarna kar ald tutum buna bir

12

Bu noktada fazla endieli istihbarat personeline ciddi bir uyarda bulunmak gerekmektedir. Belirli zaafiyetleri tespit ederken hi bir istihbarat btn Byk Frusina kltrn aratrmay gze alamaz. Btn dii koltuklarnn ayn fabrikada retiliyor olmas ve bu fabrikann sabotaj veya hava saldrlarna ak olmas, veya yiyecek datmnda kullanlan karnelerin sahtelerinin kolaylkla retebiliyor olmas veya dalarda direniilerin saklanyor olmas gibi bilgileri elde etmek, bu bilgileri bulmak iin harcanan zaman hakl gstermez. Bu bilgilerin herkese uyan belirli zaafiyetler olduunu kabullensek bile bu bilgilerin ifa edilmesi Byk Frusina hkmetini sadece rahatsz edecektir. nsanlar diilerde sallanan sandelye kullanacak, yeni karneler verilecek veya verilmeyecek, arazi direniilerden temizlenecek; hkmet olay kaza olarak bildirecek ve kapatacaktr. Belirli zaafiyetler tespit edilmeye allrken kiinin arama yapaca yerler mdahale edebilecei ve: kendi karlar iin kullanabilecei alanlar olmaldr. Karlatrmal maliyet doktrinine gre snrlandrlmaldr; 1000 ton tayabilecek kapasite de

10

rnektir. SSCB Polonyallara "Older Neisse hatt size aittir" derken, Sovyet igali altndaki Almanlara "Yalta'da anlamaya varld zere Older Neisse hatt konusu kapatlmamtr" diyordu. 1946'daki Stuttgart konumas srasnda Mr. Byrnes, politik unsurlar kullanarak bu zayf noktay smrmtr. Sovyetlere bu snr sorununun nasl zleceini sorarak onlar, ak tutmaya altklar bir sorun hakknda karar vermeye zorlamtr. Hatrlanaca zere Sovyetler bu rahat ikili pozisyondan vazgeip Polonya'nn endielerini gidermek zorunda kalm ve Alman desteini de kaybetmitir. Mr. Byrnes'n pln da tam olarak buydu. Benzer rnekleri her gn gazetelerde grmek mmkndr. Olas Hareket ekilleri=Tahminler Eer Byk Frusina'nn stratejik boyutu hakknda bilgi sahibi iseniz, belirli zaafiyetleri, bu zaafiyetlere bak alarn, duruma taraf olan dier lkelerin stratejik boyutunu ve belirli zaafiyetlerini biliyorsanz onlarn olas hareket ekillerini de tahmin edebilirsiniz. ngrlerin daha gvenilir olabilmesi iin iki tane daha paket bilgiye ihtiyacmz vardr. lk olarak Byk Frusina'nn gemiteki hareket tarzn bilmelisiniz. D politika tarihi incelendiinde gemie sadk kalan bir tutum var mdr? Uzun sredir artk gelenek halini alm bir d politika m sergiliyorlar, yoksa irrasyonel davranlar sergiliyorlar m? Bu gelenek ve davran ekilleri olas hareketlerini nasl etkiliyor? Byk Frusina'nn asla balarn koparmayaca bir mttefiki var m? Yllar iinde batl bir mttefike ihtiya duymu mu? Bu tarz bilgiler olduka nemlidir ve olduka dikkatli kullanlmaldr. Gelenekler bir sre iin nemli olabilir ancak, belki de lke gemi ile olan balarn koparmak iin bir frsat bekliyordur. ki: her ne kadar bir ok eyi biliyorsanz da Byk Frusinallarn mevcut durum ierisinde kendilerini nasl grdklerini bilmeniz gerekir. Byk Frusina analiz ettiimiz kadaryla hatalara kar direnli deil ve II. Dnya Sava srasnda Almanya ve Japonya rneklerinde grld gibi olaylar yanl alglayabiliyor. Kendi baarlarn abartarak, dmanlarn kk gryor.

10

Ksaca denilebilir ki, eer istihbarat, bu blmde bahsettiim bilgilerle donanr ve arkalarndaki karmak bilgileri ynetebilirse Byk Frusina'nn veya dier bir lkenin herhangi bir durumda ne tr bir tutum sergileyebileceine dair tahminler -deerlendirmeler yapabilir. Unutmamak gerekir ki istihbarat, yapt ngrlerde yanlmazlk iddias ierisinde deildir. stihbarat sadece verdii yantn, zerinde detayl allm ve objektif bir tahmin olduunu syler. Bu durumda istihbaratn, bir lkenin kendi zgr iradesi ile gelecekte ne tr bir politika izleyebilecei hakknda bir fikri vardr. stenildii takdirde istihbarat, herhangi bir ngiliz endstri sahasnn zelletirilmesi durumunda bunun ngiltere'nin demeler dengesini nasl etkileyecei zerine tahminde bulunabilmelidir. Misal; eer Amerika Mera El Kebir, Bizerta, Malta, Kbrs ve skenderiye'de hava ve deniz sleri kurma izni alsayd buna SSCB'nin tepkisi ne olurdu? Bu konuyu kapatmadan nce u soru sorulmaldr; listelenmi olan btn zellikler dikkate alndnda bu tr bir istihbaratn rettii istihbar bilgi ne kadar deerlidir? Eer, salam ve gvenilir betimsel verilere, gvenilir raporlara ve dikkatle yaplm analize dayanyorsa; deeri mutlak ve nihai olmayabilir, speklatif deerlendirme veya tahminler tam olarak geerli olmayabilir ancak, eer insan yaamlar ve ulusal gvenlik tehlikedeyse, bir kristal kreye inanmaktansa, ben, stratejik stat, belirli zaafiyetler ve olas hareket ekilleri ile ilgili verilere inanmay tercih ederim. Speklatif tahminler konusunda uzmanlam kiilerin analizleri gerek hayatta olan olaylara ok yakndr. Sosyal bilimler hi bir zaman doa bilimlerinin ulat kesinlie ulaamamtr ve belki de hi ulaamayacaklardr. Ancak karlatklar byk sorunlara ramen son 50 ylda olduka byk ilerleme kaydetmilerdir. Kapasite zerine Notlar Her ne kadar bu tartmada konu, sava olaslklar ve silahl kuvvetlerin seferberliine dayansa da ve savaa ait rnekler verilse de u ana kadar

10

konu bar dnemi konteksti ierisinde ele alnmtr. Bar dnemi, barn srdrlmesi ve ulusal gvenlik politikalarnn gzden geirilmesi ve ayn zaman da kazanmamz gereken bir sava olasl gz ard edilmeden ele alnmtr. Peki eer sava dneminden bahsediliyor olsa idi stratejik istihbaratn speklatif-deerlendirici unsuruna ne olurdu? Yaplan speklasyonlarn nemi ve yn deiirdi ancak, hi bir temel zellik deimezdi. Stratejik statnn unsurlarnn bir ekilde deitiini dnelim. Balang iin sava yakn gelecee ait bir olaslk olacandan durum daha nettir.13 Bu artlar altnda zaman faktrne kesinlik kazandrlr ve coraf zellikler hakknda daha ak olunabilir. Byk saldry ne zaman beklemeliyiz? Coraf uzlam unsuru ile ilgili durumu daha net sezebilir ve dikkatimizi baka yere ekmeye ynelik saldrlar ve ana saldr blgeleri ile ilgili net ngrlerde bulunabiliriz. Her ne kadar dman byk stratejinin sivil unsurlarn kullanmaya devam ediyor olsa da hemen hemen asker unsurlara dn tamamlanmtr. Siyas bask ve tehditler eldivenler karldktan sonra politik ve psikolojik sava hlini almtr. Byk ubuk ve eker ubuu ekonomik savan aralar halini almtr. Ordunun tamam seferberlik hlini almtr. Asker g ile ilgili byk soru artk lkenin kapasitesi14 ile ilgilidir. Orduda "kapasite" kelimesinden kast, lkenin belirli bir zaman ve yerde kendine verilen grevi baarabilme
13

Dier yandan savan geliyor olmas durum hakknda kesin olarak bilgi sahibi olacamz anlamna gelmez. Son savata hi beklenmeyen veya tahmin edilemeyen olaylarn yaanmas buna iyi bir rnektir. Hi bir stratejik khin 1 Eyll 1939 tarihinde talya'nn savaa girecei tarihi, Almanya'nn SSCB'ye saldraca tarihi, Japonlarn Pearl Harbor'a saldraca tarihi ve talya'nn teslim olaca tarihi grememiti. 1 Eyll 1939'da durum hakknda bir nceki yla nazaran daha ok ey biliyorduk ancak hibir ekilde resmin tamamn net olarak grememitik.
14

Bu kelime askeriyede kullanlan zamanla anlam kazanm bir kelimedir ve onu tam olarak burada kullanmak iin saklyordum. Bar dnemi kontexti iinde stratejik stat yerine bu kelimeyi kullanma arzum olduka fazlayd. Byle yapm olsaydm belki asker okuyucularm onurlandrm olurdum ancak bu istihbarat terminolojisinde hl dierlerine kyasla bozulmam olan bu kelimeyi bozmak olurdu.

10

yetisidir. Bu hem dmanlar iin hem de lkenin kendisi iin geerlidir. Dmann grevini tam olarak tanmlad bir srada amfibik bir operasyon dzenlemek (Normandiya karmas), stratejik nemi olan bir noktay ele geirmek (Stalingrad), ve hava bombardman ile dman saf d brakmaya almak (Londra'daki ilk blitz [hava saldrs] veya V weapon saldrs) veya ticar filosunu yok etmek (Atlantik Campaign) konu ile ilgili daha geni tamnlamalar yaplabilir. Kapasiteler ile ilgili ikinci parametre lkenin ekonomik dzenini zora sokmadan, siyas istikrar ve halkn dzenini bozmadan lkenin, sava alanna veya alanlarna yabilecei asker gcn (kara, deniz ve hava) miktardr. Bu noktada bar dnemi sava potansiyelini lmekte kullanlan seferberlik konusu nemini yitirir ve onun yerine silahl kuvvetlerin operasyonel baarsn maksimum dzeyde tutmasn salayan destek kapasitesi nem kazanr. Sava potansiyeli istihbaratn hesaplamalarnda hl gz nnde tutulmas gereken bir unsurdur. Ancak artk sava baladna gre "potansiyel" kelimesi bir tarafa braklmaldr. Zaafiyetler nem kazanr ve istihbaratn grevlerinden biri de bunlarn tespit edilmesidir. Mmkn olan tm silahlarla bu zaafiyetlere saldrlr ve kendi zaafiyetleri de yine mmkn olan tm ekillerde saklanmaya allr. Bizim grevimiz dmann kapasitesini gz nnde bulundurarak onun yapaca muhtemel hareketleri tahmin etmeye almaktr. Asker doktrinler dmann hareketleri hakknda kesin yorumlarda bulunmaktan her zaman kanr. Dmann niyetinin veya olas niyetinin ne olaca konusunda kesin belirlemeler yapmaz. Dmann hareket alternatifleri zerine yaplan tahminlere "durum tahmini" denir. Genel olarak izlenen yol udur; (1) evre hakknda bilgi; arazi, hava durumu, iklim, lojistik v.b., (2) Dmann gc ve yerleim dzeni, (3) kendi glerimiz hakknda bilgiler, (4) Dmann olas hareket ekli.15 Temel olarak dmann hareket ekli asker operasyonlarn uzmanlk alanna girer, ikincil olarak politika ve ekonomi alanlarn iIgilendirir.
15

lerleyen blmlerde "durum tahmini" formln daha geni bir ekilde ele alacam.

10

Sava dnemi dmann kapasitesi hakknda bilgi sahibi olabiImek iin, bar dnemlerinde benim stratejik stat ve belirli zaafiyetler olarak tanmladm bilgilere sahip olmak gerekir. Olas hareket ekillerini tahmin edebilmek iin ise, bar dnemlerine olas hareket ekillerini tahmin etmekte ihtiya duyulan verilere gereksinim vardr. Bu benzer noktalar bir araya getirirken unutulmamas gereken nokta, bar dnemlerinde ihtiya duyulan bilgileri toplamann zor olmaddr (SSCB hari). II. Dnya Sava'ndan nce ve sonra dnyann herhangi bir lkesi hakknda istediiniz bilgilere sahip olabilirdiniz (SSCB hari). Ancak sava srasnda, dman sizin bilgisiz kalmanzn ne kadar nemli olduunu bilir ve en temel bilgilere ulamak bile neredeyse imknszdr. Bu blm boyunca ana konu speklatif bilgi olmutur. Bu elementi anlatrken eer speklatif bilginin sk rastlanan bir rn olduu ve kolaylkla elde edilebilecei izlenimini yarattysam hemen bu hatam dzeltmek isterim. Speklatif bilgi yaygn bir bilgi tr deildir. O istihbaratn en nadide malzemesidir ve kolay elde edilmez. Ancak lkemizin en yetenekli rencileri tarafnda retilir. Bilgiyi retenlerin konunun uzman, yeni bilgilere kar tarafsz, yeni analiz trleri retmek konusunda deha, hipotezlerinde yaratc, kendi tercih ve nyarglarnn etkisi altnda kalmayan ve sonularn sunarken becerikli olmalar gerekir. Bilgi retenler profesyonel hayatlarnda en baarl, entelektel btnle sahip ve dnyev bilgelii olan kiilerdir. Bu durumda benim bahsettiim bilginin okluu deil ancak, dzgn organize edilmi beyin hcrelerinin retebilecei ince zeky yanstan bilgidir.

10

BLM V

STHBARAT, ORGANZASYONDUR stihbarat bir kurumdur; sz konusu bilginin sz edilmekte olan zellikli trnn peini kovalamakta olan, aktif kiilerin oluturduu fiziksel bir organizasyondur. Bylesi bir organizasyon, yabanc lkeleri izleme ve bu lkelerin gemilerini, imdiki zamanlarn ve muhtemel geleceklerini yorumlamaya hazrlkl olmaldr. Bu lkelere dair retilen bilgilerin karar alclar iin faydal, yani sorunlar ile ilgili, tam, eksiksiz ve zamannda olduundan emin olmas gerekir. Bylesi bir organizasyonun ayn zamanda gncel d politikann ve stratejik sorunlarn neler olduunu bilen (veya anlatlabilecek) ve profesyonel becerilerini mevcut sorunlar ile ilgili faydal bilgiler retmek iin kullanacak yetenekli uzmanlardan oluan bir ekibe sahip olmas gerekir. Bu blmde organizasyonu ele alrken, ayrntl idari zelliklerini anlatmak arzusunda deilim. Bununla birlikte, istihbarat organizasyonunun, daha ilerideki bir blm bal altnda (Blm 8) uzun uzadya tartacak olduum, belirli sorunlar vardr. Bu ksmda ise kendimi organizasyona dair genel baz yorumlarla ve ne tr kiileri dahil etmesi gerektii konusu ile snrl tutmak istiyorum. Ekibi oluturan kiilerin bazlarnn, zellikle olayn yaand yerde ve anda orada olup gzlemlemede bulunma konusunda uzmanlam olmalar

10

gerekir ki, denizar gzetleme kuvvetinin byk ksmn onlar oluturacaktr. Szkonusu kiiler yabanc lkelerin bakentlerine yerlestirilir ve grevleri gzlem yapmak ve sonularn rapor etmekten ibarettir. Bu kiiler, benim stratejik istihbaratta cari rapor olarak adlandrdm, unsuru byk lde karlamaktadr. deal bir ak1 d gzlemcinin, enformasyon grevlisinin ya da ataenin nitelikleri nelerdir? lk olarak, yzeysel olmalarna ramen, nemli olan baz zellikleri vardr. Bu kiinin, yabanclardan ya da yabanclarla birlikte yaamaktan holanmayan yapda bir kii olmamas; dardaki yaantya ayak uydurabilmesi ve uyum gsterebilmesi; insanlarla iyi anlaan, da dnk bir yapya sahip olmas gerekir. Genelde bu, niteliklere sahip olup, daha derinlikli hibir zellii bulunmayan kiiler, d grevler iin seilirler. Bu uygulanan, zayf ve verimsiz bir politikadr, zira byle bir kii, bir gzlemci olarak, herhangi bir Amerikal turistten ya da kendi lkesi dnda bir yerde yaamakta olan herhangi birinden daha keskin ve zekice gzlemlerde bulunamayabilir. Her eyin tesinde sahip olmas gerekli olan, izlemekte olduu konu ve durumlarda meydana gelen deiikliklere kar yksek bir duyarllktr. Bu duyarll, konusunda uzmanlaarak edinmitir. alma ve tecrbe ile edinmi olduu bu nitelikler, d ortamda bir duyarllk alan, bir elek meydana getirir. Ancak byle bir elekte toplanm olan her bilgi, lkesindeki istihbarat organizasyonunun ilgisi kapsamna girmeyecektir. lerinden yalnzca belirli eyler organizasyonun ilgi alanna giriyor olacaktr. Bu belirli eyleri dierlerinden ayklayabilmek iin de, "ABD yapm" ikinci bir elee sahip olmas gerekir. Yani, gzlemlemekte olduu d ortama olduu kadar, kendi

Bir gizli gzlemcinin sahip olmas gereken bir numaral niteliin, ayn zamanda gzlem faaliyetlerini de gereksiz ve yersizce snrlamayacak, ortaya karlamaz bir gizli kimlik ya da maske olduunu sylemeye gerek yoktur. Kimliini rten bu maskenin yannda sahip olmas gereken baka nitelikler de vardr ki bunlarn ou, ak gzlemci iin tanmlanm olanlarla ayndr.

10

lkesinin d siyasetinin ve stratejisinin gereklerine dair biIgilere de tam anlam ile duyarllk kazanm olmaldr. stenilenin ne olduunu, neyin nem tekil ettiini ve neyin nemsiz olduunu bilmesi lzm gelir. Son olarak, salt izlenimleri pasif bir biimde alglayan biri olmann tesine gemelidir. Kendi kendine, srekli olarak, karmak ve etrefil, anlalmas ve cevaplandrlmas g mahiyette sorular sormaldr. Bilgilerin dorulanmas veya elikilerin ortaya konulmas iin yeni kaynaklar araynda yaratc ve zgn olmal, edindii yeni kantlara eletirel yaklamal, sorgulanamaz olgularn dzenlenmesi ve sralanmasnda sabrl ve dikkatli davranmal, hipotezlerin seilmesi ve ayklanmasnda nesnel ve yansz olmaldr- ksacas, ii ncelikli olarak bir aratrma ii olmasa da, eitimli bir aratrmacnn niteliklerine sahip ve tekniine de hkim olmaldr. Organizasyonel anlamda bakldnda, btn bunlar, istihbarat servisinin eitimli ve yetenekli kiileri ie almasnn, onlar, bu hkmetin bilmek isteyecei konulara tam anlam ile in olana dek lkedeki alma brosunda tutmasnn ve bir kez sahaya karldlar m da, hkmetin bilgi gereksinimlerindeki deiiklikler ile ilgili olarak gncel halde tutulmalarn salamasnn gerekli olduu anlamna gelmektedir. Dolays ile, d faaliyetleri aktan aa gzetleme ekibi, lkede kalan gizli gzetleme ve aratrma ekibinin bir denizar uzantsdr. En azndan yle olmas gerekir. lke iindeki alma ekibi ile olan yakn ve sk balantsnn, grev rotasyonu vastas ile vurgulanmas ve resmiletirilmesi gerekmektedir. stihbarat organizasyonunun, yurtdnda gzetleme grevinde bulunan kiilere ek olarak elbetteki lke iinde de bir kuruluu bulunur. lke iindeki bu kuruluu oluturan ekip, lke ii esasl olan gzetleme ve aratrma grevleri ile megul olur. lke iinde gzetlemenin ak bir ura olmas durumunda, gzetleme ve aratrma ile grevli kiilerin nitelikleri arasnda byk lde bir st ste binme durumu sz konusu olur. Gerekte, her ikisinin ileri ylesine i ie gemitir ki, ou kez bir kii her iki ii birden yapar. Gzlem grevi dahilinde o gn itibar ile alnm olan radyo yaynlarna, d basn bltenlerine, d lkelerin -kendi uzmanlk alan

10

ierisinde kalan balca neme sahip gazetelerine, ilgili alanlardaki gzlemcilerden ve ataelerden gelen mesajlara ve raporlara gz atar. Dier tarafta, aratrma grevi dahilinde -ki ayn zamanda bir yandan da bu ii yrtebilmelidir- olaylarn gnlk geliimini gzlemlemekte iken edindii veriler muhtemelen almasnn nemli paralarn tekil edecektir. Bugn neler olduuna dair son gelimelerden haberdar olamaz ise aratrmas, netliini ve istikametini kaybedecektir. Ayrca, tam ve eksiksiz olmayacan sylemeye gerek bile yoktur. D sahada aktan aa gzetleme ile grevli bir kii iin gerekli olan niteliklerin, lke iindeki gzlem ve aratrma ekibinde de bulunmas gerekir. Bu kiilerin de d siyasette hkm srmekte olan sorunlarn farknda olmalar, gzlenmekte olan bu d politikadaki sorunlar oluturan konular zerinde ok iyi bir eitim alm ve kendilerini bilgi elde etmeye adam olmalar, titizlik ve zenli alma gerektiren aratrmalar ve yansz, tarafsz analizler yapabilmek iin gerekli kapasiteye sahip olmalar gerekir. Yaptklar almalarn bir blm benim askerlik sanatnda dahil ettiim sosyal bilimler alannda olacaktr. Cevaplamak zorunda olduklar sorular anlalmas zor, az kiinin anlayaca sorulardr ve bunlara ulamak ancak ve ancak zel aba sarf edilmesini gerektiren dillerin ve bilim adamlar tarafndan gelitirilmi yksek seviyede eletiri tekniklerinin bilinmesi ile mmkn olabilir, bunlar ou kez incelikli bir zeky yanstrlar ve yalnzca bunlarla yaam olan ve incelikli noktalarn neredeyse sezgisel olarak anlamakta olan biri tarafndan alglanabilirler. rnek vermek gerekirse, Kuzey Afrika'ya yaptmz karmaya ilikin iki kk sorunun zerinde dnelim. Bu operasyonun dzenlenmesine karar verilmeden uzun zaman nce, Amerika Birleik Devletleri, Fransz Vichy hkmeti ile varlan bir anlama uyarnca Fransz Fas'na, Cezayir ve Tunus'a zaman zaman petrol rnleri, pamuk, eker ve aydan oluan rnleri gndermekteydi. teden beri ve zellikle de 1942 yaznda bu rnlerin potansiyel propaganda deerleri gayet iyi anlalm durumdayd; eer olmas gerektii gibi ambalajlanm olsalar ve nedenlerimizi anlatan bir tr mesaj tayor olabilselerdi ok daha iyi olurdu. Bu mesaj ne olabilirdi? Hangi

10

dillerde yazlm olmalyd? Hangi szcklerle ve nasl kurulmu cmleler ile ifade edilmeli, dile getirilmeliydi? Sorun, znde, reklamclarmzca gayet iyi anlalabilirdi ancak bu sz konusu durumu farklyd. Amerikallara uygulandnda olduka yksek bir baar ansna sahip bir nitelendirici cmlecik, bir etiket tasarlayabilirlerdi, bununla birlikte sz konusu hedef kitle Amerikal deildi, ounlukta olarak Fransz ve Arap't. Smrgeci Franszlarn ve Kuzey Afrikal Araplarn ruhlarna, gerek duygularna ve vicdanlarna nasl ularsnz? inde bulunduklar psikolojiyi, ynetim ideolojilerini, dnme alkanlklarn ve kendilerini ifade etme biimlerini kendi insanlarnznkini bildiiniz gibi bilmeniz gerekir. Baarya giderken karlalabilecek tehlikeler ile ilgili olarak, mesajn Arapa'daki gerek cmle kuruluunun zerinde dnelim. Bu, eski bir dildir ve imdilerde bu dili kullanmakta olanlarn kar karya olduu yeni dnyaya kendini hzla uyarlamaktadr. Kur'an'n yazl bir metin haline gelmesinden bu yana birok ey oldu; demokrasi, totalizm, liberalizm gibi kavramlar kullanlmadan nce bu kelimeler iin bir terminoloji oluturulmaldr. Gnmz Arap gazetecileri, politikaclar ve profesrleri tam da byle yapmaktalar ve yalnzca Arap klasiklerindeki dili bilen uzmanlarmzn sz konusu mesaj tercme edebilmeleri mmkn deildir. Bu ii yapacak olan Amerikal, yalnzca Arapa konuma dilini ve modern gazetecilik dilini deil, Kuzeybat Afrika Arap kltrnn mahalli merkezlerinde Fez ve Marrake'de, Oran, Constantine ve Kairouran'da- konuulan ve yazda kullanlan bu yeni yeil dilin istisna alt-trlerini de bilen bir kii olmaldr. Bir istihbarat organizasyonu, hlihazrda sahip olduu ekipten olsun, ya da danman isim listesinden olsun byle bir kiiyi karamamas durumunda ykmlklerini yerine getirmekte baarsz olacaktr. Dier bir rnek, spanyol Fas'nda bir ordunun gvenebilecei mevcut igc hakknda tahminde bulunmaktr. Eer bu sorunun zm insan igc hesaplamalarnda uzman ancak spanyol Fasnn zel durumu ile ilgili bilgiden yoksun bir kiiye braklsayd cevap kabul edilemeyecek lde yanltc olurdu. Uzman, spanyol Fas nfus saym rakamlarn nominal bir deer olarak almakla yola yanl bir fikre dayanarak kar ve nfus

10

Benim zerinde durduum nokta, herhangi bir kiinin bir istihbarat organizasyonunda grev alamayacadr. Anlatmak istediim ey, istihbarat organizasyonun, kendini iine adam uzmanlardan oluan etkin bir retim birimi olduudur. Bir anlamda, istihbarat organizasyonlarnn hi deilse bir nebze byk bir niversite fakltesine benzemeleri gerekir. Aratrmann ve dikkatli dnn "kendilerine nefes alp verdiren ey" olduu dncesini tayan insanlara sahip olmal ve buna uygun olarak da, biraz tuhaf kaan, eksantrik ama baka kimsede olmayan benzersiz yeteneklere sahip kiilere kar da

Bu rnekler, Fransz (smrgesi) Fas'ta kullanlan Arap dilinin nasl yazldn bilmememiz ya da spanyol (smrgesi) Fas'taki blgesel igc arz tahminlerini yksek tutmu olmamz yznden Kuzey Afrika llerinde yenilgiye urardk nermesini akla getirmek veya byle bir izlenim yaratmak maksad ile verilmemitir. Farkl rnekler de kantlayabilirdi ki, byk miktarlarda karlatrabilir nitelikte zel bilgiye sahip olmamamz durumunda karma maliyetleri fark edilebilir lde daha yksek olacaktr.

10

saymnda saylm ve kaydedilmi kiilerin fiziksel olarak ulalabilir olduklarn, bu kiilerin isteklendirici ve zendirici dller devreye sokularak ie balatlabileceklerini ve bir kez istihdam edildiklerinde de kendilerinden istenen eitli ileri yapabileceklerini farz etmi olmakla da bu hatasn perinlemi olurdu. nsan gc hesaplamalarnda uzman kiinin yannda ona bu saym rakamlarnn iirilmi, insanlarn dzensiz ve esas itibar ile iletiimsiz olan bu lke ierisinde kk topluluklar halinde dalm durumda yaamakta olduklarn, bu insanlarn yapmak istedikleri en son eyin almak olduunu ve bir ekilde almaya ikna edilmeleri durumunda da gzetim ve denetim sorununun byk boyutlarda olacan izah edecek ksacas o blgeye zg dzeltmeleri yapacak bir spanyol Fas uzman olmadan - varlacak bir sonu gerekte yanltc olurdu. Byle bir uzman gereken yeterlilik ve becerileri yalnzca nerilen metotlar kullanmak yoluyla gelitirebilir. Bir istihbarat organizasyonunun ok sayda bu tr gerek uzmanlara sahip olmas gereklidir.

tolerans gstermelidir.2 Bir nevi akademik aratrma zgrln garanti etmeli ve tek tk de olsa, pratikte uygulanabilirlii olmayan bulgular elde edilmi olmasna iaret ederek bu zgrln bir parasn alp gtrmekte, glge drmekte ve kltmekte olanlarla da mcadele etmelidirler. Gerei bulma aray, ou zaman iermekte olduu byk zorluklara duyulan saygdan kaynaklanan itaat etrafnda yaplandrlmaldrlar. stihbarat organizasyonlarnn, zel olarak tahsis edilmi uygun tesisleri olmas gerekir, bunlarn banda bir ktphane ve sakin, rahat bir alma ortam gelmektedir. Ktphane, hem yaynlanm referans almalar, hem de, gnmzn haberleri ile, gelecee ynelik yaplm analizlerin ham materyalleri olarak snflandrlm, etkili, istenilen sonucu veren ve homojen bir btn oluturan dkmanlar iermelidir. Ktphanenin iyi idare edilmesi gerekir, iyi idare edilmekten kastettiim, Amerikan ktphanelerinin oluturduu ideal tarz srdrme peinde koulmasnn gerekli olduudur. Bu, elbetteki bir genel ktphane boyutunda olmayacaktr ancak d dnyada hkm srmekte olan gncel gelimeler alannda kapsaml geni bir ktphane olacaktr. Sessiz bir alma yeri ile de, sava sresince ok rastlanld gibi ve olduka yaygn olan kii bana krk ksr metrekare alann dt alma ortamlarna nazaran alanlar entelektel

Bu paragrafta verilen mesajn, imdi (Eyll 1950) olduu gibi, byk nem arz edebilecek olduu zamanlar ok nadirdir. Hkmetin komnistlerden hakl grlebilir korkusu, yava yava ve deitirilemez bir biimde, konformist olmayan herkesten duyulan bir korkuya dntke, hayal gc ve zgn fikirleri olan ve dncelerini geleneksel olmayan bir biimde kanalize edebilme yetisine sahip insanlar iin szde gvenlik testlerinin gittike incelmekte, azalmakta, ufalmakta ve nemini kaybetmekte olan tuzak alarna uyum salamak gitgide zorlayor olmal. nsanlarn sadakatini ve azlarnn skln snayan gerek testlerden ziyade bu testler gitgide -hkmet ierisindeki ve de dndaki- sorumsuz Amerikallarn sradan olduunu dnd insanlar iin yaplmakta olan testler haline geldi. Bunun neticesi, muhtemelen bu i iin sahip olduklar en nde gelen nitelikleri Chicago Tribune'den ya da kendi hretlerinin ve reklamlarnn peinde koan Kongre yelerinden gelen saldrlara ak olmamalar olan insanlara verilen bir sertifika olmas olacaktr. Bir istihbarat ekibi bu gittike incelmekte, azalmakta, ufalmakta ve nemini kaybetmekte olan tuzak alar ile elekten geirildike, bu ekibe mensup kiiler de bir banyonun zeminindeki karolara benzer -ve anlaml ve zgn dnce iin de neredeyse ancak bu kadar yeti sahibi- olacaklardr.

10

almaya konsantre olmaya daha byk lde sevk etmekte ve imkn tanmakta olan bir yeri kastediyorum. Bununla birlikte, istihbarat organizasyonlarnn bir niversite fakltesi ile benzerlik tamas yeterli deildir. Daha hzl bir ileyi temposuna ynelmeli ve her ne kadar doruluun ara sra ve maalesef feda edilmesini gerektirse de son teslim iin verilen mhletlere daha byk bir titizlikte itaat etmelidirler. stihbarat organizasyonlarnn, ayn zamanda, en byk metropoliten gazetelerimizin sahip olduu niteliklerin pek ouna da sahip olmas gerekmektedir. Ne de olsa, vazifelerinin byk ounluu sekin bir gndelik gazeteninkiler ile benzerlik gsterir. zler, rapor eder, zetler ve analiz ederler. Yabanc muhabirleri ve lke ii ekipleri vardr. Tpk bir gazete gibi onlarn da hususi ve gizli olarak gelitirmi olduklar taze haber kaynaklar; hzl ve emin haberleme ve iletiimleri vardr. Bir oranlama yaptmzda, haber atlama ve hatal haber iin daha byk cezalar olmakla birlikte, tam, eksiksiz ve doru olma sorumluluklar; son teslim iin belirli mhletleri vardr. Gnde milyonlarca kelimelik haberleri ele alyor olmak ve doru ekip elemannn kendi alanna uygun den tm mesajlar almasn salamak problemini ayn ekilde onlar da yaarlar. Hatta ve hatta ayn bir gazete gibi editoryal kontrol sorunlar, kopyalama ve datm zorluklar da bulunmaktadr. Bu anlamda, istihbarat organizasyonlarnn, bir gazetenin organizasyonu zerinde daha ok alma ve aratrma yapmas ve bu organizasyonun evrelerinden hangilerine gereksinim duymakta olduklarn saptayp, bir anlamda bu fikirleri dn almalar ve kullanmalar uygun decektir. Konuya gazete ve niversiteler ile benzerlikler asndan baklrken, bir istihbarat organizasyonunun, bunlar ile beraber, iyi bir i organizasyonunun belirli karakteristiklerine de sahip olmas gerektii de ele alnmaldr. Ancak burada katiyen istihbarat organizasyonlarnn kullanmakta olduu dile i dnyasna zg szckler yklemek kast yoktur. stihbarat, bir rnn (bilginin), ham materyallerden (her eit veriden) igc (yksek beceri ve yeteneklere sahip igc -ancak bu i dnyasndaki anlamnda kullanldnda pek pratik olmuyor-) ile retilmesi ile megul olan bir organizasyon olarak dnlebilir - ve iin asl sklkla da yle dnlmektedir-.

10

stihbarat organizasyonlar birbiri ile rekabet ierisindedir. Pazar, almalar ve henz kullanlmam olan aklklar bulup gelitirmeleri gerekmektedir. Terbiyeli, nazik, temiz , arbal ve yksek zekya sahip ve yalnzca rn kabul ettirmeye almakla ve tketicinin rne olan reaksiyonunu deerlendirmekle kalmayp yeni rnlerin gelitirilmesini de gz nnde bulundurarak tketicilerin yeni sorunlarn da kefetmekte olan sat elemanlarndan oluan kk kuvvetlerinin devamlln salamalar gerekmektedir. Gelecek iin planlamalar yapmaldrlar. Organizasyonlarnn i dnyasnn bu karakteristiklerini yanstmas gerekir ve her ne kadar gerek gazetecilerin gerekse profesrlerin, organi-

rnn, tad etikete uygun deerde olabilmesi iin standartlar gerekletirmi olmas gerekir. Tketicinin farkl taleplerini karlaycak eitli ekillerde paketlenmelidir. Baz tketiciler rn yar tamamlanm ekilde (zerinde yorumlar ile birlikte saha notlar), bazlar tamamlanm ancak paketlenmemi (birok konu hakknda ya da bir konunun birok ynleri hakknda bilgi verici ve belki bir ka ciltten oluan bir ansiklopedi formunda) ister, zor beenen ve en ok dikkat ve titizlik isteyenler ise rn kk miktarlarda ve hediye paketi yaplm olarak (dnyann iinde bulunduu durumun iki ya da daha az heceli kelimelerden oluan bir sayfalk bir zeti) isterler. rn yalnz ambalajlanmasnda deil, i kompozisyonunda ve terkibinde de tketicinin zevkindeki, ya da daha iyi bir tanmlamayla tketici gereksinimlerindeki, ini klara, deiikliklere ve dalgalanmalara hem ynelmi olmal hem de bunlar yanstabilmelidir. Brakn Macaristan komnist olmakla gzda versin ve karmdaki malzemelerden Macar olan arttrlsn; brakn Panama sler konusunda bize kar tavr almaya hazrlansn ve Panama unsurunun artrlmas gerekecek olsun. Tecrbe birikimini kullanarak, yeni bir rne olacak tketici talebini nceden tahmin edip ona gre davranabilir -hatta bu talebi yaratabilir-, ancak yalnzca kalitesini devam ettirmek suretiyle srekli kabul grmeyi bekleyebilir mi? Birok tketim maddesi reticisi gibi istihbarat da, ancak, rn stn nitelikte bir aratrma, ihtiyatl ve sakngan bir gelitirme, salam bir tasarm ve dikkatli bir retim srecinin ak ve yanl anlalmaya yer brakmayacak iaretlerini tadnda en byk pazarlama baarsn gsterebilecektir.

10

stihbarat organizasyonlar hakknda bu sylemi olduklarm, sava zamanlar iin olduu kadar bar zamanlar iin de doru ve geerlidir. Yalnzca kt ve yetersiz organizasyondan oluan kt ve yetersiz istihbaratn sava durumunda son derece dramatik cezalar olmas yznden benzeri cezalarn bar zamanna zg olmadn dnmenin bir mant yoktur. Byk bar stratejisi erevesinde yaplm olan yanllar belki de gereksiz lde korkun bir sava alan grntsnn meydana gelmesinin sebebi olmayabilirler, ancak bazen bundan daha ktsne sebebiyet verirler.

10

zasyon izelgelerine, birbirlerine eit oranda alerjik olduklar sylense de, organizasyonlarn sistemlerini izelgelere gre oturtmalar ve izelgeye riayet edilerek idare edilmeleri gerekir. Ancak, ayn zamanda, yapsnn zgrce ekil deitirebilmesi ve gerektiinden az istifade edilmi bir birim olmaktan kp nceden tahmin edilemeyen byk ilerin yklenebilecei bir birim olma ynnde bir yetki deiimini mmkn klacak becerilerin kazanlmas yolunda da gayret sarf etmelidirler. Herhangi bir birimin nemi unutulmu olan herhangi bir operasyondan menfaat salamasna izin vermemelidirler. Eer bilano yle gsteriyorsa, ne kadar keder verici olsa da, organizasyonun yeniden dzenlenmesini stlenmeye ynelik isteklilik ve rza gstermelidirler. En iyi mterilerinin itibar iin can skc, usandrc ve grne gre herhangi bir fayda getirmeyecek olan grevleri stlenmeye de istekli olmal ve bunlar stlenebilmeli, bunlarn hepsinin de tesinde sahip olduklar yetenekleri abartmamal, teslim edebilecek olduklarndan fazlasn satmamaldrlar.

BLM VI

MERKEZ STHBARAT Daha nce sz edilenlerden de grlebilecei gibi, byk strateji ve ulusal gvenlik istihbarat, hkmetin normal srelerinin bir sonucu olarak kendiliinden meydana gelmemektedir; karmak bir mekanizma vastas ile, kuvvetli ve maksatl gayretlerin sonucunda retilmektedir. Bu ve bunu takip eden iki blmde istihbarat makinesinin belirli ynlerini ele alacam. Ve buna, kendi Merkez istihbaratmznkiler ile balyorum. 22 haziran 1946 tarihinde Bakan Truman, Dileri, Sava ve Donanma Bakanlarna bir genelge gndermiti; genelgede "tm federal yabanc istihbarat faaliyetlerinin, ulusal gvenlikle ilikili istihbarat misyonunun en etkili baarya ulamasn temin edecek biimde planlanmas, gelitirilmesi ve koordine edilmesi" emrini veriyordu. Genelge, "Bu amac baaryla yerine getirmek zere, kiisel temsilcim olarak seeceim baka bir kii1 ile birlikte sizleri Ulusal stihbarat Yetki Birimi olarak tayin ediyorum" szleriyle sryordu.. Ve genelge yle devam ediyordu: "Varolan denek snrlar ierisinde her biriniz zaman zaman kendi bakanlklarnzdan kiileri grevlendirecek, tesisler tahsis edeceksiniz, bu kiiler kolektif olarak bir araya geldiklerinde

Daha sonra Donanma Amirali Leahy bu greve tayin edildi.

10

bir Merkez stihbarat Grubu oluturacak ve Merkez stihbarat efi ynetimi altnda Ulusal stihbarat Yetki Birimi'ne yardmc konumda olacaktr. Merkez stihbarat efi benim tarafmdan tayin edilecek, Ulusal stihbarat Yetki Birimi'ne kar sorumlu olacak ve bu birimin oy hakk bulunmayan bir yesi konumunda yer alacaktr." Bakan, bu szleri ile tarihimizde ilk kez stratejik istihbarat iin resm bir merkez organizasyon oluturmu oldu.2 Merkez stihbarat Grubu'nun alldk trde bir federal komisyon ya da kurul olmadna iaret etmek gerekir. Bakan'n, Kongrenin bir yasasna karlk, kullanm olduu ynetim yetkisinin cevab olarak hayata geirilmitir, fonlar ve personel konularnda, hkmetin saptanm bakanlna baldr. Bu dzenleme merkez istihbarat organizasyonunun sratli bir biimde kurulmasn mmkn klm olmas itibar ile vgye lykken, aka grlen dezavantajlar da vard. Bunlar arasnda, belirsizliin getirdii dezavantaj en bata gelenlerden biriydi. Katkda bulunan bakanln, "varolan denek snrlarnn", bu bakanlklarn ihtiyalarnn yeterli olacak ekilde karlanmasn tedarik etmek zere kiiler grevlendiremeyecek ve tesis tahsis edemeyecek bir noktaya kadar daraltlacan ve kstlanacan kim nceden bilebilirdi? Bir Kongrenin -baka artlar altnda merkez istihbarat fikrine eilim gsterecek- organizasyonun ayakta durmasn salayan bakanlklarn btelerinde byk lde azaltmaya gitmekle bu organizasyonun varlna son veremeyeceini kim syleyebilirdi? Bu koullarda hangi birinci snf sivil bu organizasyonda ie alnmak, hangi birinci snf bakanlk memuru burada grevlendirilmek isterdi?
2

kinci Dnya Sava boyunca (Mterek Kurmay Bakanlardan oluan Mterek stihbarat Komitesi) (Joint Intelligence Comittee) sava dnemi stratejik istihbarat misyonu ile grevliydi. Birka alt komitesi ve faal durumdaki komiteleri yalnzca Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerinden deil, birka sivil devlet dairesinden -Dileri Bakanl, Stratejik Hizmetler Brosu ve D Ekonomi daresi'nden- temsilcileri de iine dahil etmiti. Bu boyutta, JIC bir nevi merkezi istihbarat organizasyonu idi ancak faaliyet alan sava dnemi misyonunun doas ile snrlyd. Kkenini oluturan grubun, yani JIC'nin kendisinin, hibir zaman, resm mevcudiyetini ilan edecek bir ynetsel mevkisi olmad.

10

Merkez stihbarat ikinci efi Korgeneral (imdi Orgeneral'dir) Hoyt S. Vandenberg btn dikkatini bu sorun zerinde younlatrmt. Byk lde, onun, ynetici olduu dnemin de dna taan uzun sreli gayretleri sonucunda, merkez istihbarat, Kongre'nin bir yasas kapsamnda yasallatrlmtr. 1947 Ulusal Gvenlik Yasas Balk I, Paragraf 102,3 bir Merkez stihbarat Dairesi'ni (CIA) kesin olarak ortaya koymu ve bu kurumun btesi meselesini de Kongre'nin yllk olarak ele ald konulardan birisi haline getirmitir. imdi bu yasay inceleyelim. Belki de ilk olarak sylenmesi gereken, merkez istihbaratn almas gereken esas biime dair uzun sreli bir argmann, en azndan imdilik, sona ermi grnm vermekte olduudur. Savan son gnlerinde bu argman doruk noktasna varmt ve merkez istihbaratn ok byk apl faal bir organizasyon mu, yoksa bir nevi holding ve iletme organizasyonu mu olmas gerektii ynndeki temel soru etrafnda odaklanmt. Faal bir organizasyon olmas gerektii fikrinin en u noktadaki savunucular, byk strateji ve ulusal gvenliin istihbaratnn ok gizli ve zel sorumluluunu neredeyse tek bana tayan bir istihbarat dairesinin, ii doru ve kurallarna uygun biimde yapacak yegne tr olduunu ileri srmekteydiler. Bir daireye bal bir istihbarat tam olarak iin dnda brakmazken, geerli olan doktrinde toplama, deerlendirme ve datma olarak tanmlanm olan fonksiyonlar (ya da benim tanmmla- gzlem, aratrma ve datmn yapma fonksiyonlarn) kendi bana yrtecek bir merkez istihbaratn altn izmekte, srarla bu ynde telkinlerde bulunmaktaydlar. Byle olmasnn, blme bal bir istihbaratn nemli bir blmn ambalajlamann (ya da kopyalamann) dnda bir yardm olamazd. Uygun byklkte bir ekibi olacakt; yani ok geni. Hkmetin politikalar oluturmakta olan ya da faal durumdaki bir bakanlnn ya da dairesinin bir paras olmayacakt. Dier tm benzeri bakanlk ve devlet dairelerinden ayrlm bir konumda, onlarn hizmetine ayrlm, bir nevi engin bir referanslar ansiklopedisi olacakt. Bu fikrin destekleyicilerinin bir blm bunu Mterek Kurmay Bakanlarna (Joint Chiefs of Staff), bir dier blm de Bakan'a rapor etmiti.
3

Sekseninci Kongre, Birinci Oturum, Kamu Kanunu 253

10

Byle bir organizasyonun savunulmasnn etrafnda, byk lde merkezde toplanm bir ynetimin yannda ve karsnda yer alan, allm argmanlar da byk bir hzla dnmeye balad. Benim grme gre bunlar ikincil neme sahip konulard. stihbaratn byk apl faal bir organizasyon olmas gerektii fikrinin destekleyicileri, byk nem tamakta olan bir konuda gl bir tezi savunmaktaydlar; bu da, eer kurulan bu yeni organizasyon istihbaratn bilgi toplama zellikle de aktan aa bilgi toplama aamasna dahil edilirse halihazrda yaplan almalardan ok daha baarl olabilir. Aktan aa yrtlen izleme faaliyeti ile bilgi toplamann byk blm o zaman da imdi de hkmetin d ilikilerimizle ilgili bakanlklarnn veya blmlerin denizar temsilcileri tarafndan yerine getirilmektedir. 3 hizmet bakanla ek olarak Tarm, Ticaret, Hazine, Adalet bakanlklar ve dierleri atae gnderirler, hepsinden nde gelen Dileri Bakanl D Hizmet grevleri ve ataeler gnderir. Eski gelenekler ve ynetim uygulamalarndaki sebepler yznden, bu denizar gzlem ve bilgi toplama gc, standartlarn altnda kalmtr. Mensuplarnn bazlarnn izleme ve rapor etme iini iyi bir ekilde yerine getirmelerine olanak vermeyen lde birok baka grevleri vard; bazlarnn zaman ve hevesi vard ancak znde bir yeterlilie ve kabiliyete sahip deillerdi; bazlarnn zaman vard ancak hevesleri de yetenekleri de yoktu. Ancak burada, ilerinde tam manas ile prl prl ve fevkalde zeki kiiler olduunu da hatrdan karmayalm. imdi, bu gzlem ve bilgi toplama fonksiyonunu yerine getirmekle grevlendirilmi yeni bir kurumun, bakanln gelenek ve adetlerini krabilecek ve kendi sahasnda ok hevesli ve kyasya rekabeti bir uzman kadrosunu ortaya koyabilecek kadar gl bir pozisyonda olup olmayaca tartlabilir. Dardan gelen raporlarn daha iyi olma ans, merkezi bir istihbarat rgtnn kurulmasn gerekli klan en nemli argmandr. Byle bir merkezleme ayn zamanda, bana gre baarl bir istihbaratn en nemli prensibini, yani istihbarat retenlerin istihbarat kullanclarna ya da tketicilerine yakn olmas prensibini inemektedir. Bakanlklardan

10

sadece birinin ierisinde bile, rnn tamln, zamanndaln ve uygulanabilirliini tek bana mmkn klmakta olan, istihbarat retenlerle istihbarat tketenler aras gvenin eitli biimlerini oluturmak ve gelitirmek yeterince zordur. stihbarat, ayn niforma, ayn bina ya da ayn meslek iindeyken bile, bu gvenin olumas yolunda byk engellerle kar karyadr. Bu gvenin hlihazrda departmanlar arasnda uzanmakta olan ak ve net biimde kimseye ayrlmam olan alan boyunca ina edilmesi bundan ok daha zor olacaktr. Byle bir istihbarat dairesi iin, Dileri Bakanl, Kara, Hava ve Deniz Kuvvetleri ile gerek bir samimiyet, giri klarn nlenmesi iin bariyerlerin kurulduu bir kordon altnda olmak misali kapal olmak, kendilerine zg korkularnn, ve amalarndaki, politikalarndaki ve planlarndaki kk ama nemli deiikliklerin greceli masumiyeti ierisinde yaamak ok daha kolay olurdu. Byle bir organizasyon iin gayretlerini yanl yne ynlendirmek, yanl gelimeleri takip etmek ve kk nem tayan meseleleri rapor etmek hi de imknsz olmazd. Dahas, bakanln gnlk ilerinden uzaklnn, aratrma sonularnn uygulanabilirlii zerinde kt ve menfaatlerine aykr bir etkisi olurdu. Ve bakanlklara Bakann bizzat kendisinden gelen emirlerin de bu durumu deitiremeyeceini sylemek sanrm ok fazla abartlm olmazd. Byk strateji iin balca nem arz etmekte olan sorumluluklar kanlmaz olarak tamakta olan bakanlklar kendi istihbarat almalarn srdrr ve uzak bir konumda kalm olurlard; kendi istihbarat operasyonlarnn kazanmlarn istihbarat dairesine geirmekte tamamyla samimi ve iten olmayabilirlerdi. "Operasyonel bilgi" olarak grme hak ve yetkisine sahip olduklar bilgileri geirmekte ise bundan da te gnlsz ve itenliksiz olabilirlerdi.4 Eski Dileri, Sava ve Donanma Bakanlklar Koordinasyon
4

dar uygulama, enformasyonel (ya da istihbarat) olarak adlandrd iletiimlerle operasyonel olarak adlandrd iletiimler arasnda bir ayrm yapmaya almay sever. Birok durumda bu ayrm geerlidir. Szgelimi Lima'daki Bykelilik alanlarnn maa, izin ve seyahatleri ile ilgili bir mesajn operasyonel bir nemi varken istihbarat asndan herhangi bir anlam ve nem tamamaktadr. Ama bununla birlikte, aslnda operasyonlara ayrlm olup da altnda istihbarat asndan nemli eyler yatmakta olan dier mesajlar vardr. rnein, seyahat iin ek fon isteinde bulunan bir ileti geliyor. Byle bir istek normal olarak beraberinde bir aklamay gerektirir ve bu aklamann, ierisinde pekala nemli bir tabiata sahip bilgiler olabilir.

10

Komitesi tarafndan ele alnm olanlar gibi bakanlklar aras konular ihtiva eden meselelerde, her bakanlk kendi alanlar tarafndan oluturulmu istihbarat bilgilerine bel balayabilirdi. stihbarat dairesi* tarafndan retilmi fikirlere ve gerek bulgulara sayg gsterme ynnde doal bir eilim de, salt istihbarat dairesinin merkezi olmas nedeniyle pek az geliebilirdi. Ulusal Gvenlik Yasas, Merkez stihbarat Dairesi'ni de iine alyor olmas itibar ile, bu tehlikeleri birka farkl yolla karlamaya almaktadr. Bunlardan biri, byk apl ve ilemesi iin baka unsurlar gerektirmeyen faal bir organizasyon fikrini reddetmek ve ncelikli olarak bakanlk istihbaratlarnn koordinasyonuna ynelik bir istihbarat dairesini tekil etmektir. Bylelikle, birka sayfa nce sz edilmi olan "holding" ya da "iletme" tipi bir organizasyon doasnda olmak niteliini tayacaktr. Yasa metnini inceleyelim; (d) paragraf, yeni istihbarat dairesinin fonksiyonunu tanmlamaktadr. Metinde: "Ulusal gvenlik yararna, belirli Hkmet bakanlklarnn, departmanlarnn ve dairelerinin istihbarat faaliyetlerinin koordinasyonunu salamak amac ile:

2. Ulusal gvenlik ile ilgili olarak, Hkmet bakanlklarnn ve dairelerinin bu gibi istihbarat faaliyetlerinin koordinasyonunun salanmas iin Ulusal Gvenlik Konseyi'ne tavsiyelerde bulunmann;

Peru'daki, bu kiileri bir yerden bir yere gtrme iini stlenmi tayc firma aniden yetersiz, gvensiz ya da gvenilmez bir hle gelmi olabilir -ki bu misyon iin byk bir saknca tekil eder-. imdi ekibi iin zel dzenlemeler yapmas gerekmektedir. Eer toplu tamada son dnemde gelien bu aksilik henz bir enformasyonel rapora konu olmamsa, sz edilmekte olan "operasyonel" ileti, konu ile ilgili olarak lkeye gnderilmi tek haber olabilir. Ve eer bu belirli iletiim, ieriinin ncelikli olarak operasyonel ilgi tekil ediyor olmas gerekesiyle gizli tutuluyorsa, iletiyi alan organizasyonun bu istihbarat alandan saklamakta ve vermemekte olduu sylenebilir. Baz kesimler stihbarat dairesi olarak tanmlarken, baz kesimler stihbarat tekilat olarak tanmlanmaktadr. Biz istihbarat dairesi tanmlamasn tercih etti. - .n.

1. Ulusal gvenlik ile ilgili olarak, Hkmetin bakanlklarnn ve dairelerinin bu gibi istihbarat faaliyetlerini ieren meselelerde, Ulusal Gvenlik Konseyi'ni bilgilendirmenin ve nerilerde bulunmann;

10

3. (stihbarat Dairesi'nin polis, mahkeme arsnda bulunma, kanun uygulama yetkilerine ya da i gvenlik fonksiyonlarna sahip olmamas; Hkmetin bakanlklarnn ve dier birimlerinin bilgi toplamaya, deerlendirmeye, ilikilendirmeye ve datmn yapmaya devam etmesi; ve Merkez stihbarat Dairesi efi'nin istihbarat kaynaklarnn ve metotlarnn izinsiz olarak ifa edilmesinin nlenmesinden sorumlu olacak olmas koullar ile) ulusal gvenlie dair istihbarat bilgilerini ilikilendirmenin, deerlendirmenin ve bu bilgilerin, uygun olan mevcut dairelerin ve tesislerin kullanlmas ile Hkmet ierisinde uygun bir biimde datlmasnn salanmasnn; 4. Ulusal Gvenlik Konseyi'nin, varolan istihbarat dairelerinin yararna, merkezi olmas durumunda daha hzl ve verimli bir ekilde baaryla sonulandrlacan belirledii, mterek ilgi alan ierisindeki ilave hizmetlerin yerine getirilmesinin; 5. Ve, Ulusal Gvenlik Konseyi'nin zaman zaman emredebilecei, ulusal gvenlii etkileyen istihbarata ilikin baka fonksiyon ve grevlerin yerine getirilmesinin; Ulusal Gvenlik Konseyi ynetimi altndaki stihbarat Dairesi'nin grevi olaca"5 yazldr. Bu noktada ksa bir sre iin duralm. Bu paragrafta, baz konular olduka ak. ncelikle en kolay anlalr olanlarla balayalm: stihbarat Dairesi herhangi bir polis fonksiyonuna sahip olmayacaktr. Hakl sebeplerle istihbarat ile polis gc arasndaki herhangi bir balantdan korkan ve

bkz. Ulusal Gvenlik Yasas'nn 101. paragraf. Konsey Bakan, Devlet bakan ya da onun Konsey yeleri arasndan tayin etmi olduu bir kii olacaktr. yeler ise, Devlet bakan, Dileri Bakan, Savunma Bakan (bkz. Yasa'nn 202. paragraf), Kara (bkz. paragraf 205), Deniz ve Hava (bkz. paragraf 207) Kuvvetleri Sekreteri ve Ulusal Gvenlik Kaynaklar Kurulu Bakan (bkz. paragraf 103)'dr. Senato'nun tavsiye ve onay ile, devlet bakan zaman zaman baka Kabine yelerini, Sava Cephaneleri Kurulu Bakan'n (bkz. paragraf 213), Aratrma ve Gelitirme Kurulu Bakan'n (bkz. paragraf 214) da atayabilir. Bylece yeni Ulusal Gvenlik Konseyi, ClA'nin sorumlu olduu departmanlar bakanlklar aras bir organizasyon olarak, eski Ulusal stihbarat Yetki Birimi'nin yerini almaktadr.

10

Daha az ak olan mesele, Ulusal Gvenlik Konseyi'nin bakanlk istihbarat hakknda bilgilendirilmesi, neriler getirilmesi ve koordinasyonunun salanmasna ynelik tavsiyelerde bulunulmasdr. ClA'nn, ancak, bakanlk istihbarat hakknda pratik anlamda bilinebilecek her eyi bilmesi durumunda neri ve tavsiyelerde bulunabilecei aikrdr. Bu, ClA'nn kstlandrlmam denetleme hakkna sahip olmas gerektiine iaret etmektedir, ancak yasada byle bir hak ltfedilip verilmemitir. Tabii, bir sonraki (e) paragraf denetlemeyi gz nne almaktadr, fakat burada sz konusu olan denetleme, istihbarat reten bakanlk faaliyetinin deil, istihbaratn (bilginin, istihbarat faaliyetinin neticesinin) denetlenmesi olarak gzkmektedir. stihbarat sonularn denetleme hakknn bu sonular karan operasyonu yarglama kabiliyetini devretmek olup olmad tartlabilir- ve sanrm ki tartlmtr da-. Bununla birlikte, bu yarglama hakk ile, denetleme sfat ve denetleme hakk arasnda, hatr saylr fark vardr. yle zannediyorum ki, ulusal gvenlik istihbaratnn koordinasyonunun salanmas vazifesinden sorumlu olan herkes, eer denetleme haklar bir nebze daha dikkatlice ve tam olarak ifade edilmi olsa, yataklarnda ok daha rahat bir uyku uyuyabilirdi.

10

sorumluluk sahibi olmayan baz gazeteler tarafndan yanl ynlendirilmi olan Amerikan kamuoyu, ortaya kacak bir Amerikan gestaposu ya da MVD hayaletini topraa gmebilir. ClA'nn, bakanlk veya blm istihbaratnn yerini almad olgusu da bir o kadar ak ve nettir. ClA'nn grevi, koordinasyonu salayarak ve eksikliklerini gidererek blm istihbaratnn etkililiine katkda bulunmaktr. ClA'nn, bakanlklarda veya blmlerde daha doru bir ekilde yerine getirilmekte olan fonksiyonlar gasp edemeyecek oluu, sz konusu bakanlk ve blmlerin sekreterlerinin yer ald Ulusal Gvenlik Konseyi'ne fazlasyla itaatli davranmas ile yeterince garanti altna alnm gibi grnmektedir. Ve son olarak da, ClA'nn (4. ve 5. alt balklarda belirtildii zere) belirli faal fonksiyonlarnn olaca ve bunlarn ya direkt olarak bakanlk istihbaratna yardm ya da genel anlamda koordinasyon salama misyonunun ayrlmaz bir paras olarak yorumlanaca ok aktr.

Bir sonraki (e) paragraf, ClA'nn "...ulusal gvenlie ilikin istihbarat likilendirme ve deerlendirme.." kabiliyetine sahip olduunun salama alnmasna ayrlmtr.6 Bu paragrafta, "Bakanlklarn ve hkmet dairelerinin ulusal gvenlie ilikin istihbaratlarnn, burada daha sonra belirtilecek olanlar hari, Ulusal Gvenlik Konseyi'nce nerilmi ve Bakan tarafndan onaylanm olduu dereceye kadar, Merkez stihbarat efi'nin denetimine ak olaca, ve bu istihbaratlar yine ulusal gvenlie ilikin olduu ve bu bakanlklarca ve hkmet dairelerince sahip olunduu srece, burada daha sonra belirtilecek olanlar hari, bu tr bilgilerin, ilikilendirme, deerlendir-

Bkz, (d) paragrafnn 3. maddesi.

Buraya kadarki tm tartmalarn temelinde, "ulusal gvenlik" ifadesinin anlam vardr. Daha nce de savunduum gibi, d siyaset ve byk strateji gayelerinin tm iinden klamayacak biimde birbirine gemitir. Amerika Birleik Devletleri'nin BM'ye ilikin politikas, daha iyi bir dnya dzenine katkda bulunma arzumuzdan m, yoksa ulusal gvenlik zerinde srarla durmamzdan m ortaya kan bir politikadr? Ya atomik enerji politikamz, ondan m (daha iyi bir dnya dzeni arzusundan m) yoksa dierinden mi (ulusal gvenliimiz zerinde srarla durmamzdan m) ortaya kmaktadr? Uluslararas Ticaret rgt zerine izlemekte olduumuz politika maddi anlamda refahmz adna m, daha iyi bir dnya dzeni adna m yoksa ulusal gvenliimiz adna m yrtlmektedir? Ben ahsen bu sorulardan hibirine kategorik bir cevap verme tehlikesine atlacak kadar cretli deilim, byle yapmamaya can attm da sylenemez. ClA'nn daha cesur davranabileceini dnmekte de zorlanyorum ve bu durumda, Merkez stihbarat Dairesi'nin istihbarat fonksiyonlarnn, gerekte, Yasann kstl ve dar "ulusal gvenlik" yorumlamasnda yer alddan daha geni olacan varsayyorum. Aslna baklacak olursa, ben yalnzca, kukulu bir biimde, "ulusal gvenlik istihbarat" yasa tasars balnn altnda, ClA'nn, yksek politika ve byk stratejinin istihbaratnn uzanabilecei her yerde kendisini bulacak olduu sonucunu karyorum. Yasa bunu ayrntlar ile aklamyor. Kim bilir, belki de bu gerekli deildir.

10

me ve datmn yapma amal olarak Merkez stihbarat efi'nin kullanmna elverili klnaca; bununla beraber, Merkez stihbarat efi'nin yazl istei olmas koulu ile, ulusal gvenlik iin zaruri olabilecek durumlarda, Federal Soruturma Brosu efi'nin bu tr bilgileri ilikilendirme, deerlendirme ve datmn yapma amal olarak Merkez stihbarat efi'nin kullanmna elverili klacak olduu" yazldr. Bu paragrafn anlam olduka aktr: Eer merkez istihbarata belirli bir trde bilgiyi ilikilendirme, deerlendirme ve neretme hak ve yetkisi verilmi ise ve eer bu bilgileri sfrdan balayp retmeyecek ise, bu durumda bu bilgileri sfrdan retmi olan organizasyonlarn dosyalarndan faydalanma hakkna sahip olmaldr. ClA'nn denetleme hakkna (yani dosyalar grme hakkna) sahip olmas gerekir zira ClA'nn, bilgileri, iinde olabilecei dosyann balna gre sormasn istemek mantkszlk olur. Denetleme hakknn olmamas durumunda CIA umutsuz bir durumda olur; istihbarat dairelerinden varolup olmadn kesin olarak bilmedii bilgileri istemek zorunda kalrd. Ve bakanlktan olumsuz bir yant gelmesi durumunda da, blmn bu bilgiye sahip olduunun farknda m olmad, yanl yerde mi bulundurduu ya da kayp m ettii, yoksa kastl olarak m saklayp vermedii hibir ekilde kesin olarak bilinemezdi. ClA'nn denetleme hakkna ek olarak, istihbarat dairelerinin sfrdan retmi olduklar bilgileri kullanma hakkna da sahip olmas gerekir. Bu yzden bu tr bilgilerin zerinde.... "ClA'nn kullanmna ak olduu" ibaresi yer almaldr. FBl'n, dier istihbarat rgtlerinden farkl bir pozisyonu vardr. Eer doru anladysam CIA FBI'nn sahip olduunu dnd bir bilgiyi isterse bunu yazl olarak talep etmek zorundadr. En iyi artlar altnda bu prosedr iki organizasyonun arasnda bir engel oluturacaktr, aksi bir durumda ise bu, iinden geilemez bir duvar haline gelebilir. FBl'n balca fonksiyonunu ClA'ya gre ikincildir. FBl'n sfrdan retmi olduu bilgi ynnn byk bir ksmnn ClA'y ilgilendirmeyecei kesindir.

10

rnein, CIA FBl'n, kanun uygulama grevini yerine getirmesine yardmc olmas iin toplam olduu i istihbarat ile muhtemelen ilgilenmeyecektir. te yandan, FBl'n almalarnn CIA iin byk nem arz ettii alanlar vardr. Yasann ifade tarzndan anlalyor ki, ClA'nn FBl'n sahip olduu bilgilerden haberli olup olmamas, grne baklrsa, ok byk lde, birimler aras iyi ilikiler ve kiisel dostluklar gibi elle tutulamayan, herhangi bir fiziksel varl olmayan eylere dayanmaktadr. Yasann yukarda gsterilmi olan bundan nceki paragraflar ClA'y uygun bakanlklar ya da daireler aras ortamn ierisine yerletirmekte, efinin pozisyonunu belirlemekte ve personeli ile ilgili olarak zel koullar salamaktadr. (a) ve (b) paragraflar, ClA'nn Ulusal Gvenlik Konseyi'nin ynetimi altnda olduu saptamasn yapmakta ve neredeyse tm detaylar ile uzun uzadya CIA efi'nin sorunlarna deinmektedir. Metne gre, CIA efi, ordu hizmeti bnyesindeki bir subay veya sivil bir birey olabilmektedir. Daha nceki stats ne olursa olsun maa 14,000 $ olacaktr. Bu, asker servislerden birinden gelme birisi olmas halinde, asker maan ve bunu 14.000 $'lk miktar tamamlamaya yeterli olacak tutarda bir ek maa ekecei anlamna gelmektedir. Ayrca, bir subay olarak iinde olduu emirkomuta zincirinin de dna karlm olmaktadr: "Bir sivil olmas halinde kendisi ile ilgili olarak yrrlkte olacaklardan farkl hibir denetime, kontrole, snrlamaya ya da (asker ya da baka trde) yasaklamaya tbi olmayacaktr.. asker servislerle ya da asker servislerin herhangi bir unsuru ile lgili olarak herhangi bir kontrol, g ya da (bir ef olarak sahip olduu trdekiler haricinde) fonksiyonlara sahip olmayacak ya da uygulamayacaktr..." Grev sresini CIA efi olarak tamamlam olmakla vermi olduu hizmetler onu (asker) servis grevinden uzak kal yznden herhangi bir yetersizlik durumunda brakmaz ve kayp ya da hakknn geri alnmas gibi bir durum yaratmaz. Kongre, gizli istihbarat dairesinin efi ile ilgili olarak bu dzenlemeleri yapm olmakla, grevin asker servislerin bir subayna emanet edilmesine

10

Ancak yine de, Kongre tm itirazlara -zerinde bu blmn dier yarsnda dnecek ve dikkate alacak olduum; kalan dier itirazlaradeinmi ve stesinden gelmi deildir. Yasann (c) bendi, CIA efine, "Amerika Birleik Devletleri'nin karlar asndan gerekli ya da akllca addetmesi durumunda", Tekilat bnyesindeki herhangi birinin.. "grevine son verme" gc vermektedir. CIA efi'nin bu ynde sahip olduu g, sivil devlet memurlar yasalarnda yazl olan memuriyet garantilerini geersiz klmaktadr. Mevcut yasa, ayn zamanda, bu ekilde ilerine son verilmi olan kiilerin hkmet ierisinde bir baka yerde i arama ya da kabul etme hakkndan yoksun braklmayacak olduklarn belirterek devam etmektedir.

gelecek itirazlarn stesinden gelmeye almtr. Bu itirazlar u ekilde belirtilebilir: (1) Bir servis subaynn grev sresi muhtemelen ksa olacaktr. Ayrca, en st kontrol seviyesinde bir deiimin organizasyona en byk zarar verecei anda grev sresine son verilecektir. Bu durumun nedenleri, asker servislerin en iyi subaylarna kendilerinden gelen talepte ve her subayn bu ekilde profesyonel asker kariyerine zarar vermemek iin kendisini asker hizmetinden ok uzun sreli olarak ayr tutmaya kar hissedecei isteksizlik ve tereddtte yatmaktadr. Kongre, yksek (be yldzl rtbeyle tasarruf edilebilecek olan miktardan daha yksek) bir maa ve buna ek olarak dzgn (ya da aralksz) bir asker hizmet grevinden uzak kal yznden herhangi bir kayp ya da yetersizlik durumu yaanmamasnn, haklarn geri alnmamasnn ve bunlardan yoksun kalmamasnn garanti altna alnmasn art komakla, uzun sreli ve aralksz bir memuriyet iin ikna ve tevik ve bundan yararlanacak subay iin de bir koruma sunmu olmaktadr. (2) (Asker) servislerden birinden ClA'ya dn verilmi ve kumanda zincirinden ayrlmam bir subay ClA'da temsil edilmekte olan dier (asker) servislere kar tam bir yanszlkla hareket etmekte zgr olmayabilir -kendi (asker) servisi ierisinde, ClA'ya iten ballk gstermesini engelleyecek bir tarafgirlie sebebiyet verecek grevleri olabilir-. Kongre, bu itirazlar, merkez istihbarat tekilt efini kumanda zincirinin dna kesin ve apak biimde karm olmakla karlamaya almtr.

10

Bu bende, ulusal gvenlikten sorumlu tm federal -istihbarat ve dierblmlerin ve dairelerin karlat personel sorunlar yn vermitir. Bu tr organizasyonlarn -ve daha geni anlamda hkmetin- ierisindeki alanlarn sadakatli ve gvenilir olmalar gerektiini sylemeye bile gerek yoktur. Ancak gvenlik daireleri denilen birimlerde (zellikle Dileri Bakanl, Ordu (Kara Kuvvetleri), Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri, Atom Enerjisi Komisyonu, CIA ve FBI bnyesindeki) bu yeterli deildir. Bunlarn alanlarnn belirli bir blmnn ve CIA alanlarnn da tmnn, benzer unsurlara sahip ve belirli snrlar iinde kalan ayr bir kategori olarak, zel bir gvenilirlie sahip olmalar gerekmektedir. Bir kiinin dzensiz ve kurald alkanlklar ya da kiilik tuhaflklar varsa, bu kiinin antaja yakn basklara maruz kalabilecei; bir kiinin yabanc bir devletin uyruunda yaamakta olan bir yakn varsa benzer basklara maruz kalabilecek olduu iddia edilebilir. Bu kategoriye giren kiiler, dierleri kadar salam bir gvenilirlii olan -ya da tabiri caizse salam gvenlik risklerine sahip- kiiler deildirler ve bir gvenlik dairesinin bu tr kiileri ie almamas tavsiye edilir. Bir kez ie alndlar m, o dairenin bu kiilerin iine, hkmet ierisindeki baka bir birimde ie girme haklarna ve beklentilerine zarar vermeden (haksz hkm vermeksizin, haklarn ve beklentilerini ortadan kaldrmakszn) son vermesine izin verilmelidir.7 Genel olarak gvenlik daireleri iin doru olan, bu dairelerin istihbarat blmleri iin ve belki de daha ok CIA iin de dorudur. CIA, hkmet ierisindeki en gvenli yer olarak bilinmedike ve byle olduuna inanlmadka, merkezleri konumunda olmas beklenilen (ve gereken) dier birimlerin itimadn tam olarak salayamayacaktr. Ve eer bu gven ve itimad salayamaz ise, bir fonksiyonu olmayacaktr. Dolays ile, Yasann (c) paragraf, merkez istihbaratn tam da varl asndan yaamsal bir nem arz etmektedir.
7

Yabanc bir gce ya da ABD'ninki ile elimekte olan bir ideolojiye birincil ve ispat edilebilir bir ball olan bir kiinin bir gvenlik biriminde ya da hatta hkmetin herhangi bir biriminde ie alnmas iin bir sebep olmadn sylemeye bile gerek yoktur. Ne var ki, bir istihbarat organizasyonunda sadakat sorununun gvenlik sorunundan ok daha geni olmas sebebiyle, bu konuyu btnyle ele almak ve zerinde tartmak, bu trde bir kitap iin uygun ve yerinde olur gibi grnmyor.

10

Bakanlk istihbarat faaliyetlerinin koordinasyonunun salanmas ii, nemli bir itir. Bu faaliyetlerin retmi olduu bilgilerin koordinasyonunun salanmasndan ok daha nemlidir. Eer koordinasyonu salayan daire, retilen bilginin tr konusunda etki sahibi deilse, nominal olarak retilen bilginin koordine edilmesiyle faydal bir operasyonun ortaya kp kmayacan grebilmek zordur. Bu durumda ben ClA'nin balca grevinin, bakanlk faaliyetlerinin bir nevi gzetim ve denetim altnda tutulmasnda yatmakta olduu hissine kaplyorum. imdi, bu sz konusu bakanlklar ve daireler hakknda daha kolay anlalr ve net olalm. Sz konusu ettiimiz bakanlklar ve daireler ulusal gvenlik konularnda birinci derecede sorumluluk sahibi olan Dileri Bakanl ile Kara, Deniz ve

Ulusal Gvenlik Yasas'nn, daha nce sz edilen bentlerini dzenleyenler, bir ulusal gvenlik istihbaratnn baarya ulamas asndan temel tekil eden meselenin farkna varmlardr. Bakanlk istihbaratnn temel nemini anlam ve bunu merkez istihbaratn yararna olacak biimde zayflatmamlardr. Blm istihbaratnn zerinde, ulusal gvenliin gerektirdiklerine karlk geldiinden emin olunmasn salayacak ekilde, daha st seviyede bir g tarafndan dikkatle ve esasl biimde bir inceleme ve alma yaplmasnn (onlarn tabiri ile "koordinasyon salanmasnn") gerekliliini fark etmilerdir. Ve son olarak da, toplam istihbarat abalarnn yararna, esas olarak etkin belirli grevlerin merkezi olarak stlenilmesinin daha iyi olabileceinin farkna varmlardr. Yasa dzenleyicileri, bakanlk istihbaratnn koordinasyonunun nasl salanmas gerektiini ve eksiklikleri giderildiinde ne kadar anlalacak ve alklanacak olduunu ayrntlar ile ve uzun uzadya aklamamtr. Ancak sorun, Yasann, ClA'ye ve CIA efi'ne, koordinasyonun salanmas ve eksikliklerin giderilmesinde iyi bir i karabilmesi iin yeterli serbestlii ve tolerans tanyp tanmaddr. Bu soruyu yantlayabilmek iin sz konusu iyi i karmann neleri ierdiinin belirtilmesi gereklidir. Bu blmn kalannda, bu soruyu, bu iin neleri gerektirdiine dair -birinci olarak da koordinasyon ya da ynetim fonksiyonu ile ilgili- benim sahip olduum nosyonlar gz nnde bulundurarak yantlamaya alacam.

10

Hava Kuvvetleridir. Bar zamanlarnda, Dileri Bakanlnn, daha nce de iaret etmi olduum gibi, hedeflerinden biri d siyaset alannda ulusal gvenliin temin edilmesidir. Dolays ile, mevcut yazda, Dileri Bakanlnn istihbarat faaliyetleri, CIA gk kubbesi altnda, yksek derecede nem tamaktadr ya da tamas gerekmektedir. kinci olarak, zerinde konuulmakta olan bakanlk, blm ve daireler de, balca sorumluluklar lke ii konular alannda olan ancak d ilerindeki paylar asla nemsiz saylamayacak olan, Hazine, Ticaret, Tarm, Adalet Bakanlklar ile Vergi Komisyonu gibi ve benzeri bakanlk ve dairelerdir. ve d politikalarn birbirinden ayrlmas gitgide zorlatka, ileri Bakanl adn tamakta olan bir bakanlk dahi kendini d meselelerin ierisinde bulabilmektedir. Gerekten de, ileri Bakanl'na bal Madenler Brosu, yabanc lkelerin maden kaynaklar zerinde olduka iyi gzlem ve aratrma yapar. zerinde durulmas gereken nokta u ki, ncelikli drt bakanlktan sonra, bir de ClA'nn koordinasyon grevi kapsamna dahil olan, federal bilgiler toplanmasna byk katkda bulunan, yirminin zerinde organizasyonu kapsayan ikinci derecede nemli bir grup vardr. Benim kafamdaki koordinasyon salama grevi, ClA'nn, ynetsel faaliyetin alt ana hattn takip etmesini gerektirmektedir: Birincisi, eitli istihbarat dairelerinin yetkilerini ak ve net olarak tespit etmelidir. Yani, bunlarn her birinin hangi konular takip edeceini ve hangi konular takip etmeyeceini tayin etmeli, snrlarn belirlemelidir. rnein, Tarm Bakanl'ndan tarm alannda daha iyi bir yabanc istihbarat almas karmasn ve Dileri Bakanl'ndan da bu alann dna kmasn isteyebilir. Ordu'nun stihbarat ekonomik istihbaratn eitli ynlerinin dnda durmasn ve bu sorumluluu Ticaret Bakanl'nn almasn isteyebilir. kincisi, istihbarat dairelerinin yetki alanlarn dzenledikten sonra, bunlarn denetimini salamaldr. Denetlemenin srekli olmas ve en yksek derecede tolerans ve bilgelikle uygulanmas gerekir. alt faaliyeti kapsamaldr: Birincisi, yetki alanlarnn kanlmaz biimde bir dierinin iine taacak biimde genilemesi durumu ile ilgilenmeli, stesinden gelmelidir.

10

Benim ngrm olduum koordinasyon faaliyetlerinin ana hatlarna tekrar geri dnecek olursak, ClA'nn, nc olarak, retmi olduu sonularn kalite standartlarna uygun olmasn ve her istihbarat tekilatnn daireler aras projeye yapm olduu katknn daireler aras oryantasyona sahip olmasn salamak iin devaml incelemesi gereklidir. Bu belki de almann -kendisinin kalitesi kadar nemlidir, zira benim daireler aras oryantasyon olarak adlandrm olduum ey olmadan, bireysel olarak yaplm olan katklar bir yekun tutmayacak, bir anlam ifade etmeyecektir. Ve ne de byle olmas salanabilecektir. Merkez stihbarattaki proje yneticisi, kendisini orijinal almann byk bir ksmn en batan ve sfrdan tekrar yapmak zorunda kalm halde bulacaktr. Daha sonra da iaret

Farz olunan byle bir durumda, ClA'nn, fonksiyonlarn lzumsuz kopyalanlarnn peine dmesi gerekir. Burada "lzumsuz" szcnn altn izmeli ve grnteki tm kopyalamalarn asla gerek anlamda kopyalama olmadklarn emin bir ekilde ne srmeliyim. Aralarnda fonksiyonlar asndan benzerlik olduunun ilk iaretlerini grr grmez "ite bu bir kopyalamadr" haykrnda bulunan ve israf gerekesine dayanarak bunlardan birini dondurma abasna girien kiiler uzun vadede hkmete ok pahalya mal olmaktadr. kincisi, CIA, her istihbarat dairesinin kendi yetki alannn btnn kullanyor olmasn salamaldr. Bununla kastettiim, bir dairenin kendi yetki alanna giren konularn arasndan seim yapmasna, tatsz, ya da sadece dairenin amalarnn ne olduu gzetildiinde nispeten faydasz bulduklarn da esirgemesine, ya da gerektiinden azn kullanmasna msaade verilmemesi gerektiidir. Hibir istihbarat dairesi kendisine ayrlm olan sorumluluklar sz konusu olduunda szn tutmamazlk edemez ve byle yaparak, ilgili olan her eyi ieren resmin btn gz nne alndnda, bir gedik olumasna izin veremez. ncs de, ulusal gvenlik iin nemli olduunun gzkmesi ya da nemli hle gelmesi durumunda, tespit edilmi yetki alanlarn, sz edilen yeni konular da bunlarn ierisine ilave etmek sureti ile geniletmesi gerekebilir. rnein, uzay gemileri hakkndaki bilgilerin sorumluluunun bir gn bir istihbarat dairesinin yetkisine verilmesi gerekebilir.

10

edeceim gibi, bundan ne pahasna olursa olsun kanlmas gerekmektedir. Drdnc olarak, bir istihbarat dairesinin ykmlln yerine getirememe durumunda olmas karsnda, ClA'nn sorunun ne olduu tansn koymaya ve dzeltilmesine yardmc olmaya hazrlkl olmas gerekir. rnein, teoride, en st dzeydeki politikann belirlemi olduu istihbarat taleplerinin, istihbarat dairesi politikas gereklerinin toplamndan daha geni olaca ve yine teoride en st dzeyde politikann gerektirdii belirli bir projeye daire tarafndan yaplan normal katklarn toplamnn talepler karsnda eksik kald bir durumda, bir istihbarat dairesinin ykmllklerini yerine getiremiyor olduu eklinde bir yargda pekl bulunulabilir. Bu en st dzeydeki proje, dnya zerindeki rmorklarn tonajnn ne olduu gibi bir bilgiyi gerektiriyor olabilir ve Deniz Kuvvetleri de daha nce rmorklarn hesabn tutma zorunluluunu hi hissetmemi olabilir. Bu durumda Denizcilik stihbarat Ofisi bu tr bir bilgiyi veremeyecektir. Bu bilgi eer proje iin zorunlu ise, merkez istihbaratn, Deniz Kuvvetleri stihbarat Ofisi'nin rmork istihbaratna girimek iin gerekli fona ve personele sahip olup olmadn renmeye hazrlkl olmas gerekmektedir. Beincisi, merkez istihbarat tm istihbarat daireleri aras projeleri dolayl ya da dolaysz olarak idare etmelidir. Bu projelerle kastetmi olduum, ok geni bir cephe ierisinde hem gzlem hem de aratrma gerektirecek ve Beyaz Saray'a, Kabineye, Ulusal Gvenlik Konseyi'ne ve Mteselsil Ekip eflerine gidecek olan almalardr. Bu tr projelerin emrinde ve kullanmnda tm federal istihbaratn kaynaklar ve teknik becerileri olacaktr ve CIA sorumluluu altnda gerekletirilmeleri gereklidir. Bunu sylerken aklmda Vatikan'n dnya meselelerine bak ve tavr, uluslararas Komnizmin dnyadaki geliim erisi ya da baml blgeler ad verilen blgelerdeki yeni hareketlerin dnyadaki g sralamalar zerinde yapaca etkiler gibi byk boyutlu bir dzen takip etmekte olan konular var. Merkez stihbaratn kendi ekibinden birinin proje miri olarak hareket edebilmesi de mmkndr, proje mirinin bir istihbarat dairesinden dn alnmas da mmkndr. Her iki durumda da, proje miri ilk planda CIA efi'ne ya da onun vekiline kar sorumlu konumda olacaktr.

10

Altncs, CIA, istihbarat dairesinin personel politikalarn gz nne almaldr. Sivil devlet memurlarnn ve kendilerinin yol am olduu istihbarat almalarnn zorluklarnn tam olarak farknda olmaldr. stihbarat dairelerine uygun kimselerin alnp eitimden geirilmi olmalarnn salanmasnda aktif bir rol oynamas gerekir. CIA, bu alt tip koordinasyon faaliyetini yerine getirirken, her eyden nemli olan tek bir yksek prensibin rehberliinde hareket etmelidir - en birincil ve en nemli konumda yer alan z iin dnda kalmaldr. ClA'nn uygun alma alanlarnda en yksek derecede profesyonel uzmanla sahip birka kiiden oluan bir ekip oluturmas gerekecektir. Baz sekin ekonomistlere ve politika bilimcilerine, uluslararas ilikiler uzmanlarna ve askerlik sanat dalnda uzmanlam kiilere sahip olmak durumundadr. Olduka fazla sayda da, meslek yollarnn henz balarnda olan, gen, mevki ve kdemce alt seviyede alana sahip olmaldr. Ancak bu alma ekibinin, yaratc temel almann iine mmkn olduunca az girmesi gereklidir. CIA, faaliyetlerini, istihbarat daireleri aras projelerin ynetimi, dairelerin bu projelere olan katklarndaki kusurlarnn bulunmas ve dairelerin bu projelere olan katklarnn neden yetersiz kaldnn ya da neden bu ykmllklerini yerine getiremediklerinin incelenip aratrlmas ile snrl tutmaldr. ClA'nn grevi, istihbarat dairelerinin profesyonel rekabetinin kontroln ve denetimini salamak ve zayf noktalarn ya da zaaflarn, birbirleriyle olan rekabetleri sayesinde ortadan kaldrmak olarak adlandrlabilir. ClA'nn bu prensipten ayrld, z iin iine girdii ve kendi kendine tanmlayc almalar ya da deerlendirme almalar yapt anda ba belya girmi demektir. Zira, byle yaptnda, balca beinci aratrma ve gzlem tekilat olmann biraz tesine gemektedir. Yan kurulular ile direkt bir rekabet ierisine, hem de byk bir dezavantaj ile girmi olacaktr. Onlarla, zaten boulma noktasnda skm durumda olan bir pazarda profesyonel personel iin rekabet ierisinde olacaktr. Onlarla, (bkz. sayfa 124 ve onu takip eden blmler) temel bir dokmantasyon kitapl kurmakta rekabet ierisinde olacaktr ve bu alana girmekte ge kalm olmas onu son

10

derece byk bir amaza sokacaktr. Ayn zamanda bu dairelerin istihbarat lar ya da onlarn zel amal olarak oluturmu olduu birleimler tarafndan da hizmet verilmeyen ok az sayda tketiciye sahip olacak ve bu durumda da tketici ve tketici rehberlii iin de rekabet etmek durumunda kalacaktr. Bu rehberliin, istemeyerek, ynetsel olarak tketiciden ayrlm ve operasyon sorumluluuna sahip olmayan bir organizasyona verilmesi durumu sz konusu olacaktr. Bu tr rekabet sknt ve fke yaratacaktr. stihbarat daireleri kan davasna ant iecektir ve gayet iyi bilinen birka adi brokratik hilekrlkla ClA'nn tm programn rtp boa karabilecektir. Bu demek deildir ki, bu husumet ve kt duygular benim nermi olduum ynetimin alt ana hattnn uygulanmas durumunda olumayacaktr. Ben bunu ok grdm. Ancak sonsuza dek srdn grmedim. Benim CIA iin tayin etmi olduum rol, rekabeti olmayan ve istihbarat dairelerinin bir kez ilk oku atlattktan sonra ereflendirir hle gelecekleri bir roldr. Kimileri, ClA'nn, bu daireleri kendi oyunlarnda yenecek bir alma ekibine sahip olmadka, szkonusu temel rekabeti denetleyemeyeceini savunabilir. Bununla ima ettikleri, ClA'nn, neredeyse btn dairelerin birleimine denk olacak kadar gl bir aratrma organizasyonu olana dein istihbarat dairelerinin standartlarndan geri kalmamay baaramayacak olduudur. Konuya bu gr asndan baklmasna rza gstermem ve mutabk olmam mmkn deil. Bir eletirmenin, eletiri yneltmekte olduu kiinin bildii her eyi bilmesi gerektiine inanmyorum, eer yapc olmak isteniyorsa bu byle deildir. Ben, akl ve tecrbe sahibi bir eletirmenin, bir bakasnn teknik anlamda dengi ya da stad olmakszn da o kiinin almasnn zaaflarna parmak basabilecei ya da bir argmandaki kusurlar bulabilecei inancndaym. Benim kafamdaki eletirmen tipi, mesleinde sekin, yaa byk ve itibarl, seilmi olduu zel ve ayrntl grevlerin ya da zgn almann byk zorluklarn atlatm ve dolays ile bir bakasnn almasndaki iyi ve kt ynleri ayrt etme konusunda yksek bir beceriye sahip bir devlet adamdr. Meslei ile yaran, aslna baklacak olursa onun ban eken ve bunu da, kariyerin ilk ve orta dnem-

10

lerinin kk, gnlk ilerini yaparak deil, kariyerinin tamamnda olgun, yanstc ve dnceli almalarda bulunarak gerekletirmi olan bir kiidir. Sanrm, ben bu kiilerin -ok sayda zehir gibi zekya sahip asistann yardmc olmakta olduu bir dzine kadar kiiden sz ediyorum- sivil olmalar beklentisi iindeyim. Bu, yalnzca bu i iin uygun olan sivillerin sayca ok daha fazla olacandan dolay deil, ayn zamanda bu i iin doru olan kiilerin bir servisten bir dierine akkanlklarnn daha yksek olacak olmasndandr. Belki de asker servislerden birindeki bir subaynkinden daha yksek bir akkanla sahip olacaklardr. Eer bu kimselerden bir dzineden fazlasna ihtiya varsa, grevlerinin gizli izleme ve aratrma yapmak deil, eletiri ve ynlendirmede bulunmak olduunu aka anlam olduklar srece, onlar saklamak, vermemek iin bir sebep yoktur. Bu tanma uyan bir dzine adamn ie alnmas problemi, belki de benim masaya yatrm olduum programn btnnn ana problemidir. Onlar olmadan program yerinden oynamayacak, hareket etmeyecektir. Bununla birlikte, yalnzca ve yalnzca aadaki artlar altnda ie alnabilecek olduklarna inanyorum: 1. Balayacak olduklar programn zerinde derinlemesine dnlm olunmaldr. Dahas, ClA'nn, Ulusal Gvenlik Konseyi'nde dikkatli ihtiyatl bir inceleme yrtm, bir baka deyile suyun derinliini iyi lm olmas ve desteinden emin olmas gerekmektedir. Benim dndm kapasitede ve kalibrede, kalbnn adam hi kimse, baar ansnn ne olduuna dair net bir fikir edinene kadar bu trde bir ii kabul etmeyecektir. 2. Eer bu kiiler sivil olacak ise, bu halde ClA'nn bakanl da sivillerde olmal demektir. Ulusal Gvenlik Yasas, askerlerin bakanlnn getirecei dezavantajlarn bazlarnn nn almtr ancak balca dezavantajnn nne geememitir. Ki bu da, ordu hizmetinden bir subayn CIA efi olduu mddete, yakn alma ekibinin de ordudan olacak olmasnn neredeyse kanlmaz

10

Bunun bir alternatifi elbette ki vardr, yani, asker bir efe sahip olunabilir ve st dzey koordinasyon kademesine (asker) servislerin kendi iinden en yetenekli kiiler yerletirilebilir. Ben (asker) servislerin bu i iin yeterli meslek eitimden gemi subaylara sahip olmadn ne srenlerden biri deilim. Sahip olduklarn biliyorum. Ancak ayn zamanda unu da biliyorum ki, (asker) servisler bu subaylar istihbarata atamakta yava davranacaktr ve subaylarn kendisi de bu atanmalar konusunda dorusu ok istekli olmayacaklardr. stihbaratta uzun sreli bir grevin, asker kariyerde ilerleme salamak iin en iyi yol olduu sylenemez.8 Kongrenin, (bir subay olmas durumunda) efe getirmi olduu ayrcalklarn ve dokunulmazlk8

Kitabn bir sonraki blmnde (Blm 7), bu problemi uzun uzadya ele alacam.

olduudur. Organizasyonunu da tandk olduu asker takm dzenine gre oluturmas ve st kademeleri -ou kez olduu gibi- Kara Kuvvetleri'nden, Donanmadan, Hava Kuvvetlerinden ve Deniz Kuvvetleri subaylarndan kiilerle doldurmas da kanlmazdr. Bu halde, st dzey ekibe atamalar da, muhtemelen, uygun rtbede olmak, emrinde olmak ve hizmet brannn ne olduu gibi kriterlere dayal olacaktr. Subaylarn bazlar, albay, deniz albay ya da yzba olduklar iin orada olacaklardr, aksi takdirde o greve atanmazlard; ve dier baz subaylar da sadece ve sadece organizasyon izelgesinde servisler arasndaki dengeyi temin etmek zere orada bulunacaktr. Bu gruptan baz kiiler uzmanlama gerektiren yksek dzey istihbarat grevinde ok zayf bir yeterlik sergileyecek ve belki dier bazlar da stne stlk bir de konuya ok az ilgi duyuyor olacaktr. Ksacas, sivil uzmanlarn, karlarnda sorumlu ve rapor verme pozisyonunda ve birlikte almak durumunda olduklar kiiler, sivil alanlarn bu ie atanm olmalarn borlu olduklar kriterlerden ok uzak kriterler gz nne alnarak seilmi olacaklardr. Siviller buna, ilerinin deerini ykselten bir durum gz ile bakmayacaklardr ve ef ne kadar iyi, ne kadar mkemmel bir insan olursa olsun, ie alnmakta zorluklarla karlaacaklardr.

10

Kara Kuvvetlerinin pozitif istihbaratnn yabanc devletlerin kara kuvvetleri hakknda bilgi retmesinin gerekecei konusunda herhalde herkes hemfikirdir. Bu, zerinde hemfikir olunacak hemen hemen tek eydir. Bir sonraki soruyu soralm -"Kara kuvvetleri ile kastedilen nedir? Mevcut kuvvetler mi, yoksa harekete geirilebilir kuvvetler mi?"- ve olacaklar grelim. Kara Kuvvetleri, mevcut kara kuvvetleri hakkndaki bilginin, bilmesi gerekenin yalnzca krk bir paras olduunu kabul edecek; mevcut kuvvetlerin, sava durumunda harekete geirilebilecek toplam kara kuvvetinin yalnzca hatal ve yanltc bir sembol olduunu savunacaktr. Ordumuz mevcut krk paraya deil, potansiyel gce kar hazrlkl olmaldr. Bu harekete geiri-

Farz edelim ki, CIA bakanlk anlamnda form ve karakter olarak sivilletirildi ve anahtar konumundaki profesyonel koordinasyon personelini ie ald, geride kalan problemler ne olacak? Bu problemler ok daha byk boyutludur. Belirli bir istihbarat organizasyonunun -szgelimi Kara Kuvvetleri stihbarat Ksm'nn- yetkilerinin tanmlanmas sorununu ele alalm.

larn, ClA'ya atanm olan dier asker ahslar kapsamamakta olduu anlalmaldr. Ancak farz edelim ki, (asker) servisler bu subaylar istihbarata atadlar ve onlar da atanmalar memnuniyetle kabul ettiler ve ie baladlar. Ben byle bir koordinasyon ekibinin, asker departmanlarn stesinden gelmekte, sivil bir gruptan daha byk zorluklar yaayaca - ve sivil bakanlklarn ve blmlerin stesinden gelmekte de neredeyse hi pheye yer brakmayacak biimde ok daha byk bir zorluk yaayaca ynndeki fikrimi ne sryorum. rnek olarak, eer biri Kara Kuvvetleri'nin istihbarat faaliyetleri hakknda soruturma ve inceleme yapacaksa, bu kiinin bir kara ordusu subay olmas gerekir, bir donanma ya da hava subay deil. Ancak bu i iin doru olan kii mavi niforma giyiyor olabilir. Ve eer ki birinin Ticaret Bakanl'na hoa gitmeyecek trde tavsiyelerde bulunmas gerekiyorsa, en iyisi bu kiinin herhangi bir renkte niforma giymiyor olmas olacaktr. Btnyle askerden oluan bir koordinasyon ekibi oluturmak, bu ekibi, (askeri) servisler ile ilgili olarak hareket akkanlndan yoksun brakmak ve sivil departmanlarn baarsna zarar vermek olacaktr.

10

lebilir kuvvet imdi artk basit bir konu deildir ve boyutlarnn ve vuru gcnn hesaplanmas dar anlamda yalnzca bir asker istihbarat meselesi olmaktan kmtr. Blm 4'te ispat etmeye altm gibi, harekete geirilebilir kuvvetin hesaplanmas, ar basacak biimde, politik, ekonomik, sosyal ve ahlak fenomenlere dayanmaktadr. Kara Kuvvetlerinin istihbaratnn, harekete geirilebilir kuvveti ya da sava potansiyelini doru tahmin edebilmek iin dier dairelerin yetki alanlarna geni bir blge dahilinde yaylmas gerekir. imdi de, ClA'nn, Kara Kuvvetlerinin yetki alann snrlandrmak ve hesaplamalarn tamamlayabilmesi iin dier bakanlklarn -byle bir durum sz konusu olduunda zellikle Dileri ve Ticaret Bakanlklar'nn- bu departman politik ve ekonomik bilgilerle donatmasn salamak iin hi gecikmeden harekete getiini farz edelim. ki uultu duyulacaktr. Bunlardan biri Kara Kuvvetlerinden ykselecek olan ve aldklar bilgilerden tatmin olmadklarn gsteren bir uultudur. Kara Kuvvetleri, Dileri ve Ticaret Bakanlklar'nn verdii bilgilerin yetersiz ve noksan olduunu ya da bu bilgilerin bu trde bir tahmin iin uygun olmadn syleyecektir. Dier uultu ise Dileri ve Ticaret Bakanlklarndan geliyor ve kendi bakanlklarnn grevlerinin yerine getirilmesinin dahi istihbarat organizasyonlarnn srtnda tayabileceinden fazla yk oluturduuna ve Kara Kuvvetlerinin iini istemediklerine iaret ediyor olacaktr. Ya da, Dileri ve Ticaret Bakanlklarndan ykselen uultu, eer Kara Kuvvetleri taleplerinde daha belirli ve ak olsa, bu departmanla almaktan memnuniyet duyacak olduklarn gsteriyor olabilir. Durum byle olduunda, Kara Kuvvetlerinin kendilerinin de katkda bulunmas beklenilen byk proje konusunda ar derece sakngan ve tedbirli olduunu iddia edeceklerdir. retecek olduklar bilgilerin nihayetinde nerede, nasl ve ne amala kullanlacak olduunu bilmedikleri mddete istenilen dzeyde ve tatmin edici bir i meydana karamayacaklardr. Aslnda bundan daha da ileri gidebilir ve Kara Kuvvetleri srlarn kendileri ile paylamaz ve istemi olduklar trde rehberlii vermez ise, bu departmana son kez olarak yardm ediyor olacaklarn da syleyebilirler.

10

Bu ileri geri tartmalar ClA'y kanlmaz bir biimde stihbarat dairelerinin operasyonlarnn gittike daha derinine doru ekecektir. CIA kendisi iin almakta olan doru insanlara sahipse, bu, lke iin iyi bir eydir. Ancak bu, ikinci tarafta yer alanlarca bu ekilde alglanmayacaktr. Bunu gnlszlkle karlayacaklardr ve ClA'nn bir anlamda be yl srecek bir frtnay atlatabilecek kadar gl ve ehil olmas, bu glklerin stesinden gelebilmesi gerekmektedir. ClA'nn yetkilere ilikin bu sorunlar zerinde kendisine yaratm olduu sorunlar, szgelimi, ClA'nn daireler aras projelerinden birine yapm bulunduu katknn istenilen dzeyde olmamas nedeniyle Dileri Bakanl'nn zerine gitmesi ile daha da arlaacaktr. Dileri Bakanl'nn istihbarat organizasyonunda birbirini takip eden inceleme ve tahkikatlar yapmas en azndan bir sre iin kt duygularn uyanmasna sebebiyet verecektir. Dier bakanlklar gibi Dileri Bakanl da, zerkliinin bozulmas olarak dnd ve byle sayd eylerle arasnda uyum salamakta ve uzlamakta zorluklar yaayacaktr. Ancak CIA, yan kurulular karsndaki pozisyonunu, onlar iin iyi bir savam vermesi halinde dzeltebilir ve glendirebilir. Dileri Bakanl'nn sergilemi olduu zayf performansn alma ekibinin noksanlarna ve bu ekip noksanlnn da makul olmayan bte kesintilerine balanmas durumunda, ClA'nn daha ok fon salanmas yolunda gsterdii savunma ve koruma, ona dostluklar kazandracaktr. Bu ve istihbarat dairesinin istihbaratnn iyi bir st dzey ynetimi ok istiyor olmas gerei, ClA'nn hoa gitmeyen faaliyetlerinin can yakcln bir nebze alp gtrebilir. Eer istihbarat dairelerini herkesin ulusal boyutta nemli gzyle bakmakta olduu geni istihbarat problemleri zerinde bir takm olarak bir araya getirebilir ise; eer birinci snf daireler aras proje mirleri ile ve iyi bir takm almas ile donanabilir ise, istihbarat dairelerine hkim olan hisleri ve nyarglar krabilir ve bu dairelerdeki byk fke ve gazabn byk lde stesinden gelebilir. Dier daireler bir rekabet ierisinde olmad gerei, kendi lehine en gl noktalardan bir tanesini tekil edecektir.

10

CIA iin kendi tercihlerim dorultusunda ana hatlarn izmi olduum grev, en iyi koullar altnda dahi son derece g bir grev olacaktr. Yasa'daki ifade tarz bana en iyi koullarn tanmlamasn vermemektedir. Balang olarak, CIA efi'nin sivil hayattan gelmesinin art olduunu belirtmek sureti ile Merkez stihbarat Dairesi'ni sivilletirmemektedir. Yasa, ordu hizmetinden bir subayn bu memuriyete getirilmesine olanak vermekle, ClA'ya asker bir hava vermi olmaktadr. Bu, askerlikten gelme kiilerin en st seviyede toplanmasna olanak tanmak suretiyle profesyonel anlamda yetenekli ve ehil kiilerin, benim koordinasyon seviyesi olarak adlandrmakta olduum seviyede ie alnmalarnda cesaret krc olacak olmas sebebiyle dezavantaja dnebilir. Unutmayalm ki, ClA'nn tamakta olduu kendine zg istihbarat "markas", ordudan ziyade sivil olarak adlandrlan ihtisas alanlarna ok daha yakndr. Ancak iaret etmi olduum gibi, koordinasyon ekibinde yksek kalitede sivillere sahip olmakta baarsz olmak mutlaka bir ykm demek deildir. Servisler bu grev iin yetenekli insanlara, eer onlara grev vermeye ve o grevde uzun bir mddet tutmaya istekli iseler sahip olurlar. Tam olarak byle yapm olduklarn farz edelim. Bu koullar altnda, CIA, benim tanmlam olduum grevi yerine getirmek zere kanun gleri yolu ile isteyebilecei her eye sahip midir? yle olduunu zannetmiyorum. Yasa taslan dzenleyenler zihinlerini yanl ynde ok fazla megul etmilerdir. ClA'ya, bakanlk istihbarat faaliyetlerinin neticesinde elde edilmi olan bilgilere erime ve kullanma hakk vermi, ancak bu faaliyetlerin (bizatihi) kendileri konusunda bu hakk tanmamlardr. Gerekte, ClA'ya, faaliyetler hakknda nerilerde bulunma hakkn vermi ancak bu faaliyetler hakknda dolaysz olarak tahkikat ve inceleme yapma hakkn ltfetmemilerdir. Yasa kapsamna gre, eer CIA bu tr nerilerde bulunacaksa, bu nerileri, bu faaliyetlerin ne olduuna dair birinci elden direkt bilgilere deil, bu faaliyetler neticesinde elde edilmi olan bilgiler zerinde yaplm bir almadan bu faaliyetler hakknda karlm olan bilgilere dayandrmak durumunda olacaktr. Bu sre bana -tpk bir otomobilin kontan kapal brakp, ak ve marla srmek gibi- gereksiz lde dolambal gibi grnyor.

10

Buraya kadar, kendimi yalnzca ClA'nn balca iki fonksiyonundan ilki olan koordinasyon fonksiyonu ile snrl tuttum. Peki, ya ikincisi olan operasyonel (operative-yrtme) fonksiyonu? Bu fonksiyonun tabiatnn ne olduu Yasann (d) paragrafnn drdnc ve beinci ksmlarnda izah edilmitir. Ancak Merkezi elden olmas durumunda en iyi ekilde yerine getirilebilecek olan grevlerin ve art olarak Ulusal Gvenlik Konseyi'nin vermi olduu dier btn grevlerin, istihbarat dairelerinin yararna olacak biimde gerekletirilmesini kapsamaktadr. Maksad ak ve gerekletirilme ans da yksektir. CIA, operasyonlarnda istihbarat daireleri namna alyor olacaktr. Kendi kendine sahneyi terk etme isteine kaplmas durumunda, ilk nce, sz konusu dairelerin bakanlarnn yesi olduu Ulusal Gvenlik Konseyi'nden resm izin almas gerekmektedir. Ve bu bakanlarn da bakanlk operasyonlarnn karn gzeterek yerinde biraz dar grllk sergilemeleri beklenebilir. Byle yapmakta da hakldrlar. CIA ve koordinasyon fonksiyonu hakknda sylemi olduklarmla uyumlu olacak biimde, burada bir kez daha tekrarlyorum: ClA'nn operasyonel fonksiyonu da istihbarat daireleri ile rekabet ierisinde olmamaldr. Bu

10

Farz edin ki, CIA efi istihbarat dairesine dair bir eylerin yolunda gitmedii hissine kaplyor ve farz edin ki Yasadaki snrlamalar yznden de Ulusal Gvenlik Konseyi'ne bir arl ve vurgusu olan ve netletirilmi nerilerde bulunamyor. Farz edin ki Ulusal Gvenlik Konseyi de CIA efi'nin getirmi olduu nerilerden etkilenmiyor. CIA efi, her eye ramen Yasann dehete drc sorumluluklar altndadr. Eer blm istihbaratndan edinmesi gereken bilgileri alamam ise ve istihbarat dairesine bu bilgileri rettirme gcne sahip deilse, nasl bir yol izleyecek olduu ok aktr. Kendi istihbaratn retmeye sfrdan balamas gerekmektedir. Kendi tam lekli gzlem ve aratrma faaliyetlerine girimelidir. Ve benim dikkat ettiim kadar ile, byle yapmakla dier istihbarat daireleri ile bir rekabet ierisine girmi olacaktr. Bu durumda, parlak bir baar beklentisine giremez; istihbarat dairesi ne kadar yetersiz duruma gelirse gelsin, nemli ve srekli olan baz avantajlara sahiptir. CIA efi'nin umabilecei en iyi ey, kazanann ve kaybedenin olmad bir yeniememe durumu olacaktr.

Bana yle geliyor ki, CIA'nn yapabilecei en kt ey, lke ii bir aratrma ekibine yardm ve destek iin operasyonlar dzenlemek ve istihbarat dairelerinin ortakl olmakszn istihbarat daireleri st bilgiler ortaya karmak olurdu. Eer ki istihbarat dairelerinin koullar CIA'nn gvenine layk olmayacak derecede dk bir basamaa gerilemi ise, bu durumda CIA'nn devi, szkonusu daireleri glendirmek ve gelitirmek olmaldr, onun yerini almak deil. Zira, Merkez stihbarat Dairesi, istihbarat iinin btnn gerekletirmeye almakta srar etmesi ve bunu yaparken de istihbarat dairelerini glerini kaybetme noktasna doru indirme gayretine girimesi durumunda baarl olamayacaktr. Bu savatan belki hl bir daire olarak, ancak merkez olma niteliini kaybetmi bir daire olarak, sa kacaktr ve hatta belki de istihbarat dairesi adn tamay dahi garanti edemeyecektir.

10

operasyonlarn neticesinde ortaya kan doruluu kantlanm rn ne olursa olsun, bunun, dairelerle gereklerine uygun olacak biimde dzenlenmi ve hazrlanm bir rn olmas gereklidir. Veya belirli istihbarat daireleri aras projelerin gereklerine uygun olacak biimde dzenlenmi ve hazrlanm bir rn olmaldr. CIA'nn, dairelerin kullanm iin ok byk nem tad ya da tm dairelerin yetki alanlarnn ok dna karlm olduu sansna kapld bir ey olmamaldr. nk, CIA yalnzca kendi hesabna operasyonlar yrtt ve yeni geerli bilgiler rettii ve istihbarat dairelerinin bu srete taraf olmalarn salamakszn bu bilgileri birtakm nihai tketicilere geirdii noktada, artk temel bir alma ierisindedir. Koordinasyon fonksiyonu erevesindeki faaliyetlerinin kendisini zgn ve yaratc bir aratrmaya gtrmesi halinde etrafn kuatacak olan dert ve tasalarn tm, operasyonel fonksiyonu erevesindeki faaliyetlerinin bu sonuca yol amas halinde de ayn ekilde etrafn kuatacaktr.

BLM VII

STHBARAT DARELER stihbarat daireleri ile, belirli federal bakanlklar, departmanlar ya da daireler ierisindeki, d dnyada, geni bir alan ierisindeki her noktada farkl ynlerden neler olmakta olduuna dair istihbarat (bilgi) retilmesine ayrlm olan organizasyonlar kastediyorum. Bu trde ok fazla sayda belki yirmi ya da daha fazla- organizasyon bulunmaktadr, ancak daha nce de iaret etmi olduum gibi, bunlar arasnda birincil derecede nem tamakta olanlar, Dileri Bakanl, Kara Kuvvetleri, Donanma ve Hava Kuvvetleri'nin bnyesindedir. Tabiat ile, yksek dzey d politikamz ve byk stratejimiz iin temel tekil eden bilgilerin ounluunu retmek ya da retme kabiliyetine sahip olmak durumunda olan organizasyonlar da bunlardr - Dileri Bakanl'nn stihbarat Aratrma Ofisi ile Toplama ve Datm Ofisi, Kara Kuvvetlerinin stihbarat Ksm, Deniz Kuvvetlerinin Deniz Kuvvetleri stihbarat Ksm ve Hava Kuvvetleri'nin stihbarat Ksm- Geriye kalanlar ise Merkezi stihbaratn (operasyonel fonksiyonu dahilinde) ve d politika konularnda ikincil derecede nem arz eden dier blmlerin rndr. Bu drt byklerden herhangi birinin grevini -geen blmde iaret etmi olduum gibi, pratik adan tanmlamann ok g oluuna karn, teorik olarak tanmlamak kolaydr. Teoride, grevin o istihbarat dairesinin yetkisi dahilinde olan d lkelerin fenomenlerinin tanmlanmasn, gzlem-

10

stihbarat dairesinin, bu ift ynl grevi yerine getirebilmesi iin bir organizasyona ve bu organizasyonda yer alacak insanlara sahip olmas gerekir. lk olarak bu insanlardan bahsetmek istiyorum. nceliin onlara verilmesi gerekiyor zira bu i iin uygun kiiler bal bana en temel unsuru tekil etmektedirler. Onlarn yerini tutabilecek baka hibir ey yoktur. Herhangi bir istihbarat dairesinde alan kiiler birka ana kategoriye ayrlrlar: lk ve tm organizasyonlar iin genel olma zellii tayan kategoride, gelen ve giden postalara; er aylk dnemler halinde memuriyet srelerinin balama ve biti tarihlerine ve malzeme tedarikine; ekip alanlarnn maa demelerine; izin, yolculuk ve yeterlilik oranlar ile ilgili ok eitli dzenlemelere ve alma gn kurallarna uyulup uyulmamasna, pozisyon snflandrmalarnn Sivil Memuriyet Komisyonu'nun dzenlemelerine uygun

lenmesini, rapor edilmesini ve gelecee ynelik tahminlerinin yaplmasn kapsamas gerekir. Dolays ile, Hava Kuvvetlerimizin istihbarat dairesi kendini d asker havaclk alanna, Dileri Bakanlmzn istihbarat da d politik ve belki de ekonomik faaliyetlere vakfetmelidir. Drt byklerden herhangi birinin yapmakta olduu i, ift ynl bir grev olma eilimi gsterecektir. deal olan, birinci planda, zerinde aydnlatlm olduu blm politikas gerei talep edilen tm bilgileri retmesi ve ikinci olarak da ayn trde bilginin yeterli grlecei noktaya kadar, daha fazlasn da ulusal politikann gereklerini karlamak zere retmesidir. Bu, istihbarat dairesinin gerek kendisine ev sahiplii etmekte ve desteklemekte olan bakanln veya kurumun gerekse o bakanln veya kurumun da zerindeki, en st dzeyde ulusal politika ile ilgili konseylere kar ykmllkleri olduu anlamna gelmektedir. Bu ikinci ykmll, bir istihbarat dairesinin bir bakanln veya kurumun dzgn tketimi iin gerekli olmayacak, ancak o bakanln veya kurumun enginlik ve bir derece de uzaklk arz etmekte olan ilgi alan dahilindeki bilgileri retmeye mecbur edebilir. Bu, Merkez stihbarat Dairesi'nin bakanlklar veya blmler aras uzun vadeli alma programn gerekletirebilmesi iin sahip olmas gereken trdeki fazladan bilgidir.

10

olup olmadna bakan ve btenin zamannda ve dzen iinde hazrlanp sunulmasn salayan, ynetim blmndeki sorumlu kiiler yer almaldr.1 Bir sonraki kategoride bir sekreterler grubu bulunmaktadr. Bu grup, yneticiler iin kt ilerini yapan kimselerden oluur, fakat daha nemlisi, operasyonun sonucunda ortaya kan niha rnn -almalarn, raporlarn ve ksa bilgilendirme notlarnn- ayrmn ve fizik anlamda datmlarn gerekletiren kiileri kapsar. Bir adm daha ileri gidip, bunun iine retimin eitli kategorilerini -mimeograflar, fotoraflar, harita basmclarn, msveddeleri toplayp ciltleyenleri ve her ne kadar bu kapsam ierisine alnm olmak onlar pek pohpohlamayacak olsa da, harflerin ve rakamlarn dilini resim diliyle gstermek amal almakta olanlar- da katabiliriz.2

Bu grubu bundan baka ayrca ele almayacam, zira bu grubu evreleyen problemler hibir ekilde yalnzca bir istihbarat organizasyonuna zg olan problemler deildir. Bununla birlikte, hkmet almalarndaki ynetsel g alann benim istihbaratta edinmi olduum tecrbeleri ve zannederim ki hkmetin erimi ierisindeki dier noktalardaki bir ok sivil memurun da tecrbelerini ieren baz yorumlarda bulunmadan terk etmekte de tereddtl ve gnlszm. Prensipte, her zaman iin kendimi ynetimin merkezi olmaktan karlmasn destekleyenlerin tarafnda grmmdr. Gevek ve dank yapdaki bir ynetim organizasyonunun ykledii cezalarn tamamyla farkndaym, ancak ben bunlarn, hkmetin, balca ynetsel sorunlarn, gerilere ta Sivil Memuriyet Kanunu'nun yalanmlna ve karanlkta kalan belirsizliklerine kadar gitmekte olduu dier ucundaki, daha gl bir sebebi olan ve daha nihai nitelik tayancezalardan ok daha dk olduklar kanaatindeyim. Herhangi bir hkmet brosunun, davasn (daha st ynetim birimlerinde hararetli bir biimde ve daha az eytan kurnazlklarla) temsil edecek bir ynetim birimi olmayan, daha aalardaki, ya da jargonu kullanmak gerekirse, daha alt kademelerdeki- bir biriminin hi ans yoktur. u anki kurallar ve dzenlemeler karmaas altndaki Sivil Memuriyet sistemi kanlmaz bir biimde rekabete kar bir komplodan baka bir ey olmad grntsn vermek durumundadr. Dk kademedeki bir birim iin bu ite varln srdrebilmenin tek kar yolu yzeye kmas iin urap mcadele edecek kendi maal ynetim mdfisini edinmektir. Byk lde merkezilikten kma ve bunun bir sonucu olarak meydana gelecek mcadele ve savalar olmadan da, unutulmu, gizli sakl kentlerin zerine ken bir durgunluk, bir dinginlik vardr: n ofis Komisyon tarafndan hizaya sokulmutur, ve duruma organizasyonun bandan sonuna kadar boylu boyunca ba gsteren uyumsuzluklarn var olmay srdrmesi hkmetmektedir.
2

Bu ikincisi -grsel sunum uzmanlar- ile ilgili olarak birka farkl dnceye sahip olduumu gryorum. Hi phe yok ki, iyi bir diyagram ya da tablo belirli trlerdeki metinlerin anlalabilirliini arttrr. Fakat yine hi phe yok ki -en azndan benim iin bu byle- dier belirli trlerdeki metinlerin, bu trde diyagramlarla, brakn anlalabilirliklerinin artmasn, rneklenmeleri ve resimlenmeleri dahi mmkn olmaz. Ancak grsel sunumcular her zaman bu

10

Bundan sonra gelen kategoride, bir sonraki blmde daha fazla deinecek olduum ktphane grubu yer alr. Bu grup, aratrmann nde gittii ve yeni bilgilerin niha rn oluturmakta olduu her kurumda olduu gibi, bilginin fizik anlamda birikiminin koruyuculuunu yaparlar. Kendilerinin ve dier kiilerin gstermi olduu abalar sonucunda, gemie dair verileri alr; indekslemesini yapar ve dosyalar; korur ve bunlar, verileri yeni bir biim dzeni ierisinde bir araya getiren ve bunlardan gereklerle ilgili yeni tahminler elde eden kiilere datrlar. Sonraki kategori, benim kategorizasyonumda en sonda yer alan grup ile beraber, organizasyonun en can alc blmn oluturur. Uzmanlar olmadan, istihbarat da sz konusu olamaz. Bunlar, d lkelerdeki yaantnn, benim daha nce tanmlam olduum, trl ynleri hakknda bilgi edinmeye ynelik almalar yapmakta olan kiilerdir. Aratrma ve analiz yntemleri ile ilgili olarak bir nevi parmak ucu hissine sahip; kendilerine zg, benzer unsurlara sahip ve belirli snrlar iine den ayr bir kategori olarak, renme tekniklerinin ve aralarnn ustas (ya da belki kendilerini bu ie adam raklar) olan ve yeni olgularn ya da olgular arasndaki yeni ilikilerin kefedilmesini bir kariyer olarak grmekte olan sosyal bilimcilerdir, doa bilimcilerdir, asker uzmanlardr. Alglama duyular, gzlem altnda tuttuklar blgelerdeki dakikalk deiimlerin kaydn tutmakta ve bildirmekte olan bir nevi profesyonel duyarllk ekranna sahip kiilerdir -bu dakikalk deiimlerin daha az uzmanlam bir ekranla grlmesi, daha az uzmanlam bir elekten geirilip seilip ayklanmas mmkn olmazd. Dakikalk bir deiimle uyarlan ve bu deiimin nemli ya da nemsiz oluunu ve geerli ya da geersiz oluunu snamak zere otomatik olarak

ikinci grte deillerdir. Her yeni ve kendini hissettiren meslek kolunda olduu gibi onlar da ou zaman ellerindeki aracn snrlarnn ve kstlamalarnn farknda deilmi ve pasif bir servis organizasyonu roln oynamakta da son derece gnlsz ve isteksizmi grnts verirler. Kendi heveslerini ve eilimlerini takip etmeye braklacak olsalar, yalnzca resim dilinde imknsz olan yapmaya kalkmakla kalmayp, ayn zamanda grevleri almalarn resimlemek olan profesyonelleri de, ifade tarzlarn ve hatta anlamlar kendi ifade aralar asndan daha ikna edilebilir ve yumuak bal olacak ekilde deitirmeye zorlayacak olduklar bilinir.

10

Sonuncu grup, ieride bulunan ve profesyonel ekibin en azndan kk bir ksmn dier grevlere hazrlanmas iin eitmekte olan asl idarecilerden oluan bir gruptur. Yerine getirmeleri gereken i, profesyonel ekibin randmannn ve retiminin belirli bir ekilde istihbarat dairesinin ve en st dzeyde politikann varolan sorunlarna ynlenmi olmasn; yaplan istihbarat retiminin bileiminde bulunan elerin, yani aratrma almalarnn, haritalarn, raporlarn ya da bilgilendirici notlarn, taleplerin kendileri asndan ncelikleri sralamasna uygun olarak retilmesini; projelerin bitmi halinin tam ve dengeli olmasn ve zamannda teslim edilmelerini ve kullanc iin en uygun olacak fizik formda teslim edilecek olmalarn (Beyaz Sarayn sizden istemi olduu eer bir bilgilendirme notu ise 200 sayfalk bir aratrma almas gndermezsiniz, ayn ekilde ansiklopedi formunda bir alma istemi olan operasyon grevlisine de ksa bir bilgilendirme notu gndermezsiniz) salamaktr. Bu grevi yerine getirebilmek iin, asl idarecilerin gerekten de olaand kimseler olmalar gerekmektedir. nk, yksek derecede meslek yetenekle, dnya ve hayat hakknda yksek derecede pratik bilgiyi ve ynetsel kabiliyeti birletirmi olmak durumundadrlar. Profesyonel bir

10

harekete geen -dahas kendi zel alanlar ierisinde temel aratrma bilgisi ile donatlm halde harekete geen- kiilerdir. Ayn zamanda, bir planlamacnn ya da politika belirleyicinin nerisi zerine bir aratrmay stlenen, szgelimi Mr.Clayton iin in'deki yiyecek durumunun ne olduunu, bir Rus dinleyicinin Amerika'nn Sesi radyosunda dinlemek istedii programn genel hatlarnn ne olduunu renen kiilerdir. Hedeflerin uygulanabilirliinin test edilmesi iin gerekli bilgileri ve politikalarn, planlarn formle edilmesinde, kesin bir biimde ortaya konulmasnda kullanlacak olan bilgileri salayan kiilerdir. Ksacas bu kiiler, bu kitapta yazl olan her eyin arkasnda yatmakta olan insan unsurudur ve eer istihbarat dairesinin gerek uygulamalarnda, bu paragraftaki maddelerde istenmekte olan llere uygun deil iseler ya da onlarla ilgili olarak belirtmi olduum fonksiyonlar yerine getirmiyor iseler de, mutlaka ve mutlaka bu llere uygun ve bu fonksiyonlar yerine getirebilir hle gelmeleri gerekmektedir.

ekibin saygnla muktedir olabilmesi iin profesyonel bir durua ve pozisyona sahip olmas gerekmektedir. Bu saygy ve ou kez beraberinde gelen onay ve olumlu duygular kazanm olmalar son derece byk nem tar. Uygun bir sistematik alma sahasnda ispatlanm bir yetenee ya da ne sahip olmamalar durumunda, ekiplerinin saygsn, hrmetini, onayn ve olumlu duygularn kazanmakta byk glk ekeceklerdir. Bu deneyim, sras geldiinde, performanslarna neredeyse eit derecede nemli bir baka biimde de katk salayacaktr: Ekiplerinin neleri yapabilecek kapasiteye ve kabiliyete sahip olduunu anlayabilecekleri kiisel bir kavrama yetenei gelitirmelerine ve verilmi olan projenin tamamlanmas iin gereken sreyi bir bakta kestirebilmelerine olanak verecektir. Sahip olmalar gereken dier nitelik de bundan daha az yaamsal neme sahip deildir. Bu, gerek kendi istihbarat dairelerinin gerekse dier istihbarat dairelerinin politika reten ve planlayan kiilerinin arasnda kolaylkla ve resm olmayan bir biimde hareket edebilmelerine ve sz konusu temel meselelerin istihbaratla ilgili olarak neleri gerektirmekte olduunu tanmlamalarna olanak tanyan niteliktir ya da niteliklerdir. Onlara temel sorunlarn ncelik snflandrmalar zerinde doru hkmlerde bulunabilme zelliini veren ve organizasyonlarnn etkisinin ve gcnn nerelerde en tesirli biimde kullanlabilecek olduunu tam ve kesin olarak grmelerine imkn tanyan da bu niteliktir. Burada tarif etmekte olduum nitelik, her profesyonelin mezuniyet eitimi ile birlikte sahip olduu bir nitelik deildir; gerekte bu nitelikleri muhtemelen hibir yerde edinemeyecek-tir. Genel anlamda bu niteliklerle domu olmas gerekmektedir. Gl hisler, saduyu, az skl, ince bir anlay ve nezaket, insanlarla iyi geinebilme becerisi, onlara liderlik etme ve onlar ynlendirebilme yetenei, dnyay neyin dndrmekte olduuna dair bilgi sahibi olmak ve dnyann u an itibar ile hangi noktada olduuna dair de keskin bir anlaya sahip olmak.. Yetenekli ve ehil profesyonel meslek uzmanlarnn ve bu idar kontrol ekibinin nemi tartma konusu olamaz. Ne var ki, istihbarat daireleri ou kez baka trl davranr. ou kez, sanki baarnn srr maharetli organi-

10

Szn ettiim konuya en basit rnek, bir yabanc dilde eviri servisi ile tercme edilmi metinlerin analizi arasndaki mutat i blmdr. Drt drtlk, mkemmel eviri diye bir ey olabilir, ne var ki ben bunu ok nadir olarak grmmdr. Kr bir ara olan dil, iletmeyi amalad mesaj, mesajn tad anlama nceden altrlm olan kii hari herkesten gizleme ve rtme yeteneine sahiptir. Tpk baz ok akll kimselerin kendi dillerinde yazlm olan bir zaman cetvelini okuyamamas gibi, mrlerini bir yabanc dili renme ve retmeye harcam olan ayn derece akll dier baz kiiler de, o dilde yazl olup da, tercmesini yapamadklar birok ey olduunu grecektir. Yalnzca hem o dildeki hem de Amerikan dilindeki anlamlar tecrbelerine dayal olarak kendilerine tandk gelen pasajlar evirebilirler. Yabanc dilde yazlm bir romandaki anlamlar her nans ile ifade edebilmekte olan bir kii mutlaka teknik bir makaleyi tercme edebilen bir kii olmak durumunda deildir. Bunun da tesinde, ne kadar gayret gsterse, dnyadaki tm szlkler bile yaamakta olduu glklerin sonunu getirmeyecek, bu srete ona arka kamayacaktr. Makalede kul-

10

zasyonda yatyormu, ince bir zeky yanstan, ince bir ekilde hazrlanm ve komplike bir rn, sanki kullanm kolay, drt drtlk yntemler ve gereler kullanan uzman olmayan kiilerce meydana karlabilirmi gibi davranr. Ben bunun fevkalde kt ve yanl bir fikre dayanmakta olan bir nosyon olduuna inanyorum. Ben inanyorum ki, yksek derecede incelik ve ie yararlk tayan bilgiyi, Ford marka bir arabay rettiiniz gibi retemezsiniz. "Montaj hatt" prensibini izlemeniz ve bir istihbarat giriiminin bireysel olarak katedilmesi gereken aamalarn ve admlarn, bunlarn her birinin karmaklnn profesyonel olmayan bir alann da yerine getirebilecei ekilde basite indirgenmi olduu bir noktaya kadar oaltmanz durumunda, montaj hattnn ucunda bilgi olmayacaktr. Esas itibar ile, bir deeri olan hibir ey elde edemeyeceksinizdir. Hi denecek kadar az sonu elde etmeyi srdrrsnz, ta ki temel grevlerde almakta olan kimseler de srecin btn hakknda byk lde bilgi sahibi olup alma hatt zerinde bulunan, faaliyetin dayandrlm olduu ileri derece noktalarn birounda yetkin ve verimli bir biimde alabilene kadar.

lanlm olan ustalkl dile hkim olmadka, ki bu sras geldiinde bir lde de makalenin ana temasna hkim olmadka anlamna gelmektedir, makalenin tercmesini yapamaz. Burada nemli olan nokta u ki, kendisi analiz etmek durumunda olduu materyaller hususunda bir bakasnn yapm olduu evirilere gvenmek zorunda olan bir istihbarat grevlisi, evirmenin insafna kalmtr ve tecrbelerime dayanarak, ben ileri, rutin bir ekilde tercme yapmak olan, skc ve kasvetli grevlerinden honut az saydaki insana bu ite gvenmeyi tercih ederdim. Ancak eviri servisindeki i blm, birok rnek arasndan seilmi uygun bir rnektir sadece. Bilgi toplama aamasnn deerlendirme aamasndan ayrm ve deerlendirmenin organizasyon emalarnda "aratrma" olarak gemekte olan aamadan ayrm ayn resmin dier paralardr ve hatta ayn temelde sorgulanmaya daha aktrlar. Organizasyon emalarn izmekte olan yksek lisans ya da doktora sahibi kamu yneticileri, ou zaman bunun farknda deilmi grnts vermektedirler, kritik bir istihbarat misyonunu yerine getirmek durumunda olan istihbarat dairelerinde bulunan st dzey memurlar da yle. Servislerin bu izgiyi takip eden dn tarzlarn anlamakta zellikle glk ekmekteyim. Bu da, muharip subay ne tr bir gayret gsterirse gstersin bir uzman olmayaca ve ekip ierisinde olsun, izgi ierisinde olsun, benzer unsurlara sahip ve belirli snrlar iine den ayr bir kategori olarak keli parantez ierisinde st dzey kariyer noktalarnn, kumanda tecrbesine sahip subaylarca doldurulacak olduu eklindeki ifadeden karlm bir sonutur. Servisler, tp gibi, iletiim gibi ya da lojistik gibi phe gtrmez konularda uzmanlamann nemini, aka szle ya da yazyla belirtmeden de olsa kabul etmekte olmalarna ramen, bu uzmanlara, muharip subay ile ayn kariyer frsatlarn garanti etmek suretiyle eitlik vermemektedirler. elikili bir biimde, hibir kurum ekip almasnn servislerden daha ok farknda deilken ve kurumlardan pek az buna bu derece nem vermekteyken, hayat boyunca ok fazla ekip deneyimine sahip olmu ya da ekip almasn hibir eye deimeyecek olan bir subay, bir teknik uzmanla ya da meslek uzman ile ortak yetersizlie maruz kalmaktadr. stihbaratn

10

fonksiyonuna ilikin bu dnce izgisinin douraca sonular pimanlk yaratacaktr. Kara, Deniz ya da Hava Kuvvetleri'nin kurmay snf dzeyinde istihbarattan sorumlu kurmay subay ya da sancak subay, her zaman iin, neredeyse deimez bir biimde, sekin bir kumanda deneyimine sahip, sivrilmi bir kiidir. Ayn ekilde bu kii, neredeyse hibir zaman, btn yaamn stratejik istihbarata adam bir kii olmaz. Organizasyonunda, en ok itimat ettii ve en yksek derecede yetkileri kullanmakta olan kiilerin vekillerinin, operasyon ksm eflerinin, ekip danmanlarnn ve hatta bazen "uzmanlarnn" bazlarnn da- ayn kumanda deneyimi katmanndan gelmekte olduklar da neredeyse muhakkaktr. Asker serviste bir gelecei olanlar -istihbaratn da iinde olduu- herhangi bir uzmanlama grevini (bir zarar grmeden) uzun sreli olarak yapabilmek durumunda deildir ve ilerlemesi gerekenler de, birka yllk alma ve belirli bir istihbarat sahasnda uygulamal alma sonrasnda kelimenin her anlam ile uzman durumuna gelmi olan ilerindeki en iyileridir. Arkalarnda, az ya da ok srekli ikamet halindeki, en tepeye ykselmemeye raz durumda olanlar brakabilirler. Bu, bu kiilerin her zaman iin mutlaka servisteki en az tecrbeye sahip, en az yaratc ya da en az faal kiiler olduklarn gstermez, ne var ki her zaman en yksek deneyime sahip, en yaratc ve en faal kiiler olmadklarnn da phesiz ki bir almetidir. Durum byle olduunda - yani en yksek derecede teknik yeterlie sahip yetenekli personele ihtiya duyulduu ancak bu personelin istenildiinde ortaya karlabilir olmad bir durumda- servisin dn biiminin, organizasyon emas ierisinde bir are retmesi, belki de makul saylabilir. Bu dn biimi, X sayda adamdan oluan bir takmn grnmez bir hedefe 16 inch'lik (40,64 cm.lik) bir dner baret uygulatabilecei ve onu, hassas ve komplike aralar iin iine dahil etmeden ustalkla vurabilecei ilkesine dayanarak, bir problemi -szgelimi ekonomik analizi-, benzer bir i blmne ynelinilecek olunan benzer bir durum olarak ele alr ve tartr: Grevi en basit unsurlarna ayrn ve bu unsurlar ile ayn sayda insan kullann. At ilmi sz konusu olduunda bu zm ekonomide olduundan daha iyi sonu verir.

10

Servislerin, sorumluluklar altnda son derece zor bir problemleri bulunmaktadr. Birincil ykmllklerinin atmalar ve savalar kazanmak olduu gereinden ka yoktur. Bundan yz elli yl nce sava sanatnn durumu yleydi ki, genel bilgi sahibi ve zeki insanlar o zamann greceli olarak basit sava makinelerini kullanmaya yeterli olacak kadar donanml durumdaydlar. O zamanlar, silahl bir kuruluun ezici oranda bir yzdesi sava hattnda yerini alabiliyor, ok kk bir yzde makinelerin kurulmas, bakm ve dzeltilmesi, gelitirilmesi iin ayrlyordu. Bu koullarda, asker servisler, uzmanlamay uygun grmemek pozisyonunda olabilirdi, yle de yapyorlard. Ancak sava sanatnn durumu, herhangi bir deiime uramad bir tek on yllk dnem bile geirmedi ve bu deiimler bilim ve teknolojinin geliimine uygun biimde vuku buldu. Gnmzde hl, bir kara, hava ya da deniz kuvveti, sava alanna bir kazanan kuvvet srebiliyor olmak durumundadr, ancak ayn zamanda inanlmaz karmak yeni bir takm aletler ve aralar da kullanabiliyor olmas gerekmektedir. Bunlar ylesine karmaktr ki, bir servis, kapasitesinin tamamn bunlarn inceliklerini ve en tesirli nasl kullanlabileceklerine dair nanslar renme yolunda harcayabilir. Servislerin dn biiminde, tam tersi deil de, tetikte olmamalar halinde silahl kuvvetlerin yeni aletlerin kontrol altnda olacana dair, hi de doal olmad sylenemeyecek bir kavray vardr. Dolays ile, -bu durum sz konusu olduunda servislerin profesyonel meslek uzmanlarna zarar vermekte olan- bu kavray da, herkes tarafndan iyi bilinen dier kltrel geri kallardan bir bakasdr. Servisler bu uzmanlara sahip olmalar gerektiinin farkndadrlar ancak daha henz sahip olduklar becerilere uygun den deeri verme noktasna gelmemilerdir. Ve bu zel yetenek sahibi kiiler, hat grevi iin sz konusu olan baar, ilerleme ve vlme frsatlarnn aynsn elde edinceye dek, uzmanlarn fonksiyonunun ne olduu konusu sknt yaratacaktr. Bugn itibar ile, stratejik istihbarat, tm dier mekanizmalarndaki ve tekniklerindekilerle beraber karmaklama anlamnda da ilerleme ve art kaydetmi olan bir sava ve bar fenomenidir. Artk yeterlilik sahibi bir subayn iki kumanda grevi arasnda yerine getirebilecei bir ey deildir.

10

st dzeyde bir uzmanlk alandr ve servisler bunu byle kabul edip bu alanda kariyer yapan kiileri gerektii gibi ie almadka, eitmedike ve dllendirmedike yetersiz ve eksik bir i karacak olduklar muhakkaktr. Ancak kusurlu ve kabahatli olan tek departmanlar servisler deildir. Dileri Bakanlnn, rnein, 1945 sonbaharna dein bu adla anlan bir istihbarat servisi yoktu (sadece, o yllara yakn son dnemlerde, uzun sre ayakta kalmay baaramam olan bir takm aratrma birimleri vard). stihbarat misyonu, yerine getirebildii kadar ile de, yapacak baka binlerce eyi olan, uzman olmayan kiilerce yerine getirilmekteydi. Bakanln tutucu unsurlar arasnda, ki bu hkim olan unsurdu da ayn zamanda, istihbaratn ne olduu ya ok az anlalmt, ya da hi anlalm deildi ve bir istihbarat ekibini destekleme eilimi sz konusu deildi. Gerekte, Stratejik Hizmetler Ofisi'nin Aratrma ve Analiz ubesi, 1 Ekim 1945'ten geerli olmak zere 20 Eyll 1945 tarihli bir yrtme emri ile bakanlk nezdinde grevlendirildiinde, bakanln tutucu mensuplar kuvvetli ve aktif bir biimde buna kar durmulard. Her ne kadar personelinin bir blmne ve ktphanesine olan ilgi ve meraklarn ak bir biimde ifade etmi olsalar da byle bir istihbarat tekiltn istemiyorlard. Kendilerine miras kalan bu organizasyonun dalmasnda ve blge uzmanlarnn szde coraf ofislerin uygun operasyon masalarna bltrlmesinde srarc oldular. Bu, organizasyon iin ciddi bir hasar anlamna gelmi olsa da, Mr.Byrnes bir giriimde bulunmaya ikna edildi. Mr. Byrnes'n harekete gemesinden nceki tartmalarn bandan sonuna kadar, Dileri Bakanlndaki st dzey memurlar argmanlarn tek bir temel konu zerine dayandrmlard. Onlarn gr alarna gre, kendilerinin tmnn de iinde istihbarat memuru olarak bulunduklar bir istihbarat organizasyonlar zaten vard. Dolaysyla, kendilerinin varm olduklarndan farkl sonulara varabilecek bir organizasyona ne gereksinimleri vard -ne de, iin aslna baklacak olursa, byle bir organizasyonu istemekteydiler-. Alglaryla hareket eden insanlarn harekete gemeden nce genel olarak bilmekte ve dnmekte olduklar noktasnda, bu Dileri Bakanl memurlar -ki bunlardan bazlar ok yetenekli kimselerdi- istih-

10

barat memurlar olduklarn ne srmekte hakllard, ama harekete gemeden nce bilmeleri gereken ve bilebilecek olduklar her eyi bildikleri noktasnda hakl deillerdi. stihbaratn iki nemli ynnden biri olan gzlem grevini sradan bir biimde yerine getirmekten fazlasn yapacak zamanlar yoktu ve dieri olan aratrma grevi iinse hi zamanlar bulunmamaktayd. Bir ordu eer benzer bir argman izgisi izleyecek olsa herhalde Normandiya karmasnn zrhl valyelerce yaplmasn ya da Japon topraklarnn grejuva atei kullanlarak drlmesini denerdi. Mr. Byrnes'n vermi olduu karardan sonra Dileri Bakanlndaki durumda nemli lde deiiklikler olmutur. General Marshall'n Dileri Bakan olduktan sonraki ilk eylemlerinden biri Mr. Byrnes'n kararn bozmak ve bakanln istihbarat organizasyonunu yeniden ilk hline getirmek olmutu. Bu ekilde braklm ve ekibi yeniden oluturmak iin gerekli olan para verilmi olsayd muhakkak ki artan bir kymeti olurdu. Ancak transformasyon, organizasyonun yoksulluk ekmeye balaynn hemen ardndan gereklemedi. Bteleri bakanlk iinde krpld ve Kongrede de (tbiri caizse) tartakland. Btedeki azaltmlar neredeyse ldrc bir yara amaya yetecek oranda kat idi.

10

10

bakanln kurumlarn yetki alan ierisinde pozisyonunu oluturduunu ve kararl bir biimde ie koyulmu olduunu varsayalm. Bakanlk ve blmlerin istihbaratlarnn toplamnn, byk stratejinin ve ulusal gvenliin gereklerini karlama noktasna varmas beklentisine girebilir miyiz? Sorun budur. Bana yle geliyor ki, yalnzca eer merkez bir istihbarat tekilt tarafndan gerekletirilmekte olan koordinasyon ve ynetim ii, znde, istihbarat dairesi kontrol personeli ile ayn derecede uzmanla sahip ise, biz bu beklenti ierisinde olabiliriz. Baka bir deyile, herhangi bir bakanlk (ya da kurum) istihbarat dairesinin asl idarecileri (ki onlar Kontrol Ekibi olarak adlandrabiliriz), o bakanln (ya da kurumun) profesyonel ekibi iin ne ise ve ne anlam ifade ediyorsa, (koordinasyon salama fonksiyonu erevesi ierisinde) CIA da, istihbaratn izmekte olduu grntnn btn iin odur ve ayn anlam ifade etmektedir. Her ne kadar daha byk lekte olsa da ayn trde ii yapmal ve her ne kadar dierlerinden daha iyi olsalar da ayn tipte olan kiileri elinde bulundurmaldr.

BLM VIII

STHBARAT DARELERNN ORGANZASYONU: DENEYMLERDEN EDNLM OLAN ON DERS stihbarat gibi byk ve nemli bir mevzunun temel unsurlarn bir istihbarat organizasyonunu kurma ve iletme metotlarndan ayrmak neredeyse imknszdr. Daha nceki sayfalarda her ne kadar dier balamlarda ortaya km olanlar haricindeki ynetsel sorunlar ele alm olmasam da, bunlarn birouna deinmitim. Bu blmde, kendi balam ierisinde ynetime dair sylenebilecek olann tm zerinde younlamaya alacam. Sorunlarn ierisinden hangilerinin seilmi olduu ve benim bunlarla ilgili yorumlamalarm, be yllk sava ve sava sonras istihbarat deneyimimden kaynaklanmaktadr. Grlecei gibi, ne bir ana organizasyon emas izmek ne de ynetimin tm alanlarn btnyle kapsam iine almak teebbsnde bulunmayacam. lk etapta kendimi istihbarat iinin karakteristii olan organizasyonel sorunlarla ve ikinci planda da bunlarn ierisinden yalnzca on tanesi ile snrl tutacam. zellikle bu konuya ilgi duymakta olmayan sade okuyucular ni bir ekilde meslek ilerden bahsedilmeye balanmasn belki mazur greceklerdir; ancak eer tercih ederlerse dorudan doruya bir sonraki blm olan Blm 9'a geerek oradan devam edebilirler. 1 Numaral Sorun: stihbarat organizasyonunun temel motifi blgesel mi olmaldr, fonksiyonel mi?

10

Stratejik istihbarat grevi, yabanc lkelerle ve yabanc lke insanlarnn yaantlarnn karmak yaps ile ilgilenir. Her insann, zellikle de bizim stratejik istihbarat asndan geni ilgi alanmz ierisinde olan insanlarn birok davran kalb vardr. Silahl bir kurulu eklinde organize olmu olan "asker varlklar" olarak hareket ederler; birbirleri ile olan resm ilikilerini bir dzen ierisine yerletirmekle megul olan "politik varlklar" olarak hareket ederler; yaradllar gerei benliklerinin istemekte olduu eyleri temin etme gailesi ierisinde olan "ekonomik varlklar" olarak hareket ederler ve topluluk olarak yaamay seven srcl ve girgin yaplarna, vicdanlarna ve akllarna hareket serbestlii veren "sosyal, ahlak ve entelektel varlklar" olarak hareket ederler. nsanlar gzlem ve inceleme altna alan stratejik istihbarat, onlar, brnm olduklar hem ulusal hem de davransal grntleri ierisinde ele alr. Onlar bir Fransz, bir sveli, bir Rus, bir Belikal olarak ele alr ve onlarla ayn zamanda asker, politik ya da ekonomik varlklar olmalar mesnedi ile ilgilenir. Ayrca, szgelimi, asker ya da ekonomik grntleri iinde hareket etmekte olan bu insanlarn oluturduklar kombinasyonlarla da ilgilenir; svelileri ve Ruslar bir ticaret anlamas ierisindeki ekonomik varlklar olarak; Britanyallar ve Franszlar ortak gvenliklerini gzetmekte olan politik varlklar olarak ele alr. Gerekte neyin ihtimal dahilinde ve uygulanabilirlik tayor olduuna dair uygulamal soru, organizasyonunuzun plnn yabanc varlnn hem ulusal hem de fonksiyonel aamalarn en iyi biimde ele alacak ekilde nasl izecek olduunuzdur. Sknt, Amerikan eitiminin gelenekleri ile balamaktadr. Bir alma izgisinde eletiri uzman haline gelen bir grup insan bir coraf alan, ya da bir blge veya tek bir ulus devleti zerinde uzmanlar. Modern tarihiler, corafyaclar ve baz siyaset bilimcileri rnein, uzmanlama alanlarnda "blgesel olma" eilimi gsterir ve szgelimi Yunanistan, berya yarmadas (spanya ve Portekiz) ya da Latin Amerika hakkndaki her eyi renmeyi amalarlar. Temel edebiyatn gerektirdii dilleri renir, o edebiyatta geen yerleri ve konular renir, her frsat bulduklarnda o blgeye seyahat eder, o blge hakknda kitaplar yazarlar. Bu kitaplarda ou zaman, dierlerinin

10

zerinde, gerek ustas olduklar disiplinlerden hareket eder, ustas olmadklar dier disiplinlerin iine girerler. rnein bir analitik modern tarihi kanlmaz bir biimde kendini bir siyaset felsefecisinin, bir ekonomistin, bir sosyologun alannda alrken bulur. Dier grup insanlarsa, zamanlarn "fonksiyonel" almalara vakfederler. Birok ekonomist ve sosyolog rnein, Msrllar ya da Hollandallar iin olduu kadar inliler iin de geerli olan ekonomik ve sosyal kanunlarn bulgulanmas ynnde gayret gstermektedir. "Ekonomi" ya da "sosyoloji" konularnda uzmanlar ve ou zaman bunu aratrmalarn herhangi bir lke ya da insan rk zerinde sabitletirmeden (ve bunlarla snrl kalmadan) yaparlar. Bu zamanlarda hibir artlmam referans erevesi dncelerini ya da davranlarn idare eden hi bir standartlar ya da prensipler dizisi) olmakszn sadece teorik terimlerle alrlar. Artlmam bir referans erevelerinin olmas gerektii dier zamanlarda ise en yakn ve elverili olann; ABD'yi seerler. Blgeci olmayan bu insanlar yalnzca teorik yaznlarnn yazl olduu dilleri renirler; takip etmek ve izleyerek bilgi sahibi olmak durumunda olduklar, ekonomi ve sosyoloji alanndaki tercme edilmemi bilimsel aratrmalarla megul olabilmek iin Franszca ya da Almanca renebilirler. Herhangi baka bir dili renmek zahmetine pek nadiren girerler. Bu alardan bakarak, varsayalm ki ran'a verilecek olas bir bor, ran ekonomisinde iyilemenin salanmasnn baarlma ansna bal olmaldr. Varsayalm ki, bir istihbarat tekilatna bu ansn ne olduunun tahmini hesabnn ve deerlendirmesinin yaplmas grevi verildi. Hangi trdeki organizasyon bu grevi en iyi biimde ele alacaktr? Projenin kumandasnda bir "ran blm"nn yer ald bir organizasyon mu, yoksa kumandada bir "ekonomi blm"nn olduu bir organizasyon mu? Bu argmann esas itibar ile sonu yoktur. "Blgeciler" diyecektir ki, ranlnn mizacn, geleneksel davranlarn, hrmet etmekte olduu ulusal mitlerini, ve ran toplumunun ve siyasetinin karakterini anlamadan, mmkn olann en fazlas dahi olsa, teorik dzeyde bir ekonomik analiz, cevab getirmeyecektir. "Fonksiyonelistler" ise, ya da bu durum sz konusu iken ekono-

10

mistler diyelim, ekonomik faktrlerin tm bu eylerin hepsinden nemli olduunu ve stn geldiini; ran'n ekonomik sorununun herhangi bir ekonomik sorundan zde daha farkl olmadn ve kendilerinin (ekonomistlerin) iinin bu evrensel ekonomik davrann analizini yapmak olduunu, eer blgeciler kendilerine tercmanlk ve haber toplama ya da ayak ilerine koturma vazifelerini yapacak bir alma ekibi bor verecek olursa bu grevlerinde ilerleme kaydedebileceklerini syleyeceklerdir. Tm bu amazlarn dnda, ak olan bir ey vardr; o da, ran hakknda genel anlamda ok fazla bilgiye sahip olan (ve ahsen ben ran dilinde okuyabilmesi de gerektii zerinde de srarc olurdum) kiilere ve ekonomi sahasn bilen kiilere sahip olmanz gerektiidir. Bu iki gruptan hangisinin projenin kumandasn elinde bulundurmasnn gerektii hibir ekilde bu kadar ak deildir, organizasyonun btnnn blgesel bir izgi zeminine mi yoksa fonksiyonel bir izgi zeminine mi oturtulmas gerektii biimindeki daha geni boyutlu bir soruya verilebilecek ak ve net bir cevap da yoktur. Bilinli ve sofistike olmayan bir ynetsel dn, yine bilinli ve sofistike olmayan bir izgi zerinde ve ancak byle bir hat boyunca uzlama ya da uyuma salama eiliminde olur. Temel bir organizasyonel sorunla yz yze geldiinde, dnyay, Avrupa ubesi, Latin Amerika ubesi, vesaire olarak bilinen bir dizi blgesel niteye, ve fonksiyonel temay da Ekonomi ubesi, Psikoloji ubesi, vesaire olarak bilinen bir baka dizi niteye bler. Byle bir uyumann sonucu dorudan doruya ve tam bir kaostur. Byk bir i savaa, hem de isteye isteye ve kolaylkla kabul edilmi olan bir davettir. Szn gelii ekonomik ya da psikolojik bir as olan ve ayn zamanda da bir grup insana zg olan byle (yani, fonksiyonelist bir teorisyenin yegne ilgi alan olann dndaki tm) meselelerde kendi uzmanlk alanlarn savunmak zere organize olacak, ekiecek, atacak, birbirlerine ta atacak ve ou zaman da birbirine ters ve eliki arz eden iki ayr analiz retme noktasna varacaklardr. phesiz, yukarda ana hatlar izilmi olan basit ve hsranla sonulanana gre daha imkn dahilinde olan incelikli ve ayrntl uzlamalar

10

ve uyumalar bulunmaktadr, ne var ki benim deneyimlerime gre bunlar o derece karmakt ki insan doasnn adeta bunlar hie saymak ve kestirme yollara sapmak ynnde akln elmekteydiler ve eer ki ilemilerse, anahtar konumda insan st bir dhinin bulunuyor olmas sayesinde ilemilerdir. Benim desteklemekte olduum uzlama ve uyuma, mmkn olduu kadar blgesel ayrtrmalar kullanmakta olan bir uzlama ve uyumadr. yle ki; birinci basamak dnyay drt ya da be ana corafi blgeye, ikinci basamak ise bunlardan her birini daha kk corafi unsurlara ayrmaktr. Bylece, ilerinden biri Gneydou Asya ile ilgilenmekte olan drt blmden oluan bir Uzak Dou ubeniz olabilir. Gneydou Asya Blm'nn bnyesinde bir Burma Birimi, ve Gneydou Asya'da bulunan lke says kadar da dier birimleriniz olabilir. Bu, blgesel uzmanlar asndan konuyu halletmi, belirli bir dzen ierisine yerletirmi olurdu. Ancak byk bir olaslkla fonksiyonelistleri tek bir lke dzeyinde blgeselletiremezdiniz. Bizim eitim sistemimiz balca uzmanlk alan Burma ekonomisi olan ekonomistler retmemektedir. Dolays ile durumu fonksiyonelistler asndan da dzenleyecek olan bir uyuma ve uzlama salanmaldr. Ekonomistler, eer mmknse, Gneydou Asya Blm dzeyinde bir grup oluturmaldr. Eer bu derece sk ve zor bir blgesel uzmanlk alannda yeterli ve ehil ekonomistler bulunamaz ise, eitilmeleri ve bu zaman zarfnda Uzak Dou ubesi dzeyinde gruplamalar gerekir. Ancak benim grme gre, Amerikan eitim sistemindeki noksanlklara ne kadar ok boyun eilirse ve fonksiyonel ekibin gruplamas iin ne kadar geni bir coraf alan kullanlr ise o kadar ok ynetimsel felket st ste ylm olur. deal olan, stratejik istihbaratn en nemli evrelerinden birou iin, blgesel ve fonksiyonel uzmann ayn ve tek bir kii olmasdr. deal bir Burma Birimi, her biri, Burma'daki yaamn karmak ve teknik problemlerinin her birini -bu problem politik, sosyal, ekonomik, yasal, asker ya da her ne ile ilgili olursa olsun- ele alabilecek insanlardan oluturulmu olmaldr.

10

Benim savunmu olduum uzlama ve uyuma, fonksiyonelistlere neredeyse hi uzlama ya da uyuma deilmi gibi grnecektir. Buna blgeciler asndan kazanlm ak bir zafer gzyle bakacaklardr. Ama ben, sebepten, znde blgesel olan bir dzenin stn gelmesi gerektii inancndaym. Bunlar: 1. Bir istihbarat organizasyonunun yerine getirmesi gereken grev, ounlukla ulusal ya da blgesel bir grevdir. D politika ve byk stratejinin ilk ve ncelikli plnda dier devletlerle ve dier devlet gruplar ile ilgilenmekte olduu grnmektedir. 2. Ktphaneye ya da dosyalara giren ya da hlihazrda ktphanede veya oradaki bir dosyada mevcut bulunmakta olan, birincil deer ve temel nitelik tayan verilerin ounluu, ulusal bir kaynaktan gelmektedir ve ulusal ya da blgesel sorunlarla ilgilidir. statistikler, resm raporlar ve yaynlar, gzlemler, eletirel incelemeler, basn, izlenen radyo programlar vesaire byk lde dnyann siyas snrlarnn ablonunu ve biim dzenini takip etmektedir, ve sz konusu devletin resm dilinde olduklar grlmektedir. Muhtemelen, her eyin llmesinde kullanlan deer ve miktar birimleri de benzer ekilde ulusal olmakla snrl blgesel bir kullanm biimini takip edecektir. 3. Bir blgedeki eilimlerin nemi zerinde ortaklaa ulalm olan i grler ve kavraylar, ou kez "ekonomi bilimi" zerinde dnmekte ve kafa yormakta olan bir ekonomistle, "blge"yi dnmekte ve onun zerine kafa yormakta olan bir siyaset uzmannn almalarnn birletirilmesi ile varlm olan ve eklektik olarak adlandrlabilecek kavraylardan ve i grlerden daha deerli olacaktr. rnekleyecek olursak; eer Fransa'nn kmr sorunu zerinde dnmekte olan bir ekonomist, Fransa'nn politikas zerinde dnmekte olan bir siyaseti ile birlikte alacak olursa, muhtemelen baka trl olmasna nazaran daha iyi bir sonu alnacaktr. Bu sebeplerle, blgesel olmayan ya da fonksiyonel olan bir dzenlemeyi denemi olan istihbarat organizasyonlar bunu pratik olarak uygulanamaz

10

bulmulardr. Fonksiyonelizmi zerine zorlamayla empoze edilmi halde bulan ok nemli bir organizasyon, avantaj elde etmek zere, Latin Amerika zerine yapmakta olduu almalarn tmn ustalkl bir ynetim rnei olan bir manevrayla sosyolojik almalar yrtmekte olan ubesine (ki bunun sonucunda Latin Amerika zerine politik, ekonomik, sosyal ve asker istihbarat haricinde yle ok fazla bir alma gereklemi deildir), Uzak Dou zerine almalarnn tmn de politika ubesine, vesaire, kaydrabilene kadar gsz kalmtr. eitli birimlerinin zerinde yazl olan fonksiyonel adlar, yalnzca, altlarnda yatmakta olan blgesel organizasyonlar iin birer klf olma mahiyetindeydi. Yksek renim kurumlarmz, -amalar tam da benim kafamdaki ideal Burma Birimine yerletirmi olduum trde uzmanlar ortaya karmak olan ve "blge programlar" olarak adlandrlan- programlarn ama edinip gerekletirmeye uratka, istihbarat organizasyonlarnn ynetim sorunlarnn zmnn de daha kolaylaacak olduu kesindir. Ekibin organizasyon emas zerinde igal etmekte olduu pozisyondan honut olaca ve kendi zel disiplininin stnl hakknda budalaca gevezelik etmeye bir son verecei gn bekleyebiliriz. Mkemmel olduu kabul edilen bu rneklerin grnmesini beklerken geen zaman zarfnda da en iyi geici zm forml, tam ve doru bir blgesel organizasyon kurmak, blgeci olanlar ile fonksiyonelist olanlar (mmkn olan en alt ynetim dzeyinde) kartrmak ve kaynatrmak, yan yana oturmalarn ve yan yana almalarn salamak ve karsndaki kiinin profesyonel yeterliliine ve ehliyetine sayg gstermesi ve kendisininkine katmas iin her tr tevii ve ikna metodunu her vesilede sunmak olacaktr. Bu zm klasik blgeci-fonksiyonel hrgrnn byk blmn en azndan kt zerinde, yok eder ancak hibir surette btnyle ortadan kaIdrmaz. Geride kalanlar ise unlardr: 2 Numaral Sorun: Blgesellemeyi olanaksz hle getiren meselelerle nasl baa klacaktr?

10

Bir istihbarat organizasyonunun her tipteki sorunla da baa kmas gerekir. Bu alanlarda neler olup bitmekte olduu hakknda gzlem faaliyeti yapmal ve bu alanlarda almak zere bir aratrma ekibi yerletirmeye hazrlkl olmaldr. (ayn faaliyet alannda, ayn ynde deimez ve bir rnek ekilde uzanmakta olan) Dz bir blgesel organizasyon bunlarn her ikisini birden yapamayacaktr. Dolays ile ana blgesel kurulua yardmc olacak bir tr fonksiyonel ko-organizasyon (ortak ve btnleyici bir organizasyon) olmas gerekmektedir. Bu fonksiyonel ekibin kuruluunu idare etmesi ve ynlendirmesi gereken basit bir prensip vardr. Ulus devlet ile en az balants olan sorunlarla ilgilenen birimler (ki bunlar benim szn etmi olduum ilk kategoriyi oluturmaktayd), grevle kendilerinin baa kabilmeleri iin gerekli olan byklkte, doru ve gerekli olduu ekilde oluturulabilir, gerekli olduu zaman blgesel blmlerin yardmn isteyebilirler. Bu ilk gruptaki gibi sadece uluslararas sorunlarla ilgilenmekte olmayan birimler ise (ki bu da benim szn etmi olduum kategorilerden ikincisi idi), daha arlkl olarak bu i iin uygun blgesel personele dayal olacak ekilde minimum sayda tutul-

10

Her istihbarat operasyonunda (ve d ilikilerin kendisinin ynetiminde de), blgesel ya da ulusal bir temel zerinde baa klmas imknsz olan sorunlar vardr. Ben bu gibi eyleri, uluslararas yasalardaki, Birlemi Milletler'deki ve dier (ayn faaliyet alannda, ayn ynde deimez ve bir rnek ekilde uzanmakta olan anlamnda "dz") uluslararas organizasyonlardaki gelimeler ile ilikili olarak yorumluyorum. Bir de, tabiatlar itibar ile uluslar aras olup da, yukarda sz geen biimde btnyle uluslararas olmayan ikinci bir sorunlar dizisi vardr. Bu sorunlarn hl net bir biimde ulusal bir ekirdekleri bulunmaktadr. Bu sorunlar, Dnya Ticaret Birlikleri Federasyonu (ki bu birok ulusal unsurun zerine oturtulmu olan bir uluslararas organizasyondur), Katolik Kilisesi ve Cominform gibi kurulular etrafnda dnmektedirler. Bir grup sorun daha vardr ki, sadece ok uluslu olmalar anlamnda uluslararasdrlar; bunlar dnya ticareti ve finans, ulatrma, gda -kauuk ve petrol gibi anahtar konumunda stratejik neme sahip bir takm metalar- gibi konulardr.

maldr. (nc bir kategori olarak sz etmi olduum) uluslararas sorunlardan ziyade, esasnda ok uluslu olan sorunlar ele alan birimlerin ise, balca grevleri blgesel birimlerin zerinden dikkatle gemek ve blgesel gayretlerin koordinasyonunu salamak olan ve saylar bir ya da ikiyi gemeyecek yksek dzey uzmanlardan olumas gerekir. nc kategorideki bu birimlerin, bundan baka bir de, istihbarat organizasyonunun nemli ve birincil derecede sorumluluk tamakta olduu konularla titizlikle snrlandrlm olmas gereklidir. Benim, organizasyonun fonksiyonel ksmnn kurulmasnda, yukardakiler arasnda srarla zerinde durmakta olduum prensip, saknma prensibidir. Oluturulmas gereken fonksiyonel birimlerin blgesel alma ekibinin przsz almas iin bir tehdit yaratma noktasna gelecek kadar bymelerinden saknlmaldr. Bu prensibin takip edilmesi ve fonksiyonel birimlerin ikincil fakat st dzeyde uzmanlam bir pozisyonda tutulmas durumunda, organizasyonun karsna bu defa da bir baka grev kategorisi kacaktr ve bunun iin herhangi bir resm organizasyonu oluturulmamtr. Bu son kategori ile nasl baa klaca benim nc sorunumu tekil etmektedir.

Burada tartma konusu olan trdeki sorun, istihbarat iinde ok yaygn ve ska rastlanan bir sorundur; Fransa-ngiltere savunma pakt, Yunanistan'n kuzeyindeki ayaklanmalar, Vietnam Cumhuriyeti'nin ortaya kmas ya da Gney Afrika'daki rklk meselesi gibi fenomenlerden meydana kar. Bu vakalarn her birinde durum tek bir blgesel birimden fazlasnn yeterliini ve kabiliyetini gerektirir.1 rnein, Yunanistan soru1

Burada tek bir birimin dier tm birimleri darda brakarak hem ngiltere hem de Fransa'nn sorumluluuna tek bana sahip olmayacan ve Yunan sorunu ile ya da metropoliten Fransa ve onun uzak doudaki kolonileri veya ngiltere ve onun btn dominyonlar ile direkt ya da dolayl olarak ilgisi olan birka devletin herhangi tek bir birimin sorumluluunda olmayacan farz ediyorum.

3 Numaral Sorun: Organizasyonun bir mir veya koordinatr tayin etmedii ok uluslu bir yapya sahip bir problem nasl ele alnacaktr?

10

nunun, doru ve uygun ekilde ele alnabilmesi iin, Yunan, Yugoslav, Arnavut, Bulgar, Rus, ngiliz ve muhtemelen Trk uzmanlarca zerinde allmas gereklidir. Tm bu ulusal cephelerden, epeyce miktarda siyas, ekonomik, sosyal ve asker uzmanlk gerektirecektir. Uluslararas komnist hareketler zerinde fonksiyonel olarak uzmanlamakta olan kii ya da kiilerin bilgilerini gerektirecei de muhakkaktr. Bylesi bir proje nasl stlenilir? Bu soruya cevap, bir ad hoc temelinde (sadece bu belirli ama iin) stlenilecek olduu eklindedir. Varsayalm ki, nemli bir mteri (bir istihbarat tketicisi) bu almann yaplmasn istedi. Bir kez buna dier taahhtlerin yannda daha fazla arlk veren ve ncelikli grev tayin eden st dzey ynetim ya da kontrol ekibi tarafndan resm olarak kabul edildikten sonra, bir proje mirinin sorumluluuna verilir. Bu kiinin, konu ile ilgili en fazla asl bilgiye sahip olmas ve ayn zamanda da en iyi idareci, koordinatr ve editr olmas gerekir. Diyelim ki, proje miri, Yunanistan biriminin bandaki ef, ya da eer personel sorunu had safhada ise ube efine bu tr grevler iin hizmet vermekte olan zel asistan olsun. Dier birimlerden insanlarla bir araya gelir, grevin tamamnn nce kaba bir taslan izer ve taksim eder, blmlerin her biri iin grevlendirmeleri yapar, uzunluunun ve biimsel yapsnn ana hatlarn izer ve biti (son teslim) tarihini belirler. Paralarn bir araya getirilmesi tamamlanp raporun niha hli hazrlandnda, ii birebir kendi yapmayacaksa bile, yaplan ii direkt olarak ynetir. Bitirilmi iin ampiyonu odur; yaplan iin st dzey ynetim ya da kontrol ekibinden gemesi, oaltlmas ve sz konusu nemli mteriye ve bu almay son derece yararl bulacan bildii dier kiilere datlmas ile ilgilenir.2 Bir sonraki hafta tekrar yalnzca kendi blgesinde ya da lkesinde olabilir; ya da (bir baka belirli ama iin) bir baka ad hoc ekibinde, nemi az ya da ikincil derecede olan bir eleman olarak yer alabilir.

Bu geni boyutlu datm problemini daha sonra uzun uzadya ve kapsaml biimde ele alacam.

10

Bu sre boyunca st dzey kontrol ekibinin stlenmi olduu grev, en byk neme sahip grevlerden bir tanesidir. Bu ekip, ilk olarak, projenin greceli neminin iletilmesini salamal, organizasyonun ilgili kabiliyetlerinin toplamnn bu konunun zerinde uygulanyor olmas ile ilgilenmeli, gr ayrlklarnn giderilmesi ya da azaltlmasnda proje mirinin arkasnda durmal, iin niha halinin sunulma biimini (uzunluu, kullanlan dil, tam olup olmad gibi konular) eletirel bir gzle dikkatle tetkik etmeli ve kendileri Yunanistan konularnda uzman olmasalar bile temel zaaflar ihtiyatla soruturmaya ve tespit etmeye almaldr. alma ekibinin zaman zaman bu ekipteki kiilerin vermekte olduu hizmetleri hor grmesi, ve ura vermekte olan profesyonellerin yoluna tm beceriksizlikleri ile kmaktan baka hibir ey yapmadklarn dnmesi muhtemeldir. Ancak gerek u ki, profesyonellerin tm, yapmakta olduklar iin tr hakknda kendileri o kadar da ok gereki deildir. Uzman olmalarnn getirdii, herkese gayet iyi bilinmekte olan akademik cezalar derler; ou zaman son teslim tarihleri konusunda lubal davranrlar, bazen pratik anlamda pek az nem tayan meselelerde ar ve yapmack bir rafinelik sergilerler, bazen, sz konusu olan can alc noktay ya da noktalar bulanklatrmakta ya da konunun dndaki ilgisiz yerlere gizlemekte ok kabiliyetlidirler. Gerekli olduu yerde, eldeki soruna ynelik fayda ve uygulanabilirlik asndan dzeltici nlemlerin ortaya konmas, ynetim ekibinin ya da Kontrol'n grevidir. Bu da bizi drdnc soruna gtrr: 4 Numaral Sorun: zel grevin baaryla stesinden gelinmesini tehlikeye sokmakszn, etkili bir kontrol nasl uygulanr? ncelikle, Kontrol'n, baarl bir operasyonun pf noktas olduunu ve baarl bir kontroln de, asl uzmanlardan oluan ekibin ou kez yalnz tatsz deil ayn zamanda da tahamml edilmez bulduu bir kl yutmazl, bir nevi kurtluu gerektirdiini sylemeliyim. O halde, Kontrol, bu birincil nem tayan ynetim sorunlar listesine olduka hakl gerekelerle yerletirilmitir.

10

Daha nce baka yerlerde de iaret edilmi olduu zere, Kontrol'n kendisinin aadaki zor ve tatsz ilerle megul olmas gerekmektedir: 1. Politikalar, plnlar ve operasyonlar dnyasnda neler olup bitmekte olduuna dair edinmi olduu bilgilerden, istihbarat programnn yo lunda gitmekte olduunu grmelidir. Bu da: a. Uygun d faaliyetlerin zel gzlem altnda tutuluyor olduunu ve ilgin ipularnn sistematik bir biimde takip edilmekte olduunu grmesini, b. Aydnlatlmaya gereksinim gsteren sorunlar zerinde aratrmaya giriilmi olduunu ve tekilatn ilgili kaynaklarnn tamamnn bu pro jeler zerinde uygulanmakta olduunu grmesini, (ki bu da Kontrol'n, byle eylerin bilinebildii lde, devlet ilerinin gn demini bilecek olduu ve resm olarak harekete gemenin ncesinde yararl bilgileri hazr tutmak zere ie giriecek olduu anlamna gelmektedir),

d. Ve ufukta grnenlerin tesinde, sorunlarn nceden kestirilmesi ve buna gre hareket edilmesi ynnde baz dncelerin retilmesini gerektirir. 2. zlenmekte olan plnn gidiatnn tam ortasnda profesyonel ekip ierisinde meydana gelebilecek mnakaalarda bir tarafsz hakem rol oynayarak arabuluculuk grevi grmelidir. 3. almann niha hlini (niha rn) formuna ynelik bir bak as ile tekrar gzden geirmeli ve eletirilerde bulunmal, muhtemel kusurlarn ya da dengelemeye gerek olup olmadn grmek zere irdelemeli, sondajn yapmaldr. 4. almann btnnde mkemmeliyet snrlarn korumaldr.

c. Dzenli ve zel aratrmalarn ve gzlem faaliyetlerinin ncelikleri ne gre programlanm olduunu grmesini,

10

5. Niha rnn uygun formda oaltlm olduunu grmelidir. 6. Doru ekilde datlm olduunu ve alclarnn bir kaydnn tutulmu olduunu grmelidir. Kontrol'n, bu grevlerin hemen her birinde, profesyonel ekip ile arasnda srtmeler meydan gelebilir ve zaman zaman yle de olmaktadr. rnek olarak, kimin konuyu daha iyi biliyor olduuna ve dolays ile de kimin ncelikleri belirlemek hususunda daha iyi donanml olduuna ynelik mnakaalar iin bol bol yetecek kadar ortam ve olanak vardr. Dnyadaki gelimelerin devaml olarak yaknnda olan ve bu gelimeleri hi durmakszn yakndan takip etmekte olan profesyonel ekibin, olaylarn iyzne dair sahip olduu bilgilerinin, karar vermede Kontrol'e salanm olandan daha stn bir temel tekil etmekte olduu eklinde bir hissiyat olabilir. Ya da Kontrol'n bir projenin stlenilmesini, konusunun nemsiz olduu gerekesi ile veto ettii bir durumu dnelim. Olur ya, projeyi gerekletirmek isteyen birim, dnyann, btn projelerin greceli olarak nemsiz olduu, sessiz sakin bir yerinde almakta olabilir. Eer profesyoneller yetenekli ve ilerine iten bal kiilerse, u gerek hi phe yok ki dikkatlerinden kaacaktr. Onlar iin ileri kanlmaz bir biimde hayattaki en nemli ey olmaldr. Kontrol, "pekl" diye yantlayabilir, "brakalm, dk ncelikli ileri zerinde alsnlar -yapacak daha iyi bir eyleri yok-, ne var ki, o zaman ayn dk nceliklilii, yaplan iin st dzey ynetim ya da kontrol ekibinden gemesinde, almalarnn neticesinde edinmi olduklar rnn oaltlmasnda ve datlmasnda da beklemeleri gerekir". Veya, bir kez daha, Kontrol'n, uygunsuz olduunu dnd bir dil kullanlm olmasn onaylamamasna ya da bir asl neticenin gvenilirliinden phe duymasna izin verelim ve ne olacan grelim. Profesyoneller, tam da, en azndan resm anlamda, hakl olarak kendilerine eletirel olmann tesinde bir gzle bakma hakkn talep etmekte olduklar alanda sorgulanrlar. Kendi deyileri ile, kendilerinden daha az uzman olan

10

birisinin ilerini kartrm, deitirerek bozulmasna yol am ya da dzeltmek amacyla kurcalam olmasndan dolay daima bu hakszla kar fkeli olacaklardr. Ama gerek udur ki, iinden km olduklar ve byk sayg duyduklar renim kurumlarnn zgrl, profesyonellerin elinden, uzun zaman nce alnmtr ve her ne kadar istihbarata sunmalar gereken ey karmndaki tek ve paha biilmez malzeme olsa da, hkmet hizmetinin sert pratik ykmllkleri kapsamnda ayn trde ya da derecede zgrln tadn karmay bekleyemezler. Dolays ile tam da "profesyonel ekip ve "Kontrol" terimlerinin arasnda, zde varolan ok byk bir atma ve uyumazlk vardr. Bu nasl ortadan kaldrlabilir? Kontrol'n, ynetim piramidinin en tepesinde konumlandrlmasna devam edildii mddete bunun tam manasyla ortadan kaldrlabileceinden pheliyim. Bana yle geliyor ki, ideal zm, kontrol fonksiyonunu hiyeraride mmkn olduu nispette geri itmek olacaktr. Eer bu yaplm olsa, profesyonel birimlerin her biri kendi kontrol subayna sahip olurdu. Bu kiinin, profesyonel ekibin, kontrol grevi iin yanp tutumakta olan, gvenilir bir yesi olaca da neredeyse muhakkaktr. Bu kiinin birim efi olmas da ihtimal dahilinde olmann da tesindedir. En dk ynetim seviyesinde durum bu olunca, birim efi enerjisinin yarsn kendi biriminin alanndaki meselelere ve dier yarsn da geni organizasyonun btnnn kontrol sorunlarna vakfederdi. Bir st seviyedeki ef, kendi alanndaki sorunlara zm bulma ynnde daha az enerji sarf eder, enerjisinin byk blmn genel sorunlara ynlendirirdi. En st kademedeki efler, tm kontrol subaylarndan oluan ynetim kurulunu oluturur ve organizasyon direktr de stat gerei- kurul bakan olurdu. Tarz byle olunca, asl almann gerekliine en yakn konumda olan kiiler stnlk, prosedrler, tarz ve benzeri konularn standartlarn belirtiyor olurdu. Ancak byle bir zmn karsnda uygulama asndan muazzam zorluklar durmaktadr. Bunlar u ekilde sralayabilirim: 1. Bte sihirbazlar almann esef edilecek durumdaki kopyalamasn derhal sezer ve bu fonksiyonun merkeziletirilmesi ve alma

10

ekibinin de fonksiyonun yerine getirilebilmesi iin gerekli olan sayya indirilmesi zerinde srarc olurdu. 2. Bte sihirbazlarnn bir mucize esere izin vermesi durumunda da, kk birim efi ile onun kontrol subay (eer bu iki grev efte birletirilmemise tabii) arasndaki iliki sorunu doard. Bununla birlikte, kontrol fonksiyonu en yksek seviyede nem tar ve birim efi bu grevi devretmek konusunda yanl bir tavr sergileyebilirdi. 3. Eer bu grevi devretmemi ise, dier grevlerini olduu gibi bunu da yerine getirmek durumunda kalrd. Bu da, bir tek kiiden istenilebilecek olandan daha fazla yapacak ii olmas anlamn tard. in aslna baklacak olursa, bu tr bir grev iin, bo olan pozisyonlar doldurabilecek yeterli sayda yetenekli kii muhtemelen yoktur. 4. Bu i iin gereken yeteneklere sahip kiiler bulunabilse dahi, sivil devlet memurlar kapsamnda dk seviye bir birim efi iin tayin edilmi olan maa muhtemelen kabul etmezlerdi. Uygulama asndan bu tr zorluklarn ortaya kmasna karn, kontrol fonksiyonun merkezlikten karlmas, bana, urunda abalamaya btnyle deer gibi grnmektedir. Sorumluluk tamas gereken kiilere bu sorumluluklarn daha iyi empoze edebilecek baka hibir ey dnemiyorum. Ancak eer merkezlikten karma fikrinden bir an iin vazgeer ve pratik gerekliklerindeki durum ile ilgilenirsek; ve eer Kontrol'n, geici olarak da olsa, en st seviyede merkez olmas gerektiinin zerinde fikir birliine varrsak, bu durumda izlemekle iyi yapm olaca bir takm prensipler vardr: Birincisi, daha nce iaret edilmi olduu gibi, Kontrol personeli, profesyonel ekibin sahip olduu meslek istidatlarn bir ouna, olabildii lde, sahip olmaldr. Eer Kontrol, meslek anlamda byk zorluklarn stesinden gelebilmi, bulunduu yerde kendi gayretleri ile ayakta durmak-

10

ta olan, bakalarnn meslek baarlarna sayg gsteren -ve btn bunlara ek olarak emek seviyesinde istihbarat deneyimine sahip- insanlardan oluturulmu ise, ekibin zgrl zerinde empoze etmekte olduklar ksntlar daha tevekklle karlanacaktr. Bunun aksine, ki bunun istisnasna pek nadir rastlanr, ekip asndan bakldnda, hi ama hibir ey, bu kiilerin yerine getirmek zorunda olduklar faaliyetleri, daha nceki edinmi olduklar deneyimlerin ya da uzmanlama alanlarnn bilgi kovalama iinden uzak olmasndan daha fazla naho hle getirmeyecektir. Eer bu kiiler kulbn onurlu bir yesi olma hakkn kazanamazlar ise, kart grler ve istifalar (ya da transfer bavurular) daima izlerini takip ediyor olacaktr. kincisi, Kontrol, devaml olarak, ekibinden istemi olduu kt iinin miktarn denetlemeli ve bunun en az miktarda tutuluyor olduunu grmelidir. Eer profesyonel ekip sonsuza dek form doldurmaya, ksa savunma notlar yazmaya, almalar ile ilgili ok fazla ayrntl ve ok i isteyen defter tutma iini srdrmeye, karmak kt ilemlerine katlmda bulunmaya vesaire mecbur braklmaz ise, Kontrol'den gelecek daha nemli dzenlemeleri ok daha az dmanca duygularla kabullenecektir. ncs, Kontrol, grevlerini yerine getirmede sratli bir performans sergileyerek, ie yararln ispat edebilmelidir. Projelerin otorizasyonunda, geirilmesinde ve niha rnn oaltlmas ve datlmasnda zamannda, gecikmeden ve hemen hareket etmelidir. Dahas, hzl davranmak adna yarar getirecek olmas halinde, kendi koymu olduu kurallar inemeye raz olmaldr. Eer Kontrol olmas gerektii gibi doru ve uygun kiilerden lykyla oluturulabilir ve gayretlerinin bir ksmn da kendi doal brokratik eilimlerini dizginleme ynnde harcar ise, ekip ile ok daha etkili ve daha gzel ilikiler iinde olma beklentisine girebilir. Buraya kadar sz edilmi olan drt sorunun ilerinden gemekte olan bir sreklilik izgisi vard; buradan sonra bahsedilecek olan alt sorun ise birbirleri ile bu derece yakn balantl deildir:

10

5 Numaral Sorun: Bir saha kuvvetinin performansn belirleyecek en etkili ynetim dzeni nedir? stihbarat iinin lykyla yrtlebilmesinin d grevde bir kuvvet bulundurulmasn gerektirdiini sylemeye gerek yoktur. stihbarat, fiziksel anlamda, eer bir eylerin olup bitmekte olduu ve bu olup bitenlerin anlalabilmesine yarayacak hammaddenin retilmekte olduu yerlere uzanamaz ve kendini ksmen yanstamaz ise ne gzlem ne de aratrma fonksiyonlarn iyi bir ekilde yerine getirebilir. Bir istihbarat organizasyonu, kendisine ait bir saha kuvveti olmazsa, bu i iin gereksinilen ve zaruri olan gereklik hissini ve sezgileri kaybedecektir. deal olan, bu kuvvetin, istenilen grevi yapmann gerektirecei faaliyet tr ne ise onunla megul olmasdr: Ak, gizli ya da her ikisi birden. Ve eer sz konusu kuvvet her iki trde de faaliyet gsteriyor ise, elbette ki tek bir ynetim altnda olmaldr. Byle bir dzenleme mmkn olsayd, ak gzlem faaliyetlerinde bulunmakta olan ekip, gizli gzlem faaliyetleri srdrmekte olan ekibe, kayp paralarn detay bilgilerini salayabilirdi. Ve dier taraftan, gizli gzlem faaliyetleri srdrmekte olan ekip de ak gzlem faaliyetlerinde bulunmakta olan ekibe kayp paralar salamakla kalmayp, daha mhimi, gizli yer alt faaliyetlerini takip ederek bilgi toplarken edinmi olduu yeni hipotezleri iletebilirdi. Belki de, bu avantajlar elde edebilmek zere baz lkeler hem ak hem de gizli faaliyetler gsteren, bakanlk (ya da kurum) saha kuvvetleri oluturmulardr. Sovyetler Birlii'nin Ottawa Bykelilii, lkesinden be (bir altncs da bunlara katlmak zereydi) istihbarat dairelerinin, dier eylerin yannda zannedersem hem aktan aa hem de gizli istihbarat almalar ile megul olan temsilcilerini barndrmtr.3 Ancak, yine belki de diyorum, bu lkeler byle mterek faaliyetler oluturuyorlardr nk zorluklarndan habersizdirler ve riskleri deerlendirme konusunda isteksizdirler ya da byle bir deerlendirmede bulunamamaktadrlar.

Kraliyet Komisyonu'nun raporu. 27 Haziran 1946 (Ottawa, 1946) sayfa 12-17 ve zellikle de 19-29. Temsil edilen lke kurumlar NKVD (Gvenlik Polisi), Komnist Parti Merkez Komitesi, D Ticaret Komisaryas, Kzl Ordu ve tabii ki D leri Komisaryas. Donanma da muhtemelen kendi temsilcisini tayin etmek zere idi.

10

dana kar:

Tartmann bu noktasnda kimseye sz hakk tanmyorum. Bir istihbarat operasyonunda yaplabilecek en mahzurlu ey zellikle saha grevi iin ie alnm olan saha personelini daha kendi lkelerindeki ekibin yava yava iine girip kendini kabul ettirmeden yola karp sahaya gndermek olur. Saha insanlarnn, ayn zamanda giriken, maceraperest ve bir d atamann gerektirdii maddi niteliklere sahip lke insanlar olmas gerekir. Bir dakika bile dnmeden kendi lkelerindeki ekibin bata gelen problemlerinin neler olduunu, bilgi sahibi olmad eylerin ve renmesi gereken eylerin neler olduunu, yalnzca Byk Frusina'da elde edilebilecek olan fiziki materyalin elde edilmesi yolunda nelere ihtiyac olduunu vesaire biliyor olmas gerekir. Arkalarnda brakm olduklar ekibi oluturan kiileri kiisel olarak tanyor olmalar ve eer mmknse de onlara sevgi ve hayranlk besliyor olmalar gerekir. Bu koullar salanm olduunda dahi, mkemmel bir halden anlayn olumasnda yaanan problemler nemsiz ve azmsanacak gibi deildir.

Birincisi, szgelimi Byk Frusina'ya, gnderilmi olan mevcut grevli, Frusina'nn meselelerini ele almakta olan profesyonel alma ekibinin bir yesi olmaldr.4 O sahada etkili olabilmesi iin, kendi lkesindeki birimi ile mmkn olan en yakn ilikileri srdrmesi gerekmektedir.

Byle bir saha kuvveti ile ilgili ynetim sorunu aadaki artlardan mey-

10

Ancak yaanan gereklikler ideallerden ok daha engindir. Sovyet deneyimi ile de kantlanm olduu zere, gizli faaliyetlerin ortaya karlma riskleri ok byktr ve atlak meydana geldiinde Ottawa misyonunun btn gzden dmtr. Sadece bu da deil, daha nemlisi, aksi takdirde byle snrlamalar empoze etmeyi semeyebilecek olan, demir perde lkelerinin dndaki tm devletler, imdi Sovyet misyonlarn topraklarna, belirli snrlamalar altnda almann doru olacan hissetmilerdir. Empoze edilen snrlamalarn ho grlebilir ak istihbarat faaliyetlerini aleyhte etkilediini sylemeye bile gerek yoktur. Dolays ile, bu trde birleik faaliyetlerin risklerinin farknda olmann ve sahada yrtlen gizli faaliyetlerin ak faaliyetlerden net bir biimde ayrlmasn istemenin gerekli olduu grlmektedir. Bu durumda, bunu takip eden paragraflarda bu ayrm yapp, kendimi istihbarat dairelerinin ak gzlem faaliyetleri yrtmekte olan saha kuvvetlerinin sorunlar ile snrl tutacam.

Sorun, saha adam ile kendi lkesindeki -kesinlikle hayat nem tamakta olan- Byk Frusina biriminin efi arasndaki yakn kiisel temasn nasl srdrlecek ve ayn zamanda triyariyi oluturan dier taraflarn nasl honut tutulacak olduudur. Bu soruna kesin bir cevabm yok; gerekte bir cevab olduunu da zannetmiyorum. Umulan o ki, insan anlay, kavrama gc ve ayarlamalar yapma hususunda birikerek artan deneyimler, zde var olan glkler zerinde bir kpr kuracaktr. Eer bu iin yerine getirilmesi ile uramakta olan herkes profesyonel Frusina ekibini saha temsilcilerine mmkn olduu kadar yakn ve resm olmayan biimde bal tutmann niha neminin farkna varr ve bu ilikiye yardmc olmak ve ilerlemesini salamak iin makul olan her abay gsterir ise, bu daha kolaylkla yaplabilecektir. 6 Numaral Sorun: Bir stratejik istihbarat organizasyonunun ktphane olma fonksiyonu var mdr? Cevap, evettir.

ncs, saha adam Byk Frusina'ya ulatnda, bir nc patronu olur. Bu, oradaki ABD resm misyonunun, srasyla Dileri Bakan'na ve Bakan'a kar sorumlu konumdaki, efidir.

10

kincisi, bu adamn Byk Frusina'ya gndermi olan (ve Frusina biriminin, kk bir parasn tekil etmekte olduu) geni organizasyon baka kiileri de dnyann baka blmlerine gnderiyor olacaktr. Byle bir operasyonu idare edebilmek iin organizasyonun efinin ofisinde bir tr merkezi ynetim birimi oluturmaya mecbur kalacaktr. Bundan baka, Byk Frusina'daki adamn Pakistan'la ilgili, Pakistan biriminin dikkatine sunulmas gereken bulgular bulduu ve Londra'daki adamn da Uzak Dou ubesi'nin ilgi alanna girmekte olan veriler toplad nispette, ynetim biriminin yannda araya bir de temel birim koymak iin ynetsel adan bir sebep doacaktr. Bu ikinci birim, saha almasnn neticesinde elde edilen niha rnn, bu niha rnn ilgilendirmekte olduu tm tketicilere hizmet etmesini salayacaktr. Bylece, geni organizasyonun n ofisi, saha operasyonunda ikili bir ynetim payna sahip hle gelir.

Aratrma kuruluu benzeri grnm ierisinde de, aratrma programnn gerekli kld dier materyalleri devaml ve temkinli bir biimde elde eder. Geni bir alan ierisindeki mesleki dergilere, yabanc gazetelere, d hkmetlerin resm yaynlarna, resm ve gayr resm istatistik serilerine vesaire yedir; standart referans almalarna ve zel ilgi alan ierisindeki konular zerine yazlm olan nemli yeni kitaplarn koleksiyonuna sahiptir. Kongre Ktphanesi'ne bavurusu bulunmaktadr ve lkenin byk ktphaneleri ile arasnda ktphaneler aras dn alp verme anlamas vardr. Bu fonksiyonlarn tm ve dier bazlar tek bir merkez yerden mi idare edilmelidir, yoksa edilmemeli midir ve bu merkez yer ayn zamanda fiziksel materyallerin deposu da olmal mdr, yoksa olmamal mdr, sorun buradadr. Benim kanaatim o ki, bu fonksiyonlar bir birim idare etmeli ve gelen materyallerin ktphane mdr de o birimden olmaldr. Ksaca ifade etmek gerekirse, ben, bir istihbarat organizasyonunun gereksinim duyduu (haritalar da dahil) btn materyallerin, merkezi bir ktphanesi olmas gerektii dncesinin bir savunucusuyum.

10

Hem byk bir gnlk metropoliten gazetesinin, hem de byk bir aratrma kuruluunun vasflarna sahip bir istihbarat operasyonu eline geen muazzam miktarlarda fiziksel materyali kullanr. Bu, bir gazetenin vasflarna sahip oluun getirdii grnm ierisinde, kendi saha ekibinden, bazlar telgrafla bazlar faksla, dzenli ve belli bir dzen takip etmeden srekli bir ak halinde gelmekte olan raporlar alr. Muhtemelen, kabaca ayn alma izgisindeki baka istihbarat tekilatlarndan da benzer raporlar alacaktr. Haber servislerinin istihbarata karlk gelen servislerine -ki bunlara en iyi rnek, popler d radyo programlarn ele almakta olan, hkmet idaresindeki izleme ve gzlem servisleridir- abonedir. Elbette ki, yurt dndaki koullar takip etmekte ve zerinde almakta olan dier bakanlk ya da blm organizasyonlarnn niha ktlarn da bir dei toku temelinde almaktadr. Yerkrenin drt bir yanndan Washington'a akmakta olan gizli ya da gizli olmayan dkmantasyon blmnn tamamn kapsam iine alan bu genel kategorinin ierisinde, birok baka kalemde ksm ksm bilgiler yer almaktadr.

Benim savunduum trde bir merkez ktphane birka ayr ksmdan oluabilir: Ksmlardan birini gizli nitelik tamayan (unclassified), basl kitap ve dergiler oluturabilir -ki bu yksek derecede uzmanlam bir koleksiyondur- ; iinde baka yerde kolaylkla eriilemeyen standart referans almalar ve yeni teknik yaynlar yer alr. Bir ikinci ksm, fotoraflardan meydana gelebilir. nc ve en nemli ksm da her trde gizli (classified) dkmanter materyali iine alabilir. Ka ksmdan oluuyor olursa olsun, ktphanenin grevleri aadaki gibidir: 1. Materyalleri kendi faaliyetlerinin sonucunda elde eder. Bu da, en son yabanc yllk raporlar, resmi gazeteler, yllk istatistikler ve rehberler trndeki materyalleri; stratejik istihbarat misyonu ile ilgili olan yabanc parlamento mzakerelerini ve yabanc hkmetlerin dier resm yaynlarn; yabanc gazeteleri ve teknik dergileri edinmesi anlamna gelmektedir. Bu trdeki edinimlerinde yurt iindeki ve sahadaki profesyonel ekibin nerilerini alr. Gizli dkmanlar da toplar. rnein, uygulamada, (operasyonel olmayan) tm Dileri Bakanl telgraflarnn nemli olduunu bilmektedir; atae raporlarnn ve Tarm Bakanl, Gmrk Vergisi Komisyonu gibi dier bakanlk, federal departman ve dairelerin d lkelerdeki durum zerine yapm olduu aratrma ve almalarn hemen tmnn nemli olduunu bilmektedir. Dier istihbarat operasyonlarnn eitli rneklerinin sonucunda ortaya konmu olan her eyin nem tadn bilmektedir. O nedenle, ktphane tm bu materyalleri bakasndan yardm grmeden kendi bana elde etmeye gayret gsterir. Yapabildii yerde kapsaml siparilerde bulunacak ve benzer alma izgisinde olan ok sayda organizasyonun resm ktlarnn btnn elde edecektir. Buna ek olarak, profesyonel alma ekibinin bir yesi -bal ile olmasa bile, kaynann ve konusunun adn vererek- falanca dkmann salanmasn istediinde, ktphane dikkatini bunun zerinde younlatrr ve megul olur. 2. Bu tr dkmanter materyallerin kaydn tutar ve mimeografla oaltlm bir kopyasn gnlk olarak profesyonel ekip alanlar

10

arasnda dolatrmak suretiyle hangi materyallerin gelmekte olduuna dair onlar bilgilendirir. 3. Kat organizasyon kurallarn titizlikle uygulayarak, denetleyerek, tatl szlerle kandrarak ve denenebilecek dier tm yntem ve hileleri kullanmak suretiyle ekibin kendi bana edinmi olduu benzer materyallerin yolunu kesip yakalamaya ve bunlarn da dier tm dkmanlar gibi kaydn tutmaya gayret eder. Profesyonel ekip bu materyalleri dier organizasyonlarda kendileri ile ayn yeri igal etmekte olan kimselerle kurduklar kiisel kontaktlar yoluyla elde etmitir. Bunlar ou zaman alma ktlar, notlar ya da rutin datm iin uygun olmad dnlm bilgilendirme notlardr. ou zaman bilgilendirici ktlara kar operasyonel ktlar olarak snflandrlm olabilirler ve bu nedenle de dardaki detayl soruturmalar iin uygun deildirler. Kdemli ekip yelerinin bu ekilde elde etmi olduu ok fazla miktarda bu trde materyal bulunur; ve bu materyaller muhtemelen elinde bulunanlar iinde en deerli olanlarn oluturur. Ktphanenin bu materyalin kaydn tutmasna, indekslemesine ve bu materyalin tamamn, materyali elde etmi olan ekip yesine kalc olarak dn verme biiminde, yeniden basmasna izin verilmelidir.5 4. Nasl elde edilmi olursa olsun btn materyalleri, standart 3 arp 5 ktphane kartlarna, kaynak yerine ve konusuna gre indeksler. Her dkmana bir dosya numaras ve ana dosyalarda bir yer verir. Anlaml bir indeksleme operasyonu, ktphane iinin btnnn en deerli ve maliyetli ksmdr. Bunun yerine getirilmemesi durumunda, kelimenin tam manas ile bir ktphanenin varlndan sz edilemez. Orada mevcut olan da, formdan yoksun bir kt birikiminden baka bir ey deildir.

bkz.sayfa 121 7 numaral Sorun.

10

5. stenilmesi durumunda, almalar iin gerek duyduklar trde ksm ksm bilgileri profesyonel ekibe verir ve bu bilgilerin bulunduklar yerlerin kaydn tutar. Eer bir baka ekip alan daha sonra bu dkman isterse ktphane daha nce vermi olduu kiiden bu dkman geri arr, olmazsa sonradan istekte bulunan kiinin bu dkman grebilmesi iin gereken dzenlemeleri yapar. Bu ana hatlar zerinde ileyen bir ktphane, esasnda kendisine ait olmayan fonksiyonlar haksz yere benimsemek durumunda olmayacak (bkz. bir sonraki, 7 numaral sorun), net ve basit bir hizmet grevini yerine getirecek ve zaman iinde ok byk miktarda endekslenmi materyal oluturmu olacaktr. Byle bir koleksiyon da, organizasyonun sahip olduu en deerli niteliklerden bir tanesidir. 7 Numaral Sorun: Bilgilerin toplanmas ve datlmas iin ayr bir ynetim birimi olmal mdr? Bu soruya bir cevap vermeye girimeden nce terimleri tanmlamak doru olacaktr. Bilgi toplamak ile kastedilen, profesyonel ekibin kullanmas iin, almalarnda gerek duyaca tm ham materyali salama zel yetkisidir. Yalnzca bir ktphanenin bilgi toplama faaliyetleri ile ilgili olarak deinmi olduum ksm ksm bilgilerin deil, tm dier ksm ksm bilgilerin toplanmas anlamna gelmektedir. rnek olarak, bir bilgi toplama birimi, profesyonel ekibin ran Tudeh Partisi'nin Arap Birlii'ne dair grleri zerine bir alma yapacak olduu konusunda bilgilendirilmesi halinde, bu konu zerine, ran uzmannn aklnda belirebilecek olan ve yneltebilecek olduu her dnlebilir soruya cevap getirecek bilgiyi toplamak ile vazifelidir. Dolays ile, bu anlamda bilgi toplamak, iyi bir ktphanecinin (kitap) toplama fonksiyonunu yerine getirmesi trnde toplamay ama ayn zamanda da profesyonel bir aratrmacnn ktphanesinin statik kaynaklarn tketmesinin ardndan yapt trde toplamay iermekte ve gerektirmektedir.

10

Bilgilerin datlmas ile kastedilen ise, tketicilere: (a) gzlem faaliyetinde bulunan elemanlarnn (yabanc bir) sahada ya da kendi lkelerinde6 toplam olduklar ham materyalleri, ve (b) profesyonel ekip tarafndan meydana getirilmi hali ile niha rn datma zel yetkisidir. Benim grme gre, bu grev ve sorumluluklara sahip bir bilgi toplama ve datma birimi oluturmak, btn btn akl almaz ve absrd olmaktan biraz uzaktr. Dier tm fonksiyonlar darda brakacak biimde zel bir bilgi toplama fonksiyonu ile grevlendirilme konusu ile ilgili olarak kendimi byk bir eliki iinde hissediyorum. Zira, bir ktphane iin, ounluun faydas iin, temel nitelik tayan trde bilgiler (Dileri Bakanl'nn mesajlar ve bykelilik raporlar gibi) elde etmede iyi bir i karmak bir eydir, bir ktphaneciye, szgelimi ran uzman Mr. Jones'un Tudeh Partisi ve Arap Birlii ile ilgili almasn yapmak iin gereksinim duyaca materyallerin tmn edinme zel yetkisini vermekse ayr bir eydir. Mr. Jones'un almasn yapabilmesi iin ihtiyac olacan dnd bir bilgi toplaycs ile iletiim kurmasnn gerekmesi ise tamamen baka bir meseledir. Tamamen baka bir dier mesele de, dier hkmet dairelerindeki kiilere bizzat urayarak ran ile ilgili dosyalarn gzden geirmenin Mr. Jones'un kendisi iin ynetsel adan -imknsz olmasa bile- zor hle getirilmesidir. Aratrmann bilgi toplama safhas, bir projenin ilk evresinde, ilk ve son olacak ekilde yaplp biten, niha ya da kat' bir nitelik tayan bir safha deildir; bilgi toplama safhas tm dier safhalara yaylr ve gerekte hibir zaman tamamlanmayan bir safhadr; balklar ile adlandramad, (ak ve belli olan materyallerin tesindeki) verileri toplama iini gerekletirebilecek tek kii, ancak ne aradn bilmekte olan biri olabilir. -Bir profesyonel olan Mr. Jones'un ran'daki yaam ve siyaset zerine bir kurs vermesi gerekmeden istediklerinin bilinmesini salayabilecei lde- byk bir ran

Bunlar ataelerin rapor etmi olduklar gzlemleri, fotoraflar, haritalar, gazeteler, kitaplar, dergiler vb. olabilir.

10

uzmannn, ktphane biriminde varolmas beklenebilir mi, zira bu durumda bu adamn ktphane ekibinde olmamas gerekirdi. Mr. Jones'un ekibinde yer almas daha uygun olurdu. Bilgi toplama merkeziletirilmez ise iki felketle sonulanacak olduu eklinde iddialar ortaya atlabilir: Bir, profesyonel ekip sistematik olmayan bir biimde dardaki birok bilgi kayna ile grecek ve ayn materyal iin yneltmi olduklar koordinasyonsuz ve tekrarl isteklerin sonucunda bu kaynaklar kzdracak, dman edecektir. ki, profesyonel ekip, kendi bilgi toplama abalar sonucunda materyal elde etmesi zerine, kendi kk ktphanesini ve organizasyonun dier ksmlarnn sahip olmas gereken materyallerin istifini oluturma eilimi gsterecektir. Bu her iki noktann da cevab vardr.

Bir, profesyonel ekibin ak ve net bir biimde adn vererek istemi olduu her materyal, ktphanenin sratle hareket etmesi koulu ile, elbette ki ktphanenin her zamanki kurall ve muntazam metotlar ile edinilmelidir. Ancak, ak ve net olarak adn veremedii materyalleri, profesyonel ekibin kendisinin elde etmesi gerekir. Bu koullarda, birbirine e belirli isteklerde bulunulmas kanlmazdr. Ancak bu ill ki affedilemez bir gnah deildir; zellikle de daha yksek seviyelerde baaryla sonulanyor ise. Ben uzun zaman nce, ayn departmandan kendisinden, birbirine e isteklerde bulunan iki insan geldiinde esip savuran birinin, baka bir ite istihdam edilmesinin daha uygun olacan anladm. ki, profesyonel ekip gerekte kendi ktphanesini oluturmaya eilimli olacaktr. Olmas gereken de budur. te yandan, profesyonel ekiptekiler kendi zel (bilgi) ganimetlerinin ktphane tarafndan kaydnn tutulmu ve indekslenmi olmasnn getirecei avantajlar ilk fark edenlerdir. Daha sonra geri alabilecek ve birok durumda da sonsuza kadar saklayabileceklerdir. Muhakkak ki zel ganimetlerinin tamamnn kayd tutulmayacaktr ve organizasyon bundan sknt duyacaktr ancak merkez bir dosyaya (bir ana dosyaya) dntrlmeyen blm, greceli olarak nemsiz olacaktr.

10

Ynetimin kendi payna gsterecek olduu devaml gayret, kaytlarn hzl bir ekilde tutulmas ve bir de byle materyallerin iade edilmesi bunun miktarn kk tutacaktr. Peki ya bilgilerin datlmas fonksiyonu? Birincisi, kullanlmas ile niha rnn meydana getirilmi olduu szde ham materyalin datlmas konusu ile ilgili olarak neler sylenebilir? Dalm ham halinde mi yaplmaldr? Ne iin olursa olsun bu materyalin darya ham halinde datlmas iin bir sebep gremiyorum. "Darya" ve "ham halinde" kelimelerini biraz amama ve netletirmeme izin verin. Darya derken kastetmi olduum, ana istihbarat organizasyonunun darsdr. Elbette ki organizasyonun ierisinde dolamnn yaplmas ve dolamn sratle ve sistemli olarak yaplmas gerekir. Gelen verilerin lke iindeki gzlem ve aratrma elemanlarna zamannda, gecikmeden ve etkin bir biimde gnderilmesi, ktphanesinin balca grevlerinden biridir. Ancak bu materyalin ham halinde darya gnderilmesinin kimseye bir yarar getireceini zannetmiyorum. Ham hli derken kastetmi olduum da, materyalin geldii hli tam anlam ile geldii hlidir. Bunun, profesyonel ekibin darya datlmak iin uygun grd belirli blmnn de, ancak konuya hkim uzmanlarn eletirel ve deerlendirme amal olarak tekrar incelemelerinin ardndan gnderilmesi gerekir. Kalan ksm ise, kaynaklarna, konularna ya da her ikisine gre gnlk ya da haftalk bltenlerle tanmlanmal ve anlatlmal, darda bunlarla ilgilenebilecek kiiler bu materyallerle ilk olarak bu bltenlerde karlamaldr. lgi alanlarna girmekte olan kalemde bir ksm bilgiyi grmeyi arzu ediyor iseler bunlar gelip ktphaneden almaldrlar.7
7

Aslnda bu kurulu istihbarat organizasyonlar arasnda geni lde tutulan bir sistemdir. Bununla birlikte, bunlarn kendi ilerinde pek ounda, ktphane ekibinin, ham materyalin profesyonellerce dikkatle incelenip kontrol edilmesinden nce gnderilmesi gerektii yolunda yapmakta olduklar, devaml bir bask vardr. Bu bask, kendini hissettiren, gl bir ktphane birimini bir "Mr. Foster'a sorun" ii haline dntren ayn fenomenin bir parasdr (bkz. sayfa 22). Gelen bilgilerin ileni tarzna, bunlarn kaydedililerine, indekslenmelerine ve dosyalanmalarna yakn konumdaki kiilerin birazck caka saymalar mazur karlanabilir.

10

tiraf etmek gerekir ki, byle bir prosedrn dardaki kullanclara getirdii dezavantajlar vardr, ancak, gelen her eyin orijinal halinde hibir ayrt etme ilemine tbi tutulmakszn geliigzel dolamnn yaplmasna elik edecek mahzurlar ile karlatrldnda bunlar nispeten kk dezavantajlardr. Konunun, saha almalarnn ok fazla sayda uzman olmayan kii tarafndan yaplmakta ve sahip olduklar yararl zelliklerin ve getirdikleri faydann da muhtemelen gndermi olduklar kt ynlarnn byklne baklarak deerlendirilmekte olduu gnmz ileyiinde, grne baklrsa, ham materyallerin iinden geirilip yoluna gidecei bir nevi yksek yeterlikli profesyonel elek oluturulmas iin ok mantkl nedenler bulunmaktadr. Blm 10'da bu soruna tekrar temas edeceim.

Ynetsel bakmdan konuacak olursak, Kontrol'n, rnlerinin nerelere gnderilmi olduunu ve nasl teslim alnm olduunu bilmesi gerekir. Datm ve teslim alma kaytlar zerinde phesiz ve apak bir biimde herkesten nce bu blmn bir hak talebi vardr. Eer bu kaytlarn korunmas iin baka bir blm konumlandrlm ise, bu halde Kontrol'n elinde yine de bunlarn kopyalarnn olmas gerekir. Bylece belirli bir zaman sonra grevin tamamn Kontrol'e vermek makul ve mantkl grnecektir. kincisi, Kontrol profesyonel ekibe dier herhangi bir birimden daha yakndr ve Kontrol ile profesyonel ekip birlikte, grevin asl yn hakknda baka herhangi birinden daha fazla ey bilirler. almann, zlmesine hizmet

Gnlk ya da haftalk zet bilgilerin, raporlarn, almalarn, haritalarn vesaire, politika oluturma, plnlama ve operasyon yrtme sorumluluu tamakta olan kiilere verilmesi, organizasyon ierisindeki herkesi ilgilendiren ok ciddi ve ar bir meseledir ve yle de olmas gerekir. Bu, temel ve en yksek derecede nem arz eden bir fonksiyondur. Neden zel bir toplama ve datma biriminin ellerine braklmamas gerektii ve neden daha nce Kontrol olarak adlandrm olduum blme yerletirilmesinin gerekli olduu, iki sebebe dayanmaktadr.

10

kincisi, istihbarat organizasyonunun almalarnn neticesindeki niha rnn datlmas konusunda neler sylenebilir?

etmek zere tasarlanm olduu sorunlar hakknda, ve dolays ile de, bu sorunlarla ilgilenmekte olan insanlar hakknda, daha fazla bilgi sahibidirler. Bilgilerinin uygulanabilir olmas ynnde sarf etmekte olduklar srekli gayretler onlar otomatikman potansiyel kullanclarla yakn temas ierisinde olma konumuna getirmitir. Dolays ile, niha rnn datmn gerekletirmenin onlar asndan salam bir temel nedeni bulunmaktadr. Konuya yukardaki paragraflardaki mantk ve muhakeme gerei baktmda, ben, toplama ve datma fonksiyonlarn yerine getirme zel yetkisine sahip olan bir ynetim birimi konseptini kabul etmeyi imknsz olarak grmekteyim. sme, yere, ya da kaynaa gre isimlendirilebilen materyallerin toplanmas ilemi ktphane tarafndan yaplabilir ve yaplmaldr; dier materyallerinse profesyonel ekipe toplanmas gerekir. Gerek ham materyallerin gerekse niha rnn datlmas, profesyonel ekibin ylesine yakn pay sahibi olduu bir meseledir ki, konunun dnda braklamazlar. Soruna benim bulduum yant, becerikli ve faal bir ktphane ile, organizasyon efi ofisine bal kk bir datm birimidir - ki bu birim burada Kontrol ve profesyonel ekiple yakn temas iinde olabilecektir. 8 Numaral Sorun: Biyografik istihbarat fonksiyonu nasl yerine getirilmelidir? Kiiler hakknda, kiisel kimlikleri, zellikleri, nitelikleri gibi kiisel boyutta bilgi edinmek, bir istihbarat organizasyonunun en nemli ilerinden bir tanesidir. Bu ayn zamanda da ok geni boyutlu bir itir. deal bir biyografik dosyann iinde on binlerce isim8 ve her ismin karsnda da ok geni bir eitlilik ierisinde veriler bulunur. Bu verilerin ok geni bir dizilimi ve boyutu olmas gerekir zira insanlar hakknda her zaman iin sorulan ylesine ok yerinde soru vardr ki. O nasl bir adamdr? Ekonomik ve politik grleri nelerdir? Tad adlarn tm nelerdir ve ne zaman domu? ngilizce

Dnyann milyarlarca muhtemel isminin arasndan hangi on binlerce ismin dosyaya dahil edilecek olduuna karar verilmesi, kendi iinde ok byk bir problemdir. Bununla birlikte, bu ynetsel bir problem deildir ve bu yzden de burada bu konuya girmeyeceim.

10

konuabiliyor mu? Yaknlar kimler? Zayf noktalar nelerdir? u anki pozisyonunda muhtemelen ne kadar sreyle kalacak? 1937 ylnda nerede bulunuyordu? Vesaire vesaire. Bu sorular ve abartmasz yzlerce benzerleri gstermektedir ki, kusursuz bir biyografik kaydn, ok miktarda souk gereklere dayal (ilgin olmaktan uzak) bilgiyle beraber, ok miktarda da eletirel deerlendirmeyi ihtiva etmesi gereklidir. lgi ve merak duyulan alanlarn bu ekilde iki ynl olarak blnmesine, biyografik kaytlarn kullanclar da ayn ekilde katlrlar. Bir ou o kiinin u anki iindeki nvannn tam olarak ne olduundan ya da derecesinden, ya da sokak adresinden fazlasn bilmek istemez. Baka bir grup kullanc, o kiinin partisinde, ordusunda, irketinde ya da kilisesinde bir numaral adam olma ansnn; o blgenin eker durumu hakkndaki, Mr. Bevin hakkndaki ya da Hristiyan inan hakkndaki fikirlerinin muhtemelen ne olduunu bilmek zorundadr. Birinci gruptaki kullanclar iin nemli bir blmn telefonla grrler; ikinci gruptakiler ise nemli lde ya da bir lde resm istekte bulunmak suretiyle. Bu koullarda da ynetsel sorun ekil almaya balar: ok fazla sayda insan zerine ok fazla miktarda gerek verinin toplanmas gerekmektedir. Bu, byk ksm kes-yaptr trnde bir i olduundan, sekreterlik-art statsndeki (sekreterlik iin gerekenlere ek baz vasflara sahip) kiilerce yaplabilir. Bu gerek bilgiler, telefon mterisinin kullanmna hizmet edebilecek olduklar bir ana dosyada olmaldr. Ancak gereklere dayanan verilerin nerede balayp nerede bittiini sylemek ve telefon mterilerinin tmnn yalnzca gereklere dayanan verileri isteyecek olduunu garanti etmek imknsz olduundan, tm biyografik bilgilerin bu ayn dosyada saklanmas gerekir. Biyografik kaytlarn eletirel deerlendirmelerde bulunma ksm, biyografik lgatlar ve gncel gazeteleri makasla krpma iiyle megul olan sekreterlik-art grubunun yetenek ve yetki snrlarn aar.

10

Ana dosyay koruyup biyografi ekibini de yksek dereceli profesyonellerden mi oluturuyorsunuz, ana dosyay blgesel unsurlarna ayrp blgesel aratrma ve gzlem birimlerinin kendileri ile ilgili blmleri devam ettirmelerini mi salyorsunuz, yoksa bir uyuma ve uzlamay m deniyorsunuz, sorun ite budur. Bana yle geliyor ki, birinci yolun benimsenmesi durumunda, yani eer tam ve geni bir biyografi ekibi ya da bir Kiisel Bilgiler Birimi oluturulur ise, iki kt sonu doacaktr: Bunlardan birincisi, insanlar yapmakta olduklar eylerden ayrmaya almak sama olduundan, Kiisel Bilgiler Birimi'nin, muhtemelen, ana blgesel kuruluun almalarnn nemli bir blmnn kopyalamasn yapmakta olan kk blgesel aratrma birimlerinden oluan bir kme haline gelecek olmasdr. kincisi de, ana kuruluun blgesel birimlerine kendileri ile ilgili alanlardaki kiilerle ilgili profesyonel bilgiye sahip olmayacaklarn sylemek suretiyle bu kopyalamay durdurmay denemenin, bekleneni getirmeyecek, ksr bir uygulama olacak olmasdr. kinci yolun benimsenmesi ve operasyonun btnnn merkez olmaktan kartlp ana blgesel birimler biiminde dzenlenmesi durumunda ise eit byklkte ve nemde iki baka kt sonu ortaya kacaktr: Bunlardan birincisi, bir ana dosyann ve merkez telefon servisinin avantajlarnn kaybdr. kincisi de, ana blgesel birimlerin sahip olduu trdeki karakteristik kafa yaps ve bak as, iin kes-yaptr ksm sz konusu olduunda yeteri derecede istekli ve gayretli olmayacak ve buna gereken nemi lykyla vermeyecektir. Bir tr uzlamay ve uyumay salamak tek kar yoldur. Dosyalar bir arada tutulmal, ve Kiisel Bilgiler Birimi, sekreterlik ve sekreterlik-art yardm salamaldr; blgesel birimler de ykn kendi paylarna den blm iin, yksek snf profesyonelleri ie almaldr. Bu zel olarak ie alnm olan kiilerin blgesel birimlerde biyografiler zerinde alacak yegne kiiler olmas iin sebep yoktur, ne de kendileri biyografiler zerinde dierlerini darda brakacak biimde almaldrlar, ancak koullar ne olursa olsun bu kiilerin ya da bu kiilere e deerde profesyonellerin biyografik

10

almalara gerekli mesaiyi vermesi zerinde srarc olmak iin ok geerli sebepler vardr. Daha zorlayc bir proje iin skk bir teslim tarihi tannmas karsnda, her zaman iin, biyograficileri ekipteki dierleri ile birletirmek suretiyle biyografik almay geici olarak eksik brakma ynnde bir eilim olacaktr. Bunun olmamas gerekir. 9 Numaral Sorun: Harita izme sorunu en iyi ne ekilde dzenlenebilir? Harita, istihbaratn en yararl aralarndan ve en yararl vastalarndan biridir. Profesyonel ekibin yapt almalar asndan balca neme sahiptir ve elde etmi olduklar bulgularn phesiz ki ok byk belirli bir blmn takdim etmelerinin en arpc ve dolaysz yolu da budur. Dolays ile bir istihbarat organizasyonunun zerine gitmesi gereken harita sorununun, en azndan iki ayr as bulunmaktadr. Bunlardan ilki harita toplama sorunu; ikincisi ise harita karma ya da kartografi sorunudur. lk olarak harita toplama zerinde dnelim. Bu koleksiyon, dnyann herhangi bir yerinde karlm olan ve harita zerinde temsil ediliyor olduundan phe edilen en son verileri iermekte olan tm haritalardan olumaldr. Bu ok geni bir dzendir. stihbarat organizasyonlarnn pek az bu amacn yakn mesafesine girebilir, ancak toplayabildikleri tm kaynaklarla buna ulamaya gayret ederler. Zira ideal llerde bir harita koleksiyonuna sahip olmak tahmin edilebilecek en kuvvetli referans almalarndan biri olma nitelii tar. Siyaset uzmanna Brezilya'da gerekleen son seimlerde Komnist oylarn coraf dalmnn nasl olduunu ve SSCB'de yeni ynetim taksiminin ne olduunu; ekonomiste in'in nfusunun nerede younlatn ve neden Trkiye'de bir yeni sanayi geliiminin ihtimal d olduunu anlatr. Stratejiste o mntka hakkndaki bilgileri, lojistik uzmanna da tedarik kaynaklarn gsterir. Buradaki ynetsel sorun, harita toplama iini kimin yapaca ve bu konu ile kimin ilgilenecek olduudur. Bu ktphanenin bir grevi midir yoksa zel bir harita ktphanesinin yapmas gereken bir i midir? Haritann ikinci fonksiyonu olan harita karma ya da kartografik fonksiyon asndan bakldnda cevap aka grlmektedir. Tad ada lyk

10

Bylece ynetsel soruna bir yant yava yava ortaya kmaya balyor: Harita toplama ve kartografik fonksiyonlar bir arada tutulmaldr. Her ikisi de ktphanenin kapsamna m konulmaldr? Byle olmalarnn gerekmesi iin bir neden gremiyorum; aslna baklacak olursa ben byle olmamalarn gerektirecek pek ok neden grmekteyim. Bunlardan balcas, kartografinin belirli aamalarnn, profesyonel ekibin geri kalannn gerekletirmekte olduu trde bir hayli aratrmay kapsamakta olan, yksek seviyede profesyonel beceri istiyor olmasdr. Kuvvetli bir aratrma operasyonunun bir servis operasyonunun ynetiminin altna konmas iyi sonu vermez. kincisi ve belki de en az birincisi kadar nemli olan da, haritalar toplamann, indekslemenin ve koruyuculuunu yapma sorumluluunu tamann, sradan bir yetenekten fazlasn gerektiriyor olmasdr. ok fazla profesyonel bilgi alverii gerekmektedir ve en iyi harita toplayclar muhtemelen nemli pozisyonlardaki corafyaclar ve kartograflar olacaktr. Eer grevlerine basit bir ktphane sekreterlii fonksiyonu olarak baklacak olursa bu ii

bir istihbarat organizasyonunun, harita yapmas gereklidir. Bu haritalar, gerek almalarnda ve dier trlerdeki eitli sunularnda kullanmak zere illstrasyonlar olarak, ve gerekse de salt harita yapmak iin yapmak durumundadr. Genel olarak konuacak olursak, karlacak olan harita, kk lekli ve bu uzmanlk alanna hitap eden trde olarak bilinen bir harita olacaktr; yani bir asker operasyonun planlanmas, bir tren yolu gei hakk, bir yapay liman ya da bir sulama projesi iin uygun olan trde bir harita deildir. Bu, verilerin ya da coraf nem arz etmekte olan ve ayn zamanda da yerkre zerinde bulunan bir parann stilize edilmi ikinci bir nshas zerinde doru, tam ve dikkat ekici bir biimde gsterilebilmekte olan bir durumun resmedilmesidir. Kartograflarn, byle haritalar yapabilmeleri iin, ellerinde, -ierebilecekleri referans verilerden dolay- bakalarnn karm olduu haritalarn, ve kendilerinin ya da blge ekibinin gazetelerden, kitaplardan ya da dkmanlardan tarayp karm olduklar dier bilgilerin olmas gerekir. Baka bir deyile kartografi harita koleksiyonunun en yaygn kullanm alanlarndan bir tanesidir. Bir harita koleksiyonu olmadan kartografi alamaz.

10

istemeyeceklerdir ve esasen onlar olmadan da harita koleksiyonu oluturma ii hsranla sonulanacaktr. Bu durumda benim ulaabildiim tek sonu, harita grevlilerinin tmnn bir arada tutulmas, ve en byk blgesel birimler ile ayn ynetim zerkliinin verilmesidir. Bu mkemmel bir zm deildir, zira blgesel birimlerle kartografinin aratrmay stlenmesi arasnda bir st ste binme durumunun ve belki de bir iki hrgr yaanmasnn sz konusu olmas kesin gibidir, ne var ki bu konuda bir ey yaplamaz. Alternatif zmler zorluk asndan daha ar bir yk zerlerinde tayorlarm grnmn vermektedirler. 10 Numaral Sorun: Sivil Devlet Memuriyeti Yasas kapsamnda ve kemerlerin skld bte koullar altnda, meslek anlamda yeterli ve ehil bir ekibin devam nasl salanr? Hkmetin dzgn ve srekli ilerlii olan istihbarat daireleri, almalarn Sivil Devlet Memuriyeti Komisyonu'nun yetki alan ierisinde yrtrler ve bu komisyonun getirmi olduu dzenlemelere tabidirler. Sivil Devlet Memuriyeti yasalar hkmetteki grev yerlerini dolduracak en stn niteliklere sahip kiilerin tarafszca seilmesini salamay amalar ve hibir ey bu amacn geerliliini sorgulayamaz. Fakat ne yazk ki, bu ideale eriilememitir. Sava sresince insan gc kt, ihtiyalar ise bykt ve belki doru olmayan fakat o konjonktrde elverili olan bir areye bavurmann gerekmi olmas, bu dairelerin her birine kendi alanlarn semekte olduka byk bir zgrln verilmesini icap ettirdi. Eer bir istihbarat operasyonunda doldurulmas gereken bir pozisyonunuz varsa ve isteklerinize uygun gibi gzken birini bulmu iseniz muhtemelen ona ii teklif edebiliyordunuz. Bir sivil devlet memurluu statsne sahip olma veyahut byle bir stat ile ilgileniyor olma ihtimali pek yoktu ama bu bir nem tamyordu. Bu koullarda ve genilemekte olan bir organizasyon iin salanm olan fonlarla iyi bir ekibin devam salanabiliyordu. Keskin zekya sahip, saldrgan ve yetenekli insanlar katlmaya heves ediyorlard hatta ve hatta

10

buna ok isteklilerdi. Bir kez katldktan sonra meslektalarn da cezbediyorlar ve istihbarat organizasyonunun arl ve prestiji de kartopu etkisi misali artyordu. "yi bir tekilat" olarak adlandrlma noktasna gelindi ve fon salamak iin yaplan yllk talepler bte plnlamalarn yapan ve kararlarn alan kiiler ve Kongre arasnda artan bir tevecch bulma eilimine girdi. O gnlerde dahi, u ya da bu sebepten yetersiz grlen kiilerin iine son vermek ve yerlerine yenilerini yerletirmek ok gt. Organizasyon, yalnzca zerine ilave fonksiyonlar almak iin deil, ayn zamanda da yetersiz ve gereken yeteneklere sahip olmayan kiilerce ihmal edilmi olan grevleri yapacak yeni ve daha iyi insanlara yer aabilmek zere genileme gereksinimi iindeydi. Savan sona ermesinden sonra federal btede ekonomi yaplmas politik bir mesele haline geldi; ok az insan istihbarat iinin bar zamannda da neredeyse sava zamannda olduu lde geni bir ekip gerektirmekte olduunu kabul etmeye istekliydi. Buna ilveten, sivil devlet memuriyeti dzenlemeleri de tekrar tam g tatbik edilmeye baland. Hkmetin, yksek seviyede uzmanlam olan istihbarat tekilat da dahil olmak zere her blmnde, azaltlan bteler her nerede personel azaltmn gerekli klm ise orada standart g azaltm prosedrleri takip edildi. Genel anlamda bu prosedrler belirli bir makamda memuriyette bulunma haklar en zayf olan alanlarn ilk gidecek olanlar olmasn getirdi. Bir ok kereler olan uydu ki, deerli alanlar iten karlyor ve yeterlik sralamasnda daha alt sralarda olan dier kiiler ise yerlerinde kalyordu esas itibar ile hkmet dnda altrlmak iin gerekli vasflar olmayan kiiler olarak grlecek- bu daha az deerli vasfa sahip kiiler memuriyetleri zerindeki kontrollerini pekitirmekle meguldler ve sistem kapsamnda kendilerine verilmi olan haklardan istifade etmekteydiler. Bo kadrolar olutuunda bunlarn sivil memuriyet kurallar gereince en yksek niteliklere sahip olan kiilerce doldurulmas gerekiyordu, bunlar dier devlet dairelerince ksa bir sre nce hareket etmekte serbest olma olana verilmi olan kiiler olabiliyordu ve ou zaman da getirildikleri bu

10

grevlere uymakta baarsz kalyorlard. stn meslek niteliklere sahip olan kiilerin, eer hi sivil memuriyet snavna girmemi ya da hkmet iin hi almamlar ise, sadece yksek kademe ve yksek seviyede uzmanlama gerektiren pozisyonlardakilerce grevlere atanmalar mmknd. Bu durum, istihbarat iinde iyi olan kiiler iin doal olarak cesaret krcyd. Bu kiilerin birou performanslar ne kadar iyi olursa olsun kendi grevlerinde gvende ve salam bir zeminde deillerdi ve dierlerinin hepsi de ilerinde iyi olan kadrolarn o gnlerdeki ve gelecekteki muhtemel kaybndan dolay kayg iindeydi. Onlarn bu kayglarndan darsnn haberi olduunda, bu, servisleri iin darda ak arttrmada fiyat biilmesine sebep oldu. dnyas, sanayi dnyas ve deiik formlardaki hkmet d servislerdeki daha nceki iverenleri ve meslektalar onlarn uygun olduunu dnmeye ve cazip teklifler yapmaya baladlar. imdi iki ayr g bu ok deerli insanlarn zerinde bir paralanma ve dejenerasyon yaratmak zere birlikte faaliyet gsteriyordu. Hem ierinden dirsekle drtlyorlar, hem de dardan el iaretiyle arlyorlard. Bu insanlarn kaybedilmesi federal istihbarat almalar asndan bir felketti. lkenin herhangi bir yerinde bu insanlarn yerlerine geecek birilerini bulmak neredeyse imknszd. Bu durumu dzeltecek tek are de cesaret gerektiren dramatik bir areydi - bir istihbarat organizasyonundaki profesyoneller gibi, yksek seviyede uzmanlam personelin, sradan sivil memuriyet dzenlemelerinden muaf olmas gerekliydi. Byle bir dncenin, hkim olan ve kabul grm tm dncelere aykr olduunun tamamen farkndaym ve anlyorum ancak istihbarat iin zel bir tedbir ve koul salanmadka, demokratik olan yolun korunmas sorununun kendisi, bir btn olarak, bir gn bir noktada akademik olmak durumuna gelebilir. Yukarda sz edilmi olanlar hibir ekilde istihbarat iinin yegne ynetsel sorunlar deildir fakat yakn gemiimizdeki yllar ierisinde, zerinde ok fazla tecrbe birikimi salanm olan sorunlardr, hem de ok byk aclar pahasna ve vergi mkelleflerinin dedii dolarlara mal olarak.

10

BLM IX STHBARAT, FAALYETTR Meslek dilinde, istihbarat kelimesi, sadece benim ele almakta olduum bilginin ve bu bilgiyi retecek olan organizasyonun trlerini adlandrlmakta kullanlmaz, organizasyonun yerine getirmekte olduu faaliyete e anlaml bir szck olarak da kullanlr. Bu ve bundan sonraki iki blmde, istihbarat, bir faaliyet, ya da belki daha iyi bir ifade ile bir sre olarak ele alacam. Balca ilgi unsurum istihbarat srecinin karakteristii olan fazla saydaki metodolojik ve dier sorunlar olacaktr. Ancak bu sorunlara gelmeden nce ksaca da olsa srecin kendisine deinmem gerekir. Benim stratejik istihbarat adyla adlandrm olduum bilgi, iki kullanma hizmet eder: Baka glerin ulusal karlarmza zarar vermek zere kurmakta olduklar kumpas plnlarna kar bizi nceden ikaz etmesi bakmndan koruma ya da savunma yararna hizmet verir; ve bizim faal d politikamzn ya da byk stratejimizin dorultusunu ve yolunu hazrlamas anlamnda da olumlu ve da ynelik bir faydaya hizmet eder. Ancak kavranmas gereken nemli nokta udur ki, hizmet ettii kullanmn eitlilii ne olursa olsun sz konusu olan bilgi, bir aratrma srecinin sonucunda retilecektir. Aratrma bazen resmdir, yksek dzeyde tekniktir ve ar iler; bazen resm deildir, teknik deildir ve sratle sonuca ulalr. Bazen bir aratrma projesi binlerce alma gnn alr, bazense ok ksa bir sre ierisinde yaplr, biter.

10

Aratrma sreci, bilhassa da stratejik istihbaratta, iki belli bal ynde balatlr: Hkmetimizdeki politika belirleyicisi kiiler ya da planlamaclar d politikamzdaki yeni bir eyi formle etmeye baladklarnda ou zaman istihbarata gelir ve konunun zemininin ne olduuna dair bilgi isterler (ki bunu, imdi yapmakta olduklarndan daha fazla yapmalar gerekmektedir). u ya da bu bilgi blou iin bulunduklar talepler erevesinde, istihbarat gcn bir ksm aratrmaya ve zel amal bir gzlem seyrine girimeye tevik ederler. Ancak istihbarat gcnn aratrmay balatmasnn ikinci bir yolu daha vardr. Bu da d dnyada neler olduuna dair kendisinin yrtt sistematik ve devaml gzlemler vastasyla olur. Bu genel gzlem faaliyeti ylesine nemlidir ki, ou zaman, aratrmadan ayrlabilir gibi dnlr. Ben bu ekilde alglanmamas gerektii dncesindeyim. Bunu aklayaym. Gzlem faaliyeti kelimenin burada kullanmakta olduum anlam ile, darda neler olmakta olduunun gzlemlenmesi ve bunlardan dikkatli ve temkinli bir biimde anlam karlmas giriimidir. Gerek bir fiziksel gzlemleme sreci, yabanc lkelerde ve lke ierisinde vuku bulur; ve bu ak, gizli ya da her iki ekilde birden olabilir. Yabanc lkelerde, bu ii, ak ve yasal bir biimde grevlerini yapmakta olan, ve grevleri de gzlerini ve kulaklarn ak tutmak, renmi olduklarn rapor etmek olan -bazlar sivil bazlar asker- ok sayda memur ile srdrrz. Bu memurlar, daha nce szn etmi olduum d hizmet grevlileri ve ataelerdir. Her birinin zel olarak ilgilenmekte olduu ve yeterlikli olduu kendi alan vardr, bu, politik, asker, ticar, kltrel olaylar vesaire olabilir ve her birinden kendisi ve lkesindeki amirleri iin bu uzmanlk alan dahilinde bilgi salamay srdrmesi beklenir. Baz yabanc hkmetler bu trdeki ak istihbarat faaliyetlerini yrten grevlilerinin almalarna espiyonaj faaliyetlerini ilve eder; yani, ak istihbarat faaliyetlerinde bulunarak ortaya karlmas g olan meseleler ile ilgili bulgular elde etmek ve rapor etmek zere gizli ajanlar ya da gizli ajanlara

10

eitim veren ve gizli olarak almakta olan kiiler gnderirler. Bu faaliyetlerin nasl kurulmakta ve ilemekte olduuna dair bir rnek isterseniz, geni bir biimde bu konunun temel alnm olduu, Richard Hirsch'in Sovyet Casuslar1 kitabn ya da [Kanada] Kraliyet Komisyonu'nun Raporu'nu2 okumanz neririm. Tm gzlem faaliyetleri yurt dnda vuku bulmaz; kimi ok nemli gzlem faaliyetleri de lke iinde, istihbarat kararghlarndan srdrlr. Yabanc bir lkeyi, kendi lkesinde bulunan bir gzlem grev noktasndan gzlemlemek tuhaf grnebilir, fakat bu aka elikili durumun belirli sebepleri vardr. Bunlardan birincisi, -sadece ve gayet basit bir biimde bir "bylesi daha uygun olur" meselesi olarak- lke iinde de bir gzlem faaliyetinin olmasnn gerekliliidir. rnein, resm Fransz radyosunun dnyann bizden geride kalan ksmna neler yaymakta olduu, bizi nemli lde ilgilendiren bir meseledir; siyas haberlerinin ve haber yorumlarnn ieriini bilmeyi istememiz gerekir. Ancak bunu, dnyann her ehrinde tam donanml bir radyo izleme operasyonu dzenlememizin de gerekli olmas koulu takip etmez. Zira teknik adan ok byk zorluklar yaanr, bylesi operasyonlar gerekletirebilmek iin gereken geni apl ekipler baz lkeler tarafndan kt karlanr ve maliyet de ok yksek olurdu. Bu yzden, lke iinde, D Yaynlar Bilgi ubesi adyla bilinmekte olan ve son derece byk nemi olan bir gzlem organizasyonu oluturulmutur. Bu organizasyonun gzlem istasyonlar en nemli programlar dierlerinin arasndan seer; idare merkezi bu programlarn kaydn tutar, evirisini yapar (ve bazen zet haline getirir), oaltr ve hkmet grevlilerine datr. stihbarat daireleri, elbette ki bunlardan yaralanmakta olanlarn en banda gelmektedirler.

2 New York, 1947 Kraliyet Komisyonu'nun. Gizli Ve Gizli Tutulmas Gereken Bilgilerin Yabanc Bir Gcn Ajanlarna letilmesi ile ilgili Gereklerin ncelenip Soruturulmasna Dair Raporu. 27 Haziran 1946 (Ottawa, 1946)

10

lke iinden gzlem faaliyetlerinde bulunulmasnn ikinci bir nedeni daha vardr. Bu da darda bizim zararmza ynelik olarak plnlanm olan her eyin, znde bir komplo havas olduu nermesine dayanmaktadr: Zira gizli olarak plnlanmtr ve buna taraf olan belirli insanlar ya da insan gruplar vardr. Uluslararas ilikiler dnyasnda komploya katlan bu taraflar belki yarm dzine kadar lkede yerleik olabilirler ve ne iler kartrmakta olduklarnn yksndeki paralar ayet bir araya getirilecek olursa, bunun, yarm dzine farkl ulusal kaynak tarafndan karlanan ufak paralardan hareket edilmek suretiyle yaplmas gerekir. rnek olarak, Franco'nun belirli bir noktada ne dnmekte ve neleri gz nnde tutmakta olduuna dair bilgilerin Madrid kaynaklarndan elde edilebilmesi ihtimali Mexico City, Buenos Aires, Lizbon, Bayonne ve Roma'daki kaynaklara nazaran daha azdr. Burada Washington'un, gzlem faaliyetlerinde bulunulmas gereken tek yer olduu iddia edilmemektedir, burada tartlmakta olan ve savunulan, modern dnyann karmak doas dnldnde, bir dinleme ve gzlemleme grev yerinin ve bilgilerin toplanmas ve datm iin merkez bir noktada bir Daire'nin olmas gerektiidir. Ne ekilde yrtlmekte olursa olsun, -ak ya da gizli, lke dnda ya da iinde-, gzlem iki yaamsal fonksiyona hizmet eder. Bir baka devletin

10

Benzer bir durum, yurt ii basnmzn muhabirlerinin toplam ve gazetelerine yollam olduu ok byk miktardaki d haberin resm kullanm iin de geerlidir. Keskin gzlere sahip gazeteciler, federal hkmetimizin istihbarat almalar ile hibir balantlar olmamasna karn, darda yaanmakta olan olaylarn nemli birer izleyicisi ve ele almakta olduumuz gzlem faaliyetlerine, kastl ve maksatl olmasa da, katks olan kiilerdir. Hkmetin, haberlerin -daha kaynaklandklar noktada- yolunu kesip durdurmaya almamas, lke ierisinde yurt ii gazetelerimizin telgraf odalarna gelmelerine olanak tanmas ve ieriklerini resmi kullanma sunmalar akllca olur. i bu biimde yapmak, ak (overt) gzlem faaliyetleri ile megul bir istihbarat organizasyonunun d haberlerin en seme olanlarn kendi lkesinden takip edecek kk apl bir kuvvete sahip olmasnn gerekli olduu anlamna gelmektedir.

ulusal karlarmz incitecek bir politika ya da faaliyet tasarlamakta olduunu bize anlatr. Oynad bu rolle, gvenliimiz iin gerekli olan, korumaya ve savunmaya ynelik bilgilerin retilmesini tevik eder. Ve ayrca eer da ynelik kendi aktif politikalarmz uygulamaya koyacaksak da darda olup bitenler hakknda bilmemiz gerekenleri bize anlatr. Gizli gzlem kuvveti, stlenmi olduu bu ikinci fonksiyon erevesinde, benim Blm 2 ve Blm 3'de tanmlamalarn yapm olduum geni kapsaml fenomenleri - ki stratejik istihbarat bunlar olmadan gncel ve geerli nem arz eden ieriin ancak pek azna sahip olabilir- toplar, gzlemler ve rapor eder. Gzlem operasyondan bahsederken, btnyle pasif bir portre izme tehlikesi de her zaman iin mevcuttur. Gzlem kulaa, arkasna yaslanp oturmak ve bir izlenim edinmeyi beklemek gibi gelir. Oysa adn lykyla tayan bir gzlem faaliyetinin, enerjik, din ve cesur olmas gerekir. Gzlemcinin, konu hakknda bilgi vermekte mmkn olduu kadar fazla ve hzl yol kat edebilecei lde ve kendisini maksimum sayda fenomenin etkisine ak brakmak abasnda olmas anlamnda cesur olmaldr ve daha da nemlisi, gzlemcinin bu fenomenlere dair izlenimlerinin azam derecede takibini yapmas, bir baka deyile kovalamas ve devamn getirip ilerletmesi anlamnda cesur olmaldr. Bir kesinlik tamayan bu "kovalama" tabirini kullandm srece, sade okuyuculardan ve istihbarat kuruluunun yelerinden yana, salam ve tehlikesiz bir zeminin zerindeyim. Bu terim, iine, kaynaklarn kesinlik tayp tamadnn kontrolnn yaplmasn, ayr kaytlarn karlatrlmasn ve inceleme alannn geniletilmesi ve yeni ipularnn bulunmas suretiyle perspektif kazanlmasn alr ki tm bunlardan da, ihtimal dahilindeki btn nermelerin iinde en gerek ve doru olan gibi gzken bir nerme meydana kar. Ancak imdi bu bilgi kovalama srecini daha kesinlik tayan bir terim olan "aratrma" biiminde adlandrmak ve gzlem faaliyetine belirli bir trde aratrmann elik etmesi gerektiini belirtmek istiyorum. Bu aratrma, edinilen izlenimlerden salam anlamlar edinmek zere gsterilen sistematik bir abadr. Gzlem faaliyeti, ona elik eden bir

10

aratrmasnn olmamas halinde, ancak yer yer iyi olan, yzeysel ve derinlik tamayan bilgiler retecektir. Aratrmann, sadece gzlem faaliyeti iin ulaaca en son nokta olmann tesinde, daha byk bir nemi vardr. Da ynelik politikalarn olumlu alarna hizmet etmek erevesinde btnyle kendine zg bir rol oynar. Sava zamannda dmann stratejik gcnn ve kapasitesinin ve saldrya ak zayf noktalarnn ne olduuna; dmann politik ve ekonomik g ve zayflklarnn, savamakta kulland tehizatn fizik olarak durumunun nasl olduuna dair bilgi retir. Bizim saldrya ynelik asker plnlarmz da bu bilgiler temel alnarak oluturulur. Bar zamanlarnda ise, yabanc lkelere dair, rnein bir Avrupa ekonomik iyileme programna sponsorluk edip etmeme karar vermeniz gerektiinde ve daha sonra bunu Kongre'nin ve vatandalarnzn nnde savunabilmek zere sahip olmak isteyeceiniz trde bilgileri retir. Aratrma, liberal gelenekten gelen bizlerin, bize u anda sahip ve honut olduumuzdan daha fazla gerek olan ya da geree daha yakn olan verebileceini kabul etmeye raz olduumuz tek sretir. Bir ortaa felsefecisi, gereine Kutsal Emir'den yola karak d deer bimeyle, Afrikal bir kabile efi byc doktoruna danmakla ya da Adolf Hitler gibi bir mistik kendi sezgileri ile bir ba kurmak yoluyla varmaktan tatmin olurdu. Ancak bizler, geree, sistematik bir metodun rehberlik ettii aratrma yoluyla -eriilemese bile- yaklalacak olduu zerinde srar ederiz ve bunda nesillerdir srarc olmuuzdur. ok byk lde stratejik istihbaratn ana temasn tekil eden sosyal bilimlerde3 byle bir metot vardr. Tpk fizik
3

Ben asker strateji bilimini, sosyal psikoloji, ekonomi, politika, sosyoloji, corafya, antropoloji, tarih ve dierleri ile birlikte, bir sosyal bilim olarak bunlarn arasna dahil ediyorum. Ve fizik bilimleri ve teknoloji istihbaratnn sosyal bilimlerin zerini kaln bir rtyle kapatyor olmasn da iaret etmeye deer buluyorum. rnein, Y lkesinin yeni yakt, a ya da silahlar alanlarnda gelimenin hangi noktasnda olduunu bilmek ok nemli bir meseledir ve zannedersem sadece tam olarak uygun bilimde bilgi, tecrbe ve yetenek sahibi olan bir kii bu istihbarat probleminin teknik detaylarn doru biimde ele alabilir ve ekip evirebilir. Ama en az bunun kadar nemli olan, hatta muhtemelen bundan daha nemlisi, bu gelimelerin, bu gelimeleri meydana getiren lke ulusu zerindeki tahmin edilebilir etkileridir. Diyelim, Y lkesi havaclk

10

bilimlerinde kullanlan metoda benzer. Ayn metot deildir, ama gene de bir metottur.4 Birka farkl ekilde tanmlanabilir. rnein, fizik bilimleri tartmas (Harvard niversitesi Rektr Conant'n ileri srd gibi) kolaylkla baka szcklerle anlatlabilir ve denebilir ki sosyal bilimlerin metodu gzlemlerden yeni konseptlerin gelitirilmesini ierir ve bunun dnmnde de yeni konseptler yeni gzlemlere iaret eder ve yol aarlar. Ancak bu takdire deer basit formlasyonu sosyal bilimlerin zel durumuna uyum salayacak biimde geniletmek, belki de spesifik olarak u ann gereksinimlerini karlayacak biimde tasarlanm baka bir formlasyonu ayrntlar ile aklamaktan daha az faydal olur.
endstrisinde devrim yaratacak yeni bir yakt buldu, Y lkesinin bu devrimi gerekletirme arzusu ve gerekletirecek paras da var m? Ve eer Y lkesi havaclkta bu devrimi gerekletirebilirse, bunun, ticari havaclk politikas, d ilikilerde izledii tutum vesaire zerindeki sonular ne olacaktr? Bu ikinci soru ok byk nem tamaktadr ve cevab da mutlaka fizik bilimcisinin ya da mhendisin bilgi alannn snrlar ierisinde yatyor olmayabilir. Cevaplar sosyal bilimcilerin hazr bilgi stounda mevcuttur. Atom anda Amerika Birleik Devletleri zerine almalar yrtmekte olan her yabanc lke, yksek teknik srlarmz renme ynnde gsterdii abalar esnasnda atom bombas ve dier atom enerjisi srlarna sahip olmamzn i ve d politikamz nasl etkileyecek olduu ile son krntsna kadar ilgileniyor olmal. Bu durumda, Y lkesinin merkezi istihbarat tekilatnn ABD ksmnn, bunlar nasl yaptmz bulma ynnde aba gsterecek birka bilim adamn ve bu bilim adamlarnn bulgularn doru ve uygun politik, sosyal ve ekonomik balamlarda yerli yerine oturtacak ok sayda da sosyal bilimciyi istihdam etmesini beklerim.
4

Sosyal bilimlerin metodunun, kontroll ve tekrarl deneyler gerekletirmede ve bir tahminde bulunmak iin gerekli olan salam temellere ulamada karlamakta olduu inanlmaz byklkteki glkler asndan, tam ya da nicel kesinlie imkn veren bilimlerde kullanlan metottan arpc farkllklar gsterdiine sk sk dikkat ekilir. Bu byk dezavantajlara ramen, sosyal bilimciler, metotlarnda, fizik ve kimyann mutlak kesinliini salayacak gelimeler kaydetmek iin uramay srdrrler. Fizik bilimcilerinden bazlar, rnein Harvard niversitesi Rektr Conant, sosyal bilimcilerin ulam olduklar "objektif ve yansz analize" sayg duymakla beraber, iki metodu birbirinden ayrmaktadrlar. (Yukarda saym olduum ve dier baz sebeplerden) sosyal bilimin kulland metodun fizik bilimlerinde kullanlan metottan, ikisini ayn kke balamann karkla yol amaktan te bir anlam olmayacak olduu derecede farkl olduu hissiyatn tamaktadrlar. Mr. Conant'n szlerinden alnt yapyorum: "olgularn tm yansz ve kesin analizlerinin bilimsel metodun rnekleri olduunu sylemek, [fizik] bilimlerinin anlalmasnda yaanmakta olan problemlere llebilenin tesinde bir kafa karkln daha katmak olur." (James B. Conant, Bilimin Anlalmas, New Haven, 1947, sayfa 10). Bununla birlikte, Mr. Conant, bir kimyac olarak, ncelikle (ispat edilmi gereklerden yaplan tmdengelimlere ve sonulara dayanan (matematik, mantk gibi) ya da pratik uygulamalar olmadan allan) saf bilim alannda karklktan kanma kaygs tamaktadr. Sosyal bilimcilerin ise ok farkl kayglar vardr.

10

Bu dier formlasyonda yedi admn ya da evrenin olduu kabul ediliyor: 1. Bir stratejik istihbarat ekibinin dikkatini gerektiren bir sorunun ortaya

k.
2. Bu sorunun, hangi ynlerinin ABD iin gerek nem tadnn ve belirli yaklam izgilerinden hangisinin en byk ihtimalle hkmetteki kulianclara yararl olacann ortaya karlmak zere analiz edilmesi. 3. kinci evrede ak bir biimde belirtildii zere, bu sorunla ilgisi olan verilerin toplanmas. Bu mevcut materyallerin incelenmesi ve boluklarn doldurulmas iin yeni verilerin toplanmas almalarn ierir.

5. Bu, deerlendirmeleri yaplm verilerin zerinde, bir tr kendine zg esas anlam bulmak maksadyla allmas. Byle bir anlamn ortaya karld n, hipotez n olarak adlandrlabilir. Metodun kimi rencileri, sanki byle bir eyin varln kabul etseler de bu tr hipotez n, gibi bir eyin olmas gerekte ok nadirdir. Hipotezin, srecin kategorik olarak hangi evresinde ortaya kt da sylenemez. Bu beinci ve nemli evrede meydana km olduklar dncesi honut edici olabilir ancak gerek pratik uygulamada ilk veri toplandnda belirmeye balarlar. Hatta bundan da nce ortaya ktklar bilinmektedir ve proje kapanncaya kadar -ya da hatta bundan sonrasnda- gzkmeyi srdrrler. 6. Daha umut verici hipotezlerin iaret ettii izgi zerinde ve o hat boyunca daha fazla veri toplanmas ve bunlarn dorulanmas ya da reddedilmesi. 7. Bir ya da daha ok hipotezin dierlerine gre daha doru ve

4. Bu ekilde toplanm olan verilerin eletirel bir gzle deerlendirilmesi.

10

mevcut en iyi tahminler olduunun ifade edilmesi. Bu son evredir ve bu evreden ou kez sunu hli olarak bahsedilir. Bu evrelerin her birinde iki tr metodolojik problem ortaya kar. Birincisi, sosyal bilimlerde tm sistematik aratrmalarda karlalan karakteristik bir problemdir, dieri ise istihbaratn aratrma faaliyetlerine zg zelliklerden trer. Baka bir biimde ifade edecek olursak, stratejik istihbaratn, niversitesinde almakta olan bir sosyal bilimci tarafndan greceli olarak bilinmeyen ve ona yabanc olan, tamamen kendine ait bir dizi metodolojik problemi bulunmaktadr. Bir sonraki blmde balca ilgi odam, bu bir grup zel metodolojik problem olacaktr.

10

BLM X

STHBARAT ALIMALARINDA KULLANILAN PROBLEMLER

METODA ZEL

"Problem" kelimesi kafalarda karkla sebebiyet verebilir. Bu kelimeyi sk sk ve birbirinden tamamen farkl iki anlamda kullanrm. Bundan byle, geree yeni bir yaklam saptamaya alma metodunun karakteristik bir problemini kastettiimde bunlardan "metodolojik problem" etiketini yaptrm olduumu, stratejik istihbaratn gerek ana temasndaki bir problemi kastettiim vakit ise "asl problem" etiketini yaptrm olduumu kullanacam. "Asl problem"e rnek olarak inli komnistlerin stratejik duruunu; "metodolojik problem"in bir rnei olarak da inli komnistlerin asker messesesine dair temel verileri elde etmekte kullanacanz aralar dnebilirsiniz. 1. Birinci Evre, "asl problem "in ortaya ks Stratejik istihbaratta asl problem belli bal biimde ortaya kabilir:

Stratejik istihbarat, nceki blmde ele alnm olan metodun her evresinde zorluklarla yz yze gelir. Belirtmi olduum gibi, bu zorluklar sosyal bilimlerdeki tm aratrmalarda karlalan genel nitelikli zorluklar deildir; istihbarat almasna zgdrler. Bundan sonraki sayfalarda bu zorluklar aama aama ele alacam.

10

Burada kapsam iine alnan metodolojik problem, en azndan d grnnde, kk ve nemsizdir. Grevleri problemleri nceden kestirmek olan kiilerin, kullandklarnda asl problemleri salam bir biimde formle ettiklerinden emin olacaklar aralarn plnlamasndan ve dzenlenmesinden ibarettir. Cevab da, sorular yneltmesi beklenen asl alan hakknda halihazrda bir hayli bilgi sahibi olan ve aratrmac, renmeye hevesli bir akla sahip birinin seilmesinde; sonrasnda da bu kiinin bu konu zerine yeni ele geen delillerin her krntsna eriiminin ve faydalanma imknnn, bu konu hakknda bilgisi olan herkesle grme imknnn ve dier klfetli ve skc grev ve sorumluluklardan muaf olmasnn salanmasnda yatmaktadr. Ancak eer ki yzeysel d grnn daha derinlerine gider ve birinin kendine iyi ve salam sorular yneltebilme noktasna nasl geldii sorusunu soracak olursanz bu durumda ie epistemolojinin ana plat-

bkz. Seth W. Richardson ((Pearl Harbor) Soruturma ve nceleme Komitesi Ortak Kongresi genel Avukat), "Pearl Harbor'da Neden Gafil Avlandk?" Saturday Evening Post (say 219, no.47, 24 Mays 1947). Mr. Richardson burada, genel kabul gren nermeleri belgelemektedir.

10

a.Asl problemin, problemleri nceden grp gerekleeceklerini kestirmek haricinde hibir ey yapmamak zere ie alnm bir kiinin dnce yansmalarnn neticesinde meydana kmas mmkndr. Gerekte, istihbarat ii byle kiileri ok az kullanr. Ancak farz edin ki byle adamlar var, ve grevleri de kendilerine zor, aratrc ve nemli sorular sormak ve bunlar profesyonel ekibe iletmeyi srdrmek. Bir istihbarat operasyonunun byle sorularla biraz bann belda olmas ve yrtmekte olduu almann nemli bir blmn bu sorulara cevap bulmakla megul olunmas oluturmaldr. Bir Pearl Harbor facias, Japonlarn gittike bymekte olan dmanca duygularn bilerek, saldrnn ne zaman gelmekte olduu, nereye gelmekte olduu ve nasl gelmekte olduu sorularn soran ite byle hoa gitmeyen ve srarl kiilerin yokluuna atfedilebilir, hem de hi kmsenemeyecek lde.1

formu noktasna kadar inmekle balamanz gerekir. Ben byle yapmak niyetinde deilim. b."Asl problem", yrtlen gzlem faaliyeti, allmadk, tuhaf bir eylerin olduunu birilerinin fark etmesini saladnda ortaya kabilir. rnein, varsayalm ki Byk Frusina'y izlemekte olan kiiler, lkenin, Hristiyanlk misyonu programn Belika smrgesi durumundaki Kongo'ya kadar geniletmekte olduunu ve yeni idareciye yardmc olarak da belli bir Din Kardei Nepomuk'u tayin etmi olduklarn rendiler. Eer gzlem faaliyeti Byk Frusina'nn izledii politikann bu ikincil ve nemi az blmndeki kmldanmann allmamln ve tuhafln fark etmeye yeterli olacak kadar zekice yrtlmekteyse, bir asl problemi balatm demektir ve takibi yapldnda, bir baka deyile kovalandnda ve devamnn getirilip ilerletilmesi durumunda ok nemli olduu sonucu kabilir veya hibir nemi olmad anlalabilir. Buradaki metodolojik problemler, az nce deinmi olduklarmza ok benzerdir: Gzlem faaliyeti allmadk ve tuhaf olan, ama gerekten allmadk ve tuhaf olan ayrt edebilmekte olduuna dair kendini nasl temin edebilir? Gzlemlemekte olduu binlerce eyden ve gerek anlamda o potansiyel anda vuku bulmakta olan milyonlarca eyden haftada tanesine parmak basmakta olduundan nasl emin olabilir? Bunun cevab, daha nceki ile ayndr: Bilgi ve tecrbe sahibi -ve konusunda da bilgili ve tecrbeli olan- kiilerden oluan servislere sahip olun ve dua edin ki, bu kiilerin ilerinde yatmakta olan esrarengiz z kiilikleri, ulusal nem arz eden hipotezler retebilen trde olsun. c. Asl problemin ortaya kma yollarndan nc ve son olan ise direkt olarak tketicinin istei zerine olur. rnek olarak, varsayalm ki istihbarat tketicilerinin balcalarndan biri olan politika belirleyiciler, in'le ilgili kurulu politikada bir revizyon yaplmasna gerek olduunu kabul ediyorlar. Ve varsayalm ki Kontrol'n bir blmn ve profes-

10

yonel istihbarat ekibini, bu problemin masaya yatrlacak olduu bir toplantya aryorlar. Bu toplant esnasnda in sorununun, politika belirleyicilerin daha nceden hi bilmedikleri ynleri ortaya kacaktr. Bunlarn poplasyonla ilgili olduklarn varsayalm. Politikada beklenen olas bir deiiklik, bylelikle asl problemin ortaya kmasna neden olmutur. Gsterilmi olduu ekli ile bu vakada gerek bir metodolojik problem yoktur. stihbarat organizasyonun bak asndan bakldnda her ey tam olmas gerektii gibi gitmitir. Kabul etmek gerekir ki, verilen grev ciddi zorluklar gsterecek lde geni kapsaml ve genel mahiyettedir fakat istihbarat toplantya arldna gre, istihbarat, asl problemi tam olarak onlarn gereksinimlerine gre ekillendirmek hususunda tketicilerden bundan daha te bir yardm ve rehberlik geleceini zannedebilir (Bu ikinci evredir ve hemen bundan sonraki blmde ele alnp tartlacaktr). Bununla birlikte ou zaman olan ey, politikada revizyon yapma kararnn alnmas ve grmelerin, istihbarat iine dahil edilmeden balatlmasdr. Haftalar sonra, politika belirleyiciler deitirilemez bir mhletin bitimine yaklamken istihbarattan yeni bir poplasyon tahminini hem de hemen edinmeleri gerektiini kefederler. Bir temel probleme neden olmulardr, oras tamam, ama bunu yaparken bir de bir ay boyunca geceleyerek almalarn istemek suretiyle istihbaratta aknlk, dehet ve mitsizlik yaanmasna sebebiyet vermilerdir. 2. kinci Evre, Asl problemin analizi Asl problem kaba hatlaryla belirmitir. Gzlem faaliyetindeki ya da aratrma grevindeki kiilerin problem zerinde bu hli ile almaya balamadan nce, yakn ve inceden inceye aratr bir analizini yapmalar gerekmektedir. Bu analizin gayesi yalnzca ilgisiz ya da nemsiz unsurlar bulup atmak deil, bundan daha nemlisi, problemi, zmnn -tabii eer ortaya bir zm karlr ise- tketicilerin nlerindeki grev zerinde direkt olarak uygulanabilir olaca bir biimde ekilendirmektir.

10

Gzlem ve aratrma faaliyetindeki kiiler, en verimli olacak saldr hattn bulmak zerine asl problemleri zerinde dnp tandka bir rehberlik araynda olacaklardr. Bu rehberlik hem kendi asl problemleri hakkndaki bilgi ve kavraylar arttka kendi ilerinden, hem de hizmet etme abas ierisinde olduklar politika belirleyici, plnlamac ya da idarecilerden gelmelidir. imdi bu rehberlik problemini, gzlem faaliyeti ierisindeki kimseye gzkt biimi ile ele alalm. Bu kimse, Byk Frusina'nn Hristiyanlk dinini yayma misyonu programn Kongo'ya geniletmekte olduu bulgusunu ortaya karmtr;

in'le ilgili olarak izlenecek politika konulu toplantdan dnen, aratrmayla grevli kiilerin de yapacak olduklar ayn derecede ok eitli seimler olabilir. Onlardan baz poplasyon verileri ile gelmeleri istenmiti; yneltilen talebin, ilk ve asl hli ile bundan daha ak ve sarih bir biimde belirtilmi bir talep olmadn farz edelim. lerinden yalnzca bir ya da ikisi politika belirleyicilerinin nlerinde kendilerini beklemekte olan grevle ilgili ya da bu grev zerinde etkili- olan, dzinelerce farkl trde poplasyon verisi olduu aktr. Bu veriler nelerdir ve ne derece ayrntlarna girilmesi gerekmektedir?

10

rnein, Byk Frusina'da yeni ortaya kan, Hristiyanlk dinini yayma cokusunu kefetmeleri ile birlikte, gzlem faaliyeti ierisindeki kimselerin nlerinde, bunu takip eden gzlemlerde bulunabilmek zere izleyebilecekleri, kendilerine ak birok olas yol bulunmaktadr. Yeni alar bulmay bekleyerek kilise-devlet ilikisini izlemeye balayabilirler; Byk Frusina ile Belika arasndaki ilikiyi gzlemlemeye balayabilirler; Byk Frusina, Belika ve Kongo'yu atlayp genel anlamda misyonlar sahasna girip, ierisinde yeni kilise politikalar bulmak zere bu sahadaki gelimeleri takip etmeye balayabilirler. Bu izgilerden hangisini -ya da belki bir baka yolutakip etmi olurlarsa olsunlar, ilgin ipular ortaya karacak olduklar neredeyse kesindir. Ancak sorun bu deildir. Sorun, daha ileri gzlemlemeler iin kullanlacak hangi belirli izginin Birleik Devletler'in gvenlii asndan muhtemel en byk neme sahip olduunun ispatlanmasdr.

Kongo'nun byk uranyum kaynaklarna sahip olduunu bilmektedir; kendi kendine unu sorar, arada bir balant var m? Aratrmaya dal, din kardei Nepomuk'un jeoloji alannda yapm olduu almalarla bir Nobel dl kazandn ortaya kardnda da, bir balantnn olduunu grr; en verimli olacak saldr hatt bir ynn kendisine gstermitir. imdi artk Byk Frusina'nn Kongo'dan uranyum almaya alt ve din kardei Nepomuk'un da Byk Frusina'nn bir ajan olduu eklinde bir hipotezi vardr. Bu noktada dardan rehberlik almas gerekir: Hizmet vermekte olduu kimseler baka hangi saldr hatlarn verimli olarak grp iaret edeceklerdir ve eer bu hatlardan falancas Byk Frusina tarafndan gerekletirilmekte olan kt maksatl bir faaliyete iaret ederse burasyla ilgili olarak ne yapmak niyetindedirler? in'in poplasyonu zerinde almakta olan aratrma grevlileri sz konusu olduunda, sralama tam manas ile tersine dnebilir. Yn araylarnda hi gecikmeden politika belirleyicilerine geri dnecek ve saldr hatlar ile ilgili tavsiyelerini soracaklardr. Ayn zamanda politika belirleyicilerine grevlerini ekillendirmelerini nasl grmekte olduklarn ve eski politikay revize etmekteki amalarnn ne olduu sorularn da soracaklardr. Eer sorularna cevap alabilirlerse, asl problemi, probleme verilen bir cevabn stleri asndan pratik faydaya sahip olaca bir biimde ifade edebilirler. Dahas, yapmakta olduklar aratrmada ilerleme kaydettike, ana temaya olan ainalklarndan kaynaklanan, ve politika belirleyicilerin hibir zaman kendilerinin varamayacak olduklar trde, yararl hipotezler elde edeceklerdir. Fakat sz konusu olan metodolojik problem, kendi ilerinden gelen bir rehberlikle alkal bir problem deildir. Dardan, istihbaratlarn retmeye altklar bilginin kullanclarndan gelen rehberlik ile bir ilgisi vardr. Bu, istihbarat iinin btnnn ciddi problemlerinden bir tanesidir ve benim de bir sonraki blmn nemli bir ksmn aym olduum bir problemdir. stihbarat retenlerle istihbarat tketenler arasndaki ilikinin eitsiz olduunu; istihbaratn, retecei neticenin faydal olmasn salayabilmek iin sahip olmas gereken trdeki yardm ve rehberlii almay ou zaman

10

imknsz bulduunu ve bu rehberliin eksikliinin yol at en feci sonulardan birinin vuku bulduu yerlerden bir tanesinin de istihbarat srecinin tam da bu ikinci evresi olduunu sylemek, bu noktada yeterli olacaktr. stihbarat organizasyonu ne iin almakta olduunu, elde edecei neticenin hangi maksada hizmet etmesinin amalandn ve hangi trde aralar kullanlarak hangi trdfe bir hareketin tasarlanmakta olduunu bilmedike, asl problemin analiz ve uygun bir biimde formle edilme sreleri de, bununla orantl olarak skntl olacaktr. 3.nc Evre, verilerin toplanmas. Verilerin toplanmas, btn istihbarat iinin en karakteristik faaliyetidir. Veri toplanmadan bir gzlem faaliyeti yaplamayaca gibi, aratrma da olamaz. O halde, bir istihbarat organizasyonunun, geni kapsaml ve sistematik bir toplama almas yapmadan varolmas mmkn deildir. Ne var ki, neredeyse zmszlk derecesinde zor olan ve bu zlememe durumlar ile de devaml bir yetersizlik kayna oluturan metodolojik problemler de ite tam bu grevde yatmaktadr. a. lerinden en kolay olan ile balayaym. Bu, profesyonel ekibin bir yesinin bir ksm aratrmaya giritiinde kar karya kald metodolojik problemdir. nndeki asl problemin bir kaba taslan kardktan sonraki aamas, kendi organizasyonunda ve dier istihbarat organizasyonlarnda konu ile ilgili hangi verilerin mevcut olduuna bakmak olacaktr. Kendi dosyalarnn gayet iyi durumda olduunu ve tekilatnn da uygun bir biimde endekslenmi dkmanlardan oluan bir merkez ktphanesinin olduunu varsayalm. Ksa bir sre ierisinde eer tabiri caizse kendi iyeliindeki materyalleri toparlayabilir. Bu materyaller, ve ayn zamanda saduyusu da gsterecektir ki, yaknlardaki dier komu istihbarat organizasyonlarnda da bunlarn benzeri baka materyaller bulunmaktadr. Bunlara ulamak zorundadr. steklerini kendi organizasyonundaki veri toplama zel yetkisine sahip bir baka kiiye iletmesi gerekmesi ve dier organizasyonlarn endekslenmi dkmanlardan oluan merkez

10

ktphaneleri olmamas durumlarnda bunlara ulamann glklerinden daha nce sz etmitim. Dolays ile, istihbarat organizasyonlarnn muhtemelen veri toplama fonksiyonunu merkez bir hle getirme giriiminde bulunacak olduklar ve dkmanlarnn merkez bir endeksini korumakta olmamalarnn da muhtemel olduu gerei aratrmacmzn nnde nemli bir bariyer oluturmaktadr. b.Bu srete daha ileri bir aamaya gemek zere, varsayalm ki, bu profesyonel ekip yesi, tekilatnn merkezinin bulunduu ehirdeki kaynaklarn tm ile grmesinin sonrasnda dahi hl incelemesi gereken birka cevaplanmam temel soru bulunmakta olduunu kefediyor. Bu durumda saha almasndakilerle iletiim kurmas gerekir; renmesi gereken eyleri yabanc bir bakentte bulunan birine izah etmeye almaldr. imdi, eer telefonun br ucundaki ahs daha nceden merkez ofiste alm ise, merkez ofisin ileyii hakknda bir fikre sahipse, buradaki ekibi ahsen tanyor ise ve eer ayaklar da yere basyor ise, kendisinden ne yapmasnn istendiini daha kolaylkla anlayacak ve bunu da, neyin doru ve uygun olduunun bilinciyle ve verimli ve hzl bir biimde yapacaktr. Talimatlar (ki bu talimatlar steno ile yazlm olarak verilebilir) kavrayacak ve merkezdeki ekibin sanki denizar bir projeksiyonu, bir izdmym gibi hareket edecektir. Ancak eer merkez ofiste hizmet vermemi ve bunun yerine, atand yurt d grevine merkezdeki problemler hakknda uygun olduu ekilde deil de zet bir biimde bilgilendirilmi olarak gitmi ise, bu durumda glkler yaanabilir. c. Sorun, arzu edilen eyin ne olduunun, bir mektupla ya da mesajla tam ve kesin bir biimde anlatlmaya allmas, ve stelik, sfrdan balamakta olan birine anlatlmaya allyor olmas ile balar. Bu nevi veriler iin bulunulan taleplerin, ayrntlar ile aklanm olmas ve, sonuca ulalabilmesi asndan da bir aciliyetin sz konusu olduu ve nemli olduu anlamn znde tayor olmas ve kardakine nakletmesi gerekir. Bunlar ok zaman alr. Eer ksa, direkt ve kat

10

sluplu emirler olmann tesine gidemezlerse, muhtemelen formalite gerei, mekanik ve batan savma bir biimde ele alnacaklardr. Sorun, talep, mesaj alan kiinin yabancs olduu bir konu ile ilgili olduunda daha da byr. Merkez ofis yabanc bir resm memurla teknik bir konuda, szgelimi demografik bir mesele hakknda mlakat yaplmasn ya da birinin bilimsel bir kongrede denetleme yapmasn ve rapor yazmasn istiyor olabilir, ancak o sahada bulunan kii buna uygun olan trde bir meslek eitim almam, ya da hi meslek eitim almam olabilir ve bu durumda talepte bulunulmu olan konuyla baa kmakta tam olarak yetersiz kalyor olabilir. Ya da, ok byk ihtimalle, sahada bulunan ekip kendilerine en yksek seviyede nemli gibi gzken daha nceki bir talebi baaryla yerine getirmek iin tam anlamyla iin iinde boulmu haldedir. Yukarda sz geen trdeki problemi, veri toplama problemlerinin en kolay olarak tanmladm, nk, birka basit saduyu, bilin ve pratik zek kaidesi ile muhtemelen bu problemin stesinden gelinecektir. Ancak bu kadar kolayca halledilemeyecek olan dier baz problemler vardr. Bunlar istihbaratn gzlem safhasna zg problemlerdir. Stratejik istihbaratta gzlem faaliyetlerinde bulunan kuvvetten ilk plnda ABD'nin gerek, hayali ya da potansiyel dmanlarn ve kendisine husumet besleyen hasmlarn izlemesi ve faaliyetlerini rapor etmesi beklenir. kinci plnda, gzlem kuvvetinin, uygulamakta olduumuz politikalarn baarsn daha ileri noktalara tamas hesaplanm olan, daha az dramatik trde bilgileri elde etmesi gerekir. Gzlem kuvvetinin, bu her iki alma izgisinin de belirli alarnda gizli olarak almas gerekmektedir. Ya da baka bir biimde ifade edecek olursak; gizli olarak alma donanmna sahip olmayan bir gzlem kuvveti, grevinin kk ancak had safhada nemli bir parasn icra edemez. Genel anlamda diyebiliriz ki, dier bir devletin devlet srr olarak grmekte olduu bilgileri ulatramaz. Bu srlarn ounun anlalmas yalnz ve yalnz kendileri de birer devlet srr olan, stn nitelikte metotlarla mmkn olabilir. yleyse, istihbaratn retmesi gereken bilgilerin nemli bir paras yksek seviyede gelitirilmi gizli teknikler

10

kullanlarak toplanmaktadr, istihbarat srecinin veri toplama aamasnn belki de balca metodolojik problemi de ite burada balamaktadr. Balangcn gizli izleme faaliyetleri gsteren kuvvetin ayr tutulmas oluturur. Bu ayr tutmay, gizlilie duyulan ihtiya gerektirmektedir. Mutlak olarak en az sayda insann operasyon hakknda bir eyler biliyor olmas ve operasyonun her hareketine azam derecede ihtiyat ve gizliliin elik etmesi gerekir. Ancak bu gizli izleme faaliyetleri gsteren kuvvet, takibini dikkatli, zekice ve kurnazca yapmamas durumunda, kendi kendinin en kt dman haline gelebilir. Zira, gvenlik mekanizmalarnn en nemli rehberlik hatlarndan bazlarn kesmesine olanak verir ise, kendi varolu sebebini ortadan kaldrm olur. Bu rehberliin tabiat ile iki kaynaktan gelmesi gereklidir: Direkt olarak istihbaratn niha tketicisinden, ya da, istihbarat operasyonunun, istihbarat tketicisinin yardma gitmi olduu ak ksm vastas ile, dolayl bir biimde niha tketiciden. Gizli izleme faaliyetlerinde bulunmakta olan istihbarat kuvvetinin elemanlar ile, retmekte olduklar bilginin dolayl ya da dolaysz tketicileri arasndaki iliki kesintiye urayacak (ve bunun uzun sreli bir kesinti olmas gerekecek) olursa; iletiim, sadece yazl olarak gerekletirilme derecesinde resmleecek olursa; adam adama grmeleri mmkn klan resmiyetsizlik kaybedilecek olursa, en nemli grevlerinden bazlarnn yerine getirilmesi pratik olarak imknsz hle gelir. Bulunulan bilgi talepleri, tketicinin bhaberlii yznden, organizasyonun sahip olduu yetenek ve kapasiteyi dikkate alamayan ruhsuz emirler durumuna gelir. Tketici, organizasyonun sunmak iin gereken hazrlklar ve dzenlemeleri yapm olmad bir istekte bulunabilir veya o kadar geni bir dalm iinde bilgi ister ki organizasyonun tm kaynaklarnn toplamnn aylarca tamamen bu i iin konulandrlmas gerekir, veya elde edilebilir olsa bile harcanacak abaya demeyen bir ey isteyebilir. inden geilmesi imknsz yksek gizlilik duvarlar varken, tketici, organizasyonu gerektii gibi ve doru ekilde kullanmakta byk glk eker ve organizasyon da kendini, tketiciye en byk fayday ve ie yararl salayacak olan izgi zerinde ve o hat boyunca bir ekle sokmakta eit derecede byk bir zorluk yaar. Mtemadiyen, yanl bilgileri toplayp doru olanlar toplamama tehlikesi ile kar karyadr.

10

Eer istihbarat dili daha tam ve kesin olsayd, "deerlendirme" szc yerine "eletirme" szcn kullanabilir ve eer "verilerin eletirilmesine" olanak tannm olsa biraz daha fazla kesinlik ve sratle daha ileri noktalara hareket edebilirdik. Eletirmek szc yeni ve kurulu (kabul edilmi) olan bir eyin daha eski ve daha kurulu (kabul edilmi) olan bir eyle karlatrlmas anlamna gelir. Yeni olan, nasl eski olan kadar iyi olabilir mi? Bu anlamda en iyi eletirmen, defter-i kebirinde, kabul grm olanlar stununun karsnda en fazla sayda eyin yazl olduu ve doru dn ekline sahip olan kiidir, zira, yeni olan bir eyler nne geldike bunlarn geerliliine deer bimek zere dolayl ve dolaysz karlatrmalar yapa2

"Gelitirme" szcnn burada kullanld manada anlamnn ne olduu ile ilgili olarak, bkz. Richard Hirsch, Sovyet Casuslar (New York,1947), zellikle Blm 16. Ruslarn Ottawa'da lkelerine ihanet etmeye kandrm olduklar kimseler, lkelerine para iin ihanet etmemilerdi. hanet etmilerdi, nk, beyinlerinin incelikli ve srarl bir biimde ykanmas neticesinde byle yapmakla insanla faydalar dokunacandan emindiler. Bir kayna krlemesine nakit parayla dllendirme yolunu kullanmadan "gelitirmenin", pek ok dier yolu bulunmaktadr.

4. nc Evre, verilerin deerlendirilmesi

10

Bu tehlike, gizli istihbaratn alma biiminin bizzat kendisi ile daha da younlar. Grevi, hayli karmak tekniklere sahip olmasn icap ettirmektedir; bir kaynaa doru biimde yaklamak, kaynan "gelitirilmesi",2 kaynan, bir kez gelitirildikten sonra, korunmas, kendi iletiim ve haberlemesinin gvenlii ve gvenilirlii ve benzeri gibi. Bu tekniklerin gvenlik bariyerleri ile izole edilmi bir halde mkemmel duruma getirilmesi, bazen bir kendi sonunu getirme tehdidi tar. Teknisyenin tm dikkatini meslek hilelerine vermi olmas anlalabilir ancak sonuca ulamak iin kulland aralarla sonular birbirine kartrmasn mazur grmek gtr. Gizli istihbaratn kolay ve ok daha kazanl kaca bir kayna kullanmay ihmal ederken zor ve daha az kazanl kaca bir kayna kullanm olduu kaytl vakalar bulunmaktadr. Operasyon, kendi gvenlik dzenlemelerinin oluturduu sis tabakasnn gerisinde kendi rotasn takip etmekte zgr olmasa, bu trde yanl veri toplamalar, ihtimal o ki, ok daha az meydana gelirdi.

bilecektir. Dolaysz metotla bir deerlendirme yaptnda, baka bir deyile, rnein Byk Frusina'nn elik kapasitesini 45 milyon ton olarak belirleyen raporu, phe gtrmez gvenilirlii olan dier kantlardan bu kapasitenin 36 milyon ton olduu bilgisine sahip olmas sebebiyle kabul etmeyip geri evirdiinde onun doru ve gerek bilgiye sahip olduu sylenebilir. Dolayl metotla bir deerlendirmede bulunduu, dier bir deyile rnein Byk Frusina'nn rekoltesini ylda 30.000 olarak belirleyen bir raporu, byle bir rakamla bu lkenin ne yapabilecek olduunu anlayamad iin kabul etmedii vakit ise, iyi bir yargya varm olduunu mit etme duyusunu kullanmaktadr. stihbarat iinin aratrma ynnde, toplanm asl problemle ilgili verilerin, elbette ki iinden bir hipotezin ortaya kacak olduu bilgiler haline gelmeden nce eletirisinin yaplmas gerekir. Eer doruluk tamayan veriler geri evrilmez ise ortaya kacak hipotez de buna uygun olarak doruluk tamyor olacak ve nihayetinde ortaya kacak olan resim btnyle yanl olacaktr. Sz konusu metodolojik problem, zne inildiinde, ksaca, bir eletirmen uzmanl, eletirmenin bilgi ve anlaynn genilii ve eletirmene verilere deer bimesinde sonuca ulamas iin tannm olan zgrlk sorunudur. Belki de, daha nce bahsetmi olduumuz bir problemde olduu gibi bu da bir metodoloji problemi olduu kadar bir ynetsel problemdir ayn zamanda. Ancak nemli olan nokta u ki, kendisini bir nevi montaj hatt temel ilkesine dayal bir biimde altrmak ve iletmek abasnda olan ve yksek snf profesyonel ekibin yerine ynetim tekniklerini koymaya alan bir istihbarat ii, bal bana nemli bir konu olan verilerin eletirilmesinde ok byk bir ihtimalle dk performans sergileyecek ve baarsz olacaktr. Bu, gerekletirmeye altmz urata yokluklarnda ilerleme kaydedemeyecek olduumuz, bilgi ve tecrbe sahibi ok fazla uzman kaybetmi olduumuzu sylemenin bir baka yoludur. Bununla beraber, deerlendirme alannda yalnzca istihbarat iine has olan ve metodolojik bir problem olarak adlandrlmas doru olacak bir problem vardr. Bu problem, gzlem operasyonunun sonucunda retilen

10

neticenin, tketicilere iki yolla datlyor olmasndan ortaya kar. Bu datm yollarndan biri bitirilmi derleme veya raporlar ya da gnlk veya haftalk zetler vastas ile yaplan datmdr. Yeni bilgiler uzmann masasna konulur; uzman bunlarn eletirisini yapar, nemli olup olmadklarna dair bir yargya varr, bunlar bir gn nce ya da nceki hafta eline gemi olan dier verilere katar, zerlerine aklayc ve katkda bulunacak notlarn ve nemli ve etkili bulduu noktalar ekleyip tketicinin eline gnderir. Bu faaliyet "rapor etmek" olarak adlandrlabilir ancak grlebildii zere aratrmann tm unsurlarn ierisine almaktadr. Gzlem operasyonunun sonucunda retilen neticenin ikinci datlma yolu ise ok daha az bitirilmi bir formdadr. Veri toplayclar edinmi olduklar verileri bir tr aracya geirirler. Arac kaynan gvenilirliine ve ieriin doru ve salam oluuna gre bu verileri derecelendirir, daha sonra direkt olarak tketiciye ya da kendi organizasyonunun aratrma ekibine ve dier istihbarat organizasyonlarna datmn yapar. Byle bir aracnn var oluunun grnteki tek sebebi gizli bir biimde toplanm olan verilerle uygun ekilde ilgilenmesidir. Organizasyonunun, kaynaklarn korumas gerekmektedir. Ancak, -nasl mevcudiyet kazanm olursa olsun- arac gerekte kaynan kimliini silmenin ok tesine gitmektedir. Verilerin gvenilirlik derecelendirmesini yapmaya kalkmaktadr. Bunu yapmasnda ona tuhaf bir takm dnme kalplar rehberlik eder. Standart uygulamalara gre, arac, deerlendirmelerini yaparken ok kstl bir dil kullanmakla snrl tutulur. Kaynan gvenilirliini A, B, C ve D harfleri ile, ieriini de 1, 2, 3 ve 4 rakamlar ile derecelendirmesine izin verilir. Dolays ile A-1, hibir cilas ve ss olmayan bir doruluk ve gereklik tamakta olan ve direkt olarak ilgili kiiden alnm bir rapor olduunu gsterir. Daha az gvenilir kaynaklardan alnm ve daha az doruluk tamakta olan veriler ise B-2, C-4 vesaire olarak derecelendirilebilirler. Eer ki veriler bir dkmandan, bir gazeteden, bir basn duyurusundan ya da buna benzer bir kaynaktan gelmi ise, bir ekolden gelen eletirmenler bunlarn deerini basite tek bir "dkmanter" kelimesi ile isimlendirirler. Araclar, yorumlarn bu temel kodlarn tesinde daha uzun ve ayrntl bir biimde

10

belirtmemek konusunda srarc olmu ve pekl daha uzun ve ayrntl olabilecek olan dierlerine de bunu yapmalarnn yasak edilmesini salamak iin ellerinden geleni yapmlardr. Bu prosedre, ilenmemi ve ham olan bir maln salayclar olmalar ve grevlerinin de bu mal mmkn olan en ilenmemi ve ham hli ile datmak olmas mesnedi ile sk skya baldrlar. Eer bu argmann bir gc var ise, araclarn kendisi bunu rtmek ve inkr etmek iin ok fazla ey yapmaktadr. nk maln datmn ham ve ilenmemi haline yaklak dahi olmayan bir biimiyle yapmaktadrlar. zerinde dzeltmeler yapmakta, ksaltmalarda bulunmakta, deiiklikler, ya da daha baka ve basit bir tercme yapmakta ve eer gerekli ise kaynann zerini rtmektedirler. Daha da kts, sk sk gzlem noktasn kaybetmektedirler - bunu bir nevi bilginin yan yatmas olarak da adlandrabilirsiniz komnist gazete L'humanit'nin merkezindeki makinal tfeklerin saysnn ne olduunu syleyen, Fransz Komnist mi, Sosyalist mi yoksa Sac bir kaynak myd, ya da, Vatikan'dan gelen yeni politik talimatlar anlatan, hangi kaynakt? Bu, tketicinin masasna gittiinde, ancak yar bitmi bir salamlk ve fayda tayor olabilen bir bilgidir. Kaynaklarn deerlendirilmesi aracnn, geerlilik ve bir deer tayan bir hizmeti olabilir. Eer kaynak iyi olduu bilinen bir kaynak ise ve ne pahasna olursa olsun korunmas gerekiyorsa, A derecesi ile snflandrlmas yardmc olur. Ancak bu sadece aracnn neden bahsetmekte olduunu bildii mddete ya da kaynan salam oluunun ierik zerinde bir etkisi olmas durumunda yardmc ve geerlidir. Araclarn ou kez kaynan gvenilirlii zerinde bamsz bir izgileri bulunmamaktadr ve bunun byle olduunu kabul ve itiraf etmek yerine kayna ieriin grnrdeki gvenilirliine dayanarak derecelendirmeye gemektedirler. Bu ksr dng ierisindeki hareket ne yardmc olur ne de bir geerlilii vardr. Kaynan yetkili elden deerlendirilmesinin tayaca deer bir yana, bu prosedr ierisinde soru iareti uyandran, pheli o kadar fazla unsur bulunmaktadr ki nereden balayacam pek bilemiyorum. Esasen, eer bu

10

araclar ellerindeki rn istihbaratn esas tketicileri olan ve verileri daha te ve sistematik bir eletiriye tbi tutmakszn kullanma eiliminde olan kiiler arasnda yaymam olsalar, kendimi byle bir balang yapmak mecburiyetinde de hissetmem. Ne var ki, deerlendirmesi yaplm veriler bu tketici grubunun eline ular ve onlar da muhtemelen karlarnda duran bu deerlendirmeyi kabul edecek ve bunun uzantsnda da yanlgya deceklerdir.3 Deerlendirmenin kendine zg ve tuhaf unsurlarndan ilki araclarn kendisidir. Ne gizli bir ekilde yrtlen operasyonlar ynetmekte olan, ne de gelmekte olan btn materyalleri grmek zorunda olduklar bir yerde oturmakta olan bu insanlar kimdir? Gelmekte olan btn materyaller ile kastettiim, hem ak kaynaklardan (gazeteler, hkmet raporlar, yabanc radyo yaynlarnn yazl kopyalar vesaire) ak bir ekilde toplanm olanlar hem de baka gizli kaynaklardan gizli bir ekilde toplananlardr. Araclar, bulunduklar yerde, -bir uzmanlk alannda srekli bir biimde ve kendisini ne atarak almakta olan- bir operatrn saha deneyiminden de, bir aratrmacnn masa ba deneyimlerinden de izole edilmi grnm vermektedirler. Roma'da yaamakta olan ve zamannn tmn talya'nn rettii politikalarla ilgili veriler toplamakla geiren birinin nasl yksek bir eletiri hissi gelitirebildiini anlayabiliyorum. Kendi uzmanlk alanna giren verilere dalm olan ve meslek yaamnn her annda kendisi ile ve dier insanlarn hipotezleri ile adeta engelli bir yarta komakta olan, Washington'daki bir aratrmacnn yksek bir eletiri hissine ve bir ok eletirel yetenee sahip olmasn da anlayabiliyorum. Ancak ok geni bir dalm ierisindeki materyali, derecelendirmek haricinde hibir ey yapmakszn, pasif bir biimde gzden geirmekte olan bir insann, nasl olup da gereken eletirel hisse sahip olduunu bir trl anlayamyorum.

Buna e deer bir tehlikenin de hatrdan karlmamas lazm gelir. Megul bir tketicinin bu formdaki materyali okumaya zaman veya istei olmayabilir -ki durum byle olduunda ktnn yannda iyiden de yoksun kalacaktr.

10

Deerlendirme iinin kendine zg bir baka unsuru da, yukarda szn ettiimiz son durumla benzerlikler tamaktadr. Sosyal bilim verilerinin greceli olmayan tek bir deerleri olduu yani "Mr. Truman 1948'de demokrat partiden aday olmaya alacak," verisinin, "Btn fizik cisimler dlerinin ilk saniyesi ierisinde mutlak bolukta onalt feet decektir" verisi ile ayn snflamada olduu, eer Mr. Hannegan ilk veriyi veriyor ise bunun Dr. Milikan'n ikinci veriyi veriyor olmas ile ayn ey olduunu neren varsaymda buna rastlanabilir. Bir adm daha ileri giderek rneklemek istersek: Sava srasnda, A-3 olarak derecelendirilmi olan ve 1943 knda Amerika'nn, Cezayir'deki Oran ehri yaayanlarnn gvenliini salamakta gsterdii baarszlktan bahseden bir dokman elden ele yaylmt. Kaynaa A derecesi verilmiti nk duruma ina biri olarak gzkyordu; ierik gvenilir olmad eklinde derecelendirilmiti nk deerlendirmeyi yapan kii Oran'da artlarn gsterildii kadar kt olmadn biliyordu. Bu dkman alanlardan, sistematik eletiri iin olduka donanml olan birisi, konuyu kurcalamaya balad, ta ki kaynan nemli bir Fransz resm memurundan bakas olmadn ve dkmann da onun kayt d konumalarndan birinin metni olduunu tespit edinceye kadar. imdi artk bu resm memur tartma gtrmez bir biimde meseleyle ilgili A dereceden bir kaynakt; kendisine ilk elden bilgi vermekte olan kimselerden ya da kendi tecrbelerinden hareket ederek durumun ne olduunu tam olarak biliyor olmalyd. Ancak Amerika'nn idaresi altndaki Oran ile ilgili olarak syledii eyler, doru bile olsa, greceli olarak az nem tamaktayd. Bu dkmann nemli taraf, Amerikallara yneltilmi olan bu sert tenkitlerin, dost ve yakn ittifak iinde olduu iddia edilen nemli bir kiiden geliyor olmasyd. Oran ile ilgili bir kaynak olarak nemi, bu resmi grevlinin kendisinin husumetini, kt tabiatn ya da hatta hafif bir lanetini gsteren bir kaynak olarak tamakta olduu nemin yannda hi kalyordu. Dkmann bir kullanm biiminin, ki esas kullanm bu ynde olmalyd, kodlanm olan deerlendirme ile zeri rtlmt. Deerlendirmenin, nemli bir kullanma hizmet edebilmesi iin, dikkatleri dkmann yazarna ekmesi gerekirdi. Eer dkman kimlii

10

korunacak olan bir gizli ajann almas sonucu Amerikan istihbaratnn eline gemi olsayd deerlendirme bir yerine drt ya da be cmle gerektirirdi. Ancak farz edin ki, bu cmleler ajan tehlikeye atmakszn yazlamyordu, bu, bir A-3 deerlendirmesi yaparak tketiciyi yanltmak iin yeterli sebep midir? Benim buna cevabm hayr olurdu. Bana kalrsa, eer araclar problemi ele almak iin baka metotlar akl edemiyorlardysa, bu iten ellerini eteklerini ekmeleri gerekirdi. Deerlendirmede yaanan durumun doruk noktasna varmasnda tamamlayc zellik tayan dier kendine zglk de gazete kuprlerinin, dkmanter kelimesi kullanlarak deerlendirilmesidir. Bunun hangi amaca hizmet ediyor olabilecei konusu beni hep artmtr. Ayrca, kprn oaltlm kopyasndan gazetenin isminin kartlmas alc asndan tam anlam ile, onaylanmas ya da honut olunmas mmkn olmayan bir durumdur. Bu isim olmadan belki de bilginin kendi deerlendirmesini yapabilmesinde en yararl olacak blmnden yoksun kalm olacaktr. rnek olarak, Henry Wallace'n 1948'deki Cumhurbakanl seimlerinde on milyon oy toplayaca tahmininden New York Times'n m yoksa Daily Worker'n m sorumlu olduunu bilmek istemez miydiniz? Yoksa "dkmanter" olarak nitelendirilmi olmasyla yetinir miydiniz?4 5.Beinci Evre, hipotez an

Hipoteze giden yolda arzu edilen, ne zaman meydana kacak olursa olsun, nitelik ve niceliktir. Arzu edilen ey, verilerin ok sayda olas yorumu, ok sayda karm, ya da genel anlamda yine baka kavramlara dayal olan ve baka kavramlar reten, ok sayda kavramdr.

Bu uygulamann mazereti, gazete haberlerine yanl bilgilerin maksatl olarak yerletirilmi olabilecei ve deerlendirmeyi yapan kiinin de bu komplonun ilerlemesine olanak vermek istememesi biimindedir. Bu yzden "dkmanter" kelimesini bir ikaz bayra olarak ve yorumlama devam ettii mddete tam anlam ile ntr olduunun bir ispat olarak kullanr. Dorusu ben bu muhakeme ve mantk yrtme biimini ok etkileyici bulmadm.

10

Bir istihbarat organizasyonunun daha fazla ve daha iyi hipotezler meydana karmak iin sahip olmas gereken iki ey vardr; (1) en st seviyede yeterlik ve kapasiteye sahip ve greve kendini iten bir sadakatle adam bir profesyonel ekip, (2) ilgili tm verilere eriim ve faydalanma imkn. Mahan ve Mitchellla, Darwin ve Freudla, Keynes ve Pareto ile ayn dnemde yaam ve bu insanlarn bulularn yapabilecek olan ama gerek-li eitim ya da zek vasflarna sahip olmayan pek ok kii olmutur. Ancak bu ok sayda dier insann byk ve nemli olan nceden tahmin edememi olmalar bu gerekli olgulara sahip olamam olmalar yznden deildi. Olgular, byk lde, orada herkesin ulaabilecei bir yerdelerdi. nsan rknn byk bulular ihtimaml, evik ve meselelerin zn kavrayan, sorunlarn derinine inen bir dn biiminin sonucu olarak ortaya kmlardr; byk bululara imza atanlarn byle bir dn yeteneine sahip bir beyin yaplar ve entelektel sorumlulua gs gerebilecek bir dayanma gleri vardr. Byk bulular, organizasyonel olarak ne kadar yan yana duruyor da olsalar, sayca ok ikinci snf aklla yaplmazlar. Zihinsel snflandrlmas 5 olan yirmi kii bir arada bir odaya konduklarnda, zihinsel snflandrlmas 100 olan tek bir kiinin rettii fikirleri retemez. Sanki dehann krk krk paralarymasna akllar birbirine ekleyemezsiniz ki. stihbarat ii sanki bunu yapabilirmi gibi hareket ettii srece misyonunu yerine getirebilmesi iin zaruri olan trde hipotezler retemeyeektir. Bununla birlikte, profesyonel ekibini lkenin en yetenekli insanlar arasndan semek suretiyle ie alarak oluturmu olan bir istihbarat ii de, bu insanlar ilgili tm verilere eriim ve faydalanma imknna sahip olmadka salam hipotezler retemeyecektir. Bu dzenlemenin yaplmas hibir biimde kolay deildir. ki ey yoluna kar ve aksaklk yaratr; bunlardan ilki de gvenliktir. Stratejik istihbaratn ana temalarnn ounun sosyal bilimler sahasna girmesine ramen, bu, istihbaratlarn, niversitedeki aratrma grevlileri ile ya da gazetecilerle tamamen ayn problemleri yayor olduklar sonucunu beraberinde getirmez. stihbarat, bir ulusun gvenliinin ve refahnn

10

6. Sonuncu Evre, sunu

stihbarat srecindeki evrelerden sondan bir ncekini (yani hipotezlerin iaret ettii izgi zerinde ve o hat boyunca daha fazla veri toplanmas ve bunlarn test edilmesi aamasn) atlyorum, zira, -bu evrede herhangi bir problem varsa da- ikinci ve nc evrelerde kapsam iine alnmam olan ok az problem iermektedir. Kurulmu olan hipotezin geree yeni ve daha iyi bir yaklama olarak sunulduu sonuncu evre ise kendi ierisinde iki nemli problem barndrmaktadr. Bunlar, niha rnn almas gereken formdan dolay ortaya kmaktadrlar. Bu formun en gze arpan yn ise, sssz ve donatlmam bir ksal ve akl gerektiriyor olmasdr.

Bu kskanlklar meselesi, aksakla sebep olan eylerden ikincisidir. Bunu bir sonraki blmde uzun uzadya ele alacam. Burada sadece u kadarn syleyeyim ki, sebep ne olursa olsun, sonulardan bir tanesi, iyi ve salam hipotezlerin karmlarnda bulunan balca neme sahip iki malzemeden bir tanesinin istihbarattan saklanmasdr.

dayal olduu devlet srlar ile ilgilenmektedir. Bir srrn gizlilik derecesinin, bu sr hakknda bilgi sahibi olan insan saysnn ilevi ile lld teorisinin bir uzants olarak diyebiliriz ki, st dzeyde nem arz eden bir sr, ok fazla sayda insan tarafndan ve ok geni detay ile bilinemez. Ancak, eer bir kimse nemli bir srla ilgili bir mesele hakknda bilinebilecek ne kadar ok ey varsa o kadarn bilmiyor ise salam hipotez de retemeyecektir. Ktphaneler geni bloklar halindeki ekonomik verileri operasyonel olduklar gerekesiyle saklam ve kendisine vermemi olsalar Lord Keynes'in hangi noktaya kadar gidebilecek olduu, ya da akl hastalklar hastaneleri gizli kalmalar gerektii gerekesi ile kaytlarn kendisine kapal tutmu olsalar Dr. Freud'un ne kadar ilerleme kaydedebilecek olduu zerinde tahmin yrtmek herhalde ilgin olurdu. Yine de, istihbarat grevlileri bu -tam da bu trde- argmanlarla mtemadiyen kar karya kalmaktadrlar. Gvenlik, sonular dnldnde, ok pahalya mal olmaktadr ve ancak mutlak olarak gerekli olmas halinde mdahalede bulunmasna olanak tannmaldr. Ofisler aras ve departmanlar aras kskanlklarn bir kisvesi haline gelmesine imkn verilmemelidir.

10

Kabul etmek gerekir ki, istihbarat uzun -bazlar yzlerce sayfa uzunluunda olan- raporlar retir, fakat, ayn zamanda okuyucuya bir ya da iki sayfalk zetler sunmayan ok az sayda rapor, alma ya da monografi bulunmaktadr. Bir ynden, esasnda olmas gereken de budur. Bir szck snrlamasnn empoze edilmesi, istihbarat retenleri dncelerinde ak, ve sunularnda da az ve z olmaya mecbur brakacak, acelesi olan tketicinin de o kouturma iinde bu bilgileri tketebilmesine olanak verecektir. Ne var ki sonu, yle olmas gerekli olsa da, hibir biimde btn btn ve tam olarak iyi olmaz. Karmak fikir diye bir ey vardr; bu karmak fikir denen ey ylesine karmak olabilir ki, 250 kelime ile ya da iki tane rlatif miktarlar temsil eden sektrlere ayrlm daire eklinde - grafikle, veyahut kk adam ve kk makine figrleri ile kk bir pamuk balyasnn drtte lk ksmnn bir araya getirilmesiyle izah mmkn olmaz. Hibir fikrin 300 kelimelik bir zete sdrlmayacak kadar karmak olamayaca zerinde srar eden tketici byle yapmakla kendi kendine iyilik ediyor olmamaktadr. mknsz olan istemektedir ve bunun karln da ar demektedir. ki ekilde demektedir; gerekten bir eyler biliyor olduuna inanmakla kendini kandrmaktadr ve istihbarat tekilatnn demoralize olmasna da katk yapmaktadr. Asl bir problem zerinde haftalar sren ok zor almalar yapan ve sonunda anlam rtularda (incelikli muhakemelerde ve farkllklarda) yatmakta olan bir cevapla kagelen istihbaratlar, tm gerek anlamn iine sktrlm olduu, kolaya kaan bir zette oluabilecek olan gerek anlamdan sapmalar karsnda incinir ve zarar grrler. Bir dahaki sefere byle bir problemin zerine gittiklerinde yorucu ve tketici alma karsnda daha az coku ve heves hissedeceklerdir ve bunun geri dn de daha zayf bir alma ve almann n ksmna sonradan geliigzel bir biimde eklenmi daha da zayf bir zet eklinde olacaktr. nne gelen yzlerce sayfalk bilginin tmn okumak, tedirgin ve rahatsz durumdaki tketici iin ya da bir aksiyon adam olan istihbarat grevlisi iin tartma konusu olamaz ama, bir orta pozisyon olduunun ve bunun bilinmesine izin vermesi halinde tek satrlk bir sayfadan daha fazlasn okumayacann, en sadk ve alkan elemanlarnn bir ounun kendisinin hizmetinde alyor olmaktan duyduklar cokuyu bir

10

nebze kaybedecek olduunun farkna varmas onun iin tartlabilir bir mazerettir. Sunu aamasnn bir ikinci problemi de dipnot referanslar problemidir. stihbarat tketicileri, birok ciddi ve eletirel okuyucudan farkl olarak dipnot talep etmemilerdir, aslna baklacak olursa, istihbarat reten akademisyenin pratiklikten uzak oluuna bir baka delil daha olmas anlamnda dipnota aldr etmemi, nem vermemilerdir. stihbarat reten kiinin kendisinin kaynak gsterme ile ilgili problemleri vardr. Biim kurallarn aratrma metodunu anlamam kiilerin koyduu istihbarat organizasyonlarnda, referans bilgilerine, bu meslee yabanc diyebileceimiz kiilerden allageldik oranda bir kar k olmaktadr. Yine de, kaynak gstermenin deerinin tam manas ile anlalm olduu organizasyonlarda dahi, birok kaynan gvenlik sebepleriyle gizli tutulmas gerekmektedir. Dolays ile her iki tarafta da gerekenden az kaynak gstermenin ve kaynaklarn gerektiinden az gsteriliyor olmasnn iyi ve kt sebepleri vardr.5 Eer ama bu iin yanl yaplmas ve sorunlarn domas ise, bunu, dipnotsuz, batan savma ve yarm yamalak yaplm bir aratrmadan daha kesin bir hle getirecek baka hibir forml bilmiyorum. Batan savma, yarm yamalak ve dipnotlu bir alma da iyi deildir, ancak batan savma, yarm yamalak ve stelik dipnotsuz bir alma, tehlikeyi, bu meslein yabanclarnn hayl etmekte bile zorlanacaklar bir biimde ikiye katlayacaktr. Aada verilen rnek sz konusu edilen durumu anlatan bir vakadr.

Kimi organizasyonlar, metnin gerektirdii lde ok sayda ak kaynak gsterme, ve gizli ve hassas kaynaklarn da bir kodlama sistemi ile gsterilmesi uygulamasn gelitirmilerdir. Bu koullar altnda tketici, her ne kadar gsterilen kaynaklardan bazlar kendisi iin bir ey ifade etmiyor olsa da, olduka iyi bir ans elde etmi olur. Kullanlan belirli bir ifade ile ilgili olarak kayna bilmek isterse bu konuda aydnlanmak zere bilgiyi reten kiiye her zaman iin soru sormakta serbesttir. Dier yanda, reten kii grne baklrsa bundan en ok yaralanan kimse olma konumundadr. Zaman iinde birinin, kullanm olduu ifadelerden birine meydan okumas ya da, kendisinin almasn gzden geirip deiiklikler yapmak veya uzatmak durumunda kalmas halinde, nnde kaytlar bulunmaktadr.

10

ki lkenin, X ve Y'nin ordu kurmaylar, sava ncesinde, Y'nin kolonilerinden birindeki hava alanlar ile ilgili olarak konumulard. Y, X'e, bazlar ina edilmi halde, bazlar hlihazrda satn alnm olan araziler zerinde ina edilmekte olan hava alanlar ve bir de arazisi satn alndktan sonra ina edilecek olan nc bir grubun olduunu sylemiti. Savan patlak vermesi bu konumalarn ieriini nemli bir istihbarat ayrntsna dntrd ve X lkesinin istihbarat tekiltlarndan biri bu havaalanlarnn adlarn ve yerlerini tam olarak veren ve bu havaalanlarnn bir blmnn hazr durumda, bir blmnn hl inaat halinde ve bir dier blmnn de yalnzca plan aamasnda olduuna iaret eden bir rapor datt. Kaynan belirtmi, konuma tarihlerini vermiti. Buraya kadar her ey yolundayd. Birka ay sonra, bir baka lkedeki, Z'deki, bir baka istihbarat tekilat, koloni zerine bir rapor karmaya gerek grd. Raporda havaalanlarna ayrlm bir blm bulunuyordu. erdii bilgiler daha nce yaplm almadan alnmt ancak iki ynde deiiklikler yaplmt: Arazisi henz satn alnmam olan havaalanlarnn bulunduu araziler meselesi makul gsterilmi, ve kaynan belirtilmesi hususu da atlanm, rapora dahil edilmemiti. imdi elimizde faal durumdaki havaalanlar zerine dipnotsuz bir rapor bulunmaktayd. Ksa bir sre daha getikten sonra Z lkesinin ikinci bir istihbarat tekilat ikinci raporu ald ve havaalanlar verilerini kartlara kaydetti. Bunlar, zerlerinde, bir havaalannn faal durumda m yoksa inaat halinde mi olduunun belirtilmesi iin ayrlm kutucuklarn bulunmad bir formda baslm olan kartlard. Dipnot referanslar da tamyorlard. Bu durumda her kategorideki havaalanlar da ayn (tek bir) kategoriye dm oluyordu. Bu kartlardan alnan bilgilere baklarak, sz konusu blgenin gerekte olduundan elli, hatta daha fazla havaalan olduu dnlebilirdi. Z lkesinin bir nc istihbarat tekiltnn kuruluu ve ikincisinin kart dosyalarn miras al da bununla aa yukar ayn dnemlere denk dyordu. Bu tekilt da, havaalanlarna ait verileri, haritalar zerinde pistlerin uzunluunu ve tiplerini belirten sembollerle gstermek zere bir teknik

10

Bu trde hatalar hibir biimde btn ile bir dipnotun noksanlna atfedilemez, ne var ki, bana kalrsa dipnotlarn noksanl bu hatalarn meydana gelme olasln dndrc lde arttrmtr. Ayrca, dipnotlarn noksan oluu, veriler retici- tketici- retici- tketici zincirinde gidip geldike, asl hatann dzeltilmesini de gittike daha g bir hle getirmitir. Harita izilinceye kadar, hatann bulunup karlmas iin, en dikkatli ve profesyonel anlamda en yetenekli elemann, sanki harcayacak zaman varm gibi, uzun saatlerini vermek durumunda kalmas gerekmitir. Tm bunlara ramen uranlan zarar dzeltilememi, geri dn olamamtr, zira,Y kolonisindeki havaalan durumu zerine yapm olduu daha doru ve temkinli deerlendirmenin, hatal raporlar alp okumu olan tketicilerin tmnn eline ulamasn, ya da, bu deerlendirme eline ulam olanlarn tmnn, burada durumun daha doru ve gerek biimde resmedilmekte olduuna ikna edilmesini beklemek ihtimal dahilinde deildir. Yukarda ele alm olduum metodolojik problemler en can skc olanlar gibi grnmektedir. Ancak benim burada yer vermi olduum katalog

gelitirdiler. imdi, orijinal dkmana geri dndmzde, havaalanlarnn ortada var olmayan pistleri iin herhangi bir uzunluk verilmemiti, ancak, bir havaalan oluturmak zere satn alnacak olan alann bir mil kare uzunluunda olacak olduundan sz edilmiti. Bu veri, bunu takip eden raporlarn tmnde tekrar edilmiti. Ancak harita iziciler blgeye gittiklerinde bunun uygun dmediini ve elverisiz olduunu grdler. Bir mile bir millik, kare biiminde bir pist resmetmek gibi gereki olmayacak bir ey yapmay arzu etmiyorlard dolays ile bir uzlama noktasna vardlar. Biraz sezgilerine gre hareket ederek, biraz da ellerindeki balantl bilgileri bir araya getirip mantk yrtmek suretiyle, pistlerin maksimum uzunlukta olduu bu yzden de diyagonal (kegenel) bir izgi takip etmeleri gerektii ve bu durumda da bir milin zerinde, szgelimi 7.000 feet (212.8 m) uzunluunda olmalar gerektii sonucuna vardlar. Bu nokta zerinde bir karara varldktan sonra, haritalarn izdiler ve alanlar zerinde 7.000 ile 8.000 feet (212.8 m. ile 243,2 m.) aras uzunluktaki pistleri gsteren bir de sembol belirlediler. Aslna baklacak olursa, daha sonradan grld ki, elli ksur havaalanndan yalnzca bir ya da ikisi tam olarak bitirilmiti.

10

ok geni kapsaml ve btn ayrntlara giren bir katalog deil. Baka problemler de var ve buraya kadar zerinde dnlm olan problemlerin baka ynleri de bulunmakta. Tm bunlar bir araya geldiinde istihbarat uran g bir hle getiriyor ve istihbarat srecinin sonucunda elde edilen neticelerin de, ou zaman, zaruri kalite standartlarnn altnda kalmasna sebebiyet veriyor.

10

BLM XI

STHBARATI RETENLER VE TKETENLER stihbarat iinin, istihbaratn kendisi ile, almalar sonucunda rettii neticeleri kullanan kiiler arasnda doru ve kurallarna uygun biimde yryen bir iliki tekil edilmesinden daha fazla nem arz eden bir evresi yoktur. lgintir ki bu ilikinin kendiliinden olumas beklenir, ancak, byle olmaz. liki, bilinli olarak gsterilen bir hayli srarl ve srekli gayretlerin sonucunda kurulur, ve ihtimal o ki, gsterilen gayretlerde bir geveme ve hafifleme meydana geldiinde de ortadan kaybolacaktr. stihbarat retenlerle tketicileri arasnda lykyla sren bir iliki had safhada nazik bir konudur. stihbarat, oluturulan politikalara, plan ve operasyonlara, mmkn olan en fazla miktarda yardm ve rehberlik almasna yetecek lde yakn olmal, ancak nesnelliini ve yarg btnln kaybedecek kadar yaknnda da olmamaldr. Bu son cmle, bunu takip eden sayfalarda ayrntlar ile aklanacaktr.

Yardm Ve Rehberlik Alma Problemi Bu kitabn balca nermelerinden biri yle zetlenebilir: Burada ele alnmakta olan trde bilgi, doru ve tam olmad ve zamannda temin edilmedii takdirde ve varolan ya da yaklamakta olan probleme uygulanabilir olmamas durumunda, faydaszdr. Bu nermede, istihbaratn yalnzca

10

bilginin hatr iin bilgi olmad, istihbaratn, bir pratik meselesi olma anlamnda da, harekete gemek iin bilgi olduu olgusu kabul edilmektedir. Bu fonksiyonun yerine getirilebilmesi, istihbarat ekibinin, dier birimlerde de -szgelimi politikalar, planlar ve operasyonlar oluturmakla grevlendirilmi departmanda da- ele alnmakta olan konu hakknda olduka fazla bilgi sahibi olmasn ve bu dier birimlerden salanabilecek olan en fazla yardm, rehberlik bilgisi ve koordinasyonu da almasn gerektirir. Yardm ve rehberlie duyulan gereksinim ok aktr zira eer istihbarat ekibi bir hareketin planland ve yrtlmekte olduu dnyaya kapal ise, rettii bilgiler de i grmeyecek, ihtiyac karlamayacaktr. Rehberlik ve yardm kelimelerinin tad anlam hususunda daha ak olaym. stihbaratn, verilen belirli bir grevde laykyla rehberlik ve yardm grebilmesi iin, grev hakkndaki hemen her eyi biliyor olmas gerekir. Bir yol yapm iin stleniciden yolun belirli bir ksmnn yapmnn ne byklkte bir i olduunu renmek istediinizde ona gidip de yle sormazsnz: "Bu yolu yapmak ne kadar zor?". Sizin iin bir anlam ifade edecek trde bir cevap almay bekleyebilmeniz iin yolun hangi iki noktay birbirine balayacak olduu, zerinden ne hacimde bir trafik geirmeyi istediiniz, en ar vastanzn istiap haddinin ne olduu vesaire gibi noktalar (koullarnz) belirlemi olmanz gerekir. Bu maddeleri tek tek, ayrntl olarak ve net bir biimde belirtmi olduktan sonra bile niha cevab alabilmek iin beklemeniz gerekecektir. stlenici size ok kabaca bir tahminde bulunabilir ama zerinden geilecek olan arazinin doasnn, yol yapm esnasnda mcadele etmesi gerekecek olan iklim koullarnn, o yredeki i gcnn vesaire ne olduunu aratrp incelemeden bir taahhde girmeyi kabul etmeyecektir. Bu aratrma ve incelemelerde bulunduktan sonra, elinde, bu yolun yapm iin, sizin belirtmi olduunuz n koullarn tmne cevap veren, ancak yolu yaptrmanz imknsz klacak kadar fahi rakamlarla gelebilir. Bu noktada, konumalar bir uzlama zemini zerinde balatmak zere size dnmesi gerekir. ya da drt yerine iki eridi kabul edecek misinizdir? Yol geirmek iin daha az yerin alm, daha az dolgunun yaplm olduu ve daha zor eimleri olan daha dolambal bir gzergh kabul edecek misinizdir? Daha az pahal olan bir yzeyi kabul edecek

10

misinizdir? Bu meseleleri onunla konutuka kendinizi her ne kadar profesyonel bir yol yapmc olmasanz da u ya da bu teknik zorluklardan kanmak iin neriler getirirken bulursunuz ve o da, her ne kadar profesyonel bir nakliyat olmasa da size sizin kendi problemlerinizle ilgili sorular sormaya balar. Eer her ey yolunda giderse, siz de, ayn ekilde o da, teknik adamlarnz konunun zerinde tartmak zere alr getirirsiniz. i bitirmeden nce, sizin organizasyonunuz da, onunki de, her iki taraf ayn derecede etkileyecek biimde bir araya gelmi ve altrlabilir bir plan ve ilerin dzgn bir biimde ileyebilecei bir operasyon ortaya koyan ortak bir kar ve anlay gelitirilmitir. Bilinli olarak yaplmam, doal bir biimde, ona baarl olabilmesi iin (ve hem de sizin baarnz iin) zorunlu olan yardm ve rehberlii salamsnzdr. Stratejik istihbarat iinde de ayn bu tr bir rehberlik ve yardm esastr ve zaruridir. stihbarat, amalar formle eden deildir; politikalar tasarlayan deildir; planlar yapan deildir ve operasyonlar gerekletiren de deildir. stihbarat tm bunlara yardmc olur ve eer u berbat klieyi kullanmak gerekirse, bir hizmet fonksiyonu yerine getirir. Grevi, operasyonu yerine getirenlerin genel anlamda iyi bir biimde bilgilendirilmi olmalarn salamaktr; grevi, onlarn arkasnda ellerinde kitabn konuyla ilgili doru sayfas ak bekler bir halde durmak, ilgilerini ve dikkatlerini, ihmal ediyor ya da savsaklyor olabilecekleri inat geree yneltmeye armak ve istemeleri halinde de izlenebilecek alternatif yollarn neler olduunun, bir seenee iaret etmeksizin, analizini yapmaktr. stihbarat, eer operasyonu gerekletirmekte olanlarn akllarnda ne olduunu bilmezse hizmet veremez; eer onlarn gvenine ve itimadna sahip deilse hizmet veremez; herhangi bir profesyonelin mterisinden edinmesi gereken trde rehberlik alamadka hizmet veremez. Henz balamam olanlar iin, en alt operasyonel seviyelerde tam olarak mevcut olan rehberlik unsurunun, istihbarat iinin saygnl arttka ve yceldike gitgide seyrekletiini duymak artc olacaktr.1
1

stihbarat-operasyon ilikisinin en iyi ve en verimli halinde grlebilmesi iin, ynetim ya da kumanda merdiveninin ok daha aa basamaklarna inilmesi gerekir. Orada, en kk birim-

10

Doru ve olmas gerektii biimde rehberlik alnmadnda, istihbaratn aratrma ynnde, gzlem ynnde olduundan bile daha fazla sknt yaanr. lk olarak, salad bilgiler hizmet etmesi gereken ama ve kullanm asndan uygulanabilir olmamak, tam, eksiksiz, yanlsz ve zamannda olmamak durumunda kalabilir. Baka trl olmasn beklemek de mantkl olmazd, zira, ou zaman istihbarattan, szgelimi bir haftalk ya da bir gnlk zaman zarfnda gerekletirmesi istenen grevler basite insanolunun yeterlilik kapasitesinin tesine kabilmektedir. Verilen grevi grne gre kendinden beklenmekte olan biimde ve nitelikte yerine

lerde, istihbarat ve operasyon ou zaman ilerini karlkl olarak deitirmektedirler -bazen her iki grev iin sadece tek bir kii bulunur. Bu koullarda, bir rehberlik problemi yoktur ve istihbaratn, grevini, boa sarf edilen abalarn en aza indirgendii bir biimde yerine getirecek olduuna itimat edilebilir.

stihbarat, doru ve kurallarna uygun bir rehberlik ve onunla beraber giden gven ve itimat olmadan uygun trde bilgi retemez. stihbaratn gizli izleme operasyonunun, gznn, her ey gz nnde tutulduunda dardaki problemli olduu apak meydanda olan blgelerin stnde olaca muhakkak olmakla birlikte, nemli olmasna karn daha az ak ve aikr olanlar pekl ihmal edebilir. Sezgilere gre oynamas sz konusu olacaktr. "Bolivya'y izleyin, bakn bir aya kalmaz Bolivya hakknda bilgi istiyoruz diye haykryor olacaklar"; "Madagaskar'daki alkantlar -ya da Hindistan'daki Sovyet faaliyetlerini- izlemeye balamamzn aa yukar vakti deil mi?"; "Syle bakalm, spanya'daki yer alt faaliyetleri nasl, Bat Afrika'daki milliyetilik ne durumda?". Nelerin takip edileceine, nelerinse soumaya braklabileceine dair sade ve basit ya da hayal gcnn ssledii tahminler yrtlyor olacaktr. Nelerin nemli olduuna, nelerin nemi olmadna dair ve bu, u ya da dier meselelerin ncelik listesindeki yerlerinin ne olduu zerinde fikir farkllklar kacaktr. Sorunlu blgelerin nereler olduunu nceden kestirmek ve nce davranabilmek iin gsterilen bu abalarda hevesler krlamayacana gre, muhakkak ki istihbarat iini yapanlarn ve istihbarat kullanmakta olan tketicilerin sunabilecekleri en iyi tavsiye ve nerilere gre eksikliklerinin giderilmesi gerekmektedir.

10

getirip teslim edebilmek; bir sisteme balamaya ve evrensel bilginin neredeyse toplamn gncel tutabilmeye yetecek lde geni bir aratrma ekibinin olmasn gerektirir. O zaman bile, istihbaratn bir sonraki grevinin ne olacana dair nceden uyarlmamas halinde, elde edilen neticenin istenilen ve gereksinim duyulan netice olup olmayaca phelidir. kinci olarak, ok net ve zamannda rehberlik istenmesi, istihbaratn muzdarip olabilecei ve bana dert aabilecek olan en kt hastala katkda bulunan unsurlarn en banda gelir. Bu, sorumsuzluk hastaldr. stihbarat, stesinden gelinecek olan eye katlmda bulunma arzusunu kaybeder; birleik abalara tam manas ile doru katky yapma beceri ve inisiyatifini kaybeder. Bu grev iin verilen direktiflerin daha da gerisine gidip ardnda nelerin yatmakta olduunu bulmaya almakszn yalnzca bilgi datyor olmaktan honut bir hle gelir. Duyarl ve zek sahibi insanlar bu evreye geldiklerinde artk ne duyarldrlar, ne de zekidirler. Bir canlnn yapabilecei baz ileri yapabilen aygtlar gibi mekanik davranmaya, budalaca ve mutsuz davranlar sergilemeye balarlar, yanl gitmekte olan eyler karsnda sadece, o da bir bakma, zntye kaplmaktadrlar. Bilgiye giden yolda verilenler, tam manas ile hibir katk deeri tamamaktadr, bunlarn giriim asndan bir deere sahip olabilmesi iin, kendilerinden daha az bilgili olan bir bakas tarafndan zerinde allmas gerekmektedir. Ve dahas, vermekte olduklar, katkda bulunucu bir ey olmamakla kalmayp, ayn zamanda da gncelliini kaybetmi ve tarihi gemi, yetersiz ve noksan da olabilmektedir, zira umursamay ve tasalanmay uzun zaman nce brakmlardr. stihbarat retmekte olanlarla tketmekte olanlarn, aralarnda uygun ve olmas gerektii gibi bir iliki kurmay baarmakta glkler ekmelerinin birka sebebi vardr. Bunlardan ilki resm bir sebeptir ve en azndan yzeysel olarak grnte sivil departmanlardan ok asker servislere zgdr. Servisler gayet iyi bilinmekte olan ekip biim dzenine gre organize olmulardr. Eski Sava Bakanl'nda rnein, en st dzeyde en yksek rtbeli Genel Kurmay Bakan ve onun altnda da Genelkurmay Bakan

10

Yardmcs ve zel Snf yer almaktayd. Kurmay Snf hl alt ksmdan olumaktadr ve bu ksmlarn her biri de bir kurmay subayn idaresi altndadr. Bunlar srasyla, personel, istihbarat, organizasyon ve eitim, servis iin gerekli malzeme ve materyallerin tedariki, plan ve operasyonlar ile aratrma-gelitirmeyi iine alan meselelerden sorumludurlar. Bu biim dzeninin, kk deiikliklerle, dier servislerin de en st dzeylerinde de olduu ve formasyonlar bakmndan ayn kkten gelmekte olan btn servislerin (yine kk deiikliklerle) tipik bir zellii olduu kolayca fark edilebilir. rnein, bir piyade snfnn kumandannn, bir sava uann ya da sava gemisinin yarbaynn, her birine az ok Genelkurmay Bakanlarnnkine paralellik gsteren fonksiyonlar emanet edilmi olan yarm dzine subaydan oluan bir ekibi olacaktr.2 Tm ekiplerin balca grevi, kumandan konulardan haberdar ve konular hakknda bilgi sahibi tutmak ve "salam asker kararlar" vermesinde kendisine yardmc olmaktr. Kendi zel fonksiyonunda uzman her kurmay subayn, kumandannn bu alanda bilgi sahibi olmasna ve konular anlayp kavramasna katkda bulunmak gibi ncelikli bir grevi ve ekip yesi arkadalarna kar da ikincil bir grev ve sorumluluu vardr. Ballk ve sadakat duygularnn, her beer kurumda biimlendii ve belirginletii gibi, en bata dikey ynetim izgisi boyunca belirginlemesi beklenir. Yani, Plan ve Operasyonlar Direktr'nn idaresi altndaki kiiler, en ok ayn kk idari birim ierisinde hemen yan balarnda almakta olan kiilere, daha sonra kendilerinin de bir paras olduu kademenin btnne, daha sonra bir st kademeye vesaire ve bu ekilde devam ederek de Direktrn kendisine ballk hissedeceklerdir. Plan ve Operasyonlar organizasyonunun btnndeki insanlar bu dikey hattn bir yanndan bir yanna gemedike genel anlamda organizasyon ierisinde yaylmayacaklar ve organizasyon ierisinde yaylmadka da kumandann altndaki (istihbarat ya da Personel gibi) benzeri dier organizasyonlara yaylmaya balamayacaklardr.

Aratrma-ve-gelitirme fonksiyonunun bu dzeyde genellikle temsil edilmediini sylemeye lzum yoktur.

10

Bu koullarda, stihbarat efi'nin, dier eflerden, planlar, projeksiyonu yaplm operasyonlar, operasyonel kuvvet vesaire zerine almas gereken trde rehberlik ve yardm elde etmekte glkler yaamasnn ekibin yapsna zg olan resm nitelikli bir sebebi vardr. Ayn sebep belki belirli organizasyonlarn daha alt kademelerinin neden bir araya gelmekte zorlandklarn da aklayabilir. Ancak bu hat boyunca genelletirme yapmak tehlikeli olur. Belki de bir deer arz edebilecek tek genelletirme, sert, kat ve ok kuralc bir ekip yapsnn geni apl her organizasyonun zamann ve ataletini artracak olduudur ve asker servislerin en st seviyeleri iin doru ve gerek gibi grnen, ok byk apl btn ticar ya da endstriyel giriimler iin de eit derecede dorudur ve gerektir. Argmanlarn asker doktrinin ok iyi bilinen bir evresine dayandrmakta olan kimileri, balca ynetim hatlarnn bir yanndan te yanna, esnek olmayan ilikilerin, servislerde, byk ilere nazaran, znde daha ciddi olduunu hissetmitir. Servislerin temel formlasyonundan "Durum tahmini"3 olarak adlandrlmakta olan bir tanesinin derinlerinde yer almakta olan doktrine iaret etmekte ve burada istihbarat retmekte olanlarla tketenler arasndaki, umulduu gibi olmayan ilikiye en ufak bir olumlu katks olmayan bir eylerin yatmakta olduunu ne srmektedirler. Durum tahmini, bir asker kumandann bir hareket biimi zerinde karar vermeden nce yapmas gereken bir eydir.4 ok zet olarak, tahmin yapmann aamalarndan ilki, hareket biimine giriilecek olan evre (arazi,

Bu forml esasnda ncelikle asker bir duruma uygun olarak tasarlanmtr. Ders kitaplar bu formlasyonu askeri durumlarda bavurulan bir taktik olmakla snrl tutmasalar da, ieriinde stratejiden epey fazla taktik bulunmaktadr. Bundan da te, sz konusu strateji, olduka dz ve tam bir askeri strateji gibi gzkmektedir. Yine de, bu forml benim adlandrdm ekli ile byk stratejiye uygulanabilirlii olan bir formldr ve byk strateji ile ilgisi olan st seviyedeki asker kimseler muhtemelen bu formle bu adan bakmayacaklardr.
4

Tahmini yapan kiinin gerekte kumandan olmas, ya da kurmaylarnn en yksek rtbelisi veya operasyon subay tarafndan yaplm olmas muhtemeldir ki durumdan duruma deiecektir. ayet istihbarat subay tarafndan yaplm ise, bu ok nadiren meydana gelen bir durumdur. Savama durumunda, en muhtemel adaylar en yksek rtbeli kurmay ve operasyon subaydr.

10

Yukarda zet biimde tanmlanm olan srete elbette ki ekibi kumandana hizmet vermektedir. Kurmaylarndan her birinin prosedrde ak bir biimde tanmlanm birer rol vardr; personel, operasyonlar ve lojistik, kumandana kendi kuvvetleri hakkndaki tam ve kesin bilgileri; istihbarat da fizik evre ve dman kuvvetleri ile ilgili bilgileri verir. stihbaratn, kendi kuvvetleri ve kumandann dnmekte olduu hareket biimleri ile ilgili bilgiler zerinde ne derecede msaadesi olduu, bu formlde ayrntlar ile aklanmam meselelerdir. Durum tahmini forml zerine tm tartmalarda ncelikli olarak kumandann sorumluluklar ele alnmakta olduundan, istihbarat subaynn, kumandannn kendi sahip olduu kuvvetler ile ilgili olarak neyi bilip neyi bilmemesi gerektiinin tam ve kesin olarak doasnn ne olduu, bu formlasyon ierisinde belirli bir biimde dnlmemitir. Dier resmi servis literatrnde de bu mesele zerinde resm nitelikli bir alma yaplm olmad grlmektedir. Yetenekli ve yeterlik sahibi bir kumandann gergin bir stratejik ya da taktik durum sz konusu olduunda, normal olarak, kumandann kendi baarsna katkda bulunacak istihbarat subaynn hereyi biliyor olmasn arzu edeceini sylemek belki de gereksizdir. Bilgi sahibi bir istihbarat subaynn ekibe bir bilgili beyin daha eklemi

10

hidrografi, iklim vesaire -bu faktrler byk strateji ile ilgili bir durum sz konusu olduunda politikann, ekonominin ve toplumun kapsaml bir doasn ierisine alr-) hakknda bilgi, ikincisi, dman kuvvetlerin bykl, savama gc ve yerleimi (ki byk strateji ile ilgili bir durum sz konusu olduunda, bu, benim stratejik duru ve itibar, eksi saldr veya tenkide maruz kalabilecek belirli aklklar biiminde adlandrm olduum eye eit dmektedir) hakknda bilgi; ve ncs de kumandann sahip olduu, kendi gleri hakknda benzer bilgiler edinmektir. Bu bilgilerle kumandan, dmana ak hareket biimlerinin ne olacana, dmana ak hangi hareket biiminin baarl olacana ya da bunun da tesinde misyonunun stesinden hangi hareket biimiyle gelebilecek olduuna dair sonular kartr. Dmann kapasitesini ve kendisine kar gelebilecek olan ihtimal dahilindeki hareket biimlerini eitledikten sonra da kendi hareket biiminin ne olmas gerektiine karar verir.

olduunu dnmse, ekiptekilerin, doktrin neyi ieriyor ve neye iaret ediyor olursa olsun, bilgi sahibi olacaklarn da, normal olarak, grebilir. te yandan, kumandann G-2'sinin (yani istihbarat subaynn) kendi kuvvetleri hakknda bilgi sahibi olmasn reddetmek istiyor olabilmesinin bir nedeni vardr. G-2'nin, dman kuvvetler hakknda tahminde bulunma grevine tam bir nesnellikle yaklamas gerektii ve kendi kuvvetleri ve bu kuvvetlerin nasl kullanlacak olduu konusunda tam bilgi sahibi olmas durumunda dncelerinin kuvvetlerin hesaplamasna atlayabilecek olduu fikri savunulabilir ve esasna baklacak olursa, fikir bu ynde tartlmakta ve savunulmaktadr da. Eer akl o yne gidecek olursa kendi tarafnn kazanmak ya da kaybetmek zere olduunu grecek, duyduu kvan ya da korku da dmanla ilgili tahminlerine yansyacaktr. Tartlmakta olan, kendi tarafnn sava kolayca kazanacak olduunu grmesi halinde dman kmseme eilimi gsterecek olmas, kendi tarafn kaybetmekte olan taraf olarak grmesi halinde ise dman olduundan fazla nemseme eilimi gsterecek olmasdr. Sbjektif olarak kendisini yenmekte yeteri kadar glk yaamakta olan kumandan bir de istihbarat subaynn almalarn elekten geirmek zorunda kalarak grevi iyice karmaklatrmak istemeyebilir. Bu koullarda denebilir ki kumandan istihbarat subayn kendi planlar ve elindeki operasyonel g hakknda bilgisiz brakmakla doru olan yapmakta olduunu hissedebilir. Ancak bana yle geliyor ki bu durumda byle bir kumandanla ilgili yolunda gitmeyen ters bir eyler var demektir. Kendisi ile alkal olarak tarafszlk gstermeyi baarabileceine gveniyor ise, neden kendi ekibinden byle bir tarafszl gsterebilecek olduuna dair inanc olmad bir bakasn grevde tutmay srdrmesi gerektiini anlamak zordur. Bu mesele bir yana, bana yle grnyor ki, doktrin kumandana en azndan istihbarata hibir bilgi vermeme seeneini tanmaktadr. Bu seenei kullanp kullanmayaca, kumandann kiisel vasflarna, komutasnn nemine ve boyutlarna, durumun gerginliine ve gvenliin hibir sznt olmayacak ekilde salanmasna duyulan geree bal gibi grnmektedir. Kumandan iyi bir fikir olacan dnse dahi istihbarat

10

Durum tahmini formlndeki doktrinin, kendi ierisinde, istihbarat retmekte olanlarla tketenlerin arasndaki zgrce yaplan karlkl zveriyi yava yava yok etmekte ve kmaza sokmakta kullanlan vastalar barndrmakta olduunu tartanlarn hakl olduklar noktalar vardr. Ancak, eer bu doktrin grlebilir tek sebep olsayd ve eer byle bir doktrini miras almam sivil departmanlar da retici-tketici ilikilerinde kendi zorluklarn yaamyor olsalard, bundan ok daha fazla etkilenmem mmkn olurdu.

Atom bombas, operasyonel bilgilerin istihbarattan saklanmasna en klasik rnektir. Kullanlmasnn zerinden aylar getikten sonra, en st dzeyde ulusal istihbarattan, bu speklatif alma alanndaki (bkz. Blm 4) almalarn, bomba hakknda sokaktaki adamdan ancak bir nebze daha fazla bilgi ile srdrmesi beklenmiti. Byk Frusina'nn stratejik duruunun analizinin -analiz hesaplamalar kesin ve apak biimde atom bombas saldrsna maruz oluuna herhangi bir gndermede bulunulmadan yaplmken- nasl anlaml saylabildii benim anlamakta byk glk ektiim bir eydir.

subayn bilgisiz brakamayacak olduu kk bir birim faaliyeti ile balayp, zamanla ya da gvenlikle ya da baka bir eyle ilgili dncelerin kumandann istihbarat subayn karanlkta brakmasn hakl klabilecek olduu, Genelkurmay Bakan ya da Deniz Kuvvetleri Komutan dzeyinde ok nemli bir stratejik hareket biiminin belirlenmesinde biten, ok geni bir kapsam ierisinde eitli olaslklar tasavvur edilebilir. Bu dzeyde de, kumandan G-2'sine btn bilgileri verebilir ancak istihbarat subayn ayn sebeplerle G-2 ekibindeki dier istihbarat mensuplarndan bu bilgileri gizli tutmas konusunda snrlayabilir. Yalnz, sebepleri kumandana ne kadar iyi ve doru gzkyor olursa olsun, bunlarn istihbarat subayna hibir biimde iyi ya da ikna edici ve takdir uyandrc gelmeyecek olduu sylenebilir.5 Komutann, kendisinin zelliklerinden ve bireyselliinden kaynaklanan sbjektif benliini yenebilme becerisini gstereceinden kuku duyuyor olduu, kendisini ve organizasyonunu gvenlik asndan zayf bir risk olarak grmekte olduu dncesiyle her zaman iin fke duyuyor olacaktr. Ne kadar ok alrsa alsn, her zaman iin, ortaya ie yaramayan bir rn karm olma riskini tayacak olduunun farkna vardnda ise fkesi daha da byyecektir.

10

Ama baka sebepler var ve bir doktrini olmayan sivil departmanlar da asker olanlarla birlikte bunlara kurban gitmekteler. Bunlardan ilki psikolojik sebep olarak adlandrlabilir. Ortak bir alma yrtmekte olan kiiyi iinden soutmann ve iine yabanclatrmann en emin yollarndan bir tanesi, o kiinin bir stunda yer alan rakamlar alt alta toplama, durum deerlendirme ya da grdklerini veya okuduklarn anlama becerisini sorgulamaktr. Zihinsel kapasitenin aalanmas, hor grlmesi ve ktlenmesi, gerei gibi kullanlmamas ana babayla ya da soyla alkal olumsuz izlerle eit deer tar, hatta fke uyandryor olmas anlamnda bunlarn nne bile geebilir. nsanlar dier hayvanlardan yalnzca zeksnn ayryor olduu teorisine gre bu belki anlalabilir bir durumdur. imdi, bir sona ulamak iin gereken eitli admlardan ayr olarak, 'zek' olarak adlandrlan ey (ki yazar kendi dilinde istihbaratla esesli olan bu kelimeyi burada bir kelime oyunu ile, kitabn ierii balamnda "istihbarat" anlamnda kullanm) ve bunun bir grup insana, resm olarak tm dier insanlar darda brakacak biimde bahedilmi olmas, elbette ki darsnda braklan insanlarn gururunu okamayacaktr. Bilinaltlarnn derinliklerinde bir yerlerde birilerinin kendilerine pek de zeki olmadklarn sylyor -ki bu birileri aslnda yle demektedir: "Artk kayglanmanza hi gerek yok. Sizin dnmeniz gereken eyler sizin yerinize dnlyor. Tm bu dncelerden sizi kurtarmak iin, size sizin dnzda almakta olan bir beyin vermek suretiyle gerekli dzenlemeleri yaptk. Ki biz bunu istihbarat (burada yine zek kelimesi ile esesli olmas bakmndan bir kelime oyunu kullanlmtr) olarak adlandryoruz. Ne zaman bir ey bilmek isterseniz, sadece gidip istihbarattan bunu isteyin." Ayr bir istihbarat kolunun varolmas, biroklar iin bu trde nefret uyandrc bir mukayese bildirimi uyandryor olmal. Eer istihbarat zamannda ve her zaman ayn ekilde doru ve faydal olacak cevaplarla kagelen spermenlerden ve dahilerden olumusa, bu yakc ve ac verici hisler yava yava yok olabilir; istihbarat, bu istihbaratlar kullananlarca stn bir beyin olarak sayg grebilir. Ancak istihbarat bu ekilde ekiplemedike ve esas itibar ile, en azndan asker servislerde, ou kez bu iten ok az tat alan ya da zel niteliklerin ok azna sahip olan

10

ve bu ii yaam boyu srdrecekleri bir kariyer hline getirme eilimi gstermeyen kiilerden olutuka, istihbarat retmekte olanlarla tketenler arasndaki iliki de sorunlu bir iliki olmay srdrecektir. lerin bu vaziyette olmasnn bir ikinci sebebi (ki bu birtakm talihsiz sebeplerle ilki ile yakndan ilikilidir) ise istihbarat dilinin gvenlik sebeplerini nasl adlandrmakta olduu ile ilgilidir. Bu balamda "gvenlik", elbette ki, belirli devlet ilerinin yrtlmesi iin gerekli olan gizlilik anlamn tamaktadr. yi zamanlama ve gafil avlamann, izlenen politika ve stratejinin temel ve zaruri taraflarn oluturduu mddete bir gizliliin olmas da arttr. Ataca yumruklarn nceden sinyalini veren bir boksr, Amerikan futbolunda oyunu idare ederken kastsz da olsa oyunu aa karan oyuncu ya da beyzbolda yapaca at gizleyemeyen bir atc, muhtemelen kazanan taraf olmayacaktr. Tam olarak niyetinin ne olduu ve kapasitesi ikinci tarafa bilinmekte olan byk strateji alannda uzman -asker ya da sivil- bir kii kendisini elinde bir strateji yok halde bulur. Politika reten ve planlayanlar, tabiat ile, aa karlmalar ulusal boyutta bir felketle sonulanacak devlet srlar ile ilgilenirler. (Her ne kadar bahsettiim eyin bar zamanlarnda yaanan rnekleri de bulunmaktaysa da, sava dnemleri bize bunun daha kolayca anlalabilecei rnekler vermektedir. Mttefiklerin Normandiya saldrs ya da Amerika'nn Leyte'ye yapaca karma ile ilgili olarak, planlanan saldrnn tam olarak zamannn, yerinin ve byklnn dman tarafa bir ay ncesinden renilmesi halinde neler olurdu?) Keza, istihbarat mensuplarnn kendilerine ait srlarnn olmas gereklidir. Gl bir istihbarat organizasyonu mutlak bir biimde deerine fiyat biilemeyecek bilgi kaynaklar gelitirmelidir. Bu bilgiler o derece deerli olabilirler ki, kendileri bir politikann, plann ya da operasyonun hareket noktas ve baarsnn garantisi haline gelebilirler. Bu kaynaklarn ya da hatta sadece kimlikleri ile ilgili bir ipucunun kefedilip aa karlmas, yok olmalarna ve belki de onlara dayandrlm olan hareketin baarszlkla sonulanmasna yol aacaktr. Onlarn kayb da, bir

10

ordunun ya da Marshall Plan dahilindeki tm o dolarlarn ya da bir zaman gelir ki devletin yitirilmesine benzetilebilir. Tehlikeleri dnldnde, gvenlik ve resm gvenlik kurallar mutlak ve koulsuz olarak zaruridir ve esas tekil ederler. Gvenliin ilk kural srrn mmkn olan en az sayda insan tarafndan bilinmesinin salanmasdr; aznn skl tespit edilen bu kiilerin ortaklaa gerekletirecekleri bu grevde kendi paylarna deni yapmak iin bu srr bilmeleri gereklidir. Peki, bu kuraln istihbarat retmekte olanlarla tketenler arasndaki iliki zerindeki etkisi nedir? Bu kural istihbarat retenlerce kat bir biimde bal kalnarak uygulandnda, istihbarat kullanacak olanlarn, retmi olanlarn bulgularndan meru bir kuku duymaya haklar olur. Bir planlamac olarak size, daha nceki bilgilere ve inanlara zt ve saduyu kurallarna da zt olan bir eyler anlatldn varsayn. Bunlara kr krne inanr ve politikanz ya da plannz bunlara dayanarak tehlikeye atar mydnz? Byle bir bilgiyi aldktan sonra ve bu bilgiyi reten kiiye detaylar dorulamas istemiyle gittiinizde "zgnm, ama bilgilendirme notumda yazm olduklarmdan fazlasn syleyemem" cevabyla karlatktan sonraki hisleriniz, vardnz yarg ve niha kararnz ne olurdu? Ayn ekilde, istihbarat kullanacak olan tketiciler -izlenecek politikalar belirlemekte olanlar ve planlamaclar- bu kural, kat bir biimde ona bal kalarak uyguladklarnda da, istihbarat reten kiilere, isteklerinize riayet etmemeleri iin ya da yararsz bilgi retilmesi iin iyi bir neden vermi olurlar. Bir istihbarat olduunuzu ve istihbarat kullanclarndan birinin Java ile ilgili bulabileceiniz her bilgiyi bulmanz isteiyle kagelmi olduunu farz edin. Farz edin ki, bulunulan istek aynen bu biimde cmlelerle ifade edildi. Farz edin ki, ekibinizin tamam baka yksek ncelikli ilerle megul ve kendi payna hakl gerekeler gstermedike bu tketicinin ynelttii istek dorultusunda onlardan herhangi birini bu greve veremeyecek durumdasnz. Ve farz edin ki bu durumu da bu tketiciye anlattnz. Hakl gerekesini size bir gvenlik ihllinde bulunmadan vere-

10

meyecei hissinde olabilir. Farknda olmadan apayr amalar peindesiniz demektir. Baz durumlarda tketici meseleyi orada brakr. Ama dier baz durumlarda, ofisine dnecek ve bu istemini organizasyonunda iki kademe yukarya tayacak ve sizin organizasyonunuzdaki iki kademe yukarnzdan size geri gelmesini salayacaktr. Artk, Java'da ie balamanz iin size emir verilmitir. Bu biimde gelen bir istem, ok byk bir ihtimalle, gvenlik konusunun en st derecede nem tamakta olduu bir istemdir. Tketicinin gerekte istedii Java hakkndaki her eyi bilmek deildir; sadece kk bir kesiri hakknda bilgi sahibi olmak istemektedir. Ancak niyetini aa karmak korkusuyla, zellikle bu kk kesir hakknda bilgi retilmesini art komaya kalkmaya cesaret edememitir. Bu yzden de bu bilgiyi sizin reteceiniz ansiklopedi formundaki almann bir blmnden ya da paragrafndan elde etmek midiyle, toplanabilecek bilgilerin tmn talep etmitir. Bu blmn ya da paragrafn, tam da sizin nemsiz olduunu dndnz ve bu dnceniz uyarnca almanza koymaktan vazgemi olduunuz bir blm ya da paragraf olmamasnn onun asndan hibir garantisi yoktur. Ne de sizin bu blm ya da paragraf onun yararna en iyi hizmet edecek bir ekilde yazmanzn herhangi bir garantisi vardr. Yukarda anlatm olduum vakalar, u snrlarda rneklerdir. ok st derecede neme sahip konular sz konusu olduunda gerek istihbarat retmekte olanlar gerekse kullanacak olan tketiciler ortaklaa yrtmekte olduklar grevin baarlmasn salamak yolunda birbirlerine yardmc olabilmek iin izin verilebilir ve ho grlebilir snrlar dahilindeki her areye bavururlar. Ancak yardmc olmak iin her abay gsteriyor olmalar sadece ve sadece aralarnda oluturabilecekleri mkemmel bir ilikinin yoluna, gvenlik meselesinin karm olduu temel problemin varln dorulamaktadr. Dahas, asl konu nem sralamasnda daha alt sralarda yer aldnda kimse birbirine yardmc olmayabilir ve bahsetmi olduum kmaza benzerlik gsteren bir durum geliebilir.6
6

Tek bir asker departman ierisindeki gvenlik problemi, benim u snrlardaki rneimde saym olduum glklerden bazlarnn sebebini tekil eder. Fakat bundan daha kts,

10

asker ve sivil departmanlar arasndaki ilikilerde baz glklere sebebiyet verir. Hepsinin olmasa bile, baz sivil departmanlarn devlet srlarn korumakta kt bir hretlerinin olmasnn ok salam sebepleri vardr. pheli personel hakknda yaplan inceleme ve soruturmalarda gevek ve laka davranmlardr; sessizlik emri verilmiken konumulardr. Bilgilerin oke edici boyutlarda szmasnn sorumlusudurlar. Bu koullarda, gvenlik gereklerinin esaslarn tam anlam ile renmi olan servis subaylar ilerini sivillere amakta anlalabilir ekilde tereddt yaamakta ve gnlsz davranmaktadrlar. Dahas, bir bilgi szmasndan kendilerinin sorumlu olmas durumunda direkt ve ciddi cezalarla karlaacak olan bu subaylar sivil alanlara byle cezalarn verilmeyecek olduunun da tam olarak farkndadrlar. ngilizlerin sahip olduu gibi bir resm srlar yasas olmadka, gevek ve sorumsuzca konuan bir sivil ya da bir d gcn etkisi altndaki bir kii birok durumda iten karlmann tesinde daha byk bir zarara uramayacaktr.
7

Eer byle bir kanun mevcut olsayd, devlet srlarnn izinsiz ve yetkisiz olarak aa karlmas iin cezalar getirmenin tesine gidemezdi. Cezalar sutan caydrc olmutur, ancak ne kadar ar olurlarsa olsunlar suun nn alamamtr. Su ilerse, bunun karlnda bir cezann olduunu dnmeyi ikinci plana atan insanlar her zaman olacaktr. Bazlar, cezas lm bile olsa, nem sralamasnda yeri belirli olan devlet srlarn aa karmay seecektir. Bu adan bakldnda, bu nem sralamasndaki srlarn imdi olduundan daha sk tutulabileceini zannetmek makul olur mu? Ben derim ki, asl konu en st seviyede ulusal neme sahip ve dolays ile en st derecede gizlilik gerektiren bir konu olduunda, bir resmi srlar yasasnn, istihbarat retenlerle tketenler arasndaki iliki zerinde -eer olacaksa da- az bir etkisi olacaktr.

Bu paragraflardaki kaygm bu gvenlik kaidelerinin ve bunlara riayet edilmesinin nemini hafifsemek deildir. Ben gvenliin bir zrh gibi olduu noktas ile ilgilenmekte ve bundan endie duymaktaym. Bir zrh, iindeki insan kesin bir biimde gvende ama kesin bir biimde bir yarar getiremeyecek halde oluncaya dek tepeleme doldurabilirsiniz. stihbarat hem retmekte olanlarn hem de kullanacak olan tketicilerinin kendi srlar vardr ve bunlar koruyalm derken kendilerini o derece izole edebilirler ki varolu sebepleri dorultusunda hizmet edemeyecek duruma gelebilirler. Bu problem istihbarat asndan ylesine kritik bir nem arz etmektedir ki, yksek yetki ve gce sahip bir kurul tarafndan zerinde srekli bir aratrma ve alma yaplmasn hak etmektedir. Bu gereksinim bugn geerli olan ciddi fakat resmiyet tamayan ve ancak ara sra gsterilen abalarla karlanamaz. Bir resm srlar yasa tasarsnn kabul edilip yrrle girmesi ile ortadan kaybolaca inancn da tamyorum. Byle bir yasann ok byk yardm olurdu ancak destekilerinin ifade etmekte olduu gibi her derde btnyle deva olacak gte olamazd.7

10

Son bir sz daha; istihbaratn hatalar yapaca kesin gibidir. Kendisinden cevap bulmas istenen sorular, sezgilerle, tahminlerle ya da sanlarla her eyi ya da ok fazla eyi bilmeyi gerektirmektedir; dier baz sorular ise ayrlan zaman ierisinde baarlabilecek daha titiz ve itinal bir alma yaplmasn ister; ve yine dier bazlar da ancak hibir zaman yaplmam, ok ayrntl, girift ve karmak trde gizli hazrlklarla elde edilebilmektedir. Buna karn istihbaratn bir hata yapmas ya da yetersiz ya da noksan bir cevapla karlarna gelmesi halinde tketicilerin reaksiyonu ou kez ac, sert ve anlaytan uzak ynde olacaktr. "O dahilere, galonun drtte birinde galonun sekizde birinden ka tane vardr diye bile sormazdm". stihbarat hataya dtnde, yapm olduu hataya, hata yapm olan dier uzmanlara gsterilenden daha az tolerans gsteriliyor

stihbarat retmekte olanlarla kullanacak olan tketiciler arasndaki yanl anlamalarn sebeplerinden sonuncusu, tketicilerin tehlikeli bir greve, bir bakasnn dayanaksz hkmlerini temel alarak, girimekte gsterdikleri anlalabilir isteksizlik ve tereddttr. Her eye ramen, eer birileri incinecek ve zarar grecekse bu muhtemelen istihbarat reten kiiler olmayacaktr. Balaclava'ya gerekletirilen hcumda, Hafif Silahl Tugay'n G-2'sinin hayatta kalanlar listesinde st sralarda yer aldn szmle temin ederim. Bu, daha az dramatik rneklerde de byle olacaktr. Gerek kelimenin tam anlam ile, gerekse mecazi olarak tad anlamda kazalar, ilk nce istihbarat kullanclarnn bana gelecektir, istihbarat retmi olanlar ok daha sonralar ve srann en sonlarnda kazaya urarlar. Bu koullarda, cevab beklenmeyen sadece etkili olmas iin sorulan u soruda ifadesini bulmu olan tavr benimsemek, istihbarat kullanclar iin kolaydr. "stihbarat ortaya mkemmel bir i karmay neden kendine dert edinsin ki? Sonuta sz konusu olan onlarn kellesi deil", ite bu noktada, operasyonel sorumluluun arln zerinde hissetmeyen ve tayamayanlarn lafna baklarak, ortaya bir saygszlk ve hrmetsizlik hatta kmseme ve aa grme duygusu kabilmektedir. stihbaratn karlnda doal olarak bir cezas olan herhangi bir hata yapmas halinde, iki taraf arasndaki ilikiler muhtemelen daha da ktye gidecektir.

10

Dolays ile, istihbarat retmekte olanlarla kullanclar arasndaki ilikinin, zaman zaman, bal bana ve btn ile nemli olan yardm ve rehberlik unsurunun kayb ile sonulanacak biimde olaanst zor olabilmesinin birka sebebi vardr. Bu kayp bir kez baa geldiinde de, istihbaratn tketicinin taleplerine, tketicinin de, istihbaratn problemlerine katkda bulunabilme yeteneine ve yeterliliine, art niyetsiz ve zararsz kalarak yaklamas gerekir.8 Sava zamannda, faaliyette bulunan birim cepheye ne kadar yakn ve ne kadar kkse aradaki ilikiler o kadar iyi, rehberlik de o kadar kuvvetli ve youn olur, birim cepheden ne kadar uzak ve ne kadar bykse, rehberlik de o lde daha kt haldedir. Bar zamanlarnda, sava cephesi ile karlatrlabilecek ok az durum sz konusu olur. Byle durumlar sz konusu olduunda da, ortada her iki
8

Sava sresince, hkmet kontrol altndaki giriimlerin ierisinde bulunan belirli sivil bilim adamlar ile, hizmet vermekte olduklar askerler arasndaki ilikilerde ilgin bir paralellik vard. Sivil kiiler olmalarna istinaden, bu bilim adamlarnn askeriyenin ayrntl gereklerine dair ok az doal i grleri vard ve bunlar renmek iin de en ufak zaman harcamadlar. te yanda askerler de modern bilimin yapabileceklerine dair doal bir i grden benzer ekilde yoksundular. Dolays ile aralarnda, bilim adamlarnn olmas gereken trde yardm ve rehberlik alabilmesi ve askerlerin de bilim adamlarndan neler zerinde almalarn isteyebilecek olduklarna dair doru ve uygun bilgiler edinebilmeleri iin yklp ortadan kaldrlmas gereken bir duvar bulunmakta idi.

10

gibi grnyor. rnein, bir di doktoru yanl dii ektiinde (ki bunu en iyi di doktorlar bile zaman zaman yapabiliyor) ya da bir avukat bir davay kaybettiinde mterisinin reaksiyonu "ben kendim daha iyisini yapabilirdim, bundan byle kendi dilerimi kendim ekeceim, mahkemede kendimi ben savunacam" biiminde olmaz. Ancak istihbarat meselelerinde, affedilebilir ller ierisindeki yanl tehisler ve anlalabilir ller ierisindeki yetersiz ya da eksik sunumlar, ok sklkla, mteride bu tip bir reaksiyon uyandrmaktadr. stihbaratn, nedeni her ne olursa olsun, uram olduu bir baarszln yaratt kzgnln, uranlm olan baarszln nemi ile orantsz bir biimde bylece iltihaplanarak srp gittii ve tketicinin "bundan byle artk kendi istihbarat almalarm kendim yaparm" eklindeki dncesini dorulama ve hakl karma eilimine yol amakta olduu grlyor.

taraftakileri de ayn tarafta yer alan dostlar ve kardeler durumuna getiren ortak bir fizik tehlike unsuru bulunmamaktadr. Bar zamanlarnda, st dzey istihbaratn, tam da sava zaman ilikilerin en kt seyrettii ve cephede ileri hatlarda bulunmann yaratt bir tolerans olarak adlandrlabilecek bir mayas olmasa muhtemelen ilikilerin en kt seyretmi olduu yer olacak olan yerlerde ilevini yerine getirmesi gereklidir. Buradan, iki tehlikeden - istihbaratn kullanclardan ok uzak olmas ve istihbaratn kullanclara ok yakn olmas - daha byk olannn ok uzakta olmas olduu sonucu karlyor. Peki, ya dier tehlike?

Nesnellik ve Btnlk Problemi te yandan, dier tehlike de - yani istihbarat kullanacak olan tketicilere ok fazla yakn olunmas - kolayca akldan karlmamaldr. ok youn bir kzgnlk annda, istihbarat retmekte olanlarla kullanacak olanlar, aralarndaki ynetsel bariyerlerin bir yumrukta yere devrilip ortadan kaldrlmas, istihbaratn para para ve kademeli olarak politika belirleme ksmna, planlama ksmna ya da operasyon ksmna tanmas, ya da istihbaratn blgesel ya da fonksiyonel birimlere blnmesi ve organizasyonun btn ierisinde uygun blmlere yaylmas gerektii zerinde hemfikir olabilirler. Bu yaplsa, istihbarat ok byk bir ihtimalle isteyebilecei mmkn olan tm rehberlik ve yardm - hatta belki de isteyebilecei, hazr olduu, heves ettii ya da kaldrabilecek olduundan da fazlasn - elde edecektir. Ak seik ve nemli lde byk avantajlar olacaktr; ancak ayn zamanda bazlarnn olduka dndrc boyutta maliyetleri de olacaktr. En kts ile balayalm. stihbarat muhtemelen esas grevinden saptrlacak, yn deitirecektir. Burada, bunu kaba anlam ile kastetmekteyim: Meslek manada alkan ve titiz, ve ayn zamanda da ii gerek anlamda gerekletirmekte olanlarn yeteneklerinden bazlarna sahip olan istihbarat personeli, kendilerinden istihbarat ile ilgisi olmayan ofis yknn paylalmasnn istendiini greceklerdir. Personelden gelen bu trdeki hzl ve srpriz ataklar,

10

kincisi, istihbarat, eer onu kullanacak olanlarn ok yaknna getirilmi ise, muhtemelen daha az kaba anlamda, ancak hi phe yok ki daha az hasar verici olmayan bir sapma gsterecektir. rnein, faaliyet halindeki bir ofisin detayl sorunlar ok fazla ve zorlayc olabilmektedir. Bunlardan birou "Mr. Foster'a sorun" tipinde aratrma gerektirir. Bu durumda bu tr almalar istihbarat ekibine yklemek ynnde bir eilim olacaktr. Burada bu almalarn nemsiz olduu tartlmamaktadr, burada, bu almalarn ierisine ok fazla istihbarat becerisinin katlmasnn istihbarattan ok verimsiz bir biimde yararlanlmas demek olduu savunulmaktadr. stihbaratn, baka koullar altnda yaplamayacak uzun menzilli ve dizilimli projeleri yerine getirebilmesi iin kesintisiz ve uzun alma srelerine sahip olmas gerekmektedir. ncs ki, bu yalnzca istihbaratn sadece ynetsel olarak izginin teki tarafna geirilmi olmakla kalmayp ayn zamanda paraland ve uygun plnlama ya da operasyon ksmlarna datld yerler sz konusu olduunda doru ve geerlidir - asl btnlk ciddi lde yara alabilir. Daha

10

istihbaratlarn her yerde karlatklar ve ok ina olduklar bir eydir; gerekte hemen hemen istihbarattan olmayan herkesin, en iyi istihbaratn tanm ile ilgili olarak, - istenilen zamanda istenildii gibi altrlmaya hazr, serbest ve elit bir alma grubu olduu ynnde - kendine gre dnce ve sanlar vardr. stihbaratlarn byle saldrlarla mcadele etmek gibi bir zaruriyetlerinin olduu, herkes tarafndan gayet iyi bilinmektedir. Ele almakta olduumuz balamda, bir diren gstermek muhtemelen faydasz olacak, istihbarat bir kez izgiyi geip szgelimi operasyonlarn sahasna girdi mi en byk zorluu istihbarata geri dnn dzenlemekte yaayacaktr. Baz zel ve istisna durumlara baklmadan genel anlamda aldmzda, alan istihbarat evresinin bir kez dna ktnda yeni grevin gnlk rutin iinin iine ekilecektir. ok gemeden istihbarat ekibi ufalr ufalr ve geriye en az deerli mensuplar kalr ki bu da istihbaratn kimliini ve fonksiyonunun btnln kaybetmesi demektir. Bu, zerinde ciddi bir biimde dnlmeye ve gz nnde tutulmaya deer grlmesine yetecek kadar ok defalar meydana gelmi bir durumdur.

Ne bu, ne de beraberinde getirdii, asl karlkl zverinin yokluu, bu durumun tek sakncas deildir. Buna ek olarak bir de dalmann bir bedeli olarak performans standartlarnn karlatrlmas meselesi vardr. Ynetsel olarak, istihbarat tketecek olanlardan ayrlm ve kendi ierisinde birletirilmi olan bir istihbarat tekilat, ortaya deimez biimde mkemmel bir rn kartmak ynnde gayret gsterebilecektir. Kontrol'den geen en iyi nitelikli alma, kanlmaz bir biimde, dier almalarn, karsnda llebilecek olduu bir lek durumuna gelecektir. Merkezilii ve birlik btnl ortadan kaldrdnzda, rekabet oluturmann ve bu rekabetten ortaya kacak olan en iyi neticeleri almann en doru ve en doal metodunu da ortadan kaldrm olursunuz. Buraya kadar sz edilenlerin tm gz nne alndnda, zerinde dikkatle dnlerek yaratlabilecek ynetsel areler bulunabilir. Bu

nceki bir blmde, istihbaratn, gizli gzlem ve aratrmada yaanan, blgesel ve fonksiyonel hatlarn snrlarn geip kestirmeden gitme probleminin stesinden nasl gelebileceine iaret etmitim. Bu metoda gre, szgelimi Arjantin zerindeki spanya etkisi gibi bir problem, (spanyol veya Latin Amerikal bir uzman) proje liderinin gzetim ve denetimi, ve benim Kontrol Ekibi olarak adlandrdm ekibin niha ve esas ynetimi altndaki, bu zel ama iin kurulmu bir komitenin grevi olurdu. Bu yol izlendiinde istihbaratn sz konusu probleme ynlendirebilecek olduu kaynaklarn toplamnn probleme ynlendirilmi olduundan nispeten emin olunabilinir. Ancak istihbarat organizasyonu kesirlere blnp uzamsal olarak ayrld ve istihbarat kullanacak olan tketicilerle olabilecek en yakn temas ierisine sokulduu vakit byle bir metodun izlenmesine gerek olmaz. Esasnda, burada, spanyol bir birim efinin, istihbaratlarndan birini arayp Arjantin'de spanya'nn yapmakta olduu iler hakknda bulabilecei bilgileri isteyip baka bir binaya giderek kendisiyle ayn grevle megul kimseyle konumas zerinde srarc olmayacak olmas kolayca grlebilir. Bu trde problemlerin byk bir ounluunun konunun yalnzca bir dilimi zerinde uzman olan kiilerce ele alnacak olmas yalnzca muhtemel deildir, yksek bir olaslk dahilindedir.

10

arelerin btnyle tesirli olabileceinden pheliyim ancak bunlar en kt itiraz nedenlerini karlayabileceklerdir. te yandan, istihbarat retmekte olanlarla kullanacak olanlar birbirlerine ok yaklatrmann, en usta ii ve mhirne ynetsel arelere engel tekil edecek, yksek dereceden bir sakncas bulunmaktadr: Bu da, istihbarat izlenen politikann ok yaknna getirmenin yarataca mahzurlu durumdur. Burada politika ile kastedilenin ill ki ABD'nin izlemekte olduu resm olarak kabul edilmi yksek dzey bir politika olmas gerekmez, bu daha az ycelik ve azamet tayan bir politika olabilir. Benim burada szn etmekte olduum, ou kez "eilim", "bak as", "ana hatlar", "tutum" ve "gr" szckleriyle ifade edilmekte olan trdeki politikadr. Bir eyleri plnlama ya da bir eyleri yerine getirme grev ve sorumluluu ile kar karya gelen hemen hemen her insan ya da insan grubu er ya da ge en cazip olduunu dnd tek bir hareket biimini rastgele bulacaktr. Bu genellikle ksa bir zaman ierisinde olur; bazen bask altnda ok ters biimde yneltilen bir yargdr. Bu insanlarn bu en cazip hareket biimine varma yollar, btn olgular eletirel ve yansz olarak, serinkanllkla ve dikkatle gzden geirmelerini ve mantksal olarak salam ve gvenli bir biim dzenine sokmalarn icap ettirmez. lgi ve nem arz eden bir ok olguyu bilmeksizin, ve kullanmakta olduklar olgularn lehinde fark gzeten ve ayrm yapan nyarglaryla ve dnce klieleriyle bu sonulara varyor olabilirler. Bu trde doatan, irticalen varlm sonular benim - kelimenin yceltilmemi anlam ile - politika olarak adlandrmakta olduum eyi zorlatrma ve katlatrma eilimi gsterirler. "Grleri" bu ekildedir; dolays ile "tutumlar" bu ekildedir; bunun bir karm olarak, "gr" ve "tutumlarn" desteklemek zere "ana hatlar" da bu ekildedir. Karmdaki zaman ve itiraz maddelerini de eklediinizde, dilimizi ok fazla bozmadan, "politika" olarak adlandrlabilecek olan bir ey elde etmi olursunuz. Bu politikaya yaklak hesapla, gz kararyla, rizikoyla ya da kr krne sezgilerle ulalm olabilse de, bu, deimez bir biimde ve mutlaka yanl olmas sonucunu getirmez. Bazen ilham verici lde mkemmeldir. Ancak benim bu noktada zerinde durduum, - tercihen "gr" bir "tutum" olarak

10

belirginlemeden nce - ama her halkrda harekete gemenin ncesinde bir noktada, eldeki tm olgularn yansz bir biimde analiz edilmesine olanak vermeyecek lde sktrc ve bask yapc bir harekete gereksinim olmadka bu prosedrn gereksiz risklerle dolu olduudur. Eer evresinde bir istihbarat ekibi bulunuyorsa, sistematik bir analizin yaplmas iin bu ekibe talimat verilmelidir. imdi artk, eer herhangi bir ey iin aba sarf edecek ise, zerinde iyice dnlm, mantkl ve yansz bir analiz zerinde aba sarf etmek zorunda olan bir istihbarat ekibinin "eilim", "bak as", "ana hatlar", "tutum" ve "gr" ile ilgili kendi zorluklar vardr. Ne de olsa, bu ekip, muhtemelen dnce kalplar hipotezlerini renklendirecek ve bu renklendirilmi hipotezleri de muhtemelen gsterilen kant gerekelerden daha cazip bir sonu ortaya koyacak olan insanlardan meydana gelmektedir. Bir tarafta profesyonel uzmanlarla ya da istihbarat grevlileri ile, dier tarafta, onlar dnda kalan tm dier insanlar arasndaki balca farkllk, profesyonel uzmanlarn ya da istihbarat grevlilerinin, kendi entelektel manadaki zaaflarna kar gardlarn ve nlemlerini alma teknikleri zerinde daha fazla eitim alm ve yetitirilmi olmalarnn gerekiyor ve kendilerinden bunun bekleniyor olmasdr. Kanlmaz olarak sergileyebilecek olduklar akldlk ve mantkszlklar denetim altnda tutmak, onlar iin gnn yirmi drt saati sren bir grev ve sorumluluktur. Byle olduunda dahi, hibir biimde bunda her zaman iin baarl olamazlar. stihbarat tarihi, Mihailovi yanls ve Tito yanls ayr grl gruplar arasnda, in'e yardm yaplmas grnn savunucular ile karsndakiler arasnda, Filistin'de bir Yahudi ulusal merkezi olmas grn savunanlarla bu grn deerini gzden drenler arasnda yaanan mcadelelerle doludur. Byle gr farkllklarnn, bilgi edinme yolunda alma gstermekte olan, olduka zengin ayn materyalden yararlanma imknna sahip szm ona nesnel ve yansz kiilerin arasnda da meydana geliyor olduu gerei, birilerinin dardan gelen basklara teslim olduunun kantdr. Bu gr farkllklar, hizmet vermekte olduklar kiilerden ynetsel olarak ayr istihbarat organizasyonlar arasnda meydana kmtr.

10

Eer en iyi artlar altndaki bir istihbarat, aceleye gelmi, derme atma ve rk neticelerde kendini sulu buluyor ise, planlarda ya da operasyonlarda, retmekte olduu istihbarat kullanacak olan tketicilerin idar kontrol altnda olduunda, kendini bu tr neticelere daha fazla varr halde bulmas muhtemel midir? Benim bu soruya cevabm, evettir. nsan doas gz nne alndnda, baka trl nasl olabilir, anlayamyorum. stihbarat, arada bir de olsa, izgiyi ap, almakta olduu birimin izlemekte olduu politikann arkasndan, Nazilerin "kmpfende Wissenschaft"9 olarak adlandrd trde bilgi retilmesi iin, yozlap kiisel karlar uruna kendini alaltmaktan ve yeteneklerini ktye kullanmaktan nasl kaabiliyor, bunu da anlayamyorum. Anlamadm bir ey de, beklenmedik gelimelerin vuku bulmas ve istihbaratn, elinde almakta olduu birimin politikas ile eliki arz eden bulgularla gelmesi halinde, belirsiz bir dnem sresince maalarn ekmeyi nasl umabilecek olduu. Genel hatlar izilmi bu koullar altnda istihbaratn kendini tam da politikann ortasnda bulacak olduuna ve zaman zaman belirli bir politikay tarafsz ve nesnel bir biimde analiz ediyor olmaktan ziyade bu politikay utanmasz bir biimde argmanlar ne srerek ve zrler sralayarak savunmakta olacana inanmaktan kendimi alamyorum. Walter Lippman'n bilgece sylemi olduu gibi, "[tarafsz ve nesnel bir analiz iin] tek kurumsal korunma, idareci ekibi, aratrma ve inceleme ekibinden mmkn olduu kadar kesin ve mutlak bir biimde ayrmaktr. Bu ikisinin, birbirine paralel ancak birbirinden tamamen ayr olan, farkl biimlerde ie alnm, maalar eer mmknse farkl fonlardan denen, farkl bakanlara kar sorumlu vaziyetteki ve znde birbirlerinin gsterdii kiisel baarlara ilgi duymayan insan gruplar olmas gerekir".10

"Devlet politikasnn tesindeki baz amalar iin bilgi" -nesnel olarak, Ari Irkn stnl, Almanya'nn Kaderi, Lebensraum'a Duyulan htiya, Judaeo(Yahudi)-Kapitalistik-Bolevik Kuatma, Srta Saplanan Bak, Versailles Diktas ve benzeri fenomenleri ispat etme grnmnde ve iddiasnda olan "entellekteller" tarafndan ne srlen trde bilgi- eklinde kabaca yorumlanabilir.
10

Yaymc firmann nezaket gstererek vermi olduu izinle, Kamu Gr (The Macmillan Co., New York, 1992) adl kitabndan alnt yaplmtr. Blm XXVI 2.

10

te bu sebeplerle, rehberlik anlamnda hi phesiz ki edinilmi olan kazanm, operasyonun btnl ve tarafszl anlamnda pekl kaybedebilmektedir. stihbarat retmekte olanlarn, bu istihbaratlar tketecek olanlarca iine katlmasnn ve tesirinin ve btnlnn azaltlmasnn, sonunda hem hasta hem de hastalk iin gerek boyutlarn fazlasyla aan byklkte bir tedavi olduu ortaya kabilir. Bana gre bu kmazdan tek k yolu, tam da, - genelde de teebbs edildii gibi - karlkl bir uzlama ve uyumada yatmaktadr: stihbaratn, istihbarat tketecek olanlardan ayr tutulmas suretiyle, ynetsel ve asl btnlnn garanti altna alnmas; bilinen her arenin denenmesinin srdrlmesi suretiyle istihbarat kullanclarnn istihbarat reticilerinin organizasyonunu, istihbarat reticilerinin de istihbarat kullanclarnn organizasyonunu iyi tanmalarnn ve aina olmalarnn salanmas.

stihbarat ve politikaya dair buraya kadar sylenmi olanlar, sylenmesi gerekenlerin tmn tekil etmemektedir. Hi phe yok ki, istihbarat, izlenen politika iin zrler sralayan bir savunucu olmamaldr ancak bu, bu politikalarn formlasyonunda hibir rol olmad anlamna gelmez. stihbaratn oynad rol belirli ve basittir. Grevi iki aamal biimde tanmlanabilir: (1) bir politika belirlenmesini gerektiren durumun geni kapsaml ve ayrntl bir biimde tetkik edilmesi, ve (2) problem karsnda politikann sunmu olduu tm alternatif zmlerin nesnel ve yansz bir biimde incelenmesi ve aratrlmas. stihbaratn elde ettii bulgular her iki aamada da - ve zellikle de ikinci aamada; bylece alternatiflerden bir tanesi bir ok kereler dierlerinden daha cazip grnecektir - arptabilecek olduunu sylemeye lzum yoktur. Bunun yaplm olduunu aksettirmek, her ne kadar bylesi sularn her birine istihbaratn btnyle kendisi sorumlu olarak girimi olduunu kantlamak zor olsa da, hi de yreklendirici deildir. rnein, sava

stihbarat ve zlenecek Politikann Formle Edilmesi Problemi

10

srasnda baz ngiliz istihbarat organizasyonlar yumuak karn diye bir eyin olduunu ve karlatrldnda, byk Avrupa kalesinin tm dier giri kaplarnn bunun yannda granit gibi kaldn kantlam oldu. Sadece ve sadece yanl yolda gidebilecek oluu, istihbarat izlenecek politikaya dair dncelerin btnyle dnda brakmak veya prensipten yoksun ve karaktersiz olduu gerekesi ile knamak, sulu karmak ve mahkum etmek iin yeterli sebep deildir. stihbaratn profesyonel personeli tamamlayc yn entelektel ve ahlak alardan yksek apta ve kapasitede olduu mddete, politika retmekte olan istihbarat kullanclarnn istihbaratn alternatifler zerine yapm olduu analizleri kabul etmekle girmi olacaklar risk, istihbarat kurullarnn dnda braktklarnda girecekleri riskten ok daha kk olacaktr. (retilen Bilgi Olma Anlamnda) stihbarat ve Bu istihbaratn Kabul stihbarat ekibine kalsa, baka her eyin tesinde arzu ettii ey, elde etmi olduu bulgularn karar aamasnda yararl olduunun ispatlanmasdr. Ne var ki, politika, plan ve operasyonlarda bu bulgularn kabul edilip kullanlmasn mecburi klan hibir evrensel yasa bulunmamaktadr. stihbarat varm olduu hkmlerde zayf, verimsiz ve beklenilen dzeyde olmayan metotlar kullanm ya da hatalar yapm olmaktan sulu ise, varsaylan tketicilerini bu tavsiyeler dorultusunda hareket etmeye mecbur edecek hibir ey yoktur. Bu gerein hem yararl ve iyi, hem kt taraflar vardr. Yararlar neredeyse zerinde konuulmasn gereksiz klacak lde aikrdr. rnein, hi kimse, - istihbaratn gz nne almam olduu - kantlarn, byle yaplmasnn intiharla e anlaml saylacak biimde kendini yok etmesi demek olacan gstermekte olduu bir hareket biiminin benimsenmesini desteklemez ve savunmaz. stihbaratn bir sapmasnn yer ekimi kanunlarnn Lentte ilememekte olduunu gsteriyor olmas, Paskalya yortusundan nceki Kutsal Cuma gn yksek bir atdan atlamak iin yeterli sebep tekil etmez. Ancak istihbarat gvenilmez olduu gerekesi ile byle vgye deer bir biimde nemsememe zgrlnn iinde bir tehlike kayna yatmaktadr. stihbarat nemsememeye hangi

10

noktada balanacaktr ve bu nemsemeyie hangi noktada bir son verilmelidir? James Willard Schultz tarafndan kaleme alnan ocuk kitaplarndan bir tanesinde kendilerini savaa hazrlayan kzlderili kabileleri ile ilgili bir yk yer alr. Birleen efler tasarlanan operasyonu ele almak ve detaylarn tartmak zere bir araya gelir ve G-2'ye (Beyaz Antilop adnda bir byc) kendilerine dmann kapasitesi ile ilgili tahmin hesaplarn ve deerlendirmelerini sunmas talimatn verirler. Birka gn sonra, gerekli meslek dnp sallanmalarn bitirmesinin ardndan Beyaz Antilop birleik eflerin yanna deerlendirmelerini yapm olarak dner. Grne gre tanrlar ayinini beenmitir ve ona dnde l bir geyik lei zerinde oturmakta olan yalnz bir kunduz grmesini bahederek ltufta bulunmulardr. Dne giren kunduz doyasya bir ziyafet ekmekte olduundan, ne bir aacn tepesinde sessizce durmakta ve etraf gzlemekte olan saksaan fark etmitir, ne de bu saksaann plana gre yerleik halde bulunan kuvvetlerine toplann sinyali verdiinin farkna varmtr. Saksaanlar fizik yeterli gce ulatklarnda kunduz zerine doru de geip saldrrlar. Kunduz cesur bir mcadele ortaya koyar ancak iler daha da ktye gidince nceden kendine hazrlam olduu yerlere doru geri ekilir. Eer Beyaz Antilop sorumluluk hissi olmayan bir G-2 olsayd bu noktada brakrd ancak sorumlu bir kii olarak ve mterek hedefler urunda birlikte hareket edilmekteyken buna kendisinin de katkda bulunmas gerektii hissi ile bir yorumda bulunma tehlikesine atld. Ona kalrsa kunduz birleik gler, saksaanlar ise dmand - eldeki olgular byle bir yorumlamay hakl gstermekteydi - ve dmann kapasitesi ak bir biimde kfi miktarda olmann tesindeydi. Birleik gler byk bir bozguna uratlmak zereydi. Bunlar bylece anlatt. Ancak en yksek rtbeli kumandan konumundaki Boa Ba sz ald ve etkili bir biimde dedi ki; "Bize bu anlatm olduklarnz, savamaya giden glerimizin tehlike ierisinde olacak olduklarndan baka bir ey deil. Bunu biz zaten biliyoruz. Kunduza ve saksaanlara gelince, ben saksaanlarn biz, kunduzun dman olduu inancndaym. Yarn savamaya gidiyoruz." G-2'nin tahmin deerlendirmeleri kabul edilmemiti.

10

Beyaz Antilop'un, nasl ilediini bildii - ve standart operasyon prosedr olan - bir metoda uygun olacak biimde elinden gelenin en iyisini yapm olduuna dikkat etmek nemlidir. Bunun byle olduunu Boa Ba'n kendisi de itiraf ederdi. Yetkisini kullanarak Beyaz Antilop'un yapt deerlendirmeyi geersiz klm olmasnn sebebi, onun elindeki verilere zerinde dnlm ve mantkl bir gerekeyle itimat etmiyor olmas ya da nesnelliinden rasyonel bir phe duyuyor olmas deildi; bir sezgiyi, hem de muhtemelen arzu etmekte olduu dorultudaki bir sezgiyi, temel alarak Beyaz Antilop'u bastrm, ona stn gelmiti. Sezgilerin ve i grlerin tmn, ayn ve deimez biimde tehlikeli olmalar mesnedi ile reddeder pozisyonunda biri olmak istemem, nk en yce gerein karakteristikleri olan bilgi ve anlaya dayanan sezinlemeler vardr. Benim reddetmeyi istediim, hibir eye dayanmayan ve olmas arzu edilen eyden yola kmakta olan i grlerdir. stihbarat retmekte olanlarn problemlerine yakn olmu, iini dn bilen bir istihbarat tketicisi, istihbarat retenleri yalanlayacak bir i grye sahip olabilir. Problemin geni alarna yakndan bak ve bir de gizli izleme ve aratrmann ortal bir sis perdesiyle rtp grnmez hle getiren ayrntlarndan ve angaryalarndan uzak oluu, belki de tam da gerein ne olduunun, istihbarat retenin salam olduundan daha kesin bir sentezine ulamasna olanak tanyan eydir. Bu artlarda, brakn da istihbarat tketecek olan gzn ak tutsun. Eer istihbarat kolunun elde etmi olduu neticeleri bastrr, geersiz klar ve doru bir tahminde ve deerlendirmede bulunur ise, brakn bunun neden olduu zerinde derinlikli dnp zihninde tartsn, bunu kendi kafasnda mtala etsin. G-2'sini bastrmak iin yalnzca yldzlarna danmasnn yeterli olaca fikrine kaplmasna izin vermeyin. nk eer byle bir fikre kaplp kalrsa istihbarat organizasyonuna byk zarar verecek, onu ykm olacaktr - istihbarat organizasyonunun mensuplar gerein ne olduunu bulmaya almayacaktr, o kadar ki, elde etmi olduklar tm neticeleri bir khin gelip boa karabilecek ve ok tehlikeli bir plan uygulamaya giriebilecektir. Batnn - bilinmeyenleri uzun vadede en iyi akln zecek olduunu kabul eden - rasyonel felsefesinde eer bir doruluk, bir

10

anlam var ise, bu felsefeyi alaya alan tketici bir dizi had safhada byk hata yapma riskine giriyor demektir. Bu hatalar yapldktan sonraki noktada artk ikinci bir ans olmayabilir. Adolf Hitler byle bir istihbarat tketicisi idi. stihbaratnn, gerek gizli gzlem gerekse aratrma teknik dzeyinde yeterli olduunu dnmemiz iin her trl nedenimiz var. Aslna baklacak olursa, bundan da iyi olduklarn dnmek iin nedenlerimiz var. Keza, kurmay snfnn teknik olarak yetenekli ve yeterli olduklarn dnmek iin de, istihbaratndan yanl bilgi, ve hkmlerini bu bilgilere dayanarak veren ekibinden de zayf ve verimsiz tavsiyeler almam olduuna inanmamz iin pek ok nedenimiz var. Hitler'in sezgileri vard ve bunlardan ilk bir ka da mkemmel ve dhiceydi. ans yaver gittii iin ya da nndeki konular hakknda zn kavrayarak, derinine inerek ya da bilin alt olarak bilgi sahibi olmasndan dolay inisiyatifi doru - ve kendisine tavsiyelerde bulunan daha resm kaynaklara zt ekilde elinde tuttu. Ancak sorun u ki, grne bakacak olursak baarl sezinlemelerinin, nedeninin niininin bir analizini yapmaya hi almad. Sanki bu sezgiler gerein doal, kendine zel kiisel ve yanlmaz bir kaynaymasna, bunlara gre hareket etmeyi srdrd. Luftwaffe'nin ngiltere'deki gcn olduunundan fazla, Sovyetler Birlii'nin g ve kapasitesini ise olduunun altnda tahmin etmek gibi hatalar yapmas neticesinde doal olarak bunlarn ceremesini ekmeye baladnda, savan artk kazanlm olduunu dnd iin 1941 sonbaharnda Alman sava silahlarnn retiminde azaltm yaplmas emrini verdiinde, yalnzca direkt olarak sava kaybetme yolunda salam admlardan bazlarn atm olmakla kalmam, kurmaylarnn ve istihbarat servislerinin ie yararln ar bir zarara uratm olmakla da bundan daha dolayl ama eit derecede zarar verici bir adm daha atm olmutu.11
11

imdi verecek olduum, rnekleyici olma nitelii tayan bir hadisedir ve hi phem yok ki, benzer hadiseler nc Reich dnda da meydana gelmitir: Mr. Roosevelt'in Kongre'ye 6 Haziran 1942 tarihli ve ierisinde, grne gre astronomik saylardaki (yl ierisinde 45,000 tank retecektik) uak ve tank retim hedeflerimizin yer ald mesajndan ok ksa bir sre sonra Nazilerin en st halkalar ierisinde hareket etmekte olan Ribbentrop D likiler Brosu'nun, arabuluculuk grevi stlenmi efi ve ekonomik meselelerde danman konu-

10

stihbarat retmekte olanlar, elde etmi olduklar neticeleri, yerlemi olan fikirlerine uymayan bir istihbarat tketicisinin bilgisine sevk etmenin bir anlam olmadn fark ettiklerinde, ite o vakit, istihbarat bitmitir ve ie yaramaz demektir. Bu noktada artk istihbarat yoktur ve artk ay yapraklarnn ve kristal krenin gsterdiklerinden baka hibir eyin rehberlik etmemekte olduu istihbarat tketicisi de kendi kendisi ile ba baadr. Bunlarla da gayet gzel idare edebilir, ancak uzun vadede ben olsam 'param baka yere yatrrdm'. Tketicinin, sezgileri ve i gry, deimez bir biimde hep zarar getirmi olan yanl bir arkadamasna bir kenara atmadan, ama zayf noktalar hakkndaki her eyi bilerek kullanmasn salardm. stihbarat kolunun bulgular, tketici tarafndan dzenli bir

munda olan - Ritter adnda bir kiiyi telefonla arad. Ribbentrop'un kafasn megul eden soru, tabii ki, Amerikan Bakan'nn vermi olduu saylarda, blf ve propoganda paynn ne kadar olduu idi. Mr. Roosevelt'in bahsettii hedeflerin byk lde samalk olduuna dair kararn (belki de sezgisel olarak) zaten vermiti. Ritter'dan istedii, Amerika'nn elik retimi kapasitesinin ne olduuna dair bir tahminde bulunmasyd. Ritter'n cevab, o anki retime dair kesinlik ve salamlk tayan mevcut en son rakamlarn 45 milyon tonu gsteriyor olduu ynnde idi ve fikir birlii ile kapasite 57 milyon ton olarak belirlendi. Bir uzmann alk olduu biimde konumu ve "milyon" kelimesi yerine yalnzca krk be ve elli yedi rakamlarn kullanmt. Birka gn sonra, -baz uzmanlarn rakamlar deitirip 110 milyon tona kadar km olduklarn duymasnn ardndan Ribbentrop Ritten' tekrar arad ve konu ile ilgili olarak ortaya koymu olduu resmin fazlasyla iirilmi olduu hissine kapld iin de onu azarlad. Ritter, konumunu netletirerek, kendinden emin bir ekilde, fikrine gre 110 rakamnn ok yksek olduunu ve kendi tahminlerinin 60 ila 70 arasnda olduunu srarla ifade etti. Birka gn getikten sonra Ribbentrop tekrar hattayd ve bu defa muzaffer bir ses tonuyla "45,000 tank rakamnn mmkn olduunu dnyor musun?" diye sordu. Cevap "Evet, dnyorum" idi. Sonra kukulu bir biimde "Ama eer bu tank saysn ve her tankn da en az iki ton elik tuttuunu kabul edersen, hali hazrda 90,000 ton elik hesap etmi oluyorsun. Tahminine bakarsak, elik kapasitesinin bir utan bir uca tamam bu ite kullanlm olmaz m?" sorusunu yneltti. Cevap "Ama, Sayn Bakan, siz ton olarak retimden bahsediyorsunuz. Biz milyon tonlarla elik retiminden bahsetmekteyiz". Ribbentrop telefonu ani ve sert bir biimde kapad. Uzmanlarn bulunmu olduu tahminleri sorgulamak Ribbentrop'un yetkisi dahilindeydi, ve grne gre, teknik konulardaki cehaletinin derin ve byk olduu gerei onu hibir biimde dizginlememi. Aslna baklacak olursa, baka koullarda tketicinin sezinlemeleri ile retenin tahmini arasnda, son ve aydnlatc bir telefon konumasna yol amayacak bir farkllk olduu zannna kolaylkla kaplnabilinir. Bu koullarda da, saf budalala yakn hareket tarzlar benimsenmesi mmkndr. (Bu anektod iin Profesr Harold C. Deutsch'a teekkr borluyum.)

10

biimde bilmezden geliniyorsa ve eer bu tketicinin sezgileri yznden oluyorsa, tketicinin, batllarn, - vastas ile - Aristo'dan bu yana ufuklarn hi durmadan geniletmi olduklar iki enstrmana - mantk ve bilimsel metot enstrmanlarna - srtn evirmekte olduunun farkna varmas gerekir.

10

E deflere

HZMET EDECEK OLDUU FONKSYON NE Hizmet edecek olduu LGL DEPARTMAN VE DARELER karlarn dizilimi UZUN VADEL ORTA VADEL st dzey politikalar, Ulusal Gvenlik FBI, Adalet Bakanl ve ABD d ilikilerinde rol olan Bakanlk ve blmler Dileri Bakanl Dileri Bakanl, Hava, Kara ve Deniz Kuvvetleri D ilikilerde ikinci derece rol olan dier blmler: Tarm, Hazine ve Adalet Bakanlklar ile Gmrk Komisyonu gibi Federal Daireler Sava dnemlerinde, buna askeri istihbaratta dahil olur. Blmlerce yrtlen istihbarat. Sava zamanlarnda buna ulusal istihbarat ve silahl kuvvetlerin sava istihbarat da dahil olur. Ulusal varlk iin yaplan istihbarat. Hkmet istihbarat.

LG L KATEG BL ANA VEBtn BAKANLIKL Orga her konuyla

Kontr-Espiyo Sabotaj Kaaklk Narkotik Yasad yol lkeye giri

KISA VADEL

UZUN VADEL ORTA VADEL KISA VADEL

10

Hkmet programnn dayandnld istihbarat.

Ulusal Gvenlik Daireleri FBI, Gizli Servis Maliye Mfettileri

Amerikanizm kar sava Kalpazanl kadn ticare sahtekarl karma ve kaakl

EK

STHBARAT TRLER Ulusal dzeyde istihbaratn, gerek sava gerekse bar zamanlarnda, birbirinden ayr ve farkl ok sayda biimi bulunmaktadr ve geni bir dizilim arz etmekte olan federal bakanlklarca, departmanlarca ve dairelerce yerine getirilmektedir.1 Sade okuyucular, biimlerin okluunun, ve bunlarn yerleiminin kaba ve son eklini almam bir biim dzeni ihtiva etmekte olduunun farknda olana dek de, balangta yaam olduklar aknlk ve yeni balayanlara zg kartrmalar kolaylkla hakl grlebilir. Bunu takip edecek olan sayfalarda, ama gttm; bunlardan birincisi ve en bata geleni, federal hkmetimizin angaje etmekte olduu istihbaratn balca ve temel biimlerini seip ayrmak, snrlarn izmek ve derli toplu, belki biraz da keyf bir dzene oturtmaktr. Bunu tablolarla ve aklayc metinlerle yapacam. kinci olarak, bu kitapta megul olunmu belirli istihbarat trlerine iaret edeceim. Ve son olarak da, federal istihbarat biim dzeninin bir karakteristii olmas itibar ile anlalmas g bulankl, belirsizlii ve karklklar dzeltici bir unsuru, fazlasyla basitletirilmi bir resmini izmek suretiyle, yeniden ortaya koymaya ve okuyucuyu bununla tantrmaya gayret sarf edeceim.

bkz. sayfa 210'dan sonraki diyagramlar.

10

TABLOLARIN TERMNOLOJSNN AIKLAMASI 1. GVENLK VE POZTF STHBARAT a. Gvenlik stihbarat: En basit terimlerle ifade edecek olursak gvenlik istihbaratn, temel itibar ile polis (denetleme ve kontrol) fonksiyonu nun ardndaki istihbarat olarak dnebilirsiniz. i, ulusu ve ulusun fertlerini, ulusal ya da bireysel boyutta zarar grmemiz iin almakta olan ktlerden korumaktr. Bunun, en arpc ve dikkat ekici nitelik tayan biimlerinden biride, yabanc glerce lkemize gnderilmi gizli ajanlarn kim olduklarn ve yerlerini tam olarak saptayp ihbar etmek iin aralksz olarak uramakta olan istihbarattr. Bir baka biiminde ise, hudutlarmz, ierisine davetsiz olarak girmeye alan dier istenmeyen ve sakncal kiilerden - yasad giri yapanlardan, kaaklardan, uyuturucu kaaklarndan vesaire - korumakta olan bir faaliyettir. Kendi koynumuzda beslediimiz hainlerin ve federal yasalar inemekte olan ahslarn kimliklerini belirler. Gvenlik istih barat, genellikle, koruyucu polis glerimizin art niyetli ya da su tekil eden eylemlerde bulunmakta olan ahsa kar belirli bir harekete gemeden nce sahip olmas gereken bilgiler ve faaliyetlerdir. b. Pozitif stihbarat: Pozitif istihbarat tanmlamak daha gtr. Eer iinde pek de gereklik pay olmayan muammalarla konumak istenirse, denilebilir ki, ierisinden gvenlik istihbarat karldktan sonra bu alma sahasnn btnnden geriye kalan, pozitif istih barattr. Bu bir balang olabilir, ama dorusu ok da yardm olma maktadr. Daha dolaysz bir biimde yaklaacak olursak; pozitif istihbarat, bir hareket biimini balatmadan nce bilmeniz gereken her eydir. Bylelikle, pozitif asker istihbarat, bir saldr operasyonunun gerekleebilecei dncesi ile ve ihtimaline karlk, askeri kumandan, dmann gcne ve yerleim planna, savalacak olan alann fizik niteliklerine dair mmkn

10

olan tm bilgilerle donatr. Altnda yatan fikir, kumandann savata nelerle kar karya olacan savaa girmeden nce biliyor olmas gerektiidir. Asker olann yannda baka bir ok pozitif istihbarat tr daha bulunmaktadr ancak asker istihbaratn bu aamasnn tipik bir zellii olan hazrlayc karakteristie, bu dier trlerin de hepsi znde sahiptir. Eer bu pozitif istihbaratn tek yn olsayd, onu tanmlamak bu kadar g olmazd. Ne var ki bir baka yn daha vardr ve bu, baz dertlere yol amas anlamnda gvenlik istihbarat ile kfi derecede yakn bir benzerlik gstermektedir. Pozitif asker istihbarat diye bir eyin varolduunu bilen herkes bilir ki, bu istihbarat, stratejistleri, planlamaclar ve saha komutanlarn, harekete gemeden nce bilmeleri gereken trde bilgiyle donatmak ile kendini snrlamaz. Hemen herkes bilir ki asker istihbarat ayn zamanda dmann planlarnn ne olduunu da renmeye almak zorundadr, bylece, dman, gafil avlayarak kuvvetleri zerinde etki yapamayacaktr. Baka bir deyile, pozitif istihbarat yalnzca saldr halindeki kumandan (ilk adm atan ya da atmay planlamakta olan adam) iin bir istihbarat deil ayn zamanda da bu kumandan karsndakinin srpriz hamlelerine kar korumakta olan bir istihbarattr. Bu adan, nemli bir savunma ve koruyuculuk niteliine sahiptir. Bu, gvenlik istihbaratna vermi olduumdan ayrt edilebilir bir nitelik midir? Buna cevabm, evettir. Aradaki ayrm rnekleyeyim. Gvenlik istihbarat tarafndan alarma geirilen bir polis evinizi gzetim altnda tutarak hrszlara kar koruyacaktr, ya da, eer ev soyulmusa soygunu yapan hrszlar yakalamak iin gvenlik istihbaratndan faydalanacaktr. Ama bu polis size sr etinin sat fiyatnda art olaca yolunda bir ikazda bulunmayacaktr, bankanzn ne zaman iflas edeceini de sylemeyecektir. Bunlar onun ii deildir. Bu tr koruyucu mahiyette bilgileri edinmek iin bir tr pozitif istihbarat servisinin mterisi olmanz gerekir.

10

2. DI YURTDII VE YURT Yurtd ve yurtii, istihbarat balamnda, istihbarat faaliyetinin vuku bulduu yer deil, istihbaratn hedefleri anlamnda kullanlr. rnein, "gvenlik istihbarat-yurtd" ile, almalarn bir baka lkenin casuslarna, sabotrlerine ya da ajan provokatrlerine vakfetmi olan, d lkelerdeki narkotik ve kaaklk halkalarnn kimler olduunu saptayan gvenlik istihbaratn kastediyorum. "Pozitif istihbarat-yurtd" ile ise, dier lkeler ve dier insanlar hakkndaki, - ve aklma gelmiken, bu lkelerin bizim ulusal karlarmz aleyhindeki politikalar ya da hareketler oluturma yolunda ne gibi planlar yapyor ya da kumpaslar kuruyor olabileceine dair- bilgileri kastediyorum. "Gvenlik ve pozitif istihbarat - yurtii" ile kastettiim de, dier her eyi darda brakarak sadece Amerika Birleik Devletleri'ne, bu lkenin topraklarna ve bu lkenin sahip olduklarna zg insanlar ve problemleri ele almakta olan trdeki istihbarattr.

stihbarat birok dzeyde mmkndr. rnein, diyelim ki, byk bir ihtimalle nnde yksek Sovyet politikas konusu olan kabine yeleri iin hazrlanm bir ya da iki istihbarat projesi olduu; D leri Bakanl'n szgelimi ran'daki ya da talya'daki- politik gelimelerden haberdar tutan baka bir istihbarat servisinin bulunduu; ve bir de bir D leri Bakanl grevlisini, szgelimi Washington'daki Danimarka Bykelisi'ne gnderdii pusulada tam olarak hangi ifade tarzn ve tavr vurgulamasnn gerektii konusunda bilgilendiren baka bir istihbarat olduu biliniyor. Bu durumda igdsel olarak birden fazla "istihbaratn" ya da birden fazla farkl dzeylerde istihbaratn olduu hissine kaplnr, ki dorusu istenirse gerekte de bu byledir. Asker formasyonlarda, genellikle her kadroda ya da kumanda kademesinde bir istihbarat organizasyonu bulunur. Sava zamannda, Birleik stihbarat Komitesi'nden (Joint Intelligence Committee)

3. UZUN, ORTA VE KISA VADEL

10

ya da Joint Chiefs of Staff (Mteselsil Ekip efleri) dzeyinden balanp en kk kara, deniz ya da hava biriminin istihbarat ksmnn eitli servis basamaklarndan birinden aalara doru inildiinde, bu belki on be farkl dzeyin ayr ayr ele alnmas demektir. Aalara doru inildike, istihbarat fonksiyonu gittike daha fazla kstl ve gittike daha teknik hle gelir. Ama vermi olduum trde bir diyagramda, ya da bunun gibi bir kitapta, "hizmet edilen ilev"in mkemmel bir detayl analizine yer vermenin ok bir anlam yoktur.

4. HZMET EDLEN LEV Dizilimlere ilikin blmde sylenenler, tablonun bu stununu aklamak zere uzatlabilir. nemli olan nokta u ki, federal hkmetin bir ok farkl sorumluluk dzeyleri ve genel anlamda bunlardan her birine hizmet edecek ayr birer de istihbarat dzeyi bulunur. Federal hkmet, en bata ve dier her eyin stnde, iteki ve dtaki dmanlara kar ulusal devletin gvenliinin salanmasna kar sorumludur. Bunu, izlenen st dzey politikann, ulusal gvenliin, ulusal refahn ve byk stratejinin uzun dizilimli istihbarat olarak adlandrdm. Bu istihbarat, ulusal anlamda, hayatta kal iin olan bir istihbarattr. Bunun hemen altna istihbarat daireleri ile ilgili politikay koydum. Bununla - orta vadeli olarak adlandrm olduum - Dileri Bakanl'nn, Ordu Departman'nn, Deniz ve Hava Kuvvetleri Departmanlarnn zel ilevlerini yerine getirebilmeleri iin sahip olmalar gerekli olan trdeki bilgiyi (ve bu bilgiyi reten faaliyeti) kastediyorum. Blm asndan nemi olmayan bir problemi saptamak zor hatta belki de imkanszdr, bununla birlikte u da kabul edilmelidir ki blmlerin dierlerinden ok daha az neme sahip teknik problemleri vardr. Diyagrama koymu olduum fonksiyonlar arasnda en kk ve nemsiz olan ise istihbarat dairelerinin operasyonlar fonksiyonudur. Bu, benim "pozitif-yurtd" kategorimde ksa vadeli olarak adlandrm olduum bir fonksiyondur.

10

Bu her dzeyi de geerlikteki karlara ilikin bir konudan hareket ederek rnekleyeyim: Latin Amerika cumhuriyetleri ile ilgili olarak silah tedarikimiz. Standart ABD asker donatmnn iyi Komular iin kullanlabilir hle getirilmesi temel kararnn verilmesi ynnde yaplan istihbaratn en st dzeyde salanmas gerekir. Bu istihbarat dnyann durumunu, dier lkelerin stratejik durularn ve bunlara ak hareket biimlerini ele alr. Vereceimiz kararla birlikte dnyadaki durumun nasl deieceinin ve bunun bizim lehimize olup olmayacann tahmini deerlendirmesini yapmaya alr. Farz edelim ki, yksek seviyede politikalarmz belirlemekte olanlar, en st dzeyde yaplm istihbarat temel alarak, Latin Amerika'daki asker donatmda standardizasyona gidilmesi ynnde aba gstermemize karar verdiler. Birka hkmet bakanlnn hemen bunun akabinde kendi politikalar ile ilgili olarak dzeltilmesi gereken problemleri ortaya kacaktr. D leri Bakanl, Kba, ili ya da Arjantin'le ilgili sorunlar yayor ve en st seviyede varlm olan yeni kararla uyumayan bir politika izliyor olabilir. Uyumlu hle getirilmesi kendi apnda bal bana bir grev saylabilir ve D leri Bakanl'nn kendi istihbarat organizasyonunun bu grevin yerine getirilmesinde pekl nemli bir rol olabilir. En alt dzeyde istihbarat dairelerinin operasyonlarn, szgelimi, en st seviyede varlan kararlarn ayrntl biimde yerine getirilmesinde Ordu'nun pay ile rnekleyebiliriz. Yerel olarak tedarik edilmi malzemelerdeki eksiklikleri gidermek zere Brezilya'ya hafif silah mhimmat gndermeden nce, dier eylerin yannda, Brezilyallarn ne byklkte bir kara kuvvetini korumay ve ayakta tutmay planlamakta olduklarn bilmesi gerekir. Bu durumda, Brezilya'nn elindeki kuvvetler hakkndaki bilgiler, benim istihbarat daireleri operasyonlarnn istihbarat olarak adlandrm olduum ey olur.

10

5. LGL BAKANLIK VE BLMLER En st dizilimde yer alan iki istihbarat olan "pozitif, yurtd" ve "gvenlik-yurtd" istihbaratlarnda benim adlandrm olduum ekliyle "ilgili bakanlk ve blmler" tam ve eksiksizdir. Diyagramlarda iaret etmi olduum dier istihbarat dizilimleri iinde yapm olduum adlandrmalar sadece ve sadece rnekleyici olma niyeti tamaktadr. Daha nemli organizasyonlara deinmitim, ama federal hkmetlere ina biri, bunlara bir ounu daha ilave edebilir.

6. ANA TEMADAK BALICA KATEGORLER Bu kategoriler de geni kapsaml ve ayrntl olmaktan ziyade rnekleyici olmas niyetiyle oluturulmutur. Blm 2, 3 ve 4, bu kitaba konu olan trlerdeki istihbaratn asl ieriini ayrntl bir biimde ilemektedir.

7. TEKNKLERLE LGL BR NOT: "NASIL BAARILDI" UNSURU Diyagramlarda taslak halinde izilmi olan istihbarat organizasyonlarnn tm, amaladklar hedeflere baaryla ulalabilmesi iin kendi zel tekniklerini gelitirme eilimi gsterirler. Bu teknikler pek oktur ve birbirlerinden geni lde - rnein, parmak izi ve balistik analizlerinin kmr ya da buday retimi tahminlerinden farkl olduu nispette - farkllk gsterirler. Tekrar gzden geirmekte olduumuz "istihbarata" (yani yurtd-pozitif istihbarata) zg teknikleri, bu trde bir kitapta bir liste halinde sralamaya kalkmaya dahi yer yoktur. Fakat bir noktann ihmal edilmemesi gereklidir; istihbarat uzmanlar bireysel olarak gelitirilmi ynla tekniin iki ana kategoriden ak ve kapal ya da gizli kategorilerinden birine bal olduunu dnme eilimindedirler. Ak istihbarat teknikleri derken, bilim, ticaret ve gazetecilik alanlarnda yaplan izlemelerin btn trlerinde kullanlmakta olanlar gibi ak ve kanunlara aykr olmayan metotlarla renme tekniini kastediyorum. lk kez

10

biskvi piirmek ya da demiryolu hisselerinin pazar fiyatn aratrma yoluyla tespit etmek istiyorsanz kullanmanz gereken trdeki teknikler demek istiyorum. Baz trdeki istihbarat almalarnda, zellikle de pozitif d istihbaratta, bu ak metotlarla bir hayli ey renebilirsiniz. Teknik literatrdeki gncel yaynlar zerinde alr, yabanc basn takip eder, yabanc radyo istasyonlarnn resm yaynlarn dinler ya da yabanc bir ehrin sokaklarnda (kimliinizi gizleme abasna girimeden) dolarsnz ve neler olup bitmekte olduunu gzlemlersiniz. ine tutkun kimi istihbaratlar, ak (overt) vastalar kullanarak bilmeniz gerekenin yzde doksann ya da daha fazlasn renebilecek olduunuzu sylerler. Geri kalan yzde ise tam da dier lkelerin devlet srr olarak bakmakta olduklar eyi tekil etmektedir ve bu eyler de gizli operasyonlara bavurmadan elde edilemezler. Gizli istihbarat teknikleri derken de, sakl tutulan, gizlenen ya da gizlice ve kanunsuzca, bir baka deyile hrszlama yaplmakta olan faaliyetlerle renme tekniini kastetmekteyim. Telefonlara konumalar gizlice dinlemek iin dinleme cihazlar yerletirilmesi, gizli ajanlk, bakalarna ait mektuplarn alnp okunmas vesaire yntemler demek istiyorum. stihbaratn baz kollar bu gizli ve rtl teknikleri kullanmadan hibir yere varamazlar. Buna en iyi rnek, elbette ki, sizin kar nlemlerinizin gizliliinin, kar taraftaki kiinin yrtmekte olduu casusluk faaliyetinin tam ve mutlak gizliliinden aa kalmamasndan, ona denk olmasndan da te ondan fazlas olmasnn gerekli olduu, kar-casusluk istihbaratdr. stihbarat tekniklerinin bu iki ana kategorisinin, - zaman, aciliyet derecesi ve sz konusu istihbarat kolunun almasna msaade edilen yetki snrlarnn nerede balayp nerede bittii faktrlerine bal olarak - istihbaratn her koluna tatbik edilebiliyor ya da edilemiyor olmas sebebiyle, diyagramlarda bir "nasl baarld" unsuruna yer vermedim. Ama istihbarat almalar erevesinde kendi kendine ak ve net bir biimde tanmlanm ve snrlar belirlenmi bir problem tasarlama ve bunun zerinde dnceler retme arzusunda olan bir okuyucu, bu problemi zmek iin bu her iki teknikten de ne kadarnn kullanlmasnn gerektii hakknda iyi bir tahmin yrtebilecektir.

10

BU ALIMA LE ZELLKLE LGS OLAN STHBARAT KOLLARI Diyagramlarda tanmlanm olan pek ok istihbarat faaliyetinden yalnzca ikisi bu alma ile zellikle ve istisna olarak ilgilidir. Bunlar, pozitif istihbarat tablosunda noktal izgilerle evrelenmi olan, Pozitif stihbarat, D, Uzun ve Orta Vadeli Ak ve Gizli faaliyetlerdir. Ve bunlar, yksek dzey politikalarn, ulusal gvenliin ve byk stratejinin istihbaratlardr; federal bakanlk ve blmlerimizin her birinde d politikalar en st dzeyde belirlemekte olan kiilerin talep etmekte olduu istihbaratlardr.

Yukarda sunulmu olan, ana hatlar ile izilmi taslak son derece basitletirilmitir. Ama bu noktada belirli niteleyici zelliklere lzum vardr. lk olarak, gvenlik istihbarat ile pozitif istihbarat arasnda son derece yksek bir bariyer olduunu tasavvur ve idrak etmek her zaman iin akllca olur. Biri dieri iin byk nem tekil etmekte olan aamalar bulunmaktadr. Bir rnek vereyim. Yabanc bir gcn bu lkede bizim zerimizde casusluk faaliyetleri gerekletirmek zere bir casusluk sistemi oluturmu olduunu farz edin. Bu casuslarn takibi, gvenlik istihbaratnn kar casusluk kolunun iidir ve teorik olarak herhangi bir ekilde pozitif istihbaratla resm hibir ilgisi yoktur. Bir dereceye kadar, durum byledir. Ancak pozitif istihbarat ile byk ilgisi olan - aslna baklacak olursa bunlar pozitif istihbarat asndan o derece byk nem tekil etmektedirler ki ou zaman gvenlik istihbaratnn ve pozitif istihbaratn (zellikle de d sahann en st seviyelerinde) birbirinden ayrlmamas gerektii tartlmakta ve savunulmaktadr - kar casusluk faaliyetlerinin trevi olan yan rnler vardr. Bu yan rnler nelerdir? Bizim kar casusluk servisimizin gizli hareket etmekte ve d casusluk ana szmakta olduunu farz edelim. Yani, tutuklamada bulunmadan nce,

10

STHBARATIN BROK KOLUNDAN HER BRNN KENDNE AT AYRI BRER MEVCUDYET OLDUUNU MA ETMEK GEREK OLUR MU?

Bu teori d ve i istihbarat iin de byledir. rnein, Dileri Bakanl, d politikamz zerine tavsiyelerde bulunma, bu politikalar oluturma ve uygulama gnlk ilerini yerine getirmesi esnasnda yabanc kaynakl ok sayda Amerikan organizasyonu ile kar karya gelmektedir. Bu organizasyonlarn ounda - Polonyallar rnein - Amerika Birleik Devletleri'nin Polonya'ya ynelik politikas zerine salam grler bulunmaktadr. Bu noktada, ABD'deki bu yabanc tbiiyetlerin bizim d politikamz hakknda ne dnmekte ve ne yapmakta olduklar, muhtemelen bizim iin baz nemlere sahip olan bir mesele olacaktr ve ne dnp ne yapmakta olduklarna dair bilgiler de i pozitif istihbarat olarak adlandrlabilecek istih-

Yukarda anlatlandan alnan ders, hi phesiz ki gvenlik istihbarat olarak adlandrlabilecek bir istihbarat tr varken ve bu trdeki istihbarat ok eitli faaliyetleri bakalarna ihtiya duymadan gstermekte iken, gvenlik istihbaratnn baka ve nemli ynlerinin benim dikmi olduum yapay bariyeri atlayp gemekte ve iinden klmaz bir biimde pozitif istihbaratla karmakta olduudur.

10

kendi gizli ajanlarndan birini kar taraftaki casusun ana sokuyor. Farz edelim ki, gizli ajan yabanc ajanlardan bir ounun kimliklerini renmekle kalmayp, yabanc ajanlarn kendi lkelerindeki merkezlerinden almakta olduklar iletileri ve direktifleri de okuyabilecei bir konuma ulayor. Bu dkmanlar yalnzca o lkenin casusluk faaliyetlerini tanmlayc nitelikte deildir, ayn zamanda muhtemelen genel faaliyetlerinin, politikalarnn ve planlarnn byk blmn de aa karacaktr. Bu dkmanlar tam da pozitif istihbaratlarnn uzun zamandr istedikleri ve baka bir kaynaktan elde edemeyecek olduklar bilgileri iermekte olabilirler. Burada, Kanada kar casusluunu Kanada'daki Sovyet casusluunun aa karm olmasnn yan rnlerinin her bir krntsnn, casusluk ann kendisinin yklp yok edilmesi kadar nem tamakta olduunu ifade etmeyi gze almam gerekir. Kanada pozitif istihbarat, Sovyet politikasna ait, kendi bana gizli olarak Politbro'ya szmaya almadan - ki bu grevin kendine gre ok fazla gl vardr - renemeyecek olduu bilgileri renmi olmaldr.

baratn nemli bir aamasn oluturabilir. Ancak, salt bu insanlar Amerika'da domu olmalar sebebiyle Amerikal olduklar iin ve onlar rahatsz eden konular Amerika'nn konular olduu iin, baka eyleri darda brakarak onlarn birer i istihbarat kayna olduklarn dnmek yersizdir. Eski dnyalarndaki kkleri, eski dnyalar ile kurduklar ilikiler ve iletiimler, eski dnyalarndan gelen, grp konutuklar ziyaretiler onlar hemen gze arpmayan incelikli ve bazen de emsalsiz birer d pozitif istihbarat kayna yapar. Burada bir kez daha, sadece ve btnyle bir i istihbarat operasyonunun yan rnlerinin d istihbarat kollar iin yksek neme sahip olabilmekte olduu grlmektedir. Bazen i istihbarat operasyonlar beklenmedik bir biimde d istihbarat byk lde ilgilendirmekte olan meseleleri meydana karr. rnein, Menkul Kymetler ve Borsa Komisyonu (Securities and Exchange Commission) 1938'de Hawaii adalarna Japon hkmetinin baz tahvillerinin kayt d sat hakknda inceleme ve soruturma yapmas iin bir aratrmac gnderdi. Bu tahviller Japon kkenli Amerikallarca alnp satlmt. istihbarat ile ilgili olduu lde, ama bunun da tesinde d istihbarat ilgilendiriyor olmas mesnedi ile, federal bir yasann uygulamaya konmas sz konusu oldu. Zira, bu i meselenin aratrlmas, Japon konsolosunun kendi yasal yetkileri dahilinde olmayan bir ok konuya merak duyduunu ve kendisine bilgi vermekle sorumlu gnlllerden oluan geni bir gayr resm organizasyonu bulunduunu aa karmt. Bu ve dier baz gerekler, d pozitif istihbarat mensuplarnn ivedilikle zerinde dnmelerini gerektiren meselelerdi. Gvenlik istihbaratnn pozitif istihbarattan ve i istihbaratn da d istihbarattan keyfi bir biimde ayrlm olduu bu iki vakann her birinden daha yapay olan bir ey varsa, o da belki benim uzun, orta ve ksa dizilimli olarak adlandrm olduum istihbaratlar arasnda ok sk skya bir ayrm yaplmasdr. Bir ayrm vardr, ancak bu mutlak ve kesin bir koul olarak dnlmemelidir. rnein, gizli bir biimde yeni bir silah gelitirilmi ve birka deneme modeli kk apl bir asker operasyonda kullanma konmu olabilir. Bu silahlardan bir kann mevcudiyeti ilk nce karsnda

10

te yandan, uzun ve orta vadeli istihbarat da sklkla ksa dizilimli adan nem tar. Szgelimi -esasen d ekonomi politikalarmz belirlemekte ve planlamakta olan st dzey kiilere yardm olmas amac ile dzenlenmi olan - Fransz Komnistlerin uzun dnemli politikas zerine tam ve esasl bir almann, ayn zamanda Paris'de bulunan temsilcilerimizden biri asndan da kk apl operasyonel (ksa vadeli) bir deer tayor olmas kanlmazdr. Son olarak, ak ve gizli istihbarat faaliyetleri dahi, birbirlerine bir ekilde ylesine karmaktadrlar ki, zaman zaman aralarna ok net ve kat bir biimde bal kalnacak bir izgi ekmek g olmaktadr. rnein, bir gizli ajan bir bilgiyi, kimliini gizli tutmasnn gerekli olmad bir faaliyet yoluyla szgelimi gazetede okuyup - rendiinde ve bunu rapor ettiinde, onun ak bir faaliyetle megul durumda olduu dnlebilir. Ya da tam tersi, kendisine gizli bilgiler satn almak zere harcamas iin hibir resm fondan deme yaplmamakta olan bir atae, karn a potansiyel bir "istihbarat

kullanlmakta olduklar kuvvetin dikkatini celbedebilir. Diyelim ki, sz konusu bu silah bir sahra topu ve karsnda kullanlmakta olduu kuvvet de bir piyade taburu. Bu silah hakkndaki istihbarat, o tabur iin operasyonel adan byk nem arz eder. Taburun istihbarat subaynn, silah hakknda mmkn olduu kadar fazla bilgi bulup renmesi gerekir, ki taburu bu silahla yok edilmesin. Bu durumda giriecei, ksa vadeli istihbarat faaliyetlerinin en ksa sreli olan olacaktr; bunu muharebe istihbarat olarak adlandrmak yerinde olur. Ancak silah hakknda bulduu bilgiler artc derecede byk nem tayor olabilir. Eer bu silah tesirli ise, yapm olduu ksa dizilimli istihbarat almas, sadece orta deil uzun vadeli istihbarat faaliyetleri asndan da nemli olacaktr. spanya Devrimi srasnda bir sava alannda denenmi olan 88 mm'lik Alman amal tfei, anlatlmak istenene iyi bir rnektir. Bu silah hakkndaki bilgiler sadece onunla ilk olarak karlam olan Cumhuriyeti birlik iin deil dnyadaki tm glerin kurmay snflarnn byk stratejistleri asndan da nemliydi. Ayn durum ilk gdml mermi, ilk 50 kalibrelik makineli silah, ilk gece grl "kirpi" (hedgehog), ilk V-1 vesaire iin de geerlidir.

10

ynana" kendi cebinden bir dizi pahal yemek smarladnda, gizli istihata olduka yaklam demektir.

stihbarat trlerindeki eitliliin gerek resmi, benim bu son sayfalarda, a taslak halinde izmeye almakta olduumdur. in z u gerekte maktadr: Keyf bir biimde tanmlanm istihbarat kollarnn ok byk blm karlkl olarak birbirlerine baldrlar. Bunlardan her birinin, enmekte olduu balca mesele haline getirmi olduu, iyi tanmlanm elikli birer hedefi olabilir, ancak gerek bu hedeflerin peinde koulmas gerekse bu hedeflerin peinde koulmasnn meydana getirdii yan rnbu bamsz kollarn ounu, dierleri ile bir tr iliki ierisine sokar. Bir iyet olmas anlamnda, istihbarat, ancak bu gerein farkna varlp stlk ve samimiyetle bu ynde hareket edildii zaman, en iyi durumunolabilir.

Bundan daha nemlisi, fonksiyonlarn bu kastsz ve elde olmadan emesi, ak ve gizli istihbaratlarn gereklere ulama yolunda retmi uklar bilgilerin de bir kast olmadan ve elde olmayan bir biimde emesi demektir. Bir ak istihbarat organizasyonunun tanmlamalarn, orlarn ve speklasyonlarn tam ve eksiksiz hle getirebilmek iin gizli hbaratn retmi olduu bilgilere sahip olmas gerekmektedir. reksinim duyduu bilgilerin tmn kendi ak metotlarn uygulamak uyla elde etmeyi umamaz; daima, gizli istihbaratlarn retmesi gereken yp paralar olacaktr. Ancak te yandan gizli istihbaratlar da, kendinin ya da dier bir tekilatn ak yollardan elde etmi olduu olduka yk miktardaki istihbarat kullanmadka neyi aramalar gerektiini bileyeceklerdir. Gizli istihbaratlarn - uygun bir hedef tespit etme, bu hedefe bet ettirme ve bu isabetli atlar rapor etme - faaliyetlerinin tm ancak gr ve ak bir istihbarat atmosferinde var olabilir. yi bir gizli istihbarat oru, karmnda aktan aa yrtlm izleme faaliyetleri ile edinilmi hbarat malzemesinden bol miktarda ihtiva edebilir.

10