You are on page 1of 208

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2727 AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1689

ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹

Yazarlar Doç.Dr. Yusuf AYÖNÜ (Ünite 1) Prof.Dr. Mehmet ERSAN (Ünite 2) Prof.Dr. Levent KAYAPINAR (Ünite 3) Doç.Dr. Ayfle KAYAPINAR (Ünite 4) Doç.Dr. Erhan AFYONCU (Ünite 5, 6 ) Dr. U¤ur DEM‹R (Ünite 7, 8)

Editörler Prof.Dr. Levent KAYAPINAR Doç.Dr. Erhan AFYONCU

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

‹çindekiler

iii

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................ viii

Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) ...............
ROMA ‹MPARATORLU⁄U VE CERMEN KAV‹MLER‹.................................. Roma ‹mparatorlu¤u’nun Bölünmesi ve Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Y›k›l›fl› ............................................................................................................ Vizigotlar (Bat› Gotlar›)........................................................................... Ostrogotlar (Do¤u Gotlar›) ..................................................................... Vandallar.................................................................................................. Lombardlar ............................................................................................. ERKEN ORTAÇA⁄ AVRUPASI’NDA ORTA ASYALI KAV‹MLER................. Avrupa Hunlar›.............................................................................................. Avarlar............................................................................................................ MERKEZ‹ AVRUPA ........................................................................................ Merovenjler .................................................................................................... fiarlman (Charlemagne/Charles The Great) ve Ard›llar› ............................ ‹spanya’da Müslüman Hâkimiyeti ................................................................ KUZEY, BATI VE DO⁄U AVRUPA .............................................................. Anglo-Sakson ‹ngiltere.................................................................................. Vikingler......................................................................................................... Slavlar ........................................................................................................... Rusya ............................................................................................................ Polonya ......................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................

2
3 3 4 6 7 8 9 9 11 12 12 13 15 16 16 17 17 18 19 21 22 23 24 25

1. ÜN‹TE

Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. Yüzy›llar)...... 26
ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FRANSA, ALMANYA VE ‹NG‹LTERE (11.-13. YÜZYIL) ....................................................................... Fransa ve Capet Hanedan› ........................................................................... Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ve Almanya..................................................... Normanlar ve ‹ngiltere.................................................................................. I. William’›n Ard›llar›............................................................................... I. Richard (Aslan Yürekli) (1189-1199) .................................................. John (Yurtsuz John) (1199-1216) ve Magna Carta (1215) .................... III. Henry (1216-1272) ve I. Edward (1272-1307) ................................. ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA ‹TALYA VE ‹SPANYA (11.-13.YÜZYIL)............................................................................................. ‹talya ve Cermen Nüfuzunun Bafllamas› (951-1026)................................... Norman Hanedan› (1030-1194) .............................................................. Hohenstaufen Hanedan› ......................................................................... ‹spanya..................................................................................................... ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA ÜRET‹M, Z‹RAAT TEKN‹KLER‹NDEK‹ DE⁄‹fi‹M VE D‹N‹ HAREKETLER (11.-13.YÜZYIL)... 27 27 28 28 29 30 30 32 33 33 33 34 35 37

2. ÜN‹TE

iv

‹çindekiler

Üretim ve Ziraat Tekniklerindeki De¤iflimler .............................................. Dini Hareketler.............................................................................................. ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FEODAL‹TE VE HAÇLI SEFERLER‹ (11.-13.YÜZYIL) ......................................................................... Feodalite ........................................................................................................ Haçl› Seferleri ................................................................................................ Özet................................................................................................................ Kendimizi S›nayal›m...................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................

37 38 40 40 42 46 48 49 49 50

3. ÜN‹TE

Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) ................ 52
GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (1300-1453) BATI AVRUPA ......................... ‹ngiltere, Fransa ve Burgonya ..................................................................... Almanya ......................................................................................................... ‹talya............................................................................................................... GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (1300-1453) DO⁄U AVRUPA ...................... Bizans ve Latin Devletleri ............................................................................. Osmanl› Devleti............................................................................................. Bulgaristan ..................................................................................................... S›rbistan.......................................................................................................... Macaristan ...................................................................................................... Polonya ve Litvanya ...................................................................................... Rusya.............................................................................................................. GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA YEN‹L‹KLER ............................ Kentler, Ticaret ve Ekonomi......................................................................... Demografik De¤ifliklikler .............................................................................. Daimi Ordu.................................................................................................... Devlet Örgütlenmesi ve Teknik Yenilikler.................................................. Üniversiteler................................................................................................... GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA PAPALIK VE HUKUK ............. Babil Esareti................................................................................................... Büyük Parçalanma ve Konsiller Dönemi..................................................... Cermen ve Roma Hukuku............................................................................ Özet................................................................................................................ Kendimizi S›nayal›m...................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................. 53 53 56 57 58 58 59 60 61 62 64 65 66 66 68 68 68 69 70 71 71 72 73 74 75 75 76

4. ÜN‹TE

‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555).................... ................................. 78
‹STANBUL’UN FETH‹NDEN SONRA AVRUPA’NIN GENEL DURUMU ...... Fransa............................................................................................................. ‹ngiltere.......................................................................................................... ‹spanya........................................................................................................... Portekiz .......................................................................................................... ‹talya............................................................................................................... Almanya ......................................................................................................... 79 79 80 80 81 81 81

‹çindekiler

v

Danimarka, Norveç ve ‹sveç ........................................................................ Do¤u Avrupa ................................................................................................. YEN‹ÇA⁄IN BAfiINDA AVRUPA EKONOM‹S‹ VE BÜYÜK CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER ....................................................................................................... Yeniça¤›n Bafl›nda Avrupa Ekonomisi ve Sosyal Durum ......................... Büyük Co¤rafî Keflifler.................................................................................. AVRUPA’DA RÖNESANS KÜLTÜRÜ VE RÖNESANS SAVAfiLARI.............. Rönesans ........................................................................................................ Rönesans Savafllar› ........................................................................................ ‹talya Savafllar› (1494-1516) .................................................................... Valoa (Valois)-Habsburg Savafllar› (1521-1559) .................................... REFORM......................................................................................................... Luthercilik ...................................................................................................... Kalvincilik ...................................................................................................... Anglikanizm................................................................................................... Katolik Reformu ............................................................................................ Özet................................................................................................................ Kendimizi S›nayal›m...................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan Kaynaklar..................................................................................

82 82 83 83 84 86 86 89 89 90 91 91 94 95 96 98 100 101 101 102

Reform’un Zaferi (1555-1648) ................................................ 104
‹NG‹LTERE’N‹N YÜKSEL‹fi‹ ......................................................................... Kraliçe Elizabeth Dönemi ............................................................................ Barut Komplosu ........................................................................................... 1627-1629 ‹ngiliz-Frans›z Savafl› .................................................................. ‹ngiliz ‹ç Savafl› (1641-1652) ....................................................................... ‹ngilizler Amerika’da .................................................................................... FRANSA’DA MEZHEP SAVAfiLARI ............................................................... Katolik-Kalvinist Çekiflmesi ......................................................................... Saint Barthélemy Katliam› ........................................................................... IV. Henri’nin Fransas› .................................................................................. Fransa Kral›’n›n Yeni Avrupa Projesi .......................................................... Kardinal Richelieu Dönemi ......................................................................... HABSBURGLAR’IN ALTIN ÇA⁄I ................................................................. Avusturya ...................................................................................................... ‹spanya ......................................................................................................... ‹spanya Hakimiyeti Alt›ndaki Portekiz ....................................................... HOLLANDA’NIN (FELEMENK) DO⁄UfiU ................................................... KUZEY AVRUPA DEVLETLER‹ .................................................................... OTUZ YIL SAVAfiLARI ................................................................................. Vestfalya Antlaflmas› .................................................................................... AVRUPA TAR‹H‹NDE DE⁄‹fi‹M VE GEL‹fiMELER ..................................... Avrupa’da Askerî Devrim ............................................................................ Karfl› Reform (Katolik Reformu) ................................................................. Papa XIII. Gregorius ve Takvim ................................................................. Avrupa’da De¤iflen Nüfus Oranlar› (1550-1650) ....................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... 105 105 106 107 107 109 110 110 111 112 113 113 114 114 114 115 116 117 118 120 121 121 122 123 123 125 126

5. ÜN‹TE

....................................................................................................................................................................................................... YÜZYILDA ‹TALYA................................................................................................................. Papal›k ve XIV......................... Rusya’n›n Do¤uda Güçlenmesi ....................................................................................................................... ÜN‹TE Kuzeyin Yükselifli (1697-1748)... Yararlan›lan Kaynaklar.................................................................................................. ÜN‹TE Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) . Charles’›n ‹ktidara Gelifli ................... Günefl Kral›n Mutlakiyetçi ‹ktidar› ......... Fransa’da Nantes Ferman›’n›n Kald›r›lmas›.............................................................................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ................................................................................................Avusturya Antlaflmas› (1725)............................................................................................................................. Fronde ‹syanlar› (1648-1653)............. Kuzey Savafllar› (1700-1721) ........vi ‹çindekiler Okuma Parças› ........................................................ ....................................................................................................................................................................................... Utrecht Antlaflmas› .................... XIV.............................................................................................................................................................................................................. ‹ttifak Aray›fllar› ............... 17................................................... 131 131 132 133 136 136 137 138 138 138 139 140 140 141 142 142 143 144 146 149 150 151 151 151 152 7........... Poltava Savafl› (1709) ............................................................................................................................................................... YÜZYILIN ‹K‹NC‹ YARISINDA ‹SKAND‹NAVYA...... Büyük K›tl›k...................... DENGELER‹N BOZULMASI VE YEN‹ SAVAfiLAR DÖNEM‹ ................................................................................................................................ Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ........... Nystad Antlaflmas› .. Kendimizi S›nayal›m............ B‹L‹MSEL GEL‹fiMELER ... Lehistan Veraset Savafllar› ................................................................................................ Louis’nin ‹ktidar›n›n Son Y›llar› ......................... HABSBURGLAR: ‹SPANYA VE AVUSTURYA .......................................................................................... 154 ‹SPANYA VERASET SAVAfiLARI (1702-1714) .................................................... Yararlan›lan Kaynaklar.................................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ........................... Özet................. PARLAMENTO-KRAL MÜCADELES‹: ‹NG‹LTERE................................................................................................................................................ Yükselen Güç: Avusturya ........................................................................................ 155 155 156 157 158 159 159 161 162 163 165 166 167 167 168 170 ........ 17............... Lex Regia’n›n Kabulü ......................................................................................................................... Louis............................................................... Fransa’y› Avrupa’n›n Hakemi Yapan Savafllar›......................................................... Fransa-‹spanya Mücadelesi (1648-1659) ...................................................... ‹spanya .......... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................ fianl› Devrim (Glorious Revolution)...... RUSYA’NIN B‹R AVRUPA GÜCÜ HÂL‹NE GELMES‹ ..................................... 130 AVRUPA’NIN HAKEM‹: FRANSA................ AVRUPA’DA GÜÇ DENGELER‹N‹ DE⁄‹fiT‹REN MÜCADELE: DOKUZ YIL SAVAfiLARI........................... II.......... Bar›fl Görüflmeleri...................... 127 127 128 129 6......... Savafl›n Bafllamas›.......................................................................................................................................................................................................... AVRUPA’DA GEÇ‹C‹ SÜKÛNET VE BARIfi DÖNEM‹ (1715-1730) ..................................................... Büyük Petro’nun Reformlar› ........... Okuma Parças› ......... ‹spanya’y› Taksim Antlaflmalar› .......................................................................................................................

................ Özet ..........................................................................‹çindekiler vii Özet ............................. 1757-1761 Y›llar›ndaki Mücadeleler ve Bar›fl Görüflmeleri ......................... Fransa ve ‹ngiltere ........................................................................ LEH‹STAN’IN B‹R‹NC‹ VE ‹K‹NC‹ TAKS‹M‹ (1763-1793) .......................... Okuma Parças› 2................................................................................................................................................................................................................................................................... Okuma Parças› ..................... D‹PLOMAT‹K DEVR‹M (1755-1756) .................................................... YÜZYIL AVRUPASI’NDA TARIMDA MODERNLEfiME ............... DO⁄U AVRUPA KUZEY S‹STEM‹ ......................................................... Yararlan›lan Kaynaklar. “Büyük Mucize” ve Yedi Y›l Savafllar›’n› Sonland›ran Geliflmeler .................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ....... 18..................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .......................................................................................................................................... 18......................................... ‹ngiltere-Rusya ‹ttifak Antlaflmas› ......................................................... 180 AVRUPA’DA BARIfi VE D‹PLOMAT‹K ARAYIfi DÖNEM‹ (1748-1755) ........................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .... YÜZYIL AVRUPA SANAY‹‹: LONCALARDAN FABR‹KALARA.................................................................................. 18.................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ‹LK “DÜNYA SAVAfiI”: YED‹ YIL SAVAfiLARI (1756-1763) ........................................................................................................................................................................................................................................ Kendimizi S›nayal›m ..................................... Lehistan’›n ‹kinci Taksimi (1792-1793) .. 181 181 182 182 183 183 183 184 184 184 185 186 187 188 188 188 189 190 191 191 192 193 196 197 198 198 199 200 200 201 8............ Rusya............ 1763-1764 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler ........ 1766-1770 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler .......................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .................................................................................................. Birinci Versay Antlaflmas› ............................................................................................................... Savafl›n Bafllamas› ... Westminster Antlaflmas› ..................................... 175 176 177 177 177 178 Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789).................................................................................................................................................. YÜZYIL AVRUPASI’NDA NÜFUS HAREKETLER‹ ......... ................. AYDINLANMA YÜZYILI .............. 1770-1774 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler ............ Okuma Parças› 1...... Yararlan›lan Kaynaklar..................................... ÜN‹TE ..................................................................................................... Okuma Parças› 3........................ SU GÜCÜNDEN BUHARLI MAK‹NELERE ........ Avusturya ve Prusya......

Avrupa k›tas›n› istila eden Cermen kavimleri taraf›ndan benimsendi. 1354’den 1453 y›l›na kadarki bir as›rl›k dönemde Balkanlar›n tamam›na yak›n bölümünü ve ‹stanbul’u fethetmeyi baflard›lar. yüzy›la Katolik kilisesi iki ayr› flehirde iki ayr› papan›n varl›¤› ile girdi. geliflti¤i ve yay›lma alan› buldu¤u zemin ise Avrupa k›tas› olmufltur. Avrupa uygarl›¤›. Böylece Avrupa’da yaflayan her Katolik. H›ristiyanl›¤a geçmifl olan Cermen kabileleri. dini ve siyasi gücünü kullanarak 13. Osmanl›lar. Avrupa. her zaman yeni de¤erler üretmeye de haz›r bir toplum oldu¤unu tarihi boyunca göstermifltir. Ortaça¤›n büyük bir bölümünde H›ristiyanl›k. Roma-Cermen ‹mparatorlu¤unu oluflturdular. . teorik olarak aforoz edilmifl inançs›z durumuna düfltü. Engizisyon mahkemelerinde yarg›lad›. O zaman Avrupa bu gücünü nereden al›yor? Nas›l di¤er kültürlere bask›n olabiliyor? Bu sorular›n cevab›n› vermek ve Avrupa’y› anlayabilmek flüphesiz Avrupa tarihini bilmekten geçmektedir. Osmanl›lar›n baflar›s› ve Katolik kilisenin adaletten ve ak›ldan yoksun ortaça¤ karanl›¤› içinde kalm›fl uygulamalar›. Cermen kabileleri. Kendisi gibi düflünmeyenleri aforoz etti. Genelde tarihçiler taraf›ndan Avrupa kültürünü oluflturan dört temel özelli¤in var oldu¤u kabul edilir. Her bir papa di¤erini ve takipçilerini Hristiyanl›¤a ihanet etmekle suçluyor ve aforoz ediyordu. Halbuki ayn› yüzy›llarda Avrupa k›tas›nda yer alan Müslüman ‹spanya’da ise ortaça¤›n ayd›nl›¤› yaflan›yordu. Bat› medeniyetinin ortaya ç›kt›¤›. Yeni Roma’y› kurmak için önce Franklar. Osmanl›lar. Sapk›n olarak nitelendirdi¤i kendi dindafllar›na karfl› Haçl› Seferleri düzenleyerek binlercesini öldürmekten çekinmedi. Avrupa’n›n birlefltiricisi ve en büyük paydas› oldu. Avrupa’y› bir arada tutan Katolik kilisesinin bu parçalanm›fll›¤›ndan ve ak›l d›fl› uygulamalar›ndan çok iyi yararland›. de¤erlerini her zaman hoflgörü ile yerlefltirmedi. Kilise. Bundan dolay› Avrupa tarihini bilmek demek dünya tarihinin pek çok önemli olaylar›yla da aflina olmak anlam›na gelir. H›ristiyanl›k içinde Katolik mezhebinin yan› s›ra Protestanl›k mezhebi de ortaya ç›kt›. savaflç› ruhlar›n› Müslümanlara karfl› Haçl› Seferleri ile Avrupa d›fl›na tafl›d›lar. Ancak Avrupa. Hristiyanl›k dini içinde Reform hareketini gündeme getirdi. yüzy›lda ‹spanya’n›n Emeviler taraf›ndan fethi ile bafllayan ‹slam dünyas› ile olan münasebetlerinde Hristiyanl›k de¤erlerini ön plana ç›karan politikalar takip etti. yüzy›la kadar Avrupa’n›n flekillenmesinde önemli rol oynad›. 843 y›l›nda Frank ‹mparatorlu¤u parçalan›nca bu görev Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u ad› alt›nda Almanlar taraf›ndan devral›nd›.viii Önsöz Önsöz Günümüz dünya’s›n›n pek çok de¤eri Bat› medeniyeti’nin bir ürünüdür. Reform hareketinin sonucunda. Avrupa’ya savaflç› kültürlerini tafl›rken geldikleri bu yeni topraklarda da H›ristiyan dini ile tan›flt›lar. Roma ‹mparatorlu¤unun bat› bölümü 476 y›l›nda tarih sahnesinden silinmifl olmas›na ra¤men Roma devlet gelene¤i ve Roma hukuku. Roma devlet gelene¤i. kendi de¤erlerini geri kalan dünyaya dayatma konusunda ›srarc› olmufltur. Bunlar. Antik Yunan kültürü. 8. Ortaça¤›n karanl›¤› tabiri bu uygulamalar için kullan›ld›. Ancak kilise. 14. H›ristiyanl›k ve Cermen unsurudur.

Fransa ve ‹ngiltere gibi parlamentolar› ile desteklenen güçlü monarflik devletler. Levent KAYAPINAR Doç. Erhan AFYONCU . Ortaça¤ boyunca unutmufl oldu¤u Roma ve Yunan kültürünü Rönesans hareketiyle tekrar hat›rlad›. Reform’un Zaferi (1555-1648). Bu alternatif yönetimin ad› Cumhuriyetti ve Avrupa’da Yak›nça¤›n bafllamas›na sebep oldu. Kuzey’in Yükselifli (1697-1748). Do¤uda Rusya onlar› takip etti. ‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555). Avrupa’ya hakim olan monarflik devlet yap›lar›na 1789 Frans›z ‹htilali ile alternatif rejim oluflturuldu. bireyin devletle olan iliflkisini yeniden gözden geçirdi. K›sa sürede Avrupa. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1000-1300).Dr. Bilimin gücüne inanan insanlar. Buralar› ac›msazca sömürgelefltirerek zenginliklerini Avrupa k›tas›na ak›tt›lar. ‹spanya ve Portekiz gibi Atlantik Okyanusunda k›y›s› olan ülkeler yeni co¤rafi keflifleri ile Avrupa kültürünü Amerika. Rasyonalizm ve akl› esas alarak sanata ve bilime yöneldi. Editörler Prof. sanat ve bilim alan›nda teknik yeniliklerin sistemli olarak kayda geçirildi¤i ve üniversiteler kanal›yla bu bilgilerin yeni nesillere aktar›ld›¤› ve yeni bilgilerin üretildi¤i bir k›taya dönüfltü. Orta ve Yeniça¤ boyunca ‹talya ve Almanya ise siyasi birlikten yoksun. Günefl Kral Ça¤› (1648-1697). flehir devletlerinin hakim oldu¤u ülkeler olarak kald›lar. Avrupa tarihinin ana hatlar›n› bu kitapta bulabileceklerdir. onlara sadece Avrupa tarihini de¤il Osmanl› ve Dünya tarihini de daha iyi anlamalar›na imkan sunacakt›r. Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in Sonu (1748-1789).Dr. Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000).Önsöz ix Reform hareketi ve Rönesans ak›m› birbirini tetikledi. Avrupa’n›n yeni siyasi güçleri olarak yükseldiler. Her bir ünite kendi alanlar›nda uzman akademisyenlerce kaleme al›nm›flt›r. bafll›kl› sekiz ünitede anlatmaktad›r. Üniversite düzeyinde ö¤retilecek Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi dersine yönelik olarak haz›rlanan bu çal›flman›n. 18. Ö¤rencilerin bu çal›flmadan edindi¤i bilgiler. günümüzde Türkçe yaz›lm›fl bir Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ders kitab› ihtiyac›n› önemli ölçüde karfl›layaca¤› inanc›nday›z. Bu kitap yukar›da anahatlar›yla bahsedilen Avrupa tarihini. Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453).yüzy›lda Avrupa’da görülen Ayd›nlanma düflüncesiyle yönetim flekilleri ve idareciler sorguland›. Antik Yunan ve Roma dönemini «klasik» yani en iyi dönem olarak nitelendirdi. Avrupa. Afrika ve Uzak Do¤uya kadar tafl›d›lar. Eseri okuyan ö¤renciler.

Avarlar • • • • • Merovenjler fiarlman Endülüs Emevi Devleti Anglo-Saksonlar. Erken Ortaça¤ Avrupas›’nda Merkezi Avrupa’y› tart›flabilecek. BATI VE DO⁄U AVRUPA . Rusya ve Polonya Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) • ROMA ‹MPARATORLU⁄U VE CERMEN KAV‹MLER‹ • ERKEN ORTAÇA⁄ AVRUPASI’NDA ORTA ASYALI KAV‹MLER • MERKEZ‹ AVRUPA • KUZEY. Roma ‹mparatorlu¤u ve Cermen kavimleri aras›ndaki iliflkileri yorumlayabilecek.1 ‹çindekiler ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Amaçlar›m›z Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Bat› ve Do¤u Avrupa’n›n durumunu aç›klayabileceksiniz. Lombardlar • Asyal› Kavimler: Avrupal› Hunlar. Vandallar. Anahtar Kavramlar • Roma ‹mparatorlu¤u • Cermen Kabileler: Gotlar. Vikingler Slavlar. Erken Ortaça¤ Avrupas›’nda Orta Asyal› kavimlerin etkisini irdeleyebilecek. Erken Ortaça¤ Avrupas›’nda Kuzey.

Franklar›.104).Ari dil grubuna mensupturlar ve yo¤un olarak ‹skandinavya’dan afla¤› Tuna bölgesine kadar olan Avrupa topraklar›nda yaflam›fllard›r. Pek ço¤u pagan inanc›na mensup olan ve Roma taraf›ndan barbar olarak nitelendirilen Cermen kavimleri Roma ‹mparatorlu¤u’nu y›km›fl olmalar›na ra¤men daha sonra Roma devlet gelene¤ine sahip ç›km›fllar. I. o¤ullar› Arkadius ve Honorius aras›nda ikiye bölünür. Teodosios’un (379-395) ölümü. Genç imparatorlar›n tecrübesizli¤ini f›rsat bilen Vizigot kral› I. Ortaça¤ boyunca Kutsal-Roma Cermen ‹mparatorlu¤u ad› alt›nda Roma’y› yeniden diriltmeye çal›flm›fllard›r. Stilicho’yu da Honorius’a dan›flman olarak atar (Gregory 2008. Roma ‹mparatorlu¤u’nun Bölünmesi ve Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Y›k›l›fl› 395 y›l›ndan bafllayarak Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nda devletin yönetimini gerçekte ellerinde tutanlar imparatorlar de¤il. I. Flavius Iulius Constantius (411-421). Lombardlar›. Bat› Roma’n›n tarih sahnesinden silinmesinde en etkili rolü oynayan unsurlardan birisi Cermen halklar›n›n Bat› Roma topraklar›na karfl› girifltikleri sald›r›lard›r. Babalar› öldü¤ünde Arkadius 17. kendisine baflkent olarak önce Milano ard›ndan da Ravenna’y› seçen Honorius imparatorlu¤un bat›s›n› yönetir. Flamanlar ve Norveç. Honorius ise 11 yafl›ndayd›. Flavius Stilicho (395-408). Alarik (395- . onun antlaflma yaparak imparatorluk arazilerine yerlefltirdi¤i Cermen kökenli Vizigotlar›n yeniden sorun ç›kartmalar›na sebep olur. Flavius Aetius (433-454) ve Flavius Ricimer (457-472) gibi ordu baflkomutanlar› (Magister Militum’lar)’d›r. Teodosios’un (379-395) ölümünün ard›ndan 395 y›l›nda imparatorluk. Danimarka. Vandallar›.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) ROMA ‹MPARATORLU⁄U VE CERMEN KAV‹MLER‹ Roma ‹mparatorlu¤u’nun bölünmeden önceki son imparatoru I. Cermenler Hint . Bat› Roma ‹mparatorlu¤u yüzy›l dahi varl›¤›n› sürdüremez. ‹sveç gibi ‹skandinavlar› sayabiliriz. s. Anglo-Saksonlar›. ‹darî bölünmenin ard›ndan yaflanan geliflmeler kopuflu h›zland›r›r ve imparatorlu¤un kaderi art›k iki farkl› mecrada akmaya bafllar. Almanlar›. Teodosios ölmeden k›sa bir süre önce siyasî ve askerî konularda tecrübeli devlet adamlar›ndan Rufinus’u Arkadius’a. Sonradan Bizans ‹mparatorlu¤u olarak adland›r›lacak olan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u 1453 y›l›nda ‹stanbul’un Türkler taraf›ndan fethedilmesine kadar bin y›ldan fazla bir süre ayakta kal›rken. Arkadius ‹stanbul merkez olmak üzere imparatorlu¤un do¤usuna hükmederken. Cermen halklar› aras›nda. Gotlar›.

Vizigotlar (Bat› Gotlar›) Vizigotlar.S. s. Balkanlarda kuvvetle yerleflen Alarik 401 yaz›nda ordusuyla ‹talya’y› istilaya giriflir. Bu s›rada Ravenna’da bulunan Honorius.4 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Ravenna: Roma’n›n kuzeyinde Venedik’in güneyinde ve Adriyatik Denizi k›y›lar›nda kurulmufl olan Ravenna flehri 402 y›l›ndan 476 senesine kadar Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun baflkentli¤ini yapm›flt›r.25. fiehirdekilerle anlaflan Alarik. II. Tarihî kaynaklarda Gotlardan. Alarik’in yeni hedefi Kuzey Afrika’daki Roma Valisi Heraklianus’tur. Roma ‹mparatoru II.404). Sparta ve Argos gibi Mora Yar›madas›’n›n önemli flehirleri Vizigot kral›n›n gazab›ndan nasibini al›r (Ostrogorsky 1991. 409 y›l›nda Roma’ya girer. Ancak 6 Nisan 402 tarihinde günümüzde Kuzey ‹talya’da yer alan Polenza’da Stilicho karfl›s›nda ma¤lup olunca Adriyatik Denizi boyunca Balkanlardaki topraklar› içeren ‹llyria bölgesine dönmek zorunda kal›r. Don ve Tuna nehirleri aras›ndaki bölgelerden Vistül Nehri k›y›lar›na kadar olan sahaya yerleflir. Fakat Vizigotlar flehirde kalmazlar. Trakya’daki imparatorluk yöneticilerine Vizigotlara yerleflmeleri için yer göstermeleri emrini verir. Korintos. 375 y›l›nda Orta Asya’dan Avrupa’ya hareket eden Hunlar. 410). Roma flehirlerine sald›r›p . 268-270) ve Diokletianus (284-305) ile birlikte müflterek imparator olarak görev yapan Maximianus (286-305) döneminde imparatorlu¤un barbar müttefikleri s›fat›yla bahsedilmektedir. ‹stanbul önlerinden ayr›lan Alarik. Ravenna flehri 751 y›l›nda Franklar›n eline geçinceye kadar özellikle ikonoklazm dönemi Bizans kültürünün Bat› Avrupa’daki en önemli temsil yerlerinden birisi olur.). Ancak ayn› y›l bir kez daha Roma üzerine yürür. C. ye¤eni Bizans imparatoru II.50). Böylece ilkça¤ sona erer ve ortaça¤ bafllar (Gerberding 2008. s. ‹stanbul’dan deniz yolu ile kalabal›k bir kuvvetin Roma’ya gönderildi¤ini haber alan Alarik flehirden ayr›l›r. tüm Trakya’y› talan ederek ‹stanbul önlerine gelir. Hun bask›s› sonucu topraklar›n› terk etmek zorunda kalan Vizigotlar›n tecrübeli lideri Athanarik (369-382). Her ne kadar güçlü surlar arkas›ndaki flehri almay› baflaramasa da sur d›fl›ndaki mahalleleri yak›p y›kar. Claudius (M. Öztuna 1996. fiehri kuflatan Vizigot kral› yüklü miktarda alt›n ve gümüfl karfl›l›¤›nda kuflatmay› kald›rarak kuzeye çekilir. fiehir daha sonra 6 yüzy›l›n ortas›na kadar Ostrogot Krall›¤›’n›n merkezi olur. Teodosios’tan (408-450) yard›m talep eder. Cermen kavmi olan Gotlar›n iki ana kolundan birisini teflkil etmektedir. 408 y›l› A¤ustos ay›nda ihanet suçuyla yarg›lanan Stilicho’nun idam edilmesinin ard›ndan Alarik ordusuyla tekrar Roma üzerine yürür. s. yüzy›l›n ortalar›nda Ostrogotlar›n Dinyester Nehri’nin do¤usunda Vizigotlar›n ise söz konusu nehrin bat›s›nda yaflad›klar› görülmektedir. Ostrogotlar› bat›ya do¤ru itince bu durum Vizigotlar› ve dolay›s›yla da Roma ‹mparatorlu¤u’nu etkiler. yüzy›l›n ortalar›nda Gotlar. III. s. Ancak kendilerini afla¤›layan Romal› idarecilerin kötü muamelesi üzerine Ostrogotlarla birleflen Vizigotlar. Balkanlarda Makedonya ve Yunanistan sahas›na yönelir ve 396 y›l›nda Atina’ya kadar ilerler. Bu tarihten sonra imparatorluk 476 y›l›na kadar varl›¤›n› fleklen devam ettirir. Amac› Vizigotlar›n Dalmaçya ve günümüzde Avusturya ve Slovenya topraklar›n› içeren Noricum eyaletine yerleflme taleplerini cevaps›z b›rakan Bat› Roma imparatoru Honorius’u tahttan indirmektir. Athanarik’in iste¤ini kabul eden Valens.III. halk›yla birlikte Trakya’ya yerleflmek için ‹mparator Valens’e (364-378) baflvurur.82 vd. Do¤u ordusunun Milano’da olmas› dolay›s›yla çaresizlik içinde k›vranan Arkadius yüklü miktarda bir haraç ödemek suretiyle Alarik ile anlafl›r. 410 y›l›nda Roma’n›n Vizigotlar taraf›ndan ya¤malanmas› Bat› Roma ‹mparatorlu¤u aç›s›ndan sonun bafllang›c›d›r. 476 y›l› Eylül ay›nda son imparator Romulus Agustulus’un (475-476) Cermen as›ll› komutan Odoaker taraf›ndan tahttan indirilmesi ile Bat› Roma ‹mparatorlu¤u tarihe kar›fl›r. 540 y›l›nda Bizans ‹mparatorlu¤u flehri tekrar ele geçirir ve ‹talya’da oluflturdu¤u idari birimin merkezi yapar. Fakat sefer s›ras›nda aniden rahats›zlanan Vizigot kral› ölür ve bu amac›n› gerçeklefltiremez (Dikici 2007. 410 y›l›nda üçüncü defa Roma üzerine yürüyen Alarik ele geçirdi¤i flehri üç gün boyunca ordusuna ya¤malat›r.

58 y›l›na kadar uzanan Cermen kökenli halklardan biri olan Süevlere karfl› Roma’n›n yan›nda mücadele ederler. küçük yafltaki torunu Vizigot kral› Amalarik büyüyünceye kadar onun ad›na Vizigotlar›n idaresini üzerine al›r (511-526). s.150 vd). Bir süre sonra yönetimi devralan Amalarik (526-531). Teodosios meseleyi bar›fl yoluyla çözer. Ataulf döneminde ‹talya’dan ayr›lan Vizigotlar. 414 y›l› bafl›nda Bat› Roma ‹mparatoru Honorius’un k›z kardefli Placidia ile evlenen Ataulf. Kuzey Afrika’ya geçmek için ‹talya’n›n güneyine do¤ru ilerler. Güney Galya’ya çekilirler. Roma ile bar›fl görüflmelerinin devam etti¤i s›rada Barselona’da öldürülür.yüzy›ldan itibaren savaflç› süvari birlikleri olarak tarihi kay›tlarda yer alan Alanlar. baflkenti Toulouse flehri olan Vizigot Krall›¤›’n›n s›n›rlar› bir hayli genifller. Alarik’in gayrimeflru o¤lu olan I. Ostrogot kral› Büyük Theodorik. Theodorik (418-451) döneminde. Got.Ö. Bununla birlikte I. s. .Alarik’in de öldü¤ü Vouillé Savafl›’nda Vizigotlar. Franklarla dostane Pannonia: Günümüzde Avusturya. Otuz y›ldan fazla bir süre Viziotlara krall›k yapan I. Her iki taraf›n da a¤›r kay›plar verdi¤i bu savaflta Vizigot kral› Theodorik hayat›n› kaybeder. S›rbistan ve Bosna Hersek’in bir bölümünü içine alan Dalmaçya k›y›lar›ndan Tuna nehrine kadar uzanan Roma eyalet bölgesidir. Gregory 2008. Eurik’in yerini alan o¤lu II. s. Galip gelen Gotlar. Ünite . Teodosios’un 395 y›l›nda ölümünün hemen ard›ndan I. Alarik 408 y›l›ndan itibaren üç sefer düzenledi¤i Roma’y› nihayet 410 y›l›nda ele geçirir. Vizigot kral› I. Ancak Kalabria’da aniden hastalanarak ölür.117 vd. s. Romal›lar ve Alanlarla birlikte Hunlar ve Ostrogotlara karfl› ayn› saflarda yer al›rlar. 382 y›l›nda Gotlar ile anlaflma yap›l›r ve Vizigotlar Pannonia. Hun ve Vandal federasyonlar› içinde yer alm›fllard›r.. 507 yaz›nda II. Alanlar ve tarihi kay›tlarda varl›klar› M. Bu yenilgiden sonra ‹spanya’ya çekilen Vizigotlar bir süre Ostrogotlar›n egemenli¤i alt›na girerler. Macaristan. Akitanya Bölgesi’nde (Fransa’n›n Güneybat›s›’nda) genifl araziler tahsis eder (Wolfram 1992. Slovenya. Franklar karfl›s›nda a¤›r bir yenilgiye u¤rarlar ve baflkent Toulouse da olmak üzere tüm Akitanya’y› kaybederler (Wolfram 1992. 451 y›l›ndaki Chalons Savafl’›nda Vizigotlar.192-193). Alanlar: ‹ran kökenli olan ve I. Vizigotlar›n ilk kapsaml› yaz›l› yasalar› oluflturulur. Bu dönemde ‹mparator Honorios müttefiki olan Vizigotlara.91).1. Alarik’in ölümünün ard›ndan Vizigotlar›n bafl›na Ataulf (410-415) geçer. Ostrogotlar›n bir k›sm› Trakya bir k›sm› da Anadolu’ya yerlefltirilir. Bunun sonucu olarak önceleri Kafkasya bölgesinde görünürken göç yoluyla ‹talya.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 5 üzerlerine gelen Roma kuvvetlerini ma¤lup ederler. iktidar›n›n ilk y›llar›nda Roma ‹mparatorlu¤u ile sürekli olarak mücadele içinde olsa da daha sonra Hun hükümdar› Attila’ya karfl› Roma ile ittifak yapar. ‹spanya ve Kuzey Afrika’ya kadar yay›lm›fllard›r. Zira Edirne Savafl›’nda Roma ordusunu neredeyse tamamen yok eden Gotlar geri çekilmek niyetinde de¤illerdir. Teodosios tahta oturdu¤unda ilk çözmesi gereken mesele Gotlard›r.91). Bu durum karfl›s›nda ‹mparator Valens büyük bir ordu ile Gotlar üzerine yürür. Theodorik’in o¤lu Eurik (466-484) döneminde Vizigot krall›¤›n›n s›n›rlar› Güney ve Orta Galya ile hemen hemen bütün ‹spanya’y› kapsamaktad›r. Ancak 9 A¤ustos 378’de Edirne yak›nlar›ndaki savaflta Roma ordusu a¤›r bir bozguna u¤rad›¤› gibi Valens de savafl meydan›nda ölür. Böylece Franklar›n Vizigot ülkesini tamamen iflgal etmesi engellenecektir. Alarik idaresindeki Vizigotlar imparatorlu¤un bafl›na yeniden dert olurlar (Gregory 2008. I. Vizigot Krall›¤›’n› Roma ‹mparatorlu¤u’nun y›k›nt›lar› üzerinde kurulan en büyük siyasî güç haline getiren Eurik döneminde. Theodorik. ‹stanbul üzerine yürüseler de kuflatma aletleri olmad›¤›ndan bir süre sonra geri çekilmek zorunda kal›rlar (Wolfram 1992. Roma’da kalmayan Alarik. Asl›nda topraklar› Hunlar taraf›ndan istila edildi¤inden bu imkâns›zd›r. Vizigot kabilelerinin tümünü idaresi alt›nda birlefltirmeyi baflaran efsanevî krallar› I. Usta bir siyasetçi olan I. ‹spanya’y› iflgal eden Vandallar. Ataulf’tan sonra kral olan Sigerik (415-418) döneminde Vizigotlar. s. H›rvatistan. Alarik (484-507) döneminde Vizigotlar›n karfl›s›na amans›z bir rakip olarak Franklar ç›kar. I.

1991. Belisarios’a karfl› baz› zaferler kazansalar da Bizansl› diplomat Narsis’in uygulad›¤› ustaca strateji sayesinde son mukavemetleri de k›r›l›r ve ‹talya tamam›yla imparatorlu¤un hâkimiyetine girer (565) (Burns 1991. Tuna nehrinin güneyindeki düzlükleri ele geçirirler.142-143. Sicilya’y› hemen zapteden Belisarios. Vizigotlar.).6 Aryanizm: Libya kökenli olan Arius. Lombardlar ise Avarlarla ittifak kurarak 567/68 y›l›nda Gepidleri kesin bir yenilgiye u¤rat›rlar. s. Heather 2003. Heather 2003. Ancak Arius’a inanan misyonerler bu inanc› Bizans ‹mparatorlu¤u’nun do¤usunda ve Cermenler aras›nda yaymay› baflard›lar. Rekarred (586-601) döneminde önemli bir geliflme yaflan›r ve Aryanist H›ristiyan olan Vizigotlar Katolikli¤e geçerler (O’Callaghan 1983. Iustinianos (527-565). Iustinianos (527-565).).yüzy›lda Dacia olarak adland›r›lan Kuzey Romanya’ya yerleflen Gepidler. hayat›n› da kaybetti¤i Guadalete Savafl› (Kadiks Savafl›)’nda Tar›k bin Ziyad komutas›ndaki Arap ordusuna ma¤lup olur. s. Ostrogotlar (Do¤u Gotlar›) Gepidler: Do¤u Cermen kabilelerinden ve Gotlar›n akrabalar› olan Gepidlerden ilk defa 117-284 y›llar› aras›nda bilgi veren Roma kayna¤› Historia Augusta da bahsedilir.65). Ravenna’y› kendisine merkez yapan Theodorik önderli¤inde Sicilya ve Dalmaçya da dâhil olmak üzere tüm ‹talya’da Ostrogot hâkimiyeti bafllar. Bu yenilgiden sonra Gepidlerden bahseden herhangi bir tarihi kayna¤a rastlanmaz. Osrogotlara karfl› Bizans’›n deste¤ini alan Gepidler. 476 y›l›nda Romulus Agustulus’u tahttan indirerek Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’na son veren Odoaker çok geçmeden Do¤u Roma imparatoru Zenon (474-475/476491) aç›s›ndan tehlikeli bir rakip haline gelir. Ostrogordsky 1991. M›s›r’daki ‹skenderiye piskoposu olduktan sonra Hz. Zenon. krall›¤›n merkezini Toledo’ya tafl›r.. ‹sa’n›n do¤as› ve onun Tanr› ile iliflkisi üzerine yeni yorumlar getirdi. yüzy›l›n sonuna kadar Frank. . 4.. 536’da Napoli ve Roma’y›. 488’de Ostrogot kral› Büyük Theodorik’i (471-526) ‹talya’y› Odoaker’den geri almas› için ikna eder. Vizigotlar. Süev ve Bizans sald›r›lar›na karfl› topraklar›n› korumaya çal›fl›rlar. Nihayet 711 y›l›nda Vizigot kral› Roderik (710-711/712). Liuvigild’in o¤lu I. 580 y›l›nda Liuvigild (569-586). hatta Frank kral› I.yüzy›l›n ortas›nda Sigidinum (Belgrad) ve Sirmium (Sremska Mitrovica) Gepidlerin eline geçer.204 vd. s. Do¤u Roma imparatoru Markianos (450-457) ile yap›lan anlaflman›n ard›ndan Ostrogotlar. Theodorik ile Odoaker aras›ndaki mücadele rakibini bizzat elleriyle öldüren Theodorik’in zaferiyle son bulur (493). Pannonia’ya yerleflirler. Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi iliflkiler kurmaya çal›fl›r. Bizans imparatoru I. Ostrogotlar yaklafl›k yirmi y›l kadar daha inatla direnip.216 vd. Clovis’in k›z› Khrotilde ile evlenir. 454 y›l›nda Gepidlerle birlikte Hunlara karfl› kazand›klar› Nedao Savafl›’ndan sonra Avrupa Hun ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas›n›n ard›ndan ba¤›ms›zl›klar›n› kazan›rlar. K›sa süreli¤ine de olsa Theodorik küçük yafltaki torunu Vizigot kral› Amalarik’in hamisi s›fat›yla ‹spanya’da da hüküm sürer (Moorhead 2008. Özellikle onun teslis inanc›n› sorgulayan yaklafl›m› daha sonra ad›na izafeten Aryanizm mezhebinin ortaya ç›kmas›na neden oldu. Hun lideri Attila’n›n 453 y›l›ndaki ölümünden sonra Gepidler. Fransa’n›n Güney Bat›s›’nda Gallia Narbonensis’de Franklara ma¤lup olur. Bu dönemde Vizigotlar›n baflkenti Barselona’d›r. Kuzey Afrika’da Vandallara boyun e¤diren meflhur generali Belisarios’u 535 y›l›nda ‹talya’daki Ostrogotlar üzerine gönderir.102 vd. Hun federasyonu içerisinde yer al›r. Ancak Don ve Tuna nehirleri aras›ndaki sahalar› kapsayan eski yurtlar› Hunlar taraf›ndan iflgal edildi¤inden buralara geri dönme imkânlar› yoktur. 718 y›l›na gelindi¤inde art›k bütün yar›mada Emevilerin hâkimiyetine geçmifltir. Heather 2004. s.86 vd. s. s. Bunun üzerine Vizigotlar kuzeydeki Frank Krall›¤›’na s›¤›n›rlar (O’Callaghan 1983.92). VI. Lombardlara karfl› Gepidlere destek verir. 600’den 700’e kadar olan yüzy›ll›k dönem Vizigotlar›n gerileme ve çöküfl dönemini simgeler. 6. ard›ndan kuzeye do¤ru ilerleyerek Milano’yu ve nihayet 540 y›l›nda Ostrogotlar›n baflkenti Ravenna’y› ele geçirir.41 vd. ‹mparatorluk ordusunda yüksek askerî makamlarda görev yapan Ostrogot liderleri zaman zaman anlaflmazl›¤a düfltükleri yönetime baflkald›r›p imparatorluk arazilerini ya¤malarlar (Ostrogorsky. Ancak Vizigotlar ve Franklar aras›ndaki mücadele devam eder. Ancak bu mezhep 320 y›l›nda Ortodoks resmi kilisesi taraf›ndan sapk›n say›ld›. s.) Theodorik’in 526 y›l›ndaki ölümünün ard›ndan Ostrogotlar eski güçlerini yitirirler. Ostrogotlar da Vizigotlar gibi Gotlar›n iki ana kolundan birisini olufltururlar.58. K›sa aral›klarla iktidara geçen ard›llar› döneminde Ostrogotlar›n ‹talya’daki hâkimiyeti zay›flar. 531 y›l›nda Amalarik. s. Sava nehrinin kollar›ndan birisi olan Nedao’da 454 y›l›nda Hunlar› yenerek müstakil hareket etmeye bafllarlar. s. Roma ‹mparatorlu¤u’nun tüm eski topraklar› üzerinde egemenlik kurmak isteyen Do¤u Roma imparatoru I.

429 y›l›nda Geiserik (428-477) idaresindeki Vandal ve Alan bakiyeleri. s. Antlaflmaya göre Kartaca ve çevresi imparatorlu¤un kontrolünde kal›rken di¤er bölgeler Vandallar›n denetiminde olacakt›r. Lüksemburg. Ancak Geiserik bölgeye tamamen hâkim olmay› düflünmektedir.1. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren s›k s›k Roma ‹mparatorlu¤u ile askerî temaslarda bulunur. Roma ‹mparaoru I. Galya: Ren ›rma¤›n›n bat›s›nda kalan ve günümüzde Almanya. Bu süre içerisinde Akdeniz’in neredeyse tüm sahil kentleri Vandal donanmas› taraf›ndan ya¤malan›r. 430’da Bonifakius’u ma¤lup eden Vandallar. Kartaca flehrinin 16 km güneyindeki Akdeniz k›y›lar›ndaki Ad Decimum Savafl›’nda Vandallar› ma¤lup eden Belisarios Kartaca’y› ele geçirir. Alanlar. Hollanda ile Kuzey ‹talya’n›n bir bölümü ile beraber ‹sviçre. Gallaecia’da genifl topraklara sahip olurlar. 406 y›l›n›n sonlar›nda müttefikleri Alan ve Cermen kökenli Süev topluluklar› ile donmufl Ren Nehri’ni geçen Vandallar Galya’ya girerler. 435 y›l›nda Romal›lar ile antlaflma yaparlar. 439 y›l›nda anlaflmay› bozarak Kartaca’y› ele geçiren Geiserik böylece Kuzey Afrika’n›n tamam›na hâkim olur.S. 418 y›l›nda Vizigotlar. 401 y›l›nda orta ve do¤u Alpleri içeren Raetia eyaletini ya¤malayan Vandallar. Teodosios’un ye¤eni ile evli olan ve yar› Vandal as›ll› olan general Stilicho taraf›ndan geri püskürtülür. yüzy›l›n sonlar›nda Silingi ve Hastingi olarak iki boya ayr›l›rlar. Bat› Roma imparatoru III. Lusitania (Bat› ‹berya’da) ile Carthaginiensis’te. Burada bir krall›k kuran Vandallar yüzy›l boyunca bölgede hüküm sürerler. Ayn› y›l›n sonlar›nda Kartaca yak›nlar›ndaki Tricamarum Savafl›’nda bir kez daha Belisarus’a ma¤lup olan Vandal kral› Gelimer’in (530-534) 534 y›l› bafl›nda teslim olmas›yla Kuzey Afrika’daki Vandal hâkimiyeti son bulur. Süevler.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 7 Vandallar Do¤u Cermen kavimlerinden olan Vandallar M. . 533 y›l›nda Kuzey Afrika’n›n yeniden denetim alt›na al›nmas› için muzaffer komutan› Belisarios’u bölgeye gönderir. Vandallar yaklafl›k bir as›r boyunca imparatorluk için tehlike oluflturmazlar. 409 y›l›nda Pireneleri aflarak günümüzde Portekiz ve ‹spanya’n›n yer ald›¤› ‹ber Yar›madas›’na giren Vandallar ve müttefikleri farkl› bölgelere da¤›l›rlar. Belçika ve Fransa’y› içine alan bat› Avrupa’n›n ilkça¤ ve ortaça¤lar boyuncaki ad›d›r. Kuzeybat› s›n›r eyaletlerini talan ettikten sonra ilerleyifllerini sürdürerek günümüzde ‹spanya ile Fransa aras›nda yer alan Pireneler s›ra da¤lar›na kadar tüm Galya’y› yak›p y›karlar. s. Valentinianus’un dul efli Licinia Eudoksia’n›n ça¤r›s› üzerine Roma’ya girer ve flehri ya¤malar. Hastingi ve Alanlar› bozguna u¤ratsa da tamamen yok edemezler (Liebeschuetz 2003. Silingi. Baetica’da (Güney ‹berya’da). Bizansl› tarihçi Prokopius’a göre 80000 kiflilik bu toplulu¤un Kuzey Afrika’ya geçmesi Bizans’›n bölgedeki valisi Bonifakius’un davetiyle olur. (Liebeschuetz 2003. Her iki boy da IV. Iustinianos. ‹ki hafta kadar Roma’da kalan Geiserik geri dönerken Eudoksia ve k›z› Placidia’y› da beraberinde götürür (Liebeschuetz 2003. Ünite . II. 455 y›l›nda Geiserik.72). Do¤u Roma imparatoru I.61-64).65-66). Bonifakius’un niyeti Vandallar›n askerî gücünden faydalanmakt›r. aileleri ile birlikte Cebel-i Tar›k üzerinden Kuzey Afrika’ya geçerler. Vandallar›n bu korkunç y›k›m› karfl›s›nda Roma birlikleri hiçbir fley yapamaz. s. Hastingi. Ancak daha sonra durum bir anda de¤iflir ve ciddi bir tehdit haline gelirler. Gallaecia’da (Kuzeybat› ‹berya’da).

568 y›l›nda Avarlar›n bask›s› sonucu Pannonia bölgesini terk etmek zorunda kalan di¤er Cermen kavimleri ve Bulgarlarla birlikte Alpleri aflarak Kuzey ‹talya’ya girerler. çev. Ortaça¤ Tarih Atlas›. ‹lk krallar› Agilmund zaman›nda Polonya’dan geçerek Balt›k Denizi’ne dökülen Yukar› Oder nehri taraflar›na gelen Lombardlar buradan da Avusturya’n›n güneyine inerler (Jarnut 2003. s. Ayflen Anadol. Verona.152-153).411vd. 36 dukal›¤a bölünmüfl olan ülkede Lombard kral›. Colin McEvedy. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda anavatanlar›ndan ayr›larak günümüzde Çek Cumhuriyeti ile Almanya’dan geçerek Kuzey Denizi’ne dökülen Elbe Nehri’nin do¤u k›y›lar›na yerleflirler. Örne¤in Roma ve Napoli gibi güney flehirleri hâkimiyet alanlar›n›n d›fl›ndad›r (Moorhead 2008. Lombard kral› Audoin (546-560) döneminde Pannonia bölgesine gelerek imparator I. Iustinianos ile antlaflma imzalayan Lombardlar. Enerjik bir kral olan Alboin ilk olarak 565 y›l›nda Gepidlere sald›r›r. 572 y›l›nda Alboin’in Verona’da öldürülmesinin ard›ndan tahta oturan Cleph de bir buçuk y›ll›k iktidar›n›n ard›ndan 574’te öldürülür. imparatorlu¤un müttefiki olarak ‹talya’da Ostrogotlarla mücadele eden Narsis komutas›ndaki Bizans ordusuna yard›mc› kuvvetler göndermifllerdir. ‹talya’da günümüze kadar devam eden Lombardia ismini bu bölgeye verirler. Seçilen Kral bütün dukal›klar üzerinde hüküm sürer ve ülkeyi gastaldi denilen temsilcileri . her biri kendi hâkimiyet bölgesinde hüküm süren soylular taraf›ndan seçilir. Onun ölümünün ard›ndan “krals›zl›k dönemi” bafllar. Lombardlar›n tebaas› haline gelirler. s. Milano flehirleri ile Liguria ve Venetia bölgelerinin iç kesimlerini ele geçirirler. Ancak Lombardlar hiçbir zaman Ostrogotlar gibi ‹talya’n›n tamam›n› ele geçiremezler. Audion’un ard›ndan bafla geçen o¤lu Alboin (560-572) döneminde Lombardlar›n göçü son bulur ve art›k kal›c› olarak ‹talya’ya yerleflirler. ve VIII. ‹lk olarak ‹talya’n›n kuzeydo¤usundaki Firuli bölgesini ele geçiren Lombardlar. Kazand›¤› kesin zaferin ard›ndan Gepidler. yüzy›l kaynaklar›n›n verdi¤i bilgilere göre ‹skandinav kökenli bir kavim olan Lombardlar (Langobardlar) IV. Brescia. ‹stanbul 2004.). Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Lombardlar VII.8 Harita 1. Alboin’in 572 y›l›ndaki ölümüne kadar geçen dört y›l içinde Vicenza. s.1 528 Y›l›nda Avrupa Haritas› Kaynak: Bu harita.19’dan al›nm›flt›r.

Nitekim Viyana civar›ndaki arkeolojik kaz›larda Hunlara ait kafataslar› ve silah kal›nt›lar› ortaya ç›kar›lm›flt›r (Rasonyi 1993. Ancak bu çok bafll›l›k ve merkezî yönetim ile dukal›klar aras›ndaki rekabet krall›¤›n y›k›l›fl›na kadar devam eder.1. Cleph’in ölümünden sonra bir uzlaflma sa¤lanamad›¤›ndan on y›l boyunca bir kral seçilemez. s.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 9 arac›l›¤›yla yönetir.415).854). Nitekim Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun yard›m talebi üzerine gönderilen Hun kuvvetleri sayesinde general Stilicho 406 y›l›nda Floransa yak›n›ndaki Fiesole’de Gotlar› bozguna u¤rat›r (Bafltav 2002.13).153-154.S. ilk olarak Aral Gölü ve Don Nehri aras›ndaki sahalarda yaflayan Alanlar› ma¤lup ederler. Bu devirde Hunlar bir yandan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nu bask› alt›nda tutmaya çal›fl›rken di¤er yandan kendilerinin de rakibi durumunda olan barbar kavimlere karfl› Bat› Roma ‹mparatorlu¤u ile ittifak yapma yolunu seçerler.69). Uldin döneminde Hunlar. yüzy›ldan sonra ise Papal›¤›n çabas› ve zorlamas› ile Katolikli¤i benimserler (Jarnut 2003. ‹talya’ya geldiklerinde Lombardlar›n büyük bir ço¤unlu¤u hâlâ eski pagan inançlar›n› koruyordu. M. s. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . 378 y›l› yaz›nda Edirne yak›nlar›ndaki savaflta imparator ‹NTERNET hayat›n› kaybeder. s. Avrupa’n›n demogSIRA S‹ZDE rafik yap›s›n›n büyük ölçüde de¤iflmesine sebep olmufllard›r. 350 y›l› civar›nda Orta Asya’dan bat›ya do¤ru harekete geçen Hunlar.857). Pannonia bölgesinde iken H›ristiyanl›kla tan›flan Lombardlar aras›nda Aryanizmi benimseyenler olsa da bu az›nl›ktayd›. DÜfiÜNEL‹M ERKEN ORTAÇA⁄ AVRUPASI’NDA ORTA ASYALI KAV‹MLER S O R U 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U Avrupa Hunlar› Avrupa Hunlar› ile Çin kaynaklar›nda Hiung-nu diye an›lan Asya ayn› D ‹ K Hunlar›n›n KAT kavme mensup olduklar› bilinen bir gerçektir (Kurat 1992. Kuzey ‹talya’daki hâkimiyetleri boyunca özellikle Alboin’in ölümünden sonraki dönemde dinî anlaflmazl›klar bir mücadele kayna¤› olur. s. Orta Asya’dan ayr›larak bat›ya gelen ilk Türk kavmi olarak kabul edilen Hunlar.17). Teodosios döneminde Got ve Alan birlikleri ile beraber Hun k›talar› da ordu hizmetine al›narak imparatorlu¤un de¤iflik bölgelerine yerlefltirilir. Ard›ndan o s›rada Dinyester Nehri’nin sol yakas›nda yaflayan yurtlaK Ostrogotlar› ‹ T A P r›ndan sürerler. s. Do¤u ve Bat› Roma imparatorluklar›n›n kaderini belirlemifllerdirAMAÇLARIMIZ (Bafltav 2002. VII. s. TELEV‹ZYON Hunlar›n önünden kaçarak Roma ‹mparatorlu¤u’nun Trakya’daki arazilerine yerleflen Gotlar›n sebep oldu¤u kar›fl›kl›k yüzünden imparator Valens’in ç›kt›¤› sefer hezimetle son bulur. Jarnut 2003. s. Hunlar›n 380’lerde Pannonia’da bulunduklar›n› bilmekteyiz. Karpatlar› aflarak bugünkü Macaristan sahas›n› zapt ederler. Cermen kavimlerinin bat›ya do¤ru hareketine sebep olmufl.420-421). s. 774 y›l›nda Frank kral› fiarlman. Bir yandan Karadeniz’in kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerleyen Hunlar di¤er yandan Kafkaslar üzerinden Anadolu’ya girerek Antakya ve Urfa’ya kadar ilerlerler (Rasonyi 1993. I. Kavimler Göçü’nü bafllatan Hunlar. s. SIRA S‹ZDE Roma ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas›n›n ard›ndan Avrupa’daki geliflmeleri siyasî aç›dan de¤erlendiriniz. Verona’ya girerek son kral Desiderius’u tahttan indirir ve kendisi “Lombard kral›” unvan›n› al›r. Kurat 1992. Ünite .69. 584’te Frank tehdidi karfl›s›nda uzlaflmak zorunda kalan soylular taraf›ndan Cleph’in o¤lu Authari (584-590) kral seçilir (Moorhead 2008.

20-21. s. s. Bu sayg›s›zl›¤a karfl› imparatorluk arazilerine ak›n düzenleyen Dengizik. Leo (Büyük Leo) (440-461) baflkanl›¤›ndaki Roma heyeti ile yapt›¤› görüflmelerin ard›ndan bir antlaflma yaparak geri döner (Bafltav 2002. 451 y›l› yaz›nda Alan ve Vizigot kuvvetleri ile desteklenen Aetius komutas›ndaki Bat› Roma ordusu ile Ostrogot ve di¤er baz› kabilelerin destekledi¤i Attila idaresindeki Hun ordusu kuzeydo¤u Fransa’da yer alan Champagne bölgesindeki Chalons Savafl›’nda karfl› karfl›ya gelir. Gepid kral› Ardarik karfl›s›nda ma¤lup olurlar. Ahmetbeyo¤lu 2002. Attila’n›n ölümünün hemen ard›ndan Hun ‹mparatorlu¤u parçalan›r. s. 468 y›l›nda Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u ile yap›lan savaflta esir edilerek ‹stanbul’a götürülür ve orada idam edilir.872. ilk ifl olarak geciken harac›n gönderilmesi için Do¤u Roma imparatoru Markianos’a elçiler gönderir. s. s.872.71.873-874). Attila’n›n geride kalan iki o¤lu Dengizik ve ‹rnek idaresinde Karpatlar› aflarak Karadeniz’in kuzeyindeki sahalara yerleflirler. Attila’dan sonra en büyük o¤lu olmas› dolay›s›yla tahta oturan Ellak’›n hayat›n› kaybetti¤i Nedao Savafl›’nda Hunlar. Tuna’n›n sa¤ sahilindeki imparatorluk arazisine s›¤›n›rlar.915). Gerçekten de Attila’n›n gözü bat›dad›r. (Bafltav 2002. Lemerle 1995. çeflitli boylar halinde kendi liderlerinin idaresinde faaliyette bulunan bütün boylar birlefltirilerek. Do¤udan Ogurlar taraf›ndan s›k›flt›r›lan Hunlar›n ‹stanbul yönetimi ile uzlaflmak d›fl›nda bir seçenekleri yoktur. devlete ba¤l› Cermen kavimlerinin harekete geçmelerine sebep olur. Her iki taraf›n yaklafl›k iki yüz bin kiflilik kuvvetlerle kat›ld›¤› bu savaflta kazanan olmaz (Ahmetbeyo¤lu 2002. Valentinianus’un k›zkardefli Honorius’un teklifini kabul eden Hun baflbu¤u. Kendisine evlilik teklifinde bulunan Bat› Roma imparatoru III. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’na bar›fl teklifinde bulunan iki kardeflin bu talepleri ciddiye al›nmaz.866 vd. Teodosios’un halefi Markianos (450-457). 905-906). Rasonyi 1993. 434 y›l›ndaki Margus Antlaflmas›yla Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nu haraca ba¤layan Attila. Bu yenilginin ard›ndan Hunlar. Macaristan’daki merkezine dönen Attila. s. Hun liderinin Bat› üzerine gitme niyetinde oldu¤unu bildi¤inden imparatorluk için a¤›r bir yük oluflturan y›ll›k vergiyi art›k ödemeyece¤ini ilan eder (Bafltav 2002. 440-442 ve 447-448 y›llar›ndaki Balkan Seferleri sonras›nda II.51). çeyiz olarak imparatorluk arazilerinin yar›s›n› talep eder ve bu iste¤i reddedilince sefer haz›rl›klar›na bafllar. Avarlar›n yurtlar›ndan ç›kard›¤› Sabirlerin sald›r›s›na u¤rayan Ogurlar›n arazilerine girmesi üzerine ‹rnek idaresindeki Hunlar. Ertesi y›l Alpleri aflarak ‹talya’ya giren Attila karfl›s›nda. s.69).903. s.911 vd. II. Rasonyi 1993. Roma önlerine gelen Attila.914-915).). Büyük Hun ka¤an›n›n ölümü. Teodosios’u (408-450) bar›fl›n temini için ödenen vergiyi birkaç kat daha artt›rmak zorunda b›rak›r (Ahmetbeyo¤lu 2002. s›n›rlar› Danimarka’dan ‹ran’a kadar uzanan merkezî bir imparatorluk vücuda getirilir (Kurat 1992. Ancak Markianos’u Attila’n›n gazab›ndan kurtaran bir geliflme olur. 453 y›l›nda güzelli¤iyle meflhur Ildiko adl› bir kad›nla evlenen Attila gerdek gecesi fliddetli bir burun kanamas› sonucu ölür (Bafltav 2002. müttefiklerinin deste¤inden yoksun Roma ordusu hiçbir fley yapamaz. s. Dobruca’n›n kuzeyine yerlefltirilen Hunlar art›k imparatorlu¤un tebaas› haline gelirler.10 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Margus: Günümüzde S›rbistan’da Castra Constantinia’n›n karfl›s›nda Morava ve Tuna’n›n birleflti¤i noktada bulunan kent Attila (434-453) döneminde. s. s. Ahmetbeyo¤lu 2002. 410 y›l›nda Vizigotlar›n yapt›¤› ve 455 y›l›nda Vandallar›n yapaca¤› gibi flehri ele geçirip ya¤malamak yerine kendisinden bar›fl ricas›nda bulunan Papa I. s.. Hun elçileri liderlerinin talep etti¤i harac›n ödenmemesi halinde bedelinin a¤›r olaca¤›n› bildirirler. .

Ancak imparator.574-578. s. Ancak imparator I. Franklara sald›r›rlar. s. Avarlar: 557-805 y›llar› aras›nda Avrupa tarihinde önemli yeri olan Avarlar›n menflei uzun süre tart›flmalara neden olmufltur.. Son üç Avar ka¤an› Franklar taraf›ndan tayin edilir.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 11 Avarlar VI. onlar›n arabuluculu¤u sayesinde Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u ile temasa geçerler. 805 y›l›nda Avar ka¤an› din de¤ifltirerek H›ristiyanl›¤› kabul eder. Iustinianos ölünce Avarlar. bat›da günümüzde orta Almanya’da yer alan Thüringia’dan do¤uda Don Nehri’ne.86 vd.. 566 y›l›nda Avarlar karfl›s›nda ma¤lup olan Frank kral› Sigibert (561-575) esir düfler. s. 653 vd. yüzy›la kadar Avrupa’da çeflitli topluluklar aras›nda varl›klar›n› devam ettirdi¤ine dair bulgular vard›r (Kurat 2011. yüzy›ldan IX. 567’de Afla¤› Pannonia bölgesinde Gepidlerle mücadele eden Lombardlar ile ebedi antlaflma yapan Avarlar. yüzy›l›n ilk çeyre¤inden itibaren Karadeniz’in kuzeyindeki sahalar› aflama aflama ele geçirerek Avarlar›n bat›ya do¤ru çekilmelerine sebep olan Bulgar Krall›¤›’n›n yeni bir güç olarak ortaya ç›kmas› ile ilgilidir. Hüsrev’in ordular› ‹stanbul’un Anadolu yakas›ndaki Kad›köy’de kamp kurarken müttefiki Avar ve Slavlar efl zamanl› olarak Avrupa yakas›ndan Bizans baflkentini kuflatma alt›na al›rlar. Ünite .82-83. 565 y›l›nda I. Hersak. Hersak. Bizans tarihçisi Teofilaktos Simokates “Hakiki Avarlar” ve “Sahte Avarlar” diye iki Avar toplulu¤undan bahsetmektedir. s. Bizans imparatorlu¤unun düflmanlar›na karfl› savaflmay› kabul ederler (Kurat 2011. 104 vd.641 vd. II. 645 vd. Iustinos ile görüflmek üzere ‹stanbul’a baflka bir elçilik heyeti gönderirler.).1. Ancak bu durum seferin baflar›s›zl›¤›ndan ziyade VII. Avarlarla bar›fl imzalar.573). s. Orta Asya kökenli Avarlar yönetici s›n›f› Türk olmakla birlikte muhtemelen etnik aç›dan homojen bir yap›ya sahip de¤illerdi (Pohl. 796’da Avarlar›n merkezi düfler.Juan. yüzy›la kadar Do¤u Avrupa tarihinde önemli rol oynayan Avarlar›n etnik kökeni meselesi bugün dahi bilim çevrelerince tart›fl›lan bir konudur. s. Baflar›s›z ‹stanbul kuflatmas›n›n ard›ndan Avar gücünün h›zla geriledi¤i görülmektedir. s. Slav ve Bulgar topluluklar›n› hâkimiyetleri alt›na alan Avarlar. güneyde Tuna’dan kuzeyde Balt›k Denizi’ne kadar olan bölgelere yay›lm›fl olurlar.). Ancak yaklafl›k on gün süren kuflatma baflar›s›zl›kla sonuçlan›r (Kurat 2011. Iustinianos aras›ndaki görüflmeler sonucunda y›ll›k belli bir miktar ücret karfl›l›¤›nda Avarlar. 558 y›l›nda ‹stanbul’a gelen Avar elçilik heyeti ile imparator I. Gepidlerin hâkim olduklar› bölgeleri ele geçirirler. Avar Ka¤anl›¤›’n›n 811 y›l›nda son buldu¤u kabul edilse de Avarlar›n X. Kuzey Kafkasya’da ilk olarak Alanlarla karfl›laflan Avarlar. Bunun üzerine kuzeybat›ya yönelen Bayan Han idaresindeki Avarlar. Böylece Avarlar. Juan-Juan Devleti’nin Bumin ve ‹stemi Ka¤an taraf›ndan 552 y›l›nda ortadan kald›r›lmas›ndan sonra Gök Türklerin idaresi alt›nda kalmak istemeyen Avarlar yaflad›klar› bölgelerden ayr›larak Aral Gölü ile ‹til Irma¤› aras›ndaki sahaya yerleflirler.644-645). Bizans kaynaklar›nda “Hakiki Avar” olarak geçenler ise köken itibar›yla Mo¤ol as›ll› JuanJuanlara dayanmakta ve Asya Avarlar› olarak bilinmektedir.84 vd. Bayan. Hersak 2002. Türk kavmi olduklar› yönünde ileri sürülen fikirler de kesin olarak kabul görmüfl de¤ildir. 626 y›l›nda Sasani hükümdar› II.108-109. Rouran veya Cücen diye geçen kavim ile ba¤lant›lar› ispatlanamad›¤› gibi. 2003. 791 y›l›nda Avarlar ve Franklar aras›nda savafl bafllar. Pohl. 2003. .). 562 y›l›nda ‹stanbul’a gönderdi¤i elçilik heyeti arac›l›¤›yla Bizans imparatorundan yerleflebilecekleri toprak talebinde bulunur. Çin kaynaklar›nda Juan. Hala bir Türk kavmi olup olmad›¤› tart›fl›lan bir konu olmas›na ra¤men son dönemde yap›lan araflt›rmalar bunlar›n Türk kökenli olduklar› konusunu kuvvetlendirmektedir. Hersak. onlar›n bu isteklerini hiç dikkate almad›¤› gibi daha önce kendilerine gönderilen y›ll›k ücretin de bundan sonra ödenmeyece¤ini bildirir. Iustinianos böyle tehlikeli bir toplulu¤un Tuna’n›n güneyine inmesini istemedi¤inden bu teklifi reddeder.. s. Yüklü miktarda fidye ödeyerek özgürlü¤üne kavuflan Sigibert. 561 y›l›nda liderleri Bayan Han idaresinde Pannonia’ya kadar ilerlerler. 584’de bugünkü Belgrad’› zapt ederler (Kurat 2011. k›sa süre içinde Karadeniz’in kuzeyindeki bölgeleri tamamen denetim alt›na almay› baflar›rlar. “Sahte Avar” Türk kökenli olup Avrupa Avarlar› olarak adland›r›lmaktad›r.

AMAÇLARIMIZ Clovis’in (481-511) dedesidir (Öztuna 1996. Avrupa’n›n ilk Katolik kral›d›r. Roma imparatorluk ordusunda ücretli asker olarak görev yapt›klar› görülmektedir. Bizans tarihçileri Prokopios ve Agatias da Alamannilerin Cermenlerle akraba olduklar›n› düflünmektedirler. Clovis. Ostrogot ve Vandal gibi di¤er Cermen kavimlerinin krallar›ndan daha ayr›cal›kl› bir statü kazand›r›r. Bu zaferin ard›ndan Vizigotlar ‹spanya’ya çekilirken Güneybat› Fransa Franklar›n denetimi alt›na girer (Goetz 2003.yüzy›l›n sonuna kadar Pagan inanc›n› koruyan Alamanniler tedricen Frank krall›¤› içinde erimifllerdir. M. Avusturya ve Almanya s›n›r›nda yer alan Konstanz Gölü bölgesine yerleflirler. Ancak bu dönemde Burgundy ve Provença. Chlotar’›n o¤lu I.30). III. 260’larda Ren Nehri’ni geçen Franklar›n Galya üzerine ilk seferleri baflar›s›zl›kla sonuçlan›r. H›ristiyanl›¤› kabul etmesi ona Vizigot.S. . s. Hanedana ismini veren Merovech (Meroveé). Galya’y› ele geçirerek Frank SIRA S‹ZDE Krall›¤›’n› kuran Merovenj krallar› Salian Franklar›n›n soyundand›r. 1996.331 vd). Roma ‹mparatorlu‹ N T E R Ns›fat›yla ET ¤u’nun müttefiki 463 y›l›nda Orléans yak›n›nda Roma generali Aegidius’un yan›nda Vizigotlara karfl› savafl›r. Kuzey Galya’daki son Roma görevlisi Syagrius’u ma¤lup ederek Loire’nin kuzeyindeki bölgelerin büyük k›sm›na egemen olur. II. Frank Krall›¤›’n›n gerçek kurucusudur. Kar›s› Clotilde’nin etkisi ile H›ristiyanl›¤› kabul eden Clovis. 496 y›l›nda günümüzde Almanya s›n›rlar› içinde kalan Köln flehrine yak›n bölgedeki Tolbiac Savafl›’nda kazand›¤› zaferle Alamannileri hâkimiyeti alt›na al›r. 6. yüzy›lda D‹KKAT As›l Franklar ve Elbe Nehri’nin bir kolu olan Saale’ye atfen Salian Franklar› (Francs Saliens) olarak iki ana kola ayr›lm›fl durumdayd›lar. Franklar›n Galya’ya yerleflmeleri 454 y›l›ndan sonra olur. Frank kral› I. 469’da Roma saflar›nda bir kez daha Vizigotlara karfl› savaflan Childerik. Childerik (458-481) döneminde hanedan›n merkezi Belçika’n›n güneybat›s›nda bulunan Tournai kentidir. Frank krall›¤›n s›n›rlar›na kat›l›r (Goetz 2003. 457 y›l›nda ‹talya’y› iflgal ederler. Hayat› ve faaliyetleri hakk›nda pek fazla bilgi bulunmayan Merovech as›l Frank Krall›¤›’n›n kurucusu I.V. 486 y›l›nda I.) 511 y›l›nda I. D Ü fi ÜAVRUPA NEL‹M MERKEZ‹ DÜfiÜNEL‹M S O R U Merovenjler S O R U Ren Nehri’nin bugünkü Almanya’dan geçti¤i hatt›n kuzeyinden. C. s. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Alamanni: Baflta Süevler olmak üzere pekçok küçük Cermen kabilelerinin kar›fl›m›ndan oluflan Alamanniler. Arapça. s.319 vd. Akitanya’y› ele geçirir. 491’de di¤er bir Cermen kavmi Thuringianlar› yener. Balt›k Denizi k›y›lar›na kadarki bölgede yaflayan bir Cermen kavmi olan Franklar. Merovech’in o¤lu I. Chlotar (613-629) döneminde birlik yeniden sa¤lan›r ve yönetim tek elde toplan›r.12 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi SIRA S‹ZDE 2 Orta Asya’dan gelen Hun ve Avar kavimlerinin Ortaça¤ Avrupas›’n›n siyasî yap›s› üzerindeSIRA S‹ZDE ki etkilerini de¤erlendiriniz. Kendisi ile birlikte halk›n›n büyük bir k›sm› da eski pagan inançlar›n› terk ederek H›ristiyanl›¤› kabul eder (Goetz 2003. 3.27-28).V. Clovis döneminTELEV‹ZYON de Güney Fransa’y› zapt ederler (Öztuna. Alarik’i tam anlam›yla bozguna u¤ratan Clovis. Childerik’in ard›ndan yerini alan o¤lu I. Merovenj hanedan›n›n son güçlü kral› II. Clovis’e yenilen Franklardan baz›lar› kaçarak günümüzde ‹sviçre. Clovis (481-511). Roma ‹mparatorlu¤u’nun yüksek hâkimiyetini tan›yan FranklaK ‹ T A P r›n. Onun ard›ndan birden fazla krall›k dönemi yeniden bafllar. Romal›larla iyi iliflkiler içinde olmayan Alamanniler. 506 y›l›nda günümüzde Bat› Fransa s›n›rlar› içinde yer alan Vouillé Savafl›’nda II. Clovis’in ölümünün ard›ndan krall›k o¤ullar› aras›nda bölüflülür. Tüm Frank kabilelerini tek yönetim alt›nda toplayan Clovis Galya’y› tamamen ele geçirir. Farsça ve Türkçe dillerinde Almanlar ve Almanya kelimeleri Alamannilere atfen kullan›lmaktad›r.321). s. Yüzy›l boyunca iktidar farkl› bölgelerde hüküm süren krallar aras›nda paylafl›l›r. s. Kuzeybat› Fransa’daki Angers’e sald›ran Anglo-Sakson korsanlar› bozguna u¤ratt›¤› gibi ‹talya’y› ya¤malamay› düflünen Alamannilere karfl› da zafer kazan›r.S. Dagobert’tir (629-639).yüzy›lda Yukar› Tuna ve Afla¤› Ren Irmaklar› aras›nda yo¤un olarak yerleflirler. Childerik. M. C. Önce Belçika’y› ele geçiren Merovenj hanedan› krallar› ard›ndan Kuzey Fransa’y› ve I. yar› efsanevî bir kifliliktir.

Orta ve Kuzey ‹talya ve ‹spanya’n›n kuzeydo¤usunu ele geçirir (Öztuna 1996. Belçika.V. 768 y›l›nda K›sa Pépin öldü¤ünde o¤ullar› fiarlman (768-814) ve Carloman’a (768-771) büyük ve güçlü bir krall›¤› miras b›rak›r. 2011. Franklar›n kral› olarak ilan etmesiyle.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 13 679 y›l›ndan Merovenj hanedan›n›n son buldu¤u 751/752 y›l›na kadar geçen 73 y›ll›k dönem boyunca iktidarda tek Merovenj kral› bulunmaktad›r.14-15). günümüzde Almanya s›n›rlar› içinde yer alan Kuzey Saksonya (774) ve Bavyera (788) ile Prag’›n içinde yer ald›¤› Bohemya. Ayflen Anadol. 771 y›l›nda kardefli Carloman’›n ölümünün ard›ndan krall›¤›n tek hâkimi durumuna gelen fiarlman iktidar› boyunca düzenledi¤i 50’den fazla seferle ortaça¤›n en büyük imparatorluklar›ndan birisini meydana getirmeyi baflar›r (Kerr. Ancak bu krallar sonradan Karolenj hanedan›n›n kurucular› olan Saray Naz›rlar›’n›n (Major Domus’lar) kuklas› durumundad›r. C. Papa III. Ortaça¤ Tarih Atlas›. Bütün bu topraklarla yetinmeyen fiarlman.41’den al›nm›flt›r. çev. ‹stanbul Ortodoks Kilisesi’nin rakibi olurken. Childeric’in yerine Saray Naz›r› olan Pépin’i. bugünkü Fransa. Hanedan›n meflrulu¤unun Papa taraf›ndan onaylanmas› çok önemlidir ki. Harita 1. Macaristan’›n bir k›sm›.2 771 Y›l›nda Avrupa Haritas› Kaynak: Bu harita. Avusturya. ad›n› hanedan›n en büyük temsilcisi fiarlman’dan alan Karolenj hanedan› dönemi bafllar.1. Hollanda. Son Merovenj kral› III. taraflar aras›ndaki bu uyum ve iflbirli¤i sonra da devam edecek ve nihayet 800 y›l›nda fiarlman. ‹sviçre ve Almanya’n›n büyük bir k›sm›n› kaps›yordu. Ünite . Leo’nun elinden giydi¤i taç ile Kutsal Roma imparatoru ilan edilecektir. ‹stanbul 2004. Colin McEvedy. s.37). fiarlman (Charlemagne/Charles The Great) ve Ard›llar› Papa Zachary’nin 751’de Merovenj hanedan›n›n son kral› III. s. Papa’n›n deste¤ini alan fiarlman. Childerik’in 752’de Papa Zachary (741-752) taraf›ndan azl edilip K›sa Peppin’in Franklar›n kral› olarak taç giydirilmesinin ard›ndan Merovenj hanedan› sona erer ve Karolenj hanedan›n›n hâkimiyeti bafllar. s. . Franklar›n korumas› alt›na giren Katolik Papal›k. kendisini tek ve meflru imparator olarak gören Do¤u Roma imparatorunun alternatifi olarak ortaya ç›kar. fiarlman tahta oturdu¤unda Frank Krall›¤›.

Bu olay 476 y›l›nda Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun son bulmas›n›n ard›ndan kendisini Roma ‹mparatorlu¤u’nun yegâne temsilcisi olarak gören Bizans ‹mparatorlu¤u aç›s›ndan kabul edilemez bir geliflmedir. s. Merakl› bir kiflili¤e sahip olan imparator saray›n› e¤itim merkezi haline getirir. a¤›rl›k ve uzunluk ölçülerinde reformlar yapar ve Avrupa’da uzun süre geçerlili¤ini koruyan bir para sistemini gelifltirir. Ancak elçilik heyetinin ‹stanbul’a gelmesiden k›sa bir süre sonra yap›lan saray darbesi ile ‹rini tahttan indirilir ve Bizans taht›na I. s. 25 Aral›k 800’de Vatikan’daki St. Bu giriflim nas›l sonuçlan›rd› bilinmez. Bat› Frankia’n›n geri kalan topraklar›nda ise ba¤›ms›z hareket eden derebeylikler ortaya ç›kar (Kerr 2011. 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile imparatorluk fiarlman’›n üç torunu aras›nda paylaflt›r›l›r. Aachen’i kendisine merkez olarak seçen fiarlman burada gösteriflli bir saray infla ettirir. s. Louis ölünce Parisli bir kontun o¤lu olan Hugh Capet kral seçilir ve böylece Paris merkezli ve 987-1328 y›llar› aras›nda iktidarda kalacak Kapet hanedan›n hâkimiyeti bafllar. Elçilik heyeti. 28 Ocak 814 y›l›ndaki ölümünden k›sa bir süre sonra Karolenj ‹mparatorlu¤u halefleri aras›nda bölüflülür. yüzy›l bafllar›nda Do¤u Frank Krall›¤›’n›n topraklar› Macarlar taraf›ndan ya¤malan›rken Alman soylular› aras›ndaki rekabet bu tehlikeye karfl› etkili bir direnifli imkâns›z hale getirmektedir. Leo taraf›ndan taç giydirilerek “Roma imparatoru” ilan edilir (Gelfand 2003. hukuk ve dinî alanlarda reformlar›n yafland›¤› “Karolenj Rönesans›”n›n bafllad›¤› dönemdir.15-16). Nikiforos (802-811) oturur (Ostrogorsky 1991.14 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Papa Adrian’›n (772-795) Lombardlara karfl› kendisinden yard›m istemesi üzerine düzenledi¤i sefer ile 774 y›l›nda Lombardlara son veren fiarlman. Papa’n›n otoritesini kesin olarak sa¤layan fiarlman. fiarlman’›n miras› üzerinde ortaya ç›kan bu üç krall›¤›n kaderi farkl› mecralarda akar. Nihayet 919 y›l›nda Saksonyal› Avc› Henry (919-936). Otto’dur (936-973). fiarlman’›n kurdu¤u büyük imparatorlu¤un baflar›s› onun hayat› ile s›n›rl› kal›r. Leo’nun (795-816) yard›m talebi üzerine meseleyi halletmek için Papa ile birlikte Roma’ya gider. Nitekim bu dönemde Bizans taht›nda imparatoriçe ‹rini’nin (797802) bulunmas›n› f›rsat olarak gören fiarlman. s. idare sistemi. Frankça’n›n d›fl›nda Latince de konuflabilen ve Yunanca’y› anlayan fiarlman. Böylece uzun zamand›r do¤u ve bat› aras›nda var olan dinî ayr›l›k flimdi siyasî aç›dan da kendini göstermifl olur. 802 y›l›nda içinde Papa’n›n temsilcilerinin de oldu¤u bir elçilik heyetini ‹stanbul’a gönderir.25-26). Yine dilbilimci Pisal› Peter (744-799) ve dinbilimci Lyonlu Agobard (769840) dönemin seçkin entellektüellerindendirler (Kerr 2011. ekonomi. Peter (Petrus) Bazilikas›’nda Papa III. Ancak ilginç olan fiarlman’›n Bizans ‹mparatorlu¤u’na alternatif olarak ikinci bir imparatorluk kurmas› de¤il. X. 799’da Roma’daki düflmanlar›n›n elinden güçlükle kurtularak kendisine s›¤›nan Papa III. 987 y›l›nda Bat› Franklar›n›n son Karolenj imparatoru V. düklerin uzlaflmas› ile kral seçilir ve “Sakson . e¤itim. fiarlman tahta ç›kt›¤›nda Frank Krall›¤›’n›n bir merkezi yoktur. Onun iktidar›. Hocas› York’lu Alcuin (735-804) saray›n en seçkin âlimi olarak pek çok ö¤renci yetifltirir ve eserler kaleme al›r. Orta Frankia olarak an›lan Rhôn ve Ren nehirleri aras›ndaki bölgeler ve ‹talya Krall›¤›’n› içine alan kesim Lothair’e (840-877) ve son olarak Do¤u Frankia olarak an›lan flimdiki Almanya ve di¤er do¤u bölgelerini içine alan kesim Louis’e (840-876) b›rak›l›r. Septimania ve Akitanya’ay› içine alan kesim Kel Charles’a (840-877).172-173).12-14). fiarlman’›n büyük ülküsünü yeniden dirilten kifli 936 y›l›nda Aachen’de “Alman kral›” ilan edilen I. tek imparator ve tek kilise düflüncesi ile kurdu¤u imparatorlu¤un Bizans’›n yerini almas›n› amaçl›yor olmas›d›r. Do¤u ve Bat› imparatorluklar›n›n yeniden birleflmesi için imparatorlar›n›n evlilik teklifini imparatoriçeye iletirler. mimari. Bat› Frankia olarak an›lan Rhône Nehri’nin bat›s›ndaki Gaskonya.

Son olarak Macarlar› ma¤lup etmeyi baflar›r.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 15 imparatorlar›” diye an›lan bu sülale 1024 y›l›na kadar Do¤u Franklar›n› yönetir. ard›ndan Bat› Frank Krall›¤›’n›n hâkimiyetinde bulunan günümüzdeki Almanya-Fransa s›n›r›nda yer alan Lotharingia bölgesini ele geçirir. Bu harekât s›ras›nda Beflkens. Roderik’in hayat›n› kaybetti¤i bu savafl›n ard›ndan Müslümanlar Cordoba (Kurtuba) ve Vizigot Krall›¤›’n›n baflkenti Toledo’yu (Tuleytula) ele geçirir (Özdemir 1995. Barselona (Barflelûne). s. Ancak . Merida (Maride). Otto her ne kadar imparatorlu¤u canland›rmay› baflarsa da fiarlman gibi genifl bir co¤rafyaya hükmedemez ve Papal›k üzerinde onun kadar etkin bir kontrol sa¤layamaz. Julianus’un sahip oldu¤u ticaret gemileri ile ordusunu ‹ber Yar›madas›’na geçiren Tar›k bin Ziyad. ‹lk olarak derebeylerini itaat alt›na almay› baflaran Henry. Halid es-Sufi 1988a. Medina). 955 y›l›nda Macarlar› Almanya’n›n Augsburg flehri yak›nlar›nda bulunan Lechfeld’de büyük bir bozguna u¤rat›r. Sidonia (fiuzûne. Carmona (Karmûne). Bu tarihten sonra Endülüs Emevi Devleti kurulana kadar yönetim fiam’daki Emevi hilafetine ba¤l› valilerin elindedir (Özdemir 1995. Bir y›l sonra ‹spanya’n›n fethini sonuçland›rmak için on sekiz bin kiflilik bir ordu ile bizzat ‹spanya’ya gelen Musa bin Nusayr. 732 y›l›nda Vali Abdurrahman el-Gafikî büyük bir ordu ile harekete geçerek Bordeaux (Bordo) flehrini ele geçirir. s. ‹spanya’da Müslüman Hâkimiyeti Müslümanlar›n ‹spanya’y› fethi 711 y›l›nda Emevi komutan› Tar›k bin Ziyad komutas›ndaki ‹slâm ordusunun kendi ad›yla an›lan Cebel-i Tar›k bo¤az›n› geçerek ‹ber Yar›madas›’na ç›kmas›yla bafllar.1. Sevilla (‹flbiliyye). Papa XII. Henry (1014-1024) iktidar› boyunca ‹talya’ya üç sefer düzenlemesine ra¤men bat›da pek etkili olamaz ve daha çok Almanya’daki iç çekiflmeler ve s›n›rlar›n› tehdit eden Slavlarla meflgul olur. s. bu yard›m› karfl›l›¤›nda 2 fiubat 962’de Papa taraf›ndan taç giydirilerek Kutsal Roma-Cermen imparatoru ilan edilir. I. babas›n›n bafllatt›¤› iflleri devam ettirir. Emevilerin günümüzdeki Kuzey Afraka sahillerini içine alan ‹frik›yye’nin Valisi Musa bin Nusayr’›n Tanca valili¤ine tayin etti¤i Tar›k bin Ziyad. ‹spanya’dan ayr›l›rken bölgenin idaresini o¤lu Abdulaziz’e b›rak›r. 212. 211. 726 senesinde Paris yak›nlar›na kadar ilerler. Musa bin Nusayr’dan düzenleyece¤i sefer için izin ald›ktan sonra on iki bin kiflilik bir kuvvetle Sebte Liman›’ndan yola ç›kar. Murcia (Mursiya)’y› ele geçirir.184-185). Ünite . Pireneleri aflarak Fransa’ya giren ‹slâm ordular›.63 vd.). Sakson hanedan›n›n son temsilcisi II. Musa bin Nusayr. Musa bin Nusayr’› fiam’a geri ça¤›r›r. s. 936’da Henry ölünce yerine geçen o¤lu I. G›rnata. Reyyo. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan imparatorluk 1806 y›l›ndaki Napolyon Savafllar›na kadar yaklafl›k dokuz as›r varl›¤›n› sürdürür (Roberts 2011. Özkuyumcu 2007. Ard›ndan Tours (Tur) flehri üzerine gider. Böylece birkaç y›l içinde ‹slam ordular› Güney Fransa’ya kadar ilerlerler (Özdemir 1995. 714 y›l›nda Emevi Halifesi I. s. Vizigot kral› Roderik ile aras› aç›k olan Julianus’tan ‹spanya’daki durum hakk›nda bilgi alan Tar›k bin Ziyad. Valiler döneminde fetihler devam eder. 212. Güney kesimlerinin fethi tamamland›ktan sonra Toledo’da birleflen iki ordu 713 y›l›nda kuzeye yönelir. Çeflitli adlar ve hanedanlar yönetiminde ve baz› kesintilerle I.170). ‹berya yar›madas›n›n güneyinde Guadalete Savafl›’nda Vizigot kral› Roderik’i ma¤lup eder. Vizigot Krall›¤›’n›n Sebte valisi Julianus’un teflviki ile ‹spanya’ya sefer düzenlemeye karar verir.). Velîd bin Abdülmelik (705-715). John’un ‹talya kral› II. Berengar’a (950-962) karfl› kendisinden yard›m talep etmesi üzerine Roma’ya giden Otto. Bu tarihten sonra Macarlar tehlike olmaktan ç›kar. s. Halid es-Sufi 1988a. s.48 vd. Otto. Saragosta (Zaragoza) Müslümanlar›n hâkimiyeti alt›na girer.

D ÜBATI fi Ü N E L ‹ M VE DO⁄U AVRUPA KUZEY. ‹ngiltereyi iflgal ettikleri zaman Frans›zca yönetici elit s›n›f aras›nda yerleflti.Ö. s. ‹skoçyal›lar. Sakson ve Jütiler Britanya’n›n güney ve do¤u sahillerinden karaya ç›karak bu ülkeye yerleflirler (Cross 1920. Essex. Bu yenilgi Avrupa’n›n kaderini tayin eder. ‹ngiliz kral›n› iktidardan indirmesine kadar devam eder. Bu durum Danimarka kral› Sveyn Forkbeard’›n (986-1014).149 vd. s.S.). Nihayet 1066 y›l›nda Fransa’n›n kuzeyinde hüküm süren Normanlar›n lideri Fatih William’›n Hasting Savafl›’nda Anglo-Saksonlara karfl› kazand›¤› zaferle ‹ngiltere’de Norman hâkimiyeti bafllar (Roberts 2011. ‹rlandal›lar. yüzy›llarda K ‹diye T adland›r›lan A P Dan Vikingler. Bu tarihten sonra Almanya’n›n S O R Ukuzeyinde ve Danimarka’da yaflayan Cermen kabileleri olan Anglus. 11. Bu tarihten 100 y›l önce Frans›z krall›¤›n› ya¤malamalar›na son Kuzey ‹ Nvermek T E R N flart›yla ET Fransa’n›n Normandiya bölgesine yerlefltirilen ve bundan dolay› Normandiyal›lar ad›n› alan bu Norveçliler Frans›zca konufluyorlard›.). Saksonlar ve Jütiler Britanya’y› iflgal etmifller D‹ K K A Tve adan›n yerli halk› olan Kelt kabilelerini bat›ya do¤ru uzaklaflt›rm›fllard›r. AngloSaksonlar. Böylece ‹ngilizceye Kelt. Yorke 2003. Adadaki siyasi oluflumlar› temsil eden ve ortak yönetim manas›ndaki heterarfli’yi oluflturan yedi (Wessex. VII. III. 878 y›l›nda ile anlaflmak zorunda kalan Danlar.yüzy›l›n sonunda Vikingler.385 AMAÇLARIMIZ vd. 8 ve 9. s. ‹skoçya. Bu halk›n isminden alan ve Celtic-Seltik diye adland›r›lan adada oldu¤u kadar k›ta Avrupas›n›n kuzeybat›s›nda da pek çok flehir günümüze ulaflm›flt›r. H›ristiyanl›¤› kabul etmeleri VI. sülalesinin neredeyse tamam›n› k›l›çtan geçiren Abbasilerin elinden güçlükle kurtularak önce Tunus’ta bulunan Kayrevan’a. yüzy›l›n ortas›ndan itibaren bafllayan Dan ak›nlar›na karfl› koyamaz ve ülkenin yar›s›ndan fazlas› istila edilir. s.178-179).18 vd. Halid es-Sufi 1988a. Sussex. Nihayet 871’de Danlar› ma¤lup etmeyi baflaran Wessex kral› Büyük Alfred tüm Güney ‹ngiltere’nin kral› ‹ N T E R NAlfred ET olur.74 vd.Ö. 750 y›l›nda fiam’daki Emevi hilâfetinin son bulmas›n›n ard›ndan. Gallerliler ve Britanya adas›na ismini veren Bretonlar. Adan›n son T ELE V ‹ Z1066 Y O Ny›l›nda defa iflgali Norveç kökenli Normanlar taraf›ndan gerçeklefltirildi. ad›n› pagan olan bu Cermen kabilelerinden birisi olan Angluslardan alacak ve adada da Anglo-Sakson gelene¤i AMAÇLARIMIZ oluflacakt›r.16 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Britanya: Kuzey ‹rlanda. SIRA S‹ZDE 3 55 y›l›nda aday› DÜ fiÜNE L ‹ Miflgali ile M. Mercia TELEV ‹ Z Y O krall›ktan N ve Northumbria) hiçbirisi IX. Cermen kökenli ‹skandinav dillerinin yan› s›ra Frans›zcadan da pek çok kelime yerleflti. Anglo-Saksonlar›n. Onun ölümünden sonra yerini alan Knud (1016-1035) döneminde ‹ngiltere. yüzy›l›n ilk yars›ndan itibaren Britanya’n›n do¤u ve güney kesimlerini istila eden Cermen kavimlerini ifade etmek için kullan›lan bir terimdir. Bu durum asl›nda yenilgiden çok Endülüs’teki iç kar›fl›kl›klarla alakal›d›r (Özdemir 1995. s. Hiflam’›n tahttan indirilmesiyle son bulur. Gerçekte bir ada olan Britanya’n›n tarihi M. k›sa bir süreli¤ine de olsa Danimarka Krall›¤›’n›n bir parças› haline gelir. s. Merovenj veSIRA Karolenj S‹ZDE Hanedanlar› döneminde Avrupa’n›n siyasî yap›s›ndaki de¤iflimler nelerdir? Aç›klay›n›z. 212. Wessex’ten çekilmeyi kabul ederler. Danlar› birleflik bir krall›¤›n idaresi alt›na almay› baflar›rlar.. Galler ve ‹ngiltere’nin bir araya gelmesinden dolay› Birleflik Krall›k olarak da adland›r›lan Britanya’n›n oldukça heterojen bir yap›s› ve tarihi vard›r. emirli¤ini ilan eder (756). Roma imparatoru Jül Sezar’›n M. Do¤u Anglia. .S. Britanya’y› Romal›lar ve AngloSaksonlardan sonra üçüncü kez iflgal ederler. 732 y›l› Ekim ay›nda Poitiers (Puvatya) Ovas›’nda fiarlman’›n dedesi olan Charles Martel komutas›ndaki Frank ordusu karfl›s›nda ma¤lup olur. Kelt dili konuflan adan›n yerli halklar›d›r. 500’den 1066 y›l›ndaki Norman istilas›na kadar olan devir Anglo-Sakson dönemi olarak adland›r›l›r. SIRA S‹ZDE Bugünkü Almanya ve Hollanda’n›n kuzey kesimleri ve Güney ‹skandinavya’dan göç eden Anglus. SIRA S‹ZDE ‹ngiltere Normandiyal›lar. Normanlar ve Kelt halklar›n›n kar›fl›m›ndan ‹ngiliz diye adland›r›lan topluluk ortaya ç›kt›. onuncu Emevi halifesi Hiflam’›n (724-743) torunu Abdurrahman bin Muaviye. Endülüs Valisi Yusuf elFihrî’yi ma¤lup ettikten sonra Kurtuba’ya giren Abdurrahman. Bu savafl›n ard›ndan Müslümanlar bir daha Pirene da¤lar›n›n kuzeyine geçemezler. oradan da Endülüs’e kaçar. Kent.yüzy›la kadar iner. Londra’y› alan Alfred’in 900/901’de ölmesinin ard›ndan onun soyundan gelen krallar. Anglo-Sakson S O R U ‹ngiltere Anglo-Sakson tabiri V. Adan›n otokton halk› Keltlerdir. 400 ile 699 y›llar› aras›ndaki 3 as›rl›k dönemde Hristiyanl›k Britanya’da yay›lacakt›r. Ancak yeni bir Viking sald›r›s›yla felakete u¤rayan Anglo-Sakson Krall›¤› bir süre daha ödedi¤i yüklü miktardaki y›ll›k vergi ile varl›¤›n› sürdürür. 409 y›l›na kadar devam eden Roma egemenli¤i Britanya’da kurulur. 3.). D‹KKAT M. Abdurrahman’›n 929 y›l›nda fiii Fat›mî halifesine karfl› “Emirü’l Müminin” unvan› almas›yla bu tarihe kadar Kurtuba Emirli¤i olarak geçen devlet bundan sonra Endülüs Emevi Hilâfeti ad›n› al›r ve 1031’de III. yüzy›lda Roma-Britanya soyundan gelen Britonlar›n bir k›sm› yeni gelen bu topluluklarla yaflamaya devam ederken ço¤unlu¤u Galler ve ‹skoçya’n›n K ‹bir T arada A P da¤l›k bölgelerine sürülürler. Bununla birlikte ‹spanya’daki Müslüman varl›¤› 1492’ye kadar devam eder (Brockelmann 2002. yüzy›l›n sonlar›nda olur.

Fransa ve ‹spanya k›y›lar›na kadar olan genifl co¤rafyada dehflet salm›fllard›r (Kerr 2011. s. s.177). Belaruslar).16. yüzy›ldan itibaren anavatanlar›ndan ayr›larak iki yüzy›l boyunca Avrupa’dan Asya’ya kadar çok genifl bir sahada faaliyetlerde bulunmufllard›r. ‹skoçya. Hatta Karadeniz üzerinden ‹stanbul önlerine kadar gelmifllerdir. Ünite .19). Daha çok Norveçli olarak bilinen ancak ‹sveç ve Danimarka gibi yerlerden de gelen ‹skandinavya’n›n savaflç›. . H›rvatlar. yüzy›l›n bafllar›nda Hollanda ve Almanya’n›n Kuzey Denizi k›y›lar›na sald›rmaya bafllayan Vikingler daha sonra Fransa k›y›lar›na yönelirler. Avar istilas› s›ras›nda Dinyeper’in do¤usuna geçen kabileler ise izleyen y›llarda Rus ‹mparatorlu¤u’nu vücuda getirmifllerdir.Steinberg. Avrupa tarihinde etkin rol oynamalar› çok daha geç tarihlerde olur. IX. s. Protestanl›¤› ve Müslümanl›¤› kabul eden Slav halklar› genel olarak Do¤u Slavlar› (Ruslar. manast›r›n hazinesine el koyduklar› gibi pek çok keflifli öldürüp geri kalan›n› da esir ederek yanlar›nda götürürler. s. Ukraynal›lar. Bat› Avrupa’ya ak›n eden Danlar ve Norveçliler ise ‹rlanda. Orléans ve Tours gibi iç kesimlerdeki flehirler de Viking sald›r›lar›ndan kurtulamaz. Riasanovsky.) olarak üç gruba ayr›l›r (Dvornik 1962. Ancak bu bile onlar›n ak›nlar›n› durdurmak için yeterli gelmez. 911 y›l›nda ç›kacak Viking lideri Rollo ile anlaflan Fransa kral› Basit Charles (893-922). Limoges. Viking dehfletini yaflar. Vikingleri durdurman›n tek yolu yüklü miktarda fidye ödemektir. ‹spanya k›y›lar›na yönelen Vikingler.1. Bat› Slavlar› (Polonyal›lar.). Çekler. Bugün Avrupa’daki en kalabal›k etnik grubu oluflturan Slavlar›n. 793 y›l›nda ‹ngiltere’nin kuzeydo¤u aç›klar›ndaki ayn› ad› tafl›yan adadaki Lindisfarne Manast›r›’na sald›ran Vikingler. ‹ngiltere. Slavlar Hint-Avrupa ailesine mensup olan Slavlar›n tespit edilen ilk vatanlar› Vistül Vadisi ve Karpatlar›n kuzey yamaçlar›ndaki bölgelerdir. yerlefltikleri ülkelerin elit tabakas› aras›na kar›flarak etkin bir rol oynam›fllard›r (Roberts 2010. tüccar ve korsan halk› olan Vikingler.175-176). ‹rlanda. Elbette Pagan olan Vikingler için bu tür yerlerin bir kutsall›¤› yoktur. Slovenler vd. Üstelik yaln›zca k›y› bölgeleri de¤il Paris.1. ‹ngiltere ve Fransa’daki manast›rlarda yaflayan rahiplerin yazd›klar› eserlerde 750 y›l›ndan 1100 y›l›na kadar buralar› ac›mas›zca ya¤malayan vahfli Vikingler hakk›nda bilgiler bulmak mümkündür. henüz kesin olarak bilinmeyen bir sebeple VIII. Dinyeper Nehri boyunca Karadeniz ve Tuna’ya do¤ru yay›lan Slavlar daha sonra Tuna’y› da aflarlar. Viking sald›r›lar› bir seferle kalmaz ve ya¤malad›klar› bu bölgelere daha sonra defalarca tekrar gelirler. Harold’› ma¤lup etmeyi baflararak ‹ngiltere kral› olur (Kerr 2011. Nihayet 859 y›l›nda Pisa da onlar taraf›ndan ya¤malan›r (Roberts 2011. Katolikli¤i. Balt›k k›y›lar›ndan Rusya’n›n kuzeybat›s›ndaki Velikiy Novgorod’a kadar inmifllerdir. Zaman içerisinde Ortodokslu¤u. soydafllar›n›n sald›r›lar›na karfl› korumas› kofluluyla bu bölgeleri ona b›rak›r.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 17 Vikingler Aç›k denizlerde ve s›¤ nehirlerde kullanabilecekleri teknelerin d›fl›nda uzun süreler erzak temini yapmadan denizlerde seyahat edebilecekleri büyük gemilere de sahip olan Vikingler. s. Varanglar olarak tan›nan ‹sveçliler.17-18). Onun soyundan gelen William (1066-1087) 1066 y›l›nda Hasting Savafl›’nda Anglo-Sakson kral› II. 842’de Nantes ve 847’de Bordeaux flehirleri. Almanya. 844 y›l›nda Sevilla’y› yak›p y›karlar. Slovaklar) ve Güney Slavlar› (S›rplar. 2011. s. ‹ki y›l sonra ‹rlanda ve ‹skoçya’ya sald›r›rlar.

750 y›l›nda Güney Rusya’ya inen ‹sveçliler. Pannonia. Göktürk Devleti’nin kurulmas›n›n ard›ndan ‹til Nehri’ni geçerek bat›ya gelen Avarlar. s. ve IX. s. Yo¤un bir ticarî faaliyet içerisinde olan Rusya’daki ‹sveç-Rus kolonileri. Di¤er bir görüfle göreyse Rus ad› ‹ranî bir kavim olan Alanlar›n. Avrupa’da Slavlar taraf›ndan oluflturulan ilk siyasî teflekkül Orta Avrupa’da yer alan Büyük Moravia’d›r. III. fiarlman döneminde. Fin ve ‹skandinav kavimleri ile kar›flm›fl olsalar da Rus Devleti’ni meydana getiren temel halk. ‹lk olarak. Karadeniz ve Tuna aras›nda faaliyetlerde bulunan Slav kabileleri.99 vd). yüzy›llar aras›nda Karadeniz’in kuzeyindeki bölgelere egemen olan Hazar Devleti’ne tâbi hale gelirler. Bu iki Türk kavminin Slavlar›n siyasî. s. . Do¤u Slavlar›d›r. s. Dalmaçya ve Do¤u Balkanlara göç ettirilmifllerdir. Elbe ve Oder nehirleri aras›ndaki Slav topraklar›. s. Do¤u Frank kral› Louis’in vassal› olan Moravia Dükü Rastislav (846-870). ve VI. Franklar taraf›ndan talan edildi¤i gibi kendisi de esir düfler ve esaret alt›nda ölür.49-50).s. Alman krallar› I. Franklara karfl› on y›ldan fazla bir süre direnir. yüzy›l ile X. Rastislav. Slav topluluklar›n› idareleri alt›na al›rlar. Rusya Rus tarihi bir ulus-devlet tarihi de¤ildir. burada daha sonra devlete ve halka ad›n› verecek olan Ruslarla karfl›lafl›rlar. Don Nehri.16-17. Roxalan kabilesi ile ilgilidir. kültürel ve sosyal geliflimleri üzerinde büyük tesiri olur. Ruslar›n sald›r›s›na u¤rar (Vernandsky 2009. yüzy›lda Cermen kabilelerinin Balt›k k›y›lar›ndan güneye do¤ru inmeleri üzerine baz› Slav kabileleri Vistül ve Oder nehirlerini geçerek Elbe Nehri’ne kadar olan sahalara yerleflirler. Nitekim 840’da Karadeniz’in güney k›y›s›ndaki Bizans flehri Amastris (Amasra). Özellikle Bayan Han döneminde s›n›r güvenli¤ini sa¤lamalar› amac›yla kalabal›k Slav kitleleri Orta ve Güney Almanya.22 vd. ekonomik. Frank Krall›¤›’n›n kuzeydo¤u ve güneydo¤u s›n›rlar›ndaki Slav kabileleri üzerine düzenlenen seferler s›ras›nda esir edilen pek çok Slav Fransa’ya götürülür. Türk.48. Rus kelimesinin. s. ‹sveçlilere verdikleri ve kay›kç›lar-kürekçiler anlam›na gelen Ruotsi’den türedi¤i ileri sürülmektedir. yüzy›ldan itibaren Balt›k k›y›lar›. Ortaça¤da bütün Do¤u Slavlar›n›n genel ad› haline gelen Rus teriminin menflei ve anlam› ile ilgili olarak de¤iflik fikirler ileri sürülmektedir. Finlilerin. Bununla birlikte de¤iflik dönemlerde Mo¤ol. Farkl› etnik unsurlar›n birleflmesi ile ortaya ç›km›fl ve daha sonra büyük bir imparatorluk halini alm›flt›r (Riasanovsky. ‹llirya.9).3-4). Son olarak baz› araflt›rmac›lar Rus ad›n› topografik aç›dan izah etmeye çal›fl›rlar (Kurat 1993. yüzy›llarda kuzeyden gelen ‹skandinavlar›n idaresi alt›nda birleflirler. Avar hâkimiyetinin son bulmas›n›n ard›ndan Do¤u Slavlar› VII.) Etnik kökenleri üzerinde tart›flmalar›n hâlâ devam etti¤i Ruslar da bölgeye gelen ‹skandinavlar gibi zaman içerisinde Slavlaflm›fllard›r (Vernadsky 2009. Bulgarlarla ittifak kurarak Frank topraklar›na sald›r›r ve ba¤›ms›zl›¤›n› ilan eder.18 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi V. Ancak sonunda tüm Moravia. 839 y›l›ndan itibaren Bizans ‹mparatorlu¤u ile temasa geçerler. Ancak as›l Slav göçleri. Vernadsky 2009. Avar ordusunda görev yapan Slav birliklerinin Bizans arazilerine ak›nlar düzenledikleri ve 626 y›l›ndaki ‹stanbul kuflatmas›na ifltirak ettikleri bilinmektedir (Kurat 1992. Henry (919-936) ve II.48). VIII. Riasanovsky 2011. s. 855 y›l›nda Frank kral› Louis’in Dük Rastislav’a karfl› Moravia üzerine düzenledi¤i sefer baflar›s›zl›kla sonuçlan›r. s. Otto (936-973) zaman›nda tamamen ele geçirildikten sonra bölgedeki Slav topluluklar› da Alman kilisesinin etkisi alt›na girer (Dvornik 1962. Ancak bafllang›çta iliflkilerin pek dostane oldu¤u söylenemez. Avarlar›n hâkimiyeti döneminde vuku bulur.

Kiev Knezli¤i’nin Svyatoslav döneminde büyük güç kazand›¤› görülür. Odo’yu ma¤lup eder. s. hâkimiyet sahalar›n› geniflletmek amac›yla yapt›¤› seferlerle geçer.54 vd. Dikkatini güneye yönelten Oleg. Bunu ö¤renen Svyatoslav.66. Roma kilisesi ile yak›n iliflki içinde olan Mieszko. Otto’yu yenmeyi baflar›r. Slavlar›n anayurtlar› olarak kabul edilen sahada (Vistül ve Oder nehirleri aras›ndaki bölge) Bat› Slavlar› taraf›ndan kurulan Polonya Krall›¤›’d›r. Svyatoslav’›n iktidar›. Onun devrinde biri 911 di¤eri 944 y›llar›nda olmak üzere Bizans ‹mparatorlu¤u ile iki ticaret antlaflmas› yap›l›r (Vernandsky 2009. 969’da Svyatoslav’›n yoklu¤unu de¤erlendirmek isteyen Türk kökenli Peçenekler Kiev’i kuflat›r. 983 y›l›nda III.19-20).1.52-53). s. Paris’te yaflayan Lutetianlar ve Çeklere karfl› imparatorun yan›nda yer al›r. Polonya tarihinin resmi olarak bafllang›c› Piast hanedan›n›n kurucusu Mieszko’nun (962-992) 966 y›l›nda H›ristiyanl›¤› benimsemesi olarak kabul edilmektedir.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 19 Rus tarihinin bafllang›c› ‹skandinav kökenli Vareglerin Baflbu¤u Rurik’in 856 y›l›nda Kuzey Rusya’daki ‹skandinav kolonilerinde düzeni sa¤lamak için önce Ladoga Gölü civar›na sonra da Velikiy Novgorod’a yerleflmesi olarak kabul edilmektedir. 971 y›l›nda Bizans imparatoru Ioannis Cimiskis (969-976) taraf›ndan ma¤lup edilen Svyatoslav. 957’de Bizans saray›n› ziyaret eden Olga’n›n Ortodokslu¤u kabul etmesiyle Bizans ‹mparatorlu¤u’nun Rusya sahas›ndaki etkisi bafllam›fl olur. Otto’nun (936-973) kendi hâkimiyet bölgelerine bir sald›r› düzenlemesini engellemeyi düflünür. s. Kurat 1993. s›n›rlar›n› do¤u yönünde geniflletmek niyetinde olan Kutsal Roma-Cermen imparatoru I. 873 y›l›nda Rurik öldü¤ünde yerini Norveç kökenli Oleg al›r. 979’da Odo’nun yard›m›na gelen imparator II. s. s.). Ayr›ca damad› olan Dani- . s.20-21.). Ancak geri dönüfl s›ras›nda Peçeneklerin sald›r›s›na u¤rayarak ordusundaki pek çok askerle birlikte hayat›n› kaybeder. yaklafl›k befl y›l sonra ‹sveç Ruslar›n›n elindeki Kiev’i ele geçirir. Uzun iktidar› boyunca Balt›k Denizi’nin güney sahillerinde yer alan Pamerania ve Afla¤› Oder bölgesini hâkimiyeti alt›na almak için pek çok sefer düzenleyen Mieszko. Tuna bölgesinden h›zla geri dönerek baflkentini kurtar›r. Buras›n› kendisine merkez olarak seçip ba¤›ms›zl›¤›n› ilan eder. Svyatoslav’›n ölümünden sonra Rusya sahas›nda çeflitli knezlikler (prenslikler) ortaya ç›kar ve bunlar 150 y›ldan fazla bir süre ço¤unlukla ma¤lup olduklar› Peçeneklerle mücadele ederler (Vernandsky 2009. 860 y›l›nda Karadeniz’i aflarak ‹stanbul Bo¤az›’na giren bir Rus filosu. ‹stanbul’un sur d›fl›ndaki sahil bölgelerini ya¤malar (Norwich 1993. 968 senesinde Poznan’da piskoposluk kurar. ülkesine dönmek zorunda kal›r. 972’de Saksonya ve Avusturya’n›n bir bölümünü içine alan Ostmark Dükü I. Ünite . Bu davran›fl› ile o. Rurik döneminde de Bizans ‹mparatorlu¤u ile olan iliflkiler henüz yumuflamam›flt›r.52). Kaynaklardaki bilgilere göre Varegler. 965’te Hazarlar ve 967 senesinde Bizans’›n yard›m talebi üzerine Tuna Bulgarlara karfl› düzenledi¤i seferlerde baflar›l› olur (Vernandsky 2009. Bulgarlar› ma¤lup eden Svyatoslav’›n Tuna bölgelerinde ele geçirdi¤i yerleri terk etmek istememesi Bizans ‹mparatorlu¤u ile aras›n› açar. Polonya Ortaça¤ Avrupas›’nda Slavlar taraf›ndan kurulan bir di¤er siyasî organizasyon. kendi aralar›nda sürtüflme içerisinde olan Slav kabileleri taraf›ndan kendilerini yönetmeleri için davet edilmifltir (Riasonovsky 2011. Otto ile ittifak kuran Mieszko. Babas› Igor öldü¤ünde küçük yafllarda bulunan Svyatoslav gerçek manada devletin yönetimini eline al›ncaya kadar annesi Olga ona vekâlet eder.

Mieszko’nun o¤lu Casimir (10391058) ve torunu II. Otto’nun halefi II. En meflhur seferi 1018 y›l›nda Kiev’i ele geçirdi¤i seferdir. Bat› ve Do¤u Avrupa’daki siyasî durumu de¤erlendiriniz SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET .). Kutsal Roma Cermen imparatoru IV. Boleslaw aras›ndaki savafl 1018 y›l›nda Almanya’n›n do¤usunda bulunan Bautzen’de imzalan bar›fl antlaflmas›na kadar aral›ks›z devam eder (Halecki 1978. Boleslaw. 1076-1079 aras›nda Polonya kral›) döneminde Polonya eski gücüne kavuflur ve özellikle II. Mieszko (1025-1031-1032-1034). Conrad (1027-1039) ve Kiev knezi Yaroslav karfl›s›nda u¤rad›¤› büyük yenilginin ard›ndan topraklar›n›n büyük k›sm›n› kaybeder. Boleslaw’›n (1107-1138) befl o¤lu aras›nda paylafl›l›r ve bu tarihten sonra uzun süre kardefller aras›nda mücadeleler yaflan›r. Ancak II. s. Boleslaw’›n o¤lu II. SIRA S‹ZDE 4 Erken Ortaça¤’da Kuzey.20 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi marka kral› Sweyn Forkbeard’a ‹ngiltere seferleri s›ras›nda destek verir. Yetenekli bir devlet adam› ve cesur bir asker olan bu flah›s 996’da Krakow’u zapt eder.11 vd. ilk Polonya kral› olarak kabul edilir. I. 1031 y›l›nda II. Henry (1002-1024) ile I. Heinrich’e (1084-1105) karfl› baflar›yla mücadele eder (Halecki 1978. III.) 1138’de Polonya Krall›¤›’n›n topraklar› III. s. Boleslaw (992-1025). Boleslaw (1058-1076 aras›nda Polonya dükü. Otto (983-1002) döneminde Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u ile iyi iliflkiler içinde olunsa da onun ölümünden sonra durum bir anda de¤iflir.52 vd. Mieszko’nun ölümünün ard›ndan yerine geçen o¤lu I.

yüzy›ldan itibaren anavatanlar›ndan ayr›larak iki yüzy›l boyunca Avrupa’dan Asya’ya kadar çok genifl bir sahada faaliyetlerde bulunan ‹skandinavya’n›n pagan. Do¤u ve Bat› Roma imparatorluklar›n›n kaderini belirlemifllerdir. K›sa süre içinde Avarlar Karadeniz’in kuzeyindeki bölgeleri tamamen denetim alt›na almay› baflarm›fllard›r. A M A Ç 4 . Belaruslar). Papa III. 1806 y›l›na kadar yaklafl›k dokuz as›r çeflitli hanedanlar ve adlarla varl›¤›n› sürdürür. Ünite . Çekler. Kavimler Göçü’nü bafllatan Hunlar. Bu dönemdeki önemli geliflmelerden birisi de Müslümanlar›n ‹spanya’y› fethidir. Ancak Attila’n›n 453 y›l›nda ölümünün hemen ard›ndan Hun ‹mparatorlu¤u parçalan›r. Leo’nun elinden giydi¤i taç ile Kutsal Roma imparatoru ilan edilir. Slovaklar) ve Güney Slavlar› (S›rplar. Roma ‹mparatorlu¤u’nun idarî yap›s›ndaki bölünmüfllük Hun bask›s›yla bat›ya göç ederek imparatorluk arazilerine yerleflen Cermen kavimlerini harekete geçirir. Protestanl›¤› ve Müslümanl›¤› kabul eden Slav halklar› genel olarak Do¤u Slavlar› (Ruslar. 500 y›l›ndan 1066 senesindeki Norman istilas›na kadar Britanya’da hâkimiyet kuran Anglo-Saksonlar. Bat› ve Do¤u Avrupa’daki geliflmeleri tart›flabilmek Erken Ortaça¤’da Kuzey. Cermen kavimlerinin Bat› Avrupa’ya hareket etmelerine sebep olmufl. Teodosios’un (379-395) ölümünün ard›ndan Roma ‹mparatorlu¤u. Bayan Ka¤an döneminde Avrupa içlerine kadar ilerleyen Avarlar›n.) olarak üç gruba ayr›l›r. Erken Ortaça¤’da Kuzey. Zaman içerisinde Ortodokslu¤u. Avar Ka¤anl›¤›’n›n 811 y›l›nda son buldu¤u kabul edilse de Avarlar›n X. VIII. Vizigotlar Güney ve Orta Galya ile ‹spanya’y›. Ukraynal›lar. savaflç›. Göktürk Devleti’nin kurulmas›n›n ard›ndan bat›ya do¤ru göç ederek Slav ve Bulgar topluluklar›n› hâkimiyetleri alm›flt›r. Avrupa’n›n demografik yap›s›n› kökünden de¤ifltirmifllerdir. 711 y›l›nda Tar›k bin Ziyad komutas›ndaki ‹slâm ordusunun kendi ad›yla an›lan Cebel-i Tar›k bo¤az›n› geçerek ‹ber Yar›madas›’na ç›kmas›yla bafllayan Avrupa’daki Müslüman varl›¤› 1492’ye kadar devam eder. Attila (434-453) döneminde. Katolikli¤i. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan imparatorluk. 800 y›l›nda fiarlman. 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile imparatorluk fiarlman’›n üç torunu aras›nda paylaflt›r›l›r. Otto’dur (936-973). fiarlman’›n kurdu¤u büyük imparatorlu¤un baflar›s› onun hayat› ile s›n›rl› kal›r. 395 y›l›nda I. Erken Ortaça¤ Avrupa tarihinde etkin bir rol oynayan di¤er Orta Asyal› bir kavim olan Avarlar. s›n›rlar› Danimarka’dan ‹ran’a kadar uzanan merkezî bir imparatorluk vücuda getirilir.S. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Erken Ortaça¤’da Merkezi Avrupa’n›n siyasî durumunu aç›klayabilmek Son Merovenj kral› III. Ostrogotlar ‹talya’y›. yüzy›la kadar Avrupa’da çeflitli topluluklar aras›nda varl›klar›n› devam ettirdi¤ine dair bulgular vard›r. 1453 y›l›nda ‹stanbul’un Türkler taraf›ndan fethedilmesine kadar bin y›ldan fazla bir süre ayakta kal›rken. Bat› Roma ‹mparatorlu¤u yüzy›l dahi varl›¤›n› devam ettiremez.S. Sonradan Bizans ‹mparatorlu¤u olarak adland›r›lacak olan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. Slovenler vd. tüccar ve korsan halk› Vikingler ve bugün Avrupa’daki en kalabal›k etnik grubu oluflturan Slavlard›r. Do¤u ve Bat› olmak üzere ikiye bölünür.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 21 Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u ile Cermen kavimleri aras›ndaki iliflkileri aç›klayabilmek M. 2 fiubat 962’de Papa taraf›ndan taç giydirilerek Kutsal Roma-Cermen imparatoru ilan edilen I. Bat› Slavlar› (Polonyal›lar. Orta Asyal› kavimlerin Erken Ortaça¤ Avrupas›’n›n siyasî yap›s› üzerindeki etkilerini tart›flabilmek Orta Asya’dan ayr›larak bat›ya gelen ilk Türk kavmi olarak kabul edilen Hunlar. H›rvatlar.1. Childerik’in 751 y›l›nda Papa Zachary (741-752) taraf›ndan azl edilip K›sa Peppin’in Franklar›n kral› olarak taç giydirilmesinin ard›ndan Merovenj hanedan› sona erer ve ad›n› hanedan›n en büyük temsilcisi fiarlman’dan alan Karolenj hanedan› dönemi bafllar. çeflitli boylar halinde kendi liderlerinin idaresinde faaliyette bulunan bütün boylar birlefltirilerek. fiarlman’›n büyük ülküsünü yeniden dirilten kifli 936 y›l›nda Aachen’de “Alman kral›” ilan edilen I. baflkenti 796 y›l›nda Franklar›n eline geçer. Bat› ve Do¤u Avrupa’da etkin olan kavimler M. Vandallar Kuzey Afrika’y› ve Lombardlar Kuzey ‹talya’y› ele geçirir.

Hunlar› yenilgiye u¤ratm›flt›r. . Siyasi birli¤in sa¤land›¤› c. Merkezi devlet yap›s› korunamam›flt›r. Frank krall›¤› farkl› hanedanlar taraf›ndan yönetilmifltir. c. b.Teodosios’un o¤ullar› Arkadius ve Honorius aras›nda ikiye bölünmüfltür. Ostrogotlar. d. Kültürel 3. Bu bilgilere göre afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? a. d. b. Hunlar . Avarlar -Vizigotlar e. b. Afla¤›daki Cermen kavimlerinden hangisi zaman›nda Kuzey Afrika’n›n tamam› ele geçirilmifltir? a. Kavimler Göçü’nün sonucunda Roma ‹mparatorlu¤u 395 y›l›nda imparator I. Afla¤›dakilerden hangisinde Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun baflkentini kuflatan iki topluluk birlikte verilmifltir? a. Roma ile Vizigotlar aras›nda daimi bar›fl sa¤lanm›flt›r. daha sonra üç sefer düzenledi¤i Roma’y› da ele geçirmifltir. c. Hukuk devleti oldu¤u b. e. Vizigotlar b. ‹lk kapsaml› yaz›l› yasalar› oluflturdular. Papa ç›karlar› do¤rultusunda hareket etmifltir. Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nu olumsuz etkilemifltir. Roma ‹mparatorlu¤u’nun y›k›ld›¤› 4. Merkezi otoritenin güçlü oldu¤u d. Hun bask›s› sonucunda topraklar›n› terk etmek zorunda kalan Vizigotlar k›sa sürede güçlendiler. Bu bilgilere göre afla¤›daki yarg›lardan hangisine ulafl›labilir? a. Egemenlik alanlar›n›n geniflledi¤i e. Vikingler c. Ostrogotlar e.Romal› idarecilerin kötü muamelesi üzerine Ostrogotlarla birlefltiler. d. e. Buna göre afla¤›daki yarg›lardan hangisine ulafl›lamaz? a. Avarlar .Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› . Siyasi d. Ekonomik e. Vizigot kabilelerini idaresi alt›nda birlefltirmeyi baflaran kral I. Slavlar . Yönetimde teokratik anlay›fl etkilidir. c. Vandallar . Papa dinsel gücün yan›nda siyasal güce de sahiptir.Hun Hükümdar› Attila’ya karfl› Roma ile ittifak yapt›lar. 2.Avarlar c. Siyasi ç›karlar devlerler aras› iliflkileri belirlemifltir. Vizigotlar›n egemenli¤ine girmifltir.Hunlar 6.Feodal beyliklerin kurulmas› geliflmelerine bak›larak Avrupa’n›n afla¤›daki alanlardan hangisinde de¤iflime u¤rad›¤› söylenebilir? a. Vizigotlar.Hunlar d. Askeri c. Roma ‹mparatorlu¤u’nun güçlenmesine neden olmufltur. . . Papa taraf›ndan tahttan indirilip yerine K›sa Peppin’in Franklar›n kral› olarak taç giydirilmesinin ard›ndan Merovenj hanedan› sona ermifl ve Karolenj hanedan›n›n hâkimiyeti bafllam›flt›r. Son Merovenj kral›n›n. Lombardlar 7. Vizigotlar. Savafltan çok diplomatik iliflkilere daha çok önem vermifllerdir. 5. . Papa Avrupa’daki topluluklar› yönetimi alt›nda birlefltirmek istemifltir. e.22 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Buna göre Kavimler Göçü’nün neden oldu¤u bu sonuç ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? a. Vandallar d.Alarik. Sosyal b. Roma ‹mparatorlu¤u’nda saltanat sistemi görülmektedir. Siyasi otorite güç kaybetmifltir.Ostrogotlar b.

Theodorik d.1. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma ‹mparatorlu¤u’nun Bölünmesi ve Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Y›k›l›fl›” bölümünü yeniden okuyunuz. Katolik ve Ortodoks kiliselerinin birleflmesine b. Cordoba . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Avarlar” bölümünü yeniden okuyunuz. d .Poitiers c. Odoaker 10.Cebel-i Tar›k d.Bu olay kendisini Roma ‹mparatoru’nun yegane temsilcisi olarak gören Bizans ‹mparatorlu¤u aç›s›ndan kabul edilemez bir geliflmedir. a 8. Bu durumun afla¤›daki geliflmelerden hangisine ortam haz›rlam›flt›r? a. 3.Saragosta b. Attila b. 476 y›l› Eylül ay›nda son imparator Romulus Agustulus’un (475-476) afla¤›dakilerden hangisi taraf›ndan tahttan indirilmesi ile Bat› Roma ‹mparatorlu¤u tarihe kar›fl›r? a. Toledo . Alarik c. Yan›t›n›z yanl›fl ise “fiarlman (Charlemagne/Charles The Great ve Ard›llar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “fiarlman (Charlemagne/Charles The Great ve Ard›llar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Dinin toplum üzerindeki etkisinin azalmas›na 1. c Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma ‹mparatorlu¤u ve Cermen Kavimleri” bölümünü yeniden okuyunuz. b 9. b 6. d 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya’da Müslüman Hakimiyeti” bölümünü yeniden okuyunuz. c 7. fiarlman’›n Bizans ‹mparatoru seçilmesine d. Ünite .Guadalete 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vandallar” bölümünü yeniden okuyunuz. Toledo . e 4. Peter Bazilikas›’nda III. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vizigotlar (Bat› Gotlar›)” bölümünü yeniden okuyunuz.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 23 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 8. Leo taraf›ndan taç giydirilerek “Roma ‹mparatoru” ilan edilir. Guadalete . fiarlman Vatikan’daki St. Afla¤›dakilerin hangisinde Emevilerin Bat›’da ilerlemesine ve durdurulmas›na neden olan savafllar birlikte verilmifltir? a. Papa’n›n Do¤u Roma Kilisesi’nin de dini lideri olmas›na c. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vizigotlar (Bat› Gotlar›)” bölümünü yeniden okuyunuz. a 2. Athanarik e. e 10. Bat› Roma ile Do¤u Roma’n›n siyasi aç›dan ayr›lmas›na e. Poitiers .G›rnata e. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma ‹mparatorlu¤u’nun Bölünmesi ve Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Y›k›l›fl›” bölümünü yeniden okuyunuz.

Arkadius imparatorlu¤un do¤usuna. Bayan Ka¤an döneminde Avrupa içlerine kadar ilerleyen Avarlar›n. Childerik’in 751’de Papa Zachary (741-752) taraf›ndan azl edilip K›sa Peppin’in Franklar›n kral› olarak taç giydirilmesinin ard›ndan Merovenj hanedan› sona erer ve ad›n› hanedan›n en büyük temsilcisi fiarlman’dan alan Karolenj hanedan› dönemi bafllar. 2 fiubat 962’de Papa taraf›ndan taç giydirilerek Kutsal Roma Cermen imparatoru ilan edilen I.) olarak üç gruba ayr›lm›fllar ve k›tan›n hemen tamam›na yay›lm›fllard›r. Kavimler Göçü’nü bafllatan Hunlar. Bavyera (788). Kuzey Saksonya (774). Belaruslar). 800 y›l›nda Papa III. yaln›zca belirli bir co¤rafyada de¤il Avrupa’dan Asya’ya kadar çok genifl bir sahada iki yüzy›l boyunca ac›mas›zca ya¤malarda bulunmufllard›r. Çekler. fiarlman’›n büyük ülküsünü yeniden dirilten kifli 936 y›l›nda Aachen’de “Alman kral›” ilan edilen I. Son Merovenj kral› III. o¤ullar› Arkadius ve Honorius aras›nda ikiye bölünür. Leo’nun elinden giydi¤i taç ile Kutsal Roma imparatoru ilan edilen fiarlman. Teodosios döneminde imparatorluk arazilerine yerlefltirilen Cermen kavimlerini harekete geçirir. Avar Ka¤anl›¤›’n›n 811 y›l›nda son buldu¤u kabul edilse de Avarlar›n X. ‹skandinavya’n›n savaflç›. 476 y›l›nda Romulus Agustulus’u tahttan indirerek Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’na son veren Odoaker’i 493 y›l›nda ma¤lup ederek öldüren Theodorik önderli¤inde Sicilya ve Dalmaçya da dâhil olmak üzere tüm ‹talya’da Ostrogot hâkimiyeti bafllar. Slovenler vd. Honorius ise bat›s›na hükmeder. Erken Ortaça¤ Avrupa tarihinde etkin bir rol oynayan di¤er Orta Asyal› bir kavim olan Avarlar. Bohemya. 500 y›l›ndan 1066 senesindeki Norman istilas›na kadar Anglo-Saksonlar. ‹sviçre ve Almanya’n›n büyük bir k›sm›n› kaps›yordu. Do¤u ve Bat› Roma imparatorluklar›n›n kaderini belirlemifllerdir. H›rvatlar. Avusturya. Belçika. Macaristan’›n bir k›sm›. zaman içerisinde farkl› bölgelere kal›c› olarak yerleflmifller ve buralardaki elit tabaka aras›na kar›flarak etkin bir rol oynam›fllard›r. tüccar ve korsan halk› Vikingler. Orta ve Kuzey ‹talya ve ‹spanya’n›n kuzeydo¤usunu ele geçirir. Ukraynal›lar. Slovaklar) ve Güney Slavlar› (S›rplar. Bat› ve Do¤u Avrupa’n›n durumuna bak›ld›¤›nda siyasî geliflmelere yön veren çeflitli etnik topluluklar›n farkl› bölgelerde tesirli olduklar› görülmektedir. Bugün Avrupa’daki en kalabal›k etnik grubu oluflturan Slavlar ise Do¤u Slavlar› (Ruslar. s›n›rlar› Danimarka’dan ‹ran’a kadar uzanan merkezî bir imparatorluk vücuda getirilir. Özellikle Avrupa’n›n neredeyse tüm sahil kesimlerini ya¤malayan bu halk. Önce Belçika’y› ele geçiren Merovenj hanedan› krallar› daha sonra Kuzey Fransa’y› ve I. Avrupa’n›n demografik yap›s›n› derinden de¤ifltirmifllerdir. S›ra Sizde 4 Erken Ortaça¤’da Kuzey.24 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun bölünmeden önceki son imparatoru I. Bütün bu topraklarla yetinmeyen fiarlman. tahta oturdu¤unda Frank Krall›¤› bugünkü Fransa. adan›n büyük k›sm›nda hâkim güçtür. Attila (434-453) döneminde.S. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan imparatorluk 1806 y›l›na kadar yaklafl›k dokuz as›r çeflitli hanedanlar ve adlarla varl›¤›n› sürdürür. Bat› Slavlar› (Polonyal›lar. Balt›k k›y›lar›nda yaflayan bir Cermen kavmi olan Franklar›n Galya’ya yerleflmeleri 454 y›l›ndan sonra olur. . Siyasî parçalanm›fll›k ve genç imparatorlar›n tecrübesizli¤i I. çeflitli boylar halinde kendi liderlerinin idaresinde faaliyette bulunan bütün boylar birlefltirilerek. Clovis döneminde Güney Fransa’y› zapt ederler. Hollanda. yüzy›la kadar Avrupa’da çeflitli topluluklar aras›nda varl›klar›n› devam ettirdi¤ine dair bulgular vard›r. ele geçirdikleri zenginlikleri ülkelerine tafl›man›n yan› s›ra. Göktürk Devleti’nin kurulmas›n›n ard›ndan bat›ya do¤ru göç ederek Slav ve Bulgar topluluklar›n› hâkimiyetleri alm›fl ve k›sa süre içinde Karadeniz’in kuzeyindeki bölgeleri tamamen denetim alt›na almay› baflarm›fllard›r. Ancak Attila’n›n 453 y›l›nda ölümünün hemen ard›ndan Hun ‹mparatorlu¤u parçalan›r. Teodosios’un (379-395) 395 y›l›nda ölmesinin ard›ndan imparatorluk. fiarlman’›n 28 Ocak 814 y›l›ndaki ölümünden k›sa bir süre sonra Karolenj ‹mparatorlu¤u halefleri aras›nda bölüflülür. S›ra Sizde 2 Orta Asya’dan ayr›larak bat›ya gelen ilk Türk kavmi olarak kabul edilen Hunlar. Gotlar›n iki kolunu oluflturan bu iki Cermen kavmi d›fl›nda Vandallar Kuzey Afrika’y› ve Lombardlar Kuzey ‹talya’y› ele geçirir. S›ra Sizde 3 Bu günkü Almanya’da Ren Nehri’nin kuzeyinde. Britanya’da M. fiarlman’›n kurdu¤u büyük imparatorlu¤un baflar›s› onun hayat› ile s›n›rl› kal›r. Cermen kavimlerinin göçünü h›zland›rm›fl. 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile imparatorluk fiarlman’›n üç torunu aras›nda paylaflt›r›l›r. Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun y›k›nt›lar› üzerinde kurulan en büyük siyasî güç olan Vizigotlar Güney ve Orta Galya ile ‹spanya’da hüküm sürerler. Frank Krall›¤›’n› kuran Merovenj krallar› efsanevî bir kiflilik olan Merovech’in soyundan gelmektedirler. Otto’dur (936-973). baflkenti 796 y›l›nda Franklar›n eline geçer.

H.III.1.140-161.. . John. Laszlo. ‹stanbul 2011 Vernadsky. Charlemagne. ‹letiflim yay. Emil. “Avarlar”.15-116.13-34. çev. Ankara 1992. s.-W. Halid.1. The New Cambridge Medieval History. Kurat. ‹nk›lap yay. ‹stanbul 2005. çev. Rusya Tarihi. Türkler. Jörg. ‹stanbul 2011. Barbara. YKY. 211-225.81-110. s. Do¤ufltan Günümüze Büyük ‹slâm Tarihi. Herwig. Dale Evva.381-407. s. “Endülüs Emevi Devleti”. TTK yay. Mehmet. Heather.571-595. (Temmuz 2011).. Oscar. Do¤ukan M›zrak-Egemen Ç.853-886. A History of Poland.. “Gens into regnum: the Vandals”. Arthur Lyon.G. Liebeschuetz. Regna and Gentes. University of California Press. The Goths. Jarnut. Fikret Ifl›ltan. Joseph F. Ankara 2002. Halid. C. Paul. “Anglo-Saxon gentes and regna”. s. Regna and Gentes. Türkçe çev. ‹stanbul 2009. Norwich. Ünite . ‹stanbul 1988. C. Lemerle. IV-XVIII. Regna and Gentes. edit. Indiana University Press. fierif. A History of Medieval Spains. “Ostrogothic Italy and the Lombard Invasions”. Steinberg. s. “Gens. Ankara 1993. yay›na haz. Bizans Tarihi. Özdemir. Bafltav. C. Regna and Gentes The Relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World. Wolfram. s.I. Blackwell. Y›lmaz.bask›. Thomas. Walter Pohl. Halecki. s. Yorke. Roberts. ‹stanbul 1995.85-133.409-427. Regna and Gentes. “Avarlar: Etnik Yarad›l›fl Tarihlerine Bir Bak›fl”. Radi. C. New York Tarih. London 1993. 1920. Brockelmann. “Gens. s. ‹stanbul 2007. Galip Üstün. ‹stanbul 2008. Cambridge 2008. Türkler.M.117-308. “Avrupa Hunlar›”. Riasanovsky Nicholas V.. Cornell University Press 1983.V. Aret Demirkaynak.. Türkçe çev. Nadir. Manisa 2007 Öztuna. History of the Goths. Richard. Francis. s.-Mark D.W. Özkuyumcu. “Müslümanlar›n Endülüs’ü Fethi”. M›s›r ve Kuzey Afrika’n›n Müslümanlar Taraf›ndan Fethi. Ankara 1991. Selenge yay.4. Byzantium The Apogee.11. ‹stanbul 2010. New York 2003. Pohl. rex and regnum of the Lombards”. Yüzy›llarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. çev. Gerberding. “Gens and Regnum among the Ostrogoths”. ‹stanbul 2011 Kurat. Cambridge 2008. Georg. Devletler ve Hanedanlar. Ankara 2002. Carl. A History of the Ostrogoths.4. Heather. J. Peter. Cumhur Atay. s. C.1. London 1978.55-83. John Julius. Leiden-Boston 2003. 1962. Ankara 1996. A Shorter History of England and Greater Britain. Ostrogorsky. Bizans Devleti Tarihi. Kerr. C. Hans-Werner. George. J. TDV‹A.902-920. Rusya Tarihi. “The Later Roman Empire”. Burns. Tarih ‹ncelemeleri Dergisi. 2. 1991. Ali. Gordon. fiu Bizim Bizans (Byzantium 330-1453). Hersak.641-657. Do¤ufltan Günümüze Büyük ‹slâm Tarihi. Dikici. es-Sufî. es-Sufî. s. Gül. s.. Figen Dereli. s. Charlemagne’den Lizbon Antlaflmas›’na Avrupa’n›n K›sa Tarihi. Bizans Tarihi. Jörg Jarnut. ‹stanbul 1988.. O’Callaghan. Timothy E. C.. Peter. Esra Ermert. ‹nk›lâp yay. TTk yay. “Endülüs”. M›zrak. kings and kingdoms: the Franks”. Akdes Nimet. çev. Ortaça¤ Avrupa Tarihi. Cross. “A Non-Roman Empire in Central Europe: The Avars”. Moorhead. Walter. s.Erken Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (395-1000) 25 Yararlan›lan Kaynaklar Ahmetbeyo¤lu. 1992. XXVI/1. Gregory.2. çev. Penguin Books. Muammer. Türkler. Ankara 2002. Rutger University Press. Akdes Nimet. ‹slâm Uluslar› ve Devletleri Tarihi. The Slavs in European History and Civilisation.Goetz. Rasonyi. Serkan Acar.H. Gelfand. C. 2004. Regna and Gentes. Dvornik.307-344. Tarihte Türklük.1. Goetz. Avrupa Tarihi. The New Cambridge Medieval History. c. “Büyük Hun Hükümdar› Attila”. s.

Leon. yüzy›l) ‹talya ve ‹spanya’daki geliflmeleri tart›flabilecek. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. Anahtar Kavramlar • Capet Hanedan› • Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u • ‹ngiltere’de Normanlar. Ziraat Tekniklerindeki De¤iflim ile Dini Hareketleri yorumlayabilecek. Almanya ve ‹ngiltere’nin siyasî durumunu irdeleyebilecek. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. I. YÜZYIL) • ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA ÜRET‹M. Hohenstaufen Hanedan› ‹spanya Tar›m Teknikleri Engizisyon ve Aforoz Feodalite Haçl› Seferleri Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. yüzy›l) Feodalite ve Haçl› Seferlerini aç›klayabileceksiniz. William. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. Z‹RAAT TEKN‹KLER‹NDEK‹ DE⁄‹fi‹M VE D‹N‹ HAREKETLER (11. Henry ve I.-13.YÜZYIL) • ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FEODAL‹TE VE HAÇLI SEFERLER‹ (11-13. Edward • ‹talya’da Cermen ve Norman Etkisi • • • • • • • • ‹ber Yar›madas›’ndaki Krall›klar Galiçya. yüzy›l) Üretim. yüzy›l) Fransa. III. ALMANYA VE ‹NG‹LTERE (11-13. YÜZYIL) • ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA ‹TALYA VE ‹SPANYA (11-13. Yüzy›llar) • ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FRANSA.2 Amaçlar›m›z ‹çindekiler Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Magna Carta. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. YÜZYIL) . I. Richard. Kastilya.

Bat› Frankia olarak an›lan ve Rhône Nehri’nin bat›s›ndaki Gaskonya. . 1154 y›l›nda Henry ‹ngiltere taht›na oturduktan sonra VII. Böylece yeni bir hanedan›n hâkimiyeti bafllad›. s. I. Louis iktidar›n›n büyük k›sm› boyunca krall›k otoritesini tan›mayan baronlarla mücadele etti ve pek ço¤unu itaat alt›na almay› baflard›. imparator unvan›n› kullanan Lothair.). Ancak gerek Hugh Capet gerekse ard›llar› II. Robert (996-1031). Akitanya’ya hâkim oldu.Lewis. Antlaflmaya göre Do¤u Frankia olarak an›lan ve Ren Nehri’nin bat›s›ndaki Almanya topraklar›n› kapsayan k›s›m Louis’e. Ancak fiarlman’›n ard›llar› onun miras›na gerekti¤i gibi sahip ç›kamad›lar.25-26). Louis.69 vd. s. Louis ve II. Henry aras›nda yirmi y›l boyunca mücadele yafland› (Bradbury. Paris ve çevresinde güçlü bir kontrol sa¤layan VI. Capet Hanedan›’n›n Fransa’da güç kazanmas› VI. Philip (1060-1108) hiçbir zaman tüm Fransa üzerinde kesin bir otorite kurmay› baflaramad›lar.). Kerr 2011. YÜZYIL) Fransa ve Capet Hanedan› fiarlman’›n 28 Ocak 814’de ölmesinin ard›ndan o¤ullar›ndan Louis. Böylece Capet Hanedan›’n›n nüfuzu Fransa’n›n güneyine uzanm›fl oldu. Louis (1108-1137) dönemiyle bafllam›flt›r. ALMANYA VE ‹NG‹LTERE (11. Yüzy›llar) ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FRANSA. Louis. ‹mparatorluk taht›na oturdu. 987 y›l›nda ölünce Frank soylular›ndan Hugh Capet (987-996) kral seçildi. Haçl› Seferi’ne kat›lan VII.218-219. Kendilerini bu makama getiren soylular onlardan daha genifl bir hâkimiyet alan›na sahiptiler ve krala her istediklerini yapt›rabiliyorlard› (Bradbury 2007. II. Louis’in 840 y›l›ndaki ölümünden sonra en büyük o¤lu Lothair. Bat› Franklar›n›n son Karolenj ‹mparatoru V. 2005. ‹mparatorluk tac›n› giymekle birlikte kardefllerinin muhalefeti ile karfl›laflt›. s. bu seferin baflar›s›zl›kla sonuçlanmas›n›n ard›ndan Fransa’ya döndü.. Nitekim I.129 vd.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. O¤lu ve halefi VII. Orta Frankia olarak an›lan Rhôn ve Ren nehirleri aras›ndaki k›s›m ve ‹talya Krall›¤› üzerinde hüküm sürecektir (Greer.-13. Kardefller aras›ndaki mücadele 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile sonuçland› ve imparatorluk fiarlman’›n torunlar› aras›nda üç k›sma bölündü. s. Henry (1031-1060) ve I. Septimania ve Akitanya’y› içine alan k›s›m Charles’a b›rak›l›rken. Louis bu güçlü baronlardan Akitanya dükünün k›z› Elanor ile evlendi. 1152 y›l›nda ayr›ld›¤› efli Elanor ile evlenen Anjou Hanedan›’ndan Normandiya Dükü Henry.

Otto Karolenj hanedan› soyundan de¤il “Sakson ‹mparatorlar›” olarak adland›r›lan sülaleden gelmektedir (Bryce 1871. onun torunlar› aras›nda bölüflüldü. Philip (1180-1223) döneminin en önemli geliflmesi III. Roberts 2011. Normanlar ve ‹ngiltere 8. s. s. önce Paris’i ard›ndan da Chartres’i kuflatan Viking liderlerinden Rollo (860-932) ile Fransa Kral› III. Almanya. Bu dönemde Papal›k ile olan iliflkilere bak›ld›¤›nda iniflli ç›k›fll› bir çizgi izledi¤i ve ‹mparatorlu¤un Papal›k üzerindeki otoritesinin bafltaki imparatorlar›n gücü ile do¤ru orant›l› olarak zaman zaman art›p azald›¤› görülür. Vaftiz olarak H›ristiyanl›¤› kabul eden Rollo. fiarlman döneminde oldu¤u kadar genifl bir co¤rafyada hâkimiyet kuramam›flt›r. Ancak burada flunu da ifade etmek gerekir ki. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ve Almanya 962’den 1806 y›l›na kadar varl›¤›n› devam ettiren ve Merkezî Avrupa’n›n büyük k›sm› ile ‹talya’y› kapsayan Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u Avrupa’n›n en büyük monarflisidir. Haçl› Seferidir. I. Louis (1223-1226). Onun ard›ndan yerini alan o¤lu IX. Louis. Fransa ve ‹spanya k›y›lar›n› talan etmifllerdir (Kerr 2011. Baflka bir ifadeyle I. bu seferden Fransa’y› iflgale kalkan ‹ngilizleri ülkesinden ç›kartmak için erken dönmek zorunda kald›. Bununla birlikte bu amaçlar›na tam olarak ulaflamam›fllard›r. Charles’in gayr-i .17-18). Charles (Basit Charles) (893-922) aras›nda bir antlaflma yap›ld›. Yedinci ve Sekizinci Haçl› Seferlerine kat›lan IX. 800 y›l›nda Papa taraf›ndan ilk Kutsal Roma ‹mparatoru ilan edilen fiarlman’›n ölümünden k›sa bir süre sonra Frank Krall›¤›. Bundan sonra Bat› k›sm› Frank ya da Fransa Krall›¤› olarak adland›r›l›rken Do¤u k›sm› Alman Krall›¤› olarak an›ld›. Bunlar 962-1124 y›llar› aras›nda hüküm süren Sakson Hanedan› ve 1124-1254 y›llar› aras›nda hüküm süren Hohenstaufen Hanedan›’d›r.). Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun kurulufl tarihi olarak kabul edilmektedir. Konrad (1228-1254)’›n ölümünden 1438 y›l›nda Habsburg Hanedan›’n›n iktidar› ele geçirmesine kadar olan devrede merkezî otorite oldukça zay›flad›. s.28 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi VII.87-88. s. ‹mparatorlu¤un ‹talya üzerindeki etkisi neredeyse tamamen son buldu¤u gibi. Bu dönem boyunca her iki hanedana mensup imparatorlar›n temel politikas› ‹talya’n›n kontrol alt›na al›nmas› olmufltur. 1254 y›l›nda son Hohenstaufen Hanedan› ‹mparatoru IV.83). Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan ‹mparatorluk. 911 y›l›nda. 962-1254 y›llar› aras›nda Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u iki hanedan taraf›ndan idare edildi. Ancak kral. Bu antlaflma ile Fransa kral›. kendisine tâbi olmak ve ülkesini soydafllar›n›n sald›r›lar›ndan korumak kofluluyla Rollo’nun maiyetindekilerle birlikte Normandiya bölgesinde yerleflmesine izin verdi. 936 y›l›nda Aachen’de “Alman Kral›” ilan edilen I. Berengar’in 924 y›l›nda ‹talya’da ölmesinin ard›ndan Kutsal Roma ‹mparatoru unvan› yaklafl›k k›rk y›l boyunca hiç kimse taraf›ndan kullan›lmam›flt›r (Bryce 1871. Otto (936-973)’nun. büyük ço¤unlu¤u Papa taraf›ndan taç giydirilmeyen imparatorlar›n Almanya’daki gücü dahi azalm›flt›r. oldukça dindar bir krald› ve ölümünün ard›ndan aziz ilan edildi.170). John taraf›ndan taç giydirilerek imparator ilan edilmesi. ‹rlanda. Bu dönem boyunca Avrupa’ya ak›n eden Danlar ve Norveçliler ‹ngiltere.201 vd. Louis (1226-1270). 2 fiubat 962’de Papa XII. s. yüzy›lda anavatanlar›ndan ayr›lan Viking topluluklar› iki yüzy›l boyunca Avrupa’dan Asya’ya kadar olan genifl bir sahaya yay›lm›fllard›. II. Philip’in ard›ndan tahta oturan VIII. ancak üç y›l tahtta kalabildi. Louis’in o¤lu II. Sekizinci Haçl› Seferi s›ras›nda 1270 y›l›nda Tunus’ta öldü (Bradbury.

William’›n 1100 y›l›nda bir av s›ras›nda flüpheli bir flekilde okla gö¤sünden vurularak ölmesinin ard›ndan ‹ngiltere taht›na kardefli I.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13.). 87 vd.130 vd.). s.). II. ancak baflar›l› olamad›. s. Ünite . Sefer için gerekli olan finansman› sa¤lamas› karfl›l›¤›nda Normandiya’daki haklar›n› William’a devretti. William’›n Ard›llar› I. 1096’da I. s. Henry (1100-1135) oturdu.167 vd. s. Henry’nin tek meflru o¤lu William daha babas› hayattayken öldü¤ünden. William 1087 y›l›nda ölünce o¤ullar›ndan II.. William (1087-1100) ‹ngiltere taht›na otururken en büyük o¤lu Robert. I. I.19). Kerr 2011. bulunduklar› bölge itibar›yla ‹ngiltere ile daha en bafltan beri yak›n iliflkiler kurmufllard›. Bununla birlikte Matilda kendi hakk› olan taht› gasp eden kuzeninin hükümdarl›¤›n› tan›mayarak onunla mücadele etti. . 1041 y›l›nda ‹ngiltere’ye döndü.2. Edward ‹ngiltere’ye dönerken yan›nda çok say›da Norman› da getirdi ve onlar› önemli mevkilere yerlefltirdi. Henry karfl›s›nda ma¤lup olan Robert. Henry’nin ilk olarak halletmesi gereken mesele II. Haçl› Seferi’ne kat›ld›. Henry’nin 1135 y›l›nda ölmesinin ard›ndan Matilda’n›n kuzeni Stephen’i tahta geçirdiler. Henry ‹ngiltere ve Normandiya’y› tek idare alt›nda birlefltirmeyi baflarm›fl oldu. Edward’›n ‹ngiltere taht› için kendisini varis b›rakt›¤›n› iddia ederek büyük bir donanma ile ‹ngiltere seferine ç›kt›. 1088 y›l›nda Robert taht› ele geçirmek için kardefline karfl› isyan bafllatt›. 1154 y›l›nda Stephen ölünce ‹ngiltere taht›na Matilda’n›n o¤lu Henry geçti (Crouch 2007. 1066 Noel’inde Webminister manast›r›nda krall›k tac›n› giyen William. Bu temaslar sonucunda Normandiya Dükü II. 245 vd. ‹ngiltere’nin yeni fatihleri Frans›zca konuflurken ahali Sakson dilini konufluyordu ve bu çift dillilik uzun süre devam etti. William’›n ölümünden sonra Normandiya’n›n idaresini tekrar ele geçiren a¤abeyi Robert idi.). s. kardefller aras›nda mücadele yaflanmas›na sebep oldu.). 1066 y›l›nda geride erkek evlat b›rakmadan ölünce tahta Harold Godwinson geçti. Bununla birlikte 1100 y›l›nda William ölünce Robert. 14 Ekim 1066 tarihinde meydana gelen ve son Anglo-Sakson Kral› Harold’›n hayat›n› kaybetti¤i Hasting savafl›nda William büyük bir zafer kazand› (Crouch 2007. Bu durumda ya Matilda kraliçe olarak ülkeyi idare edecek ya da Angevin ailesine mensup kocas› onun ad›na bu ifli üslenecekti. Uzun bir mücadelenin ard›ndan William ile bafl edemeyece¤ini anlayan Robert. I. Henry iktidar› boyunca merkezî idarede pek çok reform yapm›fl ve bürokrasinin geliflmesini sa¤lam›flt›r (Crouch 2007. Yüzy›llar) 29 meflru k›z› Gisela ile evlendi. s. Normanlar. Normandiya dükü oldu. Böylece bu tarihten itibaren ‹ngiltere’de Norman etkisi bafllam›fl oldu (Crouch 2007. Ancak ‹ngiliz soylular› her iki alternatifi de kabul etmeyince I. ‹ngiltere kral› Edward. William’›n krall›¤›n›n o¤ullar› aras›nda bölünmesi.33 vd. Böylece I. Ancak onun krall›¤› Normandiya Dükü William (Fatih William) taraf›ndan tan›nmad›. I. Kral taht›n› k›z› Matilda’ya b›rakt›. Asl›nda bu mücadeleyi ateflleyenler krall›¤›n kanal›n iki yakas›ndaki topraklar›n›n birlefltirilmesi düflüncesinde olan soylulard›. 1016 y›l›nda Danimarka Kral› Knud ‹ngiltere’yi istila etti¤inde Aethelred efli ve çocuklar› ile Normandiya’ya s›¤›nd›. Zamanla bölgeye yerleflen bu kuzeyli topluluk ile yerli Franklar kar›flarak Normanlar› oluflturdu (Crouch 2007. 1106 y›l›nda I. ‹ngiltere’nin ilk Norman kral›d›r.1vd. William. savafl s›ras›nda esir düflünce bundan sonraki hayat›n› hapishanede geçirdi. Richard (9961026)’›n k›z kardefli Emma ile ‹ngiltere Kral› Aethelred’›n evlenmesiyle taraflar aras›nda akrabal›k iliflkisi kuruldu. s. 25 y›ll›k bir sürgün hayat›n›n ard›ndan Aethelred’›n o¤lu Edward (1041-1066). Normandiya’ya yeniden hâkim oldu (Crouch 2007.

Kendi iktidar›na karfl› ayaklanan o¤ullar› ile defalarca karfl› karfl›ya gelen II. John (Yurtsuz John) (1199-1216) ve Magna Carta (1215) II. Louis ile pek çok defa savaflm›flt›r. I. Bu olaylar›n ard›ndan Londra’da Richard’›n bütün Yahudilerin öldürülmesi emri verdi¤i yönünde söylentiler ç›k›nca flehirde Yahudi av› bafllam›fl ve evleri yak›lan. Henry iktidar› süresinde Fransa Kral› VII. bafllang›çta çok ön planda olmasa da. Yaras›n›n kangren olmas›yla da hayat›n› kaybetti (1199) (Abbott 2009. Bu yenilgiden iki gün sonra II.. nihayet 1189 y›l›nda. Yahudilerin bu törene kat›lmas›n› yasaklad›. Daha sonra Yahudi önde gelenleri yeni krala arma¤anlar›n› vermek amac›yla saraya geldiklerinde kral›n emri ile tartaklanarak saraydan at›lm›fllard›r. Philip’in deste¤ini alan o¤lu Richard’a ma¤lup oldu. Richard. babas› Henry’e karfl› 1189 y›l›nda ayakland›¤›nda John babas›na karfl› a¤abeyini destekledi. Henry döneminde yap›lan reformlar ile merkezî idare karfl›s›ndaki gücü azalt›lan kilisenin yeniden eski nüfuzunu kazanmas› için çaba sarf eden Becket güçlü bir idare kurmak isteyen II. Eyyubî hükümdar› Selahaddin’in 1187 y›l›nda Kudüs’ü Haçl›lardan geri almas› üzerine Papan›n ça¤r›s› ile düzenlenen Üçüncü Haçl› Seferine kat›lmaya karar veren I.312 vd. Richard kral oldu¤unda kardefline karfl› oldukça cömert davranm›fl ve ona. s. Henry’nin en küçük o¤lu olan John (1199-1216). Kudüs’e deniz yoluyla giden I. 1190’da ordusuyla ‹ngiltere’den ayr›ld›. Richard. mallar› ya¤malanan Yahudiler ac›mas›zca katledilmifllerdir (Abbott 2009. Bundan sonra I.33 vd. a¤abeylerinin babalar›na karfl› isyan etmelerinin ard›ndan di¤er o¤ullar›ndan nefret eden kral taraf›ndan 1177’de ‹rlanda Lordu olarak atand›. Richard. önce Sicilya ard›ndan K›br›s’› zapt ettikten sonra Akka önlerinde karaya ç›kt›. Henry taraf›ndan öldürtülmüfltür (1170) (Barlow 1990. Richard dönüfl yolculu¤u s›ras›nda Viyana yak›nlar›nda Avusturya Dükü Leopold taraf›ndan esir edilerek Kutsal Roma ‹mparatoru VI. Richard.). Richard ve Selahaddin Eyyubî aras›ndaki Arsuf Savafl›’nda da¤›lan Müslüman ordusu geri çekilmek zorunda kald›. I. Fransa Kral› II.). Bununla birlikte I. Hayat›n›n son y›llar›n› Normandiya’da geçiren I.30 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi II. I. Onun iktidar› dönemindeki di¤er bir önemli olay Canterbury Baflpiskoposu Thomas Becket’i öldürtmesidir. Nihayet 2 Eylül 1192’de taraflar aras›nda üç y›l geçerli olacak bir bar›fl antlaflmas› yap›ld›. Henry ölünce o¤lu Richard ‹ngiltere kral› oldu (Yonge 2010. 81 vd. Fransa Kral› II. Philip ile yapt›¤› savafl s›ras›nda kaza sonucu at›lan bir okla kolundan yaraland›. Richard (Aslan Yürekli) (1189-1199) 3 Eylül 1189’da Webminister manast›r›nda düzenlenen törenle resmî olarak ‹ngiltere krall›k tac›n› giyen Richard. s. . s. Henry. s. Richard ülkesine geri döndü (Demirkent. Henry’ye teslim edildi. ‹ngiltere kral› bu esarette çok yüksek miktarda bir fidye ödeyip Kutsal Roma imparatoruna vasall›k yemini ettikten sonra özgürlü¤üne kavuflarak 1194 y›l› Mart ay›nda ‹ngiltere’ye dönebildi. II.). s. Ancak I. tüm u¤rafllar›na ra¤men Kudüs’ü geri almay› baflaramad›. Henry (1154-1189) tahta oturduktan sonra annesini sürgün eden ve Stephen döneminde iyice güçlenen baronlar›n gücünü k›rd›.).).38-39).38 vd. Akka’y› Müslümanlardan geri alan Haçl› ordular› flehirde katliam yapt›lar. I. s. Ama onu as›l u¤raflt›ran mesele ilk efli Eleanor ve ondan olan o¤ullar› olmufltur.153 vd. Bundan sonra I. s. Fransa’da Mortain kontu yapmas› d›fl›nda ‹ngiltere’de de pek çok arazi verdi (Warren 1978. 1997.198 vd. Richard.

Ancak Normandiya ve Anjou dükleri. . ye¤enini öldürterek bu sorunu kökünden halletmifl oldu (1203). Fransa’daki topraklar›n›n elinden ç›kmas› sonucu büyük bir prestij kaybeden John. John. Bunun üzerine Papa III. Nihayet Arthur’u ele geçiren John. Philip’i ‹ngiltere’ye davet ettiler. Büyük Ferman” anlamlar›na gelen Magna Carta. evlilik ve cenaze gibi dinî törenlerin kilise taraf›ndan yap›lmayaca¤›n› bildirdi ve 1209 y›l›nda ‹ngiltere kral›n› aforoz etti¤ini aç›klad›. 1196 y›l›nda Richard’›n veliaht tayin etti¤i ye¤eni Arthur’un Fransa Kral› II. Richard’›n.). 1214 y›l›nda Bouvines Savafl›’ndaki a¤›r yenilgi ile sonuçsuz kalm›fl oldu.). Richard kendisinden özür dileyen kardeflini affetti ve ona Mortrain ile ‹rlanda’daki mülklerini geri verdi. Latince “Büyük Sözleflme. s. Richard ölünce John. Üçüncü Haçl› Seferi’ne kat›lmak için ülkesinden ayr›l›rken kardefli John’dan ‹ngiltere’ye girmeyece¤i ve yönetime müdahale etmeyece¤ine dair söz alm›flt›. s. 1215 y›l› Ocak ay›nda ‹ngiltere’ye döndü¤ünde baronlar›n kendisine karfl› birlefltiklerini ve öne sürdükleri flartlar› kabul etmesini istediklerini gördü. Ünite . s. kral ilan edildi. bundan sonra bütün dikkatini Fransa’daki mücadeleye verdi. O.). Durumun ciddiyetini kavrayan kral. Fransa Kral› II. onun krall›¤›n› tan›mad›lar ve taht›n gerçek sahibinin Fransa’da hapis tutulan Arthur oldu¤unu ilan ettiler.58 vd. Ancak sefer masraflar›n›n karfl›lanmas› için vergi art›r›m›na gitmesi ülke içinde huzursuzluklara sebep oldu (Warren. yoklu¤undaki davran›fllar›ndan dolay› John’u sürgüne yollad›. Innocentius vaftiz.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. kilise ile de anlaflmazl›¤a düflmüfltür. Ortaça¤ ‹ngilteresi’nin en önemli belgelerinden bir tanesidir. I. Ancak gerek ‹ngiliz soylular› gerekse halk. Philip aras›ndaki mücadelede Fransa kral›n›n yan›nda yer al›nca 1204 y›l›nda John. s. Papa’n›n isteklerini kabul ederek onunla anlaflt› (Warren. Richard’a ba¤l›l›klar›n› sürdürdüler. din görevlilerinin atanmas›nda özgür olacak. Richard’›n yoklu¤unda devletin yönetimini b›rakt›¤› William Longchamp’›n elinden idareyi ald›. Ancak 1190 y›l›nda I.2.). Ancak onun Arthur’u öldürtmesine k›zan Normandiya ve Anjou dükleri. 1199 y›l›nda I. Ancak onun Fransa’daki topraklar›n› geri almak için bafllatt›¤› çaba. Philip de ç›karlar› do¤rultusunda John’a karfl› Arthur’u destekledi. ye¤eni Arthur’u veliaht tayin etmesi üzerine John ‹ngitere’ye geldi ve I. Nihayet Papal›k ‹ngiltere’de duruma hâkim olabilmesi için John’a destek verece¤ini bildirdi. bir yandan baronlar›n taleplerine verece¤i cevab› erteleyerek zaman kazanmaya çal›fl›rken di¤er yandan kendisine baflkald›ran bu asileri cezaland›rmak için destek aray›fl›na girdi. bu topraklar› geri almak için harekete geçti. Baronlar›n bask›s›na daha fazla karfl› koyamayan John.44 vd. Richard. onlarla Londra’n›n yaklafl›k olarak 30 km bat›s›ndaki Runnymede’de bir araya gelerek Haziran 1215’te Magna Carta’y› imzalamak zorunda kald› (Levy 2008. Fransa’daki topraklar›n›n büyük k›sm›n› kaybetti. John ve II. Richard ‹ngiltere’ye dönünce. Philip ile yap›lan savaflta esir edilerek zindana at›lmas›n›n ard›ndan John yeni veliaht ilan edildi (Warren. Fakat k›sa bir süre sonra I. Papal›k ile uzlaflma sa¤layan John. 1194 y›l› bafl›nda I. Yüzy›llar) 31 I. Kilise.51 vd. Bu yard›m vaadinden ald›¤› cesaretle asilerin mallar›na el konulmas› emrini verdi. Magna Carta. John. John ise Papa’n›n bu karar›na misilleme olarak kilisenin mallar›na el koydu. 1205 y›l›nda Stephen Langton adl› birisinin Papa taraf›ndan Canterbury baflpiskoposlu¤una atanmas›na karfl› ç›karak bu makama kendi belirledi¤i aday›n getirilmesini istedi.163 vd. Ancak kuvvetlerini toplayan baronlar Londra üzerine yürüyerek flehrin kontrolünü ele geçirdiler ve Fransa Kral› II. Ancak bu sürtüflmenin galibi Kilise oldu ve 1213 y›l›nda John. sonradan farkl› flekillerde yorumlanm›flsa da asl›nda feodallerin kral karfl›s›nda haklar›n› garanti alt›na alan bir belgedir.

tüm Britanya üzerinde kesin bir otorite kurmak istedi¤inden ilk ifl olarak Galler üzerine gitmeye karar verdi. Ortaça¤›n en büyük ‹ngiliz kral› olarak kabul edilen I. 1272 y›l›nda ölünce o¤lu I. Ancak John öldükten sonra baronlar›n büyük bir k›sm›. John. Buna göre. 1270 y›l›nda Sekizinci Haçl› Seferi’ne kat›lmak için ‹ngiltere’den ayr›lm›fl ve 1272’de Memlûk Sultan› Baybars ve Haçl›lar aras›nda bar›fl antlaflmas› imzaland›ktan sonra ülkesine dönmek için yola ç›km›flt›r. Henry tahta oturdu¤unda henüz 9 yafl›nda oldu¤undan her ne kadar kral unvan›n› tafl›sa da 1234 y›l›na kadar iktidar›n gerçek hâkimi olamam›flt›r. ancak 1274 A¤ustos’unda ‹ngiltere’ye ulaflabilmifltir. Montfort bir y›l sonra Edward taraf›ndan ma¤lup edilip öldürülünceye kadar yönetimde söz sahibi oldu (Carpenter 2006. Birkaç y›l sonra baronlar›n kendi aralar›nda anlaflmazl›¤a düflmesiyle III. krallar› olmas› teklifi ile ‹ngiltere’ye davet ettiler. bask› alt›nda imzalad›¤› bu antlaflmaya uymak niyetinde de¤ildi. mevcut yasalara uyan hiçbir özgür insan keyfi olarak cezaland›r›lamayacak fleklinde üç temel prensibe vurgu yapan Magna Carta. Fakat 1264 y›l›nda III. Galler kesin olarak ‹ngiltere idaresi alt›na girdi (Prestwich 1989. Her ne sebepten olursa olsun kral kanunlara uymay› reddederse. I.) Galler meselesini çözen I.). Lewes Savafl›’nda ma¤lup etti¤i kral ve büyük o¤lu Edward’› esir etti. Ancak bu dönemde Londra ve Do¤u ‹ngiltere’nin büyük bölümü hâlâ Louis’e ba¤l› baronlar›n kontrolü alt›nda bulunuyordu. Edward (1272-1307) John öldü¤ünde geride 9 yafl›ndaki Henry ve 7 yafl›ndaki Richard olmak üzere iki o¤lu kalm›flt›. Bu süre içerisinde ülke naibler taraf›ndan idare edildi.45 vd. Edward. s. Philip’in o¤lu Louis’i. baronlar taraf›ndan seçilen 15 kiflilik bir meclis oluflturulacak ve krala dan›flmanl›k yapacak bu meclis idareyi denetleyecekti. III. idarî ve hukukî alanlarda yapt›¤› düzenlemelerle reformist bir krald›r. Henry’e karfl› bafllat›lan isyan s›ras›nda Simon de Montfort. III. Bunun üzerine baronlar II. Geri dönüfl yolculu¤u s›ras›nda babas›n›n öldü¤ünü ö¤renen Edward. Ancak John. Fransa Kral› II. kral› di¤er insanlar gibi kanunlara uymak zorunda b›rakmaktayd›. III. Edward bundan sonra dikkatini ‹skoçya’ya çevirdi. John’a karfl› mücadele veren baronlar. ancak 1258’de baronlar›n bask›s›na daha fazla dayanamayarak “Oxford fiartlar›” çerçevesinde bir dizi reformlar› kabul etmek zorunda kalm›flt›r. zeki bir idareci ve baflar›l› bir komutan olmas›n›n yan› s›ra. babas›n›n imzalad›¤› Magna Carta’ya ba¤l› kalaca¤›na dair yemin ettikten sonra kral ilan edildi. s. Edward. Edward ‹ngiltere taht›na oturdu. Henry (1216-1272) ve I. Edward. 1292 y›l›nda Edward’›n müdahalesi ile ‹skoçya kral› seçilen John Balliol. III. Henry. güneyden gelen Frans›z istilac›lar ve asi baronlar›na karfl› giriflti¤i mücadele s›ras›nda dizanteri hastal›¤›na yakalanarak 1216 y›l› Ekim ay›nda öldü (Marshall 2006. Bunlar içerisinde en önemlisi ve etkili olan› 1219-1232 y›llar› aras›nda yönetimi elinde tutan Hubert de Burgh’dur.32 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi baronlar›n r›zas› al›nmadan kararlaflt›r›lan miktardan daha fazla oranda vergi al›namayacak.170 vd. 1217 y›l›nda asiler ma¤lup edildi ve Louis ‹ngiltere’den ayr›lmak zorunda kald›. Henry. Henry. 1277-1282 y›llar› aras›ndaki seferler sonucunda. Philip’in o¤lu Louis’i ‹ngiltere’ye davet etmifllerdi. Henry 1258’de uygulamaya konulan reformlar› yeniden de¤ifltirme f›rsat› elde etmifl oldu.). soylular onu azledip yerine yeni bir kral seçme hakk›na sahiptiler. ‹ngiltere kral›na vasall›k yemini etmiflti. 216 vd. s. Ancak daha sonra ‹skoç soylular›n›n teflviki ile . iktidar›n›n ilk 24 y›ll›k döneminde yönetime tam anlam›yla hâkim olmufl. yeni kral›n Louis de¤il Henry’nin olmas›n›n kendileri aç›s›ndan daha iyi olaca¤›na karar verdiler.

‹mparatorlu¤un 11. Yüzy›llar) 33 Fransa ile ittifak kurarak Edward’a karfl› baflkald›rd›.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. K ‹ T A P Papal›k makam›na dönük bask›c› tutumlar›ndan dolay› da soylular›n bafl›n› çekti¤i bir muhalefet ile yüz yüze geldiler. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›nda (11. III. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren küçük gruplar halinde Güney ‹talya’ya girmeye bafllayan ve önceleri Bizans ‹mparatorlu¤u ile mücadele eden ‹talyan soylular ve kendi aralar›nda hâkimiyet mücadeleleri ile meflgul olan flehir devletlerinin hizmetinde bulunan Normanlar. Almanya ve ‹ngiltere’deki siyasî SIRA S‹ZDE durumu de¤erlendiriniz. Heinrich. 1026 y›l›nda Milano Piskoposu’nun çabalar›yla Franken Dükü II. Ancak onun idam edilmesi ‹skoçlar›n ba¤›ms›zl›k inançlar›n› yok edememifl ve 1306 y›l›nda bu sefer ‹skoç soylular›ndan Robert Bruce I.2. Heinrich’i. Edward’› uzun süre u¤raflt›ran William Wallace nihayet 1305 y›l›nda yakalanarak idam edildi. yüzy›l) Fransa. Otto’nun miras›. bir yan›yla da Milano’nun yeni bir güç oda¤› olarak temayüz etmesine neden oldu. çeflitli bölgelerde kurdu¤u askerî garnizonlarla ülkeyi idare etmeye bafllad›.-13. 11.469 vd. Ancak onun zalimane idaresi ‹skoçlar›n tepkisine sebep olmufl ve halk William Wallace adl› birisinin etraf›nda toplanarak ‹ngiliz idaresine karfl› ba¤›ms›zl›k mücadelesine giriflmiflti. yüzy›lda tam anlam›yla gücünü yitirmesi. 962 y›l›nda Roma’da imparatorluk tac›n› giydi ve bu flekilde Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun da temeli at›lm›fl oldu (Roberts. AMAÇLARIMIZ ‹mparatorluk tac› giydikten sonra ‹talya’n›n güneyine do¤ru yay›lma e¤ilimleri gösteren I. Normanla- . ‹talya’ya gelerek krall›¤› devralmaya davet ettiler. ‹talya’n›n soylular ve flehir devletleri aras›ndaki D‹KKAT bitmez tükenmez hâkimiyet mücadeleleri içerisine sürüklenmesine neden olmufltu. bir yan›yla merkezî hükümetin zay›flamas›yla sonuçlanan bir süreci tetiklerken. s. 1963. I. ‹talya’ya gelerek 1004 y›l›nda Pavia’da krall›¤›n› ilan eden II. Otto taraf›ndan devral›nd›. s. ve III. 1042’de de Apulia’n›n yönetimini ele geçirdiler. Edward Robert Bruce’un isyan›n› bast›rmak için ç›kt›¤› sefer s›ras›nda yoldayken ölmüfltür (1307) (Prestwich. Ortaya ç›kan kaosun sona erdirilebilmesi için kendisinden yard›m istenmesi SIRA S‹ZDE üzerine harekete geçen Alman Kral› I. yüzy›l›n hemen bafl›nda Alman Kral› II. 2011. 170). ard›llar› olan II. 1014 ‹NTE RNET y›l›nda imparatorluk tac› giyerek etki alan›n› geniflletse de. bu durum feodal flehir devletlerinin h›zla güçlenmesine engel olamad› (Hearder-Waley. Fakat yeni hükümdarlar ‹talya’da istenen birli¤i kurmakta baflar›l› olamad›klar› gibi. ‹talya’da bir dizi flehir devletinin önem kazanmas› ve yar›madan›n siyasî görünümünün merkezîleflmesi ile sonuçland›. Otto’nun ölümünden sonra baz› soylular taraf›ndan ‹talya kral› TELEV‹ZYON seçilen Arduino’nun krall›¤›n› kabul etmeyen yerel piskoposlar. onun ölümünden sonra Pavia’da patlak veren bir ayaklanma. 1989. D Ü fi‹TALYA ÜNEL‹M ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA VE ‹SPANYA (11.).-13. Bunun üzerine 1296’da düzenledi¤i sefer ile ‹skoçya’y› istila eden Edward. Edward’a karfl› ayaklanm›flt›r. ‹ktidar›n yara ald›¤› bir hoflnutsuzluk devresinin ard›ndan. s. k›sa süre içerisinde siyasî ve askerî bir güç haline geldiler ve 1030’da Aversa.35 vd. Ünite .YÜZYIL) 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U ‹talya ve Cermen Nüfuzunun Bafllamas› (951-1026) Frank ‹mparatorlu¤u’nun da¤›l›fl›. 951 y›l›nda ‹talya’da hâkimiyetini tesis etti. Konrad ‹talya kral› ilan edildiyse de. Otto.) S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Norman Hanedan› (1030-1194) 11.

‹mparatorun 1162 y›l›nda Milano’da büyük bir tahribat yapmas›. 95-96). ‹talya’n›n güneyinde hüküm süren büyük bir devlet haline geldi (Brown. 1156’da Capua-Aversa Prensli¤i’nin de kendisine ba¤lanmas›yla s›n›rlar›n› ve etki alan›n› geniflleten bu krall›k. Daha sonra 1137’de özerk Napoli Dukal›¤›. Friedrich. 1158 y›l›nda Roncaglia Meclisi’nden ‹mparatorluk haklar›n›n geri al›nmas›na dair bir karar ç›kartt›rmay› baflarmas›yla sonuçland› (Bryce 1871. Nitekim 1164’te Venedik’in öncülük etti¤i Verona Birli¤i ve üç y›l sonra da Lombardiya Birli¤i gibi örgütlü direnifl teflkilatlar› kuruldu. ‹mparatorluk büyük bir siyasî krizin efli¤ine gelmiflti. 1091 y›l›nda adaya ç›karak Arap direniflini k›ran Ruggiero. kardefli Ruggiero’yu Sicilya’n›n fethi ile görevlendirdi. bu konudaki muhalefetin daha da genifllemesine ve yay›lmas›na neden oldu. Ruggiero’nun k›z› Constanza’n›n kocas› olan Heinrich’in krall›k taht›n› ele geçirmesiyle sona erdi. 1053 y›l›nda Papal›k kuvvetlerini ma¤lup ederek durumunu güçlendirmeyi baflard›.). Onun ölümünden sonra patlak veren iktidar kavgalar› ve siyasî anlaflmazl›klar. Norman yükseliflinden oldukça rahats›z olmas›na ra¤men Civitate’de meydana gelen savafl›n ard›ndan Umpredo’nun ›l›ml› davran›fllar› karfl›s›nda yumuflayan Papa IX. burada ba¤›ms›z bir idarenin temellerini att›. Bu tarih ayn› zamanda ‹talya’da yeni bir hanedan›n. 2001. Apulia ve Calabria dükü olarak tan›mas›. Hohenstaufen Hanedan› Norman Hanedan›’n›n son imparatoru Guglielmo’nun ölümünden sonra taht› ele geçiren enifltesi Heinrich’in nispeten sakin geçen dönemi uzun sürmedi. Papal›k ile ilgili planlar›n› uygulamaya koymak amac›yla harekete geçti. taraflar aras›ndaki iliflkilerin iyice pekiflmesini sa¤lad› (Matthew. bu çerçevede 1177’de Papal›k ve 1183’te de Lombardiya Birli¤i ile anlaflan im- . Papal›k ile iyi iliflkiler kuran Normanlar›n yükselifli devam etti. Gün geçtikte ‹talya’daki iktidar›n› güçlendiren I. ard›nda varis b›rakmadan ölen II.167 vd. Hanedan›n ikinci hükümdar› I. 1995. s. Normanlar taraf›ndan ‹talya’da kurulan güçlü ve istikrarl› siyasî idare. 9 vd. Friedrich. 1071’de Bari ve 1077’de Salerno’yu ele geçiren Robert Guiscard. Normanlar› tek bir bayrak alt›nda toplama gayretleri çerçevesinde 1120 y›l›nda Sicilya Krall›¤›’n› kurdu. Bu amaçla düzenledi¤i ikinci sefer. Guglielmo dönemine kadar devam etti. 1060’da Calabria. ‹mparatorluk otoritesinin Lombardiya’da bütünüyle çökmesine. Öte yandan devletin yönetiminin Papa ile sorunlar yaflamas›. ifl yerel yönetimlerin (komün) özerkli¤ini s›n›rlamaya gelince.). Milano kentinin bafl›n› çekti¤i büyük bir direniflle karfl›laflt›. Friedrich. Hohenstaufen Hanedan›’n›n hâkimiyet döneminin de bafllang›c› oldu.34 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi r›n yükselifli s›ras›nda öne ç›kan ve ‹talya’daki soydafllar›n› merkezî bir hükümetin çevresinde toplama hesaplar› yapan Hauteville Hanedan› mensubu Umpredo. Kötü gidiflat karfl›s›nda önlemler alma yoluna giden. onun da özerk flehir yönetimlerine destek vermesine neden olmufl. Taht›n› sa¤lamlaflt›rd›ktan sonra yeniden harekete geçen I. Leo’nun Norman liderin üvey kardefli Robert Guiscard’›. Bizans ve Norman tehdidi karfl›s›nda geri ad›m atarak 1154/55 y›l›nda Papa ile uzlaflmak zorunda kald›. ‹talya’n›n kaybolmufl birli¤ini yeniden tesis etme ve hanedanl›¤›n›n meflruiyeti noktas›nda sorun ç›kard›¤› anlafl›lan Papal›¤a verilmifl olan imtiyazlar› devlet lehine asgariye indirme yönünde giriflimlerde bulundu. s. Onun ölümünden sonra taht kavgalar› yeniden bafllad›. s. Toscana’da da büyük ölçüde zay›flamas›na neden oldu. yar›m b›rakt›¤› bir ifli tamamlamak. Roma ile de yak›n iliflki kuran söz konusu muhalif birlikler taraf›ndan örgütlenen isyanlar. Bu amac›n› gerçeklefltirmek düflüncesiyle sefere ç›km›flsa da.

Papa III. Friedrich’in ölümü. s. imparatorluk makamlar› ise Welf Hanedan›’n›n eline geçti (Bryce 1871. yüzy›lda Aryanist ve 6.). yaln›zca onun ‹talya’da kurmay› planlad›¤› siyasî yap›n›n akamete u¤ramas›yla kalmayacak. iki kez aforoz edilmesine ra¤men giriflimini sonland›rmad›. Ayr›ca Papa IV. ayn› zamanda ard›llar› ile Papal›k aras›nda patlak veren hâkimiyet mücadelesi. çizmedeki direnifl dalgas›n›n yeniden hareketlenmesine neden oldu. ‹spanya Co¤rafi olarak günümüzde Portekiz ve ‹spanya devletlerinin içine alan bölge ‹ber Yar›madas› olarak adland›r›lmaktad›r. .206). onlar›n hâkimiyetindeki topraklar› ele geçirecektir.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. 1992. 1190 y›l›nda imparator’un ölümünden sonra tahta ç›kan ve 1194 y›l›nda Sicilya Krall›¤›’n› ele geçirerek bu krall›¤›n güçlü kaynaklar›yla devletini güçlendiren o¤lu VI. 1226 y›l›nda sonra Kuzey ‹talya’daki flehir devletlerini kontrol alt›na alma yönünde ad›mlar at›nca. Heinrich’in küçük yafllardaki o¤lu II. Ziyad’›n fethi ile ‹ber Yar›madas›’nda Müslüman hâkimiyeti bafllam›flt›r ve topraksal büyüklü¤ü de¤iflse de 1492 y›l›na kadar yar›madada sürmüfltür. Lombard kentlerine talep ettikleri imtiyazlar› vermek zorunda kald›ysa da. Bu konuda Papa ile ters düflmeyi de göze alan ‹mparator. Müslümanlar›n 8. 1220 y›l›nda muhtemelen kendisine imparatorluk tac›n› giydiren Papa’n›n bask›s›yla Sicilya Krall›¤›’n›n imparatorluktan ayr›lmas›n› kabul etti (Abulafia. ‹ber Yar›madas›’n›n siyasi aç›dan bölünmüfllü¤ü Müslümanlar›n yar›madaya gelmeden önce de geçerlidir. Hanedan›n da sonunu getirecektir. 1214 tarihinde meydana gelen Bouvines Savafl›. Çünkü ‹ber Yar›madas›’n›n kuzeyinde 5. yüzy›l›n sonundan sonra Katolik mezhebine ba¤l› olan Vizigotlar yar›madan›n kuzeyine çekilirler. VI. Otto’yu ma¤lup ettikten sonra Almanya ve Sicilya tahtlar›n›n birlefltirilmesi yönünde ad›mlar atan Friedrich. 173 vd. Ünite . Çünkü 711 y›l›nda Emevî komutan› Tar›k b. 1211 y›l›nda Papa’n›n da deste¤ini temin ederek atalar›n›n taht›n› gasp eden Welf Hanedan›’na mensup olan Otto ile savaflmak üzere harekete geçti.). Friedrich’in aç›k galibiyetiyle sonuçland›. Innocentius’un naipli¤i ile ‹talya’dan kopma arifesinde olan Sicilya Krall›¤›’n›n bafl›na geçerken.2. Sicilya Krall›¤› taht›na oturduktan sonra adadaki siyasî sorunlar›n üstesinden gelerek hâkimiyetini güçlendiren II. II. ‹spanya kelimesinin bir devlete izafeten kullan›lmas› daha çok 1516 y›l›ndan sonra Yeniça¤ döneminde olmufltur.(Bryce 1871.109 vd. Carlo. devlet otoritesinin güç oldu¤u Spoleto ve Marche’de istedi¤i düzenlemeleri yapt› (Bryce 1871. 207 vd. s. s. Yüzy›llar) 35 parator. Friedrich. Çiçe¤i burnunda imparator 1197 y›l›nda hayat›n› kaybetti ve bu durum ‹talya’daki imparatorluk otoritesinin ciddi anlamda sars›nt› geçirmesine neden oldu. s. Sicilya’da tanzim etti¤i yönetim mekanizmas›n› ‹talya’da da tesis etmeyi baflard›ysa da. Direniflçiler taraf›ndan organize edilen birçok ayaklanma ile u¤raflmak zorunda kalan Friedrich. Asl›nda siyasi olarak Ortaça¤ boyunca ‹spanya diye bir ülkeden bahsetmek mümkün de¤ildir. Papa’n›n elinden imparatorluk tac›n› giydikten sonra dikkatinin tamam›n› Sicilya’ya hasreden Friedrich. yüzy›ldan itibaren Cermen kökenli halklar›n kurdu¤u Süev ve güneyde de Vizigot Krall›¤› vard›r. Hohenstaufen Hanedan›’na mensup son temsilcilerini ortadan kald›racak. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren ‹ber Yar›madas›’n›n büyük k›sm›nda hâkimiyet kurmas›ndan sonra da 4.). Hohenstaufen Hanedan›’n›n güçlü bir monarfli meydana getirme çabalar›n› sona erdirdi. Clemens’in Sicilya ve Napoli kral› ilan etti¤i Anjou Dükü I. onun 1250 y›l›nda beklenmedik bir biçimde hayat›n› kaybetmesi. Heinrich’in istikrarl› olaca¤› düflünülen idaresi uzun sürmedi. Friedrich.

Onunla birlikte yine kuzey ‹beria’da bulunan Burgos ilinin büyük bir k›sm›n› ve çevresini içine alan ve içinde Basklar›n da yaflad›¤› Kastilya Krall›¤›. s. 162-163). 1211 y›l›nda yar›madada H›ristiyan krall›klar› ittifak kurarak 1212 y›l›nda ‹kab mevkiindeki savaflta Müslümanlar› yenmeyi baflarm›fllard›r. 226. ‹ber Yar›madas›’n›n kuzeybat›s›nda Fransa topraklar› ile Akdeniz’le buluflan bölgede kurulan Aragon Krall›¤› ve 1109 y›l›ndan sonra ‹ber Yar›madas›’n›n Atlas Okyanusuyla bulufltu¤u Lusitania bölgesinde kurulmufl olan Portekiz Krall›¤›’n› söyleyebiliriz. 1230 y›l›nda Leon Krall›¤›’n› ilhak ederek yar›madan›n en büyük H›ristiyan devleti olurken Müslümanlar ise da¤›lma ve küçük emirlikler dönemine girmifltir. fieyban. ‹spanyal› Müslümanlar bunun üzerine Fas’ta hâkimiyet kurmufl olan Murab›tlardan yard›m istemifllerdir. Portekiz’den sonra ayn› olay› Navarra ve Aragon krall›klar› da yaflam›flt›r. ortaça¤ boyunca H›ristiyan ‹berial›lar›n haf›zalar›ndaki yeniden fetih anlam›ndaki “reconquista” yani yar›madan›n tekrar H›ristiyanlaflt›r›lmas› ideolojisinin kurucusu olacakt›r. Bu savafl›n sonucundaki geliflmelerden sonra Kastilya. (O’Callaghan 1983. Hatta yar›madadaki siyasi Müslüman oluflumlarla ittifaklar kurulmufltur. Ancak Leon Krall›¤› Yar›mada’daki H›ristiyanlar›n tek temsilcisi de¤ildir. s. 2001. Çünkü kendi krall›klar›n› genifllettikleri topraklar› yar›madada Müslümanlardan ele geçirmifllerdir. hatta Müslümanlarla ittifak kurmalar›na ra¤men genel olarak Müslümanlar› ‹ber Yar›madas›’ndan ç›kartmak için birlikte u¤raflm›fllard›r. Yar›madan›n kuzeyinde Asturias bölgesinin güneyindeki Leon Krall›¤› 911-1230 y›llar› aras›nda ‹ber yar›madas›ndaki H›ristiyan varl›¤›n›n en önemli devleti olacakt›r. Zaragoza bölgesini Müslümanlardan al›r. Ancak Kastilya Kral› VII.36 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi 8. Bu s›rada Müslümanlar aç›s›ndan ise yar›madadaki Fas kökenli Murab›tlar (1090-1147) devri sona erip Kuzey Afrika kökenli Muvahhidler (1147-1229) dönemi bafllam›flt›r. 2003. Asturias-Galiçiya Krall›¤›. Bunun önüne geçebilmek için 13. (Irving. yar›madada Müslümanlara karfl› ilerlemelerine h›z vermifllerdir. (fieyban. 2003. Yar›madaya gelen Murab›tlar 1086 y›l›ndaki Zellaka Savafl›’nda Kastilya ordular›n› yenmifltir. s. 201). 1. Bundan sonra tekrar “reconquista” siyasetine dönülmüfl ve Müslümanlarla mücadele bafllam›flt›r. Orta dönem ortaça¤ boyunca her ne kadar yar›madada yer alan bu H›ristiyan devletler birbiriyle siyasi mücadeleye girmifl olsalar. 200. 718-911 y›llar› aras›nda önce Asturias Krall›¤› daha sonra bölgenin bat›s›nda yer alan Galiçya topraklar›n› ele geçirmesinden dolay› Galiçya Krall›¤› ad› ile an›lacakt›r. 1118 y›l›nda da Aragon Krall›¤›. 1085 y›l›nda Toledo Müslümanlardan al›nm›flt›r. 2002. Beydilli. 1057 y›l›nda Badajoz bölgesi. Bunun üzerine Kastilya Krall›¤› dikkatini yar›madadaki di¤er H›ristiyan devletlere yöneltmifl ve Portekiz’i kendine tabi hale getirmifltir. 1109 y›l›nda içinde Madrid’in de oldu¤u Kastilya flehirlerini ele geçirmifllerdir. yüzy›l›n bafl›nda Papal›k Müslümanlarla ittifak halinde olan krallar› aforoz etmekle tehdit etmifltir. yüzy›lda yar›madan›n Müslüman hâkimiyeti görmeyen k›sm› günümüz ‹spanya’s›n›n kuzey-bat›s›nda yer alan Asturias bölgesidir. Bu ayn› zamanda Müslümanlar›n kendi aras›ndaki çekiflmeleri de artt›ran bir olay olmufltur. Bundan istifade eden Kastilya Kral- . Alfonso’nun 1157’de ölümünden sonra daha önce tabi hale getirilmifl olan Navarra ve Aragon krall›klar› bir o¤luna. Bundan yararlanan H›ristiyanlar. s. Portekiz Krall›¤› di¤er o¤luna kalmas› üzerine ‹ber Yar›madas›’nda H›ristiyanlar aras›nda tekrar iç mücadele fliddetini artt›rm›flt›r. 1062 y›l›nda Toledo ve Sevilla’daki baz› Müslüman gruplar› da Kastilya’ya tabi olmufltur. s. 119-120). Bu düflünce yar›madada Müslümanlara karfl› ad›m ad›m ortaça¤ döneminde gerçeklefltirilecektir. Bu zaferlerini 1108 y›l›nda tekrarlayan Murab›tlar. Papal›¤›n giriflimleri baflar›l› olmufl. Burgos ili ile komflu Navarra Krall›¤›.

(O’Callaghan 1983. 987-96 y›llar› aras›nda Fransa’da ve 1086’da dokumac›l›kta. 1268 y›l›nda ‹talya’da Fabriano yöresinde 7 tane çarkl› ka¤›t fabrikas› çal›fl›r durumdayd›. 1238. Kumafl üretiminde önemli bir süreç olan ç›rpma iflleminin makineleflmesi sonucu üretim hem h›zlanm›fl hem de daha karl› bir hale gelmifltir. 210-212)..Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. yar›madan›n en kuzey noktas›ndan bafllam›fl ve 1492 y›l›na gelindi¤inde yar›madan›n en güneyinde tamamlanm›flt›r. 12. 335 vd. Bir bak›ma ortaça¤ fabrikas› denilebilecek. 2003. SIRA insan gücünün yerini makineler almaya bafllam›flt›r. fieyban. Bundan dolay› I. 1248 y›l›nda da Sevilla düfler. TELEV‹ZYON Bu dönemde de¤irmenlerin bu kadar ilgi görmesinin nedeni mali getirisinin yüksek olmas›d›r.2. (Makki 1992. Benzer durum yar›madan›n bat›s›ndaki topraklar için de yafland›. yüzy›ldan sonra yerini su gücüyle çal›flan de¤irmenlere b›rakmaya bafllam›flt›r. ya¤ ç›karma. Ünite . makinelere sahip iflyerlerinde tah›l ö¤ütme. Ancak burada da tekelleflme söz konusuydu ve köylüler kumafllar›n› ba¤l› olduklar› fabrikalara getirmek zorunda kal›yorlard›. dokuma. ÜNEL‹M ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA Z‹RAAT TEKN‹KLER‹NDEK‹ DE⁄‹fi‹M VE D‹N‹ HAREKETLER (11. yüzy›lda Avrupa’yla tan›flt›¤› zaman makineyle üretilmeye bafllam›flt›. deri iflleme. ‹nsan gücüyle çal›flt›r›lan de¤irmenler 9. Basit ifllerde S‹ZDE kullan›lan ilkel tezgahlar bu makineleflmeyle birlikte geliflmifl. 1273 tarihli belgelere göre su gücüyle çal›flan ilk ka¤›t fabrikalar› ‹spanya’da Valencia yak›nlar›ndaki Xativa’da bulunmaktayd›..YÜZYIL) S O R U 2 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U Orta dönem Ortaça¤ Avrupa’s›nda önceki dönemlerde görülmemifl derecede teknik düzeyi düflük ancak etkili bir makineleflmeye tan›k olunmufltur. s. A P Avrupa’n›n birçok yerinde birbirine benzeyen. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›nda (11.-13. Bu da köylüler aras›nda huzursuzlu¤a yol açmaktayd›.-13. s. 10. D Ü fiÜRET‹M. tah›l ö¤ütmek için kullan›lan de¤irmenleri de ç›rpma fabrikalar›na dönüfltürmüfllerdi. Fransa’da ise ilk ka¤›t fabrikas› Puy-de-Dome’a ba¤l› Ambert yak›nlar›nda 1326 y›l›nda faaliyete geçmiflti (Gimpel s. Alfonso (12451279) bugünkü Portekiz s›n›rlar› içinde kalan Müslümanlara ait olan topraklar›n tamam›n› ele geçirdi. yüzAMAÇLARIMIZ y›lda da su gücüyle dönen çarklar. Bu nedenle de¤irmenler ticari korumaya tabi tutulmufltu. s. ‹lk bulundu¤undan beri el iflçili¤iyle üretilen ka¤›t 13.75 vd. yüzy›l) ‹talya ve ‹spanya’daki SIRA siyasî S‹ZDEdurumu de¤erlendiriniz. Üretim ve Ziraat Tekniklerindeki De¤iflimlerD ‹ K K A T D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . 207). Jaume’ye “conquistator” yani “fatih” unvan› verilmifltir. Nitekim 13. suyla çal›flan de¤irmenler vard› ki bu de¤irmenlerin birço¤u da manast›rlara aitti. Yüzy›llar) 37 l›¤› 1236 y›l›nda Kordoba flehrini Müslümanlardan almay› baflar›r. Böylece Müslümanlar› ‹ber Yar›madas›’ndan ç›karmaya yönelik hareket. Portekiz Kral› III. 11). Jaume döneminde (1213-1276) yar›madan›n do¤usunda kalan Müslüman topraklar› ele geçirilmifltir ve 1266 y›l›nda ‹ber Yar›madas›’n›n do¤usunda Müslüman egemenli¤i sona ermifltir. yüzy›lda ‹ngiltere’de ç›rpma fabrikalar›ndan büyük kazançlar sa¤lan›yordu. ka¤›t çekme gibi ifllemler K ‹ T yap›lmaktayd›. Aragon Kral› I. yüzy›la kadar insan gücü kullan›larak yap›lan tüm endüstriyel üretim araçlar› kam ‹ Nbira T E R Nüretiminde ET mili sayesinde makineleflmifltir. 2003. rüzgarla çevrilen yelkenlere uyarlanm›flt›r. s. 1040’ta Almanya’da bu tarz makineler kullan›lmaktayd›. fieyban. 13-14). Yöredeki hammaddeye göre de¤irmenler farkl› çal›flma sistemlerine sahipti (Gimpel s. ‹flletmeciler yeni fabrikalar açmakla birlikte.

ve 13. Tar›msal seviyenin yükselmesindeki önemli bir etken uygun iklim koflullar› idi. Kendi içine dönen ve d›fla aç›lmaya haz›rlanan Avrupa’da ekonomik geliflmelerin yan› s›ra dini hayatta da bir tak›m de¤ifliklikler gözlemlenmeye bafllar. Avrupa’da merkezi otorite alt›nda birleflmifl olan Fransa. Çünkü kuzeyli ‹skandinav kavimleri Çekler. yüzy›ldan bafllayarak Avrupa’n›n d›fl sald›r›lara maruz kalmamas›d›r. Yeni bir tar›msal araç olan büyük t›rm›k fleklindeki barana da pulluk kullan›m›ndan sonra tarlan›n düzlefltirilmesi ve tohumun toprakta kalmas› için kullan›lm›flt›r. Celestine (1191-98) bu kurulufllar› vergiye ba¤lad›. Böylece Ortaça¤›n bu yeni tar›m teknikleri sayesinde 11. Ruslar gibi Slav kavimleri ve Macarlar H›ristiyanlaflt›r›larak Avrupa kültürünün bir parças› haline getirilmifllerdir. yüzy›lda bafllayan Cluny hareketi- . Daha önceki dönemlerde çift sürmek için sadece öküzler kullan›lmaktayd›. Bu metot 8. bu yöntemle hayvan›n omuz kürekleri üzerine oturan sert bir hamut sayesinde hayvan›n çekim kuvveti artt›r›lm›flt›r. ilk y›l birinci tarlaya k›fl ürünü. Ayr›ca at›n bak›m› ve yetifltirilmesi de çok masrafl›yd›. Ortaça¤da tar›mda en kapsaml› de¤iflikliklere a¤›r tekerlekli saban (pulluk) kullan›m› yol açt›. Bu sisteme göre bir arazi üç eflit parçaya bölünür. 10. Bu yükselifle etki eden bir di¤er faktör de tar›mda atlar›n yayg›n olarak kullan›lmaya bafllanmas›d›r. öküzler için kullan›lan koflum tak›mlar›n› atlara da aynen uygulam›fllard›r. At koflmak. Bunlardan ilki günümüz Fransa’s›nda yer alan Burgonya bölgesinde 10. bu yeni koflumlarla birlikte Norveç’in kuzey k›y›lar›nda çift sürmek amac›yla kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Bu geliflmeler içinde ruhban s›n›f›n›n mensuplar›n›n yetifltirilmesi. Ortaça¤ tar›m› için di¤er bir büyük yenilik üç dönüflümlü nadas sistemidir. Atlara uygun koflum tak›m› ilk kez Çin ve Sibirya’da kullan›lm›fl. daha önce güçlü bir siyasi otoriteden yoksun olan kuzeydeki kavimler siyasi birlik içine girmeye bafllarlar. Dini Hareketler 10. 39-43). yüzy›lda Avrupa’ya gelmifl.38 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi 1180 y›l›ndan itibaren yel de¤irmenleri su de¤irmenlerinin aksine dondurucu k›fl aylar›nda da çal›flabildi¤i için say›ca ço¤al›p karl› bir yat›r›ma dönüfltü¤ünde Papa III. Pahal› makineler ve hayvan edinmeye gücü yetmeyen küçük çapl› çiftçiler. Romal›lar at koflma konusunda ifle yarar bir yöntem gelifltirememifller. 9. davran›fllar›nda bir birlik sa¤lanmas› ve din adamlar›n›n toplum nezdinde itibar›n›n kazand›r›lmas› için bir tak›m ›slahat giriflimlerinde bulunuldu. 32-33). yüzy›llar aras›nda Katolik kilisesi ve manast›r teflkilat› içinde önemli de¤ifliklikler olmufltur. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru at. Ancak öküzler için kullan›lan boyunluklar atlar›n hareket kabiliyetini ve nefes almas›n› k›s›tl›yordu. Bunun sebebi 10. ikinci tarlaya ilkyaz ürünü ekilir. Almanya ve ‹talya gibi ülkeler parçalan›p flehir devletleri ön plana ç›karken. gelene¤e ters düfltü¤ünden Avrupal›lar uzun y›llar çift sürmek için sadece öküzleri kullanm›fllard›r. yüzy›llar aras›nda ortalama verim iki kat›na ç›km›flt›r (Gimpel s. üçüncü tarla ise nadasa b›rak›l›r. aralar›nda kooperatifler kurarak pulluk edinmifllerdir. Ayr›ca atlara nal çak›lmas› da atlardan elde edilen verimi artt›rmaktayd›. ve 13. Gerek ulafl›mda gerekse de tar›mda atlardan tam anlam›yla yararlanmay› sa¤layan baflka bir koflum yöntemi de at çiftlerinin art arda koflularak yükün dört ata eflit olarak da¤›t›lmas›yd› (Gimpel s. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru kullan›lmaya bafllayan pulluk çiftçilere topra¤› sürmede büyük kolayl›k sa¤lam›flt›r. Dört y›lda bir farkl› ürünlerin ekilmesine ve topra¤›n dinlendirilmesine imkan veren bu sistem ekili arazi alan›n› artt›rd›¤› gibi bir y›lda iki farkl› ürün al›nmas›na da olanak sa¤l›yordu. 37. Ortaça¤da nüfusun büyük bir kesimi geçimini topraktan sa¤lamaktayd›.

Bu hareket Benedikten manast›r› sayesinde inzivaya çekilme fleklindeki Bat› manast›rc›l›¤›n›. de¤iflen koflullara uyarlayabilmifltir. 1179 y›l›nda Papa III. 11. Papal›k Haçl› Seferleri (1096-1291) döneminde bu gücünü fazlas›yla kulland›. yüzy›l ve daha sonraki dönemde H›ristiyanl›¤›n önemli tarikatlar›ndan biri oldu.2. Sonuçta çok say›daki manast›rlar tek bir önderin idaresinde toplanarak tek bir nizam›n uygulanmas›n› kolaylaflt›rd›. II. Aleksander dini yap›dan kopan ve uzaklaflanlar için ilgili memurlar›na tutuklama. Buna fiarlman’dan sonra Avrupa’da güçlü merkezi bir imparatorlu¤un kurulamamas› sonucunda Avrupa’n›n her yerinde ortaya ç›kan flehir devletleri ve küçük devlet yap›lar› da hizmet etti. Cluny hareketinden etkilenen di¤er bir Katolik tarikat Dominiken tarikat› oldu. ‹sa gibi fakirlik içinde sade bir hayat› tercih ederek H›ristiyanl›k ilkelerini s›radan insanlara aktarmak için u¤raflt›. Gregory (1227-1241) zaman›nda ifllevsellik kazand›. putperestlik ve putperestli¤e karfl› ‹ncilin mesajlar›n› kavrayan entellektüel din adam› yetifltirmek yoluyla mücadele etmek ve H›ristiyanl›¤› topluma daha genifl bir flekilde yerlefltirmekti. Hz. Baronlar gibi iç güçlere karfl› korunmas›z olan manast›rlar› ortaklafla bir çabayla güçlendirmeyi baflard›lar. Cluny hareketi daha sonra kurulacak manast›r tarikatlar›n›n ilk örne¤i oldu. Amaçlar› cehalet. 1216 y›l›nda Dominik tarikat› Papa taraf›ndan kabul edildi. 910 y›l›nda Auvergne Kontu Sofu Guilliaume taraf›ndan kurulan Cluny tarikat› mensuplar› afl›r› uzun ibadet ve ayin kurallar›n› de¤ifltirdiler. Böylece di¤er manast›rlar›n Cluny rahibine ba¤lanmas›n› gerçeklefltirdiler (Davies s. 345). Ayn› y›llarda Aziz Dominik’in ça¤dafl› olan ve Orta ‹talya’daki Assis flehrinden Fransis lakapl› bir rahibin kurdu¤u Fransisken tarikat› de 13. Bunun için daha sonra aziz ilan edilen Dominik. Önce Avrupa’da yaflayan Yahudilere karfl› daha sonra da Katolik mezhebi taraf›ndan sapk›n olarak görülen H›ristiyan mezheplerine karfl› tatbik edildi. 119) Cluny tarikat› disiplinli teflkilat› ile Papal›¤›n üstünlü¤üne destek verdi. Bunun üzerine Papa 1223’te Fransisken tarikat›na onay verdi. yüzy›lda yaflam›fl olan Aurelius Augustinus’un H›ristiyanl›k için oluflturdu¤u e¤itim sistemini kulland›. Birlikte çal›flt›klar› bütün kardefl kurumlar›n üstünde kendi baflrahiplerinin söz sahibi olmalar›n› sa¤lad›lar. Engizisyonun görünürdeki amac› H›ristiyanl›ktan uzaklaflan veya dini esaslara ayk›r› davranan kimseleri cezaland›rmakt›. Papal›¤›n bu tavr›na Alman ‹mparatoru Friedrich Barbarossa (11551190) da kendi topraklar›nda destek verdi. yüzy›l›n bafl›nda aziz Dominik taraf›ndan kuruldu.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. Hatta bu ifli kutsal bir cihat olarak ilan etti. Ancak Avrupa’n›n kendi içinde papal›¤›n bu gücünü göstermesi engizisyon mahkemeleri kanal›yla oldu. Urbanus gibi papalar bu tarikattan ç›kt›lar. Engi- . Ünite . Engizisyon uygulamalar› Papa IX. 13. Bu amaçla Katolik kilisesinin inisiyatifinde bir adli ve cezai mekanizma oluflturuldu. Yüzy›llar) 39 dir. 13. Rahip Fransis ruhban s›n›f›n›n dine yak›flmayan tav›rlar›n› fliddet kullanarak ya da merkezi otoritenin gücünden istifade ederek de¤ifltirme yolunu tercih etmedi. Augustinus’un din personeli yetifltirmek için yazd›¤› “H›ristiyanl›¤›n Ö¤retisi El Kitab›” anlam›ndaki “Doctrinia Christiana” adl› kitab›n› esas alarak din adam› yetifltiren okullar kurdu. K›sa sürede ona ba¤l› keflifller Avrupa’n›n pek çok bölgesinde özellikle taflrada s›radan insanla iletiflim kurmay› baflard›. aforoz ve mallar›n›n ellerinden al›nmas› yetkisini verdi. yüzy›l Avrupas›’nda en çok iz b›rakan olaylardan birisi de engizisyon mahkemelerinin kurulmas›d›r. 4. (Seignobos s. Böylece Papal›k kendi monarflisini ve reformlar›n› gerçeklefltirebilmek için bir model ve güçlü bir destek kayna¤› bulmufl oldu. yüzy›lda Papa’n›n ruhani liderli¤ini dünyevi liderlere kabul ettirmesi ve bu gücünü imparator azledecek noktaya ulaflt›rmas› papal›¤›n gücünü tüm Avrupa’da artt›rd› ve yayg›nlaflt›rd›.

yüzy›llar boyunca Avrupa’da feodalizm ve Papal›k doldurmaya çal›flm›flt›r. Bu otorite bofllu¤unu 10. Papa ad›na Avrupa’n›n pek çok yerinde engizisyon mahkemeleri oluflturdular. yüzy›ldan 11.YÜZYIL) DÜfiÜNEL‹M S O R U Feodalite S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Avrupa’da 10. ve 13. onlar›n güvenli¤ini sa¤lamak için özel kaleler infla ederek z›rhl› süvari özelli¤i tafl›yan flövalyeler. Bu tür süvariyi ordusunda kullanarak iç ve d›fl rakiple- . Friedrich (1220-1250) H›ristiyanl›ktan uzaklaflmay› h›yanet olarak gördü. Louis 1226’da özellikle Maniheist kökenli raf›zi hareketlere kar›flanlar›n mallar›na el konmas›n› emretti. ancak hiçbir zaman ‹ngiltere’de uygulanmad›. At ve z›rhl› savaflç› birlikten meydana gelen a¤›r süvari kavram›n› Bat›. DÜfiÜNEL‹M ORTA DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPASINDA FEODAL‹TE VE HAÇLI SEFERLER‹ (11. bu dirlik üzerinde ziraat faaliyetlerinde bulunacak köylüler. ve kinglerin ve Orta Avrupa’da da Macarlar›n sürekli ak›nlar› yüzünden Avrupa’da asayifl ortadan kalm›flt›r. yüzy›l) Üretim. kuzeyde Vikalm›flt›r. 238-240). Fransisken ve Sistersiyenler destek verdi. mallara el koyma. yüzy›l›n ortalar›ndan 13. flövalyelerin vasall›k sistemiyle ba¤l› olduklar› ve itaat ettikTELEV‹ZYON leri senyörlerdir (efendi. Papal›¤›n bu uygulamalar›na dini cepheden özellikle Dominikan. Bununla birlikte feodalizmin kökenleri Karolenj Hanedan› dönemine kadar uzanmaktad›r. SIRA S‹ZDE 3 Orta DönemSIRA Ortaça¤ Avrupas›nda (11. eski kilise babalar›n›n müsamahas›n› bir kenara b›rakarak ac›mas›z bir görüntü kazand›. Dominikenler ve Fransiskenler. Feodal sistemin do¤mas›n› sa¤layan temel unsur otorite bofllu¤u olmufltur. yurttan uzaklaflt›rma. Ancak tarihçiler 9. Böylece Papal›k. N E T yüzy›llar boyunca güneyde Müslüman Araplar›n. Siyasi cepheden ise Alman Kral› II. yüzy›la kadar toplum yap›s›n› belirleyen iliflkiler sisteD‹KKAT mine feodalizm denilmifltir. 1252’den sonra engizisyon mahkemelerinin bilgi temin edebilmesi için iflkenceye baflvurabilece¤ine karar verildi.-13. ‹spanya’daki uygulamalar› daha çok Yahudi ve Müslümanlar üzerinde oldu. Feodalite sisteminin temel unsurlar› ekonomik hayat› sürdürebilecek bir toprak K ‹ T A P parças›ndan oluflan dirlik. Almanya ve Orta Avrupa ülkelerinde tatbik edildi. Ziraat Tekniklerindeki De¤iflim S‹ZDE ile Dini Hareketleri de¤erlendiriniz. vatandafll›ktan ç›karma gibi cezalar›n yan› s›ra insanlar› yakmak ve dillerini kesmek gibi cezalar da uygulad›. 1481-1517 y›llar› aras›nda ‹spanya’da 13 binden fazla insan diri diri yak›lm›fl ve yaklafl›k 200 bin kifli baflka cezalara çarpt›r›lm›flt›r (Demirci s. Engizisyon uygulamalar› 1250 y›l›ndan sonra bir talimat kitab›na göre uygulanmaya bafllad›. Birinci feodal ça¤›n›n belirgin özelli¤i itaat edilen efendiler ile köylüler aras›nda kast temeline dayaAMAÇLARIMIZ l› bir iliflkinin olmas›d›r. ‹talya. yüzy›l›n ortalar›na kadar devam eden süreci ikinci feodal ça¤ olarak adland›r›rlar. ‹kinci dönem ise efendi olanlar›n kal›tsal soyluluk temelinde bu haklar›n› korumalar› olmufltur. yüzy›ldan 13. 1481 y›l›ndan sonra ‹spanya’da 1532 y›l›ndan sonra da Portekiz’de uyguland›. Feodalite sistemi asl›nda askeri ihtiyaçlardan ortaya ç›km›flt›r. 9. ‹talya’n›n Lombardia bölgesinde suçlu görülen baz› kimseleri yakt›rd›.-13. Fransa Kral› VIII. Müslüman Araplardan ve Bizans’tan ö¤renmifltir. yüzy›la kaS‹ZDE dar devamSIRA eden süreci birinci ve 11. lord). Engizisyon mahkemeleri nadiren ‹skandinav ülkelerinde tatbik edildi. yüzy›l›n ilk yar›s›nda parçalanmas›ndan sonra Avrupa merkezi devlet yap›s›ndan yoksun ‹NT E R 10. Engizisyon mahkemeleri Ortaça¤›n sonuna kadar Fransa.40 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi zisyon mahkemeleri sürgün. Franklar›n kurdu¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun 9.

flövalye ve di¤er fief sahibi kiflilerin topraklar› üzerinde yafl›yorlard› ve topra¤› ifllemek kadar efendilerinin angaryalar›na da yerine getirmek zorundayd›lar. ‹ner kalkar köprülerle.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. Bat› Almanya. markizler ve flövalyeler gibi unvanlar al›yordu. kontlar. Böylece en alttan en üste kadar vasall›k iliflkisine dayal› hiyerarflik bir düzen oluflturulmufl oluyordu. etraf› kal›n duvarlarla. yüzy›la kadar yap›lan flatolardaki öncelikli amaç fief sahibi (derebeyi) ailenin bar›nak ihtiyac›n› karfl›lamak. Bu sorumluluk fief sahibi kiflilere ve beslemek zorunda olduklar› z›rhl› süvarilere aitti. hâkimi) olmas› ilkesi benimsenmiflti.). Yani imparatora ba¤l› vasallar olmal›yd›. Bunun karfl›l›¤›nda da efendi vasal›na himaye taahhüt ediyordu. yüzy›lda tafltan yap›lan flatolar almaya bafllad›. büyük o¤luna devredebiliyordu. Ancak bu kifliler askerdiler ve kendilerine bahfledilen toprak karfl›l›¤› at ve flövalye denilen savaflç› z›rhl› süvariler ile efendinin hizmetinde bulunmak zorundayd›lar. Bunlar baronlar. ve 10. yüzy›llar boyunca Avrupa’ya yap›lan güneyden Müslüman Araplar›n. Bunun için flatonun yüksek yerlerine burçlar yap›ld›. yüzy›lda infla edilmeye bafllanan ahflap flatolar›n yerini 11. yüzy›lda k›taya yerleflti¤i kabul edilir. Vasall›k bir yemin ile efendiye ömür boyu hizmet etmeyi gerektiriyordu. genifl kilise topraklar›na da el koyarak atl› süvarinin teminini sa¤lam›flt›r.Cermen ‹mparatorlu¤u üçe ayr›ld›¤› zaman herkesin bir lordu (efendisi. Köylülerin askeri yükümlülükleri yoktu. Fransa. Feodalite sistemi orta dönem ortaça¤ boyunca ‹talya. Bu dönemde efendi taraf›ndan verilen dirli¤in kullan›m hakk›. 10. Köylülerin topraklar› yoktu. Askeri görevini yerine getiremedi¤inde ya da ölümü halinde e¤er isterse öncelikli olarak dirlik. onun erzaklar›n› ve silahlar›n› muhafaza edecek bir ambar kurmak ve d›fl sald›r›lara karfl› korunakl› bir yer infla etmekti. ve 10. Bundan dolay› Charles Martel sadece sivillerin de¤il. Dükler de yine vasall›k flart› ile markizlere. Feodal sistemin genel olarak Avrupa’ya ait oldu¤u ve bu sistemin 10. Yüzy›llar) 41 rine karfl› baflar›l› olan kifli Charles Martel (686-741) olmufltur. Yani fief sahibi kifli topra¤›n maliki de¤il kirac›s› durumundayd› (Davies s. Bundan dolay› ona “Avrupa feodalitesinin kurucusu” denilmifltir. O zaman feodal merdiven ya da feodal piramit oluflturulmal›yd›. 31-32. sald›rganlar›n üstüne yak›c› maddelerin döküldü¤ü deliklerle flato ele geçirilmesi güç bir kaleye dönüfltü (Goff s. Bu ilkeden kuramsal olarak mutlak ba¤›ms›z olabilecek yaln›zca Papa ve imparatordu. kuzeyden Vikinglerin ve Orta Avrupa’dan Macarlar›n ak›nlarla merkezi otoriteyi zay›flatmas›d›r. Merkezi otorite zay›flad›kça fief sahiplerinin yerel güçleri artt›. yüzy›lda 12. ‹mparator olan efendi genelde düklere ve kiliseye çok büyük topraklar ba¤›fll›yordu. 843 y›l›ndaki Verdun Antlaflmas›yla Kutsal Roma. Vasallar imparatorluk otoritesine mutlak itaat edenlerdi. fief sahibi askeri görevini yerine getirdi¤i sürece ömür boyu devam ediyordu. Süvarinin temel unsuru olan at› beslemek için genifl topraklara ihtiyaç duyuluyordu.2.340-345). Bunun sonucu olarak d›fl sald›r›lara karfl› koymak kadar kendileri için üretim yapan serflerin (köylülerin) ihtiyaç halinde güvenli¤ini sa¤lamak için flatolar yap›lmaya baflland›. Bunun sebebi 9. mazgallarla. hendeklerle çevrildi. Bu iliflkinin maddi boyutu ise efendinin vasal›na fief denilen toprak parças›n›n kullan›m hakk›n› vermesiydi. 9. Ünite . Kendilerine verilen dirli¤in ziraatini ve at yetifltiricili¤ini ise o topraklar üzerinde yaflayan serf olarak adland›r›lan köylüler temin ediyordu. markizler kontlara. Fief kelimesinde feodalite kavram› türemifltir. kontlar baronlara ve baronlar da flövalyelere fief denilen dirlikleri veriyorlard›. ile 11. Kuzey Avrupa ve özellikle ‹ngiltere’de tatbik edildi. Bununla birlikte her ikisi de Tanr›’n›n vasallar›yd›. Ayr›ca flatolar fief sahibinin kalabal›k ailesine ol- .

Özellikle Avrupa’da Bohemya. Yapt›klar› mücadeleyle daha önce kirac›s› olduklar› topraklar›n maliki oldular. Ayr›ca efendisi herhangi bir savaflta esir düflerse onun fidyesini ödemek zorundayd›. duvarlar›n› hal›yla kaplad›lar. fakirleri zarar görmemesi için himaye etmek. 191). yüzy›lda ‹slamiyet’in ortaya ç›k›fl›ndan sonra Müslümanlar›n topraklar›n› H›ristiyanlar aleyhine geniflletmeye bafllamalar› üzerine H›ristiyan dünyas›nda Kudüs flehri kastedilerek kutsal topraklar› geri alma söylemiyle yap›lan siyasi ve askeri ha- . Bu süreci 12. Tirol ve Macaristan Da¤lar›ndaki gümüfl madenlerinin 13. Köylülerin evleri yoksul ve kimi zaman da sefil haldeydi. Bu hizmetlerinin karfl›l›¤›nda dirlik sahibi vergi ödemekten muaf oluyordu. babadan o¤ula ›rsi olarak devredilmeye baflland›ktan sonra bu gruplar kendilerini asil olarak adland›rd›lar. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra fief sahipleri. Ödül olarak ise kendisine verilen topra¤›n gelirini al›yor. yüzy›l›n sonundan itibaren iflletilmeye bafllamas› gümüfl bollu¤u meydana getirmifltir (Seignobos s. 14. Ayr›ca efendisinin büyük o¤lunun evlenmesinin masraflar›na. Onlar›n as›l ifli savaflt›. salonlar›n› sayg›nl›k göstergesi olan flömine ile ›s›tmaya bafllad›lar. fiatoda sadece asillere mahsus olan yast›k kullan›ld›. Ortaça¤ boyunca flövalyelik ve onur kavramlar› birlikte an›lm›flt›r. giysilerini sand›klara koydular. 11.191). Saks. kanlar›n› kardeflleri için dökmek ve kad›nlara sayg›l› olmak geliyordu (Hart-Davis s. Özellikle kad›nlara sayg›l› olma kavram› o güne kadar Avrupa toplumunda ikinci s›n›f gözüyle bak›lan kad›n anlay›fl›ndan oldukça farkl›d›r. Böylece feodal sistem h›zla çökmeye bafllad›. Yap›lar uzun süre ahflap malzemeden yap›ld›¤› için Ortaça¤da s›k s›k rastlanan yang›nlar vuku buluyordu.42 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi du¤u kadar hizmetçileri hatta yak›nlarda yaflayan köylüleri bile zaman zaman içinde a¤›rlayan yerler oldular ve baz› flatolar her yafltan ve her meslekten insan› bar›nd›ran baz› flehirlerin nüvesini oluflturdular. Fiefler. Haçl› Seferleri 7. kiliseyi korumak. üstünde yaflayan köylüleri yarg›lama hakk›n› elde ediyordu. Fakat bu savafl› bireysel de¤il toplu olarak yaparlard›. büyük k›z›n›n çeyizine katk› vermek zorundayd›. fiövalyelerin görevleri aras›nda efendisine ba¤l› kalmak. Dirlik sahipleri flatolarda yaflarken. tasarruf ettikleri topraklar›n kirac›s› de¤il sahibi olmak istediler. inançs›zlarla savaflmak. Buras› toplant›lar›n yap›ld›¤›. ve 13. Böylece özellikle taflrada kendi yönetimlerini kuran küçük beyler ve flövalye tak›m› ortaya ç›kt›. verdikleri hizmetler için para almaya ve hizmetlerinden muaf tutulmak için de vergi ödemeye bafllad›lar. serf durumundaki köylüler ise gösteriflsiz. Kentlerde bile tafl yap›lara nadiren rastlan›yordu. Böylece flatolar Ortaça¤ Avrupa tarihinin en önemli simgelerinden biri haline geldi. k›l›ç ve m›zra¤› silah olarak kullanan flövalyeler d›fl görünüflleriyle de sayg›n olmak durumundayd›lar. yemeklerin yenildi¤i görkemli salonlar olarak kullan›ld›. fiövalyelerin kad›na bak›fl› daha sonra Avrupa kültürünün unsurlar›ndan biri haline gelecektir. Art›k sahibi olduklar› flatoyu rahat yaflanabilir bir mekana dönüfltürdüler. Kendini z›rhla koruyan. Herkesin bir efendisi oldu¤u feodal sistemde fief sahibi kifli ald›¤› arazi karfl›l›¤›nda flatonun korunmas›. rahiplik kurumunu el üstünde tutmak. Oyunlarda ve turnuvalarda flan ve flöhret kazan›rlard›. basit yap›larda yafl›yorlard›. efendinin askeri seferlerine refakat etme ve lordunun ikametgâh›na hizmet etme yükümlülükleri vard›. Bu hizmetleri Haçl› seferlerine kat›larak da yapabilirdi. yüzy›la gelindi¤inde flövalyeler. yüzy›lda ticaret yoluyla zenginleflen Avrupa’n›n durumu h›zland›rm›flt›r.

Bizans imparatoruna vasall›k yemini ettikten sonra Anadolu’ya geçen Haçl›lar. Aleksios Komninos. Richard ve Fransa Kral› Philippe Auguste liderli¤indeki III. Innocent. Urbanus da bu ça¤r›y› olumlu karfl›lam›flt›r. K›l›çarslan. ancak Kudüs’ü geri al›namam›flt›r. Bizans ‹mparatoru VII. Haçl› ordusu da 1096 y›l›nda ‹stanbul’a ulaflt›. ‹lk Haçl› seferi ça¤r›s› 1074 y›l›nda. Osmanl› döneminde de ‹slamiyet’in Balkanlara yay›lmas› üzerine 1396 Ni¤bolu ve 1444 Varna Savafllar› da Haçl› seferleri olarak adland›r›lm›flt›r. Haçl› yemini eden ve üzerlerinde haç iflareti tafl›yan keflifl Pierre l’Ermite önderli¤indeki ilk Haçl› ordusu 1096 y›l›nda yola ç›kt›. I.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. I. Pierre l’Ermite’in ordusuna karfl› kazand›¤› zafer. Yüzy›llar) 43 rekât haçl› seferleri olarak adland›r›lm›flt›r. Ünite . Düzensiz birliklerden oluflan bu ordu Selçuklular taraf›ndan bertaraf edildi. 1098’de de Urfa’da ilk Haçl› devleti kuruldu. din kardefllerine yard›m gibi dini gerekçelerle 1095 Clermont Konsilinde kutsal savafla ça¤›rd›. Anadolu Selçuklu Devletinin baflkenti ‹znik’i kuflatt›. Haçl› Seferi’nin 1192’de baflar›s›zl›kla sonuçlanmas›ndan sonra Papa III. M›s›r’a ve Eyyubilere karfl› bir Haçl› seferi haz›rl›¤›na giriflti. Haçl› Seferi ça¤r›s›n› Fransa Kral› VII. Bir önceki yenilgiden sonra di¤er Türk devletleri ve beylikleriyle ifl birli¤i yapan I.2. Eugenius’un yapt›¤› II. Haçl› Seferi bu devletin giriflimleriyle yönünü ‹stanbul’a . Haçl› Seferi. Papa Haçl› ordusu oluflturmak için ücretli asker toplamak yerine topraks›z köylüleri ve sefalet içinde yaflayan halk› ‹sa aflk›. Haçl› seferi ça¤r›s›n› yenilemifl. Haçl› ordular›na a¤›r kay›plar verdirdi. Amaç Kudüs’ün geri al›nmas›. Antakya Prensli¤i (1098-1268). ‹ngiltere Kral› I. III. Bunun üzerine Bizans ‹mparatoru I. Para ve toprak vaadinde bulundu. Haçl›lar bundan sonra Anadolu’da ilerlemeye devam ederek 1097’de Antakya’ya ulaflt›. Haçl› Seferi (1096-1099) sonucu do¤uda Urfa Kontlu¤u (1098-1144). 1071 senesinde Bizans’›n Malazgirt Savafl›’nda yenilmesi. Bu do¤rultuda Selçuklular döneminde 1096-1291 y›llar› aras›nda 11 haçl› seferi gerçeklefltirilmifltir. 1086’da Anadolu Selçuklu sultan› Kutalm›flo¤lu Süleyman fiah’›n ölümü Türkleri zor durumda b›rakm›flt›. 1145 y›l›nda Papa II. 1098 y›l›nda Fat›milerin eline geçmifl olan Kudüs. I. H›ttin Savafl›yla (1187) Kudüs’ün Selahaddin Eyyubi taraf›ndan ele geçirilmesi üzerine 1189 y›l›nda bafllad›. Louis ve Alman Kral› III. 1075’te ‹znik’te Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurulmas›yla H›ristiyan dünyas› Müslümanlar›n bu ilerleyiflini durdurmak için harekete geçmeye bafllar. Bu baflar›s›z giriflimden sonra asillerden oluflan I. Anadolu’dan Kutsal topraklara gidemeyeceklerini anlayan Haçl›lar bundan sonraki seferlerini deniz yoluyla yapmak zorunda kald›lar. Alman ‹mparatoru Friedrich Barbarossa. Beyrut flehirlerinin yan› s›ra K›br›s Adas›’n› ele geçirmifl. Büyük Selçuklu sultan› Melikflah’›n (1072-1092) ölümünden sonra devlet içindeki otorite bofllu¤u ve iktidar mücadeleleri. Türklerin de Anadolu’dan at›lmas›yd›. bir y›l sonra Haçl›lar›n eline geçti. Frans›zlar ve Almanlardan oluflan üç ayr› ordu yola ç›kt›. Buralarda kurulan Haçl› devletlerine yard›m amac›yla 1101 y›l›nda Lombardlar. III. Ancak Venedik liderli¤inde yap›lan IV. Araplar›n ‹spanya’dan. Haçl› Seferi sonras›nda Urfa’da kurulan Kontlu¤un 1144 y›l›nda Türkler taraf›ndan ele geçirilmesi üzerine. Haçl› ordusu Akka. ‹ki büyük Avrupa devleti kral› liderli¤inde 1147 y›l›nda yap›lan bu harekât baflar›s›zl›kla sonuçland›. Papa II. Özellikle 636 y›l›nda Kudüs’ün fethi ve 711’de ‹spanya’da Endülüs Emevi Devleti’nin kurulmas›. Konrad kabul ettiler. K›l›çarslan’› Haçl›lar›n gücü hakk›nda yan›lt›r ve flehir Selçuklular›n elinden ç›kar. Mihail Dukas taraf›ndan yap›ld›. Trablus Kontlu¤u (1109-1289) ve Kudüs Krall›¤› (1099-1291) olmak üzere dört Haçl› devleti kurulmufl oldu.

Haçl› Seferi 3 4 5 1101 1147-1149 1189-1192 1101 y›l› Haçl› Seferi II. Avusturya Dükü Leopold. Fransa Kral› IX. Haçl› Seferi Çocuklar›n Haçl› Seferi 30 bin Frans›z. Sinop. 1217-1221 y›llar› aras›nda Macar Kral› Andreas. Kartaca’ya yap›lan sefer baflar›s›zl›kla sonuçland›. . Samsun gibi liman flehirlerini ele geçirerek önemli ticaret yollar›na hâkim oldu. Bavyera Dükü Ludwig’in kat›ld›¤› M›s›r’a yönelik baflar›s›z deniz seferi gerçekleflti. Esir pazarlar›nda H›ristiyanlar taraf›ndan köle olarak sat›ld›lar.13. Vaizlerin etkisinde kalan çocuklar Almanya’da Nicolas. Kudüs (1099) ve Trablus (1109) Haçl› devletleri kuruldu. 8 1217-1221 9 1227-1229 VI. 2 1096-1099 I. Avusturya Dükü Leopold. Antakya (1098). ‹ngiltere Kral› I. Epir. K›br›s Kral› Hugue. 1129’da anlaflma yoluyla Kudüs al›nd›. Haçl› Seferi . Haçl› Seferi Macar kral› Andreas. 1204 y›l›nda ‹stanbul Latinlerin eline geçti ve flehir ya¤maland›. Tablo 2. Venedik Dükü Enrico Dandolo ve Avrupal› asiller ‹stanbul’u iflgal etti. Haçl› Seferi III. K›l›çarslan. Fransa’da Stephan ad›ndaki çocuklar›n liderli¤inde 1212 y›l›nda Haçl› seferi yapmak için toplan›p ‹talya k›y›lar›na indiler. Friedrich denizyoluyla M›s›r’a sefer düzenledi.44 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi çevirdi. Bizans Devleti. Urfa (1098). Alman Kral› Friedrich Barbarossa 1190’da Silifke Çay›’nda bo¤uldu.1 11. Louis. deniz yolu ile gerçeklefltirdi¤i Haçl› seferinde M›s›r’da Dimyat flehrinde esir al›nd›. Avrupal› asilzadeler 1097’de ‹znik’i al›r. Ancak çocuklardan baz›lar› kendilerine vaat edilen mucizelerin gerçekleflmemesi üzerine evlerine döndüler. Yüzy›llar Aras›nda Haçl› Seferleri (1096-1291) Tablosu S›ra 1 Tarih 1096 Haçl› Seferinin Ad› Pierre I’Ermite Sonuçlar› Frans›z ve Alman maceraperestler ‹zmit (Bitinya) bölgesinde Selçuklular taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. Haçl› Seferi 11 1270 VIII. Louis ve kardefli Charles d’Anjou taraf›ndan Tunus. Bizans Devleti parçaland›. Bizans bir tehdit olmaktan ç›kt› ve Selçuklu Türkleri. Alman ‹mparatoru II. Richard K›br›s. Haçl› Seferi için deniz yoluyla Akka’ya geldi. Sefere devam etme karar› alan çocuklar ise köle tüccarlar›n›n eline düfltü. Kudüs 1229-1244 y›llar› aras›nda Haçl›lar›n elinde kald›. K›br›s hakimi Hugue. 20 bin Alman çocuk yollarda öldü. Trabzon ve ‹znik olmak üzere üç parçaya bölündü. Konrad Selçuklular taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. ‹lki d›fl›nda di¤er Haçl› seferlerinin baflar›s›zl›¤› Bat› Haçl›lar›n›n günahlar›na ba¤land›¤›ndan dolay›. Fransa Kral› VII. Haçl› ordusu M›s›rl›lar taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. Haçl› Seferi 10 1248-1250 VII. Akka ve Beyrut’u ald›. Fransa Kral› IX. günahs›z olan çocuklardan oluflturulacak olan bir Haçl› ordusunun baflar›ya ulaflaca¤› düflünüldü. Bavyera Dükü Ludwig V. Antalya. Haçl› Seferi 6 7 1202-1204 1212 IV. Alman Kral› III. Haçl› Seferi sonuçlar› bak›m›ndan Türklerin lehine oldu. I. Louis. Lombard. 1097 Dorileon’da Selçuklu ordusu yenildi. V. Frans›z ve Alman birliklerini kesin olarak yendi. Fransa Kral› Philip ve Avusturya Herzogu Leopold sefere kat›ld›. IV.

yüzy›l) Feodalite ve Haçl›SIRA Seferlerini S‹ZDE de¤erlendiriniz. Bizans’›n içine düfltü¤ü bu durum Türklerin Anadolu’daki varl›¤›n› güçlendirmifltir. Ancak flehir 1244 y›l›nda yeniden Müslümanlar›n eline geçti. Papa taraf›ndan aforoz edilmesine ra¤men 1227 y›l›nda M›s›r’a bir Haçl› seferi düzenledi. Kral›n kardefli Charles d’Anjou Sicilya filosu ile gelerek kalan Haçl› ordusunu al›p ‹talya’ya geri döndü. Haçl› seferleri sonucu Bat› Avrupa toplum yap›s› büyük de¤iflikliklere maruz kald›. Haçl› Seferi için Fransa Kral› IX. Karolenj iktidar›n›n çöküflünden sonra ortaya ç›kan otorite bofllu¤unda güç ve fliddet Avrupa içine yönelmiflti. 1096-1291 y›llar› aras›ndaki Haçl› seferleri sonucunda do¤uda yaflayan yerli H›ristiyanlar zarar görmüfl özellikle IV.-13. Al›nan baflar›s›zl›klar nedeniyle kilisenin etki ve gücü de azalm›flt›r. Friedrich. Haçl› Seferi bu kez Do¤uya de¤il Tunus üzerine yap›ld›. Bununla birlikte H›ristiyan kimli¤i Avrupa’n›n en büyük ortak paydas› olmufltur. Haçl› seferleri sayesinde içe dönük olan bu fliddet Müslümanlara yöneltilmifl. Alman ordusundan çekinen M›s›r sultan› el-Melikü’l-Kamil anlaflma yoluyla Kudüs’ü Haçl›lara teslim etti (1229). Yüzy›llar) 45 Alman ‹mparatoru II. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›nda (11. 1270 y›l›nda bafllayan VIII. Saint Louis’nin öncülü¤ünde haz›rl›klar bafllad›. Böylelikle VIII. DÜfiÜNEL‹M S O R U 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . 1248’de bafllayan seferde Haçl›lar baflar›l› olamad›¤› gibi Kral Louis dahil tüm Haçl›lar esir düfltü. Sur ve Beyrut 1291 y›l›nda Müslümanlar taraf›ndan tekrar ele geçirildi ve Do¤udaki Haçl› varl›¤› sona ermifl oldu. Bunun üzerine VII.2. Haçl› Seferi ile Bizans parçalanm›fl. Fidye yoluyla serbest kalan Kral Louis ülkesine geri döndü¤ünde yeni bir Haçl› ordusu oluflturmaya bafllad›. Haçl›lara ait Akka. Ünite . Haçl› Seferi de baflar›s›zl›kla sonuçlanm›fl oldu. baflkenti de ya¤malanm›flt›r.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. Kartaca’da karaya ç›kan Haçl› ordusu salg›n hastal›k nedeniyle binlerce askerini kaybetti ve Kral Louis de öldü. böylece krallar›n ve feodal beylerin düzeni sa¤lamalar› kolaylaflm›flt›r.

Ziraat Tekniklerindeki De¤iflim ile Dini Hareketleri aç›klayabilmek Bu dönemde insan gücü yerine basit makinalar kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Avrupa d›fl›nda Haçl› Seferleri (109-1291)’nin organizasyonunda Avrupa içinde de engizisyon uygulamalar› olarak göstermifltir. 14 Ekim 1066 tarihinde meydana gelen ve son Anglo-Sakson Kral› Harold’›n hayat›n› kaybetti¤i Hasting Savafl› ile ‹ngiltere tarihinde yeni bir dönem bafllad›. Bu dönemde 10. 12. Ancak ‹talya d›fl›nda oluflan Alman kökenli Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u ‹talya’n›n güneyini kendi s›n›rlar› içine katm›flt›r. A M A Ç 3 A M A Ç 2 . zamanla Müslümanlara karfl› verilecek mücadelenin öncüsü oldular. Septimania ve Akitanya’y› içine alan k›s›m Bat› Frankia 987 y›l›na kadar Karolenj Hanedan› krallar› taraf›ndan yönetildi. ortaya ç›kan siyasi bofllu¤u ‹talya’da Normanlar doldurmufltur. yüzy›lda su gücü ile dönen çarklar rüzgarla çevrilen yelkenlere uyarlanm›flt›r. 10. yüzy›l) Fransa. Özellikle Sicilya olmak üzere güney ‹talya’da siyasi bir birlik oluflturabilmifllerdir. 9. ‹spanya’n›n Müslümanlar taraf›ndan 8. Norman istilas›n›n ard›ndan ülkenin siyasi. Bu dönemde tar›m alan›nda da baz› yenilikler görülmüfltür. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nu yeniden canland›ranlar ise Do¤u Frankia’y› yöneten Alman krallar› oldu. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan imparatorluk 1806 y›l›na kadar yaklafl›k dokuz as›r varl›¤›n› sürdürdü. yüzy›la kadar insan gücü kullan›larak yap›lan üretim araçlar› kam mili sayesinde makineleflmifltir. Bat› Franklar›n›n son Karolenj ‹mparatoru V. Louis 987 y›l›nda ölünce Frank soylular›ndan Hugh Capet kral seçildi ve 1328 y›l›na kadar iktidar› ellerinde tuttular. Rhône Nehri’nin bat›s›ndaki Gaskonya. ve 13. yüzy›lda Cluny. Atlar›n omuz kürekleri üzerine oturan koflum tak›mlar› ve nal çak›lmas› ve at çiftlerinin ard arda koflulmas› sayesinde tar›m üretiminde önemli art›fllar olmufltur. 11-13.46 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Özet A M A Ç 1 Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. Çift sürmek için sadece öküzler kullan›l›rken bu dönemde atlar da kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Navar. yüzy›lda dokumac›l›k alan›nda Fransa ve Almanya’da bu tür makinalar kullan›lm›flt›r. Almanya ve ‹ngiltere’nin siyasî durumunu aç›klayabilmek 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u fiarlman’›n üç torunu aras›nda bölüflüldü. Bu savaflta büyük bir zafer kazanan William ‹ngiltere’nin ilk Norman kral› oldu. sosyal ve kültürel yap›s›nda köklü de¤ifliklikler yafland›. Orta dönem ortaça¤ ‹talyas›’nda görülen son güçlü hanedan Hohenstaufen Hanedan› olmufltur. a¤›r tekerlekli saban (pullug) sayesinde 11. Bu geliflimin sonucu Papal›k gücünü. yüzy›llarda ‹spanya’da hüküm süren Leon. yüzy›lda da ç›rpma iflleminin makineleflmesi sonucu ‹ngiltere’de kumafl üretimi artm›flt›r. yüzy›l) Üretim. 13. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. 962’de Papa taraf›ndan Kutsal Roma imparatoru ilan edilen I. yüzy›llar aras›nda ortalama ziraî verimlilik iki kat›na ç›km›flt›r. Bunun sonucu olarak küçük feodal flehir devletleri varl›klar›n› sürdürmüfllerdir. Bunun sonucu dondurucu k›fl aylar›nda da çal›flabilen yel de¤irmenlerinde art›fl olmufltur. yüzy›l) ‹talya ve ‹spanya’daki geliflmeleri tart›flabilmek Orta dönem ortaça¤ boyunca ‹talya’da güçlü siyasi bir hanedan görülmemifltir. Üç dönüflümlü nadas sistemi. Aragon krall›klar› hem kendi aralar›nda yo¤un bir hâkimiyet mücadelesi vermifller hem de Müslümanlar›n fethetti¤i topraklar› geri almak yani “Reconquista” için savaflm›fllard›r. yüzy›ldan sonra insan gücü ile çal›flan de¤irmenler yerine su gücü ile çal›flan de¤irmenler kullan›lmaya bafllanm›flt›r. yüzy›lda fethedilmesinden sonra ‹ber Yar›madas›n›n ku- zeyine çekilen H›ristiyanlar. Bu durum çok uzun sürmemifl. 11. Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13. 13. yüzy›l›n bafl›nda Dominiken ve Fransisken tarikatlar› sayesinde disiplinli. Kastilya. Norman hâkimiyeti dönemi bir yandan ‹ngiltere krallar›n›n Fransa ile olan mücadelesini di¤er yandan ülke içindeki soylulara kesin otoritelerini kabul ettirmek için verdikleri çabay› simgeler. e¤itim alm›fl ve Papal›¤› en üst otorite olarak kabul eden dinî bir örgütlenme yaflanm›flt›r. Bunun sayesinde kilise dünyevi liderlere otoritesini kabul ettirmifltir.

Bunun d›fl›ndaki Haçl› Seferleri ‹slam dünyas›n›n karfl› mukavemeti ile baflar›s›z hale getirilmifltir. yüzy›la kadar toplum yap›s›n› belirleyen iliflkiler sistemine feodalizm denilmifltir. I. Ünite . Bu dönemde 1096-1291 y›llar› aras›nda de¤iflik adlar atl›nda 11 haçl› seferi düzenlenmifltir.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. yüzy›l) Feodalite ve Haçl› Seferlerini aç›klayabilmek Avrupa’da 10. kont. yüzy›ldan 13. 1099’da Kudüs ele geçirildi¤i gibi Urfa. Antakya ve Trablus’da Haçl› Devletleri kurulmufltur. Feodal toplum yap›s› Avrupa’daki merkezi devlet yap›s›n›n bozulmas›ndan ortaya ç›km›flt›r. toprak sahibi ve güvenlik sa¤layan efendiye üretim yapan kirac› durumundaki köylülerin itaat etmesidir. flövalye ve köylü tarz›nda bir hiyerarflik yap›lanma söz konusudur. Yüzy›llar) 47 A M A Ç 4 Orta Dönem Ortaça¤ Avrupas›’nda (11-13.2. baron. Kral. dük. markis. Bu sistemin temel özelli¤i. Feodalizmde herkesin bir efendisi vard›r. . Haçl› Seferinde Avrupal›lar baflar›l› olmufl.

V. ‹spanya 8. Asturias-Galiçya Krall›¤› nerede kurulmufltur? a. Lewes Savafl›’n›n d. 12. Arsuf Savafl›’n›n 4. 9. Puvatya Savafl›’n›n e. Cluny b. ‹ki 2. yüzy›l b. Haçl› Seferi b.48 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Normanlar›n ‹ngiltere’yi istilas› afla¤›daki olaylardan hangisinin ard›ndan gerçekleflmifltir? a. Bouvines Savafl›’n›n c. Kral-dük-baron-kont-markiz c. II. yüzy›l e. Fransisken d. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u 962-1254 y›llar› aras›nda iki hanedan taraf›ndan idare edilmifltir. Merovenj Hanedan›-Karolenj Hanedan› c. yüzy›l c. Kral-dük-markiz-kont-baron e. ‹ngiltere c. Afla¤›daki Haçl› seferlerinden hangisi Bizans ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas› ile sonuçlanm›flt›r? a. Fransa b. Almanya’da 6. Engizisyon mahkemeleri afla¤›daki Avrupa ülkelerinden hangisinde tatbik edilmemifltir? a. Katalanlar e. Üç e. Maniheist kökenli tarikatlar 9. Karolenj Hanedan›-Capet Hanedan› b. 13. Sistersiyen e. Hasting Savafl›’n›n b. Befl c. yüzy›l d. Kral-dük-baron-markiz-kont 10. Vikingler c. Karolenj Hanedan›-Sakson Hanedan› e. Haçl› Seferi c. Bu Hanedanlar afla¤›dakilerden hangisinde birlikte ve do¤ru olarak verilmifltir? a. ‹spanya’da c. I. Haçl› Seferi d. ‹talya ve Sicilya’da nispeten siyasi birli¤i afla¤›dakilerden hangisi sa¤lam›flt›r? a. yüzy›l 7. Kastilyal›lar 5. Afla¤›dakilerden hangisinde Feodal sisteme ait unvanlar büyükten küçü¤e do¤ru s›ralanm›flt›r? a. Papal›¤›n merkezi otoritesine afla¤›daki tarikatlarden hangisi destek vermemifltir? a. III. Orta dönem ortaça¤da. Haçl› Seferi . Sakson Hanedan›. Avusturya’da b. ‹talya’da e. Romanya’da d. Almanya e. ‹talya d. IV. Franklar b. Kral-markiz-dük-baron-kont d. Dört d. 10. I. Dominiken c. Alt› b. Normanlar d. Makineleflmeyi artt›ran kam milinin kullan›m› kaç›nc› yüzy›ldan sonra yayg›nlaflm›flt›r? a. Haçl› Seferi e. 11.Hohenstaufen Hanedan› 3. Capet Hanedan›-Sakson Hanedan› d. Kral-baron-dük-kont-markiz b. 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas›yla fiarlman’›n ‹mparatorlu¤u kaça bölünmüfltür? a.

yüzy›l›n ikinci yar›s›yla 13. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Normanlar ve ‹ngiltere” bölümünü yeniden okuyunuz. Ünite . ‹spanya’n›n 8. 11. Ziraat Tekniklerindeki De¤iflimler” bölümünü yeniden okuyunuz. Bunun sonucu dondurucu k›fl aylar›nda da çal›flabilen yel de¤irmenlerinde art›fl olmufltur. 12. 9. Bu dönemde tar›m alan›nda da baz› yenilikler görülmüfltür. yüzy›ldan sonra insan gücü ile çal›flan de¤irmenler yerine su gücü ile çal›flan de¤irmenler kullan›lmaya bafllanm›flt›r. d 2.. 962’de Papa’n›n Kutsal Roma imparatoru ilan etti¤i I. Orta Frankia ve Do¤u Frankia olarak fiarlman’›n torunlar› aras›nda bölüflüldü. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Üretim. I. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Norman Hanedan›” bölümünü yeniden okuyunuz. b 6. yüzy›la kadar insan gücü kullan›larak yap›lan üretim araçlar› kam mili sayesinde makineleflmifltir. yüzy›l›n bafl›nda ‹talya birlikten uzak küçük flehir devletlerinden oluflan bir bölge görünümündedir. b 7. Çift sürmek için sadece öküzler kullan›l›rken bu dönemde atlar da kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’nu oluflturmak isteyen Alman krallar› ‹talya’n›n güneyini kendi s›n›rlar›na katm›fllard›r. 1030-1194 y›llar› aras›ndaki dönemde bafllang›çta flehir devletlerinin hizmetinde bulunan Normanlar daha sonra ‹talya’n›n en güçlü siyasi ve askeri gücü haline gelmifllerdir. ve 12. 11-13. yüzy›l›n bafl›nda ‹talya’n›n en güçlü hanedan› Hohenstaufen Hanedan› olmufltur.2. Navar. ‹talya’n›n 11. 13. e 9. Üç dönüflüm- S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u 843 y›l›nda imzalanan Verdun Antlaflmas› ile Bat› Frankia. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Feodalite” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u” bölümünü yeniden okuyunuz. zamanla Müslümanlara karfl› verilecek mücadelenin öncüsü oldular. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nu yeniden canland›ranlar ise Do¤u Frankia’y› yöneten Alman krallar› oldu. b 8. yüzy›llarda ‹spanya’da hüküm süren Leon. yüzy›lda su gücü ile dönen çarklar rüzgarla çevrilen yelkenlere uyarlanm›flt›r. Kastilya. 1806 y›l›na kadar yaklafl›k dokuz as›r varl›¤›n› sürdürdü. Ancak tüm ‹talya’da bu baflar›lamad›¤› için feodal flehir devletleri h›zla güçlenmifllerdir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Haçl› Seferleri” bölümünü yeniden okuyunuz. Fransa’n›n Normandiya bölgesine gelerek Franklarla kar›flarak Normanlar› oluflturdu.. Hasting Savafl›’nda Harold’› ma¤lup ederek ‹ngiltere’yi istila etti. William ve ard›llar› döneminde ‹ngiltere’de pek çok siyasî geliflme yaflanm›flt›r. a 4. e 3. 12. Aragon krall›klar› hem kendi aralar›nda yo¤un bir hâkimiyet mücadelesi vermifller hem de Müslümanlar›n fethetti¤i topraklar› geri almak yani “Reconquista” için savaflm›fllard›r. S›ra Sizde 2 11. 10. Yüzy›llar) 49 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Vikingler. Otto taraf›ndan yeniden canland›r›lan imparatorluk. 1091 y›l›nda Sicilya Adas›’n› Araplardan alarak tüm güney ‹talya’da hâkimiyet kurmufllard›r. Atlar›n omuz kürekleri üzerine oturan koflum tak›mlar› ve nal çak›lmas› ve at çiftlerinin ard arda koflulmas› sayesinde tar›m üretiminde önemli art›fllar olmufltur. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dini Hareketler” bölümünü yeniden okuyunuz.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. yüzy›lda da ç›rpma iflleminin makineleflmesi sonucu ‹ngiltere’de kumafl üretimi artm›flt›r. yüzy›lda Müslümanlar taraf›ndan fethedilmesinden sonra ‹ber Yar›madas›’n›n kuzeyine çekilen H›ristiyanlar. ‹ngiliz krallar› bir yandan Fransa’daki haklar›n› korumak için Fransa kral› ile mücadele ederken di¤er yandan ülke içinde özellikle soylulara karfl› otoritelerini korumak için çaba harcam›flt›r. c 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya” bölümünü yeniden okuyunuz. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Fransa ve Capet Hanedan›” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dini Hareketler” bölümünü yeniden okuyunuz. S›ra Sizde 3 Bu dönemde insan gücü yerine basit makinalar kullan›lmaya bafllanm›flt›r. yüzy›l›n ilk yar›s›nda gördü¤ü en güçlü siyasi yap›lanma Normanlar taraf›ndan gerçeklefltirilmifltir. yüzy›lda dokumac›l›k alan›nda Fransa ve Almanya’da bu tür makinalar kullan›lm›flt›r. 987 y›l›na kadar Karolenj Hanedan› krallar› taraf›ndan yönetilen Bat› Frankia bu tarihten sonra Capet Hanedan› taraf›ndan idare edilmifltir. Böylece ‹ngiltere’de Norman hâkimiyeti bafllad›. Ancak bu dönemde de Papa ve di¤er küçük flehir devletleri kendi aralar›ndaki mücadeleyi sürdürmüfller ve ‹talya bu dönemde birlikten yoksun kalm›flt›r. d 10. . 1066 y›l›nda Rollo’nun soyundan gelen Norman Kral› William.

Crouch. Emil. Bu dönemde 10. C.-Gavin Lewis. Makki. Özdemir. London 2007. Ifl›n. a¤›r tekerlekli saban (pullug) sayesinde 11. “Endülüs”. Donald. New York 1983. D. Haçl› Seferleri Tarihi. D. C. C. Kral. George Childs. Woodbridge 1995. kont. “Avarlar”. 13. Avrupa Tarihi. . markiz. Naz›m Özüayd›n. Tarih ‹ncelemeleri Dergisi.Waley. Minneapolis 2008. R. Hearder H. ‹stanbul 1995.. yüzy›lda Cluny. Kürflat. Levy. 3.P. Barlow. “Engizisyon”. Ortaça¤ Avrupa Tarihi. David. Çocuklar ‹çin Ortaça¤. Oxford 1871. Charlemagne. ‹stanbul 1980. David. The Holy Roman Empire. yüzy›la kadar toplum yap›s›n› belirleyen iliflkiler sistemine feodalizm denilmifltir. yüzy›ldan 13. “Avarlar: Etnik Yarad›l›fl Tarihlerine Bir Bak›fl”. Akdes Nimet. 1099’da Kudüs ele geçirildi¤i gibi Urfa. The Normans. Jacques-Schlegel. çev. David. Bunun sayesinde kilise dünyevi liderlere otoritesini kabul ettirmifltir. Frank. Dictionary of Wars. ve 13. Cambridge University Press 2008. A Brief History of the Western Europes. ‹stanbul 2010. Kerr. Thomas Becket. 162-170. Cambridge 1963. Yap› Kredi Yay. Viscount James Bryce. 23. Our Island Story. . “Kastilya”. ss.50 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi lü nadas sistemi. Cambridge 1963. Bhote. yüzy›l›n bafl›nda Dominiken ve Fransisken tarikatlar› sayesinde disiplinli. Demirkent. C. “‹spanya”.. çev. ‹stanbul 1995.2. Hersak. The Signing of the Magna Carta. Beydilli. Ortaça¤da Endüstri Devrimi. Diyanet Vakf› ‹slam Ansiklopedisi. e¤itim alm›fl ve Papal›¤› en üst otorite olarak kabul eden dinî bir örgütlenme yaflanm›flt›r. ss. Cumhur Atay. Charlemagne’den Lizbon Antlaflmas›’na Avrupa’n›n K›sa Tarihi. Debbie. 11. The Capetians: Kings of France. Haçl› Seferi’nde Avrupal›lar baflar›l› olmufl. Brill 1992. I. Hitti. Mehmet. ‹slam Tarihi. Davies. Tehmina. ‹stanbul 1997. Jean-Louis. The Normans: The History of a Dynasty. ss. Georg. Cambridge 2001. Greer Thomas H. Demirkent. California 1990. ed. 81-110. Matthew. flövalye ve köylü tarz›nda bir hiyerarflik yap›lanma söz konusudur. The Reign of Henry III. Charlemagne: The Formation of a European Identity. London 2007. ss. Ankara 2002. 2006. New York 2003. . Türkçe çev.. Bu geliflimin sonucu Papal›k gücünü. Diyanet Vakf› ‹slam Ansiklopedisi. Dale Evva. “The Political History of alAndalus92/711-897/1492”. Gül. Bradbury. dük.Waley.. c. Yararlan›lan Kaynaklar Abbott. (Temmuz 2011). Mahmoud. 211-225. ‹stanbul 2001.. Ankara 1991. Bunun d›fl›ndaki Haçl› Seferleri ‹slam dünyas›n›n karfl› mukavemeti ile baflar›s›z hale getirilmifltir. The Legacy of Muslim Spain. Salma Khadra Jayyusi. 25. Carpenter.. 9871328. Türkiye Diyanet Vakf› ‹slâm Ansiklopedisi. Tübitak Yay. A Short History of Italy. çev.641-657. 238-241. Gordon. Feodalizmde herkesin bir efendisi vard›r. A History of Medieval Spain. 11. Kurat. Brown. Irving. The Norman Kingdom of Sicily. Frederick II: A Medieval Empero. McKitterick.. ‹mge Kitabevi. H. E. Muammer. XXVI/1. s. Bryce. baron. Serkan Acar. A Short History of Italy. Hearder. Thomas B. Ankara 2006. yüzy›llar aras›nda ortalama ziraî verimlilik iki kat›na ç›km›flt›r. Bu dönemde 1096-1291 y›llar› aras›nda de¤iflik adlar atl›nda 11 haçl› seferi düzenlenmifltir. Allen. TTK yay. London-New York 2006. Philip K. Kemal. ‹stanbul 2008. H. Rosamond. Ankara 2002. Joseph F. Ostrogorsky. Salih Tu¤. Demirci. c. Orçun Türkay. Jacob. Le Goff. Kohn. S›ra Sizde 4 Avrupa’da 10. Thomson 2005. Marshall. Oxford University press 1992. Jean.. History of King Richard I of England: Makeres of History. çev. Fikret Ifl›ltan. Jim. Ankara 1997. O’Callaghan. yay›na haz. D‹A. ‹stanbul 2011. Abulafia. New York 2009. Feodal toplum yap›s› Avrupa’daki merkezi devlet yap›s›n›n bozulmas›ndan ortaya ç›km›flt›r. Bizans Devleti Tarihi. Avrupa d›fl›nda Haçl› Seferleri (109-1291)’nin organizasyonunda Avrupa içinde de engizisyon uygulamalar› olarak göstermifltir. New York 2007. Bu sistemin temel özelli¤i. Norman. Gimpel.P. Antakya ve Trablus’da Haçl› Devletleri kurulmufltur. Türkler. Charlemagne: The Life and Times of an Early Medieval Emperor. New York 2005. Ifl›n. toprak sahibi ve güvenlik sa¤layan efendiye üretim yapan kirac› durumundaki köylülerin itaat etmesidir. “Haçl›lar” TDV‹A Gelfand.

J. Art and Architecture.2. Reconquista Endülüs’te MüslümanH›ristiyan ‹liflkileri. çev. Roberts. ‹stanbul 1960. fieyban. Prestwich... Yüzy›llar) 51 Öztuna. their History. Pierre. ‹stanbul 2003. Charlotte Mary. L.V. California 1978. ‹ngilizce çev. Yonge. Aret Demirkaynak. Riché.III. Warren. Schutz.Orta Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (11-13. California 1989. Ankara 1996. Charles. C. ‹nk›lap yay. King John. Michael Idomir Allen. The Carolingians. Michael. ‹stanbul 2011. Avrupa Tarihi. The Carolingians in Central Europe. Herbert. Leiden 2004. University of Pennsylvania press 1993.M. A Short History of England. Devletler ve Hanedanlar. çev. Lütfi. Samih Tiryakio¤lu. Ünite . Bremen 2010. . Edward I. Seignobos. Avrupa Milletlerinin Mukayeseli Tarihi. Y›lmaz. W. Varl›k Yay›nlar›.

Yüzy›l Savafllar› Ticaret Florin. Rusya. Geç Dönem Ortaça¤da (1300-1453) Do¤u Avrupa’daki geliflmeleri yorumlayabilecek.3 Amaçlar›m›z • • • • • ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa’s›nda Papal›k ve hukuku aç›klayabileceksiniz. Polonya ve Litvanya • Hansa Birli¤i • • • • • • • • Kara Veba. Bulgaristan. Duka Üniversiteler Papal›k Babil Esareti. Osmanl› Devleti • S›rbistan. Burgonya Almanya. Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa’s›ndaki yenilikleri tart›flabilecek. Geç Dönem Ortaça¤da (1300-1453) Bat› Avrupa’daki geliflmeleri irdeleyebilecek. ‹talya Do¤u Avrupa Bizans ve Latin Devletleri. Büyük Parçalanma ve Konsiller Dönemi ‹çindekiler • GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (13001453) BATI AVRUPA • GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (13001453) DO⁄U AVRUPA • GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA YEN‹L‹KLER • GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA PAPALIK VE HUKUK Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) . Macaristan. Fransa. Anahtar Kavramlar Bat› Avrupa ‹ngiltere.

kent burjuvazisinin ve ruhban s›n›f›n›n bir araya geldi¤i Parlamentoyu oluflturdu. ‹ngiltere 14.yüzy›l›n son ‹ngiltere kral› ise II. Charles’›n (1322-1328) iktidar› ile girer. Onun o¤lu II. ‹ngiltere 15. Bu gelenek günümüze kadar varl›¤›n› sürdürmüfltür. Vergi alan›nda uzman memurlar›n yetiflmesine önem verildi. yüzy›la Capet hanedan›ndan IV. 14. Fransa ve Burgonya Geç dönem ortaça¤da ‹ngiltere’ye Plantagenet (telaffuzu: Plantajene) hanedan› yönetmifltir. Philippe öldü¤ünde. 1328 y›l›na gelinceye kadar 14 y›l içinde üç o¤lu da ölmüfl. Edward (1327-1377) döneminde yaklafl›k bir as›rl›k bir dönemde ‹ngiltere sadece üç hükümdar görür.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (1300-1453) BATI AVRUPA ‹ngiltere. T›pk› ‹ngiltere’de oldu¤u gibi Fransa’da da merkezi iktidar›n gücü bu yüzy›lda artar. Philippe (1316-1322) ve IV. Henry (1422-1461)’dir. Edward Plantagenet (1272-1307)’in iktidar› ile girer. Asl›nda bu hanedan kökenleri 12. Bu hanedan. ‹ngiltere’yi 1133-1485 y›llar› aras›nda yönetmifl yani Plantagenet hanedan›n›n ‹ngiltere’deki hakimiyeti yaklafl›k üç buçuk as›r sürmüfltür. IV. V. yüzy›la I. Richard (1377-1399) olur. 66) . 1314 y›l›nda IV. Louis (1314-1316). Ayr›ca eyaletlerde de meclisler oluflturuldu. Bu hanedan›n ad› Lancaster’d›r. Plantagenet hanedan› da Kuzey Fransa kökenli Normandiya hanedan› gibi Frans›zca konuflmaktad›r. Günümüzde de ‹ngiliz Parlamentosunun topland›¤› kraliyet saray›n›n bir parças› olan Westminster Hall yani ‹ngiltere Parlamentosu 1295’de kral›n ça¤r›s› ile toplan›r. Edward (1307-1327) ve torunu III. Anjou bölgesinin kontu olan Geoffroy Plantagenet ‹ngiltere’yi fetheden Norman hanedan›ndan I. Henri Plantagenet. s. Fransa ise 14. Philippe (1285-1314) ve onun üç o¤lu X. William’›n torunu Matilda ile evlenir. soylular›n. Norman hanedan›n›n erkek evlad› olmamas› yüzünden ‹ngiltere kral› olur. Philippe. Bu durum ‹ngiltere’de kral›n merkezi gücünün artmas›na ve monarflik devlet yap›s›n›n oluflmas›na katk› verir. yüzy›l›n ilk yar›s›nda Kuzeybat› Fransa’da yer alan Anjou bölgesine uzan›r.yüzy›la yeni bir kraliyet hanedan› ile girer. (Price. Bundan dolay› o dönemde ‹ngiltere Plantagenet hanedan›n›n hakimiyeti alt›ndaki Anjou Dukal›¤›n›n bir parças› olarak alg›lanm›flt›r. Bu evlilikten dünyaya gelen I. Henry Lancaster (1399-1413). V. böylece Capet hanedan›n›n babadan o¤la geçen çizgisi son bulmufltur. Böylece ‹ngiltere’de Plantagenet hanedan› bafllam›fl olur. Bu hanedandan gelen krallar s›ras› ile IV. Henry (1413-1422) ve VI.

Philippe.229) Asl›nda bu savafllar her ne kadar yanl›fl olarak Yüzy›l olarak adland›r›lsa da ara ara kesintilerle birlikte 120 y›l boyunca sürmüfltür. Tablo 3. Frans›z Kral› IV. Frans›z baronlar› Edward’› reddederek VI. ‹ngiltere Kral› III. Henry VI. Ancak Frans›z topraklar›na ‹ngiliz ç›kartmas› Kral III. Charles (1364-1380). Philippe taraf›ndan el konulunca ‹ngiltere Kral› III. bu tarihten 1461 y›l›na kadar Valois (telaffuzu: Valoa) hanedan›ndan gelen krallar taraf›ndan yönetildi. Bunun sonucu olarak Yüzy›l Savafllar›n›n bafl›nda 16 milyon nüfusa sahip oldu¤u tahmin edilen Fransa’n›n nüfusu savafl›n sonunda 12 milyona düflmüfltür. 225. Philippe’in erkek kardeflinin o¤lu olan ye¤eni VI. Böylece 1337 y›l›ndan 1453 y›l›na kadar Frans›zlarla ‹ngilizler aras›nda sürecek olan Yüzy›l Savafllar› bafllam›fl oldu. Edward’d›r. Edward II. Bu dönemde yönetici grubu Frans›zca konuflan ‹ngiltere. Ancak o dönemde ‹ngiliz topra¤› olan ve günümüz Fransa’s›n›n güneybat›s›nda yer alan Akitanya (Gyenne) Dukal›¤›na 1337 y›l›nda Fransa Kral› VI. Fransa topraklar›nda gerçekleflmifltir. Charles (1380-1422). kuzeydo¤uya do¤ru ilerleyen ‹ngiliz ordusunu Crecy’de (telaffuzu: Kresi) karfl›lar. Jean V. Edward III. Belçika ve Hollanda s›n›rlar› içinde kalan Burgond Kontlu¤u ile birlikte Frans›z Krall›¤›na karfl› savafl açm›flt›r. Frans›z kral› I. Edward II. 1558 y›l›na kadar ellerinde tutacaklar› Calais kentini ele geçirirler. VII. Henry Hükümdarl›k Y›llar› (1272-1307) (1307-1327) (1327-1377) (1377-1399) (1399-1413) (1413-1422) (1422-1461) Fransa Krallar› VI. Di¤eri ise. Fransa ise Yüzy›l Savafllar› boyunca ‹ngilizlere karfl› Britanya adas›nda yaflayan ‹skoçya. Philippe de Valois’d›r. Fransa tac› için hak iddia eden iki aday ortaya ç›km›flt›r. Philippe II. V. Edward. Fransa taht› üzerinde hak iddia ederek misilleme yapt›.1 Geç Dönem Ortaça¤ Dönemi ‹ngiltere ve Fransa Krallar› Tablosu ‹ngiltere Krallar› I. ‹rlanda ve Galler ile ittifak kurmaya çal›flm›flt›r. Bu krallar VI. 1347 y›l›nda ‹ngilizler. günümüz Fransa. Edward taraf›ndan Normandiya’ya yap›l›r. Fransa taht›ndaki iddias›ndan vazgeçiyordu ancak Fransa krall›¤›na ba¤l› kuzeydeki Calais ve Picardie (telaffuzu: Pikardi) ile Fransa’n›n Atlantik Okyanusu k›- . daha disiplinli olan ve top silah›n› daha etkili kullanan ‹ngilizler Crecy’de Frans›zlar› a¤›r bir yenilgiye u¤rat›rlar. Jean (1350-1364). Bunun üzerine 1360 y›l›ndaki Bretigny (telaffuzu: Bretini) Antlaflmas› ile ‹ngiliz Kral› III. Fransa. II. donanmas› ile denizlerde üstün bir güce sahipken. Philippe’in krall›¤›n› kabul etti. (Malet et Isaac. VI. Frans›zlar›n ikinci büyük yenilgisi 1356 ‘da Poitiers (telaffuzu: Poatie)’de yaflar. Edward. Charles (1422-1461)’d›r. Philippe (1328-1350). 1340 y›l›nda ‹ngiliz-Burgonya donanmas› Bruge yak›nlar›nda Frans›z donanmas›n› tahrip eder. annesi IV. Philippe’in k›z› olan ‹ngiltere Kral› III. Charles VI. Charles Hükümdarl›k Y›llar› (1328-1350) (1350-1364) (1364-1380) (1380-1422) (1422-1461) Yüzy›l Savafllar›n›n bafl›nda nüfusu 5 milyon oldu¤u tahmin edilen ‹ngiltere. Henry Lancaster V. Bunlardan ilki. 120 y›l boyunca süren savafllar›n tamam› ‹ngiltere’de de¤il. karada Frans›zlar daha üstün gözüküyorlard›.54 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Capet hanedan›n›n 1328 y›l›nda Fransa’da sona ermesinden sonra kral›n kim olaca¤› tart›flmas› bafllam›flt›r. Fransa Kral› VI. Philippe ad›yla. s. Philippe de Valois’y› Fransa kral› ilan ettiler. Edward. Richard IV. Charles VII. bafllang›çta VI. Jean (1350-1364) esir düfler. Asker say›s› bak›m›ndan Frans›z ordusunun daha üst konumda olmas›na ra¤men.

Fransa’daki topraklar›n› kaybetmeye bafllar. Jeanne d’Arc’›n verdi¤i direnme ruhu ile Frans›zlar. 1348 ila 1350 y›llar› aras›nda salg›n halinde görülen h›yarc›k vebas› tüm Avrupa’da nüfusun üçte bir oran›nda azalmas›na sebep oldu. bafllang›çta kültürel oldu¤u kadar siyasal anlamda da Frans›z uygarl›¤›n›n bir uzant›s›ndan baflka bir fley olmayan bir hanedan ülkesi idi. Bu olay ‹ngiltere’ye anglo-norman düzeninden ‹ngilizlefl- . Fakat ‹ngilizler ilerleyifllerini bütün Fransa’da sürdürürler. Plantagenet hanedan› yönetimindeki ‹ngiltere. s. (Roberts. Bretigny Antlaflmas› ile Yüzy›l Savafllar›n›n ilk aflamas› da tamamlanm›fl olur. ‹ngiltere’nin elinde kalan yerler 1380 y›l›nda kuzeyde Calais. Yüzy›l Savafllar›n›n ilk aflamas›nda görülen di¤er bir felaket ise kara veba olur. Fransa kral› s›fat›yla taç giydi. Frans›zlar›n 1439 y›l›ndan itibaren kazand›klar› baflar›larda sürekli bir okçu ve süvari ordusuna sahip olmalar› etkili oldu. 1420 y›l›ndaki Troyes (telaffuzu: Troa) antlaflmas› ile ‹ngiltere kral› Frans›z taht›n›n varisi oluyor ve Normandiya’n›n iflgali Fransa taraf›ndan kabul ediliyordu. Charles anlaflmay› reddederek savafl› sürdürme karar› al›r. Ancak 15. ‹ngiltere tekrar bir ada ülkesine dönüfltü. 1428 y›l›nda da ‹ngilizler Orleans kentini ele geçirdiler. yüzy›l›n bafl›nda Fransa’da iç savafl›n ç›kmas› üzerine ‹ngilizler. ‹ngiltere. Perigord ve Akitanya bölgeleri ‹ngiltere’ye b›rak›l›yordu. Fransa krall›¤›n›n dörtte birinden daha fazlayd›. Brest ve güneybat›da Bordeaux ve Bayonne flehirleridir. 1444 y›l›nda imzalanan Tours anlaflmas›yla ‹ngiltere’nin elindeki Normandiya ile Anjou bölgesi aras›ndaki Maine de Frans›zlara b›rak›ld›. Limousin. Ünite . s. 449) Yüzy›l Savafllar›n›n sonunda ise Lancaster hanedanl›¤› alt›ndaki ‹ngiltere bir ada krall›¤›na dönüflmüfltü ve k›ta Avrupa’s›ndaki mülklerini b›rakm›flt›.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 55 y›lar›n›n güneybat›s›nda yer alan Poitou (telaffuzu: Poatu). 1415 y›l›nda kuzeydo¤u Fransa’da yer alan Azincourt’da (Agincourt) ‹ngilizler. (Davies. Akitanya bölgesini ele geçirdiler. B›rak›lan bu yerler. Charles. Paris 1418’den 1436 y›l›na kadar ‹ngilizBurgon ittifak›n›n elinde kald›. Nerdeyse tüm Fransa’n›n ‹ngilizler taraf›ndan iflgal edildi¤i ve herkesin umutsuzluk içinde oldu¤u bir dönemde Jeanne d’Arc adl› bir köylü k›z› direniflin simgesi oldu. onlar›n kendisine köyünü terk ederek ‹ngilizleri ülkesinden kovmas›n› emrettiklerini iddia ediyordu. Cherbourg. La Rochelle’de ‹ngiliz donanmas›n› yenilgiye u¤ratt›lar. 1436 y›l›nda ‹ngiltere-Burgonya ittifak› bozuldu ve 1436 y›l›nda Paris tekrar Frans›zlar›n eline geçti. tekrar Frans›z topraklar›na ç›kt›lar. kendisine küçük bir ordu verildi ve Jeanne d’Arc 1429 y›l›nda Orleans’› ‹ngilizlerden almay› baflard›. Yüzy›l Savafllar› boyunca üçüncü defa Frans›zlar› ma¤lup ettiler ve tüm Normandiya bölgesini ele geçirdiler. direnifle geçti.3. 203) Yüzy›l Savafllar›n›n seyri 1369 y›l›ndan sonra belli bir süre Frans›zlar›n lehine geliflmeye bafllar. 1453 y›l›nda Frans›zlar Akitanya bölgesindeki Castillon’da ‹ngilizleri yendiler. 1381 y›l›nda ‹ngiltere’de köylüler “biz ‹sa’n›n suretinde birer insan olarak yarat›ld›k ama siz bize vahfli hayvanlar gibi davran›yorsunuz” diyerek ayakland›lar ve k›sa bir süreli¤ine de olsa Londra’y› ele geçirmeyi baflard›lar. 16 yafl›na geldi¤inde Jeanne d’Arc’›n iddialar› teologlar taraf›ndan do¤ru kabul edildi. 1369 y›l›nda Frans›zlar. Bunun sonucu olarak tar›msal üretim azald› ve bütün Avrupa’da köylü isyanlar› görülmeye bafllad›. Ancak 1422 y›l›nda Fransa kral› olan VII. Özellikle Fransa’da 1358 y›l›nda yaflanan köylü isyanlar›nda otuz binden fazla insan öldü. Ancak Jeanne d’Arc bir y›l sonra tutsak edildi ve 1431 y›l›nda ‹ngilizler taraf›ndan canl› canl› yak›ld›. 17 Temmuz 1429’da o zaman ‹ngiliz topra¤› kabul edilen Reims’te VII. 1412 y›l›nda Lorraine bölgesindeki Domremy’de bir köylü k›z› olarak do¤an Jeanne d’Arc (Jandark) 13 yafl›na geldi¤inde rüyas›nda H›ristiyan aziz ve azizeleri gördü¤ünü.

s. 35-40) Tablo 3. ‹lk Habsburg hükümdar› olan Rudolf (1273-92).Wenzel I. Ruprecht Sigismund II. Karl I. Fetret devri ile geçen yaklafl›k çeyrek as›r sonra 1273 y›l›nda Avusturya ve civar›na hükmeden Habsburg hanedan› Kutsal RomaCermen ‹mparatorlar› olarak Almanya’y› yönetmeye bafllar. Almanya ‹mparator II. Frederich Hükümdarl›k Y›llar› (1228-1254) (1273-1292) (1292-1298) (1298-1308) (1308-1313) (1314-1347) (1346-1378) (1378-1400) (1401-1410) (1410-1437) (1438-1439) (1440-1493) Hanedan› Hohenstaufen Nassau Nassau Nassau Lüksemburg Lüksemburg Lüksemburg Lüksemburg Bavyeral› Lüksemburg Habsburg Habsburg . Ancak 1477 y›l›ndan sonra Burgonya parçaland› ve Habsburg hanedan›n›n eline geçti. Bunlar›n her biri kendi topra¤› üzerinde adaleti da¤›tmak.Wenzel (1378-1400) takipeder. Karl (1346-1378).2 Geç Dönem Ortaça¤ Dönemi Kutsal Roma-Cermen (Alman) ‹mparatorlar› Tablosu ‹mparatorun Ad› IV. Yüzy›l Savafllar› sonucunda ne ‹ngiltere ne de Fransa. Albrecht (1298-1308) döneminde imparatorluk iktidar› k›smen yeniden merkezilefltirilmeye çal›fl›lm›flt›r (Fullbrook. merkezleri olan Dijon flehrini saraylarla donat›lar. Burgonya dükleri. Lüxsemburg ve Belçika topraklar› da olan Burgonya Düklü¤ü kadar zengin olamad›. yüksek rütbeli rahipler ve flehir heyetleri taraf›ndan icra ediliyordu. Albert (1438-1439) ve III. Friederich’in o¤lu IV. Ghent ve Anvers gibi flehirlerde iflleyerek zenginlefltiler. (Seignobos. Lüksemburg hanedan›ndan VII. Ludwig (1314-1347). Görünüflte tek bir imparator vard›r. çok daha büyük say›da düflük seviyeli lordluk ve ayr›ca bu dönemde Almanya’da afla¤›-yukar› küçük boyutta da olsa üç bin kent bulunuyordu. 39). s. Fransa için ise kral etraf›nda oluflan güçlü bir monarfliyi getirdi. s. Geç dönem ortaça¤ boyunca Almanya çok say›da parçaya ayr›lm›fl feodal yap›lar toplulu¤u gibidir. ve I. Albert III. Albrecht VII. Bavyeral› I. Konrad’›n 1254 y›l›nda ölmesi ile birlikte Hohenstaufen hanedan› sona erer. Henreich IV. yüzden fazla kontluk. Ypres.56 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi meyi getirdi. Ludwig IV. IV. Frans›z kraliyet ailesi olan Valois soyundan gelen Burgonya dükleri ‹ngiltere ile ittifak yaparak ‹ngiliz yünlerini Bruge. Henreich (1308-1313) Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru olur. Gerçek otorite prensler. s›n›rlar› içinde günümüzdeki Hollanda. Ruprecht’in (1401-1410) iktidar›ndan sonra yine Lüksemburg hanedan›ndan Sigismund (1410-1437) ile bundan sonra tekrar Habsburg hanedan›ndan II. Adolf I. hatta savafl açmak yetkisine sahipti. Ancak Fransa ve ‹ngiltere’nin aksine geç dönem ortaça¤ boyunca Almanya merkezileflmesini tamamlayamaz. Nassau hanedan›ndan I. 174-175) ‹mparatoru seçen yedi elektör prensli¤in yan› s›ra yaklafl›k yirmi befl seküler ve doksan tanesi dinsel olan prenslik. Konrad Rudolf I. Adolf (1292-1298) ve Rudolf’un o¤lu I. (Fulbrook. Frederich (1440-1493) Alman imparatoru olur. Arras. para basmak. Ancak onun yetkileri sadece sistemin bafl›nda protokolden ibarettir. Onu ayn› hanedandan IV.

1315 y›l›ndaki Morgarten Savafl›nda ‹sviçreliler bir Habsburg ordusunu bozguna u¤ratt›lar.3. yüzy›l›n sonundan itibaren Almanya ‹mparatorlu¤undan ayr›lmaya bafllad›. III. 1353’te de Bern ‹sviçre’ye kat›ld›. Rhine. yüzy›lda icat edilen demir toplar›. Almanya’da sabit bir idari flehir merkezi görülmez. 244) Almanya’daki Cermen gelene¤i. 1386 y›l›nda ikinci defa Habsburglara askeri üstünlük sa¤layan ‹sviçre ba¤›ms›z bir devlet olarak Avrupa’da varl›¤›n› korudu. Böylece Birleflik Danimarka Krall›¤› oluflmufl oldu. ‹mparator IV. flehrin ileri gelen aileleri taraf›ndan yönetildi. Frederich (1440-1493) papan›n elinden taç giymek için Roma’ya giden son imparator oldu. Bunun sonucu olarak Almanya’da imparatorlar hiyerarfliye hükmetmekten ziyade baflkanl›k ediyorlard›. Prag’›n mimari tarzda oldu¤u kadar kültürel alanda da geliflip burada Prag Üniversitesinin kurulmas›n› sa¤lam›flt›r. s. daha zay›f devletleri hakimiyetleri alt›na alarak kuvvetli flehir devletlerine dönüfltü. Köln ve Trier piskoposluklar›. 14. bronz toplar takip etti. Almanya’n›n kuzeyindeki ‹skandinavya ülkelerinden ‹sveç ve Norveç 1397 y›l›nda Danimarka kral›na tabi oldular. Bundan dolay› flatolar›n ve kalelerin arkas›na s›¤›narak merkezi otoriteye direnenlerin gücü kolayca k›r›labiliyordu. Ancak daha sonra imparatorlar merkez olarak baflka yerleri tercih etmifllerdir. Böylece tüm Avrupa’y› birlefltirme düflüncesine yani Roma gelene¤ine de ara verilmifl oldu. Bu uygulama 1356 y›l›nda Alt›n Ferman ad›yla anayasal bir hüküm haline getirildi. Almanya’da geç dönem ortaça¤›nda imparatorun. Geç dönem ortaça¤ Avrupas›’nda ‹talyan flehir devletlerinin kuvvetlenmesinde flüphesiz Alman imparatorlar›n›n ‹talya üzerindeki otoritelerinin azalm›fl olmas›n›n etkisi vard›r. Bundan dolay› geç ortaça¤ dönemince pek çok sülaleden Alman imparatorlar› ortaya ç›km›flt›r. Alman imparatorlar›n›n bir k›sm›n›n Prag’› tercih etmesi. Özellikle Mediciler döneminde sanat ve ekonomi alan›nda Floransa büyük bir geliflme gösterdi. Di¤er bir unsur ise. imparatorluk mahkemesi yapt›rm›fl ve 1348 y›l›nda Prag Üniversitesini kurmufltur. Zürih ve Glarus 1351’de. Saksonya ve Brademburg dükleri imparatoru seçme hakk›na sahipti. Güneyde ise ‹sviçre 13. ‹lahi Komedya’n›n yazar› Dante de Floransal›’yd›. imparatorun erkan›na dan›flmas› ve onlar›n karar›na göre hareket etmesi yükümlülü¤ünü getiriyordu. Denizcilik ve ticaretle geliflen Venedik. Ünite . ‹ngiltere’de Londra’n›n idari merkez olarak belirlenmifl olmas›na ra¤men. Fransa ve ‹ngiltere’ye nazaran yeterince güçlenememesine neden olan olay. yüzy›lda da dökme demirden büyük tüfekler kullan›lmaya baflland›. Buna göre Mainz. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u kavram›na son vererek Çek kral› ve Alman imparatoru olmay› tercih etmifllerdir. Floransa. Bohemya. Palatinate. Fransa’da Paris’in. (Roberts. Bir devlet oluflturabilmek için Luzern 1331’de. Karl döneminde (1346-1378) Alman imparatorlar›. Bunun sonucu olarak Alman idarecileri Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u gelene¤inden koptular. IV. Cenova ve Floransa’ya Lombardiya bölgesinden Milano da kat›ld›. Karl (1346-1378) Prag flehrine ve civar›na flatolar. Zug 1352’de.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 57 Almanya’n›n bu kadar parçalanm›fl bir görüntü sunmas›n›n nedeni ‹ngiltere ve Fransa’daki gibi kraliyet ailelerinin soya dayal› olarak babadan o¤la geçmemesi ve bundan dolay› da merkezi yönetim anlay›fl›n›n Alman topraklar›nda kuvvetlenememesidir. . ‹talya Geç dönem ortaça¤da daha önce ‹talya’da parçalanm›fl olan otorite. 15. Almanya’n›n ateflli silahlar› bu ülkelere göre daha geç kullanmaya bafllamas› ile de ilgilidir.

Çanakkale Bo¤az›’n›nAMAÇLARIMIZ her iki taraf›. Bu genel bankalar›n en eski modeli oldu. yüzy›lda papalar ikamet ettikleri Roma’y› terk edip Fransa’daki Avignon flehrinde oturmaya bafllad›lar. Adriyatik Denizi k›y›s›ndaki Arnavutluk sahilleri. Trakya. bu olay› “Babil esareti” olarak adland›rd›lar. ‹spanya. Yazarlar lirik (duygusal) fliir ve hikaye tarz›nda yaz›lar yazd›lar. kambiyo senedi gibi finans teknikleri geç dönem ortaça¤ boyunca ‹talya’da uyguland›. Bu flehirlerden ilki olan Floransa alt›n paras›na florin ismini verirken. Haçl› Seferi idi. Bu yüzy›lda ‹talyan flehirlerinde ticaret flirketleri kurulmaya bafllad›. yüzy›la parçalanm›fl bir flekilde girdi. dekolte k›yafet giyen han›mefendileri bir araya gelmeye bafllad›. yüzy›l›n ortas›ndan itibaren ‹talya’da iki flehir devleti Do¤u’yla yapt›klar› ticarette kullan›lmak üzere alt›n para bast›lar. Sisam. yüzy›lda Cenova’da düflük faizle ihtiyaç sahipleri için kredi veren “rehin sand›¤›” uygulamas› bafllad›. muhasebecilik. Haçl› Seferi sonucunda. 13. Bunun sebebi Venedik’in liderli¤inde D ‹ K K A T gerçeklefltirilen IV. Mora’da Patra. 14. 15. sivri uçlu kunduralar giyen beyefendiler ile sivri ve yüksek bafll›kl› flapkalar›. yüzy›l ‹talyas›’nda tüccar bankerler ortaya ç›kmaya bafllad›. fiiir alan›nda Floransa’da Dante ve Petrarca ve hikayede Boccacio gibi isimler ön plana ç›kt›. Frans›zlardan seçilmeye bafllad›lar. Sak›z. bölme ve toplamalar› çabuklaflt›ran Arap rakamlar›n›n kullan›ld›¤› ilk ülke ‹talya oldu. yüzy›l›n sonunda ondal›k sisteme dayal› rakamlar›n kullan›m› ‹talya’da yayg›nlaflt› ve ‹talya’da hesap sanat›n› ö¤reten okullar aç›ld›. Alfonso (1396-1458) Napoli Krall›¤›n› ele geçirmiflti. yüzy›l›n ortas›nda ya¤l›boya icat edildi. Böylece ‹talya daha da parçal› bir siyasi ortam içinde yeniça¤ dönemine girecektir. 14. yüzy›ldan itibaren sadece ‹talya’da de¤il Fransa. 15. Bunun sonucu olarak 14. Böylece resim sanat› Bizans gelene¤inden uzaklaflarak Rönesans dönemi resminin temelini oluflturdu. DÜfiÜNEL‹M S O R U GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄’DA (1300-1453) DO⁄U DÜfiÜNEL‹M AVRUPA S O R U Bizans ve Latin Devletleri D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Bizans ‹mparatorlu¤u 13. Avrupa’da Roma rakamlar›n›n b›rak›larak s›f›r sayesinde çarpma. 1442 y›l›nda Aragon kral› V. 14. “Bir kavalye” ile “bir dam”dan meydana gelen bu çiftler el ele tutuflarak saraylarda dans etmeye bafllad›lar. 15. Sigorta. IV. Bu dönemde Avrupa’da sadece gümüfl paralar varken florin ve dukan›n bas›lmas›ndan sonra. protesto. Bunun sonucu olarak da papalar. kuruldu¤u 4. yüzy›ldan itibaren iflgal görmeyen ve Bizans hazinesi kadar kültür miras›n› da bar›nd›ran ‹stanbul 1204 y›l›nda Latinlerin eline geçti. Midilli. Daha önce Bizans topra¤› olan ‹stanbul. Venedik ise duka ad›n› verdi. ‹ngiltere ve Almanya’da da Latincenin d›fl›nda kendi dillerinde eser veren sanatç›lar belirdi.58 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Venedik ve Cenova ise Do¤u Akdeniz ticaretini ele geçirerek h›zla zenginlefltiler. Güney ve BaSIRA S‹ZDE t› Avrupa’dan gelen Haçl›lar. SIRA S‹ZDE 1 SIRA S‹ZDE Geç dönem Ortaça¤ Bat› Avrupa’s›ndaki geliflmeleri aç›klay›n›z. ‹talya’daki flehirler aras›nda ‹talyancay› etkili bir flekilde kullanan yazarlar Floransa’da ortaya ç›kt›. Frans›z as›ll› Anju (Anjou) hanedan›na aitti. Papan›n Roma’dan ayr›lmas›ndan rahats›zl›k duyan ‹talyanlar. KoK ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . poliçe. ve 15. Bu saraylarda Polonya biçimli. 13821442 y›llar› aras›nda Napoli Krall›¤›. Sparta. aç›k saç›k. yüzy›l Avrupas›’nda yo¤un olarak florin ve duka kullan›lmaya bafllad›. Anadolu’nun kuzeybat› k›sm›. Zenginleflen ‹talyan flehirlerinin her birinde görkemli saraylar infla edildi. Bizans ‹mparatorlu¤u’nun en de¤erli topraklar›n› kendi aralar›nda paylaflt›lar.

1345 y›l›nda Osmanl›lar di¤er bir Bat› Anadolu beyli¤i olan Karasi’yi ilhak ettiler. Osmanl›n›n Balkanlarda mücadele etti¤i devletler aras›nda 1204 y›l›ndan sonra kurulan Latin devletleri. Cengiz Han ve o¤ullar›n›n Asya ve Orta Avrupa’ya kadar hâkimiyet kurmalar› ve 1243 y›l›nda Köseda¤ Savafl›yla Anadolu’da Mo¤ol hâkimiyetinin kurulmas›n› s›ralayabiliriz. yüzy›lda daha da artm›flt›. Özellikle 14. Bizans’tan ayr›lan üçüncü devlet ise merkezi Arta ve Yanya olan Epir Despotlu¤u’ydu. Osmanl› Devleti 13. Karacahisar.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 59 ron ve Modon flehirleri. Bizans ‹mparatorlu¤u ise üçe ayr›ld›. Böylece Osmanl›lar hem Balkan co¤rafyas›n› hem de Balkan siyasetini tan›m›fl oldular. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Gelibolu’yu fethederek Avrupa topraklar›na ayak bast›. ‹znik ‹mparatorlu¤u. 1326 y›l›nda Bursa. 1354 y›l›nda da Gelibolu’yu alarak Avrupa topraklar›na geçtiler. Bu her üç devlet de Bizans’›n gerçek varisinin kendisi oldu¤unu iddia ediyor ve kendi aralar›nda çat›fl›yorlard›. ‹yonya Adalar›. Bunlardan ilki 1204-1261 y›llar› aras›nda kendisine ‹znik’i baflkent olarak seçen ve 1261 y›l›ndan sonra ‹stanbul’u Latinlerden geri alarak 1453 y›l›na kadar Bizans’›n varisi oldu¤unu iddia eden ‹znik ‹mparatorlu¤u’ydu. 1243 y›l›ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti’nin varl›¤› büyük ölçüde Mo¤ollar›n vasal› durumundaki bir devlet görünümündedir. Epir Despotlu¤u karfl›s›nda üstünlük sa¤lam›fl ve onun sahip oldu¤u baz› topraklar› ilhak etmifl olmas›na ra¤men bir daha asla eski gücüne ulaflamad›. Bunun sonucu olarak özellikle Selçuklu’nun Bizans s›n›rlar›ndaki topraklar›nda otorite bofllu¤u meydana gelmifl ve pek çok Bat› Anadolu beyli¤i oluflmufltur. Bundan dolay› pek çok tarihçi Bizans’›n gerçek y›k›l›fl tarihini 1453 y›l› de¤il de 1204 y›l› olarak gösterme e¤ilimindedir. Bulgar ve S›rp Çarl›klar› vard›. Saruhan. Bir as›r içinde Bulgaristan. Balkan topraklar›n› ele geçirmeye çal›flan S›rp Çar› Stefan Duflan’› durdurmak amac›yla Bizans ordular›yla birlikte Balkan topraklar›nda savaflt›lar. Selanik ve Atina’ya kadar olan topraklarda Atina Latin Dukal›¤› oluflturuldu. Bu beylikler aras›nda Mentefle. Buna karfl›l›k 14. 1331 y›l›nda ‹znik. Arnavutluk ve Bosna topraklar›n› fethetmeyi baflard›. ‹kincisi ise varl›¤›n› 1461 y›l›na kadar sürdürecek olan Trabzon Rum ‹mparatorlu¤u’ydu. Tekirda¤ ve Marmara Ere¤lisi Venediklilere b›rak›ld›. Ayd›no¤ullar›. 1204 y›l›nda ‹stanbul’un Latinlerin eline geçmesi ve ya¤malanmas› o kadar büyük bir etki yapt› ki Balkan topraklar›nda pek çok siyasi oluflumlara sebebiyet verdi. Karasi ve nihayet Osmanl› Beyli¤i’ni söyleyebiliriz. Sö¤üt ve Domaniç civar›ndaki Türkleri teflkilatland›ran Osman Gazi 1302 y›l›nda merkezi Bizans ordusunu Bafeus Savafl›nda yenerek bir devlet olarak varl›¤›n› kan›tlad›. Bulgarlar ve S›rplar bu dönemde kendi ba¤›ms›z devletlerini kurdular.3. yüzy›l boyunca kuvvetlendirerek sürdürdüler. Mora’da ise 1205 y›l›ndan 1430 y›l›na kadar devam edecek olan Akaya Latin Prensli¤i kuruldu. Yunanistan. Balkanlarda parçalanm›fl siyasi yap›lanma 14. S›rp ve Latin devletleri varl›klar›n› 14. yüzy›l›n ikinci çeyre¤ine denk gelen Sultan Orhan döneminde Osmanl›lar ücretli askerler s›fat›yla Bizans’›n askeri müttefiki oldular. 1329 y›l›nda Pelekanos Savafl›nda Osmanl›lar bu askeri baflar›lar›n› Bizans’a karfl› tekrarlad›lar. yüzy›lda yaflanan olaylar Anadolu’da siyasi bir otorite bofllu¤u oluflturmufltur. Ünite . Bu tecrübe- . E¤riboz ve Kiklad Adalar›n›n yan› s›ra Gelibolu. 1337 y›l›nda ‹zmit Bizansl›lardan al›nd›. Bu otorite bofllu¤una sebep olan olaylar aras›nda 1204 y›l›ndaki IV. Haçl› Seferi. Bizans ‹mparatorlu¤u. Bizans Devleti’nin yan› s›ra Bulgar. yüzy›l›n bafl›nda kuzeybat› Anadolu’da Bitinya bölgesinde kurulmufl olan Osmanl› Devleti ise 14. Bizans ise her geçen gün küçülerek ‹stanbul ve civar›yla s›n›rl› bir devlete dönüfltü. Makedonya.

60

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

lerinden dolay› Balkanlardaki Osmanl› fütuhat› çok h›zl› gerçekleflti. 1371 y›l›na gelindi¤inde Anadolu Trakyas›’n›n tamam›na yak›n k›sm› Osmanl›larca fethedilmifltir. 1394 y›l›na gelindi¤inde ise Serez, Drama, Kavala ve Teselya bölgesi Osmanl›lar taraf›ndan fethedildi (L. Kayap›nar, s.188). Osmanl›lar›n uzun y›llardan beri istikrardan yoksun Balkanlara bar›fl› getirmesi ve adil vergi sistemi uygulamas› Osmanl›n›n bu topraklarda kal›c› olmas›n› sa¤lad›. 1396 y›l›nda ise tüm Bulgaristan Osmanl› topra¤› olmufltu. 1402 y›l›nda bafllay›p 1413 y›l›na kadar devam eden Fetret Döneminde bile Makedonya, Kuzey Yunanistan ve Bulgaristan, Osmanl› topra¤› olarak kalmaya devam etti. 1430 y›l›nda Selanik, Venediklilerden fethedildi, ayn› y›l Yanya Osmanl› Devleti’ne kat›ld›. Anadolu’dan pek çok Müslüman Türk, Balkanlarda iskan edilerek bu topraklarda Osmanl› flehirleri oluflturuldu. 1453 y›l›nda ‹stanbul fethedildi¤inde Balkanlarda baz› topraklar›n bir as›rl›k Osmanl› geçmifli vard›. 1456 y›l›nda Fatih Sultan Mehmet Atina’y› Latin Atina Dukal›¤›’ndan ald›. 1461 y›l›nda da tüm Mora Osmanl› Devleti’ne ba¤land›. Fatih döneminde S›rbistan, Arnavutluk ve Bosna’da Osmanl› egemenli¤i kuruldu. Osmanl›lar bu topraklar› daha önce sahipleri olan Bizans, Latin Prenslikleri, Bulgar ve S›rp Çarl›klar›ndan ele geçirdiler. Balkan topraklar›nda k›sa sürede Osmanl› mimarisinin en güzel örnekleri olan hanlar, kervansaraylar, köprüler, mescit ve camilerle donat›ld›. Böylece 14. yüzy›ldan itibaren dili ve dini Avrupa kültüründen farkl› olan Osmanl›lar, Avrupa tarihinin en önemli unsurlar›ndan biri haline geldi. Bu önem Fatih Sultan Mehmet’in ‹stanbul’u fethetmesiyle ortaça¤›n kapan›p yeniça¤›n bafllat›lmas›yla da pek çok tarihçi taraf›ndan da kabul edildi. Osmanl›lar›n Balkanlarda bundan sonraki mücadelesi büyük ölçüde Macarlarla olacakt›r.

Bulgaristan
Asl›nda Orta Asya kökenli olan Bulgarlar›n tarih sahnesine ç›kmas› 5. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda gerçekleflir. 453 y›l›nda Bat› Hun hükümdar› Atila’n›n ölümü üzerine Hunlar›n bir k›sm› Macaristan topraklar›ndan ayr›larak do¤uya do¤ru hareket ederler. Burada Orta Asya ve Türk kökenli Ogurlarla karfl›lafl›rlar. Bu kar›fl›mdan Bulgarlar ortaya ç›kar. 679-1018 y›llar› aras›nda Tuna Bulgar Devleti’ni kuran ve bugünkü Bulgaristan co¤rafyas›na hakim olan Bulgarlar bölgede yaflayan Slavlarla kar›flarak kimliklerini kaybetmeye bafllarlar. 855 y›l›nda Kril ve Metodius adl› Slav as›ll› iki Bizans misyoneri Slav alfabesini gelifltirdiler. Bu alfabeye önce “Glagolitik Alfabe” daha sonra da “Kiril Alfabesi” denildi. (A. Kayap›nar, s. 636) 865 y›l›nda da H›ristiyanl›¤› kabul eden Bulgarlar, ‹stanbul patrikli¤ine ba¤land›lar. Orta Asya’dan getirdikleri inançlar›n› ve dillerini kaybeden Bulgarlar, H›ristiyanl›k öncesi tarihlerini Türklük geçmifllerini unutturmak üzere proto-Bulgar dönemi olarak adland›rd›lar. 10. yüzy›lda Symeon döneminde en parlak dönemini yaflayan I. Bulgar Devleti 1018 y›l›nda Bizans hâkimiyetine girdi. Böylece I. Bulgar Devleti de sona ermifl oldu. Bulgarlar›n tarih sahnesine bir devlet sahibi olarak tekrar ç›kmalar› 1187 y›l›ndan sonra gerçekleflti. Tuna Nehri ile Balkan Da¤lar› aras›ndaki bölgede kurulan II. Bulgar Devleti 1396 y›l›na kadar varl›¤›n› korudu. T›rnova merkezli Bulgar Devleti 1204 y›l›ndaki IV. Haçl› Seferi sonucunda Bizans Devleti’nin parçalanmas›ndan sonra h›zla büyüme imkan› buldu. Bulgarlar 1205 y›l›nda ‹stanbul Latin Krall›¤›n› ve 1230 y›l›nda da Bizans Epir Despotlu¤unu askeri aç›dan yenmeyi baflard›lar. Bunun üzerine Bulgar Devleti’nin s›n›rlar› Karadeniz, Ege ve Adriyatik Denizlerine kadar ulaflt›. Bulgar çarlar› S›rp çarlar› gibi “Bulgarlar›n ve Romal›lar›n Çar›” unva-

3. Ünite - Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453)

61

n›n› kullanmaya bafllad›lar. Ancak 1330 y›l›nda Velbujd Savafl›nda Bulgarlar, S›rplara yenildiler. Bu tarihten sonra Bulgar Devleti h›zla gerilemeye bafllad›. Bu durumu 1241 y›l›nda K›r›m merkezli Alt›n Ordu devletini kuran Batuhan’›n ordular›n›n Bulgaristan’› istila etmesi h›zland›rd›. Bu tarihten sonra Bulgaristan Devleti, Alt›n Ordu Devleti’nin vasal› durumuna gelmifltir. 14. yüzy›l›n bafl›nda Alt›n Ordu Hanl›¤›nda Nogay ve Tokta Hanlar›n taht mücadelesine girmesi Bulgaristan’a toplanma imkan› vermifltir. 1323 y›l›nda Bulgar taht›na Kuman as›ll› Vidin bölgesinin despotu Mihail fiiflman (1323-1330) geçmifltir. Ancak Bulgarlar 14. yüzy›l boyunca önce S›rplara karfl› daha sonra da Bizans’a karfl› toprak kaybettiler. 1371 y›l›ndan sonra da Bulgaristan, T›rnova Çarl›¤›, Vidin ve Dobruca Despotlu¤u olarak üçe ayr›ld›. 1371 y›l›ndaki Çirmen Savafl›ndan sonra dikkatini Bulgaristan’a çeviren Osmanl›lar parçalanm›fl bir Bulgaristan ile karfl›laflt›lar. (A. Kayap›nar, 2006, s. 817) 1370-1377 y›llar› aras›nda Bulgaristan’daki siyasi oluflumlar bu devleti Osmanl› Devleti’nin vasal› haline getirdi. 1377-1399 y›llar› aras›nda Bulgar topraklar›n›n tamam› Osmanl›lar taraf›ndan fethedildi. I. Bayezid 1396 y›l›nda Vidin Prensli¤ine son verdi. (A. Kayap›nar, 2002, s. 248-249) Bulgarlar›n tekrar devlet kurmalar› ancak 19. yüzy›lda gerçekleflti.

S›rbistan
Balkanlarda kurulmufl olan S›rp Devleti, Slav kökenli Nemaniç hanedan›ndan gelen idareciler döneminde yükselifle geçer. Bu hanedanl›¤›n kurucusu Stefan Nemaniç’tir (1167-1196). Bu aile S›rp Devletinin ana bölgesini oluflturan Raflka bölgesinin Bizans ad›na (jupan) idarecisiydi. Ancak Stefan Nemaniç, Macarlar›n ve Venedik’in yard›m› ile Bizans’a karfl› isyan etti. Raflka, Zeta ve Nifl’te hakimiyet kurdu. Bizans Devleti kendisine vasal olmas› kofluluyla S›rplar›n hâkimiyetini tan›d›. 14. yüzy›la gelindi¤inde II. Stefan Urofl Milutin (1282-1321) zaman›nda S›rp Devleti oldukça geliflmifl ve güçlenmifltir. S›rplar›n bu geliflmesinin sebeplerinin bafl›nda 14. yüzy›lda Bizans’›n yaflad›¤› iç savafl›n önemli bir rolü vard›r. Üsküp, Draç ve Makedonya’n›n büyük k›sm›n› S›rp Devletine ba¤layan II. Stefan Urofl Milutin 1321 y›l›nda öldü¤ü zaman yerine o¤lu III. Stefan Urofl Deçanski (1322-1331) geçti. Onun zaman›nda Balkan tarihini belirleyen Velbujd (Köstendil) Savafl› yafland›. 1330 y›l›nda gerçekleflen bu savaflta S›rplar, Bulgar ve Bizans ordular›n› yenmeyi baflard›. 1331 y›l›nda da S›rp hakimiyetini Balkanlar›n büyük bir bölümüne yaymay› baflaracak olan Stefan Duflan (1331-1355), S›rp Devleti’nin bafl›na geçti. Stefan Duflan, Prilep, Ohri ve 1345’te de Serez’i ele geçirdi ve “S›rplar›n ve Romal›lar›n ‹mparatoru” unvan›n› kullanmaya bafllad›. Bu tarihten sonra S›rp hâkimiyeti, Epir, Arnavutluk, Teselya ve Korintos’a kadar uzand›. Ortodoks olan S›rplar dini meseleler bak›m›ndan ba¤l› olduklar› ‹stanbul Patrikhanesinden ayr›larak kendi ba¤›ms›z kiliselerini Peç baflpiskoposlu¤u ad› alt›nda oluflturdular. Stefan Duflan, S›rp ilerleyiflini ‹stanbul üzerine yönlendirdi. ‹stanbul tehlikeye düflünce Bizans ‹mparatoru Kantakuzinos k›z›n› Sultan Orhan’a vererek Osmanl›lardan yard›m talep etti. Sultan Orhan, o¤lu Süleyman Gazi komutas›nda Osmanl› askerlerini Bizans’›n emrine verdi. Bizans, Osmanl› yard›m› sayesinde baflkenti ‹stanbul’un S›rplar›n eline düflmesini önleyebildi. Ancak bunun bedeli 1352 y›l›nda Trakya’daki Çimpi Kalesi’nin ve 1354’te Gelibolu’nun Osmanl›lara b›rak›lmas› oldu. IV. Stefan Duflan’›n 1355 y›l›nda ölümünden sonra S›rp Devleti zay›flamaya bafllad›. Tahta geçen o¤lu V. Stefan Urofl’un iktidar›n› Epir ve Akarnania idarecisi olan amcas› Symeon Urofl tan›mad› ve isyan etti. V. Stefan Urofl yerel idarecileri kendisine ba¤l› tutabilmek için S›rp Devletini Hum (Zachlumia), Zeta ve Serez ol-

62

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

mak üzere üçe ay›rd›. Ancak bu uygulama S›rp Devletinin daha h›zl› parçalanmas› ve Osmanl› hakimiyetini tan›makta baz› S›rp idarecilerinin gönüllü olmalar› sonucunu do¤urdu. S›rp Devletinin kuzeydo¤u k›sm›n› yöneten Ioannis Dragafl ile Konstantinos Dejanoviç kardefller 1371 y›l›nda gerçekleflen Çirmen Savafl›nda Osmanl›lara yenildiler ve hayatlar›n› kaybettiler. 1371 y›l›ndan sonra S›rp Devleti Osmanl› Devleti’nin vasal› oldu ve I. Murat’›n askeri seferlerine S›rplar ifltirak etmeye bafllad›lar. (A. Kayap›nar-L. Kayap›nar, s. 129-139) Kara Timurtafl Pafla komutas›ndaki Osmanl› ordusu Samakov, Manast›r ve Pirlepe’yi fethederek 1386 y›l›nda S›rbistan’a girip Nifl’i ald›. Bunun üzerine S›rp çar› Lazar komutas›ndaki S›rp mahalli idarecileri direnifle geçerek 1388’de Morava Nehri k›y›s›ndaki Ploçnik’te Timurtafl Pafla’y› ma¤lup ettiler. Bu zaferle umutlanan S›rplar, Bosna ve Bulgar krallar›yla ittifak kurdular. 15 Haziran 1389’da gerçekleflen Kosova Savafl›nda Osmanl›lar müttefik Balkan güçleri karfl›s›nda büyük bir zafer kazand›lar. S›rp çar› Lazar da bu savaflta öldü. (Afyoncu, s. 352) Kosova’dan sonra S›rp prensleri tekrar Osmanl› vasal› oldular. 1402 y›l›ndaki Ankara Savafl›nda Y›ld›r›m Bayezid’i terk etmeyen sad›k kuvvetler aras›nda S›rp birlikleri de vard›. Ancak Osmanl› Devletinin fetret dönemine girmesi üzerine S›rp prensi Stefan Lazaroviç, Macar Kral› Sigismund’un hakimiyetini kabul etti. Sigismund’un ölümünden sonra S›rplar 1439’da tekrar Osmanl› vasall›¤›n› tan›d›. Bununla birlikte S›rplar, Macar Erdel Beyi Janos Hunyadi’nin Osmanl›lara karfl› seferlerine kat›ld›lar. Segedin Antlaflmas›yla topraklar›n›n bir k›sm›na tekrar sahip oldular. Ancak Hunyadi’nin 1444 y›l›nda Varna ve 1448 senesinde II. Kosova Savafllar›nda yenilmesi üzerine S›rbistan’› Osmanl›lara karfl› koruyacak hiçbir kuvvet kalmad›. 1453 y›l›nda ‹stanbul’un fethinden sonra 1459 y›l›na gelinceye de¤in Belgrad hariç tüm S›rbistan Osmanl› topraklar›na kat›ld›. Belgrad ise 1522 y›l›nda Kanuni taraf›ndan fethedildi.

Macaristan
Ural-Altay dil grubunun Fin-Ugor dili konuflan koluna mensup olan Macarlar, Tuna ve Vistula ›rmaklar› aras›ndaki yurtlar›nda 1000 y›l›nda H›ristiyanl›¤›n Katoliklik mezhebini kabul ederek Avrupa toplumunun kal›c› bir üyesi oldular. Macarlar, H›ristiyanl›¤› kabul etmeden önce 9. ve 10. yüzy›llar boyunca Avrupa’ya say›s›z ak›nlarda bulundular. Pek çok Avrupa devletini haraca ba¤lad›lar. 10. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra Avrupa’ya ak›nlar›n› kesen Macarlar, papa taraf›ndan gönderilen misyoner rahiplerle karfl›laflt›lar. Kral Istvan (997-1038) zaman›nda H›ristiyanl›k, Macar Devleti’nin dini haline geldi. Di¤er H›ristiyan krallar gibi Istvan da 1000 y›l›nda papan›n elinden krall›k tac› giyer. Macarlar›n bundan sonraki üç asr› Büyük Roma ‹mparatorlu¤u’nu yeniden canland›rma düflüncesinde olan Alman imparatorlar› karfl›s›nda vasal bir devlet konumuna düflmeden ba¤›ms›zl›¤›n› korumak fleklinde geçer. 14. yüzy›la Macaristan krals›z bir flekilde girer. Çünkü Macaristan’› uzun y›llar idare etmifl olan Arpad hanedan›n›n son kral› olan III. Andras (1290-1301) erkek varis b›rakmadan ölür. Yedi y›ll›k bir fetret devrinden sonra Arpad Hanedan›yla anne taraf›ndan akraba olan Anjou ailesinden I. Karoly (1308-1342) taç giyer. Böylelikle Macaristan’da Anjoular Hanedan› dönemi bafllar. Karoly’nin iktidar› döneminde fetihlere giriflebilecek kadar sa¤lam bir devlet ve ordu kurulur. (Çoban, s. 182) Onun 1342’deki ölümünden sonra o¤lu I. Lajos (1342-1382) tahta ç›kar. O iktidar› döneminde Dalmaçya k›ylar›n› Macar topraklar›na katar. Balkanlarda Ortodokslu¤a ve Bogomilcili¤e karfl› sert bir dini mücadeleye girerek Katolikli¤i Balkanlarda yaymaya çal›fl›r. Onun di¤er H›ristiyanlara karfl› Katolik anlay›fl›n› zorla

3. Ünite - Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453)

63

empoze etmesi bu bölgeye gelecek olan Osmanl› Türklerinin taraftar bulmas›na ve fetihlerinin kolaylaflmas›na neden olur. Lajos döneminde o zaman Bulgarlara ait olan Vidin, Macarlar taraf›ndan ele geçirilir. Osmanl›n›n vasal› olan Bulgar çar› fiiflman, Osmanl›lardan yard›m ister ve Osmanl› kuvvetleriyle birlikte Macaristan topraklar›na ak›nlarda bulunur. Böylece ilk Türk-Macar münasebetleri dolayl› bir yoldan da olsa bafllam›fl olur. (Bafltav, s. 48) Lajos döneminde 1348 y›l›nda Prag Üniversitesi ve 1365’te de Peç Üniversitesini kurmufltur. Kendi ülkesinde bar›fl› ve adaleti sa¤layan bir kral olarak tan›nmas›na ra¤men, Lajos, Macaristan’› Tuna nehrinin güneydo¤usuna do¤ru geniflletmek istemifltir. Bu politikas› önce bölgede yaflayan Slavlar ve daha sonra da Osmanl›larla çat›flmay› mecburi k›lm›flt›r. Layofl, Macaristan’› Avrupa çap›nda önemli bir devlet haline getirir, Venedik’i yenerek Dalmaçya bölgesini ele geçirir. Bosna’n›n bat› bölgelerini Macaristan’a katar. Kuzey S›rbistan ve Vidin Bulgar Prensli¤ini vasal hale getirir. Lajos, 1370 y›l›nda da Polonya kral› ilan edilir. (David, s. 288) Lajos bir erkek çocuk b›rakmadan ölür. Bu durum bir süre taht kavgalar›na sebep olduktan sonra büyük k›z› Maria’ya veraset hakk› tan›nm›flt›r. Maria kocas› Sigismund’la birlikte 1395 y›l›na kadar ülkeyi yönetmifltir. Maria’n›n efli Sigismund, Lüksemburg hanedan›ndan olan Alman ‹mparatoru IV. Karl’›n o¤lu idi. 1387’de Macar kral› olarak tan›nd› ve 1437 y›l›na kadar 50 y›l boyunca Macaristan’› yönetti. Sigismund 1411 y›l›nda da Macar krall›¤›n›n yan› s›ra Alman kral› olarak da seçildi. 1433’te de Alman ‹mparatorluk tac›n› giydi. Pek çok alanda Alman etkisi Macaristan’da görülmeye bafllad›. Bununla birlikte Sigismund, baz› Alman prenslerinin aksine dini konularda Latin taraftar› bir politika izledi. Sigismund döneminde de Macarlar do¤uya do¤ru yay›lma siyasetini devam ettirmifllerdir. Bunun sonucu olarak 1392 y›l›nda Osmanl› ve Macar birlikleri Tuna boylar›nda karfl›laflm›fllar ve Macarlar yenilgiyle tan›flm›fllard›r. Bu yenilgi Macarlara Osmanl›larla tek bafllar›na mücadele edemeyeceklerini ö¤retmifltir. Sigismund döneminde yaflanan di¤er bir olay da 1396 y›l›nda gerçekleflen Ni¤bolu Savafl›d›r. Bu savafla Sigismund’un da yer ald›¤› Macar ordusunun yan› s›ra Frans›z, ‹ngiliz, Lombardiya, Almanya ve di¤er Avrupa ülkelerinden pek çok asker kat›lm›flt›r. Bu savafl›n kaderini düzenli Osmanl› piyadesinin a¤›r z›rhl› flövalyelere karfl› üstünlü¤ü belirlemifltir. Ni¤bolu Savafl›ndan sonra Macar tarihinin üç yüz sene müddetle bafll›ca sorunu Osmanl› ile mücadele olmufltur. (Bafltav, s.55) Sigismund’un içeride karfl›laflt›¤› en büyük problem ise Çek Jan Hus’un (13721415) Oxford Üniversitesinden Wycliff’in görüfllerinden etkilenerek ortaya koydu¤u Husist hareketti. Jan Hus’a göre H›ristiyanlar sadece ‹ncil’de yaz›l› olan hükümlere inanmakla sorumluydular. ‹ncil’de yaz›l› olmayan inan›fllar sahteydi. Bu görüfller Hus’un sa¤l›¤›nda genifl bir taraftar buldu¤u gibi ölümünden sonra da Protestanl›¤› oluflturan temel fikirler olarak kabul edildi. Ancak Hus 1414 y›l›ndaki Konstanz konsilinin karar›yla sapk›n ilan edildi ve 1415 y›l›nda atefle at›larak öldürüldü. Hus taraftarlar› mücadelelerine devam ettiler. Çek milleti fluurunun oluflmas›na katk› verdiler. Ancak 1436 y›l›nda Çekler, Katolik kilisesiyle bar›flt›. Çek ileri gelenleri Sigismund’u tekrar kral olara kabul ettiler. ‹çerdeki bu sorunu çözen Sigismund, S›rp despotu Lazaroviç’i de 1426 y›l›nda kendine vasal yapt›. Sigismund hem Husistlere hem de Osmanl›lara karfl› yapt›¤› mücadelede ordusunu yeniden teflkilatland›rmak zorunda kald›. 1435 y›l›nda mülk sahiplerine sahip olduklar› köle say›s›na ba¤l› olarak iyi silahlanm›fl asker ç›karma yükümlülü¤ü getirdi. Ordusunun büyük bir k›sm› hala atl›yd› ve temel silahlar› k›l›ç ve yayd›. Ancak özellikle Husistlerle yapt›¤› mücadelede Macar ordusu barutu genifl ölçüde kullanan rakip-

yüzy›lda Polonlar. Ludvig. 10. Gnesen. Polonya halk›. Vislanlar. 10. Böylece ortaça¤ Macaristan tarihi tamamlanm›fl oldu. 1457 y›l›nda kral V. Masollar ve Horvatlar gibi Slav a¤›rl›kl› kavimlerin bir araya gelmesinden oluflmufltur. Kazimir zaman›nda Polonya’da etkin bir yönetim kuruldu. yüzy›la kadar Gnesen olup daha sonra yerini Krakov’a b›rakm›flt›r. Hunyadi 1444 y›l›ndaki Varna Savafl›nda da yer al›r. Polonya’n›n bat› eyaleti Silezya. geç dönem ortaça¤ dönemine 11381320 y›llar› aras›nda yaflanan uzun bir fetret devrini tamamlayarak girmifltir. 1443 y›l›nda Osmanl› ordusunu ‹zladi’de yenmeyi baflar›r. (Davies. ‹lk hükümdar Mieszko’nun Piast adl› hanedandan geldi¤i kabul edilir. Ladislav Lokietek’in (1320-1333) zaman›nda sona erdi. Bu savaflta hem Macarlar hem de Osmanl›lar topu etkili bir savafl silah› olarak kullan›r. Kosova Savafl›nda yer al›r. Macar kral› olarak V. Polonya’n›n ana bölgesini Possen. Bu fetret dönemi 1320 y›l›nda Krakov’da taç giyen IV. Jadwiga’n›n 1386 y›l›nda Litvanya büyük dükü Jogailo ile evlenmesi gündeme geldi. 309) 967 y›l›nda H›ristiyan olan Polonyal›lar. Bu durum siyasi olarak rakipleri olan ve Ortodokslu¤u seçen Ruslarla tarih boyunca mücadeleyi de beraber getirmifltir. Voclavek oluflturmaktayd›. Hunyadi döneminde II. 1448 y›l›nda da II. Katolik mezhebini tercih etmifllerdir. yasalar ç›kar›ld›. Bu dönemde Almanya’dan kovulan Yahudi sürgünleri kabul ederek Polonya’da Avrupa’n›n en büyük Yahudi cemaatlerinden birinin oluflumunu sa¤lad›. s. 1456 y›l›nda Hunyadi. Laszlo ölür. Ancak Litvanyal›lar Avrupa’n›n son paganlar›yd› ve H›ristiyan Jadwiga . Belgrad Kuflatmas›nda baflar›l› olamad›. Devletin merkezi 14. Onun döneminde Macaristan merkezi yap›lanmas›n› kuvvetlendirmifltir. Varta nehri k›y›s›na yerleflmifl olan Polonlar. Ludvig’in erkek varisi olmamas› k›z› Jadwiga’y› taht›n varisi yapt›. Ancak Osmanl›larla olan mücadelesinde özellikle fetret sonras› boflluktan yeterince istifade edememekle itham edilmifltir. Bunun üzerine Hunyadi’nin Macaristan’daki kudreti artar. ayn› zamanda Macar kral› idi. Albert erkek çocuk b›rakmadan ölünce Macar soylular› Lehistan kral› Vladislav’› kral olarak getirmeye karar verdiler ve naipli¤e de Janos Hunyadi’yi seçtiler. Murat. Macarlar.64 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi lerle bafl etmek zorunda kald›. Onun büyük o¤lu Kazimir (1333-1370). Hunyadi bundan sonra da Macar tarihinde de rol oynar. Polonya. (Beydilli. Alman flövalye tarikat› olan Tötonlar›n sald›r›s›na maruz kalm›flt›r. Balt›k bölgesinde yaflayan Litvanyal› paganlar. Sigismund’un yerine iki y›l tahtta kalacak olan damad› Albert Habsburg (14371439) Macar kral› seçilmifltir. Alman kral›n›n vasal› olmufltur. 960 y›l›ndan itibaren bir Polonya devletinden bahsedebiliriz. Osmanl›lara karfl› S›rplar ve Arnavutlarla ittifak kurmaya çal›fl›r. Bu süreçte Polonyal›lar. Macar kral›n›n bu savaflta ölmesine ra¤men Hunyadi hayatta kalmay› baflar›r. Lwow kentini Polonya’ya katarak Do¤u Slav ülkeleriyle komflu oldu. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra devlet kurmufltur. Polonya ve Litvanya Osmanl› ve ‹slam kay›tlar›n›n Leh diye bahsettikleri halk. Piast hanedan›n›n son temsilcisi oldu. Polonya kral› oldu. daha sonra bütün bu halklara ad›n› vermifltir. Karoly (1370-1382). 1437 y›l›nda da Macarlar Semendire’de Osmanl›lar› yenmeyi baflard›. Kazimir’in ye¤eni Ludvig/I. Laszlo (1444-1457) seçilir. Macaristan ve Litvanya ile birleflti. Kazimir. 455) 1370-1440 y›llar› aras›nda Polonya. Lüksemburg hanedan›ndaki Almanya’ya terk edildi. Macaristan’›n Osmanl› hakimiyetine girmesi 1526 y›l›nda Mohaç Muharebesinden sonra Kanuni Sultan Süleyman zaman›nda gerçekleflti. Prusyal›lar. do¤uda yay›lmac› bir siyaset izleyerek Galiçya’y›. 986 y›l›nda Polonya. s. 1437 y›l›nda ölen Sigismund elli y›l Macar taht›nda kalm›flt›r.

s. Böylece Rusya. Beydilli. II. Moskova Knezli¤inin bafl›na geçen ‹van’›n o¤lu Simeon 1340-1353 y›llar› aras›nda babas›n›n politikas›n› devam ettirdi ve Novgorod. Moskova Knezli¤inin büyümesine imkan tan›d›. Alt›n Orda devletinin hakimiyetini tan›yan Ruslar›n vergilerini ödemeleri ve hanl›¤a tabiyetlerini bildirmeleri karfl›l›¤›nda Ruslar›n dini inançlar›na kar›fl›lmad›. Geç ortaça¤ boyunca Moskova. Jogailo. büyük ölçüde Mo¤ollarla ilgilidir. 310) Rusya Geç dönem ortaça¤ Rusya tarihi. Vladislav.3. Mo¤ol ‹mparatorlu¤unun Rusya ve K›r›m’daki devam› olan ve Batu Han (1227-1256) taraf›ndan kurulan Alt›n Orda Hanl›¤› döneminde 1240 y›l›nda Kiev ele geçirildi. 70) . s. Çünkü burada hâkimiyetini tan›d›¤› güçlü Alt›n Orda Hanl›¤› yer al›yordu. 1414 y›l›nda Litvanya kendi metpolitli¤ini oluflturur. 15 fiubat 1386’da Jogailo. (Davies. Bu knezliklerin tamam› Moskova’n›n kuzeyinde kal›yordu ve Moskova Knezli¤i bunlarla mücadele ediyordu. Dini aç›dan Ortodoks olan Ruslar. Moskova knezi I. Rusya’n›n siyasi merkezi 14. (Davies. 456. yüzy›lda parçalanm›fl durumdaki Rusya’y› Moskova Knezli¤i merkezi yönetimi ile birlefltirmeye bafllad›. Alt›n Orda Hanl›¤›n›n hakimiyetini tan›yan Rus knezleri a¤›r vergiler vermek zorundayd›lar. Kiev ve Beyaz Rusya 14. yüzy›l›n bafl›nda Moskova olmaya bafllam›flt›r. (Acar. 456. Veba 1364-1366 ve 1425’de Rusya’da tekrar görüldü ve nüfusunun üçte birini yok etti. Ünite . Fakat 1526 y›l›ndaki Mohaç Savafl›nda onun soyundan gelen yöneticiler ölünce miras› Hasburglara geçmifltir.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 65 ile evlenebilmesi için Jogailo’nun vaftiz olmas› gerekiyordu. s. Böylece 1386 y›l›nda Litvanya ve Polonya birleflmesi gerçekleflti. kilise ve ruhbanlar için vergi ödememifller. Vladislav ölüm tarihi olan 1434 y›l›na kadar Beyaz Rusya ve Ukrayna topraklar›n› da içine alan askeri aç›dan kuvvetli Litvanya-Polonya oluflturmufl ve bu birliktelik 1572 y›l›na kadar sürmüfltür. güneye inememifltir. Ancak 1359’dan sonra Alt›n Orda Devletinde ortaya ç›kan iç kar›fl›kl›klar. Beydilli. s. 253254) 14. Alt›n Orda Hanl›¤›n›n denetimine girdi. Moskova’n›n gücünü tan›mak zorunda kald›. (Beydilli. Katolik mezhebine göre vaftiz oldu. Bahçesaray’da bir piskoposluk kurmufllard›r. Kazimir Yagelo (1447-1492). Vladislav (1434-1444) Varna Savafl›nda Osmanl›lara karfl› savafl›rken öldürülmüfltür. Vladislav Yagelo ad›n› alarak giydi. vaftizden sonra Vladislav ad›n› ald›. 3 gün sonra Jadwiga ile evlendi ve 4 Mart 1386’da Polonya tac›n› II. yüzy›lda Litvanya’n›n. Moskova Knezli¤inin rakipleri aras›nda Moskova ile Petersburg flehirleri aras›nda yer alan Novgorod. Vladislav’›n yerine geçen o¤lu III. 1260 y›l›nda da Novgorod ayn› ak›bete u¤rad›. s. Bundan sonra üç y›ll›k bir boflluk döneminin ard›ndan kardefli IV. 1325 y›l›ndan sonra da Moskova metropolitlik merkezi olarak da di¤er knezliklerin önüne geçti. II. Galiçya Polonya’n›n hakimiyetine girerken Rusya’n›n geri kalan bölgesi Alt›n Orda egemenli¤inde kalmaya devam etti. 15 Temmuz 1410 y›l›ndaki Tanenberg zaferiyle Alman flövalye tarikati Tötonlar› yenmeyi baflarm›flt›r. Ancak 1352-1353 y›l›nda yaflanan veba salg›n›nda kendisi de olmak üzere pek çok Rus hayat›n› kaybetti. Cengiz Han’›n kurdu¤u Mo¤ol ‹mparatorlu¤una Güney Rusya 1224 y›l›nda dahil edildi. II. ‹van Daniloviç (1325-1340) büyük knez unvan›n› edindi ve zaman içinde di¤er Rus knezlikleri Moskova’ya tabi oldular. Habsburg hanedan› ile evlilik yapm›flt›r. Moskova’n›n kuzeyinde yer alan ve Sovyetler döneminde Kalinin olarak da bilinen Tver ile Estonya s›n›r›nda yer alan Pskov Knezlikleri vard›. 310) Bundan sonra Polonya ve Litvanya tarihi ortak bir tarihtir.

66 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi II. (Roberts. Vasili. yüzy›ldan sonra tekniklerinin bulunmas› üretim art›fl› ile birlikte nüfus art›fl›n› da sa¤lam›flt›r. Ancak bu baflar› de¤erlendirilemedi ve 1382’den sonra Moskova Knezleri tekrar Alt›n Orda’n›n sad›k müttefikleri oldular. II. s. ‹ktidar mücadelesinden galip ç›kan II. 1395 y›l›ndan itibaren Timurlularla mücadeleye giren Alt›n Orda Hanl›¤›. Floransa ve Cenova nüfusu da bu rakama yak›nd›. Lucca. Vasili’nin Rusya’y› knezlikten bir devlete dönüfltürmesinde 1430 y›l›nda Alt›n Orda Hanl›¤›n›n K›r›m. T A P gemicilik iflleriyle u¤raflan zengin aileler ortaya ç›kmaya bafllad›. Moskova için tehlike olmaktan ç›kmaya bafllar. Bafllang›çta bir kar›fl›kl›k dönemi yaflansa da Moskova metropoliti Aleks’in deste¤i ve Alt›n Orda Hanl›¤›n›n 1359’dan sonra kar›fl›kl›klar devrine girmesi Dmitri’nin baflar›l› olmas›n› sa¤lad›. Vasili (1389-1425)’dir. Novgorod’u yendi. Astrahan ve Sibirya Hanl›klar› olarak dörde ayr›lmas›n›n büyük bir etkisi oldu. bankac›l›k ve K ‹ Floransa. Onun döneminde 1392’de Nijniy Novgorod (Afla¤› Novgorod) baflta olmak üzere Novgorod Knezli¤ine ba¤l› pek çok yer iflgal edildi. Almanya-Saksonya’da gümüfl madeninin bulunmaAMAÇLARIMIZ s› ve daha fazla paran›n bas›lmas› ticaretin kolaylaflmas›n› ve yayg›nlaflmas›n› sa¤lad›. Pskov Knezli¤i. Moskova d›fl siyasetini bundan sonra Litvanya. Dmitri. 1340 y›D‹K KAT l›nda Paris’te seksen bine yak›n insan yafl›yordu. Ticaret ve Ekonomi D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . 1380 y›l›nda Kulikova Savafl›nda. Moskova üzerindeki ilgisini azalt›r. 1389 y›l›ndan sonraki dönem Moskova Knezli¤iden Rus Devletine geçifl dönemi olarak da adland›r›l›r. Almanya’da 14. Mamay yönetimindeki Alt›n Orda ordusunun birliklerini yenmeyi baflard›. Cenova ve Venedik. Alman ‹mparatorlar›n›n ‹talya üzerindeki etkilerinin geç dönem ortaça¤ boyunca azalmas› bu ‹talyan flehir devletlerinin h›zla geliflmesini sa¤- Kentler. 1420 y›l›ndan sonra Alt›n Orda. 1456 y›l›nda II. iktidar›n›n son dönemlerinde Alt›n Orda Hanl›¤›na ba¤l›l›¤›n› ret etti ve vergi vermedi. Toskana. (Acar. s. II. bölgenin tek Ortodoks devleti haline geldi. 71-79) SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Geç dönem Ortaça¤ Do¤u Avrupa’s›ndaki geliflmeleri aç›klay›n›z. ‹stanbul patrikli¤i de di¤er knezliklere karfl› Moskova’ya bu dönemde destek verdi. Avrupa’n›n uluslararas› ticaretin yap›ld›¤› liTELEV‹Z YON manlar haline geldi. Siena. DÜfiÜNEL‹M S O R U GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA YEN‹L‹KLER DÜfiÜNEL‹M S O R U Avrupa’ya d›flar›dan gelen sald›r›lar›n kesilmesi ve yeni tar›m 11. Bu dönemin ilk hükümdar› I. Kazan. 1453’de ‹stanbul’un fethinden sonra da 1461’de Rus Ortodoks kilisesi ba¤›ms›z oldu. yüzy›lda nüfusu on befl bini geçen fleSIRA S‹ZDE hirlerin say›s› sadece on beflti. Galiçya lideri olan amcas› Yuri ile 1434 y›l›na kadar iktidar mücadelesine girer. Moskova’dan gelecek valilerin atanmas›n› kabul etti. ‹van (1353-1359) döneminde Moskova Knezli¤i için Litvanya güçlü bir rakip olarak ortaya ç›km›flt›r. ‹van öldü¤ü zaman knezlik dokuz yafl›ndaki Dmitri Donskoy’a (1359-1389) kald›. ‹stanbul’un fethinden sonra Rusya. Avrupa’daki bu durumdan ilk istifade eden flehirler ‹talyan flehir devletleri oldu. Vasili 1448 y›l›nda ‹stanbul patrikli¤inin onay›n› almadan Moskova metropolitini seçti. Bu flehirlerde özellikle ince yünlü kumafl üretiliyor ve tüm Avrupa’ya ihracat› gerçeklefltiriliyordu. Bunun sonucu olarak Avrupa’n›n pek çok yerinde flehirler ortaya ç›kmaya bafllar. Vasili (1425-1462). 197) Güvenlik ortam›n›n artmas›. Londra ise otuz befl bini bulan nüfusuyla ‹ngiltere’nin en büyük flehriydi. Milano gibi flehirlerde tekstil üretimi. II. Venedik. Pisa. Polonya ve Alt›n Orda devletlerini dikkate alarak belirlemek zorunda kalm›flt›r.

Belçika gibi yerlerde tar›m iflleri ile u¤raflmalar›. yüzy›ldan itibaren “krall›k tacirleri” ad› alt›nda bir birlik kurmufllard›r. Böylece geliflme kavram›n› sa¤layan sivil kurulufllar ortaya ç›kmaya bafllad›. ticaret zay›flad›. Avrupa’da baz› flehirler ürettikleri ürünlerle tan›n›r oldu. Estonya’da Reval (Talinn). Alçak Topraklar diye adland›r›lan Hollanda. 207-208) Geç dönem ortaça¤ Avrupas›’nda flehirleraras› ticareti gelifltiren ve ad›na Hansa Birli¤i denilen bir teflkilat söz konusudur. Ünite . Bu bölgenin genel özelli¤i hammaddenin ço¤unu ithal etmesi ve ifllenmifl ürün olarak ihracata dönüfltürebilmesi oldu. modern finans uygulamalar›ndan olan muhasebe.” fleklindeki atasözleri ortaya ç›kt›. Köln. Ancak birli¤e üye olan flehirler. Rostock. yüzy›lda denizden yapt›klar› sald›r›lar› b›rakm›fl olmalar›. Lüksemburg. Flandre bölgesinde günümüz Belçika s›n›rlar›nda yer alan Ghent. Amac› efl güdümlü bir siyasetle Alman ve ‹skandinav tüccarlar›n Bat› Avrupa ve Rusya ile ticaretini gelifltirmekti. s. Ancak Avrupa’da 1337 y›l›nda bafllayan Yüzy›l Savafllar› ve 1348 -1350 y›llar› kara verba salg›n› nüfus azal›fl›n› da birlikte getirdi. Bremen. Bunun sonucu olarak iflçisi ve tüccar loncalar› güçlendi. (Adam Hart-Davis. sokaklar tafllarla kaplan›p kemerli yap›lar ve çeflmeler infla edildi. fiehirlerde özel törenler ve flenlikler artt›.3. Belçika’da Bruge. Anvers ve Champagne bölgesinde büyük y›ll›k panay›rlar düzenlenmeye bafllad›. Cenova ve Bruges ise denizcili¤in merkezleri idi. Bunun sonucu olarak belediye binalar›. Malikaneler boflald›. sermaye yaparak tüccar ve bankac› olmaya bafllad›lar. Okullar ve ö¤rencilerin say›s›n›n artmas› üniversitelerin ortaya ç›kmas›n› ve yayg›nlaflmas›n› sa¤lad›. Hansa Birli¤i asl›nda 1161 y›l›nda kurulmufl olmas›na ra¤men etki alan›n›n doru¤una 14. Bu kurulufllar. Hansa Birli¤ine üye bu flehirlerdeki tüccarlar›n ortak özelli¤i Almanca konuflmalar› ve hukuki anlaflmazl›klarda Lübeck’teki mahkemeyi çözüm merci olarak kabul etmeleriydi. Avrupa’n›n kuzeyinde ise flimdiki Belçika. fiehirlerdeki servet art›fl› nüfus art›fl›ndan fazla oldu. yüzy›lda ç›km›flt›r. flehirlerin politikalar›n› belirlemeye bafllad›lar. Mimarl›k geliflti. (Norman. Bunun sonucu . Toskana kumafl üretimi.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 67 lad›. Polonya’da Gdansk (Danzing) yer almaktayd›. Avrupa’da burjuvan›n yani flehirlilerin ortaya ç›kmas› uyruk olman›n yan›nda oluflum halindeki yurttafl›n da iflaretiydi. Hansa Birli¤inin merkezi on beflinci yüzy›lda Hollanda’ya kaym›fl ve birlik varl›¤›n› 1669 y›l›na kadar sürdürmüfltür. Lübeck. katedraller ve büyük özel konutlar ortaya ç›kt›. s. fiehirlerin sundu¤u bu imkanlardan dolay› bat› dillerinde “flehir havas› insan› özgürlefltirir. Alt›n para bas›ld›. batan gemiler için sigortac›l›k gibi kavramlar ortaya ç›kt›. Almanya’da Hamburg. Floransa’da okuma yazma ö¤renen çocuklar›n say›s› on bine yak›nd› ve ticarete haz›rlanmalar› amac›yla matematik ö¤reniyorlard›. Arzuhalciler ve noterler flehirlerin vazgeçilmez mensuplar› haline geldiler. Hansa Birli¤inin önemli flehirleri aras›nda ‹sviçre’nin Gotland Adas›nda yer alan Visby. fiehirler pek çok dünyevi meslek sahibi için oldu¤u kadar ö¤retmenler için de cazip hale geldi. Hollanda ve Fransa’n›n kuzeydo¤usunu kapsayan Flandre bölgesinde Lille. kereste ve maden üretimiyle sahillerde ringa bal›¤›n›n ticaretine yönelmeleri Hansa Birli¤inin etkisini artt›rmas›n› kolaylaflt›rm›flt›r. Atlantik Okyanusundan Finlandiya’ya kadar olan bölgeyi kaps›yordu ve Kuzey Denizindeki ticarete yönlendiriyordu. Bafllang›çta dükkan sahibi ya da pazarlarda tezgah sat›c›lar› fleklindeki zanaatkar flehirliler. Bruges ve Ypres flehirleri yünü iflleyerek kumafla dönüfltürmeleriyle ünlenmifllerdi ve üç flehir diye an›l›yorlard›. Kentlerde huzursuzluk artt› ve emek k›tl›¤› çekilmeye baflland›. Wismar. Bordeaux flarap üretimi. 369) ‹ngiltere’de de yabanc› ülkelerle ifl yapan ‹ngiliz tacirler 15. Bu politikan›n ortaya ç›kmas›nda Viking topluluklar›n›n 13.

Çocuk ölümlerinin yüksek oluflu. Ancak bunlar›n yayg›nlaflmas› 15. 208) Avrupa’n›n nüfusu 14. yüzy›ldan itibaren devletler sürekli piyade k›talar› bulundurmaya bafllad›lar. tüfek gibi ateflli silahlar da 1331’den sonra kullan›lmaya baflland›. (Davies. Tar›m alan›nda artan iflgücü ihtiyac›na karfl› köylüler düflük ücret karfl›l›¤› çal›flt›r›lma taleplerini ret ettiler. yüy›llarda iflçi ücretlerinde art›fl gözlemlendi. Temelde iki süvari tipi vard›. ve 15. yüzy›l›n sonu ile 16. yüzy›llarda talimli piyadelerle karfl›laflt›klar›nda bozguna u¤rad›lar. Savafl tarihini de¤ifltirecek olan top. Fransa kral› 1439’dan itibaren 15 bölük silahl› askerden oluflan daimi bir k›ta oluflturmaya bafllad›. Demografik De¤ifliklikler Ortaça¤ boyunca Avrupa’da kad›nlar›n yaflam süresi erkeklere oranla daha k›sayd›. deride lekeler oluflturarak iç kanama yarat›yordu. Daha önce savafllar›n seyrini etkileyen süvari birlikleri 14. s. yüzy›lda gerçekleflecekti. yüzy›lda da uzun karg› ve m›zrak kullanan ‹sviçreli piyadeler görüldü. Ancak erkekler de genç yaflta ölüyorlard›. Avrupa’da ordular›ndaki piyadeleri en etkili uygulayan devletler ‹ngiltere ve Osmanl› Devleti oldu. Avrupa’da nüfus say›m›na benzer bir veri olmad›¤›ndan toplam kayb›n ne kadar oldu¤u tart›flmal›d›r. . 1349’da ‹ngiltere. 1348 ila 1350 y›llar› aras›ndaki kara veba Kefe’den gelen bir Ceneviz gemisiyle tüm Avrupa’ya yay›ld›. Balt›k ülkeleriyle Rusya’ya ulaflt›. 15. ‹sveç. Devlet Örgütlenmesi ve Teknik Yenilikler Fransa ve ‹ngiltere’nin 1337 y›l›ndan 1453 y›l›na kadar 120 y›l boyunca savaflm›fl olmalar› befleri ve ekonomik kaynaklar›n›n pek ço¤unu tüketmelerine neden oldu. Daimi Ordu 14. Osmanl›lar ise bunu yaklafl›k bir as›r önce yeniçeri birlikleriyle baflarm›flt›. E¤er kabarc›k 3-4 gün dayan›lmaz ac›lardan sonra patlamazsa ölüm kesinlefliyordu. Ancak pek çok tarihçi kara veba nedeniyle Avrupa’da her üç kifliden birinin öldü¤ünü tahmin etmektedir. madeni bir z›rh giyiyorlar. yüzy›ldan sonra s›n›rs›z bir süre için maafl karfl›l›¤› sürekli asker bulundurulmaya baflland›. Birinci grup süvariler. 434) Avrupa 14. Polonya ise salg›ndan etkilenmedi. s. ikinci grup süvariler ise z›rhs›z olarak ok ve k›l›ç kullan›yorlard›. 1350’de de Danimarka. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra tekrar art›fl konumuna gelecektir. Böylece Avrupa’da askerlik mesle¤i meydana ç›kt›. Bafllayan yüzy›l savafllar› ve yaflanan kara veba salg›n›ndan sonra 1360 y›l›na geldi¤inde Avrupa’n›n toplam nüfusu elli milyon civar›ndayd›. Avrupa’n›n nüfusu ancak 15. (Roberts. Avrupa’da ortaça¤ boyunca ortalama ömrü 33 y›la indirmifltir. Bunun sebepleri aras›nda s›k do¤urma ve do¤um esnas›nda yüksek ölüm oranlar› baflta geliyordu. Yaya diye de adland›r›lan piyadeler 14. Kara vebadan kentler ve yoksullar daha fazla etkilendi. yüzy›lda arbalet denilen kundakl› bir çeflit ok kullan›yorlard›. veba gibi salg›n hastal›klar ile savafl.68 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi olarak Avrupa feodal sistemi gerilemeye ve çökmeye bafllad›. ve 15. yüzy›l›n bafl›nda yaklafl›k yetmifl üç milyona ç›karak zirveye ulaflm›flt›. yüzy›l›n bafl›nda ulaflabilecektir. 195) 1320’li y›llardan sonra pefl pefle gelen kötü hasatlar yüzünden ölüm oran› artmaya bafllad›. Savafllar hala atl› asker demek olan süvariler taraf›ndan yap›lmaktayd›. Yirmi yafl›na gelmifl bir erkek ömrünün yar›s›n› tamamlam›fl kabul ediliyordu. Bunun sonucu olarak 14. Almanya ve Balkanlar. Ölen papa veya kral olmad›. (Roberts. Kara veba 1348’de ‹talya ve Fransa. s. yüzy›l›n bafl›ndaki nüfusuna ancak 15. Kara veba kurban›n›n kas›k veya koltuk alt›nda bir kabarc›¤a neden oluyor. 14.

Daimi ordu teflkilat› kurarak sürekli asker bulundurmay› baflaran Avrupa’n›n ilk ülkeleri oldular. A¤ac› yontmak ve flekillendirmek için rendenin icad› marangozluk zanaat›yla mobilyac›l›k sanat›n›n bafllang›c›n› teflkil etti. Bu teknikle icat edilen saat antik ça¤dan beri zaman ölçme için kullan›lan ve akarsuyla iflleyen saatin yerini ald›. yüzy›ldan beri bilinen pusula 15. Bu teoloji e¤itiminde Antikça¤’dan kalma yedi serbest sanat trivium ve quadrivium olarak ö¤retilmekteydi. geometri ve müzik olarak quadrivium ad› alt›nda okutuluyordu. ve 15. Ö¤retim dili Latince idi. yüzy›ldan beri Avrupa’da bilinen barut iki as›r içinde top ve tüfek gibi patlay›c› silahlarda kullan›lmaya bafllad›. yüzy›lda Avrupa’da yüksek ö¤retime yönelik olarak üniversiteler kurulmaya baflland›. Avrupa’da ilkö¤retim. Fakat 12. Ö¤renci ve ö¤retmenler. ilahiler ve dini dogmalar hakk›nda e¤itime tabi tutulurlard›. Ünite . temel bilim olarak okutulmakta ve din adaml›¤›n›n ilk aflamas› olarak görülmekteydi. Üniversiteler Ortaça¤da manast›rlar kendi elemanlar›n› kendi ilkeleri do¤rultusunda yetifltirebilmek amac›yla okullar açm›fllard›r. 1450’de matbaan›n bulunmas› ka¤›t kullan›m›n› ve kitap üretimini artt›rd›. s. yüzy›lda yayg›nlaflt›. katedrallerin ve kent meclislerinin deste¤inde idi. büyük ölçüde aileler ve köy papazlar› taraf›ndan veriliyordu. Bunun sebebi özellikle Paris Üniversitesi model al›narak kurulan . idare ve vergi gibi konularda uzman heyetler taraf›ndan oluflturuldu. Ö¤retmenlerin ücretlerini iflveren durumundaki ö¤renciler ödüyordu. (Adam Hart-Davis. ve 12. yüzy›lda Avrupa’da kullan›lmaya bafllayan ka¤›t 15. yüzy›ldan itibaren aktif olarak kullan›lmaya baflland›. Ancak kral›n merkezi otoritesini k›rmaya yönelik olarak de¤il. Ortaö¤retim. astronomi. 159) 15. ve 13. Kalan dört ders de matematik. Üniversite diplomas› 6 y›ll›k bir e¤itimin sonucunda al›n›yordu. hesaplama gibi temel bilgiler ile Latince dualar. Teoloji. Her iki ülkenin parlamentolar› daha sonraki meclis uygulamalar›na modellik teflkil etti. E¤itimin içeri¤i yine ruhban s›n›f›n›n e¤itimine yönelikti. 11. yazma ve konuflmay› içeren retorik. ‹ngiltere ve Fransa. Bu okullarda okuyanlar okuma. Çin’de bulunan ve 13. ‹ngiltere’de kökenleri 13. Fransa’da ise meclisler adalet. kral›n yönetimi alt›ndaki halklar› tek bir adalet sistemi içinde yönetmeyi baflard›. Latince gramer ve Aristo’nun mant›¤›n› içeren üç temel ders anlam›na geliyordu. yüzy›la kadar ulaflan parlamento sistemi 14. ‹ngiltere ve Fransa’n›n parlamenter yap› ve vergi toplama konusunda da di¤er Avrupa ülkelerine öncülü¤ü vard›r. yüzy›llarda kral›n uygulamalar›n› denetleyen ve izne ba¤layan bir yap›ya ulaflt›.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 69 Ancak her iki ülke de bu fliddetli rekabetten krallar› çerçevesinde kenetlenerek güçlü monarflik yap›larla ç›kt›lar. yüzy›l skolastik düflünce yap›s› art›k üniversitelerde elefltirilmeye baflland›. Bununla birlikte pek çok üniversitenin bir yerleflkesi yoktu. yüzy›lda rakkasl› ve çarkl› saat icat edildi. yazma. uluslararas›yd›. Bu yap›lanma daha sonra ulusa dayal› oluflacak devlet yap›lar›n›n da temeli olarak alg›land›. Trivium. Bafllang›çta piskoposlar›n sorumlulu¤undaki bu okullarda teoloji. 14. 13. yüzy›la gelindi¤inde üniversiteler entelektüel dünyan›n merkezi haline gelmifllerdir. yüzy›la gelindi¤inde Avrupa’daki Katolik bütün ülkelerde üniversiteler aç›lm›flt›. ‹talya’da 14. 13. uygulamalar›n adil icra edilmesine yönelik olarak çal›flt›. Dersler ö¤retmenlerin evlerinde ya da kiliselerde ö¤retiliyordu. hukuk ve t›p ö¤retilmeye baflland›.3. Çünkü üniversitelerin temel amac› ak›lla inanc›n uyum içinde oldu¤unu iddia eden skolastik düflünce yap›s›n› H›ristiyanlara aktarmakt›. Yüksek lisans ve doktora derecesi almak isteyenler 12 y›l daha okumak zorundayd›lar.

ve 15. Davies. yüzy›la ortaça¤›n en güçlü kurumu olan Papal›¤›n etkisini kaybetS O R U mesi ve parçalanmas› ile girdi. yüzy›l 1300 1303 Avignon Orleans Perugia Coimbra Treviso Cahors Angers Grenoble Pisa Prag Perpignan Huesca Siena Pavia Krakow Viyana Orange Peç Erfurt Heidelberg Cologne Buda 1303 1306 1308 1308 1318 1332 1337 1339 1343 1348 1350 1354 1357 1361 1364 1365 1365 1365 1379 1385 1388 1389 Ferrara Barcelona Wurzburg Torino Aix-enProvence Leipzig St. Carpentier-Lebrun. Bu eserler. Bir bak›ma üniversitelerin özerkli¤i söz konusuydu. SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . Bunun sonucu olarak Antik dünyaya karfl› Avrupa’da büyük bir ilgi uyand›.70 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi üniversitelerde buradaki e¤itime piskoposlar›n ve laik idarecilerin müdahale edememesi ve üniversitenin kendisini direkt papaya ba¤l› kabul etmesinin önemli rolü vard›. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlar›n›n. 270-271. s. DÜfiÜNEL‹M S O R U GEÇ DÖNEM ORTAÇA⁄ AVRUPA’SINDA PAPALIK VE DÜfiÜNEL‹M HUKUK Avrupa 14. Andrews Rostock Dole Louvain Poitiers Caen Bordeaux Catania Barcelona Glasgow Valencia Greifstwald Freiburg Basel Ingolstadt Nantes 1391 1401 1402 1404 1408 1409 1411 1419 1422 1425 1431 1432 1441 1434-44 1450 1451 1452 1456 1457 1459 1459 1460 3 SIRA S‹ZDE Geç dönem Ortaça¤ Avrupa’s›ndaki yenilikleri aç›klay›n›z. Roma ‹mparatorlu¤unun varisi oldu¤u fleklindeki iddialar› söylemden öteye geçmiyordu ve art›k Roma’da D da ‹ K taç K A T giymiyorlard›. s. sadece Latince de¤il di¤er Avrupa dillerinde de yay›mland›. 188-189. yüzy›la kendi kültürünü oluflturan Roma gelene¤inden ve Papal›k müesessesinden mahrum olarak girdi. s. (Malet et Isaac. 221. Bunun sonucu olarak 15.3 Avrupa’da 1460 Y›l›na Kadar Kurulan Üniversiteler Tablosu Üniversitenin Üniversitenin Üniversitenin Kurulufl Y›l› Kurulufl Y›l› Kurulufl Y›l› ‹smi ‹smi ‹smi Bologna Paris Oxford Salerno Palenzia Reggio Vicenza Cambridge Salamanca Padova Napoli Vercelli Toulouse Valladolid Piacenza Sevilla Arezzo Montpelier Lizbon Macerata Lerida Roma SIRA S‹ZDE 1088 1150 1167 1173 1178 1188 1204 1209 1219 1222 1224 1228 1229 1237 1248 1254 1255 1289 1290 13. 464) Tablo 3. yüzy›lda üniversitelerde Antik Yunan ve Latin dünyas›na ait eserlerin incelenmesine baflland›. Bundan dolay› Avrupa 14. Avrupa’daki Rönesans ve Reform hareketlerini bafllatan pek çok kifli üniversite mensuplar› aras›ndan ç›kt›.

Clemens. Ayn› anda iki papan›n var olmas›ndan daha vahim olan› ise. Halbuki H›ristianl›kta Hz. Papa ile çat›flan ‹talyan soylular›na Fransa ve ‹ngiltere krallar› destek veriyordu. (Seignobos. Papal›k yönetiminde Frans›z kardinaller. Avignon’daki papay› Fransa’n›n yan› s›ra ‹skoçya. Bu sarayla papalar›n Roma’dan uzak durma isteklerine vurgu yap›l›rken papal›¤›n nas›l bir maddiyatç›l›k içine düfltü¤ü de anlafl›ld›. papalar›n art›k Frans›z krallar›n›n bir oyunca¤› oldu¤u ve H›ristiyanl›¤› temsil edemeyecekleri fleklindeki elefltiriler karfl›s›nda papa Roma’ya dönmek zorunda kald›. Bunun üzerine papa karfl›tl›¤› yayg›nlaflmaya bafllad›. Frans›zlar. 178) . Bonifacius zaman›nda Papal›¤›n krallarla uzun süre devam eden sürtüflmelere giriflmesi ve bu anlaflmazl›¤›n silahl› çat›flmaya dönüflmesiydi. Avignon’da papalar için Roma’da bile olmayan görkemli büyük bir saray infla edildi. Böylece Katolik kilisesinde 1409 y›l›na kadar 30 y›l boyunca devam edecek olan büyük parçalanma yafland›. s. Hatta ‹sa’n›n mülkiyete sayg› duydu¤unu savunarak havarilere özgü yoksullu¤un günün koflullar›na uymad›¤unu iddia eden papalara bile rastland›. papan›n Avignon’dan Roma’ya tafl›nmas›na tepki göstererek Avignon’da oturacak kendi papalar›n› seçtiler. Ünite .Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 71 Babil Esareti 1309 y›l›nda Papa V. Frans›z etkisi Papal›k üzerinde kendini hemen hemen her alanda gösterdi. Napoli ve Burgonya idi. heyeti ile birlikte Papal›¤›n merkezini Roma’dan Avignon flehrine tafl›d›. Papal›k 1377 y›l›na kadar altm›fl sekiz y›l boyunca burada yaflamak zorunda kald›. Bu olay Katolik kilise tarihinin 1054 y›l›nda Ortodoks kilisesinden ayr›lmas›ndan sonra yaflanan en büyük parçalanmas› idi. yüzy›l papalar›n›n bu ihtiflaml› savurgan hayat tarzlar› halk›n nezdinde oldu¤u kadar baz› H›ristiyan ayd›nlar›n›n da elefltirilerine maruz kald›. Milano ve Aragon devletleri desteklerken Roma’daki papan›n destekçileri ‹ngiltere. papalardan herbirinin ötekini ve onun bütün taraftarlar›n› aforoz etmesiydi. Bunun sebebi Clemens’ten önce özellikle Papa VIII.Ö. Hatta bir ara papa oldu¤unu iddia eden üçüncü bir papa aday› dahi görüldü. (Seignobos. s. ‹sa’n›n ve onu takip eden havarilerin mütevaz› yaflam› ve yoksullukar› bir erdemken 14. Yahudilerin M. Almanya. Hatta inançl› H›ristiyanlar›n tövbe etmek ve di¤er baflka ibadetleri için kilise taraf›ndan haraç ve vergi al›nmaya baflland›. Roberts. 236-241) Büyük Parçalanma ve Konsiller Dönemi Papal›k 1377 y›l›nda Roma’ya döndü¤ü zaman Alman ve ‹ngiliz krallar› kendi yar› ulusal kiliselerini kurmaya koyulmufllard›. Papal›¤›n bünyesinde bar›nd›rd›¤› hizmetkarlar ordusunun masraflar›n› karfl›layabilmek için kilisenin gücü kullan›larak halk›n s›rt›na yeni vergiler konuldu.3. Her iki papa da H›ristiyanl›¤›n gerçek temsilcisi oldu¤unu iddia ediyordu. Fransa’n›n Akdeniz sahillerinde yer alan Marsilya kentinin kuzeyinde yer al›yordu. Dini makamlar sat›lmaya ve birden fazla makama sahip olma konusundaki suçlamalar giderek artt›. 1377 y›l›nda ‹ngiliz ve Almanlar. Bunun sonucu ise bütün H›ristiyanlar bir flekilde bir papa taraf›ndan aforoz edilmiflti ve teorik olarak Avrupa’da Katolik H›ristiyan kalmam›flt›. s. Avignon. ön plana ç›kmaya bafllad›lar. 178. 598-587 y›llar› aras›nda Babil’e sürülerek esaret hayat› yaflamas›ndan esinlenerek papan›n Roma’dan tafl›narak Avignon’da altm›fl sekiz y›l yaflamas›n› “Babil esareti” olarak adland›rd›lar. Papan›n tafl›nd›¤› Avignon flehri ise o dönemde resmi olarak Napoli Krall›¤›n›n bir parças› oldu¤u halde çevresi ise Frans›z krallar›n›n topraklar› ile çevrili idi. Bundan dolay› ‹talyanlar.

1409 y›l›ndan 1449 y›l›na kadar 40 y›l süren bu döneme H›ristiyanl›k tarihinde konsiller dönemi denildi. Fransa. 15. Fransa kral›. Böylece Roma hukuku her tarafa girmeye bafllad›. Böylece 14. Cezalar daha çok k›sasa k›sas fleklinde uygulan›yordu. Bununla birlikte ‹ngiltere. birini görevden feragat etmeye zorlad› ve üçüncü aday› da tahttan indirdi. Bunun sonucu ise konsil kararlar›n› kabul etmeyen iki papa ile birlikte üçüncü bir papan›n ortaya ç›kmas› oldu. belirsiz.72 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹tibar› kalmayan papal›k makam›n› kurtarmak üzere ekümenik bir konsilin toplanmas› düflünüldü. (Roberts. 1414-1418 y›llar› aras›nda toplanan Konstanz konsili papalardan birini azletti. Roma hukukunun Almanya’da benimsenmesiyle Do¤u Avrupa’daki Katolik krall›klar da Roma hukukuna geçtiler. yüzy›l›n bafl›nda papal›k ve Roma gelene¤i gibi Avrupa kültürünün iki temel ögesinden vazgeçilmiflken 15. Almanya’da yarg›çlar üniversitelerin hukuk kitaplar›n› kullanmaya ve üniversitelere dan›flmaya bafllad›lar. Bunun üzerine Fransa ruhani meclislerin dini inanç konusunda papan›nkinden daha üstün bir otoriteye sahip oldu¤u doktrinini ortaya atarak yeniça¤da yaflanacak olan Reform hareketinin gerekçelerini de oluflturmufl oluyordu. Seignobos. 179) Cermen ve Roma Hukuku Geç dönem ortaça¤da ‹talya. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda bu de¤erlere s›k› s›k›ya ba¤l› kal›nd›. yüzy›lda Almanya’da törenin yerini Roma hukuku ald›. Fakat Katoliklik dünyas› içindeki gerçek sorunlar› görmemezlikten gelmifl. Papal›k. Almanya ve ‹skandinavya ülkelerinde kökenlerini Cermen ve Viking gelene¤inden alan töreye dayal› örfi hukuk da tatbik ediliyordu. Sadece harp esirleri kurtulufl fidyeleri gelinceye kadar hapishanelerde tutuluyorlard›. Bunun üzerine Papa V. ö¤retmek isteyen üniversiteler Roma hukukunu tercih ediyorlard›. Ancak etkili bir sonuç al›namad›. 14. ‹lk konsil 1409 y›l›nda Pisa’da topland›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren sahiplenilmesi Roma gelene¤ine dönülmesini sa¤lad›. Roma hukukunun Cermen devletler taraf›ndan da 15. Martin (1417-1431) konsili da¤›tarak papal›¤›n herhangi bir makama hesap veremeyece¤i ilan etti. Halbuki Roma hukuku yaz›l›. bütün bu konsillere kuflkuyla yanaflarak kendi üstünlü¤ünü korumufl ve bir bak›ma Katolik H›ristiyanl›¤›n›n en yetkili makam› oldu¤unu kan›tlam›flt›. Roma hukukunun ö¤retilmesini yasaklad›. s. ‹spanya gibi Latin gelene¤inden gelen Güney Avrupa ülkelerinde Roma hukuku kullan›lmaya devam ediyordu. geç dönem ortaça¤ boyunca uygulanmaya devam etti. Fransa. Geç dönem Avrupa’s›nda DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . ceza uygulamas› olarak kullan›lm›yordu. Katolik kilisesi içindeki parçalanma da en az›ndan teorik olarak sonland›. s. Son konsil ise 1431-1449 y›llar› aras›nda Basel’de düzenlendi. Hukuk ö¤renimi yapmak isteyen ö¤rencilerle. reform yanl›lar›n› iyi niyetle olmamakla suçlam›flt›r. ‹ngiliz ve Alman mahkemeleri Roma hukuku yabanc›d›r diye reddettiler. tek flekilli ve ö¤retilmesi kolayd›. yüzy›ldan itibaren uygulamada hukukla töre aras›nda savafl bafllam›flt›r. yerine göre ayr› ayr› ve de¤iflebilen bir hukuktu. aç›k. Ancak töreye dayal› örfi hukuk sözlü. 242-243. Buna karfl›l›k ‹ngiltere ve ‹skandinavya ülkelerinde örfi hukuk. Zaten kilise mahkemelerinde de uygulanmakta olan Roma hukukunu yarg›çlar da uygulama kolayl›¤›ndan dolay› tercih ediyorlard›. Böylece yaklafl›k bir as›r sonra Katolik kilisesinin tekrar bir papas› olmufl oldu. Bundan dolay› ö¤retilmesi ve yorumlanmas› güçtü. Hapishane. Konsilin yapt›¤› ilk ifl. her iki papay› da azledip bir baflkas›n› papa olarak seçmek oldu. 1423-1424 y›llar› aras›nda Siena’da toplanan konsil ise papay› Katolik kilisesinin sorunlar›n› çözmek üzere reform yapmaya zorlad›. SIRA S‹ZDE 4 SIRA S‹ZDE Papal›k ve hukuk uygulamalar›n› aç›klay›n›z.

yüzy›la Capet hanedan› ile girmifl. Bulgarlar ise IV. Philippe’in bir ‹ngiliz topra¤› olan Akitanya Dukal›¤›na el koymas›na. 1377 y›l›nda Roma’ya geri dönen Papal›kda 1409 y›l›na kadar birisi Avignon’da di¤eri Roma’da olan iki papal› büyük parçalanma dönemi yaflad›. Osmanl› çevresindeki beylikleri ilhak ederek k›sa zamanda Balkanlarda güçlenmeye bafllam›flt›r. Selanik ve Atina’ya kadar olan bölgede Atina Latin Dukal›¤›. Mo¤ol yay›lmas› ve 1243 Köseda¤ Savafl›nda. VI. Trabzon Rum ‹mparatorlu¤u ve Epir Despotlu¤u olmak üzere üçe bölünür. 1302’de Bizans’la yapt›¤› Bafeus Savafl›n› kazanarak bir devlet olarak varl›¤›n› kan›tlam›flt›r. Edward Fransa taht› üzerinde hak iddia ederek karfl›l›k verdi. Fransa ise 14. 15. Mora’da Akaya Latin Prensli¤i kurulur. Edward Fransa tac› üzerinde hak iddia etmifllerdir. Katolik mezhebinin mensuplar› olarak Bat› Avrupa ile daha s›k› iliflkiler içinde bulunurken Moskova Knezli¤i ise Ortodokslu¤un temsilcisi olarak Rusya’y› oluflturmay› baflaracakt›r. Babil esareti denilen 1309-1377 y›llar› aras›nda Papal›¤›n merkezi Roma’dan Avignon flehrine tafl›nd›. Haçl› Seferi. Ünite . Geç dönem Avrupa’s›nda Papal›k ve hukuk uygulamalar›n› aç›klayabilmek Geç dönem ortaça¤ Avrupa’s›na Papal›k büyük bir itibar kaybederek girdi. Geç dönem Avrupa tarihinde Balkanlarda Osmanl›y› durdurma gücüne sahip devlet olarak Macarlar gözükmektedir. IV. Haçl› Seferi sonucu parçalanm›flt›r. ancak 1328’de Capet hanedan› son bulmufltur.3. Papal›k. Balkanlardaki bir di¤er devlet de S›rplar taraf›ndan kurulmufltur. Ege ve Adriyatik denizlerine kadar ulaflm›flt›r. Macarlar. Bu zaman diliminde Pisa. yüzy›lda ise Lancaster hanedan› taraf›ndan yönetilmifltir. Konstanz. 15. Siena ve Basel’de toplana dört konsil Katolik kilisesinde reform yapabilmek için baflar›s›z bir u¤rafl verdi. Ancak Bulgarlar›n 1330 y›l›nda Velbujd Savafl›nda S›rplara yenilmeleriyle devlet h›zla gerilemifltir. 1355 y›l›nda Duflan’›n ölümü- nün ard›ndan S›rp Devleti zay›flamaya bafllam›flt›r. yüzy›l›n ortas›na kadar Papal›¤›n Avrupa’daki siyasi olaylar› müdahale gücü kalmad›. Sonuç olarak Frans›z baronlar›n›n deste¤iyle tac› VI. ‹ngiltere Burgond Kontlu¤u ile birlikte Fransa’n›n karfl›s›nda yer al›rken. Bunun sonucunda flehirlerin nüfuslar› artm›fl ve pek çok yeni flehir kurulmufltur. Bizans ise ‹znik ‹mparatorlu¤u. Böylece 1337 y›l›ndan 1453 y›l›na kadar olan Yüzy›l Savafllar› bafllam›fl oldu. yüzy›lda ‹ngiltere Plantagenet hanedan›. ‹stanbul’un fethinden sonra Latinlerin elinde olan Atina ve Mora Osmanl› Devleti’nin eline geçmifltir. Bizans s›n›r›ndaki Bat› Anadolu’da birçok beylik kurulmufltur. Geç dönem ortaça¤da Roma hukuku ise üniversiteler kanal›yla tüm Katolik dünyas›nda uygulanmaya bafllad›. Okul ve ö¤renci say›s›n›n artmas› sonucu üniversiteler de yayg›nlaflmaya bafllam›fl ve 14. Anadolu Selçuklular›n›n Mo¤ol hakimiyetine girmesiyle Anadolu’da otorite bofllu¤u oluflmufltur. ‹rlanda ve Galler ile ittifak kurmaya çal›flt›. A M A Ç 4 . Philippe giymifl ve Valois hanedan› 1461 y›l›na kadar Fransa’da hüküm sürmüfltür. Güvenlik ortam›n›n sa¤lanmas› ticaretin yayg›nlaflmas›n› sa¤lam›flt›r. Almanya ise bu dönemde çok say›ya ayr›lm›fl feodal yap›lar toplulu¤u fleklindedir. Polonyalar ve Lehler. Haçl› Seferi sonras› h›zla büyüme imkan› bulmufl ve devletin s›n›rlar› Karadeniz. yüzy›la gelindi¤inde üniversiteler entelektüel dünyan›n merkezi olmufltur. Bizans baflkenti ‹stanbul Latinlerin eline geçmiflti.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 73 Özet A M A Ç 1 Geç dönem Ortaça¤da Bat› Avrupa’daki geliflmeleri aç›klayabilmek 14. Hansa Birli¤i ile de flehirler aras› ticaret geliflme göstermifltir. 1409-1449 y›llar› aras› konsiller dönemi olarak adland›r›ld›. Bu beylikler içinde Osmanl›lar. III. Macarlar evlilik yoluyla Polonya ve Lehistan’dan destek alarak Osmanl›lara karfl› mücadelelerini sürdürürler. 1331’de devletin bafl›na geçen Stefan Duflan S›rplara en parlak dönemini yaflatm›flt›r. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Geç dönem Ortaça¤da Avrupa’daki yenilikleri tart›flabilmek Avrupa’ya d›flar›dan gelen sald›r›lar›n kesilmesi ve yeni tar›m tekniklerinin bulunmas› üretimde ve nüfusta art›fla sebep olmufltur. Fransa da ‹skoçya. Geç dönem Ortaça¤da Do¤u Avrupa’daki geliflmeleri aç›klayabilmek Bu dönemde Bizans IV. 1309 y›l›ndan 1449 y›l›na kadar üç temel aflamadan geçti. Alman imparatorlar›n›n ‹talya üzerindeki otoritelerinin zay›flamas› sonucu ‹talyan flehir devletleri kuvvetlenmeye bafllam›fl ve Avrupa’n›n Do¤uya aç›lan ticaret kap›s› konumuna gelmifllerdir. Philippe de Valois ve ‹ngiltere kral› III. Bunun üzerine VI.

Konstanz e. VI. e. Afla¤›dakilerden hangisi Yüzy›l Savafllar›n›n sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a. V. Bulgar Devleti e. Merkezi yönetim anlay›fl› henüz geliflmemifltir. yüzy›l boyunca Avrupa’da kurulan üniversiteler afla¤›daki üniversitelerden hangisini model alm›fllard›r? a. Siena d. Cambridge 9. yüzy›l›n bafl›nda Papal›¤›n tafl›nd›¤› flehir afla¤›dakilerden hangisidir? a. Krall›k tacirleri d. Venedik d. ‹ngiltere’de anglo-norman kültürünün geliflmeye bafllamas› e. Lübeck b. Ateflli silahlar›n kullan›m›nda Fransa ve ‹ngiltere’ye göre geç kal›nm›flt›r. ve 15. Henry e. Avignon c. Venedik c. S›rp Devleti b. Velbujd Savafl› b. 1330 y›l›nda yap›lan ve Do¤u Avrupa tarihinde önemli bir yer teflkil eden savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Anvers 10. Macaristan d. Bulgaristan 7. Alman ve ‹skandinav tüccarlar›n Bat› Avrupa ve Rusya ile ticaretini gelifltirmek için kurdu¤u birli¤in ad› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Kalmar e. Bafeus Savafl› 6. 14. b. Henry c. 4. Ni¤bolu Savafl› c. Afla¤›dakilerden hangisi geç dönem ortaça¤da Do¤u Avrupa’da etkili olan devletlerden biri de¤ildir? a. Paris e. Almanya’da sabit bir idari flehir merkezi görülmemektedir. Bologna b. Charles 3. Atina Latin Dukal›¤› 5. Kosova Devleti c. Hansa 8. Pelekanon Savafl› e. Edward b. Köseda¤ Savafl› d. 1414-1418 y›llar› aras›nda ald›¤› kararlarla tekrar tek papan›n oldu¤u Papal›k dönemini bafllatan konsil afla¤›dakilerden hangisidir? a. Otorite imparatordan ziyade prenslerin. Litvanya b. V. c. Geç dönem ortaça¤ dönemindeki Almanya ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? a. I. Norveç e. 14. Polonya c. Geç dönem ortaça¤da H›ristiyanl›¤› kabul eden en son devlet afla¤›dakilerden hangisidir? a. I. Afla¤›dakilerden hangisi geç dönem ortaça¤da hüküm süren ‹ngiltere krallar› aras›nda yer almaz? a. Capet hanedan›’n›n Fransa yönetiminde tekrar söz sahibi olmas› d. rahiplerin ve flehir heyetlerinin elindedir. Osmanl› Devleti d.74 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Basel c. Richard d. d. Pisa . Ceneviz e. Güçlü bir monarflik yap› oluflturulmufltur. Oxford c. Paris b. Uzun süren savafl›n ‹ngiltere ve Fransa’n›n nüfusunu azaltmas› 2. ‹znik b. ‹ngiltere’nin bir ada krall›¤›na dönüflmesi b. Fransa’da monarflinin güç kazanmas› c. Napoli d.

Pusulan›n aktif kullan›m›n›n ö¤renilmesi. Bu durumu sonland›rmak ve Katolik kilisesinde reform yapabilmek için 15. 14. . 1450 y›l›nda matbaan›n icat edilmesi ile ka¤›t kullan›m› yayg›nlaflm›fl. d S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Bat› Avrupa geç dönem ortaça¤a siyasi olarak parçalanm›fl bir flekilde girmifltir. Avrupa’n›n yeni gücü olarak tarih sahnesine ç›kt›lar. salg›n hastal›klar ve kötü hasatlar sonucu Avrupa nüfusunun üçte birini kaybetmifltir. Osmanl›lar›n Balkanlardaki ilerleyiflini Macarlar. S›ra Sizde 4 Papal›k kurumu geç dönem ortaça¤da büyük bir itibar kaybetmifltir. b Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere. S›ra Sizde 3 Geç dönem ortaça¤ Avrupa’s›nda Yüzy›l Savafllar›. Ancak Yüzy›l Savafllar› s›ras›nda özellikle 1348-1350 y›llar› aras›nda yaflanan kara veba. Fransa ve Burgonya” bölümünü yeniden okuyunuz. e 3. S›ra Sizde 2 13. yüzy›l›n ilk yar›s›nda dört konsil düzenlenmifltir. Ünite . ve 14. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Almanya” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Üniversiteler” bölümünü yeniden okuyunuz. b 10. 5. Roma hukuku da 15. Bu dönemde krallar›n temsil etti¤i monarflik devlet yap›s› tesis edilmifltir. a 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Bulgaristan” ve “S›rbistan” bölümünü yeniden okuyunuz. Bu savafllar›n sonucunda hem Fransa hem de ‹ngiltere merkezi yap›lar›n› kuvvetlendirmifl. e 8. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Babil Esareti” bölümünü yeniden okuyunuz. ‹ngiltere ve Fransa 1337-1453 y›llar› aras›nda savaflm›flt›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Polonya ve Litvanya” bölümünü yeniden okuyunuz. Fransa ve Burgonya” bölümünü yeniden okuyunuz. Bu dönemde ticaretle zenginleflen flehir devletleri etkin hale gelmifltir. d 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere. Ortodokslu¤un temsilcisi olarak da Moskova Knezli¤i di¤er Rus knezliklerini bünyesinde birlefltirerek Rusya Devletini kurmay› baflard›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kentler. kara veba gibi nedenlerle nüfus azalmas› görülmüfl olmas›na ra¤men flehirleflme ve ticarette art›fl gözlemlenmifltir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Parçalanma ve Konsiller Dönemi” bölümünü yeniden okuyunuz. Yüzy›l›n kalan bölümlerinde de hem Roma’da hem de Avignon’da iki papa mevcut olmufltur. a 6. Geç dönem ortaça¤ sona ererken Avrupa’n›n pek çok flehrinde üniversiteler aç›lm›flt›r. belli bir süre yavafllatmay› baflard›lar. Macarlar›n bu baflar›s›nda kendileri gibi Katolik olan Polonya ve Litvanya ile ittifak kurmas›n›n ve bat› Avrupa’dan yard›m görmesinin önemli rolü oldu. co¤rafi keflifleri kolaylaflt›ran bir unsur olmufltur. kitap üretimi artm›flt›r.Geç Dönem Ortaça¤ Avrupa Tarihi (1300-1453) 75 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1.3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Geç Dönem Ortaça¤’da (1300-1453) Do¤u Avrupa” bölümünü yeniden okuyunuz. yüzy›llarda Balkanlarda Bizans Devleti ile Latin prenslikleri ortadan kalkarken S›rbistan ve Bulgaristan’› k›sa sürede fethetmeyi baflaran Osmanl›lar. monarflik krall›klara dönüflmüfllerdir. yüzy›la gelindi¤inde Katolik Avrupa taraf›ndan benimsenen hukuk olmufltur. Düzenli ve sürekli ordular oluflturulmufltur. c 2. Almanya ve ‹talya ise geç dönem Avrupa’s›nda siyasi olarak çok parçal› bir dönem yaflam›fllard›r. yüzy›l›n büyük bir bölümünde papalar Avignon’da yaflam›flt›r. Buralarda Antik Yunan ve Latin dünyas›na yönelik araflt›rmalar. Ticaret ve Ekonomi” bölümünü yeniden okuyunuz. yeniça¤›n bafl›nda görülecek olan Rönesans ve Reform hareketlerinin de temelini oluflturmufltur. c 4. Bu savafllara Yüzy›l Savafllar› denmifltir.

2011. Beydilli. 350-360. Bulgar Krall›¤›”. II. Rusya Ortaça¤’dan Sovyet Devrimine. ‹stanbul: Bo¤aziçi Üniversitesi Yay›nlar›.I. 187-194. Jean-François Lebrun. Özkan Akp›nar. Levent. Türkler Ansiklopedisi. ‹mge Kitabevi. Kezban. c. Tarih Atlas›. A. 34. s. Paris 1958. Afyoncu. 309-316. Varl›k Yay›nlar›. s. s. Balkanlar El Kitab›. “Polonya/Tarih”. çev.Kayap›nar Levent. Kayap›nar. David. s. Roberts. s. A. c. Gökda¤. Kayap›nar. Balkanlar El Kitab›. “Osmanl› ‹daresinde S›rbistan”. s. I.I. Avrupa Milletlerinin Mukayeseli Tarihi. c. Ankara 2006. IX. “Ortaça¤’da S›rplar ve Devletleri”. 2012. “Tuna Bulgar Devleti (679-1018)”.M. 165-184. Ankara 2006. der. 27. c. Diyanet Vakf› ‹slam Ansiklopedisi. Kayap›nar. Gökda¤. Almanya’n›n K›sa Tarihi. c.. ‹stanbul: ‹letiflim Yay›nlar›. 286-295. Ankara 2006. 253-265. Seignobos. 2009. A. Osmanl› Türk-Macar Tarihi Münasebetlerinde ‹lk Devir (1456’ya kadar). Karatay-B. der. Davies. c. Kemal. Malet et Isaac. Beydilli. çev. Hart-Davis. c. Roger. c. Türkler Ansiklopedisi. “Macaristan”. Erhan. “I. ‹stanbul: Bo¤aziçi Üniversitesi Yay›nlar›. “Rusya/Tarih”. “Yunanistan’da Osmanl› Hakimiyetinin Kurulmas› (1361-1461)”. Kemal. Fransa’n›n K›sa Tarihi. J. Geza. s. Kayap›nar. ‹stanbul 1960. Sabri Gürses. Gökda¤. Carpentier. 2011. ‹nk›lap yay. çev. Balkanlar El Kitab›. Mary. Aret Demirkaynak. 810-819. Diyanet Vakf› ‹slam Ansiklopedisi.76 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Yararlan›lan Kaynaklar Acar. Çoban. Bulgar Devleti (11871370)”. Balkanlar El Kitab›.I. 129-139. Kayap›nar. Ayfle. der. Norman. çev. Erdal. Samih Tiryakio¤lu. “Kumanlar ve I. Türk Kültürünü Araflt›rma Enstitüsü Yay›nlar›. Adam. c. II. “Ana Hatlar›yla Erken Dönem Macar Ortaça¤›’na Bir Bak›fl”. O. 1. ‹stanbul 2011. KaratayB. s. O. Karatay-B. der. Ankara 1991. Histoire. Price. Ankara 2002. O. Ankara 2006. Histoire de l’Europe. 630-640. Ankara 2002. ‹stanbul: Boyut Yay›nc›l›k. s. Türkler Ansiklopedisi. s. . 35. Ayfle. Ayfle. Avrupa Tarihi. O. Bafltav. Fulbrook. Gökda¤. c. Charles. Diyanet Vakf› ‹slam Ansiklopedisi. Karatay-B. c. 222-251. Paris 2001. fierif. Ankara 2002. A. Ankara 2006. Avrupa Tarihi. Ayfle.

.

‹ngiltere. ‹stanbul’un fethinden sonra Avrupa’n›n genel durumu irdeleyebilecek. Anahtar Kavramlar • Fransa. Portekiz • ‹talya. Danimarka. Yeniça¤›n bafl›nda Avrupa ekonomisini ve büyük co¤rafi keflifleri yorumlayabilecek.4 Amaçlar›m›z ‹çindekiler Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Norveç. Almanya. Avrupa’da Rönesans hareketini ve Rönesans savafllar›n› tart›flabilecek. Reform hareketlerini aç›klayabileceksiniz. ‹sveç • Do¤u Avrupa • Avrupa ekonomisi • Büyük co¤rafi keflifler • Rönesans • ‹talya savafllar› • • • • • • • • Valoa (Valois)-Habsburg Savafllar› Reform Katoliklik Protestanl›k Luthercilik Kalvincilik Anglikanizm Katolik reformu ‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) • ‹STANBUL’UN FETH‹NDEN SONRA AVRUPA’NIN GENEL DURUMU • YEN‹ÇA⁄IN BAfiINDA AVRUPA EKONOM‹S‹ VE BÜYÜK CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER • AVRUPA’DA RÖNESANS KÜLTÜRÜ VE RÖNESANS SAVAfiLARI • REFORM . ‹spanya.

1420 y›l›nda V. VII. sadece 1475 y›l›nda Picquiny’de (Pikini) bir ateflkes yap›lm›flt›r. Henri. ‹ngilizler bundan böyle pozisyonlar›n› yitirmeye bafllad›. Yüzy›l Savafllar›’n›n önemli bir sonucu da Frans›zlar aras›nda “milli duygunun” uyanmas›d›r. fiarl (Charles)’a Reims’te taç giydirdi ancak Burgonyal›lar taraf›ndan yakalan›p ‹ngilizlere teslim edildikten sonra. Jeanne d’Arc yak›larak öldürülmüfltür. Kuzeyde Somme. 1429’da Orleans muhasaras›n› k›rmay› baflar›r. Yüzy›l Savafllar›’nda nüfusunun yar›s›n› kaybetmesine ra¤men. Bunun sonucu olarak Loire bölgesinin kuzeyindeki bütün Fransa. Orleans kalesini 1428’de kuflat›rlar. VII. Ancak Frans›zlar. 1413 y›l›nda Lancastre sülalesinden ‹ngiltere taht›na geçen V. ‹ngilizlerin elinde sadece Calais (Kale) kenti kalm›flt›. fiarl’dan sonra krall›k otoritesini daha da güçlendirmeyi baflarm›flt›r. Lyon kenti bir s›n›r flehriydi. Nüfusu on befl . V. Savoie (Savoa) ve Nice krall›¤a dahil de¤ildi. VII. fiarl. Henri 1415 y›l›nda Agincourt Savafl›’nda Frans›z ileri gelenlerini ma¤lup ederek Normandiya bölgesini fetheder ve Paris’e yaklafl›r. Bu olay sonras›nda ‹ngilizlerin Fransa içerisindeki harekat› zay›flam›flt›r. Lui (Louis) (14611483) ise büyük Frans›z feodal ailelerinin gücünü k›rarak. Henri’nin denetimine geçmifl ve Fransa kral›n›n damad› olmas› sebebiyle Valoa (Valois) hanedan›n›n resmen varisi olarak tan›nm›flt›r. 1436’da Paris. Fransa’ya Troyes anlaflmas›n› imzalat›r. Burgonya düküyle anlaflarak. Yüzy›l Savafllar›’ndan ç›kan Fransa’n›n nüfusu yaklafl›k yar› yar›ya azalm›flt›r. 1492 y›l›nda tek bafl›na Fransa taht›na ç›kt›¤›nda Fransa’n›n s›n›rlar› bugünkünden oldukça küçüktü. Yüzy›l Savafllar›’ndan sonra herhangi bir anlaflma imzalanmam›fl. Böylece Yüzy›l Savafllar› tamamlanarak. Yaln›z bu milli duygu kavram› bugünkü manada olmay›p krala karfl› sadakat duygusuyla örtüflmekteydi.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) ‹STANBUL’UN FETH‹NDEN SONRA AVRUPA’NIN GENEL DURUMU Fransa 1453’de Castillon Savafl›. 1450’de Normandiya bölgesi ve Castillon zaferinden sonra da 1453’te Guyenne ‹ngilizlerden geri al›nd›. ‹ngilizler. 1435’te Arras Kongresinde VII. fiarl’dan sonra Fransa taht›na geçen XI. Frache-Comté (Franfl-Konte). do¤uda Meuse ve Saone bölgelerinin ötesini geçilmemekteydi. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Fransa yine de Avrupa’n›n en kalabal›k nüfusuna sahipti. fiarl (1483-1498). VII. Henri taraf›ndan bafllat›lm›flt›r. 15. Bresse. V. Burgonyal›lar› ‹ngiliz ittifak›ndan kopard›. Jeanne d’Arc (Jandark). fiarl (1422-1461) Fransa’ya düzenli vergi ve düzenli ordu fleklindeki ikili sistemini getirmifltir. VIII.

Richard ölünce York’lu Elizabeth ile evlenen VII. 448-451. Tudor sülalesinden gelen VII. 149. s. ‹skoçya ve ‹rlanda henüz ‹ngiltere’ye dahil de¤ildi. Richard’›n öldü¤ü Bosworth Field çarp›flmas› savafl›n bitti¤i as›l tarih olmufltur. yüzy›ldan bafllayarak 1492 y›l›nda son Endülüs devletinin çöküflüne kadar sürmüfltür. s. Bu savafla Güller Savafl› denilmesinin sebebi York hanedan›n›n armas›nda beyaz gülün. 1487’de Malaga’n›n Granada’dan al›nmas› ile bu emirli¤in büyük bir k›sm› Kastilya ve Aragon Krall›klar›n›n denetimine girmifl oldu. (Davies s. s. ‹spanya ayn› yönetime ve d›fl iliflkilerinde ayn› diplomasiye tabi Kastilya ve Aragon olmak üzere iki otonom devletten oluflmaktayd›. 7) ‹ngiltere Yüzy›l Savafllar›’ndan ma¤lubiyetle ayr›lan ‹ngiltere. s. Kastilya. Juan’›n ölümünden sonra Ferdinand. III. iki krall›k hanedan›n› birlefltirerek armas›nda k›rm›z› ve beyaz güle yer verdikten sonra iki taraf›n rekabetine de son vermifltir. s. 1469’da Ferdinand ile ‹zabel’in evlenmesi. Ancak baz› York yanl›s› kiflilerin isyana kalk›flmas› sonucu savafl devam etmifl. 7. Tek yönetim getirilmesine ra¤men bu iki devlet tek bir devlet olmay› kabul etmemifltir. Ancak ‹spanya’n›n farkl› eyaletleri özel imtiyazlar›n› korumaya devam edeceklerdir. 26. 1485’te III. McEvedy. . Bu süreçte Aragon. yüzy›l›n sonunda alt› yedi milyon civar›nda bir nüfusa sahipti. tahtta hak iddia eden üç kral›n yani “IV. 7) ‹spanya ‹spanya’da Reconquista yani ‹ber Yar›madas›n› Müslümanlar›n elinden al›n›p yeniden Hristiyanlar›n denetimine verme süreci. Aragon kral› olacakt›r. 494-495. 1474’de kral IV. (Davies. ‹spanya tarihinde bir dönüm noktas› olmufltur. Kastilya kraliçesi. Aragon bölgesi Akdeniz k›y›lar›yla Baleyar. Henri (1457-1509)”nin rekabetidir. Ancak Yüzy›l Savafllar›’n›n bir neticesi olarak Fransa’n›n Calais kenti ‹ngiltere’nin denetiminde bulunuyordu. ‹ber Yar›madas›n›n büyük bir k›sm›n› elinde bulunduran Kastilya krall›¤› bulunuyordu. Güneyde bir Müslüman devleti olan Granada Emirli¤i. 448-451. s. 1455 ila 1485 y›llar› aras›nda Lancaster ve York hanedanlar› aras›nda patlak veren Güller Savafl›’na sahne olmufltur. 1479’da da II. Malet et Isaac. 448-451. Edward’›n k›z› olan Elizabeth’le 1486 y›l›nda evlenmesiyle Güller Savafl›’nda iki taraf aras›nda bar›fl›n sa¤land›¤› gözükmektedir. Edward (1442-1483). Navarra ve Portekiz gibi Hristiyan krall›klar› uzun süren savafllarla yer alm›fllard›r. s. Güller Savafllar›. Lancaster hanedan›n›n armas›nda da k›rm›z› gülün yer almas›d›r. Aragonlu Ferdinand ile efli Kastilyal› ‹zabel’in idare etti¤i ‹spanya 15. ‹spanya’n›n birleflmesi. Richard (1452-1485) ve VII. s. 1485’te III. 38) Navarra Krall›¤›: Bu krall›k kuzeydeki Basklar›n ba¤›ms›zl›¤›n› temin ediyordu. Parlamento onun iradesine karfl› karar alabilme gücünü yitirmifltir. Wiesner-Hanks. Cortes olarak adland›r›lan meclisler krall›k idaresini s›n›rland›ran kurumlard›. 1516 y›l›nda Ferdinand ve ‹zabel’in torunu olan fiarlken’in ‹spanya kral› olmas›yla tamamlanacakt›r. Zenginlik ve teflkilatlanma bak›m›ndan da Fransa Avrupa’da en iyi konumdayd›. Davies. Malet et Isaac. Enrique’nin ölümünün ard›ndan ‹zabel. Henri Tudor iktidar›n› kuvvetlendirerek parlamentoyu da kendisine tabi k›lm›flt›r. Endülüs döneminde (711-1492) 8. 1483’de ‹spanya’daki durum flöyleydi. (Carpentier-Lebrun. Bu tarihlerde ‹ngiltere’nin nüfusu yaklafl›k olarak üç buçuk milyon kifliden ibaretti. 1481 y›l›nda Kastilya ve Aragon eyaletleri Granada Emirli¤i ile savafla giriflmifllerdi. Henri’nin York sülalesinden olan IV. kuzeyde Navarra Krall›¤›.80 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi milyondan ibaretti. Malet et Isaac. Sardunya ve Sicilya Adalar›n› kapsamaktayd›. 2003. Henri Tudor.

Birbirlerini takip etmek üzere de her baflkentte daimi temsilcilikler kurmufllar ve böylece modern diplomasinin de temelini oluflturmufllard›r. s. WiesnerHanks. 1493 y›l›nda I. bir milyonluk nüfusa sahip bir krall›k konumundayd›. Bu imparatorluk 3’ü kilise temsilcisi 4’ü laik olmak üzere 7 seçmenin oluflturdu¤u bir meclisin seçti¤i imparator taraf›ndan yönetiliyordu. Bunlar› yar›madan›n kuzeyinde Torino merkez olmak üzere Savoie-Piemonte Dukal›¤›. s. Yay›ld›¤› alan çok daha geniflti. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u içerisinde ‹sviçre Konfederasyonu yer almakla beraber 10 kantondan oluflan bu konfederasyon gerçekte ba- . Papal›k Devleti ve Napoli Krall›¤› olarak s›ralayabiliriz. s.(Malet et Isaac. (Davies. baz›lar› da laikler taraf›ndan yönetiliyordu. Bu devletlerden baz›lar› prensler.4. Aragonlu Ferdinand ve Kastilyal› ‹zabel’in k›z›yla evlendirmifltir. Ünite . Prenslik aileleri aras›nda en güçlü olan› Habsburg sülalesiydi. yüzy›l›n sonunda ‹talya. ‹talya ve Almanya aras›nda yap›lan ticaret sayesinde zenginli¤ini daha da artt›rm›flt›. Ayr›ca Habsburglar. I. 15. ‹mparatorlu¤un ad›ndan da anlafl›ld›¤› gibi s›n›rlar› sadece Cermen bölgelerini kapsamamaktayd›.28. Bu aile Almanya’n›n do¤usunda ve güneyinde zengin madenlere sahip genifl topraklar› elinde bulunduruyordu. siyasi bütünlükten yoksundu. Malet et Isaac. Maximilian. Karintiya. 15. Maximilian o¤lunu. 7-8) ‹talya 15. 37) Almanya 15. s. Carniola. 1477’de bugünkü Hollanda. Milano Dukal›¤›. Tirol ve Güney Alsaz’dan ibaretti. Küçük flehir cumhuriyetleri fleklinde organize olmufl ve serbest flehirler olarak adland›r›lan baflka küçük birimler de imparatorluk içerisinde yer almaktayd›. Elinde bulundurdu¤u topraklar Avusturya Arflidükal›¤›’ndan. Küçük bir ülke olmas›na ra¤men sömürgecilik emelleri oldukça yüksekti. baz›lar› din adamlar›. güneyinde yer alan tarihi Algarve bölgesini ele geçirir. eski gücünü yitirmifl olmakla beraber hala büyük bir deniz kuvveti konumunda olan Venedik Cumhuriyeti. Wiesner-Hanks. Belçika ve Lüksemburg bölgelerini kendi topraklar›na katm›flt›r. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Avrupa’n›n ortas›nda Kuzey Denizi’nden Oder Nehri’nin kayna¤›na ve Balt›k Denizi’nden Adriyatik ve Alpler bölgesine kadar uzanan genifl bölge içerisinde Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u yer almaktayd›. Pek çok küçük devletten olufluyordu. Bat› Afrika’da yer alan Mali ‹mparatorlu¤u ile alt›n ve köle ticareti gelifltirildi. Afrika k›y›lar›na bu amaçla 1450 tarihlerinden itibaren kefliflerde bulunuyordu. Yar›mada üzerinde yedi küçük devletçik bulunmaktayd›. 420-421. yüzy›l›n ortas›ndan itibaren. s. 1250 y›l›nda Portekiz.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 81 Portekiz Portekiz Krall›¤› 1079 y›l›ndan beri ba¤›ms›z bir siyasi birimdi. ‹talya’n›n bölünmüfl oldu¤u bu devletçikler birbirinin gücünü k›skand›klar› için güçlenen taraf oldu¤unu görünce ona karfl› hemen de¤iflik ittifaklar kurma yolunu tercih etmifllerdir. Ceneviz Dukal›¤›. Atlas Okyanusu’nda bulunan adalarda tar›m yap›lmas› ve sömürgelerin kurulmas› için teflviklerde bulunuyordu. Asl›nda Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u siyasi aç›dan tek bir siyasi bütünlük oluflturmuyordu. Bu evlilikten de fiarlken ile Macaristan’›n idarecisi olan Ferdinand do¤mufltur. Bu arada Portekiz. Kutsal Roma-Cermen imparatoru seçilmifltir. yüzy›l›n sonuna gelindi¤inde Portekiz. Atlantik sahilinin büyük bir k›sm› Portekiz Krall›¤›na aitti. Styria. yar›madan›n güneyinde ise Floransa Cumhuriyeti. 8. Maximilian.

s. Töton fiövalyeleri. Bogdan. 89-90. Dolay›s›yla Rusya’n›n ulusal birli¤inin tamamlanmas› yoluna girilmifltir. s. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Do¤u Avrupa’da imparatorluk haline gelen Osmanl› Devleti. Fatih Sultan Mehmed’in hakimiyetinin son y›llar›na gelindi¤inde Osmanl› Devleti s›n›rlar› içerisine Bulgaristan. s. Malet et Isaac s. III. 13. Moskova Knezli¤i’nin hakimiyetini tan›yarak tek bir devletin çat›s› alt›nda birleflmifllerdir. Bölgedeki ticareti as›l denetleyen merkez Kopenhang’d›. 1525 y›l›nda ‹sveç birlikten ayr›lm›flt›r. s. Kerr. Ancak bunlara karfl› 1386’da Litvanyal› Grandük Yagelo (1386-1434) Polonyal› bir prenses olan Hedwig (Jadwiga) ile evlenerek Polonya-Litvanya birli¤i kurulmufltur. Norveç. Norveç ve ‹sveç birli¤i yer almaktad›r. Rusya Alt›norda devletine haraç öder duruma gelmifltir. Mora. Makedonya. yüzy›lda Mo¤ollar Kiev Rusyas›’n› ele geçirince. Polonya. Arnavutluk. Birli¤in amac›. (Wiesner-Hanks. Bu üç ülke tek bir kral›n egemenli¤inde birleflmesine ra¤men her ülke kendi yasalar›n›. Merkezi de Krakov kentiydi. s. (Kurat. Ivan. Yagelo hem Litvanya’n›n hem de Polonya’n›n kral› oldu ve 1410 y›l›nda Tannenberg veya Grunwald Savafl›’nda Töton fiövalyelerini yenilgiye u¤ratt›. Davies.82 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ¤›ms›zd›. Anadolu ve Balkanlar’a yay›lm›fl durumdayd›. (Malet et Isaac. S›rbis- . Rus knezlikleri. Ivan (1462-1505) döneminde Rusya. Onunla Moskova knezleri sülalesi kurulmufl ve daha sonra tahta geçen Moskova büyük knezleri ve Rus çarlar› bu sülaleden gelmifllerdir. Ortaça¤’da Polonya. 188-198) Danimarka. Sander. Büyük Polonya. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren Danimarka yanl›s› olarak alg›lanan birlik krallar›na karfl›. Danimarka önderli¤indeki bu birlik içerisinde 1815 y›l›na kadar yer almaya devam etmifltir. 53. kendisini Bizans imparatorlar›n›n sonuncusu olarak ilan ederek Rusya’y› Bizans’›n devam› olarak gördü¤ünü vurgulam›flt›r. Osmanl› Devleti ve Moskova Knezli¤i yer almaktayd›. Norveç ve ‹sveç Kuzey Avrupa’da Danimarka. Kosova. s. 1397 y›l›nda Danimarka. s. Moskova. 495-508) ‹stanbul’un fethiyle 15. 1466 Thorn Savafl›yla Töton fiövalyeleri Prusya Dukal›¤›’n› ve Danzing kentini Polonya krall›¤›na teslim etmek zorunda kalm›fllar ve Polonya’ya biat edip haraç öder duruma gelmifllerdir. Balt›k bölgesinde faaliyet gösteren Alman kuvvetlerine karfl› savunma hatt› oluflturmakt›. Moskova Knezli¤i 13. 104. geleneklerini ve yönetim konseylerini muhafaza ediyordu. 9) Do¤u Avrupa Do¤u Avrupa’da ise.28). yüzy›l›n ikinci yar›s›nda ortaya ç›km›flt›r. bo¤azlar›ndan geçen bütün gemilerden geçifl ücreti al›yordu. s. III. Balt›k Denizi’nin k›y›lar›ndaki topraklar›n›n bir k›sm›n› ortaça¤da Töton fiövalyelerine terk etmek zorunda kalm›flt›r. prensli¤in merkezi olmufltur. Mo¤ol hakimiyetine son vermifl ve knezli¤in s›n›rlar› da geniflletmifltir. ‹sveç soylular› yavafl yavafl bafl kald›rmaya bafllam›fllard›r. 39. Kral seçimle tayin ediliyordu. 8-9. kral›n yönetti¤i feodal bir devletti. Ancak devlet içerisinde merkezi otorite mevcut de¤ildi. (Kerr. ‹sviçreliler Avrupa’n›n çeflitli ordular›nda aranan ücretli askerler konumundayd›. McEvedy. s. Bu suretle bölgeyi denetliyor ve zenginlefliyordu. 9. Danimarka. Norveç ve ‹sveç krall›klar› Kraliçe Margaret’in önderli¤inde Kalmar Birli¤ini oluflturmufllard›. Teselya. Ancak Kalmar Birli¤i’nde Danimarka öncü rol oynamaktayd›. Moskova’n›n ilk knezi Aleksand›r Nevski’nin küçük o¤lu Daniil Aleksand›roviç’tir. Prusya Dükal›¤›’nda hakimiyet kurarak Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’na ba¤l› olarak bölgedeki varl›¤›n› sürdürmüfllerdir. 15. 53. Malet et Isaac.

Cenevre. Bundan sonraki süreçte Osmanl› Devleti. Medicis ve Fugger bankalar›. Orta Avrupa (Macaristan) topraklar›yla Suriye. Balt›k bölgesinden de demir. Ünite . De¤erli metallere duyulan ihtiyaç Avrupal›lar›n co¤rafi keflif seyahatlerine giriflmelerine bafll›ca nedeni olacakt›r (Malet et Isaac. büyük bir ekonomik kalk›nmaya sahne oldu. Taflkömürü iflletmecili¤i sayesinde.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 83 tan’›n büyük bir k›sm›.4. Frans›z flarab›. Filistin. Karadeniz ve Balt›k Denizinde yap›lan ticaret trafi¤ini ellerinde tutmaktayd›lar. Avrupa nüfusunu ortça¤ ile 15. Hollandal›lar ve ‹ngilizler onlarla rekabet etmekteydi. Fas’›n bat›s›nda Atlas Okyanusunda yer alan Madeira Adas›ndan kam›fl flekeri. s. büyük makineli demirci çekiçler. Floransa’da Medicilere ve Augsburg’da Fuggerlere ait bankan›n ortaya ç›k›fl› ile giderilmifltir. tuzu ve çarflaflar›. Maden sanayide ilk defaAMAÇLARIMIZ yeniça¤lar›n bafl›nda büyük f›r›nlar. “II. 15. Anvers’e gelen di¤er ürünler aras›nda Orta Alman‹ N T E R N E TGine k›y›laya’n›n. Dünyan›n çeflitli bölgelerinden gelen T E L E V ‹ Z‹talya’ya YON mallar deniz yoluyla Anvers’e ulaflmaktayd›. katran. kereste. kalay. Bunlar: savafl. tuz ve gümüfllendirilmifl kurflun elde edilmekteydi. SIRA S‹ZDE Yeniça¤›n bafl›nda Avrupa’daki geliflmeleri siyasî aç›dan de¤erlendiriniz. bu¤day. topra¤› ifllemede ve hayvan yetiflD‹KKAT tiricili¤inde büyük bir ilerleme kaydedilememiflti. Ceneviz. Macaristan’›n ve Bohemya’n›n maden ürünleriyle Portekizlerin r›ndan getirdikleri karabiber ile alt›n. Maden ocaklar›nda demir. yüzy›l boyunca etkileyen üç önemli faktör vard›r. çavdar. Osmanl›’ya haraç öder durumdayd›. Ortaça¤da ergotizm SIRA S‹ZDE (çavdar zehirlenmesi) gibi salg›n hastal›¤›na yol açan çavdar›n üretimi baz› bölgelerde yerini bu¤day üretimine b›rakm›flt›r. Danimarka. bak›r. Floransa ve Venedik’ten getirilen ipekli kumafllar ile Venediklilerin Suriye ve M›s›r’dan getirdikleri Uzakdo¤u flap› ve baharat› Anvers’e ulafl›yordu. ‹spanyol yünü. Özellikle 1340 ila 1440 y›llar› ara- D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE . M›s›r ve Arabistan Yar›madas›’na kadar geniflleyecektir (‹slam Ansiklopedisi. Yine bu dönemde tekstil imalat› ve maden endüstirisi geliflme göstermifltir. yüzy›l ve 16. Lyon. 506-535). Eflak Prensli¤i. vinç türü araçlar ve körükler kullan›lmaya baflland›. MAKA LE ‹ngiltere çarflaflar› ve kurflun. Mehmed”. bak›r. 10-11). Hollanda’n›n Anvers liman› Avrupa’n›n ürünlerinin bafll›ca da¤›t›m merkezi haline gelmiflti. açl›k ve vebad›r. Anvers. Londra gibi önemli ticaret merkezlerinde flubeler açt›. Ancak demir arabalar›n›n say›s›n›n artmas› tar›mla u¤raflan köylünün hayat›n› kolaylaflt›rm›flt›. s. deri ve balmumu gibi ürünleri sayabiliriz. F›rat Nehrine kadar uzanm›flt›. Böyle bir ihtiyaç. YEN‹ÇA⁄IN BAfiINDA AVRUPA EKONOM‹S‹ VE DÜfiÜNEL‹M BÜYÜK CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER S O RDurum U Yeniça¤›n Bafl›nda Avrupa Ekonomisi ve Sosyal 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U 1337-1453 y›llar› aras›nda meydana gelen Yüzy›l Savafl›’ndan sonra Avrupa. bal›k. K ‹ T A P Belçika ve ‹ngiltere gibi bölgelerde artan yak›t ihtiyac›na cevap verilmekteydi. Tar›mda. flap. Avrupa’da nakit madeni para ihtiyac› karfl›lanam›yordu. Kuzey Denizi ve Balt›k Denizi aras›nda ba¤lant›y› sa¤layan ve denetiminde olan bo¤azlara giren ve ç›kan gemilerden geçifl paras› almaktayd›. Ticaret hareketli bir döneme girmiflti. Almanlar. Gümüfl ve maden iflletmecili¤inin art›fl göstermesine ve Sudan alt›n›n›n Avrupa’ya getirilmesine ra¤men. Venedik. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Avrupa’da sanayi ve ticaret alan›nda gözlemlenen geliflme önemli miktarda sermaye birikiminin oluflturulmas›n› gerektirdi. Bosna-Hersek dahil edilmiflti. Anadolu’da da Trabzon Rum ‹mparatorlu¤u al›nd›ktan sonra Osmanl› Devleti.

Baz› gemiciler ‹spanya denetiminde olan Kanarya Adalar›’ndan hareket ederek bat›ya do¤ru ilerlemifller Antilya Adalar›n› keflfetmifllerdir. 335). Paris ikiyüzyirmibefl bin kiflilik nüfusuyla Avrupa’n›n en kalabal›k flehriydi (Daussy. Çin’in ipe¤i. yüzy›ldan 16. Bu düflünce do¤rultusunda deniz yoluyla Afrika’y› güneyden dolaflarak Hindistan’a ulaflman›n mümkün oldu¤u düflünülmekteydi. yüzy›lda yaflam›fl co¤rafyac› Ptolemeos’un dünyan›n tek bir okyanus taraf›ndan çevrelendi¤i teorisi bilinmekteydi. 16. Çeflitli bölgelerde savafl ve hastal›klar›n etkisi farkl› derecede y›k›c› olmufltur. s. Venedik.5 oran›na ulaflm›flt›r. Buna göre Avrupa’dan hareket eden bir gemici bat› istikametini takip ederek Do¤u Asya’ya ulaflmal›yd›. Japonya ve Hindistan gibi Uzakdo¤u ülkelerine deniz yoluyla ulaflma düflüncesi ortaya ç›km›flt›. Roma ve Palermo gibi kentler elli bin civar›nda bir nüfusa sahipti. Bu bölgelerde ayn› zamanda flehirleflme oran› en yüksek düzeydeydi. Ceneviz.84 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi s›nda veba ve savafl sonucu Avrupa’da nüfus art›fl› durmufl ve neticede ekonomi gerilemifltir. Gilli. Bunlar. Karabiber. yüzy›l›n ortalar›na uzanan dönemi Avrupa tarihi aç›s›ndan co¤rafi keflifler denemi olarak adland›rabiliriz. Venedikli seyyah Marco Polo’nun anlatt›klar› Uzakdo¤u bölgeler için destans› bir zenginlikler imaj› yaratmaktayd›. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda nüfus art›fl› 3. 20. Ayr›ca kutup y›ld›z›n›n ve güneflin yüksekli¤ine göre enlem hesaplamas› yap›labiliyordu. ‹talya’da yüzbin kiflinin meskun oldu¤u dört metropol bulunmaktayd›. s. pusula. Kara veba 1348-1670 y›l›na kadar Avrupa’y› kas›p kavurmufltur. Nassiet. M. 9-28. 1340 y›l›nda Avrupa’n›n nüfusu yetmiflüç milyon iken yaklafl›k bir as›r içerisinde elli milyona gerilemifltir. ‹spanya ve Fransa’n›n güneyi gibi bölgeler büyük bir nüfus art›fl›na sahne olmufllard›r. Co¤rafi kefliflerin yo¤unlaflt›¤› dönem 15. Pusula uzun süreden beri kullan›lan bir aletti. Büyük Co¤rafî Keflifler 14. yüzy›l›n ortalar›na kadar uzanmaktad›r. yüzy›l›n bafl›nda Avrupa’da nüfusun yo¤unlu¤u bak›m›ndan en kalabal›k bölgeler Hollanda ve ‹talya’d›r. 15. karanfil. tarç›n ve muskat gibi baharatlar Avrupa mutfaklar›nda ve eczac›l›kta kullan›lan ürünlerdi. ‹pek ve baharat gibi ürünler Venedik tüccarlar› tara- . Portekizliler ise 1420 y›l›ndan itibaren Afrika’n›n bat› k›y›s›n› inceliyorlard›. Bu gemiler çeflitli yelkenlerle. Gemicilikte de bir tak›m geliflmeler tespit edilebilmektedir. Bu dönemde Almanya ve ‹ngiltere’de çok say›da yerleflim birimi yok olmufltur. Wiesner-Hanks.). yüzy›l›n ortalar›ndan 16. Örne¤in ‹talya’da. Floransa’da ayn› dönemde hane bafl›na düflen çocuk say›s› 8’dir. Japonya’n›n alt›nlar›. Bu tarihlerden itibaren özellikle Akdeniz havzas›nda olan ‹talya. Örne¤in 15. Napoli. Ayr›ca Avrupal›lar aras›nda Asya k›tas›n›n do¤uya daha çok yay›ld›¤› ve bu sebeple Bat› Avrupa’ya daha yak›n oldu¤u inanc› vard›. Milano ve Floransa idi. Savafllar›n yan› s›ra Avrupa’da nüfus art›fl›n› engelleyen bafll›ca neden veba olmufltur. ‹ngiliz ve ‹skandinav gemiciler Yeni Dünya ve Kanada k›y›lar›n› keflfetmifllerdi. yüzy›l›n ortas›ndan itibaren Rönesans döneminin bafllang›c›yla beraber Avrupa’da nüfus artma dönemine girmifltir. yüzy›l bilim adamlar› Greklerin ve Romal›lar›n co¤rafi teorilerini yak›ndan tan›maktayd›lar. Ayr›ca okyanus dalgalar›na dayan›kl› karavela denilen gemilerin yap›m›na ve kullan›m›na bafllanm›flt›r. 2. Portekizliler baflta olmak üzere ‹spanyollar ve di¤er Avrupal›lar aras›nda Çin.S. Hindistan’›n da baharatlar› ünlüydü. Bu dönemi haz›rlayan bir tak›m flartlar oluflmufltu. Dünyan›n yuvarlak bir yap›ya sahip oldu¤u da ifade edilen teoriler aras›ndayd›. Bolonya. 14. yüzy›llar boyunca deniz keflifleri Atlas Okyanusu’nda ço¤alm›flt›. s. usturlap ve parakete savlosu gibi yeni aletlerle donat›lm›fllard›. (Malet et Isaac. ve 15. 15.

Ayr›ca Avrupal›lar artan alt›n ve gümüfl ihtiyac›n› karfl›lamak ve bu tür madenleri bulmak için harekete geçmifllerdi. Kolomb hayat› boyunca Hindistan’› keflfetti¤ine inanm›flt›r. Ünite . (Carpentier-Lebrun. oradan da hareketle bir Arab›n yard›m›n› alarak Hindistan’›n bat› k›y›s›na ulaflm›flt›r. Magellan’›n 1519 y›l›nda bafllatt›¤› bu ilk seferi 1522 y›l›na kadar sürmüfltür.4. Anlantik’den deniz yoluyla geçifli Portekizli Ferdinand Magellan keflfetmifltir. Burada. Kraliçeden ald›¤› bu destekle Kolomb. Bundan dolay› da Antilya Adalar›’na Bat› Hindistan denilmifltir. Nijer Nehri’nin kayna¤›nda yerlilerin iflledi¤i alt›n› görmüfllerdi. Ayr›ca Hispanyola Adas›’n› kolonize etme girifliminde baflar›z olmufltur. Magellan’›n befl gemisinden biri bat› istikametinde ilerleyerek Hint Okyanusu’na ulafl›r. 1506 y›l›nda seyahatinden ümitsiz bir flekilde dönmüfltür. . Bunun üzerine bu yeni k›tadan geçmek suretiyle Çin ve Japon denizlerine ulaflma çabalar› artacakt›r. Magellan bo¤az› keflfettikten dört ay sonra Filipin Adalar›’nda öldürülmüfltür. Amerika Vaspucci ve Cabral gibi gemicilerin buldu¤u yeni topraklar Avrupa ile Asya aras›nda yer alan yeni bir k›tan›n keflfedildi¤i izlenimini vermekteydi. Kraliçe ‹zabel. Portekizliler önce Azor tak›madalar›na daha sonra Senegal ve Gine k›y›lar›na ulaflm›fllard›. Panama Bo¤az›’n› yaya geçerek Pasifik Okyanusu’na ulaflm›fllard›r. 7 ay süren bu sefer esnas›nda Kolomb’un ekibi Kanarya Adalar›’ndan bat›ya hareket ederek Antilya tak›madalar›ndan Küba ve Hispanyola Adalar›’n› keflfetmifltir. 215) Kolomb’dan sonra bu bölgeye kefliflerde bulunan Venedikli Cabot. Üç y›ll›k bu sefer ilk dün- Vasco da Gama: 1469-1524 y›llar› aras›nda yaflam›fl Portekizli seyyaht›r. oradan Ümit Burnu’na giderek ‹spanya’ya geri döner. Kolomb. Bundan dolay› kraliçe ‹zabel. keflfedece¤i topraklar›n kral temsilcisi ilan etmifl ve seyahatte elde edece¤i gelirlerin yüzde onunu ba¤›fllam›flt›r. Magellan. Kolomb üç karavela ile ç›kt›¤› bu sefer esnas›nda bir gemiyi kaybetmesi üzerine Avrupa’ya geri dönmüfltür. Güney Amerika k›y›lar›n› takip ederek bugün Magellan Bo¤az› olarak adland›r›lan bo¤azdan geçmifl ve Pasifik ad›n› verdi¤i okyanusa ulaflm›flt›r. 2003. Portekiz kral›ndan destek alamayarak Kastilya kraliçesi ‹zabel’e baflvurmufltur. Kolomb’a amiral unvan›n› vermifl. 1513 y›l›nda ‹spanyollar. 1488’de de Afrika’n›n en güney noktas› olan Ümit Burnuna ulaflm›fllard›. Ona göre Japonya yak›nlar›ndaki Antilya Adalar›na ulaflt›ktan sonra alt›n zengini Japonya’ya ulafl›labilirdi. 1493-1504 y›llar› aras›nda üç sefer daha düzenlemifltir. Portekizliler bu gelir getirici ticareti Cenevizlilerin elinden almay› baflarm›fllard›r. 1451-1506 y›llar› aras›nda yaflam›fl Cenevizli Kristof Kolomb. s. onu kral temsilcisi görevinden azletmifltir. Kolomb’un düflüncesi Antilya Adalar›na do¤ru sefere ç›kmakt›.( Wiesner-Hanks. 1492 y›l›nda sefere ç›km›flt›r. Kolomb. yüzy›l›n ilk yar›s›nda Afrika’da elde edilen alt›n Akdeniz’in Cezayir k›y›lar›na kervanlarla nakledilmekteydi ve buradan Cenevizlilerce al›n›p Avrupal›lara sat›lmak üzere götürülüyordu. Bu seferler esnas›nda Amerika k›tas›na iki yerden ulaflmas›na ra¤men Kolomb bafllang›çta düflündü¤ü gibi herhangi bir alt›n ya da baharata ulaflamam›flt›r. Daha sonra Portekizliler Etyopya’ya bir elçilik göndererek Afrika’n›n do¤u k›y›s›ndan hareketle s›cak rüzgar› takip etmek suretiyle Hindistan’a ulafl›labilece¤ini keflfetmifllerdi. Bu konudaki Venedik tekelini k›rmak isteyen Portekizliler ve ‹spanyollar do¤rudan deniz yoluyla Uzakdo¤u ülkelerine ulaflarak bu ülkelerdeki ürünleri yerinde sat›n almak istiyorlard›.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 85 f›ndan Beyrut ve ‹skenderiye limanlar›ndan al›n›p Avrupa’ya fahifl fiyatlarla sat›lmak üzere getirilmekteydi. 335) 15. Bu kefliflerden cesaret alan Vasco da Gama Haziran 1497 y›l›nda Lizbon’dan ayr›larak Afrika’n›n en güney noktas› olan Ümit Burnu’ndan geçerek k›tan›n do¤u k›y›s›n› takip etmek suretiyle Zanzibar Adas›na. 1471 y›l›nda Portekizliler Ekvator’a. s. Deniz yoluyla Güney Afrika’n›n en güney noktas› olan Ümit Burnu’ndan geçerek Hindistan’a ulaflan ilk seyyaht›r.

(Carpentier-Lebrun. Bu öncülü¤ü 16. yüzy›ldan itibaren baz› bilim adamlar› Antik Grek Roma döneminin kaybolmufl veya unutulmufl el yazmalar›n› araflt›r›yor ve yay›nl›yorlard›. asl›nda basit bir teknolojik geliflme idi. s. Bunun sonucunda da ticarete dayal› ekonominin canlanmas› sa¤land›. DÜfiÜNEL‹M AVRUPA’DA RÖNESANS KÜLTÜRÜ VE RÖNESANS SAVAfiLARI S O R U SIRA S‹ZDE 2 DÜfiÜNEL‹M S O R U Rönesans D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE 15. Venedik ve Floransa’da ilk halk kütüphaneleri. 11-12) Antik döneme karfl› olan ilgi Rönesans ad› ile bilinen sanatta yenili¤i getirdi. Wiesner-Hanks. ayd›n dernekleri ve ortaya ç›km›flt›r. yüzy›l›n bafl›nda hümanist olan baz› matbaa sahipleri yeni kültürün yay›lmas›na katk›da bulunuyorlard›. Fransoa (François) döneminde krall›k kütüphanesinin müdürü olan Guillaume Budé’de tan›nan di¤er bir . 15. 16. Hümanistlerin yaratt›¤› bu yeni kültür genifl bir ayd›n ve laik kitlesine hitap ediyor ve kitap yoluyla yap›lan e¤itim sayesinde yay›l›yordu. s. AnT E L E V ‹ Z Y kazanm›flt›r. Yeni keflfedilen dünyadan Avrupa’ya de¤erli metaller akmaya bafllad›. armatörler ve bankerler Avrupa’da meydana gelen zenginleflme sürecinden büyük pay› al›rken.86 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Amerigo Vespucci: (14541512) Floransa’da do¤ar. Bu ayd›nlar daha sonra hümanist olarak K ‹ akademileri T A P adland›r›lm›fllard›r. yüzy›l›n sonuna kadar sadece Avrupa k›tas›yla s›n›rl› olan Avrupa ekonomisi dünya boyutlar›na ulaflm›flt›r. Hümanist ak›m ‹talya’da Petrarca ile bafllam›flt›r. Akdeniz liman kentlerinin yan› s›ra Lizbon ve Sevilla gibi Atlantik liman kentleri de önem kazanmaya bafllad›. Hüanistlerin yapt›¤› çal›flmalar›n›n neticeleri matbaan›n geliflimi ile yayg›nl›k Matbaa. Bunlar: Hümanizma ve Rönesans. ‹talya’n›n sanat alan›ndaki ilerlemesi Avrupa’n›n çeflitli ülkelerini k›sa sürede etkileyecektir. yüzy›l›n D sonundan bafllamak üzere 16. s. Ayn› zamanda bu sefer dünyan›n yuvarlak oldu¤una dair kesin bir kan›t sundu ve Avrupa. Bu dönemi özetleyen iki kavram vard›r. Malet et Isaac. topra¤a dayal› asil s›n›f fakirleflti. yüzy›l boyunca yaflanan dönem Avrupa ‹KKAT tarihinde yo¤un entelektüel hayat›n yafland›¤› bir dönemdir. 14. Sanayi ürünlerinin fiyatlar› bir taraftan artarken di¤er taraftan da üretim artmaktayd›. Böylece Roma. 19-23. yüzy›l bo‹NTER NET yunca korudu. 15. yüzy›la gelindi¤inde teolojik hatta rutin say›lan üniversite e¤itiminin yan› s›ra hümanistler yeni bir kültür yaratarak coflkulu bir ak›ma yol MAKA LE açt›lar. I. Venedik’ten Alde Manuce ve Paris’ten Henri Estienne’i sayabiliriz. Burjuva kesimi. Afrika ve Asya d›fl›nda dördüncü bir k›tan›n daha bulundu¤unu gösterdi. 216-217) SIRA S‹ZDE Yeniça¤›n bafl›nda Avrupa ekonomisi. (Malet et Isaac. tüccarlar. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda ise Anvers’e yerleflmifl Plantin ün kazanm›flt›. 2003. ya seferidir. Medici ailesine ait bir bankac›l›k flirketinde çal›flt›ktan sonra denizafl›r› ticarete giriflir ve ayr›ca baz› ‹spanyol ve Portekiz gemilerine kaptanl›k yapar. Bu dönemin en önemli özelli¤i ö¤renme ve anlama çabas› ile insanl›k için yeni bir dönemin bafllayaca¤› SIRA S‹ZDE ümidinin uyanmas›d›r. 16. 16. Gerek topra¤› olmayan köylüler gerekse flehirde maafl karfl›l›¤›nda çal›flanlardan oluflan halk gruplar› sürekli ve göreceli bir fakirleflmeye maruz kald›lar. yüzy›lda ‹talya bu alanda flüphesiz öncülü¤e sahipti. Bu yeni kültür çerçevesinde Hristiyanl›k anlay›fl› Antik düflüncenin nüfuz etmesiyle yeni bir anlam kazan›yordu. Bunlar aras›nda Bale kentinden Froben. Bu yeni k›taya Amerigo Vespucci’nin ad›na izafeten “Amerika” denildi. s. sosyal durum ve büyük co¤rafî keflifleri de¤erlendiriniz. BizansAMAÇLARIMIZ l› bilim adamlar› Bat›’ya geçerek burada Bizans edebiyat›n›n orijinal metinlerini tan›t›yorlard›. 342) Co¤rafi keflifler sonucunda ‹spanya ve Portekiz olmak üzere iki sömürge imparatorlu¤u kurulmufltur. ON cak tarihin en önemli icatlar›ndan birisi oldu. Latince humanus e¤itimli demektir.

insanl›k hayat›n› ilgilendiren di¤er bütün alanlarda ba¤›ms›z olmay› hedeflemektediydiler. 11-12. di¤er hümanistlerle yapt›¤› yaz›flmalar da önemlidir. 50-51) Hümanistlerin Grek-Roma dünyas›na olan ilgisi kilise için tehlike oluflturabilirdi.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 87 Frans›z hümanist ayd›nd›. ‹branice. Bu alimlerin araflt›rmalar› sonucunda elde ettikleri do¤rular günümüzde hala bilim aleminde kullan›l›r durumdad›r. Antik dünya hayat›. Antik dünya insan güzelli¤ini överken gurur ve flan› da erdem kabul ediyordu. Latince. Yeni Ahit’in Yunanca metnini Latinceye çevirmifl ve yay›nlam›flt›. (Malet et Isaac. 50-51) . yüzy›lda hümanistler aras›nda çok say›da alimin yetiflmesine yol açm›flt›r. O. Ünite . Kan›tlayamad›klar› hususlarla karfl› karfl›ya kald›klar›nda bunlar›n do¤rulu¤unu kabul etmiyorlard›. Henri Estienne (15281598) ve Erasmus (1469-1536) gibi hümanistler birer sayg›n filologdur. 59-67) Hümanistlerin bir baflka özelli¤i de Antik dünyan›n yazarlar›n› tan›ma iste¤idir. Nicolaus Copernicus. Burada Yunanca. Belçikal› Andreas Vesalius (15141564). Ancak Erasmus. dünyan›n sabit olmad›¤›n› ileri sürerek günefl ve kendi etraf›nda döndü¤ünü iddia etmifltir. s. ‹talyan Girolamo Cardano cebir alan›nda. Ortaça¤ düflüncesinin hakimi olan kilise anlay›fl›nda ise dünyadan kaçan ve manast›rda münzevi hayat yaflayan kimseler hayranl›k uyand›rmaktayd›. 50) ‹talyan ressam Leonardo da Vinci ayn› zamanda mekanik kanunlar. Arapça ve matematik ö¤retilmekteydi. Guillaume Budé (1467-1540). as›l ad› Philippus von Hohenheim) kimya. s. kurumlar›n› ve medeniyetini ö¤renme gayreti göstermifllerdir. s. Greklerin ve Romal›lar›n fikirleri H›ristiyanl›k ilkeleri ile pek çok noktada ayr›flmaktayd›. 49-51. s. s. Roterdam’da do¤mufl olan Erasmus Fransa. Erasmus’un. botanik. Hollanda. inançlar› bak›m›ndan kiliseye ba¤l› olmakla beraber. Rabelais ve Montaigne’in eserlerine bakmam›z yeterlidir. (Malet et Isaac. ‹spanyol Miguel Serveto (1511-1553) ve Frans›z Ambroise Paré (1510-1590) t›p ve cerrahi alan›nda ilerlemeler kaydetmifllerdir. Antik dünyaya olan ilgilinin Fransa’da ne kadar büyük oldu¤unu anlamak için Du Bellay ve Ronsard. bütün yazd›klar›nda ve yaz›flmalar›nda ulusal dillerinden hiçbirini tercih etmemifl ve Latince yazm›flt›r. Almanya ve ‹ngiltere’de de çok say›da hümanizm taraftar› oluflmufltu. astronomide bir tak›m hesaplamalar yaparak yeni geliflmelere yol açm›flt›r. Alman as›ll› Paracelsus (14941541. e¤lenceyi. 49-50) Hümanistler. (Malet et Isaac. Sözlü olan herhangi bir fikre inanmak istemedikleri için de her fleyi incelemek düflüncesideydiler. Ancak bu yazarlar›n eserlerini ve fikirlerini inceleyebilmek için Antik dünyan›n dilini. Antik dünya anlay›fl›nda insan yeryüzündeki yaflant›s›nda mutlu olmal›yd›. 16. ‹ngiltere. jeoloji. Hirst. güzel ve lüks yaflamay› seviyordu. ‹talya gibi ülkelere uzun seyahatler yapm›flt›r. Erasmus. Bugün elefltirel düflünce veya hür araflt›rma fikri olarak nitelenebilecek bu bak›fl aç›s›. Onun önerisi çerçevesinde Paris’te üniversite d›fl›nda College de France ad›nda yeni bir yüksek ö¤renim kurumu kurulmufltur. Bunun yan› s›ra Grek-Roma ve H›ristiyanl›k dönemine ait çok say›da eseri de yine Latinceye çevirmiflti. Kilise ise insan vücudundan nefret ediyor ve bireyin kendisini afla¤›lamas› ve alçak gönüllü olmas›n› önemsiyordu. Hümanistler birer alim olup Antik yazarlar›n eserlerini anlamak ve yorumlamak için klasik filolojinin kurulmas›n› sa¤lad›lar.4. ilk uçufl denemeleri. (Malet et Isaac. Bunlar aras›nda en ünlüsü Hollandal› Erasmus (1466-1536) idi. denizalt›lar gibi çeflitli alanlar üzerinde çal›flan bir bilim adam›yd›. s. H›ristiyanl›k anlay›fl›nda ise gerçek hayat ölümden sonra bafllamaktayd›. (Malet et Isaac. O bir Avrupal›yd› ve gerçek anlamda bir ülkesi yoktu.

s. Rönesans döneminin eserleri aras›nda ‹talyan Rönesans’› özel bir öneme sahip olup ola¤anüstü verimlili¤i ile dikkat çekicidir. Michel Angelo. kuyumcu.88 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Hümanistler. s. (Malet et ‹saac. inanç bak›m›ndan ‹ncil’e ve ilk teologlar›n ö¤retilerine ba¤l› kal›nmas› gerekti¤ini savundular. ilhamlar›n›n kayna¤› olarak Antik dünya sanat›ndan istifade etmekteydiler. Antik dünyan›n güzellikleri Rönesans mimarisinde ve heykel sanat›nda yans›mas›n› bulmaktayd›. (Malet et ‹saac. ‹talya’n›n sahip oldu¤u bu medeniyet anlay›fl›n› Fransa’ya getirmek amac›yla Frans›z krallar› ünlü ‹talyan sanatç›lar›n› saraylar›na davet etmifllerdir. 52) Bu döneme çok say›da ünlü ve çok yönlü yeteneklere sahip sanatç›lar damgas›n› vurmufltur. Antik dünyadan etkilenen heykelt›rafllar aras›ndayd›lar. Carpentier-Lebrun. Raphaello. Michel Angelo ve Tizien gibi sanatç›lar›n yetiflmesini sa¤layacak ortam oluflmufltur. Venedik ve Roma gibi flehirler yetifltirdi¤i sanatç›lar bak›m›ndan önde gelen flehirlerdir. heykelt›rafl. ‹talyan Rönesans sanat›n›n önde gelen isimleridir. Sonuç olarak hümanistler. Ancak Floransa. s. 2003. Lee. Özellikle 15. s. 56) Fransa. Ortaça¤ resim anlay›fl›nda dini ilkeler hakim oldu¤u için insanlar giysileri ile resmedilirken Rönesans insan vücudunun güzelliklerini tasvir etmek çabas›ndayd›. hümanist ve âlimler bir arada yetiflmemifltir. yüzy›l›n bafl›nda ‹talya’daki ortam› gören Frans›z krallar›. Mimari. ‹talyan sanat› laik bir anlay›fla kavuflarak Antik dönemin modellerini örnek almaktayd›. Katolik kilisesine ba¤l› ve dindar kimseler olmakla beraber ‹ncil ile 4. 50-51) Avrupa’da Antik dünyaya karfl› duyulan ilgi edebiyattan ziyade resim ve heykel sanatlar›n›n canl›l›¤›na ve yenilenmesine yol açt›. ve 5. ressam Fra Angellico. yüzy›lda özellikle mimar Brunellesci. 11-19. Hatta tarihin herhangi baflka bir yüzy›l›nda Leonardo da Vinci ve Michel Angelo çap›nda evrensel dâhilik ölçüsünde büyük sanatç›. Piero della Francesca ve Boticelli gibi sanatç›lar. 52-55. yüzy›l›n sonu ve 16. yeni bak›fl aç›lar› düflünülmüfl ve insan vücudunun anatomisi incelenmifltir. Raphaello. ‹flleyecekleri temalar için sanatç›lar. 15. ‹talya’da sanatç›lar› ile övünmeyen flehir belki de yoktur. Bunlar aras›nda Louvre flatosunu infla eden Pierre Lescot. yüzy›l ‹talya’s› resim sanat›n›n ilerleme kaydetti¤i bir dönemdir. Rigier Richier ve Pierre Bontemps ortaça¤ çizgisini sürdüren sanatç›lar iken Jean Goujon ve Germain Pilon. 18. burada yarat›lan ince ve parlak medeniyetten etkilenmifllerdir. ‹talyan Rönesans’›ndan en fazla etkilenen ülke olmufltur. Leonardo da Vinci. mühendis. 15. Bu dönemde yeni resim teknikleri gelifltirilmifl. mimar. 15. Ancak Fransa’daki Rönesans resimden ziyade kendini mimarl›k ve heykelt›rafll›k alan›nda ifade emifltir. yüzy›l teologlar› üzerinde yapt›klar› araflt›rmalar onlar› kilise ö¤retileri ile çeliflen sonuçlara götürmüfltü. yüzy›l›n sonundan itibaren ‹talyan sanat› ortaça¤ sanat gelene¤inden farkl› özellikler kazanmaya bafllad›. Rönesans sanatç›lar› herhangi bir dini ve toplumsal engele yer vermeden kendi iradesine göre sanat yapmay› ilke edinmifllerdi. Baz› mimarlar bu aç›dan ün kazanm›fllard›. Heykelt›rafllar aras›nda Michel Colombe. s. Tuilleries flatosunu infla eden Philibert de l’Orme ile Chantilly ve Ecouen flatolar›n› infla eden Jean Bullant’› sayabiliriz. Bu dönemde yaflanan savafllar. Fransa’ya toprak kazanc› olarak dönmezken Frans›z Rönesans›n›n geliflmesinin en önemli nedeni olarak görülmektedirler. s. (Malet et Isaac. 18. Masaccio. s. ‹talyan Rönesans›n› 1494 ila 1516 y›llar› aras›nda ‹talya’ya düzenledi¤i askeri seferler sayesinde tan›m›flt›r. (Malet et ‹saac. 220-221) Avrupa ülkeleri aras›nda Fransa. Bu geliflmeler sonucunda da Leonardo da Vinci. Fransa’da görkemli flatolar infla etmek ve süslemekle kendini gösteriyordu. (Malet et ‹saac. Davies. heykeltrafl Ghiberti ve Donatello. 509-524) . Hümanistlerin inançla ilgili bu düflünceleri Reform hareketinin ortaya ç›kmas›na yol açm›flt›r. Floransa’daki sanatsal geliflimin ivme kazanmas›n› sa¤lam›fllard›r. s.

Frans›zlar. s. yüzy›l›n sonunda Napoli Krall›¤›. VIII. yüzy›l›n ortas›na kadar devam eden harplere Rönesans Savafllar› denmifltir. Bafllang›çta Nemours bölgesinin Dükü olan Gaston de Foix (1489-1512). s. yüzy›l›n sonundan 16. Jules’ün giriflimleri ile savafllar yeniden bafllar. Bu dönem. XII. Bu arada Milano Dukal›¤› da ‹sviçrelilerle ittifak kurar. Bu düflüncelerle XII. 1382-1442 y›llar› aras›nda Napoli Krall›¤›. 1442 y›l›nda Aragon kral› V. XII. Burada üç ay kald›ktan sonra geri çekilmek zorunda kald›. ‹spanya ve Papal›k aras›nda yaflan›rken Rönesans Savafllar›’n›n ikinci dönemi ise Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u ile Fransa hanedanlar›n›n adlar›na izafeten Valoa. ‹talya Savafllar› olarak adland›r›lmaktad›r. 1987. fiarl’›n halefi XII. Milano Dukal›¤›n› ele geçirdikten sonra tekrar Napoli Krall›¤›n› almak istedi. 63-65) 1498’de Frans›z taht›na oturan XII. fiarl (1483-1498). s. ‹talya Savafl› (1508-1513) ve V. Milano’yu yeniden alma düflüncesiyle Venediklilerle anlaflma yapar.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 89 Rönesans Savafllar› Avrupa’da 15. Henri. Lui’nin halefi I. Napoli Krall›¤› ile Milano Dukal›¤›n› ele geçirmek için seferler düzenlemifllerdir. 16-17. Fransoa (1515-1547). Milano Dükal›¤›n› elinde bulunduran ancak daha sonra Sforza ailesine kapt›ran bir aileden gelmekteydi. Napoli’deki haklar› ile ilgilenmedi. IV. Frans›z as›ll› Anju (Anjou) hanedan›na aitti. Napoli üzerine hak iddia ederek ‹talya Savafllar›’n› bafllatt›. ‹talya Savafllar› (1494-1516) Frans›z Rönesans›n›n geliflimine yol açan ve 1494-1516 y›llar› aras›nda Fransa krallar› VIII. müttefikleri yenilgiye u¤ratm›flt›r. Aragon hanedan›n›n akrabas› olan bir prensin idaresindeydi. (Malet et ‹saac. ‹ngiltere Kral› VIII. Çünkü Milano Dukas› Lüdovik Sforza. Venedik ve Aragonlu Ferdinand’la anlaflarak Frans›zlara karfl› koalisyon oluflturdu. Lui. 15. Aragonlu Ferdinand ve Habsburglu Maximilian kendisine karfl› ittifak kurmufllard›. Alfonso (1396-1458). Lui. ‹talya’y› kendi idaresinde birlefltirme hayalini gerçeklefltirebilmek için barbar olarak niteledi¤i Frans›zlar› ülkeden ç›karman›n gerekli oldu¤u düflüncesindeydi. Milano’yu terk etmek zorunda kalm›fllard›r. Bu anlaflma ile ‹talya Savafllar› sona ermifl gibi gözükse de bir müddet sonra asker ruhuna sahip Papa II. Aragonlu Ferdinand’la anlaflarak ona Napoli Krall›¤›n›n bir k›sm›n› teklif etmifltir. s. fiarl 1494 y›l›nda Napoli’ye girdi. 63-65. 170-171) . Fransoa. II. Lui ve I. Lui (1498-1515). VIII. 1505 y›l›nda Aragon Kral› ile anlaflma yaparak Milano’nun kendisinde kalmas›n› sa¤lar ve Napoli’nin de Aragon kral›na verildi¤ini kabul eder. XII. Frans›zlar Napoli’yi al›nca Aragon kral› ile yeniden çat›fl›r ve neticede Frans›zlar Napoli’den kovulur. Papa II. Macera ve hayalperest bir kiflili¤e sahip VIII. Lee. papa. Bu savafllar›n ilk dönemi olan ‹talya Savafllar› 1494 ila 1516 y›llar› aras›nda Fransa. ‹talya Savafl› (1501-1503). Napoli Krall›¤›n› ele geçirmiflti. ‹talya Savafl› (1515-1516) olmak üzere Frans›zlarla Papal›¤›n bafl›n› çekti¤i ittifak aras›nda yirmi iki y›l içinde befl savafl yaflanm›flt›r. Lui (1461-1483). Ünite . III. Bunun üzerine Frans›zlar. Carpentier-Lebrun. Bu düflünceyle ‹sviçre. fiarl’›n Napoli üzerindeki iddialar›n› sürdürmekle beraber bu iddialara Milano üzerindeki haklar›n› da ilave etmifl oldu. Lui. Anju ailesinin varisi olan XI. Jules.4. Ancak o¤lu VIII. XII. Lee. ‹talya Savafl› (1499-1500). Lui. 15-16. 13-14 Eylül 1515’de Marignan’da yap›lan savaflta gelip gelerek Milano’ya yeniden hakim olurlar. fiarl. ‹talya Savafl› (1494-1497). Ancak 1512 y›l›nda yap›lan Ravenna Savafl›nda Gaston de Foix öldürülür. s. (Malet et ‹saac.Habsburg Savafllar› olarak isimlendirilmifltir. 1494-1516 y›llar› aras›nda I.

Ancak I. Ok. ‹talya Savafllar› siyasi olmakla beraber akseri öneme de sahiptir. 224-225. Sardunya. Habsburglar› arkadan vurma imkan› verir. 65-67. Fransa Kral› Cesur fiarl’›n torununun o¤lu olarak Fransa’n›n elinden Bourgonya’y›. banker Jacob Fugger’in deste¤ini alarak Carolus Quintus yani V. fiarlken. fiarl (Charles Quint=fiarlken) ismi ile imparator seçilmiflti. Yap›lan anlaflma ile I. Savafl›n bafll›ca sebebi. Fransoa. ‹mparatorlu¤a adayl›¤›n› I. 63-65) fiarlken ve I. Henri’yi ikna etmeyi baflarm›flt›r. ‹spanya’n›n yeni Kral› I. s. yay. Fransoa aras›nda Noyon Antlaflmas› imzaland›. fiarlken dört krall›k ailesinin varisi konumundayd›. 170-172) 1535 y›l›nda I. Henri’nin deste¤ini almak için rekabet ediyorlard›. Frans›zlar taraf›ndan püskürtülmüfltü. s. s. ‹spanya’dan Burgonya’y› almay› ancak ‹talya’daki iddialar›ndan vazgeçmeyi ve Flandres-Artois bölgesini fiarlken’e b›rakmay› kabul etti. fiarl ile beraber I. Dauphine’yi ve Provence bölgesini almak istiyordu. fiarken ad› ile imparator seçilen I. Mart ay›nda esaretten kurtulduktan donra Fransa’ya dönüfl yolunda anlaflmay› tan›mad›¤›n› ve sonuç olarak yapt›¤› vaatleri de yerine getirmeyece¤ini duyurmufltur. Bunlar Habsburg (Avusturya). Fransoa’dan daha ak›ll›ca davranarak VIII. ‹talya Savafllar›’nda ortaça¤›n savafl metodlar›ndan yeniça¤ savafl metotlar›na geçilmifltir. Bu topraklar›n her birinin tac›na sahip olan fiarlken ayr›ca imparatorluk tac›n› da ilave ederek gücünü artt›rm›flt›. I. Fransoa. fiarl (Charles Quint=fiarlken) ile anlaflma yap›larak Napoli Krall›¤› kendisine verildi. Protestan Alman prenslerinden de yard›m istemifltir. CarpentierLebrun. (Malet et ‹saac. Fransa ile ‹spanya’da aras›ndaki savafl yeniden bafllayarak 1529 y›l›nda Cambrai bar›fl› ile sonuçland›. Sicilya. 1521 y›l›ndan itibaren iki ülke aras›ndaki savafl. Lee. (Malet et ‹saac. 37-38. Ayr›ca I. Lee. Napoli) ve Kastilya (Kastilya ve ‹spanya Amerikas›)’d›r. Ancak Marignan Savafl›ndan yaklafl›k on y›l sonra Fransa. s. 170-172) Valoa (Valois)-Habsburg Savafllar› (1521-1559) 1516 y›l›nda ‹spanya ile Fransa aras›nda imzalanan anlaflma sadece befl y›l sürdü. Artois. Milano Dukal›¤› da Frans›zlara b›rak›ld›. Ortaça¤ hükümdarlar›n›n ihtiraslar›na sahip fiarlken. Osmanl›larla fiarlken’e karfl› ittifak kurmufltur. Marignan Savafl›ndan kullan›lan topçu birlikleri savafl›n sonucunu belirleyen güç olmufltur. Ayr›ca Frans›zlar. (Malet et ‹saac. Fransa aç›s›ndan ‹talyan Savafllar› siyasi ve askeri bak›mdan önemli kazançlar sa¤lamam›flt›r. m›zrak gibi eski silahlar›n yan› s›ra yeni ateflli silahlar›n kullan›m›na geçilmifltir. ‹sviçrelilerle de daimi bar›fl anlaflmas› yapt›lar. Lee. Fransoa. s. 38. Esaretten kurtulmak için I. Fransoa. 17-18. Frandres ve Artois bölgesindeki hakimiyetine son vermek ve fiarlken’in k›zkardefli Eleonora ile evlenmeyi kabul etmek durumunda kalm›flt›r. Milano’dan ç›kart›lm›fllard›r. Osmanl›larla yap›lan ittifak. Fransoa. Carpentier-Lebrun. 1987. Milano’yu da kaybederek ‹talya’da iflgal etti¤i topraklar›n hiçbirisini muhafaza edememifltir. Seignobos. fiarl. 1987. I. s. birbirlerine karfl› ‹ngiltere Kral› VIII.90 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi 1516 y›l›nda Papa X. 1521 y›l›nda hem ‹talya’da hem de Fransa’da taraflar savaflmaya bafllad›lar. Ayr›ca piyade ordusu. sadece ‹talya topraklar› üzerinde de¤il daha genifl bir alana yay›larak yeniden bafllad›. Fransoa. 14 Ocak 1526 y›l›nda Madrid Antlaflmas›n› imzalayarak ‹talya topraklar› üzerindeki iddialar›ndan vazgeçmek ve Burgonya’y› da ‹spanya’ya b›rakmak. s. Fransoa. Fakat ayn› tarihlerde Frans›zlar. Franche-Comté). 65. fiarl’›n muazzam gücü olmufltur. Ancak ‹spanya Kral› I. s. Flandre. Frans›zlara. atl› birliklerin aleyhine öncü kuvvet durumuna gelmifltir. fiarlken’in ordular›. Frans›zlar. Fransoa da koymufltur. Os- . Burgonya (Hollanda. Leon ile Frans›z Kral› I. Milano’yu yeniden almay› baflard›ysa da yenilgiye u¤rat›l›r ve esir edilir. s. Aragon (Aragon. Navarin.

Filip. s. ‹talyan’›. ayn› zamanda Savoie dukas›na topraklar›n› ve Cenevizlilere de Korsika adas›n› iade etmifltir. Henri. II. dini ibadetlerini serbestçe yerine getirebilecek ve davalar› da kendi konsülleri taraf›ndan görülecekti. Filip’in bir k›z› ile evlenmesi gerekiyordu. Bundan dolay› Frans›zlar hem ‹spanyollarla hem de ‹ngilizlerle savaflmak durumunda idi. ancak tek elden idare edilemiyorlard›. Alplerin iki taraf›nda yer alan Savoie-Piemonte Dukal›¤›n›n topraklar›n› ele geçirmifllerdir. ancak ‹talya topraklar›ndan herhangi bir kazanc› olmam›flt›r. Ünite . II. s. fiarlken ayn› anda Alman’›. 1552 y›l›nda I. ‹ngiltere Kraliçesi Mary Tudor ile evlenmiflti. Henri. Filip’in üzerine askeri sefer açt›. Metz ve Verdun’u ele geçirdi. Frans›z’›. Flaman kentleri kendisine karfl› ayaklanm›flt›. Frans›zlardan sadece Milano’yu alabilmifl. Bu süre boyunca Frans›zlar. 69. yüzy›lda Roma kilisesinden bir k›s›m Katoli¤in ayr›l›p Katolik kilisesine karfl› yapm›fl olduklar› derin bir dinsel harekettir. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE REFORM Luthercilik 3 DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U S O R U Reform. sadece ‹ngilizlerden ald›¤› Calais ile üç metropolitli bölgeyi muhafaza etmifltir. Metz’i tekrar almak istedi ise de baflar›l› olamad›. Carpentier-Lebrun. (Malet et ‹saac.4. Henri gözünden yaralanarak öldü (Temmuz 1559). ancak ayn› zamanda üç piskoposlu bölgeyi Frans›zlara terk etmek durumunda kalm›fllard›r. Sahip oldu¤u topraklar aras›nda. Katolik kilisesinde de karfl›t reD‹KKAT form hareketinin bafllamas›na yol açm›flt›r. Bunun sebebi de Habsburglar›n göründü¤ünden daha zay›f olmalar›ndan ileri gelmekte idi. Fransoa’n›n o¤lu II. 16. 67-69) 1559 y›l›nda Fransa. ‹spanyol’u tan›mak zorunda idi. Protestanl›k mezhebinin ortaya ç›kmas›na neden olmufltur. 1557 y›l›nda Saint-Quentin’de ‹spanyollar. Alman prensleri ona para ve asker vermeyi red ediyordlard›. II. s. Flaman’›. 40-41) 40 y›l süren savafllar neticesinde Habsburglar. Alman Protestanlarla anlaflararak üç piskoposlu bölge olarak bilinen Toul. Reform hareketinin temsilcileri yeni bir din yaratma iddias›nda de¤ildiler. Fransa ile Habsburg hanedan› aras›ndaki savafl. 1987. Almanya’daki Protestanlar›n yay›lmas› ve sürekli Osmanl› tehdidi Habsburglar› zay›flatm›flt›r. Bundan dolay› hiçbir yerde kendisine olan tabilikten emin de¤ildi. Yine CateauCambresis Antlaflmas›na göre Frans›z Kral› II. s. Bu baflar›s›zl›k. s. Bu dinsel hareket. Lee. Yerine o¤lu II. Topraklar› çok geniflti. 39-40. Frans›zlar› büyük bir yenilgiye u¤ratt›. Ancak Frans›zlar da. fiarlken. II. Lee. 74-75. Osmanl› ‹mparatorlu¤unda serbestçe ticaret yapabilecek. fiarlken ise Fransa’y› pek çok kez iflgal etti. ‹ngilizlerin elinden Calais’yi kurtarmay› baflard›. Hatta baz› Alman prensleri fiarlken’e karfl› savaflm›fl ve Fransa’ya üç piskoposlu bölgeyi ba¤›fllam›fllard›r. 1536 y›l›nda yeniden bafllayacak ve zaman zaman bar›fl dönemleri ile kesintiye u¤ramakla beraber 1559 y›l›na kadar sürecekti. (Malet et ‹saac. hastal›k ve yafll›l›k fiarlken’i tahttan çekilmek (1555-1556) durumunda b›rakt›. Fransa. Onlar. s. sadece papalar›n ve konsillerin ‹sa’n›n ve D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P . s. 40-41.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 91 manl› topraklar›nda kapitülasyonlara sahip oldular. hatta dil konusunda bile ortak nokta yoktu. 170-172) Avrupa’da Rönesans hareketini ve bu dönemde yaflanan savafllar› aç›klay›n›z. Price. Paris’te bu evlilik dolay›s›yla yap›lan kutlamalar esnas›nda II. 1557 y›l›ndan itibaren II. Filip geçti. II. Henri. (Malet et ‹saac. Henri. bu anlaflma ile kuzey ve kuzeydo¤usunu kuvvetlendirmifl. Bunlar sayesinde Fransa tebaas› olanlar. sadece Milano’dan vazgeçmekle kalmam›fl. ‹spanya ve ‹ngiltere aras›ndaki savafl› bitiren Cateau-Cambresis Antlaflmas› olmufltur. Henri.

Bu anlay›fl› yüzeysel inanç olarak nitelendiren di¤er baz› hümanistler ise Paris üniversitesi profesörü Jacques Lefevre d’Etaples’i takip ediyorlard›. Endüljans.92 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ilk havarilerin ö¤retilerinden ayr›ld›klar›n› belirtmekte ve bu ö¤retilere yeniden uyman›n gereklili¤ini vurgulamaktayd›lar. Bu kifliler. Lee. Ancak Martin Luther’in ortaya ç›kmas›yla Katolik kilisesinden kopmalar meydana gelir. flüphelendikleri ve tereddüde düfltükleri konular› araflt›r›yorlard›. Ancak Luther. Çünkü inançl›lara. endüljans vakas› üzerine ‹ncil’i yeniden yorumlayarak gelifltirdi¤i “95 Tez”ini ilan eder. Luther. (Vallaud. (Malet et Isaac. fikirlerinden ve kiliseye karfl› düflüncelerinden vazgeçmesini Luther’den istedi. III. Martin Luther. 57-59. Ne Lefevre d’Etaples ne de Erasmus’un takipçileri Katolik kilisesinden ayr›lmay› düflünmüyorlard›. 477. Luther’in ilk amac› daha çok teolojik olup endüljansa karfl› ç›kmas›n›n uygulamaya de¤il. Malet et Isaac. daha çok dinin “merkezi hakikati” içinde böyle bir fleyin bulunup bulunmad›¤› ile alakal›d›r. Papa X. Luther. Frederik’ten Luther’in sürgüne gönderilmesini istediyse de dük bu talebe cevap vermedi. baz› görüfllerinden vazgeçmifl ve hatta papaya bir özür mektubu bile göndermiflti. Luther’in “95 Tez”ini ilan etmesi asl›nda yaflad›¤› mekan ve zaman bak›m›ndan ola¤anüstü bir olay de¤ildir. bu iste¤i yerine getirmeyip Wittenberg’e dönerek Saksonya Dükü III. bu engizisyon davas›nda g›yab›nda yarg›land›. Leon 1515 y›l›nda kilise harcamalar›n›n artmas› üzerine bildiri yay›nlayarak endüljans›n uygulanmas›n› istedi. Ancak k›sa sürede Luther’in görüflleri üniversitenin d›fl›na taflarak büyük etki yapm›flt›r. Aziz Pavlos ve Aziz Augustin’in ö¤retilerinin takip edilmesi gerekti¤ine inan›yordu. Malet et Isaac. Cardinal Cajetan’› yan›na Augsburg’a gitmeyi tercih etti. 203-205) Martin Luther. ‹ncil’i dikkate almak gerekti¤ini savunmaktayd›lar. s. Almanya’n›n Eisleben kentinde bir çiftçi ailesinin çocu¤u olup Erfurt Üniversitesi’nde felsefe okumufltur. (Vallaud. Luther’in bu fikirlerine karfl› 1518 y›l›nda dava açt›. Papa X. Fulbrook. s. Hümanistlerden baz›lar› kendilerini Erasmus’a ba¤l›yorlard› ve onun sade ve makul H›ristiyanl›k anlay›fl›n› benimsiyorlard›. Bu dönemde tart›fl›lmas› istenilen görüfllerin kilise kap›lar›na as›lmas›. 48. 57-59. ‹mparator Maximilian da onu heretik ilan etti. Bu düflüncede olanlar. endülans uygulamas›na karfl› harekete geçti. s. Bogdan. Bu arada Martin Luther. s. s. akademik yaflam içerisinde istifade edilen yöntemlerden biriydi. 23) Papal›k. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorunu seçme yetkisine sahip bir düktü. Reform hareketinin temelinde dini sebepler yatmaktayd›. Suçlamalara cevap vermek üzere Roma’ya ça¤r›ld›ysa da Luther. Ingolstadt . 21 yafl›ndayken Aziz Augustin tarikat›na ba¤l› bir manast›ra girdikten sonra ilahiyat e¤itimi alarak rahip olur. 57-58) Martin Luther (1483-1546). Katolik kilisesinin uygulamalar›ndan rahats›z olanlar. ‹ncil’i ve Pavlos’un kitaplar› ile di¤er baz› dini kitaplar› Frans›zcaya çevirip yorumlamakla meflguldü. Leon. s. Kilisenin endüljans› ugyulamas› asl›nda kullar›n›n inanc›n› bir nevi sat›n almas› ve inanc› ticarete dökmesi anlam›na geliyordu. para yoluyla selamete kolay ulaflabilecekleri fikrini veriyordu. Cajetan. Ortaça¤ Avrupa’s›nda bir tür günah ç›kartma ve ölümünden sonra kiflinin cennete gidebilmesi için papadan sat›n ald›¤› af belgesidir. Onlar sadece papay› ve kiliseyi daha içsel ve daha sade bir inanç konusunda ikna etmeyi düflünüyorlard›. endüljans› tehlikeli bir uygulama olarak görüyordu. Luther’in tezlerinin öncelikli amac› endüljansa ve kiliseye karfl› ç›kmak de¤ildir. Frederik’in himayesi alt›na girdi. Lefevre d’Etaples ise ortaça¤ din kitaplar›n› yay›nlamak. ibadet ve törensel uygulamalar ve papaza ba¤›ml› inançtan ziyade kiflisel bir inançtan yanayd›lar. Ancak Luther. 578-579. s. Frederik.

s. Luthercilik yani Protestanl›¤›n ortaya ç›kmas›na yol açt›. Bu anlaflma ile Lutherci prenslerle Katolik prensler Katolikli¤i ya da Protestanl›¤› seçme konusunda birbirilerini serbest b›rak›yorlard›. Köylüler ise Luther’in ö¤retisinin kendilerine alt›n ça¤ vaat etti¤ini ve bundan böyle vergi ödemeyeceklerini düflünerek toprak sahiplerine karfl› isyan etmifllerdir. Luther. Prensler. Bu arada Luther. Lutherci prenslerin mücadeleyi sürdürmesi üzerine fiarlken. Watburg’da ‹ncil’in Almancaya tercümesini yapar ki bu da Alman halk› aras›nda büyük bir yank› yapm›flt›r. 206-217. Halk. 1522 y›l›nda Almanya’n›n çalkalanmas›na yol açm›flt›r. bir taraftan köylülerin ve flövalyelerin bu hareketlerine son verirler di¤er taraftan da Luther’in ö¤retilerinden kendi ç›karlar› için istifade etmeye kalk›fl›rlar. 61-62. 48-50. Bogdan. Fransoa hem de Osmanl›larla savaflmak zorunda kal›r. Aforozname Luther’in eline geçtiyse de Erfurt Üniversitesindeki ö¤rencileri taraf›ndan parçalan›p suya at›ld›. Fransoa ile savaflmak zorunda kalmas› onu Lutherci Alman prensleri ile anlaflmak durumunda b›rakt›. Ancak Osmanl›lar ve I. s. Bu durumda fiarlken hem I. Bu ortamda Lutherci prensler Schmakalden’de bir lig oluflturarak I. Üniversite yetkileri taraf›ndan da olaya herhangi bir müdahale olmad›. 204205. 33-34) Bafllang›çta fiarlken. Lee. 1546 y›l›nda öldü¤ünde Luthercilik Kutsal Roma-Cermen . 1546 y›l›nda Luther ölünce fiarlken. s. “Von der Freihet des Chistenmenschen (H›ristiyan’›n Özgürlü¤ü Üzerine)” adl› meflhur kitab›n› Papa Leon’a hitaben aç›k bir mektupla beraber yay›nlad›. Ancak bu anlaflma ile ayn› zamanda biri Protestan di¤eri Katolik iki Almanya yarat›lm›flt›r.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 93 Üniversitesi Rektörü Johann Eck’le endüljans konusunda bir münazarada yer ald›. Halktan olanlar. s. Fulbrook.4. s. 62-63. Luther’in ö¤retisinden hareketle kilisenin topraklar›n› ya¤malay›p kendi topraklar›na katmaya çal›flm›fllard›r. K›sa sürede yay›lan Luther’in düflünceleri. 57) Luthercilik hareketi dini aç›dan H›ristiyanl›k içerisinde Roma kilisesi ve Ortodoks Grek kilisesi d›fl›nda yeni bir anlay›fl›. Fransoa’y› yard›ma ça¤›r›rlar. 30) 1521 y›l›nda ‹mparator fiarlken. s. 1547 y›l›nda bugünkü Almanya’n›n Mühlberg kentinde Luthercileri yenilgiye u¤rat›r. Bundan böyle kilisenin mallar›na dini gelenekler de¤il laik prensipler tatbik edilecektir. Luther’i aforoz etmiflti. Kutsal Metinler ve ak›l yoluyla ikna edilmedi¤i sürece papalar›n ve konsillerin otoritesini kabul edemeyece¤ini ve düflüncelerinden vazgeçmeyece¤ini ifade eder. Ünite . (Malet et Isaac. (Malet et Isaac. 217-219. 15 Haziran 1520’de Martin Luther. Worms’ta Luther’den yazm›fl oldu¤u fikirlerden vazgeçmesi istenir. Bunun sonucunda sekülarizasyon denen olgu bafllat›lm›flt›r. Papa X. (Malet et Isaac. prensin mezhebinden de¤illerse göç edebilme hakk›na sahiptiler. Küçük asil s›n›f› oluflturan flövalyeler. Toplumun de¤iflik katmanlar› bu ortamdan istifade etmek istiyordu. ba¤l› oldu¤u prensin mezhebinden olmak zorunda idi. Fulbrook. s. Bunun üzerine Martin Luther. kardefli Ferdinand’› 1555 y›l›nda Augsburg Bar›fl Anlaflmas›n› yapmakla görevlendirir. s. Luther’i Worms Kuruluna ça¤r›r. Münazarada kazanan taraf Johann Eck olmas›na ra¤men Roma’n›n Luther’e karfl› k›zg›nl›¤› daha da artt›. din adamlar›n›n ve Bat› Almanya’n›n zengin burjuvalar›n›n topraklar›n› ya¤malamay› denemifllerdir. Prensler. Katolikler ve Lutherciler anlaflmaya yanaflmay›nca fiarlken zorla Luther taraftarlar›n› ikna etmeyi tasarlar. 1530 y›l›nda fiarlken. Augsburg’da Katolikleri ve Luther taraftarlar›n› anlaflt›rmak amac›yla bir meclis toplam›flt›r. s. 61-62. s. Bogdan. Leon taraf›ndan aforoz edildi. Bu arada Luther. Bu anlaflma ile Protestanlar önemli haklar elde etmifller ve Katoliklerle eflit konuma gelmifllerdi. Lee. fiarlken ç›kartt›¤› Worms ferman›yla Luthercili¤i yasaklar. Bogdan. Luthercilere karfl› savafla giriflir. Bu anlaflma Almanya’da Lutherci prenslerle Katolik prensler aras›nda bar›fl› sa¤layacakt›r.

Frans›z yenilikçilerinin lideri Kalvinizm ak›m›n›n kurucusu Jean Calvin olacakt›. 1534 y›l›nda “Duvar Yaz›lar›” olay› yaflanm›flt›. (Malet et Isaac. Almanya’n›n oluflturdu¤u yegane birlik yani din birli¤i bozulmufl ve ülkede anarfli bafl göstermifltir. yüzy›l›n sonunda ve 16. 1536 y›l›nda Lefevre d’Etaples öldü¤ü tarihlerde Jean Calvin ad›nda bir Frans›z “H›ristiyan Din Kurumu” adl› kitab› yay›mlayacakt›. papazlara ve ayinlere karfl› k›flk›rt›c› duvar yaz›lar› yaz›ld›. s. Cenevre’de yapt›¤› ilk icraat kilisenin emirlerini yazmak oldu. 222-223) Cenevre’ye gelen Calvin’in görevi. yüzy›l›n bafl›nda Fransa’daki kilisenin sorunlar›n› çözmek için baz› din adamlar› harekete geçmifltir. Ancak hem Calvin hem Farel. Bundan dolay› Lefevre’in takipçilerine ve ö¤rencilerine ‹ncilci (Biblien) ve ö¤retilerine de evangelist deniliyordu. 141-142. Siyasi aç›dan Luthercilik önemli sonuçlar do¤urmufltur. Fransoa. Lefevre’in ö¤retileri do¤rultusunda H›ristiyanlar. 66-67. Carpentier-Lebrun. Orleans ve Bourges Üniversitelerinde hukuk okumufl ve burada Luther’in fikirleri ile tan›flm›flt›r. hallaçlar. Lefevre’in ö¤rencileri aras›nda hümanistler. Bir rahip olan Guillaume Briçonnet de bunlardan biriydi ve kendine dini önder olarak Jacques Lefevre d’Etaples’i seçmiflti. Daha sonra Calvin. s. (Malet et Isaac. 66-67. Bu olay sonucunda suçlu görülenler cezaland›r›ld›. Carpentier-Lebrun. Lefevre. 65-66) 1520 y›l›ndan itibaren Luther’in doktrinleri Fransa’da yay›lmaya bafllad›. Cenevre’ye gidip orada 1564 y›l›nda öldü¤ü tarihe kadar kald›. Paris ve Meaux bölgelerinde verdi¤i vaazlar ve Frans›zcaya çevirdi¤i ‹ncil sayesinde ünlenmiflti. Lutercili¤in baz› hususlar›n› sorgulay›p de¤ifltirme yoluna gitti. Neticede imparatorluk otoritesi zay›flad›. s. Böylece Luthercili¤in yan› s›ra yeni bir Protestanl›k anlay›fl› yani Kalvinizm ya da Kalvincilik ortaya ç›kacakt›r. 2003. Cenevre’ye gidecektir ve Guillaume Farel’in iste¤i üzerine burada kalacakt›r. 1533 y›l›ndan itibaren Katolik olmaktan vazgeçmifltir. Ancak Luther’in ve ‹sviçreli Zwingli’nin teorileri h›zla Fransa’da yay›l›yordu. Katolikler ve Protestanlar birbirlerine karfl› üstünlük sa¤lamak amac›yla yabanc› güçlere baflvurmaya bafllad›. s. ‹ncil’in emirlerini bilmek isteyen kimselerin ihtiyaçlar›na cevap vermekti. s. matbaac›lar. Paris’te Sorbonne ismi ile bilinen Teoloji Fakültesi. Strasburg’da Calvin. 1541 y›l›nda Cenevre’nin idarecileri taraf›ndan tekrar ça¤›r›lan Calvin. s. Cenevre’den kovulacakt›r. 1523’de bir Luther taraftar› Paris’te yak›ld›. 2003. Fransoa’n›n k›z kardefli Marguerite d’Angouleme (Margürit Dangulem) taraf›ndan himaye ediliyordu. 1536 y›l›nda Duvar Yaz›lar› olay› patlak verdi¤inde Bale flehrine giderek Lutherci fikirlerini yans›tt›¤› “H›ristiyan Din Kurumu” olarak adland›rd›¤› kitab›n› yazd›. Kral›n Amboise’daki (Amboaz’daki) dairesinin kap›s›na kadar uzanan duvarlar üzerinde papaya. öncelikle ‹ncil’i okuyup yorumlamal› ve gelenekten ziyade ‹sa’n›n sözlerine baflvurmal›lard›. Malet et Isaac. Buna ra¤men I. k›z kardeflinin de etkisi ile ve fiarlken’e karfl› Alman Protestanlar›n›n müttefiki olarak Luthercilere karfl› daha sert uygulamalara geçmede tereddüt ediyordu. papaz ve rahipler bulunmaktayd›. 63-64) Kalvincilik 15. s. Bu gruplar I. Luther taraftarlar›n› mahkum ediyordu. Bu emirler çerçevesinde bir H›ristiyan’›n neye inanmas› ve ne yapmas› . 222) Jean Calvin 1509 y›l›nda do¤mufltur. (Malet et Isaac.94 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹mparatorlu¤unun büyük bir k›sm›na ve ‹skandinavya ülkelerinde yay›lm›flt› ve Avrupa’n›n di¤er bölgelerinde de yeni inanç aray›fllar› için zemin haz›rlam›flt›. Bunun üzerine 1538’de Strasburg’a gelen Calvin burada bir Protestan kolonisinin papaz› olmay› kabul etti. (Vallaud.

Bu tarihlerde Luthercilik eski gücünü kaybederken Kalvinizm yükseliyordu ve Cenevre nerdeyse bir Protestan Roma’s› haline gelmiflti. 1559 y›l›nda Cenevre’de hem lise hem de teoloji okulu olan Akademiya’y› kurdu. Hollanda. II. dans etmek. Henri’nin ‹spanya ile CateauCambresis antlaflmas›n› yapmas›n›n sebeplerinden birisidir. Reform. (Malet et Isaac. ‹spanyol bilim adam› ve doktoru olan Miguel Serveto’yu canl› canl› yakt›r›r. Ünite . I. Calvin’e karfl› seslerini yükseltmeye bafllad›. Cenevre ve Fransa’dan farkl› olarak reform hareketi özel kifliler taraf›ndan de¤il de. Nitekim bu ortam Fransa’da Din Savafllar›’na yol açacakt›r. VIII. papan›n otoritesini tan›mad›¤›n› ilan etmekle birlikte Katolik ö¤retilerine ba¤l› kalmaya devam etmifltir. II. Bat› Almanya. Protestanlara karfl› büyük mücadeleye girifltiyse de ayn› y›l ölmüfltür. Sokakta gürültü yapmak.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 95 gerekti¤ini belirledi. Henri. Lutherci ve Kalvinist ö¤retiler de ‹ngiltere’de yay›lm›flt›r. (Malet et Isaac. cezaland›r›lan tav›rlar listesinde yer ald›. Macaristan. Bask›lara ra¤men Reform hareketi Fransa’da yay›lm›flt›r. ‹ngiltere Kral› VIII. Cenevre’de muhalifler. Henri. Ancak bu ö¤retiler üstünlük kazanmam›flt›r. ‹sviçre ve ‹skoçya’da Kalvinist kiliseler kurulmufltu. vaaz dinlemeye gelmemek. 1553 y›l›nda Calvin. Kalvinizm özellikle Fransa’da yay›ld›. Buradan mezun olanlar daha sonra Calvin’in fikirlerini Avrupa’n›n her taraf›na yay›lmas›n› sa¤lad›. Provence bölgesinde yaflayan Protestan Vodoa (Vaudois) köyülülerinin katl edilmesine izin vermifltir. Henri (1491-1547). 68-69. s. bazen de idam ettiriyordu. Lee. Kendisine muhalif olanlara kafl› Calvin mücadele bafllatarak onlar› bazen sürgüne gönderiyor. ‹ngiltere özel bir flekil alarak yar›-Protestan ve yar›-Katolik özellikleri birlefltirmek suretiyle Anglikanizm denilen ak›ma dönüflmüfltür. Hatta kral ailesi dahil pek çok asil. 35-48) Anglikanizm ‹ngiltere’de Almanya. Miguel Serveto teslis kavram›n› ret eden bir kifliydi. Kutsal Kitab› do¤rudan do¤ruya yorumlad›¤›n› düflünen Calvin’in kendisine muhalif olan görüfllere tahammülü yoktu. 66-68) 1555 y›l›ndan itibaren Calvin’in Cenevre’deki otoritesi tart›flmas›z hale gelmifltir. 1559 y›l›nda ‹skoç asillerinin büyük bir k›sm› Katolikli¤i ret ederek Calvin’in bir ö¤rencisi olan John Knox’un ö¤retilerini kabul etmifllerdi. Kalvincili¤in Fransa’da yay›lmas›. Baz›lar›na göre Calvin. hükümdarlar taraf›ndan yap›lm›flt›r. s. Aragonlu Ferdinand ile Kastilyal› ‹zabel’in k›z› ve VIII. lüks yemek yemek ve giyinmek gibi davran›fllar. Katolik kilisesi bir erke¤e ölen kardeflinin dul efli ile evlenmeyi yasaklad›¤› için bu evlilik papan›n özel izni ile gerçekleflmifltir. Ancak bu evlilikten do¤an alt› çocu¤un ölmesi ve sadece bir k›z çocu¤unun yaflamas› üzerine VIII. 1559 y›l›nda bütün Protestan kiliseler Clavin’in ö¤retisini benimseyerek birleflmifllerdir. Protestanlar.4. Henri’nin Aragonlu Catherine’den boflanmas›. krall›¤›n›n son dönemlerinde Katoliklerin etkisinde kalarak heretikleri cezaland›rma yoluna gitmifltir. Papazlar ve on iki laikten oluflan konsistoar (consistoire) ad›ndaki meclis toplum ahlak›n› denetleyen bir kuruma haline geldi. baz›lar›na göre ise Frans›z Protestanlar›n› Cenevre’ye getirip taraftarlar›n› artt›r›yordu. s. Henri (1547-1559) döneminde artm›flt›r. Henri’nin dul eflidir. Roma kilisesinden kopmas›na neden olmufltur. . inançlar› için mücadeleye haz›rd›lar. Fransoa (1494-1547). Henri’nin ölen a¤abeyi VII. Catherine. Fransa’da Protestanlara karfl› uygulanan bask›lar. 1559 y›l›nda II. Calvin’in ö¤retisini benimseyerek Katolikten Protestanl›¤a geçmifltir. Calvin. ‹ncil’i yanl›fl yorumluyor. Önceleri kutlamalar›n ve e¤lencelerin flehri olan Cenevre bundan böyle so¤uk bir flehre dönüfltü.

Papan›n otoritesini tan›mayan VIII. alt› y›l boflanma karar›n› bekledikten sonra 1533 y›l›nda ‹ngiltere’de Papal›¤›n otoritesine son verdi ve kendisini ‹ngiltere kilisesinin bafl› olarak ilan etti. VIII. s. Bu tedbirler. 470. Daha sonra VIII. fakirli¤i ve itaati savunmaktayd›lar. Cizvitler. I. Henri’den sonra ‹ngiltere taht›na s›ras›yla üç çocu¤u geçmifltir: VI. Papa III. (Malet et Isaac. bu evlili¤in sonland›r›lmas›na fiarlken’den çekindi¤i için izin vermedi. s. Edward (1547-1553). Ren bölgesinde. Tarikat›n ilk generali ‹gnace de Loyaolla’d›r. Cizvitler. s. Bu amaçla zengin s›n›f›n çocuklar›n› kendi kolejlerine çekmek amac›ndayd›lar. Bu komisyon Katolik inanc›ndan . Bu topluluk daha sonra tarikata dönüfltü ve 1540 y›l›nda Papa III. Henri’nin Anne Boleyn’le evlili¤inin geçersiz oldu¤unun ilan edilmesi üzerine VIII. Buna göre papan›n ‹ngiltere’de herhangi bir faaliyet ve etkinlikte bulunmas›n› yasaklayarak kendisini kilisenin yegane yetkilisi ilan etti. Reform hareketini durdurmak için Engizisyon Kongregasyonu (toplulu¤u) ad› ile alt› kardinalden oluflan bir komisyon kurdurmufltur. Elizabeth (1558-1603) . 77-78. bir gün devlet yönetiminde yer alacaklard› ve toplumda da önemli rol oynayacaklard›. 16. Henri. Papal›k ciddi tedbirler almak zorunda oldu¤unu anlad›. engizisyonu yeniden teflkilatland›rmak ve Trento Konsilini toplamaktan ibaretti. Avusturya ve Lehistan’da Protestanl›¤›n gerilemesini sa¤lam›fllard›r. Paul (1534-1549). Paul’ün giriflimi ile olmufltur. Malet et Isaac. Onun alt›nda kayd-› hayat flart›yla tarikat üyeleri aras›ndan seçilen bir general bulunuyordu. babas›n›n uygulad›¤› politikay› sürdürerek Katolik kurallar› takip edecek. Fulbrook. Henri. ancak kilisenin bafl› olarak kral› kabul edecektir. Katolik doktrinlerine ba¤l›¤›n› korudu.96 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Tanr›’n›n kendisini cezaland›rd›¤›n› düflünerek bu evlili¤i sonland›rmak istedi. Cizvit tarikat›n›n statüsünü tasdik etmek. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Belçika’da. 76) 1534 y›l›nda ‹spanyol as›ll› ‹gnace de Loyolla (1492-1556) ve yedi arkadafl› Paris’te bir Cizvit Toplulu¤u kurmufltur. Ancak yaflad›klar› yüzy›l içerisinde seküler giysiler giyip ayinler düzenleniyorlard›. I. Henri kilisenin mallar›na da el koymufltur. Bavyera. Papa. Cizvitler dünyan›n pek çok yerinde misyonerlik faaliyetleri de yürütmüfllerdir. 60) Reforma karfl› ikinci tedbir olan engizisyonun yeniden teflkilatland›r›lmas› süreci 1542 y›l›nda Papa III. Henri 1534 y›l›nda ‹ngiliz Parlametosuna Üstünlük Belgesini kabul ettirdi. asil s›n›ftan ve prenslerden taraftar oluflturmak amac›ndayd›. Çünkü bu çocuklar. Neticede VIII. s. Bu tarihte Papa III. 1547-1558 tarihleri aras›nda ‹ngiltere. Paul’ün ald›¤› üç tedbir ile Katolik kilisesindeki reform hareketi ve karfl›t harekat bafllam›fl oldu. Papal›¤›n hizmetinde misyonerlerdi. s. Henri. Protestanl›k ve Katoliklik aras›nda savrulacakt›r. III. Cizvit tarikat› hem seküler hem de s›radan din adamlar›n›n özelliklerini tafl›yan kimselerdi. General Roma’da oturuyordu. Cizvitler bekarl›¤›. Paul. 70-71) Papa taraf›ndan VIII. Katolik ve Protestanlar› anlaflt›rmak istedi ancak baflar›l› olamad›. Katolik doktrinini yayacak Cizvit tarikat›n› tasdik etti. Paul. Catherine’den boflan›p Anne Boleyn ile evlendi. Elizabeth. s. Cizvitler özellikle yüksek burjuvaziden. (Malet et Isaac. Papa tarikat›n as›l bafl›yd›. Mary Tudor (1553-1558) ve I. Cizvitli olabilmek için uzun bir e¤itim görmüfl olmak ve tefekkür etmifl olmak gerekiyordu. (Malet et Isaac. (Vallaud. Daha sonra VIII. 71-72) Katolik Reformu Avrupa’y› etkileyen Reform hareketine karfl› Papal›k taraf›ndan karfl›t harekat 1540’l› y›llarda bafllat›ld›.

Vallaud.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 97 sapanlar› yarg›lamakla görevlendirildi. 936) SIRA S‹ZDE Yeniça¤ Avrupa’s›nda görülen Reform hareketlerini de¤erlendiriniz. Malet et Isaac. s. Fransoa ile savaflmas› konsilin daha erken bir tarihte toplanmas›na mani olmufltur. s. 79) Reform hareketine karfl› Papal›¤›n ald›¤› üçüncü tedbir. Pius (1566-1572). Konsil. 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET MAKALE MAKALE . 475. Ayr›ca Papa V. Katolik kilisesinin temel ilkelerini inceledi ve kilise kurumlar›n› revize etti.4. 79. Bu topluluk Katolik inanc›na muhalif içerikteki eserlerin listesini oluflturacak ve inananlar›n bunlar› okunmas›n› yasaklayacakt›. 479. Trento Konsilini yeniden toplamak olmufltur. (Malet et Isaac. Ünite . s. ‹ndeks Toplulu¤u oluflturmufltur. Bu konsil. s. 1545 y›l›nda toplan›p 1563 y›l›na kadar aç›k kalarak üç kez topland›. Katolik karfl›t reformunun ifadesi ve as›l Reform hareketine karfl› gerekçeleri ile mücadele arac› oluflturarak Katoliklerle Protestanlar›n anlaflmas›n› imkans›z k›lm›flt›r. fiarlken’in Osmanl›larla ve I. (Vallaud.

15.-16. A M A Ç 3 A M A Ç 2 . Bundan dolay› e¤itime önem vererek Latince humanus kelimesinden e¤itimli insan anlam›na gelen insan tipi yetifltirmifllerdir. ortaça¤ boyunca unutmufl oldu¤u Antik Grek ve Roma dönemini keflfetmifltir. yüzy›lda Avrupa’da savafllar. Danimarka da bo¤azlardan geçen gemilerden geçifl ücreti almaya bafllar. Yeniça¤›n bafl›nda Avrupa ekonomisini ve büyük co¤rafi keflifleri aç›klayabilmek Yüzy›l Savafllar› sonras› Avrupa’da yaklafl›k bir buçuk as›rl›k durgunluk döneminden sonra Avrupa’da büyük bir ekonomik kalk›nma görülür. Leonardo da Vinci. ba¤›ms›z bir ülke olarak Bat› Afrika ve Atlas Okyanusunda sömürgeler elde etti. yüzy›lda hümanistler aras›nda çok say›da alimin ve sanatç›n›n yetiflmesine yol açm›flt›r. Sözlü olan herhangi bir fikre inanmak istemedikleri için de her fleyi inceleme ihtiyac› duymufllard›r. ‹talya. Ancak ‹talya’n›n bu zenginli¤i Fransa’n›n ifltah›n› kabartm›fl ve Rönesans savafllar› olarak bilinen ‹talya Savafllar› ile ValoisHasburg Savafllar› yaflanm›flt›r.98 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Özet A M A Ç 1 ‹stanbul’un fethinden sonra Avrupa’n›n genel durumu aç›klayabilmek Fransa ve ‹ngiltere. Karadeniz ve Balt›k Denizinde yap›lan ticareti ellerinde tutarlar. Tekstil imalat› ve maden endüstrisi geliflir. Bu bak›fl aç›s› 16. Antik dönemi mükemmel olarak alg›layan Rönesans ayd›nlar› bu dönemi klasik kabul etmifllerdir. sanatlar›na ve mimariye yans›tm›fllard›r. Moskova Knezli¤i ve Osmanl› Devleti. Michel Angelo gibi dâhiler bu dönemde yetiflmifltir. yüzy›llar aras› co¤rafî keflifler gerçekleflir. Bu keflifler. 1337 y›l›ndan beri sürdürdükleri Yüzy›l Savafl›’na 1453 senesinde son verdiler. Avrupa’n›n güçlü devletleri olarak ortaya ç›kt›lar. ‹spanya’da 1492 y›l›nda son Müslüman Granada Emirli¤ine son verildi ve ‹spanya birli¤ini sa¤lad›. ‹ngiltere’de 1455-1485 y›llar› aras›nda Güller Savafl› ad› alt›nda bir iç savafl yafland›. Bu sanatç›lar›n yetiflmesinde Rönesans döneminde ‹talya’n›n ulaflt›¤› refah›n önemli etkisi olmufltur. Kalmar Birli¤i ad› alt›nda Danimarka. Almanlar. 14. yüzy›la gelin- di¤inde Avrupa’n›n nüfus yo¤unlu¤u bak›m›ndan en kalabal›k bölgeleri Hollanda ve ‹talya olur. Bundan sonra ‹ngiltere’yi Tudor hanedan› yönetmeye bafllad›. Almanya. Do¤u Avrupa’da ise Polonya. Medicis ve Fugger gibi aileler bankalar kurmaya bafllad›. Ticarette Hollanda’n›n Anvers liman›. Atlas Okyanusu ve Afrika’da pek çok sömürgenin elde edilmesini sa¤lad›¤› gibi Amerika k›tas›n›n keflfedilerek alt›n ve gümüflün Avrupa’ya akmas›na da sebep olmufltur. Avrupa’da Rönesans hareketini ve Rönesans savafllar›n› tart›flabilmek Yeniden do¤ufl anlam›na gelen Rönesans düflüncesi ile Avrupa. Norveç ve ‹sveç krall›klar› birlikte hareket etti. Bu art›fl. Rafaelo. Avrupa’n›n de¤erli maden ve nakit ihtiyac›n› karfl›lamak üzere 14. Avrupa’n›n ürünlerinin bafll›ca da¤›t›m merkezi haline gelir. yüzy›ldan sonra artan sanayi ve ticaret üretimi sermaye birikimine ihtiyac› ortaya ç›kartt›. Taflkömürü iflletmecili¤i artan yak›t ihtiyac›na cevap verir. Yeniça¤ boyunca Antik dönem uygulamalar›n› düflüncelerine. yeniça¤ boyunca da birli¤ini sürdüremedi ve flehir devletleri kendi aralar›ndaki mücadeleye devam etti. yüzy›l›n ortas›ndan itibaren artmaya bafllad›. özellikle Akdeniz havzas›nda görülür. 15. Portekiz. 16. Habsburg hanedan› idaresinde büyümeye ve Kutsal RomaCermen ‹mparatorlu¤u iddias›n› sürdürmeye devam etti. ‹ngiltere’nin elindeki son Frans›z topra¤› olan Calais flehri de 1557 y›l›nda Fransa’ya ba¤land›. açl›k ve salg›n hastal›klar gibi nedenlerle azalan nüfus. Hümanistler. ve 15. kan›tlayamad›klar› hususlarla karfl› karfl›ya kald›klar›nda bunlar›n do¤rulu¤unu koflulsuz kabul etmiyorlard›. Ancak Hollandal›lar ve ‹ngilizler onlarla rekabet halindedir.

Fransa ve Cenevre’de Jean Calvin’in önderli¤inde Kalvinizm hareketi geliflmifltir. Katolikli¤e karfl› olan bu yeni H›ristiyan anlay›fllar›na karfl› Katolik reformunu gerçeklefltirmifltir. yüzy›lda Roma kilisesinin uygulamalar› baz› Katolik ayd›nlar taraf›ndan sorgulanmaya bafllam›flt›r. kral›n yetki sahibi oldu¤u kabul edilmifltir.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 99 A M A Ç 4 Reform hareketlerini aç›klayabilmek Yeniden flekil vermek ve ›slahat manalar›na gelen Reform hareketi ile 16. . ‹ngiltere’de de kilisenin idaresinde papan›n de¤il. engizisyon ve Trento konsili kullan›larak Katolik karfl›t› H›ristiyan hareketlerin h›z› kesilmifl ve al›nan kararlar sayesinde Katoliklerle Protestanlar›n anlaflmas› imkans›z k›l›nm›flt›r. H›ristiyanl›k inanç sisteminde Papal›¤›n ugyulamalar›n› de¤il. Ünite . Bu reformla Cizvit tarikati. ‹ncil ve erken dönem teologlar›n ö¤retilerinin esas al›nmas›n› savunmufllard›r.4. Papal›k ise. Bu anlay›fla Anglikanizm denilmifltir. Bunun sonucu olarak Almanya’da Martin Luther’in öncülü¤ünde Protestanl›k.

Danimarka-‹ngiltere b. Michel Angelo b. Luthercilik 8. Cizvit 10. Yunanca. Güller Savafl› b. Kalvincilik d. ‹spanya-Portekiz e. Dominiken e. Fransa-Papal›k ittifak› d. Portekiz e. Anglikanizm d. Afla¤›dakilerden hangisi büyük co¤rafî kaflifler aras›nda yer almaz? a. Rusya-Polonya-Osmanl› Devleti 4. ‹ngiltere b. ‹ngiltere-Fransa-Almanya e. Yulaf d. Yüzy›l Savafllar› c. Arapça gibi kadim klasik dillerin ö¤retildi¤i klasik filolojinin üniversitelerde ö¤retilmesini savunan anlay›fl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lizbon e. ‹ngiltere’de 1455 ila 1485 y›llar› aras›nda yaflanan iç savafla ne ad verilir? a. Çavdar e. Rönesans c. Yeniça¤›n ilk yüzy›l›nda Avrupa’n›n nüfus bak›m›ndan en kalabal›k ülkesi afla¤›dakilerden hangisidir ? a. ‹spanya-Fransa 9. Ferdinand Magellan d. Kalvinizm e. Hasting Savafl› 2. Sevilla d. M›s›r c. Valois-Hasburg Savafllar› e. Ergotizm hastal›¤›na sebep olan hububat afla¤›dakilerden hangisidir? a. Danimarka-Norveç-‹sveç d. Noyon e. Latince. Bruges b. Picquiny d. Kopenhag c. Cateau-Cambresis b. ‹talya Savafllar› d. Afla¤›dakilerden hangisi yeniça¤ boyunca görülen dini ak›mlardan biri de¤ildir? a.100 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Madrid c. ‹ngiltere-Fransa c. Prenslere Katolikli¤i ya da Protestanl›¤› seçme konusunda serbestlik getirirken halk› ba¤l› oldu¤u prensin mezhebinde olmak zorunda b›rakan antlaflma afla¤›dakilerden hangisidir? a. Arpa 5. Anglikanizm c. Bu¤day b. Vasco da Gama e. 1494-1516 y›llar› aras›ndaki ‹talya Savafllar› afla¤›dakilerden hangisi aras›nda gerçekleflmifltir? a. 1397 y›l›nda Kalmar Birli¤ini afla¤›daki ülkelerden hangileri oluflturmufltur? a. Luthercilik b. Anvers 6. Reform b. ‹talya-‹spanya-Portekiz c. Kristof Kolomb 7. Almanya-Polonya-Rusya b. ‹spanya d. Polonya 3. Augsburg . Fransa c. ‹branice. Americo Vespuci c. Avrupa ürünlerinin bafll›ca da¤›t›m merkezi haline gelen Avrupa liman› afla¤›dakilerden hangisidir? a.

Moskova Knezli¤i ve Osmanl› Devleti Avrupa’n›n yeni güçlü devletleri olarak Avrupa tarihinde daha fazla rol oynamaya bafllarlar. Polonya.4. Avrupa’n›n nüfus yo¤unlu¤u bak›m›ndan en yo¤un bögeleri olur. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹talya Savafllar› (1494-1516)” bölümünü yeniden okuyunuz. Birliklerini sa¤lam›fl olan ‹spanya ve Portekiz. Norveç ve ‹sveç. açl›k gibi sebeplerle 14. Avrupa’daki nüfus art›fl›na ba¤l› olarak ekonomik hareketlenme de yaflan›r. e 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Danimarka. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere” bölümünü yeniden okuyunuz. Ünite . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Reform” bölümünü yeniden okuyunuz. b 3. Fransa bu tarihten sonra monarflisini kuvvetlendirirken ‹ngiltere ise 30 y›l devam edecek olan Güller Savafl› ile bir iç savafl dönemi yaflar. Karadeniz ve Balt›k Denizine yap›lan ticareti ellerinde tutarlar. Norveç ve ‹sveç” bölümünü yeniden okuyunuz. d 10. b 8. Hollandal›lar ve ‹ngilizler. ‹spanya ve Portekiz destekli gemiciler Atlas Okyanusu ve Afrika’da pek çok sömürgenin oluflturulmas›n› sa¤lad›klar› gibi Amerika k›tas›n› da keflfederek buradaki alt›n ve gümüflün Avrupa’ya nakledilmesini sa¤lar. c 4. kaybetti¤i birli¤ini yeniça¤ boyunca da tesis edemez. yüzy›l›n ilk yar›s›nda Avrupa’n›n azalan nüfusu 15. Hollanda ve ‹talya. bu bölgede Almanlara rakip olmaya bafllar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Luthercilik” bölümünü yeniden okuyunuz. yeniça¤›n bafl›ndan itibaren ortaça¤ boyunca unutmufl oldu¤u Antik Grek ve Roma kültürünü yeniden keflfetme ihtiyac› duydu. Ticaretin artmas› finans ihtiyac› oluflturur. ‹spanya’da ise Müslümanlar›n son devleti Granada Emirli¤i sona erer. a 2. ‹talya. Kalmar Birli¤i alt›nda hareket eder. Bunu temin etmek amac›yla Medicis ve Fugger gibi aileler önce ‹talya’da daha sonra Avrupa’n›n önemli ticaret merkezlerinde bankalar açmaya bafllar. kara veba. Bat› Afrika ile Atlas Okyanusunda sömürgeler elde ederek yeni co¤rafî kefliflerin pefline düfler. S›ra Sizde 3 Avrupa. S›ra Sizde 2 Yüzy›l Savafllar›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yeniça¤›n Bafl›nda Avrupa Ekonomisi ve Sosyal Durum” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Fransa” bölümünü yeniden okuyunuz. Bunun için yeniden do¤ufl anlam›ndaki Rönesans hareketi bafllat›ld›. Ticaretle zenginleflmifl ‹talyan flehir devletleri kendi aralar›nda mücadeleye devam ederler. Hollanda’n›n Anvers liman› Avrupa’da dolafl›m› artan ürünlerin bafll›ca da¤›t›m merkezi olur. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 1453 y›l›nda yaklafl›k yüz yirmi y›ld›r devam eden Fransa ile ‹ngiltere aras›ndaki Yüzy›l Savfllar› sona ermifltir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yeniça¤›n Bafl›nda Avrupa Ekonomisi ve Sosyal Durum” bölümünü yeniden okuyunuz. Almanya. Tekstil imalat› ve maden endüstrisi geliflir. a 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Co¤rafî Keflifler” bölümünü yeniden okuyunuz. Danimarka. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra artmaya bafllar. ve 15. Antik döneme ait eserlere hayranl›k duyularak o dönemdeki gi- 5. e . Almanlar. Madencili¤i gelifltiren pek çok yeni ifl makinas› kullan›ma sokulur. Habsburg hanedan› döneminde de parçalanm›fl bir impratorluk görüntüsü verir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rönesans” bölümünü yeniden okuyunuz. c 9.‹stanbul’un Fethinden Augsburg Antlaflmas›’na Kadar Avrupa Tarihi (1453-1555) 101 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1.

N. çev. inanç sisteminde Papal›¤›n uygulamalar›n› de¤il ‹ncil ve erken dönem teologlar›n ö¤retilerinin esas al›nmas›n› savundular. Histoire de France. K›sa Avrupa Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Bas›mevi. Dominique. . Charlemagne’dan Lizbon Antlaflmas›’na Avrupa’n›n K›sa Tarihi. Seignobos. Histoire. Bogdan. 2003. ‹stanbul: Türkiye ‹fl Bankas› Yay›nlar›. Merry E. Avrupa Tarihi. 2010. Ankara: ‹mge Kitabevi. A. çev. La Renaissance (vers 1470-vers 1560). Rusya Tarihi. Daussy. Bu amaçla Yunanca ve Latince ö¤retimine önem verildi. Vallaud. Roger. Paris: Pluriel. Paris 1995. 2009. Price. 1987. Points. 2011. Fransa ve Cenevre’de Jean Calvin’in liderli¤inde Kalvinizm hareketi geliflti.. Davies. Jean-François Lebrun. Fransa’n›n K›sa Tarihi. Colin. M. Elbette bu ilim ve kültür ortam›n› sa¤layan ‹talyan flehirlerinin zenginlikleri inkar edilemez. Katolik kilisesi kendisini protesto eden bu dini ak›mlara karfl› Katolik reformunu gerçeklefltirdi. Katolikli¤e karfl› oluflturulan bu ak›mlara protesto kelimesinden hareketle Protestanl›k denildi. Avrupa Milletlerinin Mukayeseli Tarihi. ‹stanbul: ‹nk›lap. engizisyon ve Trento konsili kullan›ld›.. Dictionnaire historique. Michel Nassiet. ‹stanbul: Say Yay›nlar›. E¤itimli insan anlam›na gelen hümanist hareketle kültürlü insan yetifltirilmeye çal›fl›ld›. Kerr. J. s. Lee. 2002 Malet-Isaac. Stephen J. 14941789. ‹nalc›k. Bunun sonucu olarak Almanya’da Martin Luther’in öncülü¤ünde Luthercilik. ‹stanbul: Bo¤aziçi Üniversitesi Yay›nevi. Derin bir Antik bilgiye sahip olan hümanistler bilgiyi sorgulad›lar. ‹stanbul: Kalkedon Yay›nlar›. Charles. Ankara: Varl›k Yay›nlar›. Hugues-Patrick Gilli. Katolik kilisesini elefltirenler. Wiesner-Hanks. “II. 507-535. Bu amaçla Cizvit tarikati. Norman. c.. Baz› Katolik ayd›nlar. Bafllang›çtan 1917’ye Kadar. yüzy›lda Roma kilisesinin ortaça¤dan itibaren tatbik etti¤i baz› ugulamalar› elefltiri konusu olmaya bafllad›. c. Cumhur Atay. çev. 2006. John. Avrupa Tarihinden Kesitler. 1987. Carpentier. Histoire de l’Allemagne. anlamad›klar› olaylar› araflt›rarak ve kan›tlayarak anlamaya çal›flt›lar. Carpentier. 2003.. 2. Ayflen Anadol. Bu anlay›fla Anglikanizm denildi. ‹talyan flehirlerinin bu zenginli¤i Fransa’n›n bölgeye müdahalesini ve bunun sonucu olarak ‹talyan Savafllar› ile Valois-Habsburg Savafllar›’n›n yaflanmas›n› getirmifltir. McEvedy.. Jean-François Lebrun. Henry. Ankara: Dost Yay›nevi. Paris 2003. yüzy›l hümanistleri aras›nda pek çok bilim adam›n›n ve sanatç›n›n ç›kmas›na neden oldu. Paris 2000. 1450-1789. Erken Modern Dönemde Avrupa. Gordon. 1960. Fethi Aytuna. ‹slam Ansiklopedisi. ‹stanbul: Sabanc› Üniversitesi Yay›nlar›. Özkan Akp›nar. Hamit Çal›flkan. S›ra Sizde 4 16. VII. çev. 1958. Paris. Avrupa Tarihi. Böylece din alan›nda yeniden flekil vermek ve ›slahat manalar›na gelen Reform hareketi bafllad›. Bu anlay›fl 16. 2011. Kurat. Hirst.102 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Yararlan›lan Kaynaklar bi eserler verilmek istendi. ‹ngiltere’de kilise idaresinde papan›n de¤il ‹ngiltere kral›n›n ve kilisesinin yetki sahibi oldu¤u kabul edildi. Paris: Ponts. kiliseyi sorgulamaya bafllad›lar. Mehmed”. Histoire de l’Europe. Modernça¤ Tarih Atlas›: 1483’ten 1815’e Avrupa. H. çev. 2012. Roberts.

.

‹ngiltere ve Hollanda’n›n nas›l yükseldi¤ini analiz edebileceksiniz.5 Amaçlar›m›z • • • • • • • ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar Otuz Y›l Savafllar› Kardinal Richelieu Mezhep Savafllar› Hollanda Habsburglar Nüfus Takvim • • • • • • Askerî Devrim Kraliçe Elizabeth IV. Fransa. Henry Vestfalya Barut Komplosu ‹ngiliz ‹ç Savafl› ‹çerik Haritas› • • • • ‹NG‹LTERE’N‹N YÜKSEL‹fi‹ FRANSA’DA MEZHEP SAVAfiLARI HABSBURGLAR’IN ALTIN ÇA⁄I HOLLANDA’NIN (FELEMENK) DO⁄UfiU • KUZEY AVRUPA DEVLETLER‹ • OTUZ YIL SAVAfiLARI • AVRUPA TAR‹H‹NDE DE⁄‹fi‹M VE GEL‹fiMELER (1555-1648) Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Reform’un Zaferi (1555-1648) . Fransa’daki mezhep savafllar›n› aç›klayabilecek. Otuz Y›l Savafllar›’n› ve Vestfalya Antlaflmas›’n› tart›flabilecek.

Wyat ve binlerce Protestan öldürüldü. Yeni kraliçe.Reform’un Zaferi (1555-1648) ‹NG‹LTERE’N‹N YÜKSEL‹fi‹ Tudor hanedan›ndan VIII. Çocu¤u ve efli olmad›¤› için “Bakire Kraliçe” olarak da adland›r›ld›. babas› ve kardefllerinin aksine Katolikli¤e s›k› s›k›ya ba¤l›yd›. Royal Exchange: Krall›k borsas› demektir. ‹ngiltere tarihindeki ilk kad›n hükümdard›. eline geçen Mary Stuart’› öldürttü. Ancak hükümdarl›¤›n›n beflinci y›l›nda ölmesi üzerine tahta bu sefer VIII. Kraliçe bu uygulamalar› yüzünden “Kanl› Mary” diye tarihe geçti. dan›flma kurulunda görev alanlar›n ço¤unun yerine kendi sad›k adamlar›n› atad›. Sir Thomas Wyat önderli¤inde Londra’ya do¤ru yürüyen Protestanlar. Mary. Kraliçe Elizabeth Dönemi 1558’te Elizabeth’in ‹ngiltere taht›na geçmesiyle. Do¤u Hindistan Kumpanyas›. Elizabeth. Henry’nin Protestan olan k›z› Elizabeth geçti. Fransa ve Hollanda’yla birlikte hareket etti. Mary Stuart’›n ölümüyle ‹skoçya’da da Protestanl›k yay›ld›. Kraliçe Avrupa’da yükselen Habsburg tehdidinin fark›na k›sa zamanda vard›. Roma Kilisesi’nin himayesini yeniden talep etti. Kraliçe Elizabeth. Henry’den sonra yerine geçen o¤lunun çocuk yaflta ölümüyle taht yolu 1553’te kral›n k›zlar›na aç›ld›. ‹ngiltere siyasi ve ekonomik aç›dan büyüdü. Böylece ‹ngiltere’de asillerin hükümdara olan üstünlü¤üne son verdi. Elizabeth. ma¤lup edildiler. Henry’nin hükümdarl›¤› s›ras›nda mezhep de¤ifltirmesi ve Anglikan Kilisesi’nin kurulmas›yla ‹ngiltere’de uzun sürecek mezhep savafllar› bafllam›flt›. Kraliçe. I. ‹ngiliz Sömürge ‹mparatorlu¤u’nun kurulmas› ve ‹ngilizler’in dünya ticaretine aç›lmas› için önemli bir ad›md›. VIII. Mary. Ancak bu savaflta da yenilerek 100 Y›l Savafllar›’nda bile muhafaza etmeyi baflard›¤› Kuzeybat› Fransa’daki son ‹ngiliz topra¤› olan Calais’i kaybetti. Felipe ile evlenip. akrabas› olan ‹spanya Kral› II. ‹ngiltere’de mutlak monarfli kendisini hissettirmeye bafllad›. Protestan olmakla beraber. Royal Exchange ve ‹ngiliz Do¤u Hindistan Kumpanyas› kuruldu. Kraliçenin yönetimi yüzünden ‹ngiltere’de isyanlar ç›kt› ve mezhep savafllar› bafllad›. Katolikler’e de yaflama hakk› tan›d›. Zengin bir tüccar ve kraliçenin maliye dan›flman› olan Thomas Gresham taraf›ndan kurulmufltur. Kraliçe. ‹ngiltere’de yeni bir dönem bafll›yordu. Bu yüzden Habsburglar’›n en önemli düflman› olan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla iliflki kurdu. ‹skoçya’n›n Katolik kraliçesi ile uzun süren bir çekiflmenin sonunda. Halk Elizabeth’e Hazreti Meryem’in yeni halefi gözüyle bakt›. ‹ngiltere’nin daimi düflman› ‹spanya’yla ittifak yaparak Fransa’ya savafl açt›. Kraliçe Elizabeth döneminde. .

Halk›n› rahatlatmak isteyen Elizabeth mücevherlerinin sat›lmas›n› istedi. James. TELEV‹ZYON D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Birleflme Yasas›: 1707’de ‹ngiltere ve ‹skoçya’n›n birleflmesi parlamentolar›n›n onay› ile hukukileflecek K ‹ T A P ve devletin ad› “Büyük Britanya” olacakt›. hükümdar›n bu hareket tarz› da ‹ngiltere’de birçok probleme ‹NTERNET sebep oldu. Hollanda’da savafl›rken tünel kazarak. Parlamento’ya karfl› sald›r›y› planlayan Robert Catesby ve arkadafllar› cesareti ve serinkanl›l›¤› ile ün yapan Guy Fawkes’› da gruba ald›lar. Kraliçe Elizabeth döneminde yaflayan önemli bir korsan ve denizcidir. Denizafl›r› kolonizasyon faaliyetlerinde de aksamalar oldu. II. Zor durumda olmalar›na karfl›n. S O R U Böylece ‹ngiliz ticaret kumpanyalar› ayakta kald›. ‹ngiltere yönetimini de¤ifltirmeye kalkt›lar. TELEV‹ZYON Barut Komplosu ‹NTERNET I. ‹ngiliz edebiyat›n›n parlak bir dönem yaflamas›n› sa¤lad›lar. I. James ad›yla ‹ngiltere taht›na ç›kt›. Katolikler I. Tar›mda yaflanan felaketler sonucunda 1590’lar›n ortas›nda binlerce insan açl›ktan öldü. kral. . Ancak “Yenilmez Armada” olarak an›lan bu donanma korkunç f›rt›na ve ‹ngiliz donanmas› karfl›s›nda periflan oldu. Bunun üzerine 25 y›ld›r ‹skoçya’y› yöneten VI. Kraliçe Elizabeth’in D ‹ K K A T saltanat› döneminde Shakespeare. I. James. “Tudor” hanedan› yerine “Stuart” hanedan› dösayesinde K ‹ngiltere nemi bafll›yordu. Lordlar kamaras› havaya uçurulacak. Kalvin’in fikirlerini benimsemifl bir Protestan’d›. KraliçeAMAÇLARIMIZ hükümdarl›¤›n›n 45. Elizabeth yüzünden annesini kaybetmifl ama yine Elizabeth ‹ T A P Kral› olmufltu. Efsane kraliçe art›k elefltiriliyordu. Bu yüzden kraliçenin dönemindeSIRA ki tiyatroya “Elizabeth Ça¤› Tiyatrosu” ad› verilmiflti. Ancak evlenmedi¤i için çocu¤u yoktu. Ancak I. D Ü fi ÜHalk N E L ‹ Müzerine a¤›r vergiler kondu. kral olduktan sonra Magna Carta’y› dikkate almadan mutlak hükümdar olmaya kalk›nca. Ancak saltanat›n›n son 15SIRA y›l› S‹ZDE kötü geçti. 1588’te 130 büyük gemiden oluflan bir donanma ile ‹ngiltere’yi istila etmek üzere harekete geçti. 1577-1581 y›llar› aras›nda dünyan›n çevresini dolaflt›.106 Sir Francis Drake: ‹ngiliz deniz kuvvetleri tarihinin en meflhur ismidir. James’in flahs›nda birleflen ‹skoçya ve ‹ngiltere tahtlar›. Yapt›¤› seferlerle ‹spanyol kolonilerine ve SIRA S‹ZDE gemilerine büyük zarar vermifltir. ‹spanya ile çekiflme ‹ngiltere’de Katolikler’e karfl› sert uygulamalar› da yan›nda getirdi. kraliçe. Bunlar›n en meflhuru 1605’teki “Barut Komplosu”dur. Yeni kral Katolik bir annenin o¤luydu. tüccarlara her türlü kolayl›k sa¤lanmaya devam edildi. Kraliçe Elizabeth’in saltanat›n›n ilk 30 y›l› baflar›larla doluydu. Buray› kiralad›ktan sonra barut f›ç›lar›yla doldurdular. James. James. Katolikler durumlar›n›n iyice kötüye gitti¤ini görünce krala suikast yaparak. Felipe. Kraliçenin klasik tiyatro anlay›fl› kökünden sars›lm›fl ve S‹ZDE yeni bir sanat anlay›fl› vücut bulmufltu. Parlamento’nun toplanaca¤› Kas›m ay›nda harekete geçmek üzere oradan ayr›ld›lar. kral›n büyük o¤lu. 100 y›l süren bir muhalefete karfl›n bir daha ayr›lmayacaklard›. Ancak tünel kazmalar›na gerek kalmadan Lordlar Kamaras›’n›n alt›nda bir mahzen buldular. 1588’de ‹spanyol donanmas›n›n ma¤lup edilmesinde rol D Ü fi Ü N E L ‹ önemli M oynam›flt›r. Dünyan›n çevresini dolaflan ilk ‹ngiliz denizci oldu¤u için kraliçe taraf›ndan “sir” ünvan› verilmifltir. içine barut koyup kaleleri y›kmay› ö¤renmiflti. ‹spanyol sömürge imparatorlu¤u ve Katolik dünya için bir tehdit olarak gördü¤ü ‹ngiltere’yi yoketmeye karar verdi. Liderlerinden mahrum kalacaklar› için Protestanlar’›n toparlanmas› zor olacakt›. y›l›nda öldü. I. Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi S O R U 1585’te ‹ngiltere’yle ‹spanya aras›nda savafl bafllad›. James’in hükümdar olmas›yla ümitlenmifllerdi. 1585’te Katolik rahiplere ve onlar› destekleyenlere ölüm cezas› getirildi. Bacon gibi yazarlar. Ç›kan kargaflada Katolikler ‹ngiltere’ye hakim olacaklard›. Böylece tünel kazmadan amaçlar›na ulaflabileceklerdi. Guy Fawkes ve di¤er komplocular Westminster’deki Parlamento’nun karfl›s›nda bir mahzen kiralad›lar. Komplonun mensuplar›ndan günümüze maskesiyle ulaflan Guy Fawkes. ‹ngiltere’de Katoliklik iyice zay›flad›. lordlar ve avam kamaras› mensuplar› öldürülecekti.

Fransa ile ‹ngiltere’nin iliflkileri 1626’ya kadar olumlu seyrederken bir anda bozuldu. burjuvalardan. küçük asillerden ve toprak sahiplerinden oluflmaktayd› ve buraya kat›lanlar ayr›cal›klar›n› korumaya çok dikkat ederlerdi. ‹ngilizler. ‹NTERNET ‹ngiliz ‹ç Savafl› (1641-1652) Parlamento. atefle verilmifl f›ç›lar›n sokaklarda yuvarland›¤› flenliklerde Guy AMAÇLARIMIZ Fawkes ve komplocular›n kuklalar› dolaflt›r›l›p.5. SIRA S‹ZDE Yaklafl›k 400 y›l önce DÜfiÜNEL‹M ‹ngiltere Parlamentosu’nu havaya uçurmak isteyen Guy Fawkes. ‹ngiltere ile Fransa aras›nda 1629 Nisan’›nda Suza Antlaflmas› yap›ld› ve taraflar eski s›n›rlar›na döndü. Gruba sonradan kat›lan Francis Tresham. Barut komplosu hakk›nda teferruatl› bilgi için bk. Guy Fawkes Gecesi olarak bilinen 5 Kas›m günü flenliklerle kutlanmaya baflland›. Havai fifleklerin at›ld›¤›. I. I. Parlamento. ‹syanc›lara destek veren ‹ngiliz donanmas› bölgeden çekildi. ancak baflar›s›z oldular. Guy S O R U Fawkes. yak›ld›. . Katolik’ti. Yeni Fransa olarak bilinen Amerika’daki Quebec’in s›n›rlar› da Fransa ile ‹ngiltere aras›nda s›k›nt› yaratt›. Re Adas›’n› kuflatt›lar. Ünite . 1606 Ocak’›nda parlamento “5 Kas›m”› flükran günü ilan etti. Fransa’n›n 1626’da ‹ngiltere’nin savafl halinde oldu¤u ‹spanya ile gizlice bar›fl yapmas› da iki ülke aras›nda so¤uklu¤a sebep oldu. Parlamento büyük bir tehlike atSIRA S‹ZDE latm›flt›. Guy Fawkes barutu atefllemek için tek bafl›na mahzene gitmiflti. I. Anglikan ayinlerine kat›lmayanlar cezaland›r›ld›. Tutukland› ve iflkenceyle konuflturuldu. Kraliçenin Fransa’dan getirdi¤i personelin 1626’da Fransa’ya gönderilmesi. Charles. Fransa’n›n tepki göstermesine neden olmufltu. Lord ise hükümete olacaklar› haber verdi. Parlamento. James Travers. 1625’te ‹ngiltere taht›na ç›kan Kral Charles ile evlenen Frans›z kraliçe Henriet‹NTERNET ta Maria. 31 Ocak 1605’te parlamento binas›n›n karfl›s›nda di¤er komplocularla birlikte idam edildi. Gunpowder. Frans›zlar ise ‹ngilizler’in bütün deste¤ine ra¤men 1627 Eylül’ünde ‹ngiltere’nin müttefi¤i Huguenotlar’›n merkezi La Roche’yi kuflat›p. parlamento ile çekiflmesinden dolay› savafl› sürdüremedi. Kral›n 1625’te ölümü üzerine tahta geçen o¤lu I. elegeçirdiler. James kendisini s›k›nt›ya sokmas›nlar diye uzun süre parlamentoyu toplamad›. D‹KK AT 1605’teki barut komplosundan sonra hayat Katolikler için daha da zorlaflt›. K ‹ T A P The National Archives 2005. James’ten önceki hükümdarlar zaman›nda sayg› gören bir kurumdu. para deste¤i için yolsuzluklar›n düzeltilmesini ve ‹spanya’yla iliflkilerin kesilmesini istedi.Reform’un Zaferi (1555-1648) 107 Robert Catesby bu arada komplocular›n say›s›n› ço¤altmaya çal›fl›yordu. 1621 y›l›nda ise Protestan Almanlar’a yard›m etmek için parlamentoyu toplamaya mecbur oldu. Fawkes’›n itiraf› üzerine komplocular›n bir S O R U Özel bir kok›sm› yakaland›. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P 1627-1629 ‹ngiliz-Frans›z Savafl› TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹ngiltere 1625’te Hollanda’ya destek vermek amac›yla ‹spanya ile savaflmaktayd›. Yüzü flimdi birçok hadisede ‹KKAT protestocular veDuluslararas› hacker grubu Anonymous taraf›ndan maske olarak kullan›l›yor. baflar›l› olamam›fl ve idam edilmiflti. “V for Vendetta” filmiyle meflhur oldu. Fakat d›fl siyasette baflar›s›z olmas› üzerine Magna Carta’n›n bir tür yinelenmesi olan Hukuk Bildirisi’ni kabul etmek zorunda kald›. Charles da babas›n›n izinden giderek mutlak krall›k yetkilerine sahip olma pefline düfltü. akrabalar›ndan Katolik Lord Monteagle’› barutSIRA S‹ZDE lar›n atefllenece¤i 5 Kas›m’da parlamentoya gitmemesi için uyard›. ‹hbar üzerine DÜfiÜNEL‹M 4 Kas›m’› 5 Kas›m’a ba¤layan gece mahzen bas›larak Guy Fawkes yakaland›. misyon taraf›ndan yarg›lanan Guy Fawkes idama mahkûm edildi. Robert Catesby ve üç arkadafl› ise çat›flarak öldüler.

Hristiyanl›¤›n en öz halini savunan bu gruplara Püritenler denilmekteydi. Ancak parlamento onaylamad›¤› için bu vergileri vermeyip. berrak. Charles. parlamenterlerin ileri gelenlerinden beflini tutuklatmaya kalkt›. Parlamenterler. aleyhine beyanlardan dolay› parlamentoyu üç hafta sonra feshetti. Kendilerine saf. Kral. I. Bu meclise “k›sa parlamento” ad› verilir. ‹rlanda seferi için parlamentodan para istedi.108 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Püriten: ‹ngiltere’de 1560’larda papaz cübbeleri üzerine meydana gelen bir tart›flma s›ras›nda Protestanlar’dan bir grup ‘Püriten’ diye adland›r›ld›. Londra Piskoposu ise Hollandal› Arminus’un anlay›fl›n› benimsemiflti. Kral. ‹skoçlar 1638’de ayakland›lar. papac›l›k ve Arminusculuk görüfllerini ülkeye sokanlar ile kendilerinin onaylamad›¤› vergiyi koymaya kalkanlar› hain ilan edince. Kuzey ve Orta kesim. ‹skoç ordusu. soylular. her türlü hiyerarfliye karfl› olduklar›ndan yerel kiliselerinin ba¤›ms›zl›klar›n› talep ediyorlar ve kral›n dinî kurumlara müdahalesine karfl› ç›k›yorlard›. Püritenler’in ülkeyi terkederek baflka ülkelere göç etmelerine neden oldu. James ve I. ‹lk büyük çarp›flma. I. Covenant’› kanlar›yla imzalam›fllard›. ‹skoçlar karfl›s›nda al›nan ma¤lubiyetler ve paras›zl›k üzerine 1640 Kas›m’›nda parlamentoyu tekrar toplant›ya ça¤›rd›. Parlamento bununla da kalmayarak. 1640’a kadar ülkeyi mutlak bir hükümdar gibi yönetti. ancak bir sonuç al›namad›. 1640’da parlamentoyu toplad›. Londra Belediyesi’ne s›¤›nm›fllard›. onlar için Anglikan dua kitab› oluflturulmas›. Katolikler ve Anglikanlar kral›n yan›nda yer alm›flt›. Charles. parlamentoyu kapatt›. Kral rövanfl peflindeydi. I. Kral karfl› bir hamle yapamadan 1641’de Katolik ‹rlandal›lar ayaklan›p. ‹skoçlar’a kendi parlamentolar›n› ve kendi kilise meclislerini toplama hakk› verildi. bu geliflmeler üzerine 11 y›l sonra. Parlamento ile kral aras›ndaki güç çekiflmesine din kavgalar› da eklendi. Charles dönemindeki tüm yenilikleri reddettiklerini aç›klad›lar. Bunun üzerine I. parlamentonun kendi r›zas› d›fl›nda feshine engel olan bir yasay› onaylad› ve iki parlamento aras›ndaki sürenin de üç y›l› aflamayaca¤›na karar verdi. kral›n ve hükümetinin. Bu ahitle Presbiteryenli¤i ölene kadar savunacaklar›n› ilan ediyorlard›. Parlamento bunun yan›s›ra. Parlamentoya karfl› bir fley yapamad›¤›ndan 1642’nin Ocak ay›nda flehirden ayr›ld›. Ancak onlar› mecliste bulamad›. Püritenler. onlar› elefltirdiler ve mahkûm ettiler. Kral. baflkald›ranlar oldu. binlerce ‹ngiliz’i öldürdüler. 23 Ekim 1642’de Edgehill’de gerçekleflti. Ayn› y›l. harbi desteklemekten çok. 4 Ocak 1642’de meclisi basarak. Yeni vergi koyamad›¤› için eski vergileri yeniden yürürlü¤e koyarak para toplamaya çal›flt›. ‹skoç Covenant›’n› ilan ederek. kral›n ordusunu 28 A¤ustos 1640’da Newburn’da ma¤lup etti. yönetim tarz›ndan duyulan flikâyetleri dile getirdi. ‹skoçlar’la savafl tekrar patlak verdi. Püritenizm Hristiyanl›¤›n öz ve esas›na uygun tutumun önemini vurgulamakta ve mensuplar› sade bir Hristiyanl›¤› tercih etmekteydiler. Aranan kifliler. kral. 26 Ekim 1640’da Ripon Antlaflmas›’n› imzalayarak ‹skoçlar’la ateflkes yapt›. püritenlere karfl› çok sert davranmas›. Ancak bu parlamento. . Parlamento ise toplanacak parayla kurulacak yeni ordunun kendilerine karfl› kullan›lmas›ndan çekiniyordu. ‹skoçya’ya da Anglikanl›¤› dayat›nca. Bu mezhebin mensuplar›. yani Püriten denilmesinin sebebi de bu tutumlar›ndand›. ‹skoçlar’la savafl›nda baflar›s›z oldu ve 18 Haziran 1639’da Berwick Antlaflmas› imzalad›. Parlamento krala do¤rudan uyar› niteli¤indeki “Grand Remonstrance”yi 1641’de ilan etti. Kral. Parlamento’yu. Kral. ülkede gerilimi artt›r›p. ‹skoçlar ve güney ‹ngiltereliler desteklerken. kral›n etkisindeki piskoposlar›n görevden al›nmas›na karar verince. Parlamentonun önemli bir k›sm› Kalvin’in görüfllerini benimseyenlerden oluflmaktayd›. Parlamento. Kral›n dinî dan›flman› Canterbury baflpiskoposu William Laud’un. Bu meclise “uzun parlamento” denir. Kral bu kez belediyeye gittiyse de hem halk›n hem de belediye yetkililerinin tepkisiyle karfl›laflt›. Charles. kral da 1629’da elebafllar›n› tutuklat›p. s›k›nt›lar›n kayna¤›n› kral›n dan›flmanlar› olarak görüp.

5. Ünite - Reform’un Zaferi (1555-1648)

109

Daha sonra, parlamentocular, ‹skoç parlamentosu ile ittifak anlaflmas› imzalayarak kral› iki atefl alt›nda b›rakt›lar. Parlamento ordusu kral›n ordusunu 20 Eylül 1643’te Birinci Newbury Muharebesi’nde ma¤lup etti. 1644 y›l› ‹ngiliz ‹ç Savafl› için dönüm noktas› oldu. ‹ngiliz Parlamentosu’nun toplant› noktas› olan Westminster’de bir araya gelen teologlar, ‹skoç kilise doktrininin ‹ngiliz kilisesinde de kabulünü gerçeklefltirirken, ‹ngiliz ‹ç Savafl›’n›n sembol ismi olan Oliver Cromwell lider bir figür olarak öne ç›kt›. Parlamento ordusunun süvari birliklerinin komutan› olan Cromwell, kral›n ordusunun 2 Temmuz 1644’te Marston Moor’da ma¤lup edilmesinde büyük rol oynad›. Cromwell, krala karfl› sert tutum göstermekten yana olan Püritenler’e mensuptu. Yeni oluflturulan ordu profesyoneldi ve s›k› talimlerle çal›flmaktayd›. Oliver Cromwell ve Sir Thomas Fairfax komutas›ndaki yeni model ordu 14 Haziran 1645’te Naseby’de, kral›n ordusuna karfl› büyük zafer kazand›. Kral ‹skoçlar’a s›¤›nd›, ancak uzun süren müzakerelerden sonra ‹skoçlar, 1647’de kral› teslim ettiler. Kral, hapisteyken ‹skoçlar’la 1647 Aral›k ay›nda gizli bir anlaflma yapt›. Bunun üzerine ikinci iç savafl meydana geldi. Cromwell komutas›ndaki parlamento ordusu, 17-19 A¤ustos’ta Preston’da ‹skoçlar’› ma¤lup etti. Cromwell, Aral›k 1648’te meclisteki ve kralla diyalog halindeki milletvekillerini zorla meclisten uzaklaflt›rd›. Böylece mecliste ço¤unluk Cromwell yanl›lar›na geçerken, “Uzun Parlamento” sona ermiflti. Yarg›lama sonucunda ‹ngiltere kral› 30 Ocak 1649’da idam edildi. ‹damdan hemen sonra parlamento cumhuriyete geçifl sa¤layacak kanunlar› geçirerek, monarfliyi 1649 fiubat’›nda ilga etti. ‹ngiliz iç savafl›na giden süreçte kral ile parlamento aras›ndaki çat›flman›n temel sebepleSIRA S‹ZDE ri nelerdir?

Parlamentonun ordusunun mensuplar›n›n büyük ço¤unlu¤u Püritenler’dendi. Püritenlerin saç trafllar›ndan dolay› bu ordu askerlerinin lakaplar› roundhead’di (yuvarlak kafa). Kralc›lar ise, Kral›n süvari birlikleri komutan› Prince Rubert’e gönderme yapmak için “cavalier” olarak an›lmaktayd›lar.

1

SIRA S‹ZDE

‹ngilizler Amerika’da

DÜfiÜNEL‹M

DÜfiÜNEL‹M S O R U

‹spanya Kral› II. Felipe, Atlantik’ten, Yeni Dünya’dan Protestanlar’› uzak tutmay› S O Rkurulmas›n› U hedeflemiflti. Kraliçe Elizabeth ise devlet deste¤i ile yeni flirketler ve yeni yerleflim merkezlerine insanlar›n iskân›n› desteklemiflti. Bu destek sonuç vermifl, ‹ngiltere dünyan›n birçok yerinde ticaret üsleri kurup, bölgesel ticarete hakim D‹KKAT olurken ‹ngiliz denizciler, Yeni Dünya’da koloniler kurmay› baflarm›fllard›. Kraliçe Elizabeth döneminin önemli denizci ve kâfliflerinden Walter Raleigh, SIRA S‹ZDE 1584’te Roanoke Island’a iskân için u¤raflm›fl, ancak bu girifliminde baflar›s›z olmufltu. Koloninin oldu¤u bölge Kraliçe Elizabeth’in hiç evlenmemifl olmas›na istinaden bakire diyar› anlam›nda “Virginia” olarak adland›r›lm›flt›r. 1587’de ikinci kez AMAÇLARIMIZ bir giriflimde bulunulmufl ancak bu kez de kraliçe tüm deniz birliklerini ‹spanya ile savafl için Britanya’ya ça¤›rd›¤›ndan geri dönmüfllerdi. 1588’deki ‹ngiliz zaferi ‹spanyol ‹mparatorlu¤u’nun, bütün gücünü k›rm›fl, ‹ngiltere’nin yay›lma K Atlantik’te ‹ T A P flans›n› artt›rm›flt›. Bununla beraber Roanoke Island’daki koloni, kay›p koloni haline gelmiflti. Bu ilk koloni giriflimindeki baflar›s›zl›¤a ra¤men, ‹ngilizler,T E Atlas Okyanusu’nun LEV‹Z YON bat›s›ndaki keflif yolculuklar›ndan vazgeçmemifllerdi. Kraliçeden sonra I. James de bu koloni çal›flmalar›n› destekledi. 1606’da Kuzey Amerika’daki kolonileflme çabalar›na destek vermek amac›yla Kral James’in deste¤i ile Virginia Company (London ‹NTERNET Company) ve Plymouth Company ad›nda iki anonim flirket kuruldu. Virginia Company, 1606 Aral›k ay›nda ilk keflif ekibini Virginia’ya gönderdi. ‹ngiltere’den kalkan gemiler Virginia’n›n bulundu¤u Chesapeake Körfezi’ne ulaflt›lar.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

110

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

Bu keflif iflleminden sonra bir keflif daha gerçeklefltirilerek, bölgenin iskâna uygunlu¤u tespit edildi. Nihayet,14 May›s 1607’de, bugünkü James Nehri yak›n›nda Kral I. James’in onuruna bu ilk koloniye James Fort ad› verildi. Koloni kurulduktan sonra göçmenler büyük zorluk çektiler. Daha sonra ikinci destek kafilesi geldiyse de, bölgede yaflam flartlar› çok zordu. Koloniyi kurtaran isim bir dönem Avusturya ordusunda, Osmanl›’ya karfl› savaflan ve K›r›m Tatarlar›’na esir düflüp kaçarak kurtulan John Smith oldu. John Smith nüfusu 150 kifliye kadar düflen James Fort’a, hükümetin yeterli deste¤i olmad›¤› halde, yeni mültecilerin gelmelerini temin etti. Yerlilerin sald›r› planlar›ndan, yerli kökenli olup ‹ngilizler’in hizmetine giren Pocahontas isimli kad›n›n yard›m› sayesinde zorlukla kurtuldular. Jamestown’a sürekli göçmenlerin gelmesi ise yerlilerle savafla neden oldu. Bölgede tütünün bulunmas› koloniyi ekonomik alanda kendi kendini finanse edebilir hale getirmiflti. Nihayet 1619’da art›k bir istihkamdan öte bir yerleflim merkezi olan James Fort ifllevine uygun bir flekilde Jamestown ad›n› alm›flt›. Amerikal›lar›n geleneksel olarak kutlad›klar› flükran günü ise bu koloniden yaklafl›k 13 y›l sonra, 1620’de oluflturulan ve New England (Yeni ‹ngiltere) bölgesinde iyi hasada edilen flükür ile alakal›yd›. Bu bölgeye yerleflenler ve Massachusetts Valisi William Bradford, bölgeye geliflleri ve iyi hasad› kutlamak için bir tür festival organize etmiflti. Asl›nda, hasat yeterli olmam›fl ve yerli halk göçmenlere bal›k tutmada yard›m ederek, kolonidekilerin ayakta kalmas›n› sa¤lam›flt›. Bu kutlama gelene¤i daha sonra sistemli hale gelmifl ve günümüzde flükran günü olarak bilinen gelenek oluflmufltu. 17. yüzy›l›n bafllar›nda Püritenler’in üzerindeki bask›lar art›nca, radikal bir Püriten grubu olan Separatistsler, yani Ayr›l›kç›lar 1607’de Hollanda’n›n Leiden fiehri’ne gitmifllerdi. Burada kendilerine karfl› ayr›mc›l›k yap›lmas›ndan bunalan Püritenler, o dönemde henüz kolonileflmenin yeni bafllad›¤› Amerika K›tas›’na, yani Yeni Dünya’ya giderek, flanslar›n› denemeye karar verdiler. Bir grup Püriten, Virginia fiirketi’nden bir toprak imtiyaz› sa¤layarak Mayflower Gemisi ile Virginia’ya do¤ru yola ç›kt›lar. Ancak ç›kan f›rt›na sonucunda kuzeye sürüklenerek Aral›k ay›nda Virginia yerine Cape Cod Körfezi’nde Plymouth’ta karaya ç›kt›lar ve bu bölgeye yerlefltiler. Yeni göçlerle Püritenlik Amerika’n›n de¤iflik yerlerine yay›ld›. Püritenler’in göçüyle ‹ngiltere’de birçok flehir, kasaba yar› yar›ya boflalm›flt›. Göçmenlerin önemli bir k›sm› iyi e¤itim alm›fl, üniversite mezunu kiflilerdi. Yerlefltikleri bölge ‹ngiltere’nin küçük bir örne¤i oldu. Zaten ad› da New England, yani Yeni ‹ngiltere idi. Püritenler, Amerika Birleflik Devletleri’nin kurulmas›nda en önemli gruplardan biri oldular. Birçok Amerikan kurumunun alt›nda Püritenler’in imzas› oldu. Harvard, Yale gibi önemli e¤itim kurumlar› Püritenler taraf›ndan kurulmufltu. Püritenler’in iktidarda oldu¤u dönemde ise ‹ngiltere’den Amerika’ya Püritenler de¤il de kral taraftarlar› göç etmiflti. I. Charles’›n idam›ndan sonra kral taraftar› asiller Virginia’ya gelmifllerdi.

FRANSA’DA MEZHEP SAVAfiLARI Katolik-Kalvinist Çekiflmesi
Huguenot: 16. yüzy›lda Fransa’da reform hareketleri s›ras›nda ortaya ç›kan Protestanlar’›n ismidir.

Kalvinizm, ilk kez I. Fransuva’n›n iktidar› s›ras›nda Fransa’da etkisini göstermiflti. Sertlik yanl›lar›na ra¤men I. Fransuva, Huguenot olarak adland›r›lan Frans›z Protestanlar’a karfl› daha hoflgörülü bir politika benimsemiflti. Ancak Protestanlar’›n, Katolik inanc›n› afla¤›lamalar› üzerine, kral saltanat›n›n son y›llar›nda Protestanlar’a karfl› daha sert bir politika izledi.

5. Ünite - Reform’un Zaferi (1555-1648)

111
Osmanl›lar Luther ve taraftarlar›yla ilgilendikleri ölçüde olmasa da Kalvinistler’in faaliyetlerini de takip etmifllerdi. 1567’de Türkiye’den gönderilen bir mektupta, beyaz pelerinleri ve kazaklar› ile Condé Prensi’nin emri alt›nda Saint Denis’de dövüflen Kalvinciler’in yi¤itli¤i övülüyordu. Bu mektupta Osmanl› padiflah› flunlar› söylüyordu: “E¤er bu beyazl›lar benim elimde olsayd› dünyay› ele geçirirdim ve beni bundan kimse al›koyamazd›”.

II. Henri döneminde, Protestanl›¤›n bu yükseliflini bir tehdit olarak alg›layan Fransa kral›, selefine nazaran daha sert tedbirler ald›. Bu amaçla Chateaubriant Ferman›’n› ilan ederek Protestanlar’›n cezaland›r›laca¤›n› belirtti. 1559-1560 aras›nda tahtta bulunan II. Fransuva zaman›nda, bu kutuplaflma daha da artt›¤› gibi devlet kademeleri Katolikli¤i ön plana ç›karan Guise ailesinin yönetimine geçti. Huguenotlar’›n lideri ise Bourbon hanedan›ndan Condé Prensi Louis de Bourbon’du. II. Fransuva’n›n saltanat›n›n ilk y›l›nda ölümü üzerine çocuk yaflta tahta geçen IX. Charles’›n vasili¤ini üstlenen annesi Kraliçe Catherine de Medicis, ülkede gerilimi düflürmek için Protestanlar’a toleransl› davran›lmas›n› ön gören Saint Germain Ferman›’n› 1562’de yay›nlad›. Ancak, taviz veriliyor diye ayaklanan Katolikler, Vassy’de birçok Protestan’› katlettiler. Vassy Katliam›, Fransa’da mezhep savafllar›n›n bafllang›c› oldu. Protestanlar kraliyet flehirlerine sald›r›rlarken, Frans›z ordusu Orleans’a yürüdü. Huguenotlar, ‹ngiltere ile ittifak yapt›lar. ‹ngilizler, Atlantik k›y›s›ndaki Le Haye’yi 1562’de iflgal ettilerse de, ayn› y›l geri çekilmek zorunda kald›lar. IX. Charles, çat›flmay› durdurabilmek amac›yla 1563’te Amboise Ferman›’n› ilan etti. 1567’ye kadar ülkedeki Huguenotlar ile Katolikler aras›nda fazla bir çat›flma olmad›. Ancak ‹spanya Kral› II. Felipe’nin de mücadeleye dahil olmas›yla Protestanlar yeniden ayakland›lar. Paris yak›nlar›nda, Saint Dennis Muharebesi meydana geldi. Protestanlar say›lar›n›n azl›¤›ndan dolay› kaybettikleri muharebede düflmana büyük zarar verdiler. IX. Charles savafl› durdurmak amac›yla 1568’de Protestanlar’la Longjumeau Antlaflmas›’n› imzalad›. 1569’da Condé Prensi’nin ölümüyle Protestanlar’›n lideri Amiral Coligny oldu. Antlaflma uygulanmay›nca, savafl yeniden patlak verdi. Ancak iç savafl zamanla milletleraras› bir mücadeleye dönüfltü. Hollanda ve ‹ngiltere Huguenotlar’a Papal›k ve ‹spanya ise krala destek verdiler. Katolik ordusu, Huguenotlar’› 1569’da Moncontour Muharebesi’nde ma¤lup etti. 1570’de imzalanan Saint Germain Antlaflmas› ile taraflar aras›nda geçici bir bar›fl sa¤land›. Fransa’da IX. Charles zaman›nda Protestanlar ve Katolikler aras›nda yaflanan SIRA S‹ZDE iç savafl zamanla milletleraras› bir meseleye nas›l dönüflmüfltür?

2

SIRA S‹ZDE

Saint Barthélemy Katliam›

DÜfiÜNEL‹M

DÜfiÜNEL‹M S O R U

1572’de ülkedeki Huguenotlar’›n liderlerinden Navarra Kral› Henry’nin ile Kral IX. S O R verildi. U Charles’›n k›zkardefli Prenses Marguerite’nin ile evlenmesine karar Ancak Frans›z Parlamentosu bu evlilikten rahats›zd›. Dü¤ün için Huguenotlar Paris’te topland›lar. Protestan asilzâdelerin önemli bir D‹KKAT k›sm›, dü¤ün bittikten sonrada Paris’te kald›lar. Dü¤ünden dört gün sonra, 22 A¤ustos’ta Amiral Coligny’e suikast teflebbüsünde bulunulunca, gerilim artt›. S‹ZDE yapt›rarak, Kraliçe Catherine Medicis, 23 A¤ustos’ta sarayda gizli birSIRA toplant› Huguenot liderlerine sald›r› karar› ald›rd›. 24 A¤ustos’ta Saint Barthélemy Yortusu günü Paris’in kap›lar› kapat›larak, katliam bafllad›. Amiral Coligny ilk öldürülenlerAMAÇLARIMIZ dendi. Halk›n da galeyana gelmesiyle beraber yaklafl›k 3.000 Protestan katledilmiflti. Paris’teki katliam di¤er flehirlere de dalga dalga yay›ld›. Navarral› Henri katliamdan Katolik oldu¤unu aç›klayarakK kurtulmufltu. Henri ‹ T A P de Navarra, uzun süre Paris’te göz hapsinde tutulduktan sonra 1576’da bir f›rsat›n› bulup kendi memleketine kaçt›. Burada eski dinine dönüp, Katolikler’le mücadelesini b›rakt›¤› yerden daha büyük azimle tekrar bafllatt›. TELEV‹ZYON

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

112

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

IV. Henri’nin Fransas›
Saint Barthélemy Katliam›’ndan sonra Protestanlar’›n Katoliklere karfl› hiçbir güveni kalmad›. IX. Charles, savafla son vermek için Boulogne Ferman›’n› ilan ederek Protestanlar’a baz› dinî özgürlükler tan›d›. Ancak kral 1574’te ölünce, tahta ç›kan III. Henri’nin sert tutumu ve Guiseler’le akrabal›k iliflkisi kurmas› üzerine Huguenotlar yeniden ayakland›lar. Sonunda iki taraf aras›nda Monsieur Bar›fl› imzaland›. III. Henri bir süre sonra antlaflmay› çi¤neyince, Huguenotlar tekrar savaflmaya bafllad›lar. Puvatya Ferman› ile bar›fl yeniden temin edildi. Kral›n en küçük kardefli Fransuva’n›n 1584’te ölümü ülkedeki gerilimi bir kez daha artt›r›ld›. Ortaça¤’dan beri Fransa’daki kraliyetin veraset kurallar›n› belirleyen Lex Salica’ya göre III. Henri’den sonra, tahta Kalvinist bir prens olan Navarral› Henri’nin geçmesi gerekiyordu. Bu geliflme üzerine Guise Dükü, II. Felipe ile bir ittifak yapt›. Guise Dükü I. Henri ve kardefli Guise Kardinali II. Louis’nin bafl›n› çekti¤i ülkedeki afl›r› Katolikler, kral›n Protestanlar’a karfl› tepkisini yetersiz görüyorlard›. Lorraine hanedan›na mensup olup Frans›z taht›na geçme planlar› yapan Henri de Guise, On Alt›lar Konseyi’ni kurdu ve “Barikatlar Günü” olarak bilinen 12 May›s 1588’te Paris’te yönetime hakim oldu. Kral flehirden kaçt›. Önce Chartres’e sonra da Blois’e s›¤›nan III. Henri, Navarra Kral› Henri’yi veliahdl›ktan azledip Millî Meclis’i (Etats-Generaux) toplad›ysa da Katolikler’i teskin edemedi. Kral, durumun kötüye gitti¤ini görünce, özel muhaf›zlar›n›n suikast›yla Guise kardeflleri öldürttü. Suikasttan sonra Paris Parlamentosu kral› suçlarken, kral yanl›lar› Tours’ta topland›. Henri de Navarra, bu ölüm kal›m an›nda Kral III. Henri’yi yaln›z b›rakmad›. ‹ki Henri, Paris’i kuflatt›. Ancak daha muhasaran›n ilk ay›nda 1589 y›l›nda III. Henri, karargâh›na sokulmay› baflaran genç bir rahip taraf›ndan hançerle öldürüldü. Bu cinayet yüzünden Paris kuflatmas›n› kald›rmaya mecbur kalan Henri de Navarra, Fransa taht›n› ve tac›n› devrald›¤›n› bütün dünyaya ilan etti. Fakat II. Felipe taraf›ndan daha güçlü bir flekilde desteklenen baflta Paris olmak üzere birçok flehir, yeni kral› tan›mad›. IV. Henri, Fransa’n›n genelinde otoritesini kabul ettirmek için savafl ve siyasetle birçok flehri otoritesi alt›na ald›. 14 Mart 1590’da Ivry’de Mayenne Dükü Charles de Lorainne’i bozguna u¤ratt›. Amac›na ulaflmak için as›l umudu ise, Katolikler’in büyük destekçisi ‹spanya Kral› II. Felipe’nin gücünün Osmanl› donanmas›n›n yard›m› ile k›r›lmas› idi. Temmuz 1593’te Katolik oldu¤unu ilan ederek krall›¤›n›n tan›nmas›n› sa¤lamaya çal›flt›. Baz› flehirler kral›n Katolikli¤ine inan›rken baz›lar› ise bu davran›fl›n›n göstermelik oldu¤una kanaat getirmiflti. Reims, Katolik Birli¤i’ne ba¤l›l›¤›n› sürdürdü¤ü için IV. Henri, 27 fiubat 1594’te Chartres’te taç giydi. 22 Mart 1594’te daha önce kuflat›p alamad›¤› Paris’e bir direniflle karfl›laflmadan girdi. Fransa Kral›, Katolikler’in kurdu¤u Kutsal Birlik’e deste¤ini kesmek için 1595 Ocak’›nda ‹spanya’ya savafl açt›. Kral 1595’te papa taraf›ndan affedildi. Mezhep de¤ifltirmesine ra¤men, radikal Katolikler’e so¤uk davranan IV. Henri, ülke gelindeki gerilimi düflürdü. Huguenotlar’›n korkusunu azaltt› ve 1598’de Nantes Ferman›’n› ilan ederek ülke genelindeki Protestanlar’a dinî özgürlük temin etti. IV. Henri döneminde krall›k gücü ve otoritesi yeniden sa¤lan›p, ekonomi bir düzene sokuldu. Askeri sistem gelifltirildi ve ülkedeki mali dengeler sa¤land›. Paulette denilen y›ll›k vergi düzenlemesi gerçeklefltirildi. ‹ntendant ad› verilen sistem sayesinde asalet sahibi mülki idareciler vas›tas›yla devletin taflradaki denetim gücü artt›. Merkeziyetçi yap› dahilinde aristokrasiyle gerilim düflürüldü. “Otlaklar ve tarlalar Fransa’y› besleyen iki memedir, gerçek Peru maden ve hazineleridir” sözü meflhur olmufltur.

s›n›r çat›flmalar›yla u¤raflmaktayd›. Avrupa devletleri aras›ndaki güç dengelerini oluflturma ve bu “Avrupa Hristiyan Cumhuriyeti”nde ebedî bar›fl› sa¤lama kisvesi alt›nda asl›nda Osmanl› sultan›n›n Avrupa topraklar›ndaki hükümdarl›¤›n› yoketmek ve Habsburg hanedan›n›n gücünü azaltmak istiyordu. içerideki Protestanlar’a karfl› oldukça sert önlemler alm›fl. 1624’te kral taraf›ndan baflbakanl›¤a getirilmiflti. kral›n kuvvetleri Saumur ve Saint Jean d’Angely’i ele geçirmifller. Toskana dükünün k›z› olan kraliçe döneminde ülkedeki ‹talyan kökenli bürokratlar›n nüfuzu artt›. Huguenotlar’›n isyan› zorlukla bast›r›ld›. Louis. ‹ngiliz ve Hollanda donanmas›n›n da deste¤ini alan Frans›z ordusu. Ren bölgesinde. Nitekim Huguenotlar 1627’de La Rochelle merkezli olmak üzere bir kez daha ayaklanm›fllard›. 1625’te bir kez daha isyan ettiler. 1621’de isyan edince. Protestanlar’›n Fransa içindeki siyasi güçleri bitirilmiflti. Louis geçti. Montpellier Antlaflmas› ve Nantes Ferman›’na kral taraf›ndan uyulmad›¤› gerekçesiyle. Kardinal Richelieu. Fransa Kral› XIII. o¤lu XIII. Louis ve Huguenotlar aras›nda yap›lan Alais Antlaflmas›’yla Nantes Ferman› ile Huguenotlar’a verilen dinî ve kültürel haklar bir kez daha teyit edildi. Taraflar aras›nda 1622’de Montpellier Antlaflmas› imzalanarak savafl durduruldu. Henri. Ünite . Louis’nin vasili¤ini annesi Marie de Medici üstlendi. Otuz Y›l Savafllar›’n› da ülkesi için bir f›rsat olarak kulland›. Kardinal Richelieu. Louis. Louis’nin de 1643’te ölümü üzerine. Louis’nin ehliyetini kazanmas›ndan sonra. onlar›n gücünü büyük ölçüde k›rm›flt›. görevini kendisi ile ayn› siyasal çizgiyi takip eden Kardinal Mazarin üstlendi. Buna karfl›n ‹ngiltere. el alt›ndan Huguenotlar’›n isyan›n› desteklemeye bafllam›flt›. Nitekim Huguenotlar. Avrupa Hristiyan Cumhuriyeti’ni 3 ayr› grupta toplanan 15 ba¤›ms›z devlete ay›racakt›. Re Adas›’n› denizden ve karadan ablukaya ald› ve 1625 Eylül’ünde kaleyi ele geçirdi. Kardinal Richelieu’ya destek verdi. Kardinal Richelieu 1642’de ölünce. Ma- . Huguenotlar. Louis geçti ve naibeli¤ini üstlenen annesi Avusturyal› Anne. babas› kadar Nantes Ferman›’n›n öngördü¤ü özgürlükleri uygulamaya ›srarc› de¤ildi. Kardinal Richelieu. Fransa Kral›n›n Yeni Avrupa Projesi IV. 1626’da Paris Antlaflmas› ile Huguenotlar’a. Sefere ç›kmaya haz›rlan›rken 1610 y›l›nda fanatik bir Katolik taraf›ndan suikasta u¤ray›nca Fransa taht›na 9 yafl›ndaki o¤lu XIII.Reform’un Zaferi (1555-1648) 113 Saltanat›n›n son döneminde. XIII. kendi müttefiki olan Türkleri Asya’ya sürdükten sonra Rusya’n›n d›flar›da b›rak›ld›¤› yeni bir Avrupa’y› kurmay› tasarlam›flt›. Habsburglar’›n gücünü y›k›p. Ayn› y›l Fransa Kral› XIII. devlet içinde etki gücü azalan Marie de Medici. IV. Henri.5. 1614’te. ana karargâhlar› La Rochelle’de bu kez donanma bulundurmamak kayd› ile inanç özgürlü¤ü hakk› geri verildi. Huguenotlar’›n merkezi olan La Rochelle’yi abluka alt›na alm›fllard›. Bu destek hem Kardinal Richelieu’yu hem de Marie de Medici’nin devlet içinde gücünü artt›rd›. XIII. Huguenotlar’›n sahip olduklar› dinî ve kültürel haklar muhafaza edilmekle birlikte. Kardinal Richelieu Dönemi XIII. devlet ifllerini büyük ölçüde Kardinal Richelieu’ya b›rakt›¤›ndan bu dönem onun ad›yla an›l›r. Avrupa Birli¤i’nin öncülerinden biridir. Habsburglar’›n yükseliflinden rahats›z olan Fransa kral›. tahta çocuk yafltaki XIV.

Henri ile 1559’da CateuCambresis Antlaflmas›’n› imzalad›. kardefli Ferdinand Avusturya kanad›n›n hükümdarl›¤›n› üstlenmiflti. Antlaflma daha sonra tekrar uzat›ld›ysa da 1591’den itibaren iki devlet aras›nda s›n›r çat›flmalar› bafllad› ve 1593-1606 aras›nda 13 y›l sürecek “Uzun Türk Savafllar›” meydana geldi. ülkenin çeflitli bölgelerine da¤›tt›. 1519’da tahta ç›kan fiarlken. Protestanlar d›flland›. 1551’den itibaren devam eden ‹talya’daki savafllar› noktalad›. Birçok Protestan ülkeyi terketti. Kanunî 1566’da Sigetvar’› elegeçirdi. II. 1648’deki Vestfalya Antlaflmas›. astroloji ve simya merakl›s›yd›. Bu dönem ‹spanya tarihinde “imparatorluk ça¤›” olarak bilinir. Osmanl›lar’a karfl› oluflturulan kutsal ittifaka önderlik ettiler. zorla Hristiyanlaflt›r›lan Endülüslü Müslümanlar’a verilen isimdir. Habsburg topraklar›n› fiziksel olarak birlefltirmek. II. Felipe döneminin ilk y›llar›nda Osmanl›lar ile mücadele edildi. k›ta tarihi gelifliminde çok önemli bir oynam›flt›. 1560’ta. II. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u art›k Viyana’dan yönetilmeye baflland›. Kral. II. Ancak istedi¤i baflar›y› sa¤layamad›. Avrupa’da Avusturya egemenli¤inin k›r›lmas›n› sa¤l›yor ve dengeleri de¤ifltiriyordu. Rudolf.114 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi zarin’i destekledi. gerekse de sahibi oldu¤u kolonilerle. gerek K›ta Avrupas›’nda sahip oldu¤u topraklarla. fiarlken. Otuz Y›l Savafllar›’ndan Avusturya büyük yaralar alarak ç›kt›. Fransa’ya hakim olup. fiarlken’in amac›. Avusturya ‹mparator Ferdinand’›n en büyük derdi bir türlü ilerlemesini durduramad›¤› Osmanl› ‹mparatorlu¤u idi. seleflerinin Moriskolar’a uygulad›¤› bask› politikas›n› devam ettirdi. 1606’da imzalanan Zitvatorok Antlaflmas›’yla uzun süreli bir sulh dönemine girildi. bütün k›taya hakim olmas›n› istemekteydi. babas› gibi koyu bir Katolik’ti. Ömrünü de¤eri düflük madenleri. . HABSBURGLAR’IN ALTIN ÇA⁄I 16. Kardinal Mazarin. Dinî çekiflmenin sonunda Otuz Y›l Savafllar› ç›kt›. Habsburglar’›n en büyük iki rakibi Fransa ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ydu. ‹mparatorlu¤un ‹spanya kanad›n›n hükümdarl›¤›n› üstlenirken. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’nun. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u taht›ndan ise kardefli Ferdinand lehine feragat etti. Ancak Cerbe Moriskolar (Müdeccenler): ‹spanya’da 1492’de devletlerini kaybedip. Ferdinand’›n dinî birli¤i sa¤lamak için 1629’da ç›kard›¤› “Eskiye Dönüfl Ferman›” Protestanlar’› çileden ç›kard›. fiarlken. bütün Avrupa’y› Habsburg hanedan› çat›s› alt›nda birlefltirmeyi hedeflemiflti. Fransa Kral› II. yüzy›l›n en büyük siyasi güçlerinden biri olan ‹spanya. ancak Fransa’ya da ‹talyan Yar›madas› üzerindeki üstünlü¤ünü kabul ettiriyordu. ilk ifl olarak. Müslümanl›klar›n› gizli flekilde sürdürdüklerinden flüphelendi¤i Moriskolar’› yaflad›klar› bölgeden sürerek. Rudolf’un tahta ç›kmas›ndan sonra. ‹spanya II. 1576’da ‹spanya saray›nda büyümüfl koyu bir Katolik olan II. Osmanl›lar’› ise özellikle Tuna Nehri’nin güneyinde tutmakt›. alt›na çevirdi¤ine inan›lan filozof tafl›n› aramakla geçirmiflti. 1555’te Augsburg’tan çok k›sa bir süre sonra. savafl› yürütmek için s›k› bir maliye politikas› takip etmiflti ve devlet yönetiminde merkeziyetçi bir anlay›fla sahipti. Hristiyan hakimiyetinde yaflamak zorunda kal›p. 1568’de Osmanl› fetihlerinin tan›nmas› ve hakimiyeti alt›ndaki Macar topraklar› için Avusturya’n›n y›ll›k 30 bin alt›n ödemesi flart›yla 8 y›ll›k bar›fl yap›ld›. gut ve epilepsi olan fiarlken. ‹spanya taht›ndan o¤lu lehine. Felipe. Felipe. ‹spanyollar. ‹spanya bu antlaflma ile Metz ve Verdun’u Fransa’ya b›rak›yor. Karfl› reform uygulamalar› yüzünden Protestanlar ayakland›lar.

Böylece dünyan›n en büyük iki sömürgeci devleti birleflmiflti. Fransa ile savafla giriflti. 1631’de Zeeland aç›klar›nda. ‹spanya’da paran›n de¤eri düfltü¤ü gibi hayat pahal›l›¤› bafllam›flt›r. Katalonya ve Portekiz’de. Frans›zlar. devletlerine kavufltular. 1639’da ‹ngiltere yak›nlar›nda ‹spanyollar’› ma¤lup etmifllerdi. ‹spanya. Felipe saltanat›n›n son y›llar›nda. Buna karfl›n. (Dindar) Felipe de selefi gibi Karfl› Reform yanl›s› tutumunu sürdürdü. Hollanda ile olan savafl daha çok profesyonel asker gerektirmifl bunun sonucunda maliye iflas etmiflti. Felipe’nin en meflhur icraatlar›ndan biri Moriskolar’›n ‹spanya’dan sürgün edilmeleridir. Gerek kral›n yaflay›p. IV. Ancak istedi¤i baflar›y› sa¤layamad› ve 1598’de yap›lan antlaflma ile IV. Felipe döneminde. ‹spanya’n›n bir di¤er önemli sorunu Hollanda meselesiydi. ‹spanya 100 y›ll›k dünya gücü olma özelli¤ini ise 1643’teki Rocroi Muharebesi’nde kaybetmiflti. birçok sömürgelerini kaybettiler. Otuz Y›l Savafllar›’nda. Katalonya’daki bir isyan› f›rsat bilip. Güney Amerika’daki. Bu savafl neticesinde ‹spanyaAvusturya ortakl›¤› büyük bir darbe yemiflti. IV. ‹spanyollar. Ancak ayn› baflar›y› Asya’da gösteremeyip. baflar›l› olmad›lar. 1607’de imzalanan ateflkesle. 300 bin Morisko’yu Müslümanlar ile iflbirli¤i yapt›klar› gerekçesiyle Fas ve Tunus’a sürmüfltür. 1624’te Breda’y› ‹spanyollar ele geçirdikleri halde tutunamad›lar. 1621’de Hollanda’daki savafl yeniden bafllad›. II. Felipe. ülkeyi bir kargaflan›n içine sokmufltu. dönemin en önemli askerî strateji uzmanlar›ndan biri olan Maurice Nassau karfl›s›nda. bu ateflkesten sonra ba¤›ms›z bir devlet olarak hareket etmeye bafllayacakt›. K›br›s’›n fethini müteakip gerçekleflen 1571’deki ‹nebaht› Savafl› ise Haçl› donanmas› için bir zafer oldu. Ancak isyan eden Hollanda’da hakimiyetini bir türlü kuramad›. her ne kadar hukuken tam ba¤›ms›z olmasa da Hollanda. ‹spanyol sömürgelerinden getirilen de¤erli madenlerle elde edilen zenginlik zamanla enflasyonu körüklemifl. Babas›n›n yerine tahta geçen III. Kral. Ailenin son temsilcisi ve kral›n halefi Kardinal Henrique’nin de 1580 Ocak’›nda ölmesiyle Portekiz taht›na geçecek kimse kalmam›flt›. yaflamad›¤›n›n bilinmemesi ve gerek oluflan otorite bofllu¤u. Hollandal›lar denizlerde de baflar›l›yd›lar. Felipe 1580’de krall›¤›n› ilan edip. Fransa’n›n da deste¤ini alarak 1640’da ayaklan›p. Portekizliler. Haçl›lar’a karfl› büyük bir zafer kazand›lar. Bu durumu f›rsat bilen ve anne taraf›ndan Portekiz hanedan› ile ba¤› olan II. daha sonra sömürgelerine yerleflen Hollandal›lar’› Brezilya ve Afrika’dan ç›kard›lar. Zira Hollandal›lar di¤er Protestan devletler yan›nda. ‹spanya Hakimiyeti Alt›ndaki Portekiz 1578’deki Vadiü’l-Mehazin Muharebesi’nde Portekizliler Osmanl› ve Fas birliklerine ma¤lup olduklar› gibi genç Portekiz Kral› Sebastian bu muharebede varisi olmadan ölmüfl. Portekiz’in ba¤›ms›zl›¤› resmen 1668’de tan›d›. Turgut Reis ve Piyale Pafla. ‹spanyol hakimiyeti alt›nda oldu¤u y›llarda baharat pazar›n› ‹ngiliz ve Hollandal›lar’a kapt›rd›. Fransa’n›n da teflvikiyle Madrid yönetimine karfl› baflkald›r› gerçekleflmiflti. Protestanlar’a karfl› savafl›n› devam ettirdi. Portekiz ve ‹spanyol tahtlar›n› kendi flahs›nda birlefltirdi. .5.Reform’un Zaferi (1555-1648) 115 Deniz Savafl›’nda. Bu s›rada. cenazesi bile bulunamam›flt›. ‹spanya’n›n alt›n y›llar›n›n sonuydu. Buna bir de 1590’lardaki k›tl›k eklenince. ‹spanya büyük bir sosyal ve ekonomik darbo¤az›n içine girmifltir. Felipe’nin iktidar y›llar›. Henri’nin Fransa krall›¤›n› kabul etti. Otuz Y›l Savafllar›’n›n en önemli mücadelelerinden biri olan bu savaflta ‹spanyollar’› ma¤lup etmiflti. III. III. s›k›nt› daha da büyümüfltü. Portekizliler. Portekiz. Katolik Fransa’n›n da deste¤ini alm›fllar ve ‹spanyollar’›n. taarruzlar›n› püskürtmüfllerdi. Ünite .

Denizden kazan›lan topraklar› otÜfiÜNEL‹M laklara dönüfltürerek. Portekiz ve ‹ngiliz tüccarlar›n mallar›n› tafl›d›lar. Denizlerde yüzS O R U lerce Hollanda gemisi dünya ticaretinin tekelini elinde tutuyordu.116 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi HOLLANDA’NIN (FELEMENK) DO⁄UfiU Flandre flehirlerinde Protestanl›k yay›l›nca ‹mparator fiarlken. Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›k hareketinin lideri olan Sessiz William. Flandr’deki Protestanlar’a karfl› babas›ndan daha sert bir tutum benimsedi. 1550’den itibaren Kalvinizm’in de Flandr’e girmesi ise Hollanda’n›n ortaya ç›kmas›na zemin haz›rlad›. kanund›fl› ilan etti. II. ‹spanyollar ise 1588’de ‹ngiltere’yi istilaya giderken “Yenilmez Armada” diye adland›r›lan donanmalar› yok olmufl ve deniz üstünlü¤ünü kaybetmifllerdi. Bunun üzerine II. bundan sonra hissedilir derecede artt›. Frans›z. bu ülke resmen tan›nd›. Felipe Alba Dükü Fernando Alvarez’i. yani bugünkü Belçika. ‹spanya’n›n sald›r›lar›. ancak William’›n yerine geçen o¤lu Maurice ‹spanyollar’la mücadeleye devam etti. BunSIRA S‹ZDE dünya ticaretini ele geçirmek üzerine olacakt›. Prens William Osmanl›’dan da yard›m istemiflti. Akdeniz’de Frans›z ve ‹ngiliz bayraklar› alt›nda ticaret yap›yorlarSIRA S‹ZDE d›. Alvarez’in kurdu¤u bask› üzerine Protestan isyanc›lar›n›n bir k›sm› ‹ngiltere’ye bir k›sm› ise Protestan Alman Prenslikleri’ne s›¤›nd›lar. Ancak halk›n tepkisi durmam›fl ve özgürlük mücadelesi bafllam›flt›. Ancak Engizisyon’a ra¤men Protestanl›¤›n yay›lmas› durdurulamad›. Bask›n›n artmas› üzerine 1566’dan itibaren o dönemde Birleflik Eyaletler olarak bilinen Hollandal›lar ‹spanya’ya karfl› sivil direnifle bafllad›lar. Hollanda. Hollanda gedan sonraki mücadele mileri ‹spanyol. Dünyan›n en büyük ticaret potansiyeline sahip Akdeniz’e. ticarette daha da büyüme yoluna gitti. Felipe. Kuzey Flandr’daki Protestan eyaletler 1579’da da “Utrecht Birli¤i” ad›yla yedi vilayetten oluflan Protestan Hollanda Cumhuriyeti’ni kurdular. silahl› mücadeleyle alt edemedi¤i William’› 1580’de a¤›r suçlamalarla ki. Bu yüzden 1568’te bafllay›p. Ticaretin artmas›yla DAmsterdam’da bankac›l›k yükseldi. 1609’da ‹spanya ile 12 y›ll›k ateflkes imzalayarak. suçlar›ndan biri de Türkler’le ittifak kurmak idi. ‹spanyollar kuzeyde tekrar ilerlemeye bafllad›lar. 1609’da ‹spanya ile ateflkes imzalamalar›n›n hemen ard›ndan Osmanl› sultan› taraf›ndan tan›nmak ve Akdeniz’de ticaret yapabilme izni alabilmek için temaslara bafllad›lar. William’› öldürene büyük ödüller vaat edildi. 1590’dan itibaren yeni gelifltirdikleri “fleuten” adl› gemileriyle Hindistan ve Atlantik’te ticarete önem verdiler. II. Seri olarak üretilen ve okyanuslarda h›zla hareket eden yeni tip bu gemiler Hollandal›lar’a büyük üstünlük sa¤l›yordu. Hollandal›lar. bölgede bask› kurmufltu. Katolik olarak ‹spanya idaresinde kald›. kendi bayraklar›yla giremiyorlard›. Büyük ticaretDpotansiyeline ra¤men Hollanda henüz ba¤›ms›z bir devlet olarak tan›nm›yor‹KKAT du. Güney. Felipe. Osmanl› idaresi. Ancak K›br›s seferi ve ‹nebaht› Savafl› yard›m gönderilmesini engellemiflti. büyük bir asker ve Orange hanedan›n kurucusudur. ‹spanya’n›n Akdeniz’deki faaliyetlerini s›n›rland›racak bu iste¤i müspet karfl›lam›flt›. Hollandal›lar. süt sektörünü gelifltirdiler. AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . 1584’te William öldürüldü. 1648’te Vestfalya Antlaflmas›’yla Hollanda’n›n tam ba¤›ms›zl›¤› ile sona eren mücadele dönemine “80 Y›l Savafllar›” ad› verilmifltir. ‹spanyol Hollandas›’na vali olarak gönderdi. 1612’de Hollanda’ya kapitülasyon verilip. Osmanl›lar’›n 1578’den itibaren fiark’ta Sefevîler’le y›prat›c› bir savafla giriflmesi ikinci defa yard›m› engelledi.

Hollanda bafllang›çta ‹spanya karfl›s›nda ma¤lubiyetler alsa da. askeri aç›dan güçlü olsalar bile nüfuslar›n›n azl›¤›ndan dolay› ancak Kuzey Almanya. Pomeranya ve Balt›k gibi yak›n co¤rafyalarda söz sahibi olabilmifllerdir. önemli miktarda savafl tazminat› ödeyecek ve Elfsborg Kalesi’nin iadesi için yüklü bir ödeme yapacakt›. Ancak Danimarka bu teklifi kabul etmedi¤i gibi ‹sveç’in Hessen Krall›¤›’na yollad›¤› elçileri tutsak etti. 1639’da ‹spanya donanmas›na büyük bir darbe vurdu. özellikle Kuzey Alman devletlerinin oluflturdu¤u Hansa Birli¤i’nin ticari gücüne ve Alman siyasi nüfuzuna alternatif bir oluflumdu. Danimarka kral›n›n bu simgeyi kullanarak. ‹sveç’in 1561’de Talinn Liman›’na hakim olmas›ndan. 1524’te Danimarka ile imzalanan ve ‹sveç’in ba¤›ms›zl›¤›n› teyit eden Malmö Antlaflmas›’ndan sonra ‹sveç. ‹sveçliler. 1568’de ‹sveç taht›na ç›kan III. ‹sveç’te taht mücadelesine neden oldu¤u gibi. Ancak antlaflman›n flartlar›n› a¤›r bulan III. kraliyet armalar›na ekledi. 1397’de ‹sveç. ancak ‹sveç. Kalmar Birli¤i’ni yeniden ihya etmek istiyordu. Nihayetinde naiplik görevini üstlenen fiarl. IX. . Danimarka’n›n yan›nda savafla dahil oldu. ‹zlanda. Livonya’ya (Estonya ve Letonya) gelmesinden rahats›z olan Lehistan ve Lübeck Prensli¤i. Danimarka kral›n›n armas›nda ‹sveç’i sembolize eden üç tac›n yer almas›yd›. Danimarka’n›n art›k Kalmar Birli¤i gibi. 1523’te Vasa hanedan›ndan I. Bu iki devlet. 1592’de ‹sveç taht›na ç›kan Sigismund’un koyu bir Katolik ve Karfl› Reformcu olmas› ‹sveç toplumunda ve devlet adamlar›nda rahats›zl›¤a neden oldu. Danimarka Kral› II.5. bu metni onaylamad›. Danimarka ve Norveç’in sembollerini. Ünite . Roskilde Antlaflmas›’n› imzalam›flt›. Johan elçilerini bar›fl için Danimarka’ya yollayarak. 1598’de Sigismund’a isyan ederek. Rusya’daki istikrars›zl›ktan yararlanarak bu ülkeye sald›rd›. Buna göre. Norveç ve Danimarka’n›n ortak ç›karlar do¤rultusunda. ‹spanya ile 1621’den 1648’e kadar sürecek bir savafla girdi. Johan. iki taraf aras›nda ipler tamamen koptu. Bu antlaflma. Bunun üzerine ‹sveç. hem karada hem de denizde gerçekleflti. Norveç ve Finlandiya ise ba¤›ms›zl›klar›na çok geç kavuflmufllard›r. fiarl.Reform’un Zaferi (1555-1648) 117 Ateflkes’in bitmesinden sonra Hollanda. Frederick. Kalmar Birli¤i’ne vurgu yapt›¤›n› iddia ettiler ve armadan bu figürün çekilmesini istediler. Otuz Y›l Savafllar›’n›n sonunda ‹spanya ile Münster Antlaflmas›’n› imzalayarak ba¤›ms›zl›¤›na resmen kavufltu. Gustav Vasa’n›n ölümü. ‹sveç taht›n› elegeçirdi. Ancak Danimarka’n›n ‹skandinavya’n›n en güçlü devleti oldu¤u da ortaya ç›km›flt›. ‹sveçliler’in bu ad›m› asl›nda Kalmar ittifak›n›n sonuydu. Ancak ‹sveç ve Danimarka. 1604’te ise IX. savafl bitirildi. Danimarka Kral› II. Lutherism’e geçti ve Gustav Vasa’n›n yönetiminde (1523-1560) daha istikrarl› bir dönem geçirdi. Gustav’› hükümdarlar› olarak ilan ettiler. iki taraf da savafl öncesi s›n›rlar›na dönecek. KUZEY AVRUPA DEVLETLER‹ ‹skandinav devletlerinin tarihte önemli rol oynayanlar› ‹sveç ve Danimarka’d›r. ‹ki taraf aras›nda 1563-1570 aras›nda gerçekleflen Kuzey Savafllar›’n› bafllatan olay ise. ‹sveçliler. kendisinin asli güç oldu¤u bir yap›lanmay› ‹sveç’e kabul ettiremeyece¤inin deliliydi. Kalmar Birli¤i bozuldu¤undan beri mevcut olan ‹sveç-Danimarka geriliminin savafla dönüflmesinde de etkili oldu. Christian’›n ‹sveçli asilzâdelerin gücünü k›rmak amac›yla 1520’de Stockholm’e girmesi ve burada Stockholm Kan Banyosu ad› verilen olay neticesinde. fiarl ismiyle resmen kral oldu. kendi siyasi varl›klar›n› sona erdirmeden oluflturduklar› Kalmar Birli¤i. yüzy›llar boyunca ba¤›ms›z olarak mücadele etmifller. ‹sveç’in birkaç baflar›s›ndan sonra 1612’den itibaren savafl durgunlaflt›. Nihayet 1570’de taraflar aras›nda Stettin Antlaflmas› imzalanarak. Yedi Y›l Savafllar› olarak da bilinen bu mücadele.

Protestanlar’›n. aradaki ihtilaf›n müsebbibi olarak Prag’da bulunan imparatorun temsilcilerini gördüler. Danimarka’n›n Lappland’daki hakimiyeti tan›nacakt›. ipler tamamen koptu. Hakikaten bu iki temsilci de Protestanlar’› sapk›n olarak görmekteydi. Lübeck Antlaflmas›’n› imzalayarak savafltan çekildi. Ancak imparatorun Bohemya’daki temsilcileri Protestanlar’a verilen haklar› uygulamaya koymak istemediler. Christian taraf›ndan istikrarl› bir biçimde yönetilmekteydi. Ayn› y›l IX. m›zrakl› birlikler ile tüfekli birlikleri dengeli ve oranl› bir flekilde tanzim etmiflti. ‹sveç. ‹sveç. ‹ngiltere’nin arabuluculu¤u ile iki devlet aras›nda 1613’te Knared Antlaflmas› imzaland›. Çaresiz kalan imparator. Yine ticareti gelifltirmek için. fiarl’›n ölümü üzerine o¤lu II. Gustav Adolf’u dünya tarihinde öne ç›karan özelli¤i ise askeri teorisyenli¤i ve komutanl›¤›yd›. Gustav Adolf ve onun maharetli flansölyesi Axel Oxenstierna önderli¤inde yürüttü¤ü bu askeri ve idari reformlar meyvelerini Otuz Y›l Savafllar›’nda (1618-1648) verdi. savafllardan sonra aristokrasinin ekonomik gücünü k›r›p. Rus cephesine döndü. Ancak imparatorun cevab› da gayet sert oldu. Sound Bo¤az›’n›n her iki kanad›nda da hakimiyetini koruyordu. baflar›lar elde edip.118 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Danimarka ile ‹sveç aras›nda ise bölge hakimiyeti yüzünden 1611’de yeni bir savafl ç›kt›. kilise topraklar›na kendi ibadethanelerini infla etmeleri üzerine imparatorluk temsilciler heyeti bu kiliselerin y›k›m›na karar verdi. ‹sveç’in kald›rabilece¤i en üst seviyeye ç›karm›fl. Rudolf’a din özgürlü¤ü hususunda belirli tavizler verdirttiler. Ancak ‹sveç al›nan baflar›s›z sonuçlardan sonra bar›fl yapmaya mecbur kald›. Çekler. de¤iflik dönemlerde Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’na karfl› isyan etmifllerdi. ‹zlanda ticaret kumpanyalar› kurulmufltu. Ancak Katolik ordular›na yenilen Danimarka. Ancak bu s›n›f› devlete küstürmemek amac›yla Riksrad denilen ve zâdegan s›n›f›ndan oluflan meclis ile yetkilerini paylaflt›. tüfekli birliklerinin atefl gücünü ve atefl h›z›n› artt›rm›fl. Protestan olan Çekler. ‹sveç’in Otuz Y›l Savafllar› içinde Lehistan ile olan mücadelesi 1629’da Altmark Antlaflmas› yap›larak noktaland›. Grönland. devletin vergi gelirlerini artt›rd›. Danimarka. Kral. Ticaretin gelifltirilmesi için Do¤u Hindistan. Uzun süredir pasif rol oynayan süvari birliklerini yeniden vurucu güç haline getirtmiflti. Antlaflmadan sonra Gustav Adolf. ‹sveç’in. Kral. ‹mparator II. Temsilcilerin bu kat› tutumu tak›nmalar› üzerine Protestanlar do¤rudan ‹mparator Matthias’a baflvurmay› uygun gördüler. . Gustav Adolf bafla geçti. Danimarka donanmas› modernize edilmifl ve ülkedeki kaleler ve istihkâmlar sa¤lamlaflt›r›lm›flt›. Uppsala’daki üniversiteye büyük mali kaynaklar tahsis etmifl ve saltanat›n›n sonunda Tartu’da yeni bir üniversite açt›rm›flt›. Gustav Adolf. Ruslar’› Balt›k’tan uzaklaflt›ran Stolbovo Antlaflmas› 1617’de imzaland›. ‹sveç ordusunun asker say›s›n›. Ruslar’› bugünkü Estonya’dan ve Finlandiya’n›n kap›s› say›lan ‹ngirya’dan ç›kard›. 1621’de Göteborg liman flehrini kurdu. Danimarka’ya 1 milyon riksdaler tazminat ödeyecek. Bunun üzerine Çek Protestanlar›. bu antlaflmayla önemli Balt›k limanlar›na tek bafl›na sahip oldu. 1609’da yay›nlad›¤› bir fermanla Çek Protestanlar›’n›n isteklerini kabul etti. ise savafl patlak verdi¤i s›rada IV. Protestanlar’›n haklar› ellerinden al›nd›. OTUZ YIL SAVAfiLARI Bohemyal›lar (Çekler) gerek millî ve gerek de dinî sebeplerden dolay›. Ülke içinde büyük bir e¤itim reformu gerçeklefltirmifl. Ancak 1617’de bu karara Protestanlar yine itiraz edince. Silezyal› ve Moravyal› Protestanlar ile iflbirli¤i yaparak yeni bir hükümet kurdular ve isteklerini yeniden ‹mparator Rudolf’a bildirdiler. Danimarka.

‹syanc›lar da Prag’da yeni bir hükümet teflkil ettiler. ‹syana destek veren Silezya. Thurn Kontu Mattias önderli¤inde isyan ederek 1618’de krall›k saray›n› bast›lar. Protestanlar ise “Union” ad› verilen siyasi birli¤i meydana getirdiler. gübrenin yumuflat›c› etkisi ölümlerine engel olmufltu. Almanya’da art›k bar›fl isteyen Brandenburg. Bu antlaflma ile imparator oldukça rahatlad›. siyasi ç›karlar u¤runa yap›lan milletleraras› bir savafl hâline gelmiflti. ‹sveç ordusunun 1645’te Jankowitz’deki zaferi önce Saksonya’y› savafl›n d›fl›na itti. ‹sveç kral› için “Karlar kral› güneflte eriyecektir” dediler ama eriyen Kutsal-RomaCermen ‹mparatorlu¤u olacakt›. Danimarka’n›n müttefikleri aras›nda ‹ngiltere. Ferdinand. ma¤lup etti. bafllang›c›ndaki mezhep esasl› iç savafl niteli¤ini kaybetmifl. Afla¤› Saksonya ve Hollanda vard›. Protestan din adamlar› sürüldüler. Fransa. ‹sveç de arkas›n› daha çok Fransa’ya yaslamaya bafllad›. ‹ki imparator temsilcisine hakaret ettikten sonra onlar› pencereden afla¤› att›lar. imparatorluk ordusuna karfl› zafer kazand›. ‹sveç. Ünite . Bu muharebenin en önemli neticesi 1635’te Saksonya ve birçok kuzey Alman flehrini ‹sveç ittifak›ndan koparan Prag Antlaflmas› oldu. Bavyera Elektörü Maximilian’in imparatora destek vermesi Katolik cephesini kuvvetlendirdi. Nördlingen mevkiinde 6-7 Eylül 1634’te yap›lan meydan muharebesi sonucunda imparatorluk ordular› büyük bir zafer kazand›lar.Reform’un Zaferi (1555-1648) 119 Protestan Çekler. hiç memnun de¤illerdi.5. Yaflanan bu geliflmelerden sonra Protestan ve Katolik ordular› 1631 Eylül’ünde Breitenfeld’de karfl› karfl›ya geldiler. ‹mparatoru seçen elektörler kurulunda Protestanlar’a ait bir sandalyenin Bavyera elektörüne verilmesi Kuzey Alman prenslikleri ve ‹skandinav müttefikleri için barda¤› tafl›ran son damla oldu. Savafl. Ancak bu geliflmelerden Protestan prensler. Kardinal Richelieu. Avusturyal›lar. Erdel gibi prenslikler de imparatorla anlaflt›lar. 1643’te bu kez. . Lehistan ile antlaflma yapt›ktan k›sa bir süre sonra 1630’da Avusturya’ya savafl ilan etti. Bundan cesaret alan II. Danimarka. Kral Gustav Adolf. Bu çat›flma bütün k›taya yay›larak. Savafl› kazanan Katolik ordusu Prag’da hakimiyeti sa¤lad›. imparatora verdi¤i deste¤i geri çekti. Danimarka Kral› IV. Savafl›n kaybedildi¤ini imparator da anlam›flt›. Avrupa’n›n genelinde mezhep esasl› bir kamplaflma bafllad›. ‹sveç. Christian “Protestanl›¤› ve Kuzey Almanya’y› kurtarmak” vazifesini 1625’te kendi üzerine ald›. ancak bunun üzerine imparator da ertesi y›l Fransa’ya savafl açt›. Kutsal Roma-Cermen imparatorunun yan›nda yer alarak Liga’y› olufltururken. Katolik devletler. Ancak temsilciler 18 metre yükseklikten içi gübre ve pislikle dolu bir hende¤in içine düflmüfller. 1632’de Lützen Savafl›’n› ‹sveçliler kazanmalar›na ra¤men Gustav Adolf bu muharebe sonras›nda öldü. kral›yla beraber hücum inisiyatifini kaybetti. Tilly komutas›ndaki bir orduyu Bohemya’ya gönderdi. imparatorun yan›nda savafla girdiyse de. Prag’da yaflanan bu hadise Viyana Saray›’na ulafl›nca. ‹mparatorun ordusu. Daha sonra Pilsen fiehri’nin düflmesi ile beraber Bohemyal›lar’›n isyan› sona erdi. 1635’te Habsburglar› daha da s›k›flt›rmak için ‹spanya’ya savafl ilan etti. imparator olay› isyan olarak yorumlad›. ‹sveç’e karfl› baflar›l› olamad›. Weimar Prensi Bernhard’› da ittifak›na dahil ederek Fransa’n›n durumunu kuvvetlendirdi. ‹mparatorluk ordular›n›n Balt›k’›n kilidi olan Stralsund’u ele geçirme ihtimali üzerine ‹sveç Danimarka’ya ve Kuzey Alman prensliklerine yard›m etti. Danimarkal›lar’› ertesi y›l Luther am Harenberg’te. Ancak ateflkes yap›lamad›. Bu yüzden imparator müzakerelere bafllan›lmas›n› istedi.

Brandenburg Prensli¤i giderek güçlendi ve S‹ZDE bir bak›maSIRA Prusya ‹mparatorlu¤u’nun. Ön-Pomeranya ile Stettin ve Wismar flehirlerini ele geçirdi. ne Romal› ne de bir AMAÇLARIMIZ imparatorluktu”. ‹ N T E R N E yüzünün T ‹sveç savafltan ak›yla ç›kt›. D‹KKAT Vestfalya ile beraber Habsburg hanedan›n›n karizmas› zarar gördü ve Almanya’da yerel hanedanlar öne ç›kt›lar. y›llar sonra bile ülke ekonomik darbo¤azdan kurtulmay› baflaramam›flt›. Otuz Y›l Savafllar› sona erdi. Voltaire’in deyimiyle bu devlet “Ne kutsal. Fransa’n›n HolLEV‹ZYON landa ve Kuzey ‹talya üzerindeki nüfuzu da artm›flt›. yani Almanya’n›n temelleri Vestfalya’da at›ld›. Vestfalya ile Verden ve Bremen Piskoposluklar›’n›n idaresini alarak Almanya’n›n yönetiminde söz sahibi oldu. ‹spanyollar Fransa ile 11 y›l daha savaflt›lar. Vestfalya. Vestfalya’da ‹ngiltere’nin temsilcisi yoktu. Ancak ‹spanya darbe yedi¤i için savafl. Bunun yan›nda Fransa’n›n baz› toprak kazançlar› da bulunmaktayd›. Napolyon sonras›nda Avrupa’n›n yap›s›n›n belirlendi¤i 1815 Viyana Antlaflmas›’na kadar AvruS O R U pa kamu hukukunun temeli oldu. Protestanl›¤›n Papa ve Katolikli¤e karfl› kazand›¤› zaferin adeta bir sembolüydü.120 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹sveç ve Fransa’n›n Bavyera’ya girmesi üzerine Prens Maximilian mütareke yaparak. imparatora deste¤ini çekti. 1645’te Danimarka ile bar›flan ‹sveç’in elinin rahatlamas› imparatorun bütün direncini k›rd› ve bar›fl müzakerelerini h›zland›rd›. Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›¤› Vestfalya ile onayland›. Antlaflma imparatorun prenslikler üzerindeki otoritesini k›s›tlam›flt›. Otuz Y›l Savafllar› Almanya’n›n nüfusu oldukça azalm›flt›. Vestfalya. Otuz Y›l Savafllar›’n›n bir baflka neticesi de savafl›n getirdi¤i felaketlerdi. ‹spanya’y› en az Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u kadar y›pratm›flt›. Savafl. Fransa’da monarfli Vestfalya’dan sonra iyice sa¤lamlaflt›. ‹mparatorluk gibi Papal›k da Vestfalya’da darbe yedi. Taraflar 24 Kas›m 1648’de Vestfalya Antlaflmas›’n› imzalayarak.T E çevresindeki Habsburg çemberini k›rmay› baflarm›flt›. Antlaflmayla ‹sviçre de ba¤›ms›z oldu. SIRA S‹ZDE 3 Fransa’n›n Katolik olmas›na ra¤men Protestanlar’› desteklemesinin nedeni nedir? SIRA S‹ZDE D Ü fiolmas›na ÜNEL‹M Girifli Latince ra¤men. Bundan dolay› baz› tarihçiler Otuz Y›l Savafllar›’n›n esasen otuz y›l de¤il 41 y›l sürdü¤ünü iddia ederler. DÜfiÜNEL‹M S O R U Vestfalya Antlaflmas› D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Otuz Y›l Savafllar› s›ras›nda en buhranl› dönemlerinden birini yaflayan Osmanl› ‹mparatorlu¤u savafla do¤rudan kat›lmam›fl ancak Osmanl›’ya ba¤l› Erdel Prensli¤i ‹mparator Ferdinand’a karfl› mücadele etmiflti. Modern Avrupa’n›n ve millî devletlerin do¤uflunda önemli bir yere sahiptir. metni Frans›zca olan bu antlaflma. ‹ngiltere’nin lehine olmufltu. Savafltan dolay› K neticesinde ‹ T A P üretim durmufl. Vestfalya’dan sonra. Vestfalya’da Protestanl›k Katolikli¤e denk say›ld› ve Protestanl›¤›n ortadan kald›r›lmas›na yönelik çal›flmalara son nokta konuldu. Fransa. Fransa ile savaflmaya devam eden ‹spanya. Vestfalya’ya davet edilmemiflti. Papa antlaflmay› geçersiz sayd›ysa da Vestfalya’y› imzalayan ülkeler de papan›n bu hükmünü geçersiz sayd›lar. Müzakereler savafllarda yer alm›fl tüm devletlerin kat›l›m› ile gerçekleflti.

say›ca çok. ve 17. Hafif ateflli silahlar ise. Ortaça¤ kale surlar› art›k afl›labilir hale gelmiflti. aç›klaSIRA S‹ZDE y›n›z. zorlu kale kuflatmalar› belirlemekteydi. çapraz atefl gücü sa¤lamak için y›ld›z fleklinde infla edilmekte ve Ravelin denilen ön tabyalarla düflman as›l surlardan uzak tutulmaya çal›fl›lmaktayd›. savafl meydanlar›ndaki etkinliklerini 16. 17. dönüflümlü atefle dayal› kontramarfl veya ‹sveç salvosu gibi teknikleri uygulamaktayd›.5. 17. Özellikle 15. Ordular atefl güçlerini artt›rmak için. 16. a¤›r atl› birliklere dayal› küçük askeri birlikler tedricen terkedilerek. imparatorlu¤un bir dünya gücü olmas›nda ve bu gücünü korumas›nda hayati rol oynam›fllard›. “Trace ‹talienne” denilen yeni bir sur modeli gelifltirmifllerdi. duvarlar›n boyu daha alçak tutulmufl ancak top at›fl›na karfl› daha kal›n hale getirilmiflti. Bunun sonucunda. lejyonlar›n ve piyadelerin üstünlü¤üne son vermifl ve süvari birliklerini ön plana ç›karm›flt›. ordular›n yap›s› de¤iflmifl. Ortaça¤ savafl modelinin bu flekilde oluflmas›ndaki temel neden. DÜfiÜNEL‹M S O R U 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Bu yeni surlar. Avrupa’da Askerî Devrim’in bafllang›c›yd›. Roma’y› çöküflün efli¤ine getirdi¤i gibi. önce fitilli tüfe¤e. yüzy›l›n ilk yar›s›nda. yüzy›l Avrupa’s›nda savafl meydanlar›nda nas›l bir de¤iflim gözlenmektedir. Ateflli silahlar›n icad›yla. savafllar›n sonucunu m›zrakl› piyadeler belirlemekteydi. ‹ngiltere. küçük prenslikler ve flehir devletlerinin en büyük dayana¤› olan. Bu olay. ‹spanya gibi millî monarfliler. bölgesel prensliklerin ve küçük flehir devletlerinin feodal ekonomik modelleriydi. Toplar sayesinde ise. yüzy›llarda tedricen artt›rm›fllard›r. kuflatmalar çok daha h›zl› bir flekilde baflar›ya ulaflmaktayd›. yüzy›lda daha dengeli bir askerî geliflim yaflanm›fl ve vatandafl ordusu ve seferberlik modelinin (levee en masse) bafllad›¤› Frans›z ‹htilaline kadar. ba¤›ms›zl›klar›n› muhafaza etmek için. yüzy›l›n bafl›nda arkebüz denilen arkaik tüfekler kullan›l›rken. küçük prensliklere karfl› avantaj sa¤lam›flt›. flehirlerinin tahkimatlar› konusuna yo¤unlaflm›fllard›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren ateflli silahlar›n etkin bir flekilde kullan›lmaya bafllanmas›. Profesyonel ve sürekli piyadeler olan Roma lejyonlar›. Ateflli silahlar›n kullan›m›n›n. Avrupa k›tas›n›n askerî tarihine damgas›n› vuran ordu. 16. 16. bunun neticesinde Fransa. 17. Roma lejyonlar›yd›. Tahkimatlar. askeri anlamda. Avrupa genelinde piyade a¤›rl›kl› profesyonel ordular kullan›lm›flt›r. yüzy›l›n sonu ve 18. yüzy›ldan itibaren ise çakmakl› tüfe¤e geçilmifltir. Bu dönem savafllar›n›n sonuçlar›n› ise. büyük ölçüde baflar›l› olmufl ve kuflatmalar›n süresini. ordular›n tüfek oran›n› yavafl yavafl artt›rmalar›na ve m›zra¤› terketmelerine neden olmufltur.Reform’un Zaferi (1555-1648) 121 AVRUPA TAR‹H‹NDE DE⁄‹fi‹M VE GEL‹fiMELER Avrupa’da Askerî Devrim Eskiça¤da. ucuza mal edilebilir m›zrakl› piyadeler ön plana ç›km›fllard›. Ortaça¤ kadar olmasa da daha uzun hale getirmifltir. Bu yeni model tahkimatlarda. Feodal sistemin çökmesiyle. derebeylik sistemini çökertmifl. ordular›n asker say›s› düflmüfltü. Ortaça¤ Avrupa savafl dünyas›nda. büyük meydan muharebeleri azal›rken. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren ise daha kademeli bir de¤iflim süreci bafllam›flt›r. Romal›lar ile Gotlar aras›nda 378’teki Hadrianopolis Muharebesi. Habsburglar ile Fransa’n›n güç mücadelesine sahne olan ‹talya’daki bölgesel devletler. m›zra¤a göre daha az fiziksel güç istemesi ve daha etkin kullan›labilmesi. Ünite . büyük bir ordu besleyebilecek güçte olmad›klar›ndan.

Ac›mas›z ve k›y›c› düflman›m›z Türkler. Cizvitler: 1534’te ‹gnacio de Loyola taraf›ndan kurulmufl bir tarikatt›r. ‹spanya. Buna mukabil özellikle Fransa’da konsil kararlar›na karfl› ciddi bir muhalefet olufltu ve ülke iç savafla sürüklendi. Protestan hareketiyle ald›¤› darbeyi tedavi etmesi arzusuyla bafllayan harekete “Karfl› Reform” veya “Katolik Reformu” denilmektedir. . kendisini tamir etmesi. düzensizlikler ve sapk›nl›klar içinde. 1814’te Cizvitler’e eski haklar›n› verse de tarikat eski gücüne bir daha kavuflamad›. Adriyatik’in do¤usu ve ‹talya’ya karfl› karadan ve denizden bir savafl söz konusu. Trento Konsili kararlar› bütün Avrupa’da hemen kabul görmedi.” ça¤r›s›yla toplanan Trento Konsili’nde kilise dogmalar› ve kilisenin yapmas› gereken reformlar ele al›nd›. bu konsili toplayarak Avrupa’da Protestanl›k ile Katoliklik aras›nda giderek artan gerilime son vermeyi ve daha da önemlisi Türk tehlikesi karfl›s›nda Avrupa’da bir birlik oluflturmay› hedefliyordu. Clement. teflkilat yap›s›n› gözden geçirmesini ve kendini savunacak yeni yöntemler gelifltirmesini de sa¤lad›. Cizvitler’in afl›r› kuvvetlenmesi üzerine Papa XIV. Paulus taraf›ndan oluflturulan kardinaller meclisinde at›ld›.. Bu iflgalden sonra Katolik kilisesinden reform hareketi için din adamlar› harekete geçti. Papa III. ‹sa’n›n Gemisi’ni yürütmek için aya¤a kalk›n!. Özellikle Cizvitler. Bu olumsuzluklar›na ra¤men Karfl› Reform hareketi Katolik Kilisesi’nin toparlanmas›n›. Amaçlar›. Rodos kaybedildi. Bunun yan›nda de¤iflen siyasi flartlar da konsile ara verilmesinde etkili oldu. Macaristan tehlikede. 1773’de tarikat› feshetti. fiarlken. Hristiyanlar aras›ndaki nefret ve uyuflmazl›¤› k›z›flt›rmakta. Karfl› Reform için dönüm noktas› ‹mparator fiarlken’in 1527’de Roma’y› ele geçirmesi oldu. Papa IV. Trento Konsili’nde Hristiyan dinini ve inanc›n› tekrar yükseltmek... Bütün günahlar›m›z ve hatalar›m›za karfl› art›k ilahi öfkeyi üzerimizden kurtarmal›y›z. Reform için ilk ad›m Papa III. fiarlken’in teflebbüsleri ve biraz da zorlamalar› ile 13 Aral›k 1545’te Trento’da bir konsil topland›. ortaya ç›kan hizipleflmeleri ve bölünmeleri nas›l önleyecekti? ‹kinci soru ise Protestanlar. Pius Mart 1564’te. Paulus’un. Protestanl›¤›n ortaya ç›k›fl› üzerine büyük bir darbe yiyen Katolik kilisesini toparlay›p.122 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Karfl› Reform (Katolik Reformu) 16.. Bu kadar kar›fl›kl›klar. Karfl› Reform süreci içerisinde yeni tarikatlar kurulmufl ve bu tarikatlar vas›tas›yla Reform hareketinin açt›¤› yaralar giderilmeye çal›fl›lm›flt›r. yüzy›lda bafllayan ve Frans›z ‹htilali’ne kadar süren Katolik Kilisesi’nin yenilenmesi. Güney Amerika’dan Orta Asya ve Uzak Do¤u’ya kadar genifl bir co¤rafyada sürdürdükleri misyonerlik faaliyetleriyle Katolikli¤i yayd›lar. Katolik inanc› bütün insanl›¤a yaymak ve Katolik olanlar›n inançlar›n› tavizsiz bir flekilde yaflamalar›n› sa¤lamakt›. Karfl› Reform’un cevap arad›¤› iki temel sorusu vard›. Konsilin bu kadar uzun sürmesinin sebebi papalar›n de¤iflmesi ve baz› papalar›n konsile gerekli önemi vermemesiydi. “‹sa cemiyeti” diye de bilinir. karfl› reformun yap›lmas›nda önemli rol oynad›lar. yeniden do¤ufl hareketi hâlini alarak Katolik Kilisesi’ndeki bir yeniden yap›lanma ve Protestanl›k ile ortak inançlar etraf›nda uzlaflarak hizipleflmeleri azaltmay› amaçl›yordu. Avusturya ve Güney Almanya prensliklerinde de benzeri iç savafllar bafllad› ve çat›flmalar Otuz Y›l Savafllar›’n›n bafllamas›nda etkili oldu. Pius. Avusturya. konsil kararlar›n› en fazla sahiplenen ve uygulamaya geçiren ülke oldu. Papa VII. Bunlar›n birincisi Katolik Kilisesi. Hristiyan halk› ve din adamlar›n› düzene sokmak ve din düflmanlar›n› engelleyip ortadan kald›rmak için kararlar al›nacakt›. Trento Konsili oturumlar hâlinde 1563’e kadar devam etti. Kardinaller meclisi 1537 “Sayg›de¤er Kardinaller Heyetinden Islah Edilecek Kilise’ye Dair” bafll›kl› raporda as›l sorunun Papal›k’›n kendisini dünyevîlefltirmifl oldu¤u ve di¤er temel de¤iflikliklerin ancak bu temel de¤ifliklik sa¤land›ktan sonra mümkün olabilece¤i belirtildi. Trento Konsili’nin kararlar›n› resmen onaylad› ve kararlar hayata geçirilmeye baflland› ve bu kararlar Karfl› Reform sürecindeki en önemli geliflmelerdi. “. Kalvinciler ve Anabaptistler’in insanlar› Katolik inanc›ndan uzaklaflt›rmalar› nas›l engellenecekti? Bu sorular yan›nda Karfl› Reform hareketi.

0. yüzy›lda giderek etkisinin azalmas› nüfus art›fl›ndaki en önemli faktördü. Daha sonra da Sezar ve ilk ‹mparator Augustus’u onurland›rmak için. aydan itibaren ise aylar say› ile numaraland›r›l›rd›. bir y›l› 365 gün ve 6 saat olarak hesaplam›flt›.Ö. 5. pür olma ayini olan Februar’a ithafen (Februarius) kulland›lar. Fransa ve Portekiz. Iulius (Temmuz) Augustus (A¤ustos). y›l) yürürlü¤e girdi. dinî gün ve haftalar hâlâ Jülyen Takvimi’ne göre hesaplanmaktad›r. 1900 y›llar›nda uygulanmam›flt›. 5. Romal›larda Juno) olarak s›ralanmaktayd›. 45 y›l›nda (Eski Roma takvimine göre kurulufltan sonraki 709. Avusturya. günümüzde bu takvimi günlük hayatta ve resmi ifllerde kullan›rken. 12 milyondan 15 milyona ulaflt›.Ö. Avrupa’daki 1500 ile 1600 y›llar› aras›nda baz› ülkelerin nüfus art›fl oranlar› flu flekildeydi: ‹ngiltere. Ünite . günefl esasl› bir takvim oluflturdu ve bu takvim M. Lilius’un kabul gören bu önerisine göre 1600 y›l›nda art›k y›l uygulanm›flken. Romal›lar daha sonra takvimlerini. 2300 y›llar›nda art›k y›l olmayacakt›r.8 milyona.Reform’un Zaferi (1555-1648) 123 Papa XIII.8 milyondan 1 milyona. Bat›l›lar’›n Jülyen takvimi dedi¤i bu takvim. 753’tü. 2100.5. Nüfus art›fl› flehirlerde daha fazla idi ve bunun bir sonucu olarak metropol flehirler ortaya ç›kt›. Katolik ülkeler Venedik. mesela bat› dillerinde. Örne¤in Paris’in 1500’lerdeki nüfusu 100 bin iken asr›n sonlar›na do¤ru 200 bine ulaflt›. Rumî. Fransa. 1700. 2200. Romal›lar. ay (Quintilis) ve 6. Takvimin bafllang›ç tarihi Roma’n›n efsanevî kurulufl y›l› olan M. . Ortodoks ülkeler ise. Octember fleklinde yaz›lan Ekim ay›. Roma’da takvim alan›ndaki en büyük reformu yapan isim ise Jül Sezar oldu. Bu takvimin ekinoks ve paskalya tarihi hesaplamas› 325’teki ‹znik konsilinde. 1800.1 milyondan 4. Sezar. gerek Do¤u gerekse de Bat› Hristiyanl›¤›n›n resmi takvimi haline gelmiflti. 4. K›tan›n toplam nüfusu 1500’lerde yaklafl›k 82 milyon iken 1600’lerin hemen bafl›nda yaklafl›k 105 milyon oldu. aya (Sextilis) bu iki devlet adam›n›n isimleri verildi. 2000 y›l›nda art›k y›l yine uygulan›rken. Osmanl›lar’›n. bu uygulamay› 1582 y›l›n›n Ekim ay›nda tatbik etmifl ve 4 Ekim Perflembe gününden sonra 15 Ekim Cuma gelmifl böylece takvimler 10 gün ileri at›lm›flt›. Bu durumun düzeltilmesi için Güney ‹talyal› Aloysius Lilius bir teklifte bulunmufl ve her 400 y›lda mevcut olan 100 art›k y›l› 97’ye indirmiflti. 355 güne ç›karm›fllar ve k›flta bulunan iki yeni aya isim vermifllerdi. Gregorius. Maius (Hermesin annesi) ve Iunius ( Tanr›ça Hera. Kap› ve yollar›n Tanr›s› say›lan Janus’a ithafen ‹aniarus ve tamamen temizlenmeye. Bu yüzden. Günümüzde bat› dillerinde kullan›lmaya devam eden ilk dört ay›n isimleri Martius (Mars). Protestan ülkeler bu takvimi çok uzun süre sonra benimsemifllerdi. Roma takviminde “8. Avrupa’da De¤iflen Nüfus Oranlar› (1550-1650) 1500 ile 1600 y›llar› aras›nda Avrupa nüfusunda yeniden bir art›fl ve toparlanma oldu. ‹sveç. ilk önce 10 aydan müteflekkil 304 günlük bir takvim oluflturmufllard›. ancak bu durum 17. Octobre. Ottobre. Bir yüzy›l önce “Kara Ölüm” denen veban›n 16. yüzy›ldan itibaren tekrar tersine döndü. K›fl aylar›n› kapsamayan bu takvim Mart ay› ile bafllamaktayd›. Halbuki dünyan›n dönüfl h›z› bu süreden yaklafl›k 11 dakika k›sayd› ve 1582 y›l›na gelindi¤inde gerçek mevsimsel zaman ile ‹znik Konsili’nin hesaplamas› aras›nda 10 günlük bir zaman fark› oluflmufltu. Vatikan ile ayn› anda hayata geçirmifllerdi. ‹spanya. Gregorius ve Takvim Dünyan›n büyük k›sm›nda kullan›lan Gregoryen Takvimi menflei Roma ‹mparatorlu¤u’na uzanan bir takvimdir. Uygulamay›. Aprile (Tanr›ça Afrodit) veya aperire olarak yaz›lan açmak fiilinden. 1572’de papal›¤a seçilen XIII. ayd›” anlam›na gelen Octobris olarak an›lmaktayd›.

Bunlar›n en önemlisi de tah›l fiyatlar›ndaki art›flt›. ‹talya.124 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi 16. Tah›l ihtiyac›n› gidermek için baflvurulan en yayg›n yöntem orman alanlar›n›n tar›ma aç›lmas›yd›. Örne¤in 1585’te Napoli belediye meclisi somunlar›n küçülece¤ini. Savafllar kadar ara ara yaflanan k›tl›klar da k›ta Avrupa’s›n›n nüfusunun 17. yüzy›l boyunca Venedik gibi ticaret merkezleri hariç Avrupa’da fazla görülmeyen veba. yüzy›lda k›tada yine ölüm saçmaya bafllad›. ifl gücünün ve asker kayna¤›n›n artmas› sebebiyle. Lombardiya ve Venedik’te ortaya ç›kan ve 1630-1631 y›llar› aras›nda etkili olan veba bu ülkelerin nüfusunun % 30 oran›nda azalmas›na sebep oldu. Bu yüzden 1500’lerde görülen nüfus art›fl› 1600’lerden itibaren yeniden tersine döndü.5 milyona kadar düfltü. Artan nüfusun ihtiyac›n› karfl›layacak flekilde tar›mda verimlili¤i sa¤layacak yöntemlerin gelifltirilememesi tah›l fiyatlar›n›n artmas›ndaki en önde gelen etkendi. Bunun bir sonucu olarak da odun fiyatlar›nda beklenmeyen bir art›fl görüldü. buna mukabil toprak sahiplerinin bunu f›rsat bilerek vergileri artt›rmalar›na sebep oldu. Bu k›s›r döngü isyanlar› da beraberinde getirdi. 1450-1620 y›llar› aras›nda hububat fiyatlar› Avrupa’da dört ila yedi kat oran›nda artt›. Avrupa nüfusunun 17. Zira 1618-1648 y›llar› aras›nda devam eden ve “Otuz Y›l Savafllar›” denen dönemde Almanya’n›n nüfusu 21 milyondan 13. meclis üyelerinden birini öldürdü ve tah›l ambarlar›n› ya¤malad›. iyi bir fley olarak görülüyor ve teflvik ediliyordu. Buna mukabil artan nüfus beraberinde baz› ciddi problemleri de getirdi. Bunun üzerine halk ayakland›. Zira artan nüfusun ›s›nma ihtiyac›n› karfl›lamak için daha çok oduna ihtiyaç duyuldu ancak yerleflim yerleri yak›n›ndaki ormanlar tar›m arazisi hâline getirildiklerinden dolay› odun temin etmek giderek zorlaflt›. yüzy›lda artan nüfus baflka s›k›nt›lara da yol açt›. yüzy›lda azalmas›na sebep olmufltur. ‹spanya’da 1596-1685 y›llar› aras›nda görülen vebada ise ülke nüfusunun % 25’i yok oldu. yüzy›lda nüfus art›fl›. ancak fiyat›n›n sabit kalaca¤›n› ilan etti. . yüzy›lda azalmas›nda salg›n hastal›klar kadar uzun süren savafllar da etkili olmufltu. Bütün 16.8 milyona düflmüfltü. Bunlardan biri toprak kiralama sistemindeki s›k›nt›lard›. ‹ngiltere’de 1603-1665 y›llar› aras›nda aral›klarla ortaya ç›kan salg›nda 170 bin kifli öldü. 17. Fakat bu da ciddi s›k›nt›lara sebep oldu. Piemonte. Bohemya’n›n nüfusu ise 3 milyondan 0. Artan nüfus topra¤› iflleyen ve kiralayan kirac› konular›nda s›k›nt›lar›n ortadan kalkmas›na. Avrupa’da 16. Nüfus art›fl› Avrupa ekonomisinde iyileflmelere de sebep oldu. Afl›r› vergi talebi özellikle ‹ngiltere’de köylü isyanlar›na neden oldu.

XIV. ‹ngiltere ve Hollanda’n›n nas›l yükseldi¤ini analiz edebilmek. ‹ngiltere ve Hollanda. Modern Avrupa’n›n ve millî devletlerin do¤uflunda önemli bir yere sahiptir. Henri zaman›nda toparland›. Protestanl›k Katolikli¤e denk say›ld›. Bu antlaflma. 1562-1598 y›llar› aras›nda Fransa’da mezhep savafllar› meydana geldi. Zamanla bu iç mesele ‹ngiltere. siyasi ç›karlar u¤runa yap›lan milletleraras› bir savafl hâline geldi. toprak kazançlar› elde etti. ‹ki devlet de gelifltirdikleri yeni gemileri. Savafl ‹spanya’y› en az Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u kadar y›pratm›flt›. Ancak savafl zamanla bafllang›c›ndaki mezhep esasl› iç savafl niteli¤ini kaybedip. IV. Hollanda ve ‹spanya gibi ülkelerin de müdahil oldu¤u milletleraras› bir mesele oldu. Vestfalya ile beraber Habsburg hanedan›n›n karizmas› zarar gördü ve Almanya’da mahalli hanedanlar öne ç›kt›lar. yüzy›ldan itibaren yavafl yavafl Okyanus’a k›y›s› olan devletler yükselmeye bafllam›fllard›. Henri’nin 1598’de Nantes Ferman›’n› ilan edip. Askeri sistem gelifltirildi ve ülkedeki mali dengeler sa¤land›. Erdel Voyvodal›¤› ve Alman prenslikleri aral›klarla otuz y›l savaflt›lar. Henri döneminde krall›k gücü ve otoritesi yeniden sa¤lan›p. yani Almanya’n›n temelleri Vestfalya’da at›ld›. 15. ekonomi bir düzene sokuldu. Danimarka. Katliamlar›n yafland›¤› bu iç savafl IV.5. A M A Ç 3 . tecrübeli denizcileri ve tüccarlar›yla denizlere damgalar›n› vurdular. A M A Ç 2 Fransa’daki mezhep savafllar›n› aç›klayabilmek. ‹sveç. Protestanl›¤›n Papa ve Katolikli¤e karfl› kazand›¤› zaferin adeta bir sembolüydü. Ancak 17. Vestfalya ile Hollanda ve ‹sviçre ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Fransa. 17. Napolyon sonras›nda Avrupa’n›n yap›s›n›n belirlendi¤i 1815 Viyana Antlaflmas›’na kadar Avrupa kamu hukukunun temeli oldu. ‹ngiltere. Katolik bir devlet olmas›na ra¤men Protestanlar’›n yan›nda savaflan Fransa. ‹spanya. yüzy›lda Fransa Katolik-Protestan çekiflmesini en fazla yaflayan devlet oldu. Brandenburg Prensli¤i giderek güçlendi ve bir bak›ma Prusya ‹mparatorlu¤u’nun. 45 y›l süren hükümdarl›¤›nda “Üzerinde Günefl Batmayan ‹mparatorlu¤un” temelini atm›flt›. Vestfalya.Reform’un Zaferi (1555-1648) 125 Özet A M A Ç 1 Otuz Y›l Savafllar›’n› ve Vestfalya Antlaflmas›’n› tart›flabilmek. Fransa ile savaflmaya devam eden ‹spanya Vestfalya’ya davet edilmemiflti. Avusturya. Amerika k›tas›nda ve Uzakdo¤u’da ‹spanya ve Portekiz ile sömürge mücadelesine girip. ‹spanyollar Fransa ile 11 y›l daha savaflt›lar. 16. Ünite . Kraliçe Elizabeth. kendi kolonilerini kurdular. yüzy›lda Fransa krallar›n›n dinî özgürlükleri geri almas›yla savafl ve çekiflme tekrar bafllam›flt›r. Bafllang›çta kuvvetlenen Portekiz ve ‹spanya’n›n yerini 16. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren ‹ngiltere ve Hollanda ald›. çevresindeki Habsburg çemberini k›rmay› baflar›p. Fransa. Louis dönemi Fransas›’n›n altyap›s› kuruldu. Protestanlar’a dinî özgürlük vermesiyle bir süreli¤ine sona erdi. yüzy›l›n ilk yar›s›nda Kardinal Richelieu ve Kardinal Mazarin zamanlar›nda s›k› bir maliye politikas› yürütülüp. Uzun süre mezhep savafllar›yla zay›flayan ve d›fl müdahaleye aç›k hale gelen Fransa Bourbon hanedan›n› kuran IV. Avrupa’daki Protestan-Katolik çekiflmesi 1618’de 1648’e kadar sürecek bir savafla dönüfltü. Bundan dolay› baz› tarihçiler Otuz Y›l Savafllar›’n›n esasen otuz y›l de¤il 41 y›l sürdü¤ünü iddia ederler. 1588’de ‹spanya’n›n Yenilmez Armada ad› verilen donanmas›n›n ma¤lup olmas› ‹ngiltere’nin yükseliflinde önemli bir dönüm noktas›yd›. 1648’de imzalanan Vestfalya Antlaflmas›. Bohemya. devlet yönetiminde merkeziyetçilik kuvvetlendirildi.

Otuz Y›l Savafllar› ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? a. Gustav Vasa b. III. V. Hollanda b. Hollanda valisi olarak atad›¤› Parma Dükü ile ‹ngiltere’yi fethetmek üzere yola ç›km›fl ve ma¤lup olmufltur. Parlamentonun krala ve kral›n dan›flmanlar›na sert bir muhalefet sergilemesi b. Henri b. e. Parlamento’yu Püritenler desteklerken. fiarl e. Kraliçe Mary Tudor c. X. Osmanl› için bu Avrupa’n›n bir iç meselesiydi. ‹ngiltere 8. XIV. I. Felipe döneminde meydana gelen olaylardan biri de¤ildir? a. Fransuva c. Johan 9. Vestfalya Antlaflmas›’ndan sonra da ‹spanya’n›n savaflmaya devam etti¤i ülke afla¤›dakilerden hangisidir? a. II. 6. Gregorius e. Katolikler ve Anglikanlar›n kral›n yan›nda yer almas› d. Protestanlar’a dinî özgürlük veren 1598 Nantes Ferman› hangi hükümdar zaman›nda ilan edilmifltir? a. e. 7. Kraliçe Elizabeth d. Afla¤›dakilerden hangisi “Uzun Parlamento” döneminde yaflanan geliflmelerden biri de¤ildir? a. ‹ngiltere ‹spanya’n›n deniz ticaret yollar›na egemen olmas›n› engellemek istiyordu. Leo c. c. Huguenotlar’›n yard›m› e. Gustav Adolf d. XI.126 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Leiden kuflatmas› d. Louis d. fiarlken’in ‹spanya taht›na geçifli 10. Günümüzde dünyan›n büyük k›sm›nda kullan›lan takvim reformunu yapan papa afla¤›dakilerden hangisidir? a. Huguenot katliam› c. Henry 5. III. Hiçbiri 4. b. ‹sveç d. Barikatlar Günü d. Danimarka. Portekiz ile ‹spanya topraklar› ayr›lm›flt›r. VI. IX. Fransa c. XII. Charles 2. Katolik olmayan Fransa Kral› IV. Henry b. IV. b. parlamento ordusunu 1644’te ma¤lup ederek büyük bir zafer elde etmesi 3. Henr’ye karfl› savafl ilan etmifltir. ‹sveç’in Almanya’ya hakimiyetinden çekinmekteydi. Sixtus b. Henry e. XIII. d. Monsieur katliam› e. Erik c. II. soylular. Afla¤›dakilerden hangisi II. d. James e. ‹lk harekete geçen ve ilk çekilen ülke ‹sveç olmufltur. Parlamentonun bu dönemde Grand Remonstrance’yi ilan ederek kral› do¤rudan ikaz etmesi c. Afla¤›dakilerden hangisi ‹ngiltere’nin dünya gücü olmas›n›n yolunu açan hükümdard›r? a. I. c. ‹sveç’i Danimarka karfl›s›nda üstün hale getiren hükümdar afla¤›dakilerden hangisidir? a. I. Kral›n 1647’de ‹skoçlar’la yard›m antlaflmas› imzalamas› e. Afla¤›dakilerden hangisi Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›¤›na giden yolda önemli bir dönüm noktas›d›r? a. Moriskolar bask› alt›nda tutulmufltur. Danimarka e. Utrecht Birli¤i’nin kurulmas› b. Fransa Katolik olmas›na karfl›n Protestanlar’› desteklemekteydi. Prens William suikast› c. Kral›n ordusunun. Gregorius . XIII. Leo d. VIII. Saint Barthélemy katliam› b. Osmanl› ile Cerbe Deniz Savafl› yap›lm›flt›r. Fransa’da meydana gelen Protestan katliam› afla¤›dakilerden hangisidir? a.

bir lale bir günde 10 kez el de¤ifltiriyordu. Hollandal›lar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiliz ‹ç Savafl›” bölümünü yeniden okuyunuz. 1629’da bir lale Amsterdam’da bir malikânenin fiyat›na 12 bin guldene sat›l›nca herkesin gözü bu çiçe¤e çevrildi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Fransa’da Mezhep Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. 1562’de Avrupa topraklar›na çok ilginç bir flekilde ayakbast›. Kaynak: Mike Dash. Türkler’in yetifltirdi¤i laleleri ona anlatt›. Bu dönemde Hollanda siyasi ve ekonomik olarak büyümekteydi. c 9. Viyana’ya dönerken yan›nda götürdü¤ü birçok bitkinin aras›nda lale so¤anlar› da vard›. Clusius. Protestan’d›. Fiyatlar bir haftada yüzde 95 düfltü. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Hollanda’n›n Do¤uflu” bölümünü yeniden okuyunuz.Reform’un Zaferi (1555-1648) 127 Okuma Parças› HOLLANDA’DA LALE ÇILGINLI⁄I Lale. bar ve batakhanelerde kendisinin yerine kime ait oldu¤unu belirten k⤛tlarla al›n›p sat›l›yor. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Saint Barthélemy Katliam›” bölümünü yeniden okuyunuz. Ünite . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Takvim” bölümünü yeniden okuyunuz. a 5. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. zeytinya¤› ve sirke dökerek yedi. Kalanlar›n› da bahçesindeki lahana ve kabaklar›n yan›na ekti. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kraliçe Elizabeth” bölümünü yeniden okuyunuz. b 8. 1555-1562 tarihlerinde Avusturya elçisi olarak Osmanl› ülkesinde bulundu. Do¤u ticaretinden zenginleflen Hollandal›lar lüks evlerini bahçelerle süslediler. c 2. 1554-1555. Busbecq. Clusius. 17. Nadir bulunan laleler inan›lmaz fiyatlara sat›l›yordu. Busbecq’in getirdi¤i so¤anlarla Avusturya’da lale üretmeye bafllad›. Laleler. 1563’te bahar geldi¤inde bahçedeki sebzelerin aras›nda göz al›c› laleler f›flk›rm›flt›. 1636 sonbahar›nda ç›lg›nl›k iyice had safhaya vard› ve lale ticareti kumara dönüfltü. Flaman kökenli Ogier Ghiselin de Busbecq. kumafllar›n yan›ndaki lale so¤anlar›n› Osmanl› so¤an› zannetti. yüzy›l›n ilk çeyre¤inde Hollanda’y› lale ç›lg›nl›¤› sard›. lale ticaretini daha küçük ölçekli ve kontrol edilebilir bir duruma getirdi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kuzey Avrupa” bölümünü yeniden okuyunuz. Fakir insanlar bile lale yetifltirmeye bafllad›. Üniversitenin bahçesinde lale yetifltirdi. a 4.5. Anversli tüccar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Otuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Otuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. art›k lale almak yerine satmaya bafllad›lar. daha pahal› lale so¤anlar al›n›yor ve ticaret hayat›n her taraf›n› sar›yordu. Katolik bask›s›n›n artmas› üzerine 1593’te lale so¤anlar›n› da yan›na alarak Leiden’e gitti. e 7. Bu yüzden s›radan laleler bile inan›lmaz fiyatlara ulaflt›. e 3. Büyük paralar kazananlar›n yan› s›ra batt›klar› için Amsterdam kanallar›na atlayarak intihar edenler bile oldu. Yetifltirilen laleler sat›l›nca. çev. d 6. So¤anlar›n ço¤unu k›zart›p. bu so¤anlar› imparatorluk bahçeleri sorumlusu arkadafl› Carolus Clusius’e verip. a 10. Lale Ç›lg›nl›¤›. ‹stanbul’dan kumafl getiren bir gemi Anvers liman›na yanaflt›¤›nda flehrin tüccarlar›ndan birine gelen kumafl balyalar› aras›nda lale so¤anlar› da vard›. . 1637’de devlet bu duruma el koyarak yeni bir düzenleme yap›p. Özden Ar›kan. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Habsburglar” bölümünü yeniden okuyunuz. ‹stanbul 2000. Laleler açt›¤›nda fiyatlar›n inan›lmaz yüksekli¤i yüzünden tüccarlarda laleyi alacak para yoktu.

meclisi feshediyorlar. yüzy›ldan itibaren ise çakmakl› tüfe¤e geçilmifltir. S›ra Sizde 3 fiarlken’in varisi olan ‹spanya Habsburglar›. 17. ‹ngiliz parlamentosunun en temel yetkisi bütçe ile ilgili olup. önce fitilli tüfe¤e. parlamentonun yetkisi meselesidir. yüzy›l›n bafl›nda arkebüz denilen arkaik tüfekler kullan›l›rken. krala olan yasal muhalefetin oda¤› haline gelmekteydi. Katolizm’in befli¤i say›lan Fransa’da Kalvenizm’in yay›lmamas› için krala destek vermekteydiler. Böyle bir hedefin gerçekleflmesi. krallar›n keyfi olarak vergi koyma yetkisi bulunmamaktayd›. dönüflümlü atefle dayal› kontramarfl veya ‹sveç salvosu gibi teknikleri uygulamaktayd›. Bundan dolay› kendisi de Katolik olmas›na ra¤men Fransa Protestanlar’a sempati ile bakmaya bafllam›flt›. Böylelikle bafllang›çta bir iç savafl görünümündeki mücadelede zamanla uluslararas› bir çat›flmaya dönüflmüfltür. Ateflli silahlar›n kullan›m›n›n. kral ile parlamento aras›nda iki büyük gerilim noktas› bulunmaktad›r. Huguenotlar’a destek vermifl ancak ordusunun yetersizli¤i nedeniyle çekilmiflti. daha zay›f bir hükümdar ve s›k›nt›l› bir ortam varsa parlamento. S›ra Sizde 2 ‹spanya ile mücadele halindeki Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›k hareketinin lideri William Orange. Krallar. anlaflamad›klar› bir meclisle karfl›laflt›klar›nda. parlamento adeta bir dan›flma meclisi gibi hareket ediyor ve hükümdar›n taleplerini onayl›yordu. yüzy›llarda tedricen art›rm›fllard›r. bu yüzden de Avusturya Habsburglar› ile ortak bir s›n›ra sahip olmay› amaçl›yorlard›. 1215 Magna Carta Ferman›’ndan beri. Buna mukabil. Bunlardan birincisi. ordular›n tüfek oran›n› yavafl yavafl artt›rmalar›na ve m›zra¤› terk etmelerine neden olmufltur. yeni bir meclis oluflturuyorlar veya meclisi kapal› tutuyorlard›. ilgili hükümdar›n otoritesi güçlü ve toplumsal memnuniyet iyi düzeydeyse.128 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Britanya iç savafl›na giden süreçte. S›ra Sizde 4 Hafif ateflli silahlar. 16. ve 17. bütün Avrupa’y› kendi flemsiyeleri alt›nda birlefltirmeyi ümit ediyorlar. e¤er. m›zra¤a göre daha az fiziksel güç istemesi ve daha etkin kullan›labilmesi. savafl meydanlar›ndaki etkinliklerini 16. ‹ngiltere kraliçesi Huguenotlar’a malî ve siyasî destek sa¤larken. Fransa için sonun bafllang›c›yd›. Papal›k ve ‹spanya. Ordular atefl güçlerini artt›rmak için. . E¤er.

Merriman. Tallett. Europe’s Tragedy. Michael J. Geoffrey (2006). Yeni Zamanda Avrupa Tarihi. C. Koch. Fatih (2005). Hill.) (1887). Mckay. ). (2008). Roberts. ABD Tarihi. Bertnard. 1550-1700. ‹ngiltere Tarihi. Allan-Commager. Zeynep (2004). H. Merry E.Scott. Avrupa Tarihinden Kesitler. (2010). Emiro¤lu-S. New York. ‹stanbul. Dramal›. “‹ngilizler “bunak cad›” dedikleri Birinci Elizabeth. Gürcan. Kohn. Özkan Akp›nar. (2010). Paul (1990). K. Tuncay Zorlu. Londra. Ankara. P. Wood. Avrupa Tarihi. 15 Haziran 2005. Erken Modern Dönemde Avrupa 1450-1789. I. Fransa’ya Osmanl› Tokad›. Leslie (ed. Nordstrom. ‹stanbul. J. . (2011). Davies. Belloc. Ahmet-Demir. 1640 ‹ngiliz Devrimi. Kahn. Tarihi Tersten Okumak. Müfid (2004). Büyük Güçlerin Yükselifl ve Çöküflleri. New Haven. (1970). W. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Minneapolis. Monod. ‹spanya Tarihi. Karenne (ed. Demircio¤lu. çev. Jacques (1938). Ç›¤manE. Fransa’n›n K›sa Tarihi. Mehmet Ali K›l›çbay. çev.Hilgemann. Erhan-Önal. Ankara. ‹stanbul.Pavkovic. III. çev. ‹stanbul.) (2008). Mansel. ‹stanbul. Ankara. X. A History of the Habsburg Empire. (ed. Hilaire (2003).Schneid. Charlottesville. Ankara. (1968). Charles I. Frank (1997). Durant. Werner (2011). (2004). Evedy.Rice R. I. Parker. Bainville. III-V. Londra. New York. ed. Scott. . T. çev. Hürriyet Tarih. Hüseyin Cahid Yalç›n. John (1996). . Baykal. IV. Dünya Savafl Tarihi Teçhizat Savafl Yöntemleri Taktikler. B. Knecht. Galip Kemali Söylemezo¤lu-Nurullah Ataç. Nevins. R. H.Reform’un Zaferi (1555-1648) 129 Yararlan›lan Kaynaklar Afyoncu. State Formation in Early Modern England C. Wiesner. History of Warfare. Byron J. Halil (2011). Parker. Colin Mc (2003). çev. Wernham. J. M. Modern Europe From Renaissance to Age of Napoleon. Stephen. Fethi Aytuna. The Virginia Indian Heritage Trail. Halil ‹nalc›k. I. Kaya. (2011). ‹stanbul. Askeri Devrim. çev.5. Fransa Tarihi. War And Society in Early Modern Europe 1495-1715. Avrupa Tarihi. Geliflim Hachette Türk ve Dünya Ansiklopedi. çev. Londra. Robert A. ‹stanbul. The French Wars of Religion. I-II. ‹stanbul. Ankara. Karfl› Reformasyon Sürecinde Cizvit Tarikati ve Trento Konsili. Ayflen Anadol. Londra. çev. Roger (2012). Ankara. Louis (1940). The Power of Kings. Ayflen Anadol.”. Fulbrook. Derek . ‹stanbul. Ege ve Yunan Tarihi. Topçugil-K. Europe in Crisis 1598-1648. Ertürk Demirel.. Lee. The New Cambridge Modern History. Dünya Tarihi Atlas› I. Birtane Karankaç›. Evedy. Arif. Minneapolis. çev. Ankara. Dictionary of Wars. Jörgensen. Ünite . ‹stanbul. Kemal (2003). ‹stanbul. Norfolk VA. Scandinavia. The Story of Civilization VII. . çev. Kinder. Norman (2006). Modern Ça¤ Tarih Atlas›. Maurois. New York. Robert (1996). U¤ur (2011). ‹stanbul 1985. Henry Steele (2005). Christopher (1993).M. (2000). Bekir S›tk› (1998). Will and Ariel (1961). A History of Scandinavia. M. Leyla Uslu. Roma Tarihi. ‹lk Ça¤ Tarih Atlas›. Sabri Gürses. George Childs (1999). Cambridge. (1981). çev. . Londra.-Hanks (2009). çev. Hamit Çal›flkan. Andre (1938). Braddick. ‹stanbul. Londra. Kennedy. Newyork. The New Cambridge Modern History. Price. C. Stephen J. Cooper. ‹stanbul. ‹stanbul. Eflref Bengi Özbilen. çev. Derry. çev. Colin Mc (2004). Dictionary of National Biography. ter. Erken Modern Ça¤ 1500-1763. ‹stanbul. B. Büyük Devletlerin Yükselifli 1648-1815.). Herman . Yüksek Lisans Tezi. (1974). Paul Kleber (1999). Mary (2011). Çavlan. Peter H. Oxford. Wilson. ‹stanbul. (ed. New York. (1994). Geoffrey (2001). F. Almanya’n›n K›sa Tarihi. Hüseyin Cahit Yalç›n. Ankara. çev.

Dokuz Y›l Savafllar›’n›n Avrupa tarihindeki önemini aç›klayabilecek.6 Amaçlar›m›z • • • • • • • XIV. Fransa’n›n Avrupa’n›n hakemi hâline nas›l geldi¤ini ve Avrupa’daki güçler dengesindeki de¤iflimleri de¤erlendirebilecek. ‹spanya. Anahtar Kavramlar • • • • • • • ‹sveç Hollanda Dokuz Y›l Savafllar› Fronde ‹syanlar› fianl› Devrim Bill of Rights Bilimsel Geliflmeler ‹çindekiler • AVRUPA’NIN HAKEM‹: FRANSA • PARLAMENTO-KRAL MÜCADELES‹: ‹NG‹LTERE • 17. yüzy›ldaki bilimsel geliflmeleri aç›klayabileceksiniz. ‹ngiltere. YÜZYILIN ‹K‹NC‹ YARISINDA ‹SKAND‹NAVYA • 17. Louis Mazarin Versay Fransa ‹ngiltere ‹talya ‹spanya ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. 17. ‹talya ve ‹skandinavya devletlerindeki geliflmeleri tart›flabilecek. YÜZYILDA ‹TALYA • HABSBURGLAR: ‹SPANYA VE AVUSTURYA • AVRUPA’DA GÜÇ DENGELER‹N‹ DE⁄‹fiT‹REN MÜCADELE: DOKUZ YIL SAVAfiLARI • B‹L‹MSEL GEL‹fiMELER Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) .

Aksine daha da artarak devam etti. A¤ustos 1648’de ‹spanya karfl›s›nda kazan›lan askerî zaferleri f›rsat bilerek kendisine muhalefet eden iki parlamento üyesini tutuklatt›. Orta ve Bat› Avrupa’da Fransa’n›n merkezde oldu¤u bir dönemdir. Zira bafl›bozuk kalabal›klar› kontrol alt›nda tutmak ve bir amaç etraf›nda bir araya getirmek gittikçe zorlaflt›. ‹syan›n k›sa sürede yay›lmas›nda vergilere duyulan tepki kadar. ‹syana bu ismin verilmesinin sebebi ise asilerin Mazarin ve taraftarlar›n› sapanlarla tafla tutmalar›yd›. 1643’te tahta daha befl yafl›ndaki XIV. Fronde kelime anlam› olarak “sapan” demekti. Fakat bu. ‹spanya ve Avusturya’y› ma¤lup edip. Mazarin’in uygulamalar›ndan rahats›z olan bafl›bozuk topluluklar asilerin saflar›na kat›ld›lar. Otuz Y›l Savafllar› s›ras›nda Protestan devletlerle iflbirli¤i yaparak. k›tl›k ve güvenlik zafiyetleri de tayin edici oldu. Mazarin. Richelieu’den sonra Fransa baflbakan› olan Mazarin’in de ayn› politikalar›. Parlamentonun 1648 bahar›nda hükümet gelirlerinin artt›r›lmas› giriflimlerini reddetmesi üzerine ‹spanya ile savafla devam eden Fransa malî olarak zor duruma düfltü. yüzy›l›n ikinci yar›s›. ‹spanya ile savafla devam etti¤i y›llarda ülkede Fronde ‹syan› denilen büyük bir isyan bafllad›. Bu da isyan›n daha fazla büyümesini sa¤lad›. Kardinal Richelieu ölünce 1642’de baflbakanl›¤a atanan Kardinal Mazarin. Asr›n bafllar›nda XIII. asl›nda 1624-1642 y›llar› aras›nda Fransa baflbakan› olan Kardinal Richelieu’nün soylular›n nüfuzunu k›rarak meclisin gücünü azaltmaya yönelik politikalar›na bir tepki olarak ortaya ç›km›flt›. ancak isyan atefli dinmedi. selefinin izinden gitmifl ve özellikle ‹spanya ile mücadeleye devam edilmifltir. daha da ileri götürerek devam ettirmesi 1648’de Paris’te Fronde ‹syan›’n›n ç›kmas›na sebep oldu. Habsburg hanedan›n›n üstünlü¤üne son vermiflti. isyan›n ilerleyen y›llarda ç›kmaza girmesine neden oldu. Zira asiller çocuk yafltaki birinin kral seçilmesinden istifade ederek kaybetmeye bafllad›klar› otorite ve nüfuzlar›n› yeniden kazanmay› hedefliyorlard›. Asiller kadar Paris’teki üst düzey devlet adamlar›n›n bir k›sm› da Fronde ‹syan›’na destek verdi.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) AVRUPA’NIN HAKEM‹: FRANSA 17. Tepkiler üzerine tutuklanan parlamenterler iki gün sonra serbest b›rak›ld›. Bunun üzerine Mazarin karfl›tlar› ellerine geçirdikleri sapanlar ve di¤er silahlarla sokaklara döküldüler ve Paris’i atefl alan›na çevirdiler. Fronde ‹syan›. Louis’nin baflbakan› Kardinal Richelieu ile yükselifle geçen Fransa. Fronde ‹syanlar› (1648-1653) Fransa. . Louis’nin ç›kmas› da etkili olmufltu. ‹syan›n k›sa sürede yay›lmas›nda Fransa’da g›da fiyatlar›nda yaflanan afl›r› art›fllar.

Condé Prensi. Fakat bu. büyüdükçe yönetimde daha fazO R U la söz sahibiSolmakla beraber Kardinal Mazarin. ipler XIV. N XIII.132 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U 1649 Ocak’›na gelindi¤inde Mazarin karfl›tlar› neredeyse bütün Paris’e hâkim oldular. flehri terketmek zorunda kald›. Rueil Bar›fl›’n› imzalad› ve Fronde ‹syan› bir süreli¤ine sona erdi. Kral›n da Paris’i terketmesinden sonra isyan› bast›ramayaca¤›n› anlayan Mazarin. Buna ilaveten Kraliçe Anne de ihanetle suçlan›yorAMAÇLARIMIZ du. 2 Temmuz 1652’de kraliyet birlikleri karfl›s›nda yenildi. ‹talyan kökenli olmas›ndan dolay› Fransa’ya ihanet etti¤i iddia ediliyordu. Condé Prensi’nin isyana kat›lmas› sebebiyle isyan›n ikinci dalgas›na “Prensler Ayaklanmas›” da denilir. ancak Condé Prensi Paris’te fazla tutunamad›. Bunun üzerine Condé Prensi. “‹kinci Prensler Savafl›’n›” bafllatt› ve 1652 Nisan’›nda Paris’e girdi. D Ü fi Ü N E L ‹ M Condé Prensi’nin kaçmas›ndan ve Paris’teki Fronde liderlerinin kazan›lmas›ndan sonra 1648’den itibaren Fransa’da iç savafla sebep olan isyanlar da sona erdi. Bu yüzden XIV. Bunlar Condé Prensi’nin serbest b›rak›lmas› ve Mazarin’in görevden al›nmas›yd›. Condé SIRA S‹ZDE Prensi’nin Paris’ten kaçmas›ndan k›sa bir süre sonra 21 Ekim 1652’de XIV. D ‹ K Külkenin AT Fronde ‹syanlar›. Kral. Bourbon iktidar›n› ele geçirme ümidi kalmay›nca asilerin saf›na kat›lmaya karar verdi ve bu yüzden 18 Ocak 1650’de tutukland›. Fran‹NTERNET sa’da. 3 fiubat 1653’te de Mazarin flehre döndü. Louis henüz befl yafl›nda tahta ç›kan XIV. Kardinal Mazarin Fransa’y› yönetmiflti. Ayn› y›llarda ‹ngiltere’de kral› taht›ndan eden isyanlara ra¤men Fronde ‹syanlar›’nda krala sadakat esast›. XIV. 1650 Ocak’›ndan itibaren asilerin iki ana iste¤i dile getirilmeye baflland›. ancak kral›n gücünde bir azalma olmas› gerekti¤ine dair bir talepleri de SIRA S‹ZDE yoktu. 1650’deki isyan›. Bundan sonra Fransa. parlamenterlere taviz vermek zorunda kald›. Louis. tam anlam› ile mutlakiyetçi bir D‹KKAT SIRA S‹ZDE Günefl Kral›n Mutlakiyetçi ‹ktidar› DÜfiÜNEL‹M AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . XIV. ölene kadar Fransa’n›n yönetiminde en etkin isim olarak varl›¤›n› sürdürdü ve 1661’de Mazarin’in ölmesiyle. 1651’e gelindi¤inde Mazarin. Louis’nin kuzeni Condé Prensi’nin kat›lmas›yd›. Bu yollardan en etkili olan› yay›nlanan binlerce broflür ve kitapç›kt›. Louis’nin ad›na. Louis. Louis. rejimine veya kral›n otoritesine yönelik isyanlar de¤ildi. Paris’teki Fronde ‹syan› liderleri ile Condé Prensi’nin aras›n›n bozulmas›n› sa¤lad›. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T S‹ZDE A P SIRA 1 K ‹ TS‹ZDE A Pkral otoritesine yaklafl›m nas›ld›? SIRA Fronde ‹syanlar›’nda fiÜ EY LO ‹M TD EÜ LE VN ‹Z N S O R U ‹NTERNET D‹KKAT SIRA S‹ZDE T E1643’te L E V ‹ Z Y O ölünce. dikkat ve enerjisini ‹spanya savafl›na S O R U yo¤unlaflt›rd›. Condé Prensi’nin yandafllar› silahland›lar. Fransa ile savafla devam eden ‹spanya da Condé Prensi’nin isyan›na destek veriyordu. Asilerin yay›nlad›klar› binlerce risale ve broflürde kral›n baba olarak görevini tam yapmad›¤› iddia ediliyordu. öncekinden farkl› k›lan di¤er bir özellik de asilere XIV. 13 Ekim’de Paris’i terketmek zorunda kald› ve ‹spanyol Felemenki’ne kaçt›. Fronde ‹syan›’ndaki ikinci safha Ocak 1650’de bafllad› ve Eylül 1653’e kadar devam etti. 1 Nisan 1649’da asiler ile Mazarin. isyan ateflini daha da artt›rd›. Louis. Risalelerde Mazarin bir fleytan gibi gösteriliyor. Louis’nin eline geçti. Mazarin muhalifleri isyan›n ikinci dalgas›nda seslerini duyurmak için sapandan baflka yollara da baflvurdular. Böylece Condé Prensi karfl›s›nda mutlak bir zafer kazan›lm›flt›. saltanat›n›n ilk y›llar›ndaki bu kötü tecrübeyi hayat›n›n sonuna kadar unutmad› ve sonraki dönemlerde asillerin nüfuzlar›n› k›rarak mutlak otoritesini kurmak için politikalar gelifltirdi.

XIV. XIV. Bu amaçla. ‹hracat› mümkün olabildi¤ince art›rmak. P Fransa’n›n bu dönemde Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile iliflkileri için bk. Louis’nin iktidar› döneminde neredeyse 50 y›l boyunca. Bu geliflmeler üzerine Osmanl› ‹mparatorAMAÇLARIMIZ lu¤u ile Fransa’n›n aras› bozuldu. XIV. Fransa malî bunal›mdan ç›kt› ve Avrupa’da ekoS O R U nomisi en güçlü devletlerden biri hâline geldi. Louis. özellikle Otuz Y›l Savafllar› ve bunun devam› niteli¤indeki ‹spanya ile olan savafl s›ras›nda yap›lan askerî harcamalar yüzünden iflas›n efli¤ine gelmiflti. Ünite . SIRA S‹ZDE yat›r›mlar› ve ekonomik faaliyetleri yönlendirip. Fransa’n›n kadim düflman› olan fakat Katolik D ‹ K K A T inanc›na sahip Avusturya’ya Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile 1663-1664 y›llar› aras›nda devam eden savafl›nda destek verdi. Fransa’n›n 16. Fransa kral›. Ankara 2005. sermayeyi Fransa s›n›rlar› içinde tutmay› ve kendi kendine yeten oluflD Ü fibir Ü N Eekonomi L‹M turmay› planlam›flt›. sahip oldu¤u de¤erli madenlerle DÜ fiÜNEL‹M ölçülebilece¤i fikrine dayanan bir ekonomik sistemdir. Avrupa’daki di¤er ülkelerle savafl hâlinde oldu. Colbert’in ekonomik SIRA S‹ZDE anlay›fl› temelde korumac›yd›. Frans›z aristokrasisini Versay Saray›’nda toplamak. yüzy›ldan itibaren müttefik olaSIRA S‹ZDE rak Habsburglar’a karfl› beraber mücadele etti¤i Osmanl› ‹mparatorlu¤u karfl›s›nda saf de¤ifltirmiflti. Louis’nin bir baflka amac› ise tek güç olarak. kendisini Paris flehir merkezindeki s›radan insanlardan da uzak tutmaktayd›. dönemin en önemli mimar ve sanatç›lar›n› himayesine alarak Paris’in d›fl›nda görkemli bir saray infla ettirmeye karar verdi ve 1661’de yap›m› uzun y›llar sürecek olan Versay (Versailles) Saray›’n›n inflas›na bafllad›. diplomasi ve sanatta da Avrupa’ya önderlik eden ihtiflaml› bir devlet hayal etmekteydi. Ekonominin. kral olarak hem onlara üstünlü¤ünü kabul ettirmek hem de onlar› kontrol alt›nda tutmakt›. bu sarayla Antik Ça¤’›n büyük eser b›rakanlar›yla eflit duruma gelmek istemiflti. Devlet.KFaruk XIV. Hâlbuki Frans›z maliyesi. bu dönemde ayr›ca Girit savafllar›na asker göndererek Venedik’e Osmanl›’ya karfl› yard›m etmiflti. teflvik eder ve denetlerdi. Louis’nin gücünü ve görkemini yans›tt›¤› gibi. Louis’nin hayalinde Fransa’da güçlü bir hükümdar›n yönetti¤i ihtiflaml› bir imparatorluk yatmaktayd›. eflinin miras› olarak Fransa’ya ‹spanyol Felemenki’nin (bugünkü Belçika) ken- ‹NTERNET . Bahçeleri ve binalar›yla devasa bir kompleks olan bu yap› “Günefl Kral” XIV. merkantilist bir ekonomik anlay›fl sergileyerek ça¤›na damgas›n› vurdu. Louis ve ‹stanbul’u Fetih Tasar›s›. bu ba¤lamda ihracat› olabildi¤ince fazla artt›rarak. Louis’nin. ithalat› D ‹ ise KKAT mümkün olabildi¤ince düflük seviyede tutmak temel amaçt›r. AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Fransa. Topra¤a dayal› S O R U Feodalite yerine.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 133 yönetim anlay›fl›na sahipti. Fransa krallar›n›n. Louis ancak 1682’de saray›na yerleflebildi.6. devletin yönlendirmesi ile planl› bir flekilde büyümesini öngörmüfl. Saray inflas› sürdükçe hiçbir zaman bitmeyece¤i ve harcanan paralar konufluldu. Louis. Fransa’n›n resmî siyaseti haline geldi¤i için Frans›z merkantilizmine “Colbertizm”SIRA denmifltir. kay›npederi IV. zenginli¤in kayna¤› ticarettir. XIV. XIV. geleneksel unvanlar›ndan “En Hristiyan Kral” unvan›na dayanarak Katolikli¤in koruyucusu olmak isteyen XIV. S‹ZDE Merkantilizm: Bir ülkenin zenginli¤i ve gücünün. Louis. Bu sürecin bafllang›c› 1667’de patlak veren ‹spanya ve Hollanda’ya karfl› “‹ntikal Savafllar›”d›r. Colbert’in önlemleri sayesinde. XIV. Fransa. Philip’in ölümü üzerine. Fransa tarihinin en ünlü bakanlar›ndan (ayn› zamanda baflvekil görevi üstlenmifltir) olan Colbert. çeflitli fas›lalarla. Louis. ‹ T ABilici. Tanr› ad›na ülkeyi ve hatta dünyay› kendisinin yönetmesi gerekti¤ine inanmaktayd›. TELEV‹ZYON Fransa’y› Avrupa’n›n Hakemi Yapan Savafllar› Colbert zaman›nda merkantilizm. ‹spanya kral›n›n ‹NTERNET k›z› Maria Theresa ile evli olan XIV. XIV. Asiller böylece kendi toprak ve flatolar›ndan uzakta kalarak eski güçlerini kaybettiler. kurmay› hayal etti¤i her yönüyle güçlü bir Fransa için ekonominin de güçlü olmas› gerekiyordu. afl›r› harcamalardan sorumlu tuttu¤u Maliye Bakan› Nicolas Fouquet’i görevinden alarak güvendi¤i bir isim olan Jean-Baptiste Colbert’i bu göreve tayin etti. Böyle bir yap›n›n gerçekleflmesi sadece askerî baflar›larla temin edilemeyece¤inden.

buna mukabil Fransa da ‹ngiltere’ye y›ll›k 225 bin stern vermeyi taahhüt etti. 1667 Breda Antlaflmas› ile noktalayan Hollanda. Ayn› zamanda kuzeni olan ‹ngiltere Kral› II. bar›fl yapmaya mecbur kald›. Frans›zlar. XIV. ‹spanyol Felemenki’ne hakim oldu. Hollanda’y› Ren Nehri’nin do¤usundan da bask› alt›na ald›. Frans›z ordusu kurmay kadrosu bak›m›ndan da oldukça kuvvetliydi. Dönemin en ünlü askerlerinden Mareflal Turenne. Bu savaflta Fransa. Charles kendisinin belirleyece¤i bir tarihte Katolik oldu¤unu ilan edecekti ve buna muhalefet edilmesi hâlinde Fransa askerî yard›mda bulunacakt›. Bu antlaflmaya göre Fransa. ‹spanya’n›n yan›nda savafla kat›ld›. Hollanda. bu durumu ‹spanya kabul etmeyince. Liege üzerinden Utrecht’e ulaflt›lar. taleplerini gerçeklefltirmeye çal›flt›. Louis’nin iktidar›n›n son döneminde hücum inisiyatifi düflmanlar›na geçti¤i zamanda bile fethetti¤i kaleleri korumay› büyük ölçüde baflarm›flt›. 16. kendi ana karas› ile kopuk bir ‹spanyol Felemenki’nin varl›¤›n›. Ayr›ca Alman prensliklerini de kontrol alt›nda tutacakt›. Condé Prensi komutas›nda. savafl bafllar bafllamaz Nisan 1672’de ‹sveç’le de bir antlaflma imzalad›. paras› verilmek flart›yla Hollanda’ya sald›racakt›. Ancak Fransa. Fransa savafl açarak. ‹ngiltere ile denizlerin hakimiyeti için gerçeklefltirdi¤i savafl›. Frans›z ordusunun bafl›nda bulunan XIV. askerî alandaki zaferini çok küçük bir oranda masaya yans›tabilmiflti. ‹sveç ve ‹ngiltere’nin bask›s›ndan rahats›z olan Fransa. güçlü bir Fransa’n›n varl›¤›na tercih etmekteydi. Hollanda’y› istila etmek için gerekli plan› haz›rlam›flt›. Prens (Büyük) Condé ve dönemin en önemli istihkâm uzmanlar›ndan Sebastien Vauban Frans›z ordusunda yer almaktayd›. Louis’ye. Hollanda’ya sald›rd›¤› zaman ‹ngiltere de Fransa’ya yard›m etmek amac›yla donanmas›n› Hollanda sahillerine göndermeyi. Louis. Tabii. Fransa’n›n ‹spanya karfl›s›nda elde etti¤i bu baflar›lar Hollandal›lar’› (Birleflik Eyaletler) rahats›z etti. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan beri uygulanmakta olan Trace Italienne (Y›ld›z fleklinde. ‹ngiltere ve ‹sveç’e önemli miktarda maddî yard›mda bulundu ve Hollanda’y› bu iki müttefikinden ay›rd›. Ancak. 300’e yak›n irili ufakl› tahkimat sayesinde Fransa. 1672 yaz›na gelindi¤inde Frans›zlar. 1668’de Aix-la-Chapelle (Aachen) Antlaflmas› imzaland›. kal›n ve alçak duvarl› tahkimat modeli) tekni¤ini mükemmel formuna ulaflt›rm›flt›r. Ayr›ca yine bu antlaflmaya göre II. Louis özellikle kendisine karfl› kurulan ittifaklar› engellemek için parasal yard›mlar vas›tas›yla dost kazanma çabas›na giriflti. Bu minvalde Münster ve Köln prenslikleriyle de ittifak imzalayarak. disine verilmesi gerekti¤ini ilan etti. önce XIV. ‹sviçre s›n›r›ndaki bu bölge ele geçirildi. yine ‹spanyollar taraf›ndan yönetilen Franche-Comte’ye taarruz ettiler. Besançon ve Dole zapt edildi. Elini güçlendirmek isteyen Fransa. Louis. Böylelikle Gent ile Brüksel aras›ndaki ba¤lant› koptu. 1672 Mart’›nda Fransa’n›n Hollanda’ya savafl ilan etmesi ile beraber. Mareflal Turenne’nin önderli¤indeki Frans›z ordusu kuzeye yönelerek. Hem ‹spanya hem de Fransa ile müzakerelerde bulunan ‹ngiltere de nihayetinde Fransa karfl›t› cephede yer ald›. ‹nfla etti¤i. Mons. güney s›n›r›nda. Charles ile 1670 Haziran’›nda Dovet Antlaflmas›’n› imzalad›.134 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Sebastien Vauban: Avrupa tarihinin en önemli askeri mimarlar›ndan biridir. Ordunun bafl›nda bizzat kendisi ve en güvendi¤i komutanlar› Condé Prensi ve Mareflal Turenne vard›. Antlaflma ile Fransa savaflta ele geçirdi¤i Lille’i ilhak etti. Hol- . Hollanda’y› yaln›zlaflt›rmak ad›na askerî bir sald›r›ya bafllamadan önce birtak›m diplomatik hamlelerde daha bulundu. Charleroi. Halk› Frans›zca konuflan. Fransa bu amaçla. Hollanda. Bu antlaflmaya göre ‹sveç. XIV. ‹spanya ile olan savafl› bitirmesi için arabuluculuk teklifinde bulundu ancak olumsuz cevap al›nca. ancak Franche-Comte’yi ‹spanyollar’a geri vermek zorunda kald›. ‹ngiltere’nin Fransa ile antlaflma imzalamas› Üçlü ‹ttifak’a vurulmufl büyük bir darbe idi. o zaman›n flartlar›na göre büyük ölçekli bir ordu kurdu. Fransa ile müttefik Alman prenslikleri Overijssel ve Drenthe’ye asker soktular. savafl bafllad›. Taraflar aras›nda. XIV. Buna karfl›l›k Hollandal›lar da 1672 y›l› bafl›nda ‹spanyollar ile ittifak antlaflmas› imzalad›lar. Namur ve Lille gibi flehirleri ele geçirerek.

‹ngiltere gibi halk› Protestan olan Hollanda’ya karfl›. Hollanda’ya savafl ilan etmeden önce gelirler giderlerden fazla iken savafl için taahhüt edilen büyük mebla¤lar ve savafl masraflar› Fransa ekonomisinde büyük gediklerin oluflmas›na sebep oldu. Antlaflma ile Fransa’n›n di¤er müt- . 1678’e gelindi¤inde bar›fl görüflmeleri yeniden h›z kazand›. Bu sebepten iktidara gelir gelmez Fransa aleyhinde diplomatik görüflmelere bafllad› ve askerî haz›rl›klara h›z verdi. Louis’nin zaferini yans›t›yordu. Bu antlaflma ile ‹ngiltere savafltan çekildi. Kral II. Louis’nin istilas›ndan kurtuldu. Charleroi’y›. Bar›fl antlaflmas›n›n reddedilmesi ve Hollanda’n›n müttefikleri taraf›ndan terkedilmesi üzerine ülkede büyük bir muhalefet olufltu. bu teklifi düflünmeden reddetti.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 135 landal›lar’›n “Rampjaar” (felaket y›l›) olarak adland›rd›klar› bu y›lda. savunma pozisyonuna çekildi. güçler k›smen dengelendi. Fransa. Fransa. 1673 y›l›nda Frans›zlar Maastricht’i ele geçirdilerse de. ‹spanya’n›n ve Avusturya’n›n Hollanda yan›nda savafla dâhil olmas›yla. Charles’›n. insan kaynaklar›n›n fazlal›¤› ve gelir kalemlerinin çoklu¤u sayesinde krizi daha hafif yaflad›. Felemenk’te Ypres’e hakim oldu. Buna mukabil özellikle ‹spanya giderek uzayan savafl›n yükünü daha fazla tafl›yacak bir alt yap›ya sahip de¤ildi. ancak bu da ülkede köylü isyanlar›n›n ç›kmas›na neden oldu. ‹spanya’ya geri veriyor buna mukabil ‹spanya Franche Comte’yi (Burgondiya) Fransa’ya b›rak›yordu. ‹sveç bu savafltan sonra. Fransa-Hollanda savafl› giderek bir Avrupa savafl›na dönüflmeye bafllad› ve Hollanda’y› dize getirmek için savafl bafllatan Fransa 1673’ten itibaren kendi topraklar›nda savunma savafl› yapmak zorunda kald›. Fransa’n›n bir di¤er müttefiki olan ‹sveç. Buna ra¤men Hollanda. Ünite . III. XIV. Frans›z iflgali alt›ndaki Maastricht. Bu üç antlaflmaya da daha sonra “Nijmegen Antlaflmas›” denildi. Hollanda’ya geri verilirken. William bedenen zay›f ve hastal›kl› olmas›na ra¤men Fransa karfl›s›nda pes edecek bir karaktere sahip de¤ildi. Brandenburglular taraf›ndan 1675’te Fehrbellin Muharebesi’nde ma¤lup edildi. 1674’te ‹ngiliz Parlamentosu. Gelir-gider dengelerindeki bozulmay› aflmak için Fransa hükümeti yeni vergiler ihdas etti. devletin bafl›na 22 yafl›ndaki III. Hollanda’y› mutlak manada teslim almak hayalleri kuran XIV. Bunlar›n en önemlisi ve tehlikelisi de gelir-gider dengelerindeki de¤iflimdi. Hollanda karfl›s›nda müttefiklerini teker teker kaybeden Fransa’da 1674’ten itibaren baflka ciddi s›k›nt›lar da baflgösterdi. Amsterdam baraj kapaklar›n›n aç›lmas› ile Hollanda XIV. Katolik Fransa’ya destek verilmesine karfl› ç›kt›. Bunun önünü alamayaca¤›n› ve 1673 bahar› geldi¤inde Fransa’n›n engellemez bir flekilde Hollanda’y› istila edece¤ini gören de Witt. Nijmegen Antlaflmas›. Fransa. 1672 Temmuz’unda istifa etti. Buna ra¤men tepkiler yat›flmad› ve de Witt. Bu amaçla parlamento kral›n savafl için istedi¤i ödene¤i kesti ve ‹ngiltere ile Hollanda aras›nda 1674 fiubat’›nda Westminster Antlaflmas› imzaland›. 1678’e gelindi¤inde hem Fransa hem de Hollanda ve ‹spanya için bar›fl arzu edilen bir fley hâline geldi. Hollanda için de benzeri s›k›nt›lar söz konusuydu. Louis. William’› (Orange) getirdiler. Asl›nda bar›fl görüflmeleri daha 1676’da ‹ngiltere’nin tavassutu ile Hollanda’n›n Nijmegen flehrinde bafllat›lm›flt›. Önce Hollanda ile 10 A¤ustos 1678’de daha sonra da ‹spanya ile 17 Eylül 1678 ve 5 fiubat 1679’da üç antlaflma imzaland›.6. Fransa’daki ekonomik s›k›nt› düflmanlar› ‹spanya ve Hollanda’da daha vahim bir durumdayd›. ayn› y›l Brandenburg Elektörlü¤ü’nün. De Witt’ten sonra Hollandal› eyaletler. 1672 Haziran’›nda Fransa’ya antlaflma teklif etti. Lahey sokaklar›nda hunharca katledildi.

Kalvinistler devlet dairelerinden uzaklaflt›r›ld›lar ve Kalvinist mahallelerine Frans›z askerler yerlefltirildi. Fransa bir iç savafla sürüklendi ve çat›flmalar 1710’a kadar devam etti. Avusturya ve Hollanda’da endifleye neden olmufltu. Louis’nin zaferi. 2 Ekim 1685’te yay›mlad›¤› Fontainebleau Ferman› ile de Nantes Ferman› geçersiz k›l›nd›. ‹spanya. düflünürler ve yazarlar da bulunmaktayd›. Papal›k’a karfl› sayg› gösterse de kendi d›fl›nda bir gücün Fransa kilisesinin üzerindeki otoritesini s›n›rland›rmas›n› istemiyordu. Fransa’y› zora sokan ve 1688-1697 y›llar› aras›nda devam eden Dokuz Y›l Savafllar› bafllad›. Zira XIV. 1710’da ise Fransa ordusu. ayr›ca Kehl’e ve Freiburg’a ve Lüksemburg’a hakim oldular. bunun için de “Bir inanç. Alsas-Lorraine bölgesini Frans›zlar’›n iflgal etmelerini gerekçe göstererek. Papal›k ve XIV. Nitekim XIV. Netice itibar› ile iki taraf aras›nda geçici bar›fl sa¤layan Regensburg (Ratisbon) Mütarekesi imzaland› ve ‹spanyollar. Louis’nin emri üzerine 1685 Ekim’inde kald›r›ld›. mutlak bir iktidar kurmak istemekte. Bunlar›n büyük bir k›sm› ‹ngiltere’ye. Louis görece savafls›z geçen bu dönemde özellikle hukukî durumu çok net olmayan Ren k›y›s›ndaki flehirler ve araziler üzerine yo¤unlaflt›. Kalvinistler’in yeni kiliseler infla etmesi yasakland›. Protestanl›ktan ayr›l›p Katolik olmak isteyenler devlet eliyle teflvik edilmeye baflland›. ‹spanyollar. Nantes Ferman›. Kalvinistler’in isyan›n› kanl› bir flekilde bast›rd›. Huguenotlar’a uygulanan bu bask›. zaten diplomatik iliflkilerin gergin oldu¤u Protestan ülkelerin halklar›nda Fransa’ya karfl› bir k›zg›nl›k do¤mas›na neden olmufltu. Nijmegen Antlaflmas› taraflar aras›nda bir ateflkes niteli¤indeydi. Bu fermandan sonra Fransa’daki Kalvinistler h›zla ülkeden ayr›lm›flt›r. Önce 1663’te Katolikler’in din de¤ifltirmeleri yasakland›. XI. Louis. bir kral” tezini savunmaktayd›. Louis XIV. Almanya’ya veya Amerika’ya kaçt›. ‹spanya’n›n bu antlaflmay› kabul etmesinin bir di¤er nedeni de do¤al müttefiki olan Avusturya ve Alman prensliklerinin. Ancak özellikle dönemin en önemli istihkâm uzman› olan Vauban’›n teçhiz etti¤i kaleleri ele geçirmeye muvaffak olamad›lar. Kral›n. Kalvinistler’in ülkeyi terketmesi sonucunda ülkede büyük bir ekonomik kriz baflgösterdi. Kalvinistler’e yönelik bu bask›lar sonucunda 1681’de yaklafl›k 38 bin kifli Katolikli¤e geçti. Louis’nin Protestanlar’›n yan›s›ra. tedrici bir tak›m geliflmenin sonunda kald›r›ld›. Antlaflma Hollanda için baz› önemli kazan›mlar› ihtiva etmekle beraber müttefiki ‹spanya için tam manas›yla bir hezimetti. Hollanda’ya. Zira XIV. Frans›z kazan›mlar›n› tan›d›lar. XIV. Papal›k’la da aras› iyi de¤ildi. Osmanl›’ya karfl› kurulan Kutsal ‹ttifak’a dahil olmalar›yd›. Ülkede kalan Kalvinistler ise 1702’de art›k bask›lara dayanamayarak büyük bir isyan bafllatt›lar. Henri taraf›ndan yay›mlanan ve Kalvinistler’e haklar tan›yan Nantes Ferman›. ‹sviçre’ye. Frans›zlar. Fontainebleau Ferman›’na göre Kalvinistler’e ait bütün tap›naklar y›k›lacak. Bunun sonunda Avrupa’n›n büyük bir k›sm›n›n kat›ld›¤›. Baz› tahminlere göre yaklafl›k 300 bin kifli Fransa’y› terketmifltir.136 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi tefikleri de bar›fla dahil oldu. piskoposlu¤un gelirlerini alabilirdi. 1683’te Fransa’ya savafl ilan ettiler. Ancak kra- . Innocentius’un 1671’de papa olmas›ndan sonra Roma’yla iliflkiler iyice gerildi. Bunlar aras›nda zenginler. rahipleri sürgün edilecekti. bir yasa. Fransa’da Nantes Ferman›’n›n Kald›r›lmas› 13 Nisan 1598’de Fransa Kral› IV. Bölgenin en önemli flehri Strazburg’u 1681’de ele geçirdi. Bir piskopos öldü¤ünde kral yerine yenisi tayin edilene kadar.

Louis ölüm yata¤›ndayken ise “fiimdi ben gidiyorum fakat devlet her zaman ayakta kalacak” demifltir. Manevî meselelerde kutsal kurullar papan›n üzerindedir. XIV. Louis’nin “devlet benim” dedi¤i. S‹ZDE Ancak birçok tarihçi bunun do¤ru olmad›¤›n› ifade eder. 1655’te Paris Parlementi’ne (Yüksek Mahkeme) girerek hakimin sözünü “devletSIRA benim” diye kesmiflti. Muhaliflere karfl› sert tedbirler ald›. XIV. Louis de Rahipler Meclisi’nin bildirisinden vazgeçti. Bir zamanlar krallara boyun asiller D Ü fi Ü N Ee¤diren L‹M art›k XIV. ancak bu do¤ru de¤ildir. Her ne kadar uzlaflma olsa da bu hadise Gallikanl›k. görece daha sakin geçen 1678-1697 aras›ndaki dönemde içeride daha merkezî ve otoriter bir politika benimsedi. XIV. Gallikanl›k: Papal›k’›n Fransa kilisesi üzerindeki hakimiyetinin k›s›tlan›p. ülkesini. S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . limanlar yap›ld›. Pahal› sat›ld›¤› için orta DÜfi ÜNEL‹M gelirliler befl-on kifli toplanarak gazete al›rlard›. D ‹ K K A T hemen heXIV. Bu bildiri Papal›k’a meydan okumayd›. Louis’nin ‹ktidar›n›n Son Y›llar› XIV. SIRA S‹ZDE Louis tarihe “Günefl Kral” olarak geçti. “Krallar dünyevî ifllerde hiçkimseye ba¤l› de¤ildir. 1661’de Mazarin’in ölümünden sonra yönetimi tek bafl›na eline alm›flt›. Louis. Papan›n karfl› hamlesi yeni piskoposlara manevî ünvan vermeyerek oldu. tek merkezden yönetilen güçlü bir devlet haline getirmesidir. XIV. Louis’nin hükümdarl›k y›llar› Fransa tarihinde Büyük Yüzy›l (Grand Siecle) olarak an›l›r.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 137 l›n bu hakk› baz› piskoposluklarla s›n›rl›yd›. Ünite . XII. Günefl Kral. Sanatç›lar› koruyan XIV.6. Louis’nin Fransa’ya katk›s›. Louis. ‹lk Gazete: En önemli kültür olaylar›ndan biri olarak 1631’de ilk gazete Paris’te yay›nland›. XIV. Tarihçi Stephen Lee. Louis’nin hiçbir zaman “devlet benim” demedi¤ini bunun Voltaire taraf›ndan yarat›lan bir efAMAÇLARIMIZ sane oldu¤unu yazar. XIV. ‹nanç konusunda papan›n kararlar› kilise taraf›ndan benimsendikten sonra dönüflsüz nitelik kazan›r” fleklinde bir bildiri yay›nlad›. aristokrasinin yönetti¤i parçalanm›fl yap›dan kurtarmas›. Fransa kilisesinin kural ve yap›lar› de¤ifltirilemez. Louis. bu sözün de krall›k otoritesini gösterdi¤i men her yerde söylenir. Louis döneminde Fransa’n›n görünümü de de¤iflti. yani Fransa kilisesinin Roma’ya karfl› bir özgürlük iste¤ini ortaya ç›karm›flt›. Louis de klasik ça¤›n mutlak monarfli idaresinin en önemli simgelerinden birisi oldu. Kendisinin Tanr›’n›n yeryüzündeki temsilcisi oldu¤una ve krala karfl› yap›lan itaatsizli¤in büyük günah oldu¤una inan›yordu. 1715’te öldü¤ünde Fransa. XIV. Dokuz Y›l Savafllar›’ndan hemen sonra Fransa dikkatini ‹spanya’da bafllayan Veraset Savafllar›’na vermek zorunda kald›. Innocentius papal›¤a gelince Fransa’yla uzlaflt›. Louis. Zenginler aras›nda gazete okumak moda olmufltu. Meclis. Kral bunun üzerine 1681’de Rahipler Meclisi’ni toplad›. Günefl Kral bu yetkisini ülkedeki bütün piskoposluklara yaymak isteyince baz› piskoposlar krala karfl› ç›kt› ve papa da onlara hak verdi. kilisenin krala ba¤l› kalmas›d›r. imalathaneler kuruldu. XIV. Yeni papa piskoposlukla ilgili yasan›n ülkenin geneline yay›lmas›n› kabul etti. S O R U Önceki krallar›n tersine halktan uzaklaflarak kendisini kutsallaflt›rd›. Efsaneye göre XIV. Kral›n saray tarihçisi Renaudot taraf›ndan “La Gazette” SIRA S‹ZDE ismiyle ç›kar›lan gazetede haberler ve ifl ilanlar› vard›. Avrupa’da diplomatik aç›dan eskisi kadar kuvvetli olmasa bile k›tadaki en etkin devletlerden biri konumundayd›. bar›fl zaman›nda dahi sürekli bir ordu sahibi olman›n avantaj›yla iç tehdit olarak gördü¤ü Huguenotlar’a karfl› bir bask› siyaseti izledi. Louis’nin saray›nda günlerini e¤lence ile geçirir hâle geldiler. Fransa ekonomik olarak güçlendi. Yollar. Hükümdarl›¤› s›ras›nda 10’dan fazla ayaklanma ç›karan asillere boyun e¤dirip. tahtta 72 y›l kald› ama fiili hükümdarl›k süresi 54 y›ld›. XIV. onlar› siyasi bir güç olmaktan ç›kard›.

Lambert’i ma¤lup ederek. ‹skoçlar. parlamentoyu da¤›t›nca karfl›s›nda ‹skoçya Genel Valisi General Monk ve ‹skoç ordusunu buldu. Cromwell’in üstünlü¤ünü benimsemediler I. askerlere olan borcun ödenmesini ve genel bir af ilan›n› kabul etti. Charles idam edildikten sonra. parlamentonun. bask› kuran Cromwell. Buna mukabil II. Charles ve Oliver Cromwell dönemlerinde hareketli bir dö‹ngiltere ve ‹skoçya. yeniden devletin bafl›na geçti. eski toprak düzenine dönülmesini. 1658’de ölünce kral naibi ünvan› o¤lu Richard Cromwell’e geçti. Charles. Charles’›n ‹ktidara Gelifli ‹ngiltere Kral› I. D‹KKAT Katolikli¤i benimsemiflti. cumhuriyet dönemi bitti ve ‹ngiltere’de bir restorasyon süreci bafllad›. Charles’›n efli Bragançal› Katerina da Por- DÜfiÜNEL‹M S O R U fianl› Devrim (Glorious Revolution) D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . Meclisin yerine tamamen din adamlar›ndan müteflekkil Barebone Parlamentosu’nu oluflturduysa da bu parlamentoyu da k›sa bir süre sonra feshetti. Ancak kurdu¤u sistem özellikle aristokrasi taraf›ndan fliddetle elefltirildi. Ayr›ca Kral II.138 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi PARLAMENTO-KRAL MÜCADELES‹: ‹NG‹LTERE II. James’in (‹skoçya için VII. Charles’›n o¤lu II. inanç esaslar› ve seçimlerin yenilenmesi ile alakal› kararlar al›nca. adamlar›yla beraber meclisi kuflatt› ve parlamentoyu kapatt›. Katolikler’e karfl› sert tedbirler al›p. Kral olmay› kabul etmeyen Cromwell bunun yerine kendisine diktatörlük yetkilerini sa¤layan kral naibi (lord protector) unvan›n› ald›. nem yaflam›flt›. Charles’›n kardefli ve taht›n varisi olan II. ancak bu ‹skoç ordusu Cromwell taraf›ndan 1650’deki Dunbar Muharebesi’nde ma¤lup edildi. 1660’da Brüksel’den gelerek. Cromwell. mülkiyet hakk›n›n kabulünü. Charles’a sad›k olan David Leslie önderli¤inde ayakland›lar. yürütme heyetinin ve yarg›n›n yap›s›n› de¤ifltirdi. Bu olayla beraber Cromwell yönetime tamamen hakim hâle gelmiflti. taht›na oturmadan evvel Breda Beyannamesi’ni ilan ederek. Katolik olan ‹spanya’ya savafl açt› ve Fransa ile olumlu iliflkiler kurdu. Art›k parlamentonun seçim karar› ile yeni bir parlamento kurulurken. veliaht prens de. Oliver Cromwell. SIRA S‹ZDE 2 ‹ngiltere’de SIRA cumhuriyet S‹ZDE döneminin bitmesine neden olan geliflmeler nelerdir? DÜ fi Ü N E L ‹ M I. kendisine en çok muhalefet eden ‹rlandal›lar’› da ma¤lup etti. Charles’›n iktidar y›llar› Büyük Britanya Adas›’n›n S O sakin R U halk› için daha geçti ve bu y›llar restorasyon dönemi oldu. Böylece. ordu ad›na. II. Ancak Richard Cromwell. Cumhuriyete geçiflte önce Devlet Konseyi kuruldu ve sonras›nda Rump (Art›k) Parlamento olarak bilinen meclis 19 May›s 1649’da ‹ngiltere’nin resmen bir Cumhuriyet (Commonwealth) oldu¤unu ilan etti. Ayr›ca parlamentodan Cromwell döneminde uzaklaflt›r›lm›fl üyelerin geri dönmesini sa¤lad› ve kendisi de baflkomutan oldu. James) annesi Katolik bir Frans›z prensesiydi ve Fransa’da bulundu¤u s›rada efli Anne gibi. Bu olay ‹ngiltere’yi yeniden iç savafl›n efli¤ine getirdi. Oliver Cromwell. General Lambert. onu hapsettirdi ve parlamentonun yeniden ihyas›n› sa¤lad›. ‹skoçlar’›n deste¤ini alan II. Katolikli¤i yasaklad› ve bölgeyi ‹skoç ve ‹ngilizler’in yerleflimine açt›. 25 May›s 1660’da ‹ngiltere’ye döndü ve 29 May›s 1660’da taç giydi. Monk. gerek ordu gerekse de parlamento üzerinde otoritesini kabul ettirebilecek yetenekte biri de¤ildi. Oliver Cromwell’e ra¤men. II. Cromwell. parlamento vergilerin azalt›lmas›. Charles.

Hollandal› hükümdar› III. Kral›n. kendisinin Katolik yanl›s› tutumu üzerine artm›flt›. bar›fl zamanlar›nda bir ordu oluflturmas› da yasakland›. William’› ‹ngiltere’yi istilaya davet ettiler. Kraliçe Christina 1654’te taht› kuzeni O R U terketmiflti. kral parlamentonun üstünlü¤ünü kabul etmekteydi ve bu Avrupa demokrasileri için bir milatt›. Ordu art›k kral›n ordusu de¤il parlamentonun dolay›s›yla da halk›n ordusu olmufltu. James’in ye¤eni olan Hollanda Prensi III. James’in Katolik olmas› toplumda endifle olufltursa da. III. Kral III. Katolik e¤itimle yetiflecek olan James Francis’e geçecek. William. Daha sonraki y›llarda. zira bu durum ülkedeki dengeleri de¤ifltirecekti. insan haklar› ve ifade özgürlü¤ü konusunda tarihteki en ünlü metinlerden biridir. Mary’nin efli ve ayn› zamanda Kral II. SIRA k›saca S‹ZDE aç›klay›n›z. William duruma müdahale etme karar› ald›. James’i ma¤lup etti. Hollanda Prensi III. Mary’den. William’›n ‹ngiltere’ye hakim olmas›na giden süreci ‹sveç. Fransa Kral› XIV. kendisinin erkek çocu¤unun olmamas› ve k›zlar›n›n da Protestan olmas› Katolik hanedan endiflesini azaltt›. Charles hasta yata¤›nda Katolikli¤i benimsemifl ve ölmüfltü. krala olan tepkinin artmas›na sebep oldu. Ancak as›l tepki Kral II. Hollanda ordusu 5 Kas›m 1688’de Brixham’dan ‹ngiltere’ye ç›kartma yapt›. ‹ngiliz parlamentosu da destek verince. Yine de Monmouth Dükü önderli¤inde kendisine karfl› bir isyan ç›kt›. fiarl Gustav’a b›rakm›fl kendisi ise Katolikli¤i benimseyerekS‹sveç’i D‹KKAT 17. III. Louis’yi desteklemesi ve 1687’de Anglikan ve Katolik Kilisesi’ni eflit konuma getiren ‹nanç Özgürlü¤ü Ferman›’n› ilan etmesi. II. X. Test Act’› feshetmek istemesi. II. James’e olan muhalefet. Mary’nin ortak hükümdar olmalar›na karar verildi. Yedi ‹ngiliz asilzadesi (Ölümsüz Yedili). Bu metinle. II. James geçti. 1648 Vesfalya Antlaflmas›’yla ‹skandinavya ve Balt›k’taki en güçlü devlet konumuna yükselmiflti.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 139 tekiz saray›ndan gelmiflti ve Katolik’ti. William. Yine bu beyanname ile kral›n yasalar›n yap›lmas›na ve uygulanmas›na müdahalesi önlendi¤i gibi. Brill gemisinden yapt›¤› nutukta Protestanlar’a yeniden özgürlüklerini kazand›raca¤›n› belirtti. II. James’in erkek çocu¤unun do¤mas› üzerine geldi. Ünite . Hollanda ordusu. YÜZYILIN ‹K‹NC‹ YARISINDA ‹SKAND‹NAVYA DÜfiÜNEL‹M 3 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE .6. Tahtta veliahtl›k s›ras› Protestan olan II. Ancak bu dönemin en önemli siyasal metni 16 Aral›k 1689’da kabul edilen Bill of Rights (Haklar Beyannâmesi) olmufltur ki bu belge hâlâ ‹ngiliz hukuk sisteminin temel yasalar›ndan biri olan. Mary vas›tas›yla kral vekili mi olaca¤› tart›fl›ld› ve nihayet parlamentonun da onay›yla hem III. Bunun yan›nda Bill of Rights’da gelecekteki bütün hükümdarlar›n ‹ngiliz Protestan Kilisesi’nin üyesi olmas› ve yaln›zca Protestanlar’›n silah tafl›ma hakk› oldu¤una dair kanunlar›n bulunmas› bu beyannâmenin eflitlikçi yap›s›na gölge düflüren maddelerdi. William’›n hem de efli II. Çocu¤u olmad›¤› için tahta kardefli II. halkta ve parlamentoda tedirginli¤e sebep olmufl ve Katolik nüfuzunun k›r›lmas› için Katolik olarak devlet hizmetinde bulunmay› engelleyen bir tasar› olan “Test Act” parlamento taraf›ndan 1673’te kabul edilmiflti. II. tahta ç›kt›¤› y›l inanç özgürlüklerini belirleyen “Act of Toleration”u (Müsamaha Bildirgesi) yay›nlad›. dolay›s›yla hanedan Katolikleflecekti. Kendisine. William’›n kral m› yoksa efli II. II. William ve Kraliçe II. ancak bu isyan bast›r›ld›. Taht›n veliahd›n›n bu inanc› benimsemesi ve Katolikli¤in sarayda etkisinin artmas›. James tutunamayaca¤›n› anlay›nca kaçt› ve 23 Aral›k’ta Fransa’ya s›¤›nd›. Mary 11 Nisan 1689’da beraber taç giydiler.

‹sveç’in yükseliflinden sonra. tah›l tüccarlar› vas›tas›yla g›da ithalat› gerçeklefltiyse de yap›lan bu yard›mlar bu bölgedeki açl›¤› engelleyememiflti. birli¤in ticari iflleri ve d›fl iliflkilerinde Kopenhag’›n a¤›rl›¤› hissedilirken. ‹sveç. III. ‹sveç. XIV. bölgeye. fiarl’›n ölümü üzerine XI. ‹sveç taht› üzerindeki iddialar›ndan vazgeçti ve ‹sveç’in Letonya ve Estonya’daki üstünlü¤ünü tan›d›. ‹sveç’in kontrolünde bulunan Finlandiya. K›tl›k yüzünden. yüzy›la girerken devletin bafl›nda Demirbafl fiarl gibi yetenekli bir hükümdar›n bulundu¤u bu ülke. yani yaklafl›k 150 bin kifli ölmüfltü. Fransa’n›n arabuluculu¤u ile Lehler’le Oliva Bar›fl› yap›ld›. bu kez tarihsel rakibi Danimarka’dan çok daha kuvvetli olan. kendisine biçilen bölgesel güç s›fat›n› kabullendi. Lex Regia’n›n Kabulü Bir tür ‹skandinav Konfederasyonu niteli¤inde olan Kalmar Birli¤i zaman›nda. “‹kinci Kuzey Savafllar›” olarak adland›r›lan bu mücadelede ‹sveçliler. iç politikada “reduktion” modelini uygulad›. . fiarl’›n ordusu. kendisine karfl› bir koalisyonun oluflmas›n› engelleyerek sahip oldu¤u topraklar› muhafaza etmekti. XIV. Bu bar›fl ile Lehistan. Avusturya’n›n da deste¤ini alan Lehistan Kral› Johan Casimir’in ordusunu ma¤lup etti. Bununla beraber. Estonya ve Letonya’da halk›n dörtte biri. Bu sisteme göre fethedilen yerlerde gelirleri toplama hakk› ve bu bölgelerden asker toplama mesuliyeti asillerin uhdesine b›rak›l›yordu. Kopenhag önlerine gelince Danimarka. Fransa ile ‹sveç’in iliflkileri Otuz Y›l Savafllar› bafllad›¤›ndan beri iyiydi ve Fransa kendisi savafla dahil olmadan önce ‹sveç’e malî yard›mda bulunmufltu. Avrupa’n›n say›l› devletlerinden biri haline geldi. Danimarka ise 1657’de savafla dahil oldu.1660’da yeni bir anayasa oluflturarak devlet yönetiminde mutlak›yetçi bir anlay›fl benimsedi. 18. Louis’nin Avrupa’n›n di¤er güçleri ile yapt›¤› savafllarda denge siyaseti takip etti. Avrupa’daki diplomatik üstünlü¤ü elinde tutmak amac›yla ‹sveç’e yard›m etti.140 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Onun tahta ç›kmas› üzerine Lehistan ile ‹sveç aras›nda yeniden savafl patlak verdi. Danimarka ise. içifllerinde. Ayn› so¤uk ve k›tl›k 1697’de devam etmifl ve açl›ktan toplu ölümler baflgöstermiflti. Frederick. 1696’da so¤uk daha da artarak devam etti¤i gibi k›tl›k bugünki ‹sveç ve Finlandiya’ya sirayet etmiflti. Büyük K›tl›k ‹sveç’in yönetiminde bulunan Balt›k k›y›lar›nda 1695 yaz› normalden çok daha serin ve ya¤›fll› geçmifl ve bugünki Estonya ve Letonya’da sonbahardan itibaren don olay› gözlemlenmiflti. Louis döneminde de. 17. Bu politika büyük oranda baflar›l› da oldu. Ancak iki ülkeyi ay›ran donmufl olan bo¤az› (Oresund) geçen X. fiarl ‹sveç kral› oldu. Deli (Büyük) Petro’nun modernize etti¤i Rusya ile mücadele etmek zorundayd›. son Danimarka topra¤› olan Skane’y› ve Bornholm’u ‹sveç’e b›rakt›. Bar›fl haz›rl›klar›n›n yap›ld›¤› dönemde X. gittikçe güçlenen Rusya ve demografik kapasitesi kendisinden çok daha fazla olan Lehistan’a karfl› bölgedeki üstünlü¤ünü korumak için dönemin en güçlü devleti olan Fransa ile iflbirli¤ine gitti. Bundaki amac›. Genel olarak de¤erlendirildi¤inde her daim k›s›tl› bir demografik güce ve s›n›rl› tabii kaynaklara sahip olan ‹sveç. Üç y›l süren k›tl›k sürecinde. Ruslar’›n Letonya ve Estonya’y› istila giriflimi baflar›s›zl›kla sonuçland›. sadece ‹skandinavya’n›n veya Balt›k’›n de¤il. sahip oldu¤u üstünlü¤ü koruyabilmek için. Fransa. 1660’da Kopenhag Antlaflmas›’n› imzalayarak. 1661’den itibaren ‹sveç. yüzy›lda.

ancak bu Fransa’n›n arabuluculu¤uyla bir y›l sonra kald›r›ld›. Zira Rönesans düflünürlerinin önemli bir k›sm› din adam›yd›. ‹talya’y› 15. Venedik. evlenme. 1665’te kraliyet kanunu olarak nitelendirilebilecek “Lex Regia” kabul edilerek Danimarka’da kral merkezli mutlak monarfliye geçildi. Rönesans’›n siyasî bak›mdan büyük ölçüde baflar›ya ulaflt›¤›n›n deliliydi. Bu durum ‹skandinav ülkelerinde asillerin ve ruhbanlar›n devlet yönetiminde çok a¤›rl›kl› rol oynamalar›na neden olmaktayd›. sanat ve sosyal eserler arac›l›¤›yla. Uzun süren savafltan sonra Girit’i kaybetti. bölgenin en güçlü devleti haline gelmesi ve Danimarka’n›n bu ülke ile yapt›¤› savafllar› kaybetmesi Kral III. kavgal› hâle geldi. ‹sveç’te Gustav Adolf’un devlet yönetiminde kiflisel a¤›rl›¤›n› artt›rmas›. Papal›k ruhbanlar›n dokunulmazl›¤› oldu¤unu savundu. Ancak Venedik. Yine Lombardiya’n›n merkezi konumundaki Milano flehri de ‹spanyol Habsburglar›’n›n yönetimindeydi. Hatta bunlar aras›nda II. Levant’ta (Do¤u Akdeniz) Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu büyük ticaret orta¤› ama ayn› zamanda en büyük tehdit olarak görmekteydi. Danimarka ile Norveç. Venedik’in bunu kabul etmemesi üzerine. Ünite . ücret ve çal›flma koflullar›na iliflkin yap›lan pazarl›k ve görüflmelerdir. yüzy›la girerken ‹talyan yar›madas›ndaki parçalanm›fll›k sürmekteydi. 1683 sonras› bafllayan Kutsal Enterdi: Bir ülkenin dinen gayrimeflru bir yönetim her türlü vaftiz. Papa V. YÜZYILDA ‹TALYA Rönesans hareketi. Pius gibi papal›¤a yükselenler de yer almaktayd›. 17. 1520’den sonra bu ülkelerde Protestanl›k’›n benimsenmesi ile beraber ruhbanlar›n Riksdag’daki gücü k›r›lm›fl ancak soylular›n etkisi devam etmiflti. Güney Avrupa’ya sirayet etmesinden çekinen Katolik Kilisesi. Bu ba¤lamda. Nitekim Rönesans. gelirleri art›rmaya ve devlet yönetimini daha etkin hâle getirmeye yönelik reformlar yapmaya sevketti. di¤er tarafta da iflveren ya da iflveren örgütünün yer ald›¤›. Venedik’te “enterdi” ilan etti. Toplu pazarl›k: Bir tarafta sendika. 1606’da. . bizzat Katolik kilisesinin destekledi¤i.6. 16. Rönesans vas›tas›yla insana daha çok vurgu yaparak. ‹spanya. yüzy›lda. ve 13. Venedik. Güney Avrupa’n›n büyük ölçüde Katolik kalmas›. yüzy›l›n bafl›nda hakimiyet kurmaya bafllad›¤› Güney ‹talya’da 1551-1559’daki ‹talyan Savafllar› sonras›nda Napoli Krall›¤›’n› tamamen egemenli¤i alt›na alm›flt›. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda ve 16. 17. Frederick’i. yüzy›l›n bafl›nda oldu¤u gibi ‹talya d›fl›ndaki iki yabanc› güç Fransa ve Habsburglar (‹spanya ve Avusturya) ‹talya üzerinde nüfuz kazanmaya çal›fl›yorlard›.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 141 üç devletin de kendilerine özgü iflleyiflleri bulunmaktayd›. uygulamas›n›n geçersiz hâle gelmesidir. 12. yüzy›lda Avrupa’da sanat›n ve kültürün merkezi hâline getirdi. Özellikle Riksdag denilen asiller ve din adamlar›n› içeren konsey. önce Girit meselesi yüzünden Osmanl› ile karfl› karfl›ya geldi. 17. asl›nda bir de¤iflim hareketi veya kiliseye karfl› tepki de¤il. 1523’te ‹sveç’in Kalmar birli¤inden çekilmesinden sonra da. Kopenhag’dan yönetilmeye devam etmifl ve Riksdag gücünü korumufltu. devlet yönetimini hükümdar ile beraber götürmekteydi. Paul ile iki ruhban›n suç ifllemesi yüzünden. Kuzey Avrupa’da kiliseye olan tepki ve reform hareketinin. yüzy›lda ‹talya’daki di¤er devletlerin durumlar› da flu flekildeydi: Venedik: Do¤u Akdeniz ve Adriyatik’te önemli say›da koloniye sahip olan Venedik tam bir deniz-ticaret devletiydi. co¤rafî keflifler sonras›nda ticaret yollar›n›n de¤iflmesi ve dünyadaki ekonomik aktivitelerin kuzeye ve Atlantik’e kaymas› yüzünden ekonomik olarak zay›flam›flt›. Papal›k. yüzy›lda alt›n ça¤›n› yaflayan bu aristokratik cumhuriyet. T›pk› 16. organize etti¤i bir hareketti. 17. Papal›k ise siyasî konjonktüre göre bazen Habsburglar’›n bazen de Fransa’n›n yan›nda yer almaktayd›. ancak ülkede bir türlü siyasî birlik sa¤lanamad›. toplumun kiliseye olan tepkisini önlemeye çal›flt›.

17. bu düflüncelerini Fransa Kral› XIV. Galata. ‹spanya’y› Lens Muharebesi’nde a¤›r bir yenilgiye u¤ratan meflhur Frans›z generallerden Condé’nin de asilere kat›lmas› ve daha da önemlisi ‹spanya’ya s›- . tam 53 sene ülkeyi yönetti. Zira Mazarin. Bununla beraber Cenevizliler’in. yüzy›lda. savafltaki baflar›lar› üzerine XIV. Ceneviz Cumhuriyeti: ‹talya’n›n kuzeybat›s›nda yer alan bu devlet. HABSBURGLAR: ‹SPANYA VE AVUSTURYA Fransa-‹spanya Mücadelesi (1648-1659) Otuz Y›l Savafllar›’n›n (1618-1648) Vestfalya Antlaflmas› ile sona ermesine ra¤men Fransa ile ‹spanya aras›ndaki mücadele 1659’a kadar devam etti. Avusturya ve ‹spanya ile iyi iliflkilere sahipti. Bakana göre Otuz Y›l Savafllar›’nda Fransa büyük toprak kazan›mlar› elde etmifl. Prenslik 17. Özellikle. genellikle Fransa’dan çok. Louis’ye kabul ettirmekte de zorlanmad›. Toskana. Mazarin.142 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹ttifak Savafllar›’nda bir kez daha Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile savaflt› ve Karlofça Antlaflmas› ile Mora’y› ele geçirdi. Fronde ‹syanlar› Fransa’y› bir iç savafla sürükledi ve bu yüzden ülke. siyasî gücünü kaybetmiflti. Savoy. Fransa’n›n ‹spanya ile 1648’deki görüflmelerde bir bar›fl antlaflmas› imzalamas›n› engellemiflti. önemli bir k›sm›n› Cenevizli bankerlerden gerçeklefltirmekteydi ki o s›rada ‹spanya ile savafl hâlinde olan Fransa. 1639-1649 y›llar›nda Papa ile Parma Dükal›¤› aras›ndaki Castro Savafllar›’na. Vestfalya Antlaflmas›’ndan güçlü bir flekilde ç›kan Avusturya ile de bar›fl imzalad›¤› için Fransa’n›n ‹spanya karfl›s›nda elinin daha rahat olaca¤› kanaatindeydi. Cenevizliler’i cezaland›rmak için 1684’te Cenova’y› bombalam›flt›. Parma’n›n yan›nda dahil olan Toskana hükümdar› bu savafltan ma¤lup ayr›ld›. Aral›ks›z 50 y›l boyunca devleti baflar› ile yöneten bu hükümdar zaman›nda. yüzy›l›n sonunda devletin bafl›na geçen III. t›pk› Venedik gibi Akdeniz ticaretinin zay›flamas›ndan büyük zarar gördü. 1638-1675 aras›nda hüküm süren II. Charles Emmanuel döneminde. Charles Emmanuel (1580-1630) taraf›ndan yönetilmekteydi. 1648 y›l› Fransa için kötü bir bafllang›ç oldu. Asi liderlerinden baz›lar›n›n ‹spanya ile iflbirli¤i yapmalar› hem isyan›n bast›r›lmas›n› zorlaflt›rd› hem de ‹spanya’n›n savaflta elini rahatlatt›. savafltan baflar› ile ayr›ld›. yüzy›l›n bafl›nda I. ancak ‹spanya kesin olarak dize getirilememiflti. Toskana Grandükal›¤›: Papal›k’›n onay› ile 1569’a kadar Floransa Dükal›¤› olan bu devlet Toskana Grandükal›¤›’na dönüflmüfltü. Sak›z gibi kolonilerini Osmanl›’ya kapt›rd›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren ise giderek Fransa’n›n nüfuzu alt›na girdi. Louis’nin arabuluculu¤u ile eski s›n›rlara dönüldü. Rönesans’›n finansör ve öncü hanedan› Mediciler’in yönetiminde Toskana. 15 ve 16. Louis’nin Fransa’s› ile akrabal›k ba¤lar› kuruldu ve ‹spanya’n›n destekledi¤i Cenevizliler’e 1672’de savafl aç›ld›. Savoy Dükal›¤›: Romal›lar döneminde Galya Cisalpina olarak adland›r›lan bölgede ve günümüz Fransa’s› ve ‹talya’s› s›n›r›nda yer alan Savoy Dükal›¤›’n›n merkezi Torino’ydu. dikkatini daha çok bu isyan› bast›rmaya vermek zorunda kald›. 17. Hollanda ile savaflan ‹spanya borçlanmas›n›n. Bununla beraber 17. Bakan. müreffeh ancak küçük boyutlu bir devlet olmaktan ileri gidemedi. Avrupa’n›n en önemli finans merkezlerinden biri olmaya devam etti. Mantua Veraset Savafllar› ç›kt› ve Fransa’ya karfl› ‹spanya’n›n yan›nda yer alan Savoy. 17. Zira ‹spanya ile mücadeleye bafllad›ktan k›sa bir süre sonra Fransa’da Fronde ‹syan› patlak verdi. XIV. yüzy›l›n sonuna gelindi¤inde art›k Venedik eski gücünü büyük oranda kaybetmiflti. Amasra. yüzy›lda ise Ceneviz. Cosimo. Bununla beraber Cenova.

Bunun yan›nda Bat› Akdeniz’deki hâkimiyetini güçlendirdi. ‹ngiltere-Fransa aras›ndaki görüflmeler 1657’de bir ittifak antlaflmas› ile taçland›.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 143 ¤›nmas› Fransa’y› daha da zora soktu. ayn› zamanda denizlerdeki üstünlü¤ünü de bu ülkeye kapt›rmaktayd›. kendi yerel devletlerinin güçlenmesine yo¤unlaflt›klar› için. ‹ngiltere ise Dunkirk’e hâkim oldu. ‹ngiltere-Fransa ittifak› ‹spanya’n›n hem denizde hem de karada s›k›flt›r›lmas› anlam›na geliyordu. ‹spanya’ya as›l ölümcül darbe 1658’de vuruldu. Zira bu prenslikler. Flanders’in baz› bölgelerini. Avusturya’y› do¤u politikas› konusunda daha hassas hâle getirdi. imparatorluk kurumlar›nda. Ferdinand’›n yerine geçen ‹mparator . ‹spanya’n›n art›k Avrupa’daki ikinci derecedeki devletler seviyesine düfltü¤ünün tescillenmesiydi. di¤er devletler üzerindeki tesir gücü sembolik düzeye inmiflti. Roussillon ve Cerdagne’yi kendi topraklar›na katt›. Habsburglar’›n gerek ‹spanya kanad› gerekse de Avusturya kanad› Otuz Y›l Savafllar› sonunda imzalanan Vestfalya Antlaflmas›’nda büyük bir siyasî güç ve prestij kayb›na u¤ram›fllard›. Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile mücadeleye odakland›. Böylece Fransa. Vestfalya ile Protestanl›k’›n meflruiyetini kabul etmesinin yan›nda. a¤›rl›k sahibi olmak yerine. Felipe liderli¤indeki ‹spanya. Önce 1653’te Fronde ‹syan› bast›r›ld›. Alman prenslikleri üzerinde nüfuz kayb› ve bu prensliklerin çok daha otonom hâle gelmeleri. sürekli hâle gelerek. ard›ndan da ülke dikkatini tekrar ‹spanya savafl›na yo¤unlaflt›rd›. Avusturya ise. 1657’de III. Pireneler Antlaflmas›. Bu yenilgiden sonra ‹spanya bar›fl talebinde bulundu. ‹ngiliz donanmas› Bat› Hint Adalar›’nda ve di¤er ‹spanya sömürgelerinde ‹spanya ile 1657’den itibaren savaflmaya bafllad›. ba¤›ms›zl›¤›n› ilan eden Portekizliler’e karfl› Katalonya ve Napoli’de önemli baflar›lar elde etti. Louis ile ‹spanyol Prenses Maria Theresa evleneceklerdi ve bu 1660’ta gerçekleflti. Ratisbon’a tafl›nm›fl ve Avusturya imparatorunun kontrolü alt›na girmiflti. daha fazla egemenlik sahibi olmalar›n›n devlet iflleyifline olumlu katk›s› da oldu. bu bölgelerdeki ba¤›ms›zl›k isyanlar›n› bast›rd›. ‹spanya. ‹spanya’y› kesin olarak teslim olmaya mecbur etmek için donanma deste¤inin flart oldu¤unu gören Mazarin bunun için ‹ngiltere ile diplomatik görüflmeler bafllatt›. Antlaflmaya göre Fransa Kral› XIV. Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›¤›n› kabul ederken. Yükselen Güç: Avusturya Otuz Y›l Savafllar›’n›n en büyük kaybedeni Habsburg Monarflisi’ydi. Avusturya’n›n. 14 Haziran 1658’de ‹ngiliz ve Frans›z birlikleri Dunes Muharebesi’nde ‹spanya’y› ma¤lup ettiler. Almanya üzerindeki nüfuzunu da kaybetmiflti. Fransa’n›n iç isyanlarla bo¤ufltu¤u 1648-1653 y›llar› aras›nda ‹spanya bu durumu bir f›rsata dönüfltürmeyi bildi. Pireneler Antlaflmas›’ndan sonra ‹spanya. ‹spanya’ya ait Artois. 1668’de de Portekiz’in ba¤›ms›zl›¤›n› resmen tan›d›. ‹ngiliz gemileri ayn› y›l Meksiko’daki ‹spanyol gemilerini yok etti. Ünite . Alman prensliklerin.6. ‹spanya veraseti üzerinde hak sahibi olma hakk›n› kazand›. Kutsal Roma-Cermen imparatorunun. ‹spanya’n›n bu talebi ‹ngiltere ile Fransa taraf›ndan kabul gördü ve Kas›m 1659’da Pireneler Antlaflmas› imzaland›. Condé’nin yard›mlar›yla ‹spanya ordusunun Paris’i iflgal etmesi Fransa’n›n vaziyetini daha da a¤›rlaflt›rd›. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetiminde Avusturya’n›n elini rahatlatt›lar. IV. 300’den fazla devletçi¤in bulundu¤u yeni Almanya’da. Bu antlaflma ile Fransa. ‹lginç bir flekilde. Nitekim imparatorluk diyeti. Fakat Mazarin liderli¤indeki Fransa bu zor durumdan kurtulmay› bildi. Portekiz’e boyun e¤dirmeye çal›flt› fakat 1663 ve 1665’te Portekiz karfl›s›nda ald›¤› a¤›r yenilgiler bu plandan da vazgeçmesine sebep oldu.

Leopold’un en baflar›l› oldu¤u hususlardan biri. . Otuz Y›l Savafllar› sonras›nda Habsburglar güç kaybederken. Zira Osmanl› s›n›r kaleleri. Venedik. Gotthard Muharebesi’nde ma¤lup etseler de. Fransa’n›n ilerleyifline son verilmiflti. Louis’nin hükümdarl›¤› alt›ndaki Fransa. Avusturya’n›n. Hollandal›lar ve ‹spanyollar’a karfl› ‹ntikal Savafllar›’nda 1667-1668’de elde etti¤i zafer. Viyana. ‹mparator Leopold için en büyük tehdit Osmanl› ‹mparatorlu¤u ve Fransa’yd›. Viyana’n›n bat›daki savafllarda daha rahat hareket etmesine ve daha genifl tabanl› ittifaklar kurmas›na olanak sa¤lam›flt›. Avusturya’n›n bu dönemde bir baflka baflar›l› oldu¤u alan ise sanatt›.144 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Leopold gençli¤inde ruhban e¤itimi alm›flt›. Pireneler’de ve Kuzey ‹talya’da. Osmanl›lar’a karfl› oluflturulan ittifak önemli baflar›lar elde etti ve sonunda 1699’da Karlofça Antlaflmas› imzaland›. Fransa Kral› XIV. Viyana Kuflatmas› oldu. savafl hâlinden daha iyiydi. Avusturya’y› düfltü¤ü bu s›k›nt›l› durumdan kurtaran olay ise 1683’teki II. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda güç kazand›. Lehistan ve Alman prensliklerinin önemli bir k›sm›n› ister istemez. Bu antlaflma ile birlikte Avusturya. 17. yüzy›l›n bafl›nda Avrupa’da iki büyük güç bulunmaktayd›. Osmanl› ile savaflmak istememesi ve edinilen bu zafere ra¤men Osmanl› lehine hükümler içeren Vasvar Antlaflmas›’n› imzalamas›. Yüzy›l›n sonuna gelindi¤inde. Avrupa’n›n do¤usuna Osmanl›lar hakimken. Frans›z-Habsburg mücadelesinin fliddetlenmesine sebep oldu. Savoylu Prens Eugene. Osmanl›lar Erdel Meselesi yüzünden. selefi gibi Katolik kilisesi ile iyi iliflkilere sahipti fakat III. Almanya. diplomatik ve askerî alana yans›tmas› özellikle bugünkü Benelüks ülkelerinin topraklar›nda. Avusturya imparatorunun yan›nda saf tutmalar›na neden oldu. Macaristan’› yönetme f›rsat› buldu ve bu durum bat›da da Fransa’n›n elini zay›flatt›. Orta Avrupa’n›n hâlâ en önemli devletiydi. Kuflatma. Leopold döneminde. Zira Türk tehdidinin azalmas›. Frans›zlar’›n. ancak gücünü ordusundan çok. Fransa. Louis. Avusturya ve müttefiklerini 1672-1678 aras›nda Hollanda savafllar›nda bir kez daha ma¤lup etti. Avusturya’ya 1663’te savafl ilan ettiler. Montecuccoli komutas›nda Osmanl› ordusunu St. AVRUPA’DA GÜÇ DENGELER‹N‹ DE⁄‹fiT‹REN MÜCADELE: DOKUZ YIL SAVAfiLARI 17. Nitekim Avusturya’n›n da kat›ld›¤› 1688-1697 y›llar› aras›nda oluflturulan Büyük ‹ttifak savafllar›nda. Fransa’n›n Avusturya’ya yönelik tehdidini artt›rm›flt›. Viyana’ya çok yak›nd› ve baflkentin güvenli¤i bak›m›ndan en kötü bar›fl bile. do¤ru adam› do¤ru yerlerde kullanmakt›. Papal›k. Badenli Ludwig Wilhelm gibi önemli isimleri d›flar›dan getirip Habsburg hizmetine sokmay› baflarm›flt›. k›tadaki di¤er büyük güç konumundayd›lar. Ferdinand kadar kat› tutumlu de¤ildi. gerek diplomasi gerekse de savafl alanlar›nda. Fransa’n›n sahip oldu¤u gücü. Uyvar ve Neograt Kalelerini fethettiler. Avusturya askerlik tarihinin en önemli isimleri olan Charles de Lorraine. asl›nda Leopold’un temkinli politikas› ile alakal›yd›. Zira Avusturya’n›n geleneksel politikas› Fransa’y› Ren’in do¤usundan. Habsburglar’a karfl› güçlü bir ittifak oluflturmufltu. diplomasi silah›n› iyi kullanabilmekten almaktayd›. XIV. Osmanl›’y› Tuna’n›n kuzeyinden uzak tutmakt›. Ren Nehri Havzas›’nda. ‹talyan ve Alman bestekârlar›n merkezi hâline gelmiflti. Avusturyal›lar. Avusturya. ‹spanya’n›n gücünü k›rm›fl. ayr›ca Lorraine (Lothringen) Dükal›¤›’n› istila etti ve 1681’de Strazburg’u topraklar›na katt›. Avusturya ve ‹spanya’daki Habsburglar.

Frans›zlar. Palatin-Köln Eyaleti’nin Piskopos Elektörü olmas›n› ve Regensburg Mütarekesi’nin kal›c› hâle gelmesi gerekti¤ini savunuyordu. Savafl›n bafllang›c›nda Frans›z birlikleri Ren Nehri’nin karfl›s›na geçerek. 1689 bahar›nda Avusturya ve Hollanda ittifak› karfl› hücuma geçerken. XIV. Avusturyal›lar. ‹spanya. Sonras›nda di¤er Ren flehirleri Kaiserslautern. özellikle Vauban’›n infla ettirdi¤i istihkâmlar›n dayan›kl›l›¤› sayesinde müttefiklere üstünlük sa¤lad›lar. Heidelberg. 1692’de Steenkerque’de Danimarka. Papa. Fransa’n›n sald›r›lar›ndan korumakt›. tek bafllar›na XIV. Louis gibi Katolik olan ‹ngiltere’nin devrik kral› II. Louis’i durduramayacaklar›n› bildikleri için bir çat› ittifak› oluflturma aray›fl›na girifltiler. William Orange’nin önderli¤inde kurulmufltu. Bavyera Elektörü Maximillian Emanuel’in kardefli Joseph Clement’in bu göreve getirilmesini savunmaktayd›. William’›n ‹ngiltere taht›na geçmesi ile beraber ‹ngiltere de Büyük ‹ttifak’a dahil oldu. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru Leopold ile Hollanda Kral› III. agresif ve yay›l›mc› politikalar›ndan rahats›z olan Avrupa devletleri. Hollandal› ve ‹ngilizler’i ma¤lup etmeyi baflar›rlarken. Fransa. Koalisyonun amac›. ‹ngiltere ve Hollanda’ya rakip hale gelmifl ayr›ca. 1690 Fleurus’ta ve 1691’de Mons’ta ‹spanyol-Avusturya ve Hollandal›lar’›. Avusturya imparatoru ise. Bu do¤rultuda Belçika’y› kapsayan ‹spanyol Felemenki’nde Pirene Antlaflmas›’na dayanarak hak iddia etti. bu baflar›lar›n ard›ndan 1688’den sonra bu kez bat› cephesine odakland›lar. Bununla beraber. Fransa. III. Bu ittifak 1686’da Augsburg’ta teflekkül etti¤inden Augsburg Ligi olarak da an›lmaktayd›. Maliye bakanl›¤›na Colbert geçtikten sonra. Speyer’i ele geçirdiler. Fransa’ya s›¤›nd›. Zira do¤uda Osmanl›lar ile savafl›lmaktayd›. Fransa kendi taleplerini bildiren bir memorandum yay›nlad›. Fransa’n›n. Ünite . Frans›zlar’›n bu ani sald›r›s› ve elde ettikleri baflar›lar müttefiklerin. Ren bölgesinde yer alan Palatin Elektörlü¤ü’nü. Bunun üzerine. Avusturya destekli Joseph Clement’i bu göreve getirdi. deniz ticaretinde. Fürstenburg’un. yeni önem verilmeye bafllanan deniz gücü hem Manfl’ta hem Akdeniz’de hem de Atlantik’te müttefiklerle boy ölçüflebilecek konumda de¤ildi. “Büyük ‹ttifak” olarak bilinen bu Fransa karfl›t› koalisyon. Louis’nin tahmininden daha h›zl› bir flekilde bir araya gelmelerini sa¤lam›flt›. Fransa’ya savafl ilan edememekteydiler. 1659’da ‹spanya ile Pirene Antlaflmas›’n› yapt›ktan sonra da s›n›rlar›n› geniflletmek için. Avusturyal›lar 1686’da Budin’i. Avrupa devletlerinin Fransa’ya karfl› birleflme nedenlerinden biri de Fransa’n›n uygulad›¤› merkantilist politikalard›. deniz . Habsburglar ile mücadeleye devam etti. Ren’in do¤usunda kalan kaleleri. uygulad›¤› yüksek ithalat vergileriyle limanlar›n› büyük oranda yabanc› tüccarlara kapatm›flt›. Manheim’i ele geçirdiler. Müttefikler. ‹ki aday da gerekli ço¤unluk deste¤ini sa¤layamay›nca. ‹skoç. Bu ittifaka Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’ndaki di¤er prenslikler de dahil olmufltu. yaflanan gerilime ra¤men. Nitekim. karfl› sald›r› için Magdeburg’ta bir araya gelmelerine ve yo¤unluklar›n› do¤uda Osmanl› ile olan mücadeleden al›p bat›ya kayd›rmalar›na neden oldu. ellerinde tutmalar› zor oldu¤undan yakt›lar. La Hougue aç›klar›nda elde ettikleri deniz zaferi Frans›zlar’›n. 1688’de Belgrad’› ele geçirmifllerdi.6. Avusturya ve Alman Prenslikleri. kara muharebelerinde Frans›zlar. XIV. Ancak. ‹ngilizler ve Hollandal›lar’›n. James de. Müttefiklerin Osmanl› cephesinde istedikleri baflar›y› erken yakalamalar›.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 145 Kardinal Richelieu ve Kardinal Mazarin dönemlerindeki geliflimini devam ettiren Fransa. bu bildiriyi kabul etmeyince Frans›zlar. Büyük ittifakla gerçekleflen Dokuz Y›l Savafllar› boyunca Frans›zlar. ‹talya’n›n kuzeybat›s›nda yer alan Staffrada’da Savoylular ve ‹spanyollar’›. Ren’i geçerek savafl› bafllatt›lar.

savaflta ele geçirilen ve halk› Frans›zca konuflan Lorraine Dükal›¤›’n›n yeniden Alman ‹mparatorlu¤u’na S O R U terkedilmesi memnuniyetsizlik oluflturmufltu. ‹nsan dikkatini do¤aya yöneltmifl ve adeta do¤a yeniden keflfedil‹SIRA N T E RS‹ZDE NET meye bafllanm›flt›r. ‹nsan›n fizikî ve ruhî özellikleri ayd›nlat›lmaya çal›fl›lm›flt›r. Antlaflma ile Fransa ele geçirdi¤i topraklar›n bir k›sm›n› iade etmeyi taahhüt etmekteydi. Bununla beraber. Avusturya ve Alman Prenslikleri ile olan mücadelesi. Taraflar aras›nda en fliddetli çarp›flmalar. ‹ngiltere -Hollanda SIRA S‹ZDE koalisyonu karfl›s›nda denizlerde yaflan›lan zorluklar. 1695’te Frans›zlar’›n Brüksel’i bombalamalar›ndan sonra. bu antlaflma halkta da bir miktar tepkiye neden olmufltu. malî harcamalar›n savafl yüzünden çok artmas› ve özellikle Felemenk ve Ren’de elde edilen zaferlerin stratejik DÜfiÜ N E L ‹ M kazan›mlara dönüflmemesiydi. Nihayet 1697’de taraflar aras›nda Ryswick Antlaflmas› imzaland›. savafl durgunlaflt›. sahip olduklar› mevkileri korumay› baflarm›fllard›. zay›flayan Avusturya birlikleri karfl›s›nda Belgrad ve S›rbistan’› yeniden fethetmifllerdi. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE 4 AMAÇLARIMIZ Dokuz Y›l Savafllar›’n›n SIRA S‹ZDE bafllamas› ve bitmesindeki as›l sebepleri birer cümle ile aç›klay›n›z. prensibine göre haz›rlanm›flt›. yüzy›lda dünya önce meflrulaflt›r›lm›fl. U sans’tan itibaren insana ve bizzat bilginin kendisine bak›flta görülen bu geT Ebafll›klar L E V ‹ Z Y O Nalt›nda özetlenebilir: liflmeler flu ÖncelikliDolarak ak›l ön plana ç›kmaya ve akl›n s›n›rlar› keflfedilmeye çal›fl›lm›fl ‹KKAT ve bu. 17.146 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Status quo ante bellum: Savafl öncesi duruma dönmek manas›na gelir. Frans›zlar. D ‹ K K A TOsmanl› ‹mparatorlu¤u’nun ise yarar›na oldu. sonra anlafl›l›p kavranm›fl ve daha sonra da ona hakim olunmufltur. II. Buna mukabil. bir as›r sonra ortaya ç›kacak olan “Ayd›nlanma” düflüncesinin temellerini oluflturmufltur. Osmanl›lar. ticaretin aksamas›. Bu yüzy›ldaki geliflmeleri özetleyen tek bir tarif ise AMAÇLARIMIZ “düflüncenin dünyevîleflmesidir”. “status quo ante bellum”. Antlaflma. RöneS O R do¤aya. B‹L‹MSEL GEL‹fiMELER K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U ticaretine darbe vurmufl ve denizden ‹ngiltere’yi ablukaya alma hatta Britanya’ya olas› bir asker ç›karmay› olanaks›z hâle getirmiflti. Fransa’n›n. Do¤a kadar. Ayr›ca Amerika’daki yeni oluflturulan kolonilerde de çat›flmalar gerçeklefltiren Frans›zlar. Dokuz Y›l Savafllar›’n› SIRA S‹ZDE avantaja döndürmeyi de bildiler ve 1688-1690 aras› süreçte S›rbistan’› yeniden fethettiler. D Ü‹ fi Ü E LP ‹M K T NA S O R U TELEV‹ZYON D‹KKAT ‹NTER NET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N EAL ‹ M KÜ fi ‹ ÜT P 17. iktisadi ve sosyal sahalarda oldu¤u kadar bilim ve düflüncede de önemli de¤iflim ve geliflimlerin yafland›¤› bir yüzy›ld›. III. Fransa’n›n. Ren k›y›lar›nda. Özellikle. 1696’da imparatorun müttefiki Savoy Prensi Amadeus’un Kuzey ‹talya’n›n tarafs›zl›¤›n›n karfl›l›¤›nda savafltan çekilmesiyle. la Avusturya ve Alman Prenslikleri kuvvetlerinin bir k›sm›n› bat›ya kayd›rmak zorunda kald›lar ve böylece Türk taraf› rahat bir nefes alabildi. bar›fl yolu aç›lm›flt›. 17. zira bu savafl dolay›s›yDokuz Y›l Savafllar›. D Avrupa tarihinde siyasi. William’› ‹ngiltere’nin meflru kral› olarak tan›yacak. James’e verdi¤i destekten vazgeçecekti. yüzy›l. insan da yeniden keflfedilmifltir. Pireneler’de ve ‹talya’n›n kuzeybat›s›nda meydana gelmiflti. Osmanl›lar. Felemenk’te. yüzy›ldaki geliflmelerden biri de laisizmin giderek yükselmesidir. Nijmegen Antlaflmas› ile sahip olduklar› kazan›mlar›n›. Ayr›ca Fransa. karfl›lar›nda kurulan Büyük ‹ttifak’a ra¤men. ayr›ca Ren Bölgesi’nin en önemli flehirlerinden Strazburg’u ellerinde tutuyorlard›. uzun süren bu savafltan kendisi için fazla bir kazan›m› olmadan ayr›lmas›n›n temel sebebi. Osmanl›lar’a da nefes ald›rm›flt›. iflgal alt›nda tuttuklar› Lorraine Dükal›¤›’ndan ve Ren’de iflgal etti¤i Freiburg ve Philippsburg’tan çekileceklerdi.

Bu elde edilebilirse bütün bilim dallar›nda üniversal bir kesinlik elde etmek mümkün olacakt›r. matematik. Galilei. ‹ngiliz düflünüre göre bu ikisinin d›fl›nda bir bilgi kayna¤› yoktu ve bu kaynaktan bilgiler ancak deney yoluyla elde edilebilirdi. Blaise Pascal. Bunlar Tyco Brache ve Johannes Kepler’dir. Bacon’un aksine iyi bir matematikçi de olan Descartes. Bu sahada öne ç›kan iki isim ise Galileo Galilei ve Isaac Newton’dur. Bu araflt›rmalar esnas›nda öncelikle Aristo’nun yanl›fllar›n› keflfetti. bu özelli¤ini de kullanarak “kesin bilgiler” edinmenin yollar›n› aram›flt›r.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 147 17. Leibniz’dir. ‹ngiltere’de Francis Bacon Empirizm’in. Üzerine hiçbir d›fl kuvvet etki etmeyen bir cismin sabit bulundu¤u hareket halini sonsuza kadar devam ettirdi¤ini ileri sürdü ve böylece Aristocu hareket kavram›na da darbe vurdu. Newton. Tecrübî Fizi¤in kurucusudur. Clairault ve Euler gibi matematikçiler Analitik Geometri’nin temellerini atm›fllard›r. Aristo fizi¤indeki yerin ve göklerin ayr› ayr› kanunlara tâbi oldu¤u tezine karfl› ç›kt› ve ikisinin de benzer kanunlara ba¤l› oldu¤unu savundu. Fransa’da René Descartes ise Rasyonalizm’in kurucular› olarak bu yüzy›lda öne ç›kt›lar. Bu keflif fizik bilimi ad›na oldu¤u kadar Galilei’nin kendi hayat› için de bir dönüm noktas›yd›. Bu tez. Brache’nin talebesi olan Kepler.6. Latince olarak yazd›¤› bu eserde modern fizi¤in temel kurallar› olan eylemsizlik prensibi. Galilei’nin bafl›n› s›k›nt›ya sokan en önemli buluflu ise Aristo’nun ileri sürdü¤ü gibi evrenin merkezinde dünya de¤il güneflin bulundu¤u tezi idi. Pierre de Fermat. Bacon’un bu görüflleri Empirizm’in temellerini att› ve ana ilkelerini oluflturdu. 17. 1687’de yazd›¤› “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” isimli eserdir. Bu dönemin en renkli simalar›ndan biri Sir ‹saac Newton’du. yüzy›lda matematik geliflmelerinin yafland›¤› bir dönem olmufl ve önemli matematikçiler yetiflmifltir. yüzy›l fizik ve matematik kadar astronomi sahas›nda da önemli bulufllar›n ve geliflmelerin oldu¤u bir dönemdi. Parent. Çok yönlü bir bilim adam› olan Newton. yaln›zca astronomiyi ve bilimi ilgilendiren bir husus de¤ildi. 17. Descartes’e göre matematik d›fl›nda hiçbir bilgide kesinlik yoktur ve matematiksel bilgiyi kesin k›lan özellik neyse bu keflfedilip di¤er bilim dallar›na da teflmil edilmelidir. etki tepki prensibi ve kuvvet ivme prensibini dile getirmiflti. 17. Bacon. sonraki y›llar›nda sistematik araflt›rmalara bafllad›. Zira bu tezle birlikte göklerde ulvî varl›klar oldu¤u iddialar›na karfl› ç›k›l›yor Newton’un yerçekimini kafas›na düflen bir elmadan hareketle buldu¤u söylenir. ilahiyat ve felsefe ile u¤raflm›flt›. tabiat karfl›s›nda aciz bir varl›k olarak insan›n elindeki en büyük silah›n ve gücün bilgi oldu¤unu savundu. optik. Frans›z düflünür Descartes ise “mutlak hakikat”in peflinde koflan bir hakikat araflt›r›c›s›yd›. Diferansiyel ve Integral Hesap alanlar›nda ise öne ç›kan isimler Isaac Newton ve Godfrei W. Ünite . Bu Aristo fizi¤ine vurulan ilk büyük darbe idi. Rene Descartes. Ancak Woolsthorpe’daki çiftlikte geçirdi¤i 1665-1667 y›llar› aras›ndaki süreç içerisinde bu tezi öne süren Newton’›n gerçekten a¤açtan düflen elmadan esinlenip esinlenmedi¤i kesin de¤ildir. Daha 17 yafl›nda iken araflt›rma. . Newton’un baflyap›t› say›labilecek eser ise. serbest düflme teorisini gelifltirerek kufl tüyü ile demir güllenin yere ayn› zamanda ve ayn› h›zda düfltüklerini keflfetti. yüzy›l fizik sahas›nda da önemli bulufllar›n yap›ld›¤› ve büyük fizikçilerin yetiflti¤i bir yüzy›ld›. Bu yüzy›lda matematikte Kombinatuar Analiz ve ‹htimaliyet teorisinde de önemli bulufllar oldu. yüzy›lda modern felsefenin temelleri at›ld›. deney ve kefliflere bafllayan Galilei. Bu sahadaki en önemli geliflme hiç flüphesiz klasik fizi¤in kurulmas›yd›. Galilei. Bacon’a göre bilginin bizatihi kayna¤› da bu dünya ve tabiat olmal›yd›. fizik. Bu iki bilim adam› Ulu¤ Bey taraf›ndan haz›rlanm›fl ziyçleri daha da gelifltirerek modern astronominin temellerini att›. Astronomi sahas›nda iki isim öne ç›kt›. Newton’un dünyaca ünlü teoremi yerçekimi kanunu teoremiydi. Maclaurin. matematikte bir patlama oldu ve klasik fizik kuruldu.

Hollandal› bir kumafl tüccar› olan Leeuwenhoek ilk olarak gözlükleri iç içeDtutarak. K kurucusu ‹ T A P Newton hakk›nda teferruatl› bilgi için bk. K ‹ T A P MLA LE TE EK VA ‹Z YON Avrupa’daki bilimsel geliflmeler için bk. 2) Bir gezegen günefl etraf›ndaki deveran› esnas›nda eflit zamanlarda eflit alanlar kateder. yani akla tâbi tutulmas› gerekti¤i savunuluyordu. Antonie SIRA S‹ZDE van Leeuwenhoek ise yapt›¤› araflt›rmalarla Mikrobiyolojinin babas› say›lm›flt›r. 4-12. kalpten bafllayan kan dolafl›m›n› tan›mlam›flt›r. organik maddeleri bu yeni mercekle teflhis etmifl ve tek hücreyi görebilecek seviyeye ulaflm›flt›. say›: 4 (Temmuz 1989). “Yeni Bir Dünyan›n Alt Yap›s›M AV K ‹AZLY EO TE LE N na Dâir”. Bugünkü mikroskobun ana prensiplerini tespit eden bir diAMAÇLARIMIZ ¤er bilim adam› yine 17. Daha sonra bu iki merce¤i ayn› eksen üzerinde tutarak bükümleri artt›r›p. Jean-Marie Vigoureux. mikroskobun icad›n›n önemli bir yeri vard›r. 3) Gezegenlerin günefle olan ortalama uzakl›klar›n›n küplerinin periyotlar›n›n karelerine oran› sabitti. s. ‹NTERNET ‹NTERNET . Leeuwenhoek 1676’da SIRA S‹ZDE bakterileri keflfetmifl ve onlar› animalcule (küçük hayvanlar) olarak tan›mlam›flt›. Durmufl Hocao¤lu. Bu dönemde t›p alan›nda önemli bir geliflmeye ‹ngiltere’de imza at›lm›flt›r.148 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ ve göklerin de kanunlar›n›n bulunabilece¤i. Klasik fizi¤in Newton’un Elmalar›. Kepler flu görüflleri ileri sürmüfltü: 1) Gezegenlerin günefl etraf›ndaki yörüngeleri dairesel de¤il eliptiktir. Doktor William Harvey. yüzy›lda yaflayan ‹ngiliz Robert Hooke’dur. Türkiye Günlü¤ü. T›p tarihi boyunca. Nedim Demirtafl. ‹stanbul 2005. En küçük canl›lar›n yaflam bilimi olan mikrobiyolojinin do¤uflunda. Bu S O R U yüzden hastal›kla karfl›lafl›ld›¤›nda mikrobik neden düflünülmeden tedaviye çal›fl›lmaktayd›. ‹ K K A T bir tür büyüteç oluflturmufltu. Aslen. Leeuwenhoek bu keflfini mektuplarla halinde ‹ngiliz bilim akademisi Royal Society’e haber vermifltir. hatta baz› isimler küçük canl›lar›n varl›¤›n› iddia etmifller ancak kesin bir sonuca ulafl›lamam›fllard›r. bilim adamlar› ve tabipler hastal›kDÜfiÜNEL‹M lar›n neyden kaynakland›¤›n› tespit için çaba sarf etmifller. çev.

Avrupa üzerindeki nüfuzunu artt›rd›. yüzy›lda giderek nüfuzunu ve canl›l›¤›n› kaybetti. 17. ‹ngiltere’de Francis Bacon Empirizm’in. yüzy›ldaki bilimsel geliflmeleri aç›klayabilmek 17. Avrupa’daki güçler dengesinde Dokuz Y›l Savafllar›’ndan itibaren yeniden önemli bir de¤iflim yafland›. A M A Ç 4 A M A Ç 2 . 17. Hollanda. 17. Buna ra¤men ‹ngiltere’nin Avrupa’n›n önde gelen güçlerinden biri olmas› hiç de kolay olmad›. Bu yüzden Dokuz Y›l Savafllar›’ndan sonra Avrupa’da ‹ngiltere daha fazla ön plana ç›kmaya bafllad›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren ikinci derecedeki devletler derecesine düfltü. Bu arada 16. bir as›r sonra ortaya ç›kacak olan “Ayd›nlanma” düflüncesinin temellerini oluflturmufltur. sonra anlafl›l›p kavranm›fl ve daha sonra da ona hakim olunmufltur. Avrupa’n›n finans merkezlerinden biri olmaya devam etse de art›k onun da siyasî arenada pek bir etkinli¤i kalmad›. 17. Bununla birlikle d›flta da bir taraftan ‹spanya ve Hollanda ile di¤er taraftan da Fransa ile mücadele edildi. Bu yüzy›ldaki geliflmeleri özetleyen tek bir tarif ise “düflüncenin dünyevîleflmesidir”. yüzy›ldaki geliflmelerden biri de laisizmin giderek yükselmesidir. baz›lar› ise giderek güçlerini kaybetmeye bafllam›flt›. Öncelikle ülke içinde demokratikleflme ve eflitlik ad›na kanl› mücadeleler verilmek zorunda kal›nd›. Buna ra¤men Fransa’n›n afl›r› güçlenmesi ‹spanya. yüzy›l fizik ve matematik kadar astronomi ve t›p sahas›nda da önemli bulufllar›n ve geliflmelerin oldu¤u bir dönemdi. yüzy›l fizik sahas›nda da önemli bulufllar›n yap›ld›¤› ve büyük fizikçilerin yetiflti¤i bir yüzy›ld›. yüzy›l Avrupa’s›n›n en büyük güçlerinden olan ‹spanya ise 17.6. matematikte bir patlama oldu ve klasik fizik kuruldu. Buna mukabil ‹skandinavya’n›n di¤er önemli devleti Danimarka giderek ikinci plana düfltü. 16. Hollanda ve ‹spanya ile verdi¤i mücadelelerde hem topraklar›n› geniflleten hem de nüfuzunu artt›ran Fransa giderek Avrupa’n›n hakemi oldu. iktisadi ve sosyal sahalarda oldu¤u kadar bilim ve düflüncede de önemli de¤iflim ve geliflimlerin yafland›¤› bir yüzy›ld›. Fransa bu savafltan sonra geri plana çekilirken ‹ngiltere. 17. ‹skandinavya’da ise ‹sveç giderek Avrupa’n›n en önde gelen devletlerinden biri hâline geldi. Ünite . 17. A M A Ç 3 Dokuz Y›l Savafllar›’n›n Avrupa tarihindeki önemini aç›klayabilmek 1688-1697 y›llar› aras›nda devam eden ve tarihe Dokuz Y›l Savafllar› olarak geçen mücadelenin en önemli sonucu Avrupa üzerindeki Fransa hegemonyas›na geçici de olsa bir set çekilmesiydi. yüzy›lda modern felsefenin temelleri at›ld›. yüzy›lda Rönesans’›n ve dolay›s›yla kültürel canlanman›n merkezi olan ‹talya. Bu sahadaki en önemli geliflme hiç flüphesiz klasik fizi¤in kurulmas›yd›. ‹talya ve ‹skandinavya devletlerindeki geliflmeleri tart›flabilmek 1648-1697 y›llar› aras›nda Avrupa’daki güç dengeleri de¤iflirken baz› devletler ön plana ç›kmaya. Öncelikli olarak ak›l ön plana ç›kmaya ve akl›n s›n›rlar› keflfedilmeye çal›fl›lm›fl ve bu. yüzy›l.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 149 Özet A M A Ç 1 Fransa’n›n Avrupa’n›n hakemi hâline nas›l geldi¤ini ve Avrupa’daki güçler dengesindeki de¤iflimleri de¤erlendirebilmek Otuz Y›l Savafllar›’ndan sonra Avrupa’daki güçler dengesi büyük bir de¤iflim geçirdi. 17. Zira meseleler kesin olarak bir çözüme kavuflturulmam›flt›. Dokuz Y›l Savafllar›’ndan sonra imzalanan Ryswick Bar›fl› Avrupa’ya kesin bir sükûnet getiremedi. Do¤a kadar. insan da yeniden keflfedilmifltir. 17. ‹nsan dikkatini do¤aya yöneltmifl ve adeta do¤a yeniden keflfedilmeye bafllanm›flt›r. ‹nsan›n fizikî ve ruhî özellikleri ayd›nlat›lmaya çal›fl›lm›flt›r. Toskana ve Savoy ise giderek güç kaybettiler. Y›ld›z› parlayan devletlerden biri de ‹ngiltere idi. Cenova merkezli Ceneviz. Buna mukabil Fransa. Bu sebeple 1697’de ‹spanya’daki taht de¤iflikli¤i Avrupa’y› tekrar genel bir savafla sürükledi. Bunu da büyük oranda ‹ngiltere baflarm›flt›. Bir yüzy›l önce Avrupa’n›n en güçlü denizci devleti olan Venedik giderek nüfuz alanlar›n› ve etkinli¤ini kaybetti. ‹ngiltere ile ‹spanya. Fransa’da René Descartes ise Rasyonalizm’in kurucular› olarak bu yüzy›lda öne ç›kt›lar. 1648’de imzalanan Vestfalya Antlaflmas› ‹sveç’in yükseliflinde bir dönüm noktas› oldu. Avrupa tarihinde siyasi. yüzy›lda dünya önce meflrulaflt›r›lm›fl. Alman ‹mparatorluklar› ve ‹ngiltere’yi rahats›z etti ve bu yükseliflin önünü almak üzere ittifaklar kuruldu. aleyhinde oluflan ittifaklar› da¤›tmay› bildi. yüzy›lda matematik geliflmelerinin yafland›¤› bir dönem olmufl ve önemli matematikçiler yetiflmifltir.

‹spanya’n›n toprak kaybetti¤i bir antlaflmad›r. Vergilere itiraz etmifllerdir. II. Augsburg Antlaflmas› e. c. insan haklar› ve ifade özgürlü¤ü konusunda tarihteki en ünlü metinlerden biridir. Hollanda’n›n ticaret hacmini artt›ran düzenlemelerin genel ad›d›r. Afla¤›daki devletlerden hangisi Fransa-Hollanda mücadelesinde Fransa’ya destek verirken. Bill of Rights. 2. ‹ngiltere’nin resmen cumhuriyet rejimine geçiflini sa¤layan kifli ve tarih efllefltirmesi afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. ‹ngiltere e. Prusya c. 4. Venedik b. d. Richard Cromwell-1660 e. William efli II. e. Test Act. Rusya 10. II. Afla¤›daki antlaflmalardan hangisi ile Dokuz Y›l Savafllar› son bulmufltur? a. Hollanda e. b. 9. Mazarin’i hedef alm›fllard›r. ‹spanya ile mücadelesi devam ederken Fransa ile ittifak antlaflmas› imzalayan devlet afla¤›dakilerden hangisidir? a. Avusturya c. XIV. d. Afla¤›dakilerden hangisi Fronde ‹syanlar›’n›n özelliklerinden biri de¤ildir? a. c. ‹spanya d. Avusturya b. c. William-1649 3. ‹spanya’dan destek görmüfllerdir. d. 8. Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? a. b. ‹ngiltere’de eflitli¤in ve demokrasinin geliflmesini sa¤layan bildiridir. ‹spanya d. e. Rusya d. Parlamentoyu kuvvetlendirmifltir. Mary ile birlikte taç giymifltir. Avusturya b. Paris’i ele geçirmifllerdir. ‹ngiltere’de kral›n otoritesini güçlendiren bir bildiridir. Oliver Cromwell-1649 b. Nijmegen Antlaflmas› d. Katolik olarak devlet hizmetinde bulunmay› engelleyen bir tasar›d›r. II. Hollanda Prensi III. III. Dokuz Y›l Savafllar› s›ras›nda bu politikas›n› tamamen de¤ifltirmifltir? a. Portekiz e. Aachen Antlaflmas› 6. Torino Bar›fl Antlaflmas› b. Louis ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? a. David Leslie-1650 d. Mutlak›yetçi bir yönetim anlay›fl›na sahiptir. Dokuz Y›l Savafllar› ile Avrupa’daki hakemlik rolünü kaybeden devlet afla¤›dakilerden hangisidir? a. William ‹ngiltere’yi iflgal etmesi için davet edilmifltir. b. Versay Saray› onun zaman›nda infla edilmeye bafllanm›flt›r. Kral›n otoritesini elefltirmifllerdir. ‹ngiltere b. James tahta oturunca Katolik mezhebinden Protestanl›k’a geçmifltir. ‹ngiltere 7. Hollanda e. Afla¤›dakilerden hangisi 1686’da Fransa’ya karfl› oluflturulan Augsburg ‹ttifak›’na kat›lan devletlerden biri de¤ildir? a. e. Bill of Rights ile ilgili afla¤›daki ifadelerden hangisi do¤rudur? a. Kendisine karfl› kurulan ittifaklar› engellemek için paran›n gücünü kullanmaya çal›flm›flt›r. Fransa’da ilan edilmifltir. c. Onun döneminde merkantilist bir ekonomi anlay›fl› sergilenmifltir. Venedik d. ‹ngiltere . b. ‹sveç 5. d.150 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. ‹spanya c. Fransa c. Charles-1660 c. e. Ryswick Antlaflmas› c.

. Balt›k’›n kontrolünü ele geçiren ‹sveçliler. Bankan›n tüm iflletme haklar› ve imtiyazlar› Riksens Ständers Bank’a. yani Kraliyet Mülkü’nün bankas›na devredildi. Bu konuda Hollandal›lar oldukça baflar›l› olmufllar ve Amsterdam’› Avrupa’n›n finans merkezi hâline getirmifllerdi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “fianl› Devrim” bölümünü yeniden okuyunuz. ‹sveç’in Milli Assemblesi olan Riksdag’a ba¤l› olacakt›. ihracat› mümkün olabildi¤ince artt›r›p. yüzy›l Avrupa’da merkantilizm ça¤›yd›. Stockholms Banco’nun en önemli yenili¤i mevduat karfl›l›¤›nda “Kreditivsedlar” ad› verilen Avrupa’n›n ilk banknotlar›n› basmas›yd›. Devletin teflvi¤ine ra¤men bu banka devletten ba¤›ms›z özel bir kurulufltu. de¤erli madenleri ülkeye getirmeye dayal› bu ekonomik modelde. ülkelerine yat›r›m› artt›rmaya çal›flmaktayd›lar.6. b 10. c 7. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Avrupa’n›n Hakemi Fransa” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dokuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. ‹sveç ise Otuz Y›l Savafllar›’nda elde etti¤i baflar› sonras›nda büyük bir Avrupa gücü iddias›ndayd›.se/en/ ve Norstram Byron. d 2. a 3. Scandinavia. d 9. paran›n ülke içinde saklanmas› büyük önem tafl›yordu. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dokuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Böylece ‹sveç ilk kez millî bir merkez bankas›na sahip oluyor ve bu banka parlamentoya ba¤l› oldu¤undan. Kaynak: http://www.riskbank. b 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Fronde ‹syanlar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Ünite . d 8.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 151 Okuma Parças› ‹sveç Merkez Bankas› 17. Ticareti teflvik edip. Fakat bu banka 1668’de iflas etti. b 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Fransa-‹spanya Mücadelesi (1648-1659)” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dokuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Uzun süre Hollanda bayra¤› ile Riga’da ticaret yapan Johan Palmstruch 1647’de ‹sveç’e gelmifl ve Kral X. Bu banka. Gustav’›n emriyle bir banka kurma haz›rl›¤›na giriflmiflti. Minneapolis 2000. d 5. ülkenin parasal gücü halk›n denetimine giriyordu. Palmstruch 1657’de Stockholms Banco’yu kurdu. Yan›t›n›z yanl›fl ise “fianl› Devrim” bölümünü yeniden okuyunuz. Charles’›n ‹ktidara Gelifli” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dokuz Y›l Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz.

(1961). C. Cambridge. New York. The Story of Civilization. Evedy. ‹stanbul. Charles. R. Will and Ariel (1963). (2011). Ç›¤manE. Jeremy (2008). Londra. çev. ). Belloc. Norman (2006). ‹skoçlar’›n deste¤ini de alarak devletin bafl›na geçmifl ve 1660’da taç giyerek cumhuriyet dönemini resmen bitirmifltir. VI. Louis’i desteklemesi ve 1687’de Protestan (Anglikan) ve Katolik Kilisesi’ni eflit konuma getiren ‹nanç Özgürlü¤ü Ferman›’n› ilan etmesi. V. Test Act’› feshetmek istemesi. F. Louis (1940) ‹spanya Tarihi. kendisine olan tepkinin artmas›na neden olmufltu. S. (ed. . Eighteenth Century Britain 16881703. James’in Katolik yanl›s› tutumu.Schneid. C. Scott. Ayflen Anadol. Cromwell öldü¤ünde ise yerine geçen o¤lunun dirayetsizli¤i nedeniyle ülke yeniden bir iç savafl›n efli¤ine gelmifltir. Galip Kemali Söylemezo¤lu-Nurullah Ataç. Geliflim-Hachette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi (1985). denizlerde yaflad›¤› zorluklar ve iki taraf›n da savafl›n kör dü¤üme döndü¤ünün ve netice getiremeyece¤inin fark›na varmas›d›r. (1970).Rice. M. Michael J. Odense. Yeni Zamanda Avrupa Tarihi. . Hampshire. Hilaire (2003). Parlamentonun da kendisine destek vermesiyle Glorius Revolution (fianl› Devrim) gerçekleflmifl oldu. Durant. çev. Norfolk VA. “Yeni Bir Dünyan›n Alt Yap›s›na Dâir”. S›ra Sizde 3 Kral II. Braddick. T. (2003). J. Derry. Bu durumdan faydalanan II. Davies. Durmufl (1989). S›ra Sizde 4 Savafl›n bafllamas›n›n as›l nedeni. The New Cambridge Modern History. Charles I. Bekir S›tk› (1998). say›: 4. (2000). . Yararlan›lan Kaynaklar Bainville. ‹stanbul. Hüseyin Cahit Yalç›n. çev. Kaya. (ed. Minneapolis. Emiro¤lu-S.. Bu tepki bir erkek çocu¤unun olmas› ile endifleye dönüfltü ve ye¤eni Hollanda Prensi William duruma müdahale etti. çev. State Formation in Early Modern England. Louis (1974). Bertnard. Scandinavia. L. ‹stanbul. Erken Modern Ça¤ 1500-1763.152 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Fronde ‹syanlar›. Colin Mc. J. “The Great Finnish Famine in 1696-97”. III. Eino (1955). Jutikkala. Jörgensen. Scandinavian Economic History Review III. I. Bilakis kral›n otoritesinin devam› istenmekte ve krala bir baba gibi bak›lmaktayd›. Avrupa’da giderek artan Fransa tehdidinden tüm Avrupa devletlerinin çekinmesidir. ‹stanbul. Baykal. VII. Nordstrom. (1994). Ankara. Minneapolis. Tahsin Yücel. ‹stanbul. Türkiye Günlü¤ü. ed. Bromley. kral›n otoritesini sarsmak ve ‹ngiltere’de oldu¤u gibi kral› devirmeyi hedefleyen bir ayaklanma de¤ildi. ‹stanbul. Fransa Kral› XIV.Pavkovic. Byron. ‹syanc›lar kral›n otoritesinin güçlenmesini ve daha âdil bir flekilde hükmetmesini istiyorlard›. The New Cambridge Modern History. Fransa Tarihi. Hocao¤lu. K. Asilerin yaz›l› ve sözlü propagandalar›nda kral de¤il Baflkan Mazarin hedef al›nmaktayd›. F. çev. çev. Medeniyet Tarihi. Dünya Savafl Tarihi Teçhizat Savafl Yöntemleri Taktikler. Savafl› bitiren as›l neden ise Fransa’n›n ekonomik olarak s›k›nt›ya düflmesi. Frederic. Londra. Ankara. 4-12. Vahdet Gültekin. S›ra Sizde 2 Cromwell’in cumhuriyeti ilan ederek yönetime tamamen hakim olmas›n› ‹skoçlar benimsememifl ve ayaklanm›fllard›. s. Modern Ça¤ Tarih Atlas› 1483’ten 1815’e Avrupa. A History of Scandinavia. Mehmet Ali K›l›çbay. Jacques (1938). (2004). ). Topçugil-K. Carsten. B. Black. Avrupa Tarihi. IV. Otuz Y›l Savafl› Devri II/I.

Maurois. çev. Hermann (1940). Avrupa Tarihi.. Roberts. Europe 1450 to 1789. Michigan. M. II. Stephen J. Tallett. (2011). Ertürk Demirel. Michael (2009). Hamit Çal›flkan. çev. IV. Ünite . New York. http://www. Hüseyin Cahit Yalç›n. Mckay. Fehmi Baldafl. X. “The Military Revolution. The Last Days of The Renaissance. The Glorious Revolution. Robert A. H. çev. “Denmark”. ‹stanbul. Chicago. Great Commanders of the Modern World. II. Londra. çev. Derek .Poulakou-Rebelakou. Pinnow.riksbank. ‹ngiltere Tarihi. G. Eflref Bengi Özbilen. Parker. 311-314.6. Londra. Roberts.-Hanks (2009). Ankara. Erken Modern Dönemde Avrupa 1450-1789. Theodore K. Andrew (2009). Avrupa Tarihinden Kesitler. Edward (2006). (1974). çev.”. ‹stanbul. J. (2006). ‹stanbul. Rabb. Merry E. çev.-Tzetis. War And Society in Early Modern Europe 1495-1715. Paul Kleber (1999). M. Frank (1997). ‹stanbul. Londra. Europe 1450 to 1789. Revista Argentina de Microbiología. M. Wallance. Snobelen (2004). Lee.M.15601660 a Myth?” The Journal of Modern History.Scott. The Power of Kings. Wiesner. Stephen D. Monod. Geoffrey (1974). Mallett. (2010) “Anton van Leeuwenhoek (1632-1723). Londra. II.Androutsos. Lockhart. Fethi Aytuna.. (2008). Andre (1938). Newton ‹saac. E.Günefl Kral Ça¤› (1648-1697) 153 Kahn. Almanya Tarihi. New York.se/en/ . South Yorkshire. Büyük Devletlerin Yükselifli 1648-1815. Buenos Aires. Paul Douglas (2004). New York. Karamonou. A History of the Habsburg Empire 1526-1918. Mercenaries and Their Masters. ‹stanbul. s. (2010).

Anahtar Kavramlar Diplomasi Güç Dengeleri ‹spanya Veraset Savafllar› Lehistan Veraset Savafllar› Avusturya Veraset Savafllar› Utrecht Antlaflmas› • • • • • Nystad Antlaflmas› Aix-la-Chapelle Antlaflmas› Poltava Savafl› Büyük Petro XII. fiarl ‹çindekiler • ‹SPANYA VERASET SAVAfiLARI (1702-1714) • RUSYA’NIN B‹R AVRUPA GÜCÜ HÂL‹NE GELMES‹ • AVRUPA’DA GEÇ‹C‹ SÜKÛNET VE BARIfi DÖNEM‹ (1715-1730) • DENGELER‹N BOZULMASI VE YEN‹ SAVAfiLAR DÖNEM‹ • AVUSTURYA VERASET SAVAfiLARI (1740-1748) Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kuzey’in Yükselifli (1697-1748) .7 Amaçlar›m›z • • • • • • ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. yüzy›l Avrupa tarihinin Osmanl› tarihi ile ilgisini de¤erlendirebileceksiniz. Avrupa’da 1700-1748 tarihleri aras›ndaki meydana gelen savafllar› ve sonuçlar›n› de¤erlendirebilecek. yüzy›l›n ilk yar›s›nda Avrupa’daki güç dengelerindeki de¤iflimi tart›flabilecek. 18. 18.

Fransa kral›. Kral›n muhtemel bir ölümünde ‹spanya hâkimiyeti için mücadelelerin ortaya ç›kaca¤› kesindi. ‹spanya meselesinde ortak hareket etti. yüzy›l›n son çeyre¤inde bir önceki yüzy›la nazaran nüfuzunu ve hâkimiyet sahas›n› büyük oranda kaybetmesine ra¤men. ‹spanya. her iki taraf›n da kabul edebilece¤i bir antlaflma üzerinde çal›flmaya bafllad›lar. Carlos’un yerine geçecek bir varisi yoktu. William ise Dokuz Y›l Savafllar›’nda devletin a¤›r bir mali yük alt›na girmesi yüzünden a¤›r elefltirilere u¤ram›fl ve bunun sonucunda savafltan sonra ‹ngiltere ordusunu küçültmüfltü. 1690’larda s›n›rlar› do¤uda Filipinler’den. denizafl›r› imparatorlu¤u ve Güney Hollanda’ya kral olacak. baz› tarihçiler taraf›ndan “‹lk Dünya Savafl›” olarak adland›r›lan “Dokuz Y›l Savafllar›”ndan sonra. ‹ngiliz ve Frans›z diplomatlar›n müzakereleri sonucunda 1698’de “Birinci Taksim Antlaflmas›” kabul edildi. ‹spanyol prenseslerin o¤lu ve kocas› olmas›na ra¤men ‹spanya gibi denizlerde de hâkimiyet sahas› oldukça büyük bir devlet üzerinde tek bafl›na hâkimiyet iddias›nda bulunman›n kendisini bir savafla sürükleyece¤ini gayet iyi bildi¤inden ‹ngiltere ile ortak hareket etmeyi daha uygun görüyordu. Güney Hollanda ile Lüksemburg hâlâ ‹spanya mülkü idi. Carlos’un ölümünden sonra yerine Bavyera Elektör Prensi Joseph Ferdinand. ‹spanya kral› olacakt› fakat Ferdinand’›n 1699 fiubat’›nda aniden ölmesi üzerine antlaflma hayata geçirilemeden fiilen hükümsüz kald›. Bu antlaflmaya göre Avusturya Kral› I. Louis. ‹ngiltere ve Fransa. ‹spanya Kral› II. Bu yüzden ‹ngiltere ile Fransa aras›nda 1699 Haziran’›nda “‹kinci Taksim Antlaflmas›” imzaland›. iç kamuoyunda büyük tepkilere yol açaca¤›ndan ve ordusu küçültüldü¤ünden bu. ‹ngiltere Kral› III. Bu antlaflmaya göre II. bat›da Karayip Adalar› ile Orta ve Güney Amerika’ya kadar yay›l›yordu. . Bu sebeplerden ‹ngiltere ve Fransa. Fransa. Napoli ve Milano’yu dukal›klar› ile de¤ifltirecekti. Avrupa’n›n geneline yay›lacak bir savafl istemediklerinden ‹spanya meselesinde birlikte hareket etmek üzere harekete geçtiler. William ile Fransa Kral› XIV. 17.Kuzey’in Yükselifli (1697-1748) ‹SPANYA VERASET SAVAfiLARI (1702-1714) ‹spanya’y› Taksim Antlaflmalar› ‹spanya. Carlos’un hastal›¤› 1690’lara gelindi¤inde daha da artt› ve II. istenen bir durum de¤ildi. Leopold’ün küçük o¤lu Karl. 1697’ye gelindi¤inde Avrupa’n›n di¤er devletleri aras›ndaki güç mücadelesinin en önemli sebebini oluflturdu. hâlâ Avrupa’n›n en büyük devletlerinden biri idi. III. ‹spanya veraseti yüzünden ‹ngiltere’nin Fransa gibi Avrupa’n›n en güçlü devleti ile yeniden savafla tutuflmas›. ‹spanya.

156

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

‹kinci Taksim Antlaflmas›’na ‹spanya ve Avusturya karfl› ç›kt›lar. Kutsal RomaCermen ‹mparatoru ve Avusturya Kral› I. Leopold, ‹spanya verasetinde tek bafl›na söz sahibi olmak istiyordu. Ayr›ca ‹talya’ya hâkim olmay› hedefleyen Leopold, bu antlaflmay› kabul etmesi hâlinde bu hayalinin gerçekleflmesinin mümkün olmad›¤›n› da biliyordu. Avusturya’n›n ‹kinci Taksim Antlaflmas›’n›n kabul etmemekte ›srar etmesinin bir di¤er önemli sebebi de Türkler karfl›s›nda kazan›lan zaferlerdi. 1683’te Osmanl› ‹mparatorlu¤u taraf›ndan bafllat›lan ancak sonuçlar› itibariyle Türk taraf›n›n a¤›r yenilgiler yaflad›¤› “Uzun Türk Savafllar›” döneminde en kârl› ç›kan devlet Avusturya olmufltu. ‹kinci Taksim Antlaflmas›’na en fazla tepki ise ‹spanya’dan geldi. II. Carlos a¤›r hasta olmas›na ra¤men ‹spanyol devlet adamlar› kral›n bir vasiyetname imzalamas›n› sa¤lad›lar. Vasiyetnameye göre Carlos’un ölümünden sonra yerine Fransa Kral› XIV. Louis’nin küçük torunu Philip of Anjou kral seçilecekti. ‹spanyol devlet adamlar› bu hamle ile ‹ngiltere ve Fransa aras›ndaki ittifak› parçalamay› hedeflemifllerdi. Bunda da baflar›l› oldular. Zira 1 Kas›m 1700’de II. Carlos öldü¤ünde Fransa kral›, torununun V. Felibe (Philip) olarak ‹spanya kral› seçilmesini hemen tan›d›. Böylece ‹spanya Veraset Savafllar›’na giden süreç de bafllad›. Philip of Anjou’nun V. Felibe olarak ‹spanya kral› seçilmesine ilk ve en sert tepkiyi Avusturya gösterdi. Zira bu durum, Avusturya’n›n ‹spanya üzerindeki hayallerinin tamamen ortadan kalkmas› ve ‹spanya’n›n Fransa nüfuzu alt›na girmesi demekti. Buna bir tepki olarak birliklerinin bir k›sm›n› ‹talya üzerine sevketti. Bununla da kalmayan Avusturya, Fransa aleyhine bir ittifak için görüflmelere de bafllad›. Avusturya’n›n ittifak aray›fllar›n› ‹spanya’n›n yeni kral› V. Felibe’nin ilk icraatlar› kolaylaflt›rd›. Zira V. Felibe tahta geçer geçmez Fransa lehine birtak›m antlaflmalar imzalad› ve dan›flmanlar›n›n büyük bir k›sm›n› da Frans›zlar’dan seçti. Ayr›ca ‹spanya’n›n merkezi yap›s›n› güçlendirmek için birtak›m giriflimlerde bulundu. Bu durum Aragon, Katalonya ve Valencia gibi yerel güçlerin etkili oldu¤u bölgelerde tepki ile karfl›land›. V. Felibe’nin faaliyetleri, baflta ‹ngiltere ve Avusturya olmak üzere ‹spanya üzerinde planlar› olan di¤er Avrupa devletlerini tedirgin etti ve Fransa aleyhine bir blo¤un oluflmas›n› h›zland›rd›. 7 Eylül 1701’de Denizci Devletler, ‹ngiltere ve Avusturya, Lahey Büyük ‹ttifak›’nda bir araya geldiler. Lahey ‹ttifak›’nda kabul edilen maddelere göre V. Felibe’ye ‹spanya ile sömürgeler b›rak›lacak, ‹spanya ve Fransa tahtlar› birbirinden ayr› kabul edilecek, Avusturya Kral› I. Leopold’e Güney Hollanda verilecek, Denizci Devletler ise ‹spanya’dan ticari imtiyazlar elde edeceklerdi.

Savafl›n Bafllamas›
Lahey Büyük ‹ttifak›’n›n mimarlar›ndan ‹ngiltere Kral› III. William’›n 8 Mart 1702’deki vefat› ittifak›n zay›flamas›na neden olmad›, bilakis daha da güçlenmesini sa¤lad›. Bu arada savafl birçok farkl› cephede devam ediyordu. Savafl›n ilerleyen y›llar›nda Prusya da Lahey Büyük ‹ttifak›’na dâhil oldu. Böylece hem Prusya bir Avrupa gücü olarak temayüz etmeye bafllad› hem de Prusya askeri sayesinde Fransa daha fazla s›k›flt›r›ld›. ‹ttifaka kat›lmalar olmas›na ve bu ittifak› güçlendirmesine ra¤men, savafl›n as›l malî yükünü Deniz Devletleri çekmekteydi. Özellikle ‹ngiltere ve Hollanda savafl›n en önemli finansörleriydi ve Veraset Savafllar›, bu iki ülkeyi birbirine daha çok yak›nlaflt›rd›. ‹ki ülke aras›nda, ‹ngiltere’nin aleyhine olsa da, 1709’da Mania Antlaflmas› imzaland›.

7. Ünite - Kuzey’in Yükselifli (1967-1748)

157

Bu arada birçok cephede savafl son h›z›yla devam ediyordu. Özellikle 1704’de ittifak birlikleri Fransa’ya a¤›r yenilgiler yaflatt›lar. Müttefiklerin baflar›s›n›n arkas›nda ‹ngiltere ile Hollanda’n›n mali destekleri kadar, Prusya’n›n insan gücü ve Marlborough Dükü John Churchill ile Avusturyal› Prens Eugen’in askerî dehalar› da vard›. 1704’de süngü tak›lm›fl tüfekler ile mücehhez ‹ngiliz-Hollanda ve Avusturya-Alman kuvvetleri, Fransa’y› hem do¤udan hem de bat›dan kuflatt›lar ve büyük baflar›lar elde ettiler. 1706’da Marlborough komutas›ndaki ‹ngiltere-Hollanda ve Alman birlikleri, yaklafl›k 50 bin kiflilik Fransa ordusuna a¤›r bir darbe vurdu ve ard›ndan da Brüksel ve civar›ndaki baz› bölgeler teslim oldular. Buna mukabil Fransa güçlü ekonomisi ve asker ihtiyac› sa¤layacak nüfusu sayesinde k›sa sürede yeniden toparland› ve 1707’de Brüksel’i yeniden iflgal etti. 1708’de Eugen komutas›ndaki Avusturya ordusu ‹talya’daki bütün ‹spanyol topraklar›n› ele geçirdi ve Fransa, müttefik ordular› taraf›ndan dört cephede de kuflat›ld›. Baflar›n›n arkas›nda yine Marlborough ile Prens Eugen vard›. Zira Fransa ordusu taraf›ndan s›k›flt›r›lan müttefik ordular› karargâh›na birkaç yüz kifli ile gizlice gelen Prens Eugen, Marlborough ile birlikte yapt›klar› toplant›da savafl›n kaderini de¤ifltirecek kararlar ald›lar. Al›nan en önemli karar müttefik ordular›n›n Fransa’n›n bekledi¤inden daha h›zl› hareket ettirilmesi idi. Prens Eugen’in 1697’de Zenta Savafl›’nda Türk ordusu karfl›s›nda baflar›ya götüren “beklenmeyen h›z›”, 1708’de de müttefik ordular›na baflar› getirdi. 11 Temmuz 1708’de Oudenaarde’de ise yaklafl›k 100 bin kiflilik Fransa ordusu, Marlborough komutas›ndaki müttefik ordusu karfl›s›nda a¤›r bir yenilgi ald›. Savafl sonunda Fransa yaklafl›k dokuz bin esir ve alt› bin ölü verirken, müttefik ordular›n›n kayb› yaln›zca üç bindi. Müttefik ordular›n›n bir sonraki hedefi Fransa’n›n tamamen iflgal edilmesiydi fakat 1708’den itibaren müttefikler aras›ndaki fikir ayr›l›klar› bunu imkâns›z hale getirdi. Zira ‹talya’ya hâkim olan Avusturya, daha fazla ileri gitmek istemiyordu ve enerjisini 1703’ten beri devam eden Macaristan isyanlar›na harcamaya bafllam›flt›. Avusturya’n›n savafl› daha ileri götürmek istememesi en çok ‹ngiltere’yi zor duruma soktu. Çünkü ‹ngiltere’nin ‹spanya Veraset Savafllar›’ndaki nihai hedefi ‹spanya’n›n tamamen iflgal edilmesiydi. Buna mukabil Fransa’n›n deste¤ini alan V. Felibe’yi tahttan indirmek beklenildi¤i kadar kolay olmad›. ‹spanya’da Felibe ve ‹ngiltere’nin destekledi¤i Karl taraftarlar› aras›nda bir iç savafl ç›kt› ve bu iç savafl›n galibi V. Felibe oldu. ‹ttifak güçleri Fransa karfl›s›nda kazand›klar› zaferleri ‹spanya karfl›s›nda kazanamad›lar ve bu durum 1709’dan itibaren bar›fl görüflmelerinin bafllat›lmas›na giden süreci bafllatt›.

Bar›fl Görüflmeleri
1709’da Lahey’de bafllat›lan ilk bar›fl görüflmelerinden, müttefiklerin a¤›r talepleri yüzünden, olumlu bir sonuç ç›kmad› ve Fransa Kral› XIV. Louis, bu flartlar› kabul etmek yerine savafla devam emri verdi. Fransa art›k ya tamamen iflgal edilecek ya da flartlar› hafifletilmifl bir bar›fla müttefikleri raz› etmek için askerî baflar›lar kazanacakt›. XIV. Louis, ülkenin içinde bulundu¤u zor durumu aflmak için halka flu flekilde bir konuflma yapt›: “Karakterime ters olan bir fleyi yapmaya kendimi zorlad›¤›m› söyleyebilirim. fiahs›m, hatta belki onurum pahas›na olsa bile vatandafllar›m›n huzurunu bir an önce sa¤lamak gayretindeyim. Kendimizi savunmak için haz›rlanmaktan baflka bir alternatif yol göremiyorum. Bir araya gelerek kenetlenmifl bir Fransa, askerî güçle oluflturulan tüm ordulardan daha büyüktür ve bu haliyle düflmanlar›n› ustal›kla alt edebilecektir. Güvenli¤inizi yak›ndan ilgilendiren bu engele karfl› sizlerin yard›m›n› talep ediyorum. Gayret ile oluflturaca¤›m›z bu birliktelik düflmanlar›m›za sömürülemeyece¤imizi ö¤retecektir”.

158

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

1709’da al›nan karar›n Fransa için oldukça a¤›r sonuçlar› oldu. Zira vergi yükü nüfusun yüzde doksan›n› oluflturan köylüler üzerindeki yükü daha da artt›rd›. Kral, ülkenin içinde bulundu¤u ekonomik ç›kmaz› aflmak için yeni vergiler ihdas etti. Bunlar da kifayetsiz kald›¤›ndan borç para al›nd›, piyangolar çekildi, soyluluk belgesi sat›lmaya baflland› ve k⤛t para bas›ld› fakat bunlar›n hiçbiri 1709 tarihi itibariyle ülkenin içinde bulundu¤u ekonomik darbo¤aza bir çözüm olmad›. Paris halk› 1709’da Versay’a sald›rd› ve flehirde büyük bir ya¤ma meydana geldi. Bir zamanlar “mutlakiyetçili¤in” sembolü olan ve “Günefl Kral” olarak bilinen XIV. Louis aleyhinde tezahüratlar at›lmaya baflland›. S›k›nt›lar›, 1709’daki fliddetli k›fl daha da artt›rd› ve fliddetli k›fl yüzünden Fransa’n›n nüfusu 2 milyon azald›. Kral, halk›n s›k›nt›lar›na ortak oldu¤unu göstermek için saraydaki alt›n yemek tak›mlar›n› satt›. Bütün zorluklara ra¤men, savafla devam etti. Eylül 1709’da Malplaquet’de her iki taraf için de kanl› ancak neticesiz bir savafl meydana geldi. ‹lerleyen aylarda devam eden mücadeleler bir sonuç vermedi ve 1710’un ilk aylar›ndan itibaren bar›fl görüflmeleri yeniden bafllat›ld›. ‹kinci bar›fl görüflmeleri de müttefikler aras›ndaki fikir ve ç›kar ayr›l›klar› yüzünden yar›da kesildi. Bar›fl, ‹ngiltere’deki kabine de¤iflikli¤i ile mümkün oldu. Savafl›n as›l mali yükünü çeken ‹ngiltere için ‹spanya’n›n tamamen iflgalinin ve destekledi¤i Karl’›n ‹spanya taht›na geçmesinin mümkün olmad›¤›n› gören ‹ngiltere’deki yeni kabine 1710’dan itibaren bar›fl›n yap›lmas› için di¤er müttefiklerine bask› yapmaya bafllad›. Ayr›ca gizlice Fransa ile görüflmeler bafllat›ld›. ‹ngiltere bar›fl iste¤inde ciddi oldu¤unu göstermek için savafl›n kaderini tayin eden ve baflar›lar›n arkas›ndaki en önemli isimlerden biri olan Marlborough’u 1711 Aral›k’›nda görevden ald›. ‹ngiltere’nin bar›fl arzusunu h›zland›ran as›l önemli geliflme ise 17 Nisan 1711’de Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru I. Joseph’in varis b›rakmadan ölümü oldu. Zira I. Joseph’in yerine kardefli VI. Karl geçti ve böylece Avusturya art›k VI. Karl’›n ‹spanya kral› olarak da tan›nmas›nda ›srar etmeye bafllad›. Bu ise ‹ngiltere için kabul edilir bir durum de¤ildi. Avusturya’n›n iste¤inin kabulü hâlinde ‹spanya ve Avusturya tek bir kral›n hâkimiyeti alt›na girecekti ancak ‹spanya Veraset Savafllar› da tam da bu yüzden ç›km›flt›. Bunun önünü almak isteyen ‹ngiltere, Fransa ile olan bar›fl görüflmelerine h›z verdi ve di¤er müttefiklerin de bu bar›fl görüflmelerine kat›lmas› için bask›y› artt›rd›.

Utrecht Antlaflmas›
1712 Ocak’›na gelindi¤inde ‹ngiltere’nin arzusu ve bask›lar›n›n bir sonucu olarak Hollanda’n›n Utrecht flehrinde müttefikler ile Fransa aras›nda bar›fl görüflmeleri yeniden bafllad›. Görüflmeler yaklafl›k bir sene sürdü ve 11 Nisan 1713’te ise ‹ngiltere, Fransa, Hollanda, Savoy, ‹spanya ile Prusya aras›nda Utrecht Bar›fl› imzaland›. Antlaflmaya göre V. Felibe, ‹spanya ve denizafl›r› imparatorlu¤a; ‹ngiltere, Cebelitar›k ve Minorka’ya; Hollanda ise Fransa hâkimiyetindeki Flanders’deki birkaç önemli flehre hâkim olacakt›. Buna mukabil art›k Hollanda bir deniz gücü olarak cayd›r›c›l›¤›n› kaybetmifl ve veraset savafllar›n›n malî yükü yüzünden ekonomisi de iyice bozulmufltu. Ayr›ca yine antlaflmaya göre V. Felibe, Fransa taht› üzerindeki veraset haklar›ndan feragat edecek; Fransa, ‹ngiltere taht›nda hak iddia eden III. James’i iade edecekti. Avusturya ise bir sene daha savafla devam etti ve Mart 1714’te Fransa ile antlaflma imzalamak zorunda kald›. ‹ngiltere taht›na Protestan krallar›n geçmesi kabul edildi, Fransa ve ‹spanya krall›klar› da daima birbirlerinden ayr› olacaklard›.

7. Ünite - Kuzey’in Yükselifli (1967-1748)

159

1702’de bafllayan ve 1714’e kadar süren ‹spanya Veraset Savafllar›, Hollanda, ‹berya Yar›madas›, ‹talya, Ren ve Tuna boylar›nda devam etmiflti. Bu savafl›n sonunda ‹spanya üzerinde tek bir devletin hâkimiyet kurmas› engellenmekle birlikte ne ‹ngiltere’nin ne Fransa’n›n ne de Avusturya’n›n istekleri tamamen gerçekleflti. Savafl›n sonunda özellikle Fransa, Avrupa’daki nüfuzunu ve etki alan›n› giderek kaybetmeye bafllad›. Ayr›ca savaflta halk›n yard›m›na müracaat edilmesi ile birlikte art›k mutlak güç kayna¤›n›n kral de¤il halk›n bizzat kendisi oldu¤u anlay›fl› yay›lmaya bafllad› ve bu anlay›fl Frans›z ‹htilali’ne giden sürecin temellerini oluflturdu. Savafl Fransa’n›n toplam devlet borcunu yedi kat›na ç›kard›¤›ndan ülkede ciddi bir mali kriz bafl gösterdi. Fransa’n›n ma¤lubiyeti, bir devletin önde gelen oldu¤u dönemi kapad› ve daha ak›flkan bir Avrupa devletler sistemine yol açt›. “Bar›fl, Avrupa tarihinde bir nokta de¤ilse de virgül anlam›na geliyordu: Bat› Avrupa’da uzun süren bir savafl dönemine son vermifl, bölgelere ve hanedanlara büyük de¤ifliklikler getirmifl ve Fransa’n›n ma¤lubiyetinden sonra yeni bir Avrupa devletleri sistemini bafllatm›flt›r”. Avusturya ise ‹spanya Veraset Savafllar›’ndan en fazla toprak kazanan devlet olarak ç›kt› ve Avrupa’n›n en büyük devleti hâline geldi. Avusturya için daha da önemli olan husus XIV. Louis’nin gücünün s›n›rland›r›lm›fl ve ‹spanya taht› üzerindeki hak iddias›ndan geçici bir süre ile vazgeçmifl olmas› idi. Utrecht Bar›fl›, Hollanda için de bir dönüm noktas›yd›. Kazanan cephede yer almas›na ra¤men Hollanda, savafl süresince büyük bir mali yükün alt›na girdi, borcu befl kat artt› ve neredeyse ülke iflas›n efli¤ine geldi. ‹lerleyen y›llarda Hollanda’n›n Avrupa siyaseti üzerindeki etkisi tedricen geriledi. Utrecht Antlaflmas›’ndan sonraki 20 y›lda Bat› Avrupa’ya göreceli bir bar›fl dönemi hâkim oldu. Bu 20 y›lda ‹ngiltere, Fransa ve Avusturya aralar›nda problemleri savaflla de¤il antlaflmalar yoluyla halletmeye çal›flt›lar. Bunun en önemli sebebi ise hem kazanan hem de kaybeden devletlerin büyük bir ekonomik yükün alt›na girmifl olmalar›yd›. Bu 20 y›lda Bat› Avrupa devletleri ekonomilerini iyilefltirmeye ve siyasi istikrar› yeniden sa¤lamaya gayret ettiler. Utrecht Bar›fl›’ndan sonra neden Bat› Avrupa’da genel bir bar›fl dönemi SIRAbafllad›? S‹ZDE
SIRA S‹ZDE

RUSYA’NIN B‹R AVRUPA GÜCÜ HÂL‹NE GELMES‹
DÜfiÜNEL‹M

1

DÜfiÜNEL‹M S O R U

Kuzey Savafllar› (1700-1721)
S O R U Avrupa’da Bat› Avrupa, ‹spanya Veraset Savafllar› ile bo¤ufltu¤u dönemde Do¤u 1697’den itibaren ittifaklar kurulmaya baflland›. Bu ittifaklar›n kurulmas›n›n en önemli sebebi ise ‹sveç’in bölgedeki nüfuzunun ve askerî gücünün meydana geD‹KKAT tirdi¤i bask› idi. ‹sveç, 17. yüzy›lda Avrupa’da askerî bir güç olarak ortaya ç›kt› ve en genifl s›SIRA S‹ZDE n›rlar›na X. fiarl (1622-1660) zaman›nda ulaflt›. Buna mukabil ‹sveç’in bu büyümesi iktisadî bir geliflme ve nüfus art›fl› ile desteklenemedi. 17. yüzy›l›n sonlar›nda ‹sveç’in nüfusu 1,5 milyon iken Fransa’n›nki 21 milyondu. Ayr›ca ülkenin co¤rafi AMAÇLARIMIZ olarak dört taraf›n›n iflgale aç›k olmas› da bir di¤er problemdi, ancak zengin demir madenleri ve Avrupa’n›n tek bak›r madeni ülke ekonomisini canl› tuttu. Buna mukabil sanayi neredeyse hiç yoktu. Adeta savafl ‹sveç’in ekonomik olarak K ‹ T A P tek ve en önemli kayna¤›yd›. Ayr›ca savafllarda müttefiklerden al›nan mali destekler de ülke ekonomisini canl› tutuyordu. Aksi takdirde düzenli ve daimi bir ordunun, bar›fl zamanlar›nda da finanse edilmesi ülkeyi ekonomik darbo¤aza Tsokuyordu. E L E V ‹ Z Y O N Bu yüzden baz› tarihçilerin deyimiyle ‹sveç, “devleti olan bir ordu” görünümündeydi.

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

‹çteki rahatl›¤a ra¤men bafl›n› Danimarka’n›n çekti¤i komflu devletler. Bu minvalde 1700’de Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile ‹stanbul Antlaflmas› imzaland› ve Petro. ‹sveç konusunda yan›ld›klar›n› k›sa sürede anlad›lar. 1699’dan sonra bu hedefinden vazgeçti. ‹sveç. Rusya da Ingiria ile Estonya’y› kuflatt›. 1700 fiubat’›nda Danimarka. 1700 yaz›nda ise Lehistan Livonya. kara ve deniz birliklerini hem modernize etti hem de say›lar›n› artt›rd›. fiarl (1660-1697) döneminden itibaren denge siyaseti izlenmeye ve Avrupa’da oluflan ittifaklardan istifade edilmeye çal›fl›ld›. Bu donanma sayesinde fiarl. ‹ttifaka dâhil olan Rusya. ‹ngiliz ve Hollanda donanmalar›n›n yard›m›na yetiflmesi ‹sveç Kral› XII. fiarl’a hiç beklemedi¤i avantajlar sa¤lad›. Bunlar Prusya ve Rusya idi. genç ve tecrübesiz XII. Merkezî yap›y› güçlendirdi. mali olarak d›flar› ba¤›ml›l›ktan kurtuldu ve yeniden toparland›. fiarl. Baflkenti iflgal edilme tehlikesiyle karfl› karfl›ya kalan Danimarka. ‹sveç’ten bar›fl talebinde bulundu. 1700’ün ilk aylar›nda Danimarka. Travendal Bar›fl›’ndan sonra XII. XII. adeta bu kral döneminde bir nefes alma f›rsat› buldu. Art›k Petro liderli¤indeki Rusya için en önemli hedef ‹sveç aleyhine olacak flekilde topraklar›n› geniflletmekti. fiarl. ‹sveç hâkimiyetindeki ‹ngria ve Neva Nehri’ne sahip olmak isteyen Rusya da dâhil oldu. ülkenin s›n›rlar›n› geniflletmek için ‹sveç’e ait Livonya ve onun liman› Riga’y› almak iste¤inden Danimarka’n›n teklifine olumlu cevap verdi. August. Zira ‹sveç’in Kuzey ‹ttifak› taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›lmas›n›n kendileri için iyi sonuçlar getirmeyece¤ini gören ‹ngiltere ve Hollanda. ‹sveç aleyhinde bir koalisyon oluflturmak amac›yla Lehistan ile irtibata geçti. XI. Bu yenilgi . Bunun için de güneyde kendini garantiye almak zorundayd›. ordusunun bir k›sm›n› Zealand’a ç›kard› ve böylece en büyük düflman› olan Danimarka’n›n baflkenti Kopenhag’› kuflatt›. bu talebi do¤uda elini rahatlatmak ad›na kabul etti ve 18 A¤ustos 1700’de “Travendal Bar›fl›” imzaland›. giderek güç kaybederken Do¤u Avrupa’da güç dengeleri de de¤iflti ve bu yüzy›ldan itibaren iki devlet öne ç›kmaya bafllad›. zaten ülkenin de uzun vadeli bir savafl› finanse edecek ekonomik düzeye sahip olmad›¤›n› düflünerek harekete geçti. içeride ise birtak›m reformlar yapt› ve ülkenin toparlanmas›n› sa¤lad›. ‹sveç’in giderek güç kaybetmesi yüzünden XI. d›flar›da bar›fl politikas› takip ederken. XI. 1699’da Danimarka-Lehistan ittifak›na. daha 15 yafl›ndaki ‹sveç kral›n›n kendilerine fazla direnemeyece¤ini. yüzy›la gelindi¤inde ise ‹sveç. 15 yafl›nda iken 1697’de ‹sveç taht›na ç›kt›¤›nda kendini toparlam›fl. art›k giderek bir Avrupa gücü olarak temayüz etmeye ve Büyük Petro liderli¤inde buna göre reformlar yap›lmaya baflland›. fiarl. Kuzey ‹ttifak›. ‹spanya Veraset Savafllar› ile u¤raflmalar›na ra¤men 1700’de donanmalar›n› ‹sveç’e yard›m etmek üzere gönderdiler. Lehistan ve Rusya ittifak›. fiarl döneminde de Avrupa’n›n en önde gelen devletlerinden biri olmaya devam etti. Lehistan Kral› II. Türk tarihinde “Demirbafl fiarl” olarak da bilinen XII.160 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹sveç. bu antlaflmadan sonra bütün dikkatini ‹sveç savafl›na verdi. iç muhalefetin büyük oranda bast›r›ld›¤› ve ekonomisi iyileflmeye bafllam›fl bir ülke devrald›. Bununla birlikte Kuzey Savafl› ile ‹spanya Veraset Savafllar› giderek daha iç içe girmeye bafllad›. ‹ttifaka dâhil olmadan önce Büyük Petro’nun en önemli hedefi Karadeniz’e aç›lmak ve bunun için de Azak’› ele geçirmek iken. fiarl’›n kral seçilmesini f›rsat bilerek ‹sveç aleyhinde harekete geçtiler. Kuzey ‹ttifak›’na dâhil olduktan sonra Rusya d›fl politikas›nda köklü ve önemli de¤iflikliklere gitti. fiarl vakit kaybetmeden Rusya üzerine yürüdü ve Kas›m 1700’de Narva’da Rus birliklerini büyük bir bozguna u¤ratt›. 18. 1698’de Danimarka. ‹sveç’e ait Holstein-Gottorp topraklar›na sald›rd›.

ancak bu mümkün olmad›. Savafl sonunda Rusya büyük askeri kay›plar yan›nda. 1708’de Rusya ile ‹sveç aras›nda bir savafl olmad›. bar›fl tekliflerini dinlemeye bile tenezzül etmedi. Moskova’y› iflgal etmeyi de¤il birliklerini sa¤ salim kurtarmay› düflünüyordu. August’ü silah zoruyla tahttan indirip yerine kuklas› durumundaki Stanislas Leszczynski’yi yeni kral olarak seçtirdi. fiarl için çok ciddi bir ad›m oldu. Poltava Savafl› (1709) XII. Narva. zira kral 1701’de Lehistan’da kesin bir baflar› elde edemedi. üst düzey komutanlar›n›n da bir k›sm›n› kaybetti. ‹sveç kral›n›n daha fazla ileri gitmemesi Rusya’y› mutlak bir ma¤lubiyetten kurtard›. Rusya’n›n h›zl› yükselifline flahit olacakt›. Öncelikle ordusunun büyük olmas›na ra¤men modern bir yap›ya sahip olmadan baflar› elde etmenin imkâns›z oldu¤unu görmüfltü. Petro.7. Narva baflar›s›ndan sonra XII. Bu derslerden sonra Büyük Petro. Ayr›ca ordunun baflar›s›nda iyi bir organizasyonun yatt›¤›n› farketmiflti.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 161 Petro için önemli bir tecrübe oldu. XII. 17. kesin bir flekilde Avrupa devletleri aras›na girdi¤ini ortaya koymufltu ve 18. fiarl. 1707’ye gelindi¤inde Rusya’ya kesin bir darbe vurmak üzere harekete geçti. Bunlar›n büyük bir k›sm›ndan habersiz olan ‹sveç kral›. Lehistan’› da savafl meydanlar›nda yenmek ve ancak bundan sonra bir bar›fl antlaflmas› imzalamak üzere harekete geçti. Livonya’da ordugâh kurmay› tercih etti. Savafltan sonra reformlara daha da h›z vererek devam etti. fiarl. Rusya. Buna Büyük Petro’nun ‹sveç ordusunun geçece¤i yerleri yakarak yiyecek bulmalar›n› engellemesi de eklenince kral. Zaferinden o kadar emindi ki. Bu yüzden XII. “Mareflal K›fl”tan kurtulan 20 bin ‹sveç askeri. Zira Rusya üzerine yürümesi hâlinde Lehistan birliklerinin ‹sveç ordusunu arkadan kuflatma ihtimali vard›. 1701 yaz›nda Lehistan topraklar›na girdi ama bu XII. ‹sveç’in Narva hezimetinden sonra Rus birliklerini takip edip kesin bir zafer kazanmak istememesinde Lehistan etkili oldu. 1701 y›l›na gelindi¤inde ‹sveç kral›. Narva hezimeti. 1706’da Lehistan Kral› II. 8 Temmuz 1709’da Poltava’da 50 bin kiflilik Rus ordusu taraf›ndan neredeyse tamamen imha edildi. yiyecek maddelerini tahrip etmesi ve hayvanlar›n otlat›lmamas› için çay›rlar›n . fiarl da birkaç subayla birlikte Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na s›¤›nm›flt›. 1708’de Moskova’y› iflgal etmek üzere harekete geçti. kral adeta Lehistan batakl›¤›na sapland› ve 1706’ya kadar Lehistan meselesi ile u¤raflmak zorunda kald›. reformlar›n›n meyvesini Poltava zaferi ile toplam›flt›. yüzy›l. Bu savafl önemli bir dönüm noktas›yd›. Ukrayna üzerinden Moskova’ya ilerlemeye karar verdi. Petro’ya önemli bir ders olmufltu. Ancak yard›mc› birliklerin ve gerekli zahirenin zaman›nda ulaflmamas› ‹sveç kral›n› zora soktu. fiarl. ‹sveç birlikleri 1709 k›fl›n› bozk›rlarda ve fliddetli so¤ukla mücadele ederek geçirdi. 1701-1706 tarihleri aras›nda bütün enerjisini Lehistan’a harcad›¤›ndan Balt›k Denizi’ndeki Rus hareketlili¤ini yeterince takip edemedi. Petro. mücadeleden vazgeçmedi ve ordusunu yeniden toparlad›. Ünite . Rusya’da büyük bir askeri modernleflme süreci bafllatm›fl fakat bunu daha önce savafl sahalar›nda tecrübe etmemiflti. fiarl. Art›k fiarl. Petro’nun büyük ümit ba¤lad›¤› modern ordusu ‹sveç birlikleri karfl›s›nda tutunamad›. Ordudaki Bat›l› uzmanlar›n say›s›n› artt›rd› ve daha da önemlisi St. Petersburg’u infla ettirerek burada güçlü bir donanma kurdu. yüzy›l›n en güçlü devletlerinden ‹sveç büyük bir ma¤lubiyet alm›fl ve XII. Petro’nun Poltava’daki baflar›s›nda ‹sveç ordusunun geçece¤i yerleri boflaltmas›. bunun için iyi bir f›rsat oldu ama sonu hüsranla bitti. Daha da kötüsü Lehistan’›n idari yap›s› kral› zor duruma soktu. Livonya’ya yürüdü ve burada ordugâh›n› kurdu.

ülkesine döndükten sonra orduyu yeniden toparlamaya ve kaybetti¤i yerleri geri almaya çal›flSIRA S‹ZDE t›ysa da bunda muvaffak olamad›. Ayr›ca ‹sveç kral›n›n ellerinde bulunmas›n›n Rusya’ya 1700’de imzalanan ‹stanbul Antlaflmas›’n›n flartlar›n› yerine getirmede bask› unsuru olaca¤›n› hesaplad›lar. Buna yard›m bekledikleri Kazaklar›n sözlerinden dönmeleri de eklenince Rus zaferi ortaya ç›km›flt›. Türk yetkililer taraf›ndan iyi bir flekilde karfl›land› ve kral. Utrecht Antlaflmas›’ndan sonra dikkatAMAÇLARIMIZ lerini Kuzey ‹ttifaklar› savafllar›na yönelttiler.162 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ yak›lmas› ve köprülerin y›k›lmas› tayin edici olmufltu. Bender’e yerlefltirildi. Karadeniz’deki kaS O vazgeçti. Böylece ‹sveç ordusu Rus topraklar›na girdi¤inde ne s›¤›nacak bir bar›nak ne de yiyecek temin edebilece¤i bir yerleflim yeri bulabilmifl ve açl›k tehlikesi ile karfl› karfl›ya kalm›flt›. Bu durum Rusya taraf›ndan Bâb›âli’ye gönderilen bir nâme ile protesto edildi ancak giderek güçlenen Rusya’n›n bir sonraki hedefinin Osmanl› topraklar› oldu¤unu düflünen Türk yetkililer. fiarl öldürülmesine ra¤men Kuzey Savafl› sona ermedi ve giderek daha farkl› bir boyut kazanmaya bafllad›. Karl’›n TürK ‹ T Türkiye A P kiye’de Kal›fl› ve Bu S›ralarda Osmanl› ‹mparatorlu¤u. fiarl’›n elini güçlendirdi ve bir süre daha hayatta kalmas›n› sa¤lad›. Demirbafl fiarl’›n günleri için bk. Bu mücadelede ‹ngiltere ve Hollanda. 1718’de Danimarka hâkimiyetindeki Norveç’e sald›rd› fakat bu sald›r› onun sonunu getirdi. Neetti ve PrutSIRA mevkiinde hir ve Türk ordusu aras›nda s›k›flan ve bir taraf› da batakl›k olan Rus ordusunun hiçbir kurtulufl yolu yoktu. Sadrazam Baltac› Mehmed Pafla’ya DÜfiÜNEL‹M bar›fl teklifinde bulundu ve bu teklif. Türk ordusu taraf›ndan köfleye s›k›flt›r›ld›. Danimarka ve Hanover ayr› bir grup oluflturdu. XII. Zira ticaret gemileri zarar gören ‹ngiltere ve Hollanda. Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Böylece Kuzey ‹ttifak›. ‹sveç Kral› XII. ‹sveç’in durumu Bat› Avrupa’da ‹spanya Veraset Savafllar›’na son veren Utrecht Bar›fl›’ndan sonra daha da zorlaflt›. Poltava yenilgisinden sonra Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na s›¤›nan XII. Rus protestosunu fazla dikkate almad›lar. fiarl ise. 5 Ocak 1719’da ‹ngiltere’nin gayretleri sonucu ‹NTERNET . ‹sveç’e geri dönmek zorunda kald›. Bu durum ‹sveç Kral› XII. Bu yüzden Petro. Rusya ve Prusya ayr› bir grup. Orduyu yeniden toparlayan fiarl. Aral›k 1718’deki Frederiksheld Kuflatmas›’nda bafl›ndan vurularak öldürüldü. XII. ‹stanbul 1943. Temmuz 1711’de yap›lan antlaflmaya göre Rusya. ‹sveçliler’in itiraz›na ra¤men Türk taraf›nca kabul edildi. fiarl. Rusya’n›n Balt›k Denizi’nde afl›r› güçlenmesi yüzünden karfl› blo¤a destek verdi ve 1716’dan itibaren Kuzey Savafl› art›k Avrupa’n›n geneline yay›ld›. 1716’da ortadan ‹NTERNET kalkt› ve ‹sveç miras› üzerinde güç mücadelesi verilmeye baflland›. D ‹ K Prut K A T Savafl›’ndan sonra üç y›l daha Osmanl› topraklar›nda kald› ve 1714’te biraz da zorla. Bunun yan›nda Lehistan üzerindeki nüfuzunu artt›rd› ve fiarl’›n zorla tahttan indirdi¤i August’ü yeniden tahta ç›kard›. 1711’de Rusya’ya savafl ilan S‹ZDE Büyük Petro. XII. Akdes Nimet Kurat. R U zan›mlar›ndan Ayr›ca yine bu antlaflma ile Lehistan’›n serbestiyetine müdahale etmeyece¤ini taahhüt etti. Poltava zaferinden sonra Rusya. fiarl ise Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu Rusya aleyhine bir savafla teflvik etmek üzere giriflimlerde bulundu. ‹sveç kral›. Balt›k’taki hâkimiyet sahas›n› geniflletti. K ‹ T A P TELEV‹ZYON NystadT E Antlaflmas› LEV‹ZYON ‹sveç’in her geçen gün biraz daha kan kaybetmesi Kuzey ‹ttifak›’nda çatlaklar›n oluflmas›na ve bölünmelere neden oldu.

Zira s›n›rlar›n› Balt›k Denizi’ne kadar geniflletirken Lehistan üzerindeki siyasi nüfuzunu da artt›rm›flt›. Art›k Avrupa siyasi arenas›nda. Fyodor. Zira kardefli ‹van daha ön plandayd› ve ona muhtemel çar gözüyle bak›l›yordu. giderek Rusya’ya yaklaflt›. ‹ngiltere. bir Balt›k devleti seviyesine düfltü. Viyana ‹ttifak›’n›n en önemli amac› Rusya’n›n afl›r› güçlenmesini engellemekti. Latince. Viyana ‹ttifak›’na kat›labildi. XII. tek bafl›na kald› ve tecrit edildi. Nystad Bar›fl›. Petro ve annesi Nataliya Nariflkin’i baflkent yak›nlar›ndaki Preabrazenskoye köyüne sürdü. 1676’da Çar Aleksey öldü¤ünde taht varisi olarak görülmüyordu. Ülkeyi Sofiya idare ediyordu. nüfuzlar›n› artt›rmak için harekete geçtiler ve daha on yafl›ndaki Petro’yu tek bafl›na çar seçtirdiler. Bunu f›rsat bilen Nariflkinler. ‹sveç için bir çöküflü ifade ederken Rusya için ise bir Avrupa devleti oldu¤unun göstergesiydi. ‹ngiltere’nin Prusya’ya yak›nlaflmas›n›n uzun vadede aleyhine olaca¤›n› gören Avusturya. Lehistan’da giderek güçlenmesine engel olmay› hedefliyordu. Nariflkinler’e eski itibar›n› geri verdi. Almanca ve Felemenkçe ö¤rendi. Kuzey Savafl›’ndan en kazançl› ç›kan ülke hiç kuflkusuz Rusya oldu. Avrupa siyasetinde hiçbir a¤›rl›¤› olmayan s›radan bir devletti. kendi kendine yeten. 17. Ayr›ca Fransa da ‹ngiltere’ye destek veriyordu. yüzy›la kadar Rus ordusunun en önemli birliklerini oluflturmalar›na ra¤men bu yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren Avrupa’daki modern ordular karfl›s›nda yetersiz kalmaya bafllad›lar ve s›k s›k isyan etmeleri yüzünden bu birli¤i kendine bir tehdit olarak gören Büyük Petro bu askeri birli¤i kald›rd›. 27 May›s 1782’de geride hiç çocuk b›rakmadan vefat etti. Bu antlaflmalara ra¤men Rusya karfl›s›nda kurulan ittifakta 1720’ye gelindi¤inde ciddi çatlaklar oluflmaya bafllad›. Petro dönemi milletlerin gelifliminde liderlerin oynad›¤› role örnek olarak gösterilir. Asl›nda Preabrazenskoye’deki sürgün y›llar› Petro için oldukça verimli geçti. . Bu merak›n› ziyaretine gelen Strelitzler: Moskova garnizonunun en önemli askeri birli¤iydiler. 14 Haziran 1720’de de. Bu antlaflma ile ‹sveç art›k Avrupa’n›n en büyük devletlerinden biri de¤il. Sofiya. Ünite . Bu durum Petro’nun annesinin ailesi Nariflkiler’in geri plana itilmesine sebep oldu fakat Çar Aleksey’den sonra çar ilan edilen Fyodor. Avrupa tarihine dair kitaplar okudu ve bu medeniyet hakk›ndaki bilgisini artt›rd›. burada kendini gelifltirdi. Petro’nun ikinci çar ve Sofiya’n›n da naibe ilân edilmesini sa¤lad›lar. Onun reformlar› ile Rus modernleflmesi bafllad› ve sonraki hükümdarlar döneminde de devam ettirildi. 1 fiubat 1720’de de ‹ngiltere ve Prusya ile bir antlaflma yap›ld›. Bu ittifak› mümkün k›lan en önemli geliflme ise 1716’dan beri devam eden Avusturya-Osmanl› savafl›n›n. ‹ngiltere bunun için Prusya’y› da kazand› ve 1719’da Berlin ile bir antlaflma imzaland›. Bunun bir sonucu olarak da 20 Kas›m 1719’da Hanover ile Stockholm Antlaflmas›. ‹ngiltere ve Fransa’n›n bask›lar›yla Danimarka ile Frederiksborg Antlaflmas› imzaland›. Balt›k’ta Rusya’y› s›n›rland›rmak isterken Avusturya.7. fiarl’›n ölümünden sonra yerine geçen yeni kral bar›flç› bir d›fl politika izlemek zorunda kald›. Bunu kabullenmeyen Rusya’n›n bir di¤er büyük ailesi Miloslavskiler. bundan sonra bir “imparatordu”. Asl›nda Petro. Baflar›n›n kahraman› Petro. Hanover. nüfusu h›zla artan ve modern bir orduya sahip Rusya da vard›. 1682’de tahta geçti¤inde Rusya. Kuzey Savafl› da sona erdi. Lehistan ve ‹ngiltere’nin kat›ld›¤› bir Viyana ‹ttifak› kuruldu. Avusturya’n›n Rusya’ya meyyal politikalar gelifltirmeye bafllamas› ‹sveç’in elini zay›flatt› ve Rusya ile 1721’de Nystad Antlaflmas› imzaland›. Baz› tarihçiler strelitzleri Osmanl›daki yeniçerilere benzetmifllerdir. Böylece Rusya. Büyük Petro’nun Reformlar› Petro. Do¤uda kendini güvenceye alan Avusturya. Petro. 21 Temmuz 1718 Pasarofça Antlaflmas› ile Avusturya’n›n büyük kazan›mlar elde ederek sona ermesiydi. Okudu¤u kitaplar sayesinde Bat› medeniyeti ve modernleflmesine merak duymaya bafllad›.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 163 Avusturya. strelitzleri isyan ettirdiler ve ‹van’›n birinci çar.

Zira siyasi kat›l›m ve idari özerklik gibi kavramlara uzak Rus toplumunda bunlar›n kabullenilmesi zaman gerektiriyordu. Bu minvalde askerli¤i zorunlu hâle getirdi ve Rusya’n›n ilk millî ordusu onun zaman›nda kuruldu. Örnek modeller haz›rlatt›. Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Avrupal›larla yapt›¤› konuflmalar daha da körükledi. Tahta ç›kt›¤›nda 21 olan mal çeflidi öldü¤ünde 200’e ç›km›flt›. Bu durumu düzeltmek için genifl çapl› bir reform hareketi bafllatt›. sübvansiyonlarla yeni sektörlerin de do¤mas›n› sa¤lad›. Kara ordusunda ve donanmada a¤›r silahlar› kullanacak insanlar›n e¤itimi için akademiler kurdu. Golitsin komutas›ndaki Rus ordusu. askeri e¤itime önem verdi. Çünkü . En önemli sanayi sektörlerini devlet tekeline alan Petro. ‹lk Rus donanmas›n› kurdu ve ülkesinin denizlerde de bir güç olarak boy göstermesini sa¤lad›.164 Duma: Rusya’da asillerin yüksek kesimlerinden oluflan. Daha önce Rusya’n›n Balt›k Denizi’nde ve Karadeniz’de liman› olmad›¤› için donanmas› da yoktu. Petro’nun en büyük rakibi ve hayat›na kasteden Sofiya’y› bu kadar kolay ortadan kald›rmas›n›n en önemli sebebi Sofiya ve en büyük destekçisi Golitsin’in K›r›m’a yönelik savaflta baflar›s›z olmalar›yd›. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndaki yeniçerilere benzeyen ve yap›lacak iflleri engelleyen strelitzleri yok etti. Bir iflçi gibi çal›flarak Königsberg’de topçuluk. Kazaklar. ancak 30 May›s 1689’da Selim Giray komutas›ndaki Tatarlar karfl›s›nda baflar›s›z olmufltu. Hollanda’y› gezdi. baz› yapt›r›m ve yarg› ifllevlerine sahip dan›flma meclisine verilen add›r. Savafl› finanse etmek için Petro bir dizi ekonomik yenili¤e de imza att›. Petro. Amsterdam’da marangozluk ve Londra’da gemi inflas› e¤itimi ald›. hayata geçmeden bir flekilde Petro’ya haber verildi ve Petro. Ateflli silahlar›n kullan›lmas›n› yayg›nlaflt›rd›. giderek Bat›n›n gerisinde kald›. Petro’nun modernleflme çabas›nda en büyük pay askeri reformlara ayr›ld›. strelitzler ve ordunun yar›s›n› meydana getiren yabanc› paral› askerler Rus ordusunu oluflturuyordu. 1689’da K›r›m’› kuflatm›fl. Buna mukabil Petro döneminde bafllat›lan sanayi hamlesi halefleri taraf›ndan ayn› ölçüde devam ettirilemedi ve Rusya. ülkeyi en az›ndan Balt›k Denizi’nde söz sahibi yapt›. Sofiya’n›n naipli¤ine son verildi ve Moskova’daki Novodeviçiy Manast›r›’na kapat›ld›. bu durumu lehine çevirmeyi bildi. Ondan önce Rusya’da sanayi fazla geliflmemiflti ve olanlar da yabanc›lar taraf›ndan iflletiliyordu. sanayinin geliflmesine ve millileflmesine çal›flt›. Bu da gayet do¤ald›. 1689’da Petro’dan tamamen kurtulmak isteyen Sofiya ve yandafllar›n›n haz›rlad›¤› komplo. Böylece paral› askerlere olan ihtiyac›n ortadan kalkmas›n› sa¤lad›. 1688’e gelindi¤inde Petro. Kentlerin geliflmesini sa¤lamak için tüccar ve zanaatkârlara kendi belediyelerini kurma imkân› sa¤lad› ancak Bat›l› temelli belediye teflkilatlanmas› k›sa sürede problemlerle karfl›laflt›. ülkede Sofiya’n›n itibar›n› zedelemifl ve Petro’nun mutlak iktidar›na giden süreci h›zland›rm›flt›. Almanya’y›. Bu baflar›s›zl›k. Amsterdam ve Zaandam tersanelerinde birkaç ay kald›. Böylece Petro’nun taht› üzerindeki gölge de kalkt›. Bu arada askeri stratejiye merak duymaya bafllad›. ancak bunun mümkün olmad›¤› görüldü ve Rus çar› bunu merak etti¤i Avrupa medeniyetini bir keflif turuna dönderdi. Petro’dan önce düzenli bir Rus ordusu yoktu. Bu yolculu¤un as›l amac› Osmanl› ‹mparatorlu¤u aleyhinde bir kampanya bafllatmakt›. Petro’nun iktidar›n›n ilk y›llar› Rusya’n›n ekonomik aç›dan en geri oldu¤u döneme rastlam›flt›. Avrupa’da kald›¤› sürece gördü¤ü herfleyi inceledi. Soylular›n besledi¤i askerler. Bu minvalde lonca sistemini gelifltirdi. 1697’de 270 kiflilik bir toplulukla kendisini Topçu Petr Mihaylov ad›yla gizleyerek Avrupa’ya gitti. 1725’e gelindi¤inde Rusya’n›n art›k 50 savafl gemisi ve 400 kad›rgas› vard› ve bu. art›k dumaya kat›lmaya ve siyasi geliflmelere dair görüfllerini aç›kça dile getirmeye bafllad›. zira 36 sene süren hükümdarl›k y›llar›n›n 23 senesi Türkler ve ‹sveç ile girdi¤i uzun savafllarla geçti ve bu durum onu öncelikli olarak askeri yap›y› modernlefltirmeye zorlad›.

Rusya’n›n Hazar Denizi k›y›lar›na ulaflmas›n› sa¤lad› ve Rusya. büyük manast›rlar da a¤›r vergi yüklerine tâbi k›l›nd›. Bu yüzden Petro. Zira Balt›k güçS O Denizi’nde R U lenecek bir Rusya. Büyük Petro. Reformlar› önündeki en büyük engellerden biri olarak gördü¤ü Ortodoks Kilisesi’ni bir devlet dairesi statüsüne soktu. Türk tehdidi karfl›s›nda Petro. Bat› dillerinde yay›mlanan kitaplar› Rusça’ya çeDÜfiÜNEL‹M virtti. Buna mukabil Petro. Antlaflma. Bu konuda ayr›nt›l› bilgi için bk. Taht mücadelesini kaybeden II. Bunun üzerine bir Osmanl›-Rusya savafl›n› ç›karlar›na ters gören Fransa araya girdi ve iki ülkenin 24 Haziran 1724’te ‹stanbul Antlaflmas›’n› imzalamas›‹ N T E R Nbir E T k›s›m topn› sa¤lad›. yüzy›l›n bafl›nda sürekli bir Avrupa bar›fl› için Rusya’n›n da bu sistemin bir parças› olmas› gerekti¤i görüflü AMAÇLARIMIZ hâkim olmaya bafllad›. çev. ‹lk Rus gazeS‹ZDE tesi Vedemosti’yi yay›nlatt›. ‹ngiltere’nin ç›karlar› aleyhine olacakt›. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Rusya’n›n Do¤uda Güçlenmesi 2 T SIRA E L E V S‹ZDE ‹ZYON DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Bâb›âli’nin savafl ilan edece¤i flayialar› dolaflmaya bafllad›. Rus birliklerinin Bakü’ye yönelmeleri üzerine savafla Osmanl› ‹mparatorlu¤u da müdahil olmak zorunda kald›. Bu antlaflma ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile Rusya. Avrupa’ya çok say›da ö¤renci gönderdi. Mahmud Afgan. Bunun önünü almak için ‹ngiltere 10 Ekim 1723’te Prusya Kral› I. Ülkesinin d›fl ticaret hacmini yedi kat artt›rd›. Rusya’n›n kaderini de¤ifltiren adam olarak tarihe geçti. dünyadaki bütün Ortodokslar› Rus Ortodoks Kilisesi’ne D ‹ K K A T ba¤lamaya gayret etti. soylular d›fl›ndakilere e¤itim olanaklar›n› açt›. toprak mülkiyetini yeniden düzenledi ve serflerin sanayi ifllerinde çal›flmalar›n› sa¤lad›. Rusya’n›n fiirvan’a ilerlemesi ve Reflt fiehri’ni muhasara etmesi üzerine OsmanTELEV‹ZYON l›-Rusya iliflkileri yeniden gerildi. Avrupa’n›n büyük güçleri aras›na sokSIRA S‹ZDE tu. geri ad›m att› fakat Kafkaslar’daki güç mücadelesi devam etti. Tahmasb’›nSIRA Rusya’ya ‹ran’daki mücadeleye farkl› boyutlar kazand›rd›. 1724’te Petersburg Bilim ve Sanat SIRA Akademisi’ni kurdu. Slav alfabesini modernlefltirdi. Petro. Bunu da 1700’de ölen patri¤in yerine yeS O R Küçük U nisini atamayarak ve kilisenin elindeki mali gücü k›s›tlayarak yapt›. Rus takvimini Avrupa’n›n kulland›¤› takvime uygun hale getirdi. Lezgilerin Rus tüccarlar›na sald›rd›¤› bahanesiyle Derbend üzerine yürüdü ve fazla bir direniflle karfl›laflmadan AMAÇLARIMIZ flehri ele geçirdi.7. Petro’nun reformlar› daha çok hangi alanda olmufltur ve bunun sebepleri nelerdir? TSIRA E L E VS‹ZDE ‹Z YON DÜ fi Ü N E L ‹ Mkurulmaya Bat› Avrupa’da ‹ngiltere ve Fransa’n›n bafl›n› çekti¤i bir ittifak sistemi ‹NTERNET çal›fl›l›rken Büyük Petro idaresindeki Rusya ise giderek dikkatini ‹ran’a yo¤unlaflt›rm›flt›. Ünite . Bu durum ‹ngiltere taraf›ndan da teflvik edildi. Daha sonra ise Bakü üzerine yürümeye bafllad›. Petro’ya bir elçi gönderildi ve Bakü’ye sald›rmas› hâlinde bunun saK ‹ T A P vafl sebebi say›laca¤› bildirildi. E¤itim sistemini laiklefltirdi. ‹ran’›n raklar›n› aralar›nda taksim ettiler.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 165 Petro dönemindeki sanayileflmenin ana teflvik edici unsuru devletti ve bu özel sektörün geliflmesini engelledi. yüzy›l›n bafllar›nda Rusya’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile birlikte Avrupa’n›n d›fl›na ç›kar›lmas› önerilirken. Bütün bunlar› yaparak Rusya’y› kapal› bir yap›dan kurtar›p. 18. 1722’de dikkatini Balt›k’a de¤il ‹ran’a yöneltmiflti. P bul 2012. ‹ran ipek ticaretinin kuzey pazar›n› kontrolü alt›na ald›. Friedrich ile Charlottenburg AntlaflmaD‹KKAT s›’n› imzalad›. Fakat Rusya. 1722’de ‹ran’daki Safevî hanedan›na son verdi ve ‹ran bir iç saS‹ZDE s›¤›nmas› vafla sürüklendi. Moskova’n›n yerini alacak Petersburg kentini kurdu. ‹stanK Berna ‹ T A Akk›yal. Paul Bushkovitch. 17. manast›rlar kapat›l›rken.

21 Temmuz 1718’de Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile Pasarofça Antlaflmas›’n› imzalayarak elini daha güçlendirdi fakat bir ‹spanya savafl›nda ‹ngiltere’nin donanma deste¤ine ihtiyaç duyuyordu. Bu Avrupa diplomasisinde önemli bir k›r›lma noktas›yd›.D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi 166 AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Bu konuda ayr›nt›l› için bk. 4 Ocak 1717’de Hollanda’n›n da kat›lmas›yla “Üçlü ‹ttifak” kuruldu. ‹spanya’n›n ittifaka dâhil olmak istememesinin en önemli sebebi. Haziran 1716’da ‹ngiltere ile Westminster Antlaflmas›’n› imzalad›. M. Buna mukabil ‹spanya ittifaka dâhil olmamakta diretti. savafla taraf olan devletlere ekonomilerin düzeltmeleri ve iç istikrar› yeniden sa¤lamalar› için bir f›rsat vermiflti. ‹spanya. ‹sveç ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile temaslara geçti. ‹spanya Veraset Sa‹NTERNET vafllar›’na müdahil olan bütün devletler savafl yüzünden büyük ekonomik yükün alt›na girmifl ve borçlar› katlanm›flt›. Utrecht Bar›fl›’nda Avusturya’ya kapt›rd›¤› topraklar› geri almay› hedefliyordu. Avusturya. 17 A¤ustos’ta Türk ordusu karfl›s›nda büyük bir baflar› kazand› ve Belgrad’› iflgal etti. Böylece Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile bir savafl durumunda ‹spanya’n›n kendisini arkadan vurmas›n› ‹ngiliz donanmas› sayesinde engellemeyi hedefledi. ‹ngiliz ve Frans›z diplomatlar bu ittifak›n bütün Avrupa’ya flamil olmas› için görüflmelere bafllad›lar ve ‹spanya ile Avusturya’y› bar›flt›rmaya çal›flt›lar. TELEV‹ZYON AVRUPA’DA GEÇ‹C‹ SÜKÛNET VE BARIfi DÖNEM‹ TELEV‹ZYON (1715-1730) 11 Nisan 1713’te imzalanan Utrecht Antlaflmas›’ndan sonra Bat› Avrupa devletleri aras›nda 1730’a kadar sürecek olan bir bar›fl dönemi bafllam›flt›. bir Avusturya sald›r›s› ihtimaline karfl›l›k Rusya. Bu hedefini hayata geçirmek ad›na ‹spanya donanmas› A¤ustos 1717’de Sardunya’y› istila etti fakat bu hareket yanl›fl zamanda yap›lm›flt›. Türk tehlikesine karfl› konumunu sa¤lamlaflt›rmak isteyen Avusturya. Avusturya. Ayr›ca büyük bir donanma haz›rlad› ve savafl haz›rl›klar›n› ikmal etti. Utrecht Bar›fl›. Ocak 1717’de ittifaka dâhil olmay› prensipte kabul etti. Osmanl› Devleti ve Kafkasya. Zira Avusturya. ‹spanya’n›n direnmesi üzerine ‹ngiltere. donanmas›n› ‹NTERNET . ‹spanya’n›n tedirgin olmas›nda Prens Eugen’in Avusturya ordusunun bir k›sm›yla ‹spanya üzerine sevkedilece¤i söylentileri de etkiliydi. Bunu f›rsat bilen ‹spanya. 1730’lara do¤ru Fransa kendini toparlad›¤›nda Avrupa’daki güç dengeleri ve mücadeleler yeniden bafllayacakt›r. yüzy›l Avrupas›’n›n en güçlü devleti olan Fransa’n›n ‹spanya Veraset Savafllar›’nda bu konumunu kaybetmesi de etkili oldu. Avusturya’dan sonra ittifaka ‹spanya’n›n da dâhil edilmesi için ‹ngiltere ve Fransa bask›lar›n› artt›rd›lar. Avusturya’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile savafl hâlinde olmas› idi. Sad›k Bilge. Göreceli bar›fl döneminde Avusturya’n›n 1715’te do¤uda Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile yeniden savafla tutuflmas› da belirleyici oldu. ‹ngiltere de ‹spanya’n›n yay›lmac› bir d›fl politika izlemesini engellemek istiyordu. ‹stanbul K ‹ T A bilgi P 2005. Westminster Antlaflmas›’ndan sonra ‹ngiltere ile Fransa aras›nda da ittifak antlaflmas› için görüflmeler bafllat›ld› ve 28 Kas›m 1716’da ‹ngiltere-Fransa ittifak› imzaland›. ‹spanya’n›n savafl haz›rl›klar› ‹ngiltere ve Fransa’y› tedirgin etti ve her iki ülke de ‹spanya ile Avusturya’ya ittifaka dâhil olmalar› için bask›y› artt›rma karar› ald›. 1730’a kadar bar›fl›n hâkim olmas›nda 17. Bu da Avusturya’y› ‹ngiltere’nin bask›lar› sonucu 2 A¤ustos 1718’de “Üçlü ‹ttifak”a dâhil olmaya mecbur b›rakt›. Amac› Avusturya karfl›s›nda bir blok oluflturmakt›. ‹spanya’n›n tedirgin olmas›na neden oldu. Bu baflar› Avusturya’n›n elini güçlendirirken. Böylece “Dörtlü ‹ttifak” biraz zorlamayla da olsa kuruldu.

Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 167 Akdeniz’e gönderdi ve 11 A¤ustos 1718’de ‹spanya donanmas›n› Passaro Körfezi aç›klar›nda yoketti. cebri bir kabuldü ve Avrupa’da “zoraki bir bar›fl dönemi” yeniden tesis edilmiflti. Fransa’n›n gücünü ve nüfuzunu dengelemeye matuftu. DENGELER‹N BOZULMASI VE YEN‹ SAVAfiLAR DÖNEM‹ ‹spanya . Buna ra¤men Pragmatic Sanction. Avrupa’n›n önemli bir bölümünü kapsayacak olan bir savafl› engelledi fakat problemlerin büyük bir k›sm› kesin olarak çözülmedi¤inden bu bar›fl. Avrupa bar›fl›n› bozaca¤›ndan. giderek Avrupa siyasetinden uzaklaflmaya bafllad›. gelecekteki muhtemel savafl› engelleyemeyecekti. ‹spanya. 27 Mart 1721’de Fransa ile ‹spanya bir ittifak antlaflmas› imzalad›. Buna mukabil 1722’ye gelindi¤inde “Dörtlü ‹ttifak” da¤›lman›n efli¤ine geldi. do¤al olarak ‹ngiltere-Avusturya yak›nlaflmas›n› anlams›z ve faydas›z hâle getirdi. ‹spanyol prensesin geri gönderilmesi Madrid’de hiç iyi karfl›lanmad›. Avusturya-‹spanya antlaflmas›. prenses ‹spanya’ya geri gönderildi ve Fransa kral›. Korku. Ancak ciddi bir sorun vard›. Louis. ‹spanya’n›n bir savafl için donanmas›n› haz›rlad›¤›na dair söylentilerin yay›lmas› ile birlikte daha da artt›. Bu. Bu antlaflma ile ‹ngiltere ve Fransa. yaflland›¤›ndan Avusturya’da çok yak›nda bir taht mücadelesi bafl gösterebilirdi. 13 Haziran 1721’de de ‹ngiltere bu ittifaka dâhil oldu. Avusturya’n›n gücünün artaca¤›ndan korkuluyordu. Bu yenilgiye ra¤men ‹spanya’n›n inad›nda devam etmesi ‹ngiltere’ye tek bir seçenek b›rakt›: Savafl. Bu arada Rusya Çar› Büyük Petro’nun 1725 fiubat’›nda ölümü Avrupa’n›n gelece¤ine dair bilinmezlere yenilerini ekledi. bunu önlemek ve k›zlar›n›n kendisinden sonra kraliçe seçilmeleri için siyasi altyap›y› haz›rlad›. ‹ngiltere ve Fransa birlikleri taraf›ndan s›k›flt›r›lan ‹spanya. Ünite . 1725’e gelindi¤inde 15 yafl›na gelen XV. Louis. Louis Fransa taht›na ç›kt›. 1720 y›l› “ittifak” için oldukça s›k›nt›l› geçti. Zira Viyana ittifak›n›n. Ayr›ca Fransa Kral› XIV. Louis.Avusturya Antlaflmas› (1725) 1 Eylül 1715’te “Günefl Kral” olarak tarihe geçen Fransa Kral› XIV. nihayet Ocak 1720’de ittifaka dâhil olmay› kabul etmek zorunda kald›. Al›nan karar gere¤ince XV. Louis öldü ve yerine daha befl yafl›ndaki XV. Louis’nin soylu bir efl ile evlendirilmesine ve böylece taht varisi probleminin çözülmesine karar verildi. Pragmatic Sanction denen bir belge ile ye¤enlerinin tahttan feragat etmelerini ve k›zlar›n›n kendisinden sonra kraliçe seçilmelerini garanti alt›na ald›. Bütün bunlar ‹ngiltere ve Fransa’n›n biraz da zorla kurduklar› “Dörtlü ‹ttifak”›n da¤›lmas›na sebep oldu. Zira ‹ngiltere ve Fransa’da ciddi boyutlarda ekonomik darbo¤az baflgösterdi. Louis. Fransa ve ‹ngiltere taraf›ndan endifle ile karfl›land›. Avrupa’da giderek artmaya bafllayan ‹ngiltere-Fransa gerginli¤i de ittifak›n da¤›lmas›nda etkili olmufltu. . Özellikle ‹ngiltere. Buna mukabil Fransa daha ön plana ç›kt›. Lehistan’›n devrik kral› Stanislas Leszcynski’nin k›z› ile evlendi. kendisi gibi çocuk olan yedi yafl›ndaki bir ‹spanyol prenses ile niflanlanm›flt›. ‹spanyol prenses ile olan niflan› att›. Zira bu iki ülkenin yak›nlaflmas›. Bu. Bunun en önemli sebebi ise ‹ngiltere ile Fransa aras›ndaki giderek artan iflbirli¤i idi.7. Avusturya’y› daha güçlendirece¤i endiflesiyle ‹ngiltere ve Fransa taraf›ndan tan›nmad›. Fransa’ya karfl› bir birlik oluflturmak ad›na Avusturya’ya yaklaflt› ve 1725’te iki ülke aras›nda antlaflmalar imzaland›. ‹spanyol prensesin evlenebilecek yafla gelene kadar beklemek Fransa’da s›k›nt›lara yol açabilece¤inden Frans›z devlet adamlar› bir karar vermek zorunda kald›lar. Zira XV.

Bunun için Prusya. Lehistan ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun bulunmas› hedefleniyordu. 1727’nin ilk aylar›na gelindi¤inde bütün Avrupa genel bir savafla girecek gibiydi. Zira yeni kral›n seçilmesi için ülke ileri gelenleri bir kurultayda toplan›yor ve oybirli¤i ile yeni kral› seçiyorlard›. Viyana ‹ttifak›’na karfl› bir ittifak oluflturmak üzere harekete geçtiler. Nihayet A¤ustos 1725’te Avusturya ile Rusya aras›nda savunma ittifak› imzaland›. AvusturyaRusya ittifak›ndan sonra Prusya da Ekim 1726’da Avusturya ile Wusterhausen Antlaflmas›’n› imzalad›. Avusturya’n›n öncülük etti¤i ittifak›n giderek güç kazanmas› üzerine ‹ngiltere. Böylece Fransa. Fransa’n›n kurmak iste¤i ittifakta Danimarka. Rusya ve Prusya yeral›yordu. ‹spanya ve Avusturya. iliflkileri giderek bozulan Rusya ve Avusturya’y› kontrol alt›nda tutmay› amaçl›yordu. Hanover ‹ttifak›. Zira Avusturya. ‹ngiltere-Fransa aras›ndaki diplomatik iflbirli¤ine son veren en önemli geliflme ise 16 Mart 1731’de ‹ngiltere ile Avusturya aras›nda ‹kinci Viyana Antlaflmas›’n›n imzalanmas›yd›. Fransa ile 31 May›s 1727’de Paris ön antlaflmas›n› kabul etmiflti. Buna mukabil Hanover ‹ttifak›. August’den sonraki kral›n›n kim olaca¤› meselesiydi. ordusunu artt›r›rken ‹ngiltere de donanmas›n› güçlendirdi. Hanover ve Hollanda ile görüflmeler yap›ld› ve 3 Eylül 1725’te Hanover ‹ttifak› kuruldu. Bu ittifakta Avusturya. savafl haz›rl›klar›na son verilmesine neden oldu. Buna mukabil Fransa da yeni bir blok oluflturmak üzere giriflimlere bafllam›flt›. ‹spanya ve Avusturya üzerinde tam tersi bir etkide bulundu. donanmas›n› Balt›k Denizi’ne gönderdi ve Rusya ile Prusya’ya gözda¤› vermeye çal›flt›. 1732’ye gelindi¤inde Avrupa’da oluflan yeni ittifaklar›n en önemli gündem maddelerinden biri de Lehistan’›n II. Art›k do¤u ve bat› ittifaklar› dengelenmifl gibiydi. Tam aksine ‹ngiltere’nin bafl›n› çekti¤i ve Fransa’n›n aleyhine büyüyen yeni bir ittifak oluflmufltu. Lehistan Veraset Savafllar› 1731’de imzalanan ‹kinci Viyana Antlaflmas› ile birlikte Avrupa’da güç dengeleri ve ittifaklar yeniden flekillenmeye bafllad›. ‹sveç. Bu geliflme. ‹ngiltere ve Fransa’n›n oluflturmak istedikleri yeni ittifaklar sistemi Lehistan’daki geliflmeler yüzünden giderek bir çat›flmaya dönüflecekti. ‹ngiltere. Zira 62 yafl›nda ve hasta olan August’ün ölümü an meselesiydi. Art›k Avrupa’daki ittifaklar bir kez daha alt üst olmufl ve dengeler bozulmufltu. Bu hamle baflar›l› da oldu ve Rusya. Do¤u Avrupa’da elini güçlendirmek ve Avusturya-Prusya-Rusya ittifak›na karfl› denge oluflturmak için ‹sveç ve Danimarka’y› da saflar›na katmay› baflard›. Bu ittifak›n temel amac› Rusya ve ‹spanyaAvusturya tehlikesini bertaraf etmekti.168 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹ngiltere ve Fransa. Paris Antlaflmas›’ndan hemen sonra ‹ngiltere-‹spanya savafl› sonland›r›ld›. daha ileri gitmekten çekindi. art›k Rusya’y› Balt›k Denizi’nde bir rakip olarak de¤il ortak olarak görmeye bafllad›. ‹spanya. Bu ittifakla Hanover ‹ttifak› giderek kan kaybetmeye bafllad›. Lehistan’daki kral seçimi sistemi d›fl müdahaleye aç›kt›. Avusturya. Fransa. Daha da önemlisi ‹ngiltere. Kral›n oybirli¤i ile seçilmesi büyük s›k›nt›lara ve iç savafla sebep oluyor- . Bu yüzden Avrupa yeni bir savafla do¤ru sürükleniyordu. Art›k ‹ngiltere-Fransa iflbirli¤i yoktu. ‹spanya’n›n da 1731 Temmuz’unda bu ittifaka kat›lmas› Fransa’n›n elini giderek zay›flatt› ve ‹ngiltere-Fransa iflbirli¤i art›k tamamen hükümsüz kald›. Avusturya blo¤u da askeri haz›rl›klara bafllad› ancak May›s 1727’de Avrupa’daki dengeler tekrar de¤iflti. Hanover ‹ttifak›’na karfl› bir ittifak kurmak üzere harekete geçti ve ilk olarak ‹ngiltere’nin bask›lar›ndan bunalan Rusya ile irtibat kurdu. 5 Kas›m 1725’te sald›r› ve savunma antlaflmas› imzalad›lar ve askeri haz›rl›klara bafllad›lar.

Rusya’ya ve Avusturya’ya savafl ilan edilmesi hâlinde Fransa’n›n ‹talya üzerinden Bosna’ya 50 bin asker sevkedece¤ini ve mali destek verece¤ini taahhüt ediyorlard›. Lehistan seçimlerinin “liberium veto”. gizlice Danzing’den kaçmay› baflard›. Rusya’n›n yaklafl›k 50 bin kiflilik bir orduyu Lehistan’a sokmas› ve fiilen ülkenin baflkenti Varflova’y› abluka alt›na almas› Bâb›âli taraf›ndan protesto edildi ve Rus yetkililerden bu duruma dair bir aç›klama talep edildi. Ünite . Rusya. Bu arada Danzing’e kaçan Leszczynski mücadeleden vazgeçmedi. Osmanl› devlet ricalini Rusya ve Avusturya’ya savafl ilan edilmesi hususunda k›flk›rtmaktayd›. 12 Eylül 1733 dietinde beklenildi¤i üzere Leszczynski. Avusturya. Rusya’dan gelen cevapta ise. August’ü kral seçtirmesi ve bunun için diet üyelerine bask› yapmas› Fransa’n›n tepkisine neden oldu. Öncelikli hedefi Lehistan konusunda Rusya’ya destek veren Avusturya’ya savafl ilan etmekti. Leszczynski’nin Rus birliklerine direndi¤i aylarda Fransa da. Zira Bâb›âli. Fransa ise XV. Lehistan gibi Do¤u ile Bat› aras›nda stratejik öneme haiz bir ülkenin kral›n›n kim olaca¤› tart›flmalar› do¤al olarak komflular› baflta olmak üzere di¤er devletleri de yak›ndan ilgilendiriyordu. Zira Leszczynski’nin Lehistan kral› olarak devam etmesi hâlinde ülkenin Fransa nüfuzu alt›na girece¤i aç›kt›. Villeneuve’nün en büyük destekçisi de Humbarac› Ahmed Pafla olarak bilinen Kont Bonnevale’di. Bunun üzerine Rus ordusu Lehistan’a girdi ve Leszczynski’yi Danzing’e kaçmaya zorlad›. Fakat bu durum özellikle Rusya ve Avusturya için kabul edilir bir durum de¤ildi. Bunun için seçimlere d›flar›dan müdahale kaç›n›lmaz hâle geliyordu. August. Fransa’n›n ülkedeki müdahalesini önlemek ve Leszczynski’nin sebep oldu¤u kaosu sonland›rmak üzere Lehistan’a asker sevkedildi¤i ve bunun da antlaflmalara göre en do¤al haklar› oldu¤u belirtildi. bu geliflmeye karfl›l›k askerî ve diplomatik bir mücadeleye bafllamaya karar verdi. August’ün. Savoy’a Milano’yu Avusturya’dan almak için 40 bin asker gönderece¤ini taahhüt etti. Fransa’n›n da destek vermesiyle Lehistan’›n yeni kral› olarak seçildi. Bâb›âli’ye. Lehistan’daki geliflmelerin önemli bir taraf› da Osmanl› ‹mparatorlu¤u idi. Prusya Portekizli Emmanuel’i. Bütün bu tekliflere ra¤men Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun içinde bulundu¤u flartlar henüz böyle bir savafl› ilan etmeye imkân tan›m›yordu. 1 fiubat 1733’te ölümü ve Lehistan’›n yeni kral›n›n kim olaca¤› tart›flmalar› Avrupa’da yeni mücadelenin kap›s›n› aralad›.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 169 du. Zira henüz ‹ran savafl› devam etmekteydi. Bu süre zarf›nda Rusya tam 8 bin askerini kaybetti. Rusya ve Prusya’n›n birlikte destekledikleri Emmanuel’in kral seçilmesi. Rusya’n›n bir oldu bittiye getirerek III. ‹talyan devletçiklerinin en önemlilerinden Savoy ile 1733 Eylül’ünde bir antlaflma imzalad›. ‹kili. Louis’in kay›npederi olan Lehistan as›ll› Stanislas Leszczynski’yi desteklemeye bafllad›. ‹stanbul’un yan›nda özellikle ‹talyan devletleriyle de görüflmeler yürütüyordu.7. Rusya’n›n bu savunmas›na ra¤men ‹stanbul’daki Fransa Elçisi Villeneuve. 135 gün sonra ise art›k destek bulma ümidi kalmayan Leszczynski. yani ba¤›ms›z bir flekilde yap›lmas›ndan Karlofça Antlaflmas›’na göre sorumluydu. Ayr›ca Rus askerlerinin silahlar›n›n gölgesinde yeni bir diet topland› ve III. Fransa. . Lehistan Kral› II. Daha da önemlisi 1730’daki Patrona ‹syan›’n›n izleri henüz silinmemiflti. Bu antlaflmaya göre Fransa. 5 Ekim 1733’de Lehistan’›n yeni kral› seçildi. Burada bütün sald›r› ve bask›lara ra¤men 135 gün direndi. Bunun için de giriflimlere bafllad›. Lehistan as›ll› olmad›¤› için düflük bir ihtimaldi. Kendisini takip eden Rus birliklerine direndi ve Danzing’de iyi bir savunma sistemi kurdu. Bu konuda Avusturya.

içinde bulundu¤u zor durumdan kurtulmak ad›na Fransa’ya bar›fl antlaflmas› teklif etti. Savoy ve ‹spanya ittifak› karfl›s›nda Avusturya yaln›z kald›. Fransa’n›n Avrupa k›tas›ndaki gücünü tahkim etti. 10 Ekim 1733’te Avusturya’ya savafl ilan etti ve ordular›n› Kuzey ‹talya’ya sevketti. ‹ngiltere. SIRA S‹ZDE 3 Lehistan Veraset Savafllar›. 1735’e gelindi¤inde Avusturya. Fransa. kabul edilmesi demekti. Avrupa’da daha büyük savafllar›n da kap›s›n› aralayacakt›. k›sa sürede Milano’yu ele geçirdi. bu antlaflmay› kullanarak ‹ngiltere’yi Lehistan Veraset Savafllar›’n›n içine çekmek istiyordu. Bu durum 1734’ün son aylar›na kadar devam etti. Zira bu. Avrupa ittifaklar sistemini nas›l etkiledi? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE . savafl›n devam etmesinin aleyhine olaca¤›n› ve ‹ngiltere ile Rusya’n›n da Avusturya’ya destek verebilme ihtimalinin bulundu¤unu gözönünde bulundurarak Viyana’n›n teklifini kabul etti. savafl›n Do¤u Avrupa’y› da kapsamas›ndan ve daha da büyümesinden endifle etmekteydi. Birinci Family Compact ile ‹spanya Veraset Savafllar›’ndan itibaren devam ede gelen ‹spanya-Fransa düflmanl›¤› da sona erdi. Bu yüzden Lehistan’daki taht müdahalesine do¤rudan asker sevkederek destek vermekten imtina etti. Toprak kazançlar› da cabas›yd›. ‹spanya Veraset Savafllar›’nda ‹ngiltere’ye kapt›rd›¤› Avrupa’n›n hakemli¤i rolünü yeniden kazand› ve Avrupa bir kez daha Fransa’n›n yükselifline flahit oldu ancak bu yükselifl. Bu teklif. August’ün Lehistan krall›¤› tan›nd›. Zira Viyana Antlaflmas› ile III. Buna mukabil bu antlaflma Fransa ile ‹ngiltere’nin münasebetlerini olumsuz etkiledi. Ayr›ca ‹ngiltere ile de temasa geçti ve Londra’n›n savafla müdahil olmas›n› engelleyecek tavizler verdi. Antlaflmadan kârl› ç›kan bir di¤er devlet de Rusya idi. Buna mukabil Fransa. ‹ttifak Aray›fllar› Birinci Family Compact. ‹kinci Viyana Antlaflmas›’na ra¤men Avusturya’ya askeri destek vermeyece¤ini ilan etti. Bu antlaflmadan en kârl› ç›kan devlet hiç kuflkusuz Fransa oldu. Rusya taraf›ndan kabul edildi. ülkeyi hem ekonomik hem de askeri olarak zora sokabilirdi. Zira Rusya. Bu arada Avusturya’y› daha fazla s›k›flt›rmak isteyen Fransa. Fransa-‹spanya görüflmeleri 7 Kas›m 1733’te “Birinci Family Compact”›n imzalanmas› ile birlikte bir ittifakla sonuçland›. 5 Ekim 1735’te bir ön antlaflma imzaland›. Fransa-Savoy birlikleri. ‹spanya ordular›. Sicilya ve Napoli’yi ele geçirdi. Antlaflma. Bu tavizler etkili oldu ve ‹ngiltere. giderek bir Avrupa savafl›na dönüfltü. Avusturya kadar ‹ngiltere’yi de tehdit ediyordu. Bu da Lehistan üzerindeki Rus nüfuzunun tescillenmesi. Nihayet 1736 fiubat’›nda ‹spanya ve Savoy’un kabul etti¤i Üçüncü Viyana Antlaflmas› imzaland›.170 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Savoy ile yap›lan antlaflmadan hemen sonra Fransa. Rusya da Lehistan’da meflgul oldu¤undan Fransa. Nihayet 1734 Aral›k’›nda ‹ngiltere-Rusya Ticaret Antlaflmas› imzaland›. ‹spanya ile de diplomatik görüflmeleri bafllatt›. Böylece Lehistan Veraset Savafllar›. Antlaflmaya göre herhangi bir sald›r› durumunda iki ülke de askerî destek vermeyi kabul etti. Avusturya ve Rusya’n›n içinde bulundu¤u zor durumu ganimet bildi ve Rusya ile bir ticaret antlaflmas› imzalayabilece¤ini ilan etti. Zira antlaflman›n baz› maddeleri ‹ngiltere aleyhinde hükümleri ihtiva ediyordu.

Ayr›ca Lehistan’da Rusya karfl›s›nda geri ad›m atmak zorunda kalan Fransa. k›sa sürede Londra sokaklar›na yay›lm›fl ve büyük bir tepkiye sebep olmufltur. Jenkins’in Kula¤› Savafl›. Zira antlaflmaya arac› olan Fransa’n›n ‹stanbul’daki nüfuzu ve etki alan› artt›. Avusturya ise giderek Fransa nüfuzu alt›na girdi. Belgrad Antlaflmas› ile Rus yay›lmas›na bir denge getirmifl oldu. 1739 Belgrad Antlaflmas› ile Do¤u Avrupa’da bar›fl tesis edildi fakat Bat› Avrupa’da yeni bir savafl bafllam›flt›.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 171 Bat› Avrupa’da Bar›fl. Bâb›âli’ye önce bir nota verdi. Bu kula¤›n kendi kula¤› oldu¤unu ve uluslararas› deniz sular›n› ihmal etti¤i gerekçesiyle ‹spanyollar taraf›ndan kesildi¤ini iddia etmifltir. Bâb›âli de 1736 May›s’›nda karfl› bir beyannâme yay›mlayarak. Savafl›n en önemli nedeni Rusya’n›n Karadeniz’e aç›lma arzusuydu. Jenkins’in kesik kula¤› yüzünden ilan edilmifl gibi gözükse de savafl›n arkas›nda daha önemli baflka önemli sebepler vard›.7. 1736’da Avusturya da. Belgrad Antlaflmas›. savafla ‹spanya yan›nda müdahil oldu fakat donanmas› ‹ngiliz donanmas› karfl›s›nda a¤›r ma¤lubiyetler ald›. daha sonra da 1 Nisan 1736’da bir beyannâme yay›mlayarak savafl› resmen bafllatt›. ‹ran’a müdahale etmek üzere K›r›m Tatarlar›n›n Kafkaslar’daki Rus topraklar›ndan geçti¤i bahanesiyle Rusya. 1738’de Jenkins ad›ndaki bir kaptan Avam Kamaras›’na gelmifl ve temsilcilere kesik bir kulak göstermifltir. Nihayet 1739’da Fransa’n›n arac›l›¤›yla Avusturya ve Rusya ile Belgrad Antlaflmas› imzaland›. Böylece Türk taraf› ayn› anda hem Avusturya hem de Rusya ile mücadele etmek zorunda kald› ancak 1739’a kadar süren mücadelelerde özellikle Avusturya cephesinde önemli baflar›lar elde edildi. Avrupa güç dengesinde de önemli bir yere sahiptir. Jenkins’in kula¤› hadisesi yaraya tuz serpmifl ve tepkiler bu olay› f›rsat bilerek bir savafla giden süreci tetiklemiflti. Rusya’ya savafl ilan etti¤ini duyurdu. Bunun için de en ciddi rakip hâlâ ‹spanya görülmekteydi. Savafl›n oldukça ilginç bir gerekçesi vard›.‹spanya ya da Jenkins’in Kula¤› Savafl› 1739 Belgrad Antlaflmas› ile Do¤u Avrupa bar›fla kavuflurken Bat› Avrupa’da ‹ngiltere ile ‹spanya aras›nda yeni bir savafl bafllad›. Zira 1740’dan itibaren Avusturya Veraset Savafllar›’n›n bafllamas› dikkati Do¤u Avrupa’ya kayd›rd›. Münnich’in bekledi¤i f›rsat Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun ‹ran karfl›s›nda kesin bir askeri baflar› kazanamamas›ndan sonra do¤du. Rusya yan›nda savafla müdahil oldu. bu arzuyu hayata geçirmek için daha 1730’un bafllar›ndan itibaren haz›rl›klara bafllam›flt›. ‹ngiltere kabinesi halk›n bask›s›na dayanamam›fl ve ‹spanya’ya savafl ilan edilmifltir. Fransa. Ünite . 1739 Ekim’inde ‹spanya’ya savafl ilan edildi. Rusya cephesinde ise a¤›r yenilgiler al›nd›. ‹ngiltere . . Bunlar›n en önemlisi de ‹ngiliz denizcilerin sömürge mücadelesinden daha fazla pay elde etme iste¤iydi. Do¤u Avrupa’da Savafl (1736-1739) Üçüncü Viyana Antlaflmas› ile Bat› Avrupa’da bar›fl dönemi bafllarken Do¤u Avrupa’da ise savafl için son haz›rl›klar yap›l›yordu. Çariçenin en önde gelen dan›flmanlar›ndan ve Rusya Harbiye Bakan› General Münnich. daha sonraki y›llarda da devam etmesine ra¤men bu bir Avrupa savafl›na dönüflmedi. Bu antlaflma Türk taraf›na önemli kazan›mlar sa¤lad›. Bu iddia.

Pragmatic Sanction’›n kabulüyle VI. Prusya ve Saksonlar’a Avusturya ile bar›fl antlaflmas› imzalamalar› için bask› yapmaya bafllad›. Silezya’y› Prusya’ya terketmek zorunda kald› fakat bu. Avusturya’y› tamamen iflgal edilmekten ve paylafl›lmaktan kurtaran bir di¤er önemli geliflme de ‹ngiltere’nin Viyana ile bir ittifak akdetmesiydi. Karl’dan sonra k›z› Maria Theresa’n›n Avusturya kraliçesi seçilmesi kesinleflti ve bu. Avusturya’ya asker ve para yard›m›nda bulunacakt›. Avusturya’n›n parçalanmas› hâlinde Fransa’n›n daha da güçlenece¤ini ve dikkatini sömürgelere çevirece¤ini gördü¤ünden bu ittifak› imzalam›flt›. II. dört cepheden kuflat›lm›fl oldu. 1744’e kadar Avusturya’ya sald›rmaktan çekindiler. Zira daha 23 yafl›ndaki Theresa’n›n böyle zor bir yükü kald›racak kadar güçlü ve haz›rl›kl› olmad›¤› hesap ediliyordu. Ayr›ca ‹ngiltere. Theresa’n›n imparatoriçe ilan edilmesinden istifade etmek isteyen ilk ülke Prusya oldu. Fransa’n›n Avusturya’y› parçalamak için ‹spanya. Avusturya imparatoriçesi ilan edildi. Prusya ve Bavyera ile görüflmeler bafllatmas› bu süreci daha da h›zland›rd›. Buna ra¤men Maria Theresa liderli¤indeki Avusturya ayakta kalmay› baflard›. Viyana’ya sa¤lad›¤› asker ve para deste¤inden ziyade ‹ngiltere’nin saf›n› belli etmesi aç›s›ndan büyük bir öneme haizdi. ‹spanya da Toskana ve Parma’y› istedi. ‹ttifaka göre ‹ngiltere. ‹ttifak. Zira her üç ülkede de kimin tahta geçece¤i daha önceden belli idi. Bunda Macaristan’›n asker deste¤inin önemli bir etkisi vard›. Özellikle Avrupa’y› bir veraset savafl›na sürüklemesi beklenen Avusturya’daki hükümdar de¤iflikli¤i VI. Viyana’n›n komflular›n›n da ifltah›n› kabartt›. 31 May›s 1740’da I. 1740 Aral›k’›nda Avusturya’ya ait Silezya’y› istila etti ve böylece Avusturya Veraset Savafllar› bafllad›. ‹ngiltere. di¤er Avrupa devletlerine de kabul ettirildi. Bavyeral› Charles Albert. Friedrich William’›n ölümünden sonra Prusya kral› seçilen II. Karl öldü. beklentilerin aksine 1741 bahar› ve yaz›nda Avusturya karfl›s›nda önemli baflar›lar elde etmesi. Bu antlaflma ile Avusturya. Böylece Avusturya. Zira ittifaktan sonra ‹spanya ve Fransa. . Friedrich’in Silezya’y› ele geçirip. Do¤u Avrupa’da hükümdarlar›n ard› ard›na öldükleri bir seneydi. Art›k Avusturya savafl› 1741’e gelindi¤inde bir Avrupa savafl›na do¤ru gidiyordu. Veraset Savafl›ndan Ç›kar Savafl›na Pragmatic Sanction’da belirlendi¤i üzere VI. 1741 yaz›nda Avusturya aleyhindeki ittifak› geniflletti ve bu ittifaka ‹sveç ile Lehistan’› da dâhil etti. Prusya’n›n teklifi Avusturya taraf›ndan büyük bir memnuniyetle karfl›land› ve 1742 Temmuz’unda ‹ngiltere’nin tavassutu ile Breslau/Wroclaw Antlaflmas› imzaland›.172 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi AVUSTURYA VERASET SAVAfiLARI (1740-1748) 1740 senesi. Friedrich William öldü. dört bir taraftan kuflat›lm›fl bir devlet için çok büyük bir kay›p say›lmazd›. Fransa. Bu üç ölüm yüzünden Avrupa’n›n bir savafla sürüklenece¤i beklenmiyordu. ‹lk önce 31 May›s 1740’da Prusya Kral› I. Bu bask›lar 1741 yaz›nda sonuç verdi ve Prusya önce geçici daha sonra da daimi bir bar›fl teklif etti. 20 Ekim 1740’da da 55 yafl›ndaki Avusturya ‹mparatoru VI. Zira Avusturya için as›l önemli olan aleyhindeki ittifak› da¤›tmak ve bir nebze olsun cephelerde nefes alabilmekti. Karl’›n vefat›ndan sonra yerine Maria Theresa. Friedrich. Karl’›n 1712’de kabul ettirdi¤i “Pragmatic Sanction” ile garanti alt›na al›nm›flt›. Bohemya ve Avusturya taht›nda hak iddia ederken. Theresa’n›n Avusturya imparatoriçesi ilan edilmesinden sonra Avrupa’da yeni hesaplar yap›lmaya baflland›. Hemen ard›ndan 17 Ekim 1740’da Rusya Çariçesi Anna.

Avusturya savafl›nda giderek yaln›z kald›. Buna ra¤men Mareflal Saxe komutas›ndaki Fransa ordusu baflar›lar kazanmaya devam etti. Bu antlaflma ile Fransa. Ordunun bir k›sm› ise Mareflal Saxe komutas›nda Avusturya Hollandas›’na gönderildi. Fransa ordusunun bir k›sm› ilk olarak ‹talya’daki Avusturya topraklar› üzerine sevkedildi.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 173 1742’ye gelindi¤inde Avusturya topraklar› üzerinde sürdürülen savafl›n kaderi çok farkl› bir boyut kazand›. ‹ngiltere ittifak› ve Prusya ile yap›lan bar›fl antlaflmas› ile elini güçlendirdi. Aix-la . di¤er taraftan da Jakobitler ile mücadele etmek. 1743’te ‹spanya ile ittifak görüflmelerini bafllatt› ve 1743 Ekim’inde “‹kinci Family Compact” imzaland›. Bu durum özellikle ‹ngiltere’yi rahats›z etti ve Hollanda istila edilmeden Fransa ile bir bar›fl antlaflmas› imzalamak için 1748’de müzakerelere baflland›. Bu antlaflma ile birlikte Avusturya-‹ngiltere ittifak› dikkatlerini Fransa üzerine yo¤unlaflt›rd›lar. Bu durumdan kurtulmak için Fransa. Prusya ile 24 Aral›k 1744’te “Dresden Antlaflmas›”n› imzalamak zorunda kald›. Avusturya veraseti için bafllayan savafl 1745’e gelindi¤inde art›k ‹ngiliz-Frans›z ç›karlar› için yap›l›r hâle geldi. Zira art›k Avusturya.7. ‹ngiltere taht› üzerinde hak iddia eden Charles Edward’› destekleyerek ‹ngiltere’de bir iç savafl da bafllatt›. Ayr›ca Jakobitler’i isyan etmeleri için teflvik etti. ‹ngiltere ile Avusturya’ya resmen savafl ilan etti. Prusya’n›n bir Avrupa gücü olmaya bafllad›¤›n› gösterdi. Bar›fl görüflmeleri Aix-la-Chapelle/Aachen’de 1748’de bafllad›. ‹talya’da istenen baflar› elde edilemedi fakat Mareflal Saxe komutas›ndaki birlikler Avusturya Hollandas›’n› istila etti. Fransa. Avusturya’n›n da giderek ‹ngiltere’ye vermeyi taahhüt etti¤i askeri deste¤i k›smas› Londra kabinesini bar›fl için daha da acele etmeye sevketti. Prusya’n›n 1744’te Avusturya’ya ait Bohemya topraklar›n› iflgal etmesi de Fransa’n›n elini güçlendirdi. ‹ngiliz ordusu 1743’te Frankfurt yak›nlar›nda Fransa ordusunu ma¤lup etti. ‹spanya da Fransa’ya Avusturya’n›n ‹talya’daki topraklar›n› ele geçirmek üzere yard›m edece¤i sözünü verdi. bu yüzden de birliklerini bölmek zorunda kald›.Chapelle Antlaflmas› 1747’ye gelindi¤inde Mareflal Saxe komutas›ndaki Fransa ordusu Hollanda’y› istila etmeye haz›rlan›yordu. Böylece Fransa. Friedrich. Buna mukabil Rusya. II. Ünite . Prusya’n›n ikinci defa Avusturya’ya savafl ilan etmesi Avrupa’daki güç dengelerini Fransa lehine olacak flekilde yeniden de¤ifltirdi fakat bu durum uzun sürmedi. Fransa’ya 1743’te vurulan as›l darbe müttefiki Bourbon’un ‹ngiliz paras› ve Avusturya’n›n tavizleri ile kazan›lmas›yla vuruldu. Buna ra¤men ‹ngiltere. ‹kinci Family Compact ile Avrupa’daki güç dengeleri yeniden sa¤land› ve bundan destek bulan Fransa. Prusya’n›n Avusturya ve Lehistan’da aleyhine olacak büyümesinden korunmak için Avusturya ile 1746’da ittifak antlaflmas› imzalad›. ‹ngiltere’nin bask›lar› sonucu Avusturya. . Fransa da içinde bulundu¤u mali kriz ve sahil flehirlerinin ‹ngiliz donanmas› taraf›ndan abluka alt›na al›nmas› yüzünden bar›fl› istemekteydi. Prusya’n›n Avusturya karfl›s›nda k›sa sürede baflar›l› olmas›n›n arkas›nda 1742’deki bar›fltan sonra ordusunu 140 bine ç›karmas› ve maliyesini toparlamas› vard›. 1745’te ‹ngiltere bir taraftan Edward. Avusturya Veraset Savafllar›. Buna ilaveten güç dengeleri de sa¤lanm›fl hatta giderek Fransa’n›n aleyhine dönmeye bafllam›flt›. k›sa sürede Bavyera’y› topraklar›na katt›. denizlerde Fransa’ya karfl› önemli baflar›lara imza att›. Avusturya ve ‹spanya’n›n da raz› edilmesinden sonra 18 Ekim 1748’de “Aix-la-Chapelle Antlaflmas›” kabul edildi. ‹spanya’ya Cebelitar›k ve Minorka’y› geri almak konusunda yard›m edece¤ini taahhüt ederken.

SIRA S‹ZDE 4 Avusturya Veraset Savafllar›’n›n sonuçlar› nelerdir? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Aix-la-Chapelle Antlaflmas›. Amerika K›tas›’nda mücadeleye devam ettiler. Avrupa’ya 1756’ya kadar devam edecek bir bar›fl getirdi.174 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Avusturya Veraset Savafllar›’n›n bir di¤er önemli sonucu da ‹ngiltere-Fransa mücadelesinin art›k k›ta Avrupas›’ndan ziyade sömürgelerde devam edece¤ini ortaya koymas›yd›. Her ne kadar Fransa. kara savafllar›nda önemli baflar›lar kazansa da deniz savafllar›nda hâlâ ‹ngiltere ile boy ölçüflebilecek güçte de¤ildi. Bu süre zarf›nda Fransa ve ‹ngiltere.

yüzy›l itibariyle asla Avrupa’n›n bir numaral› gücü hâline gelemedi. sonuçlar› itibariyle en az ‹spanya Veraset Savafllar› kadar önemliydi. k›tada savafl ateflini yeniden yakt›. Avusturya’n›n Kuzey Savafl›’ndaki hareketleri tetkik edilemez. sorunlar›n geçici bir süre tehir edilmesinden baflka bir fley de¤ildi. Zira Petro. ‹spanya topraklar› için mücadele ederken Do¤u Avrupa’da da baflka bir savafl devam ediyordu. karfl› taraftaki de¤iflim ve geliflmelerden etkilenmifl. Yine 1700-1721 Kuzey Savafl›. ‹spanya ise bir önceki yüzy›la nazaran art›k ikinci s›n›f bir devlet mesabesinde idi. Avrupa’da 1700-1748 tarihleri aras›ndaki meydana gelen savafllar› ve sonuçlar›n› de¤erlendirebilmek Avrupa. yüzy›lda Do¤u Avrupa’daki iki devlet giderek ön plana ç›kmaya bafllad›. ‹ngiltere-Fransa mücadeleleri de Bâb›âli’nin hamleleri ortaya konuldu¤u zaman tam olarak anlafl›l›r olmaktad›r. Fransa’n›n bu üstünlü¤ünün giderek zay›flamas›na sebep oldu. August’ün vefat› ile bafllayan Lehis- tan Veraset Savafllar›. Örne¤in Avusturya’n›n 1683-1699 tarihleri aras›ndaki Türkler ile olan mücadelelerinde elde etti¤i baflar›lar dikkate al›nmadan. 1718 Pasarofça Antlaflmas› dikkate al›nmadan. Ayn› durum Osmanl› tarihi için de vakidir. 18. Bat› Avrupa. ‹spanya Veraset Savafllar›. Bu iki devlet bazen rakip oldular ve ittifaklar›n oluflmas›n› sa¤lad›lar. yüzy›la 1702’de bafllayan ‹spanya Veraset Savafllar› ile girdi ve bu savafl k›sa sürede k›tan›n büyük bir k›sm›na yay›ld›. ‹spanya-‹ngiltere. 1714’te imzalanan Utrecht Bar›fl› ile sona erdi fakat bu bar›fl. bazen de karfl› gruplarda mücadele ederek Avrupa’n›n bir k›ta savafl›na sürüklenmesine neden oldular. Buna ra¤men yüzy›l›n sonlar›na do¤ru ve özellikle 1702’de bafllayan ‹spanya Veraset Savafllar›. bu geliflim ve de¤iflimleri tetiklemifltir. bir taraftan savafllar›n ana sebeplerini olufltururken. ‹sveç üzerine ancak Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile 1700’de ‹stanbul Antlaflmas›’n› imzalad›ktan sonra yönelebilmifltir. Avrupa’daki güç mücadelesinde 1730’lara kadar ‹ngiltere ve Fransa bafl› çekti. Avrupa’da 1730’lara kadar geçici bir sükûnet dönemi yafland› fakat 1 fiubat 1733’te Lehistan Kral› II. Avusturya. 1740’da bafllay›p 1748’e kadar devam eden Avusturya Veraset Savafllar› da Avrupa devletlerinin büyük bir k›sm›n›n savafla tutuflmas›na sebep oldu. 18. Bunlar Büyük Petro’nun Rusyas› ile Büyük Friedrich’in Prusyas› idi. Avrupa’daki güç dengelerindeki de¤iflim. yüzy›l›n Avrupa’s›n›n en güçlü askeri devletlerinden ‹sveç. Viyana hükümetinin neden ‹ngiltere ve Fransa aras›nda imzalanan Birinci Taksim Antlaflmas›’na daha sesi gür bir flekilde itiraz etti¤i tam olarak anlafl›lamaz. 18.7. Osmanl› tarihi anlafl›lamadan ve Osmanl› tarihi dikkate al›nmadan tam manas›yla yaz›lamaz. Osmanl› faktörü gözönünde bulundurulmadan yorumlanamaz.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 175 Özet A M A Ç 1 18. Ünite . özellikle Türkler karfl›s›nda kazand›¤› zaferlerle kendini toparlarken 18. yüzy›l Avrupa’da Fransa’n›n bir numaral› güç hâline geldi¤i bir yüzy›l oldu. A M A Ç 3 A M A Ç 2 . yüzy›l Avrupa tarihi de benzer bir özellik arz eder. art›k ikinci s›n›f bir devlet durumuna düflerken Rusya giderek bir Avrupa gücü hâline geldi. Avrupa tarihi. Zira hem Avrupa devletleri hem de Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Buna mukabil 18. yüzy›l›n ilk yar›s›ndaki Avrupa’daki güç dengelerindeki de¤iflimi tart›flabilmek 17. 1700’de bafllay›p 1721’e kadar devam eden ve Kuzey Savafllar› denen savafllar. Zaten Lehistan Veraset Savafllar›’n›n en önemli taraf› Osmanl› ‹mparatorlu¤u’dur. di¤er taraftan da geçici bar›fllar›n imzalanmas›n› sa¤lad›. yüzy›l Avrupa tarihinin Osmanl› tarihi ile ilgisini de¤erlendirebilmek. Zira bu uzun savafl sonunda 17.

Avusturya c. Fransa 3. ‹dari d. ‹spanya-‹ngiltere 10. ‹sveç b. Avusturya b. ‹spanya Veraset Savafllar›’ndan beri süregelen ‹spanya-Fransa rekabeti afla¤›daki antlaflmalardan hangisi ile iflbirli¤ine dönmüfltür? a. Rusya d. 16 Mart 1731 ‹kinci Viyana Antlaflmas› b. 21 Temmuz 1718 Pasarofça Antlaflmas› 7. Hanover ‹ttifak› afla¤›daki devletlerden hangisi aleyhine kurulmufltur? a. Rusya e. ‹spanya Veraset Savafllar› afla¤›daki devletlerden hangisinin Avrupa hâkimiyetini zay›flatm›flt›r? a. Prusya 8. Prusya e. Hollanda 6. Rusya-Avusturya b. Haziran 1699 ‹kinci Taksim Antlaflmas› b. ‹spanya e. Lehistan 4. ‹ngiltere d. Fransa-Rusya d. 7 Eylül 1701 Lahey Büyük ‹ttifak› c. Rusya e. Fransa d. Fransa d. Avusturya afla¤›daki devletlerden hangisi ile savaflmam›flt›r? a. ‹ngiltere e. 1721 Nystad Bar›fl› 9. 7 Kas›m 1733 Birinci Family Compact d. Büyük Petro daha çok afla¤›daki alanlardan hangisinde reform yapm›flt›r? a. Ekim 1726 Wusterhausen Antlaflmas› c. Jenkins’in Kula¤› Savafl› afla¤›daki devletlerden hangisi aras›nda olmufltur? a. Sosyal 5. Kuzey Savafllar› (1700-1721) ile art›k kesin olarak bir Avrupa gücü hâline gelen devlet afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ekonomik b. Rusya c. ‹ngiltere-Hollanda e. 1731 ‹kinci Viyana Antlaflmas› ile oluflan blokta afla¤›daki devletlerden hangisi yer almaz? a. Rusya b.176 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. 1715’ten itibaren artmaya bafllayan ‹ngiltere-Fransa iflbirli¤i afla¤›daki antlaflmalardan hangisinin imzalanmas›ndan sonra kesin olarak sona erdi? a. 24 Haziran 1721 ‹stanbul Antlaflmas› e. Fransa . ‹ngiltere liderli¤inde kurulan Viyana ‹ttifak› afla¤›daki devletlerden hangisinin güçlenmesini engellemeyi hedeflemifltir? a. ‹sveç c. Avusturya c. Rusya e. Prusya b. Avusturya-Fransa c. Avusturya Veraset Savafllar›’nda. 11 Nisan 1713 Utrech Bar›fl› e. ‹ngiltere b. Askeri e. Prusya b. Fransa d. Fransa c. ‹spanya 2. 5 Kas›m 1725 Sald›r› ve Savunma Antlaflmas› d. Hukuki c. Prusya d. ‹ngiltere c.

1665’te Londra’daki veba salg›n› yüzünden Cambridge Üniversitesi kapat›l›nca Newton da Woolsthorpe’deki çiftliklerine gitti. b S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Utrecht Bar›fl›’ndan sonraki yirmi y›lda Bat› Avrupa’ya göreceli bir bar›fl dönemi hâkim oldu. yüzy›l›n en önemli isimlerinden biri hiç flüphesiz ‹ngiliz ‹saac Newton’du. 10. Büyük düflünür dört yafl›na geldi¤inde annesinden de ayr›lmak zorunda kald›. d 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Lehistan Veraset Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. 1703’de de Royal Society’nin bafl›na getirildi ve 31 Mart 1727’de ölene kadar baflkanl›¤a devam etti. 1661’de Cambridge’deki Trinity College’ye girdi. An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture ve Yerçekimi. Di¤er alanlarda da reform yap›lmas›na ra¤men bunlar güçlü ve merkezi bir devlet kurmak ve bunun bir sonucu olarak da ordunun güçlendirilmesine hizmet etmek ad›na uyguland›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere-‹spanya ya da Jenkins’in Kula¤› Savafl›” bölümünü yeniden okuyunuz. Newton. a 4. Bu yirmi y›lda ‹ngiltere. Philosophiae Naturalis Principia Mathematica. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Newton’a göre. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya-Avusturya Antlaflmas› (1725)” bölümünü yeniden okuyunuz. geometri ve trigonometri dersleri ald›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Petro’nun Reformlar›” bölümünü yeniden okuyunuz. Burada üç y›l cebir. Bu yirmi y›lda Bat› Avrupa devletleri ekonomilerini iyilefltirmeye ve siyasi istikrar› yeniden sa¤lamaya gayret ettiler. Fransa ve Avusturya aralar›nda problemleri savaflla de¤il antlaflmalar yoluyla halletmeye çal›flt›lar. Ünite . S›ra Sizde 2 Büyük Petro. Daha do¤madan önce babas› ölmüfltü. Buradaki e¤itim hayat› tam 30 y›l devam etti. Petro. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rusya’n›n Bir Avrupa Gücü Hâline Gelmesi” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Avusturya Veraset Savafllar› (1740-1748)” bölümünü yeniden okuyunuz. 12 yafl›na geldi¤inde Grantham’daki King’s School’a bafllad› ve buradaki e¤itim hayat›n› 1661’de tamamlad›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kuzey Savafllar› (17001721)” bölümünü yeniden okuyunuz. ‘B›rak Newton Olsun!’” 18. Rusya’n›n bir Avrupa gücü olmas› için öncelikle ordusunun güçlü olmas› gerekti¤ine inand›¤›ndan askeri reformlara a¤›rl›k vermifltir. b 2. c 8. Aritmatica Universalis. De Motu Corporum in Gyrum. Zira annesi baflka biri ile evlendi ve Newton’u da anneannesine b›rakt›. b 6. bilim Tanr›’n›n varl›¤›n› kan›tlar. daha çok askeri reformlara önem verdi. 18. yüzy›l Avrupa’da yeni savafllar yan›nda birçok alanda bir sonraki dönemde kesin olarak ortaya ç›kacak olan Ayd›nlanmac›l›k fikrinin de temellerinin at›ld›¤› ve birçok önemli düflünürün ortaya ç›kt›¤› bir yüzy›l oldu. Newton bu süre zarf›nda en önemli eserlerinden olan Philosophiae Naturalis Principia Mathematica’y› (Do¤a Felsefesinin Matematiksel ‹lkeleri) kaleme ald› ve yans›tmal› bir teleskop gelifltirdi. Opticks. a 7. Optical Lectures. Bu teleskop sayesinde 1672’de Royal Society’nin üyesi oldu. The System of the Worl. d 3. Burada iki sene kald›.7. Enerji kayna¤› olan sürekli hareket Tanr› taraf›ndan yarat›l›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya-Avusturya Antlaflmas› (1725)” bölümünü yeniden okuyunuz. The Chronology of Ancient Kingdom. 1696’da Kraliyet darphanesinin müdürü oldu. 1642’de ‹ngiltere’nin Grantham flehri yak›nlar›ndaki Woolsthorpe adl› kasabada dünyaya geldi.Kuzey’in Yükselifli (1967-1748) 177 Okuma Parças› “Tanr› Dedi ki. Ayr›ca bu süre zarf›nda Latince ve Grekçe’yi de ö¤rendi. . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Lehistan Veraset Savafllar›” bölümünü yeniden okuyunuz. c 9. 1667’de veban›n etkisini azaltmas› üzerine yeniden Cambridge’e döndü ve 1669’da matematik profesörü oldu. Bunun en önemli sebebi ise hem kazanan hem de kaybeden devletlerin büyük bir ekonomik yükün alt›na girmifl olmalar›yd›. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya Veraset Savafllar› 1702-1714” bölümünü yeniden okuyunuz. Alan›nda büyük yenilikler getiren ve daha yay›mland›¤› günden itibaren fliddetli tart›flmalara konu olan flu eserleri kaleme ald›: Method.

çev. Mesut Usta . . Clive (2011). Hamit Çal›flkan. Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi. çev. çev. Erken Modern Dönemde Avrupa 1450 . Tahsin Yücel.1974 III. ‹stanbul. (2009). Jacques (1938). Medeniyet Tarihi. Price. M. Kennedy. çev. ‹stanbul.Emine Demirtafl. ‹stanbul. V. Sabri Gürses. ‹stanbul. “‹spanya Veraset Savafllar›”.M. Danimarka ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun dâhil olaca¤› bir ittifak kurmak için çabalad›. Almanya’n›n K›sa Tarihi. IV.Steinberg. Weir. Mary (2011). S›ra Sizde 4 Avusturya Veraset Savafllar›. (1985). Ponting. 1 fiubat 1733’de vefat ettikten sonra geliflen olaylar 1715’ten itibaren ‹ngiltere ile Fransa’n›n oluflturmaya çal›flt›¤› ittifaklar sistemini altüst etti. Geofrey (2011). ‹stanbul. Eflref Bengi Özbilen. Bainville. 73. Fulbrook. ‹stanbul. Kurat.1789. Mark D. Wiesner .178 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Yararlan›lan Kaynaklar S›ra Sizde 3 Lehistan Kral› II. çev. Ertürk Demirel. Yüzy›la. Fransa da buna karfl›l›k ‹sveç. ‹stanbul 2012. Akdes Nimet (1999). August. Avusturya. Prusya’n›n bir Avrupa gücü olmaya bafllad›¤›n› gösterdi. Geliflim-Hachette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi (1985). çev. Ankara. McKay. Ankara. ‹stanbul. Ankara. H. Avrupa Tarihinden Kesitler 1494-1789. Hosking. I. Fransa Tarihi. (2009). Lee. II. Hüseyin Cahid Yalç›n. Paul (1990). Bafllang›çtan 1917’ye Kadar Rusya Tarihi. çev. Özkan Akp›nar. Özgür Kolçak. Büyük Devletlerin Yükselifli 1648-1815. Nicholas V. çev. Cemal Bali-Erdim Öztokat-Osman Senemo¤lu. çev. ‹stanbul. Dünya Savafl Tarihi (2011). ‹stanbul. XII. ‹stanbul.Hanks. çev. Büyük Güçlerin Yükselifl ve Çöküflleri. çev. William (2009). ‹stanbul. Kezban Acar. (2011). Bafllang›çtan Günümüze Rusya Tarihi. Derek . Figen Dereli. Merry E. Rusya ve Prusya bir grup olufltururken. Dünyay› De¤ifltiren 50 Savafl.Scott. Geliflim-Hachette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi. ter. Avusturya ile 1746’da ittifak antlaflmas› imzalad›. Fransa’n›n K›sa Tarihi. . Savafl›n bir di¤er önemli sonucu da ‹ngiltere-Fransa mücadelesinin art›k k›ta Avrupas›’ndan ziyade sömürgelerde devam edece¤ini ortaya koymas›yd›. çev. Roger (2012). Stephen J. Birtane Karankaç›. Bunu engellemek için Rusya. Rusya ve Ruslar Erken Dönemden 21. ‹stanbul. (2011). Yeni Bir Bak›fl Aç›s›yla Dünya Tarihi. Riasanovky. çev. Eflref Bengi Özbilen.

.

Ayd›nlanma Yüzy›l›’n›n genel hatlar›yla özelliklerini de¤erlendirebileceksiniz. Friedrich II.8 Amaçlar›m›z • • • • • ORTAÇA⁄-YEN‹ÇA⁄ AVRUPA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar Diplomasi Güç dengeleri Yedi Y›l Savafllar› Prusya Lehistan • • • • • Montesquieu Voltaire Diderot Encyclopédie Nüfus • • • • • Tar›m Sanayileflme Ayd›nlanma Yüzy›l› II. YÜZYIL AVRUPASI’NDA TARIMDA MODERNLEfiME • 18. Sanayi Devrimi’ne giden süreçte 18. YÜZYIL AVRUPA SANAY‹‹: LONCALARDAN FABR‹KALARA. Katerina ‹çindekiler • AVRUPA’DA BARIfi VE D‹PLOMAT‹K ARAYIfi DÖNEM‹ (1748-1755) • D‹PLOMAT‹K DEVR‹M (17551756) • ‹LK “DÜNYA SAVAfiI”: YED‹ YIL SAVAfiLARI (1756-1763) • DO⁄U AVRUPA KUZEY S‹STEM‹ • LEH‹STAN’IN B‹R‹NC‹ VE ‹K‹NC‹ TAKS‹M‹ (1763-1793) • 18. YÜZYIL AVRUPASI’NDA NÜFUS HAREKETLER‹ • 18. SU GÜCÜNDEN BUHARLI MAK‹NELERE • AYDINLANMA YÜZYILI Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) . 1748-1789 tarihleri aras›nda Avrupa’ya etki etmifl olan önemli siyasî ve askerî geliflmeleri aç›klayabilecek. yüzy›l Avrupas›’ndaki sanayi hamlelerini ve bunlar›n özelliklerini aç›klayabilecek.

Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) AVRUPA’DA BARIfi VE D‹PLOMAT‹K ARAYIfi DÖNEM‹ (1748-1755) 1748 Aix-la-Chapelle Bar›fl›’ndan itibaren Avrupa’da 1756’ya kadar devam eden bir bar›fl ve diplomatik aray›fl dönemi bafllad›. bu mümkün olmazsa da dengelemek ad›na karfl› bir ittifak sistemi kurmaya çal›flt›. Zira Avusturya Veraset Savafllar›’ndan sonra ‹ngiltere. Zira sömürgelerdeki en büyük rakibi ‹ngiltere ile muhtemel bir savaflta haz›rl›ks›z yakalanmak istemiyordu. Ayr›ca Prusya Kral› II. Fransa’n›n kurmak istedi¤i ittifakta Lehistan. yüzy›lda Avrupa. Buna mukabil 18. Zira Avusturya Veraset Savafllar›. Bunun önündeki en büyük engel Fransa’n›n Do¤u Avrupa’daki nüfuzunun önceki dönemlere göre daha az olmas›yd›. aleyhine olacak bu yak›nlaflmay› engellemek. yukar›da anlatt›¤›m›z faaliyetler yan›nda giderek aleyhine dönmeye bafllayan Avrupa’daki diplomatik dengeleri de yeniden infla etmeye yönelik giriflimlerde bulundu. Aix-la-Chapelle Antlaflmas›: Avusturya Veraset Savafllar›’n›n sonunda 18 Ekim 1748’de imzalanm›flt›r. Ancak Fransa’n›n hedefledi¤i bu ittifak› kurmak hiç de kolay de¤ildi. Bu ittifak kuruldu¤u takdirde hem Rusya etraf›nda bir düflman hatt› oluflturulacak hem de Rusya’n›n ‹ngiltere ile irtibat› kesilmifl olacakt›. ‹sveç. Fransa. Fransa ile bir ittifaka dâhil olarak Rusya’y› karfl›s›na almaktan çekiniyordu. . Buna karfl›l›k askerî tedbirler almaktan ve haz›rl›klar yapmaktan da geri durmad›. hem ticarî olarak etkisini artt›rmak hem de Fransa’y› do¤udan siyasî olarak kuflatmak için Rusya ile diplomatik münasebetler kurmaya bafllam›flt›r. Güç dengelerindeki bu de¤iflim ve Avusturya Veraset Savafllar›’n›n (1740-1748) savafla taraf devletleri sürükledi¤i malî krizler 1755’e kadar Avrupa’da bar›fl› temin etti. Prusya ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun yer almas› planlan›yordu. Hollanda ve ‹sveç idi. Bunun için de özellikle donanmas›n› güçlendirmeye yönelik ad›mlar att›. Osmanl› ‹mparatorlu¤u ise 1739 Belgrad Antlaflmas›’ndan itibaren d›fl politikada “bar›fl siyaseti” takip etti¤i için Rusya aleyhine olacak bir ittifak›n parças› olmak istemiyordu. 17. Bunlar ‹spanya. k›tan›n iki büyük gücü ‹ngiltere ve Fransa savafl yüzünden ekonomik s›k›nt› içine girdi. Friedrich. Fransa ve ‹ngiltere Bu bar›fl döneminde Fransa ekonomisini selamete ç›karacak tedbirler ald›. yüzy›lda Avrupa’n›n önde gelen üç büyük devleti 1750’lere gelindi¤inde art›k ikinci s›n›f devletler derecesine düflmüfltü. Fransa. Avrupa’n›n güç dengelerini de¤ifltirdi. Rusya ve Prusya’n›n yükselifline flahitlik etti.

ülkedeki iç gümrükleri kald›rarak ticareti canland›rd›. Friedrich. en önde gelen rakibi Vorontsov ise Fransa’ya yak›n bir d›fl politika takip edilmesini savunuyordu. bunun önünü almak için bir taraftan Fransa ile olan iliflkilerini korumaya çal›flt›. Bu minvalde Kaunitz 1750’de diplomatik temaslarda bulunmak üzere Paris’e gönderildi fakat bu giriflimden 1754’e kadar olumlu bir sonuç ç›kmad›. Çariçe Elizabeth dönemi Rusya’da diplomatik bir hareketlili¤e de sahne oldu. Zira ‹ngiliz devlet adamlar› da her ne kadar Aix-la-Chapelle Bar›fl› ile Avrupa k›tas›nda göreceli bir bar›fl dönemine girilse de. Elizabeth. ‹ngiltere’nin bu talebini avantaja çevirmek için a¤›r ekonomik isteklerde bulundu.182 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Fransa’n›n ittifak aray›fllar› peflinde oldu¤u 1748-1755 tarihleri aras›nda ‹ngiltere de bofl durmad›. di¤er taraftan da ‹ngiltere ile temasa geçti. Çariçe Elizabeth’in hükümdarl›k y›llar› Rusya’da ekonomik bir canlanmaya da sahne oldu. Kömür ihrac› artt›. Bunun için Fransa’y› muhtemel bir savaflta k›ta Avrupa’s›na mahkûm etmek ve böylece hareket kabiliyetini k›s›tlamak için ittifak görüflmelerine h›z verdiler. Anna devrinde kurulan naz›rlar heyetini kald›rd› ve onun yerine Ruslar’dan oluflan senatoyu kurdu. Diplomatik temaslar yan›nda ülkenin ekonomisini iyilefltirmek ve asker say›s›n› artt›rmak ad›na da birtak›m tedbirler ald›. ülkenin selametini ‹ngiltere’ye yaklaflmakta görürken. . Çariçe. bir k›sm› da kadim bir düflmanla ittifak kurman›n kabul edilir bir durum olmad›¤›n› savunuyorlard›. Özellikle devlet kademelerindeki Alman etkisi k›r›lmaya ve bunun yerine yeniden Ruslar ikame edilmeye çal›fl›ld›. Hindistan ve Kuzey Amerika’da Fransa ile sömürge mücadelelerinin bafllayaca¤›n› öngörmekteydiler. Buna ra¤men Rus devlet adamlar› Fransa ve ‹ngiltere yanl›lar› olmak üzere iki hizbe bölünmüfllerdi. Rusya. 1756’da bafllayacak Yedi Y›l Savafllar›’nda ülkenin asker temininde zorluk yaflamamas›n› sa¤lad›. Prusya tehlikesine karfl›n Rusya ile de iliflkilerini iyi tutmaya çal›flt›. Büyük Petro’nun iktidar y›llar›nda bafllat›lan ve Çariçe Anna (1730-1740) döneminde devam ettirilen reformlar 1741’de çariçe ilan edilen Elizabeth’in saltanat› devrinde giderek terkedildi. Rusya 1748-1755 tarihleri aras›nda Rusya’da ise yeni bir dönem bafllad›. Avusturya ve Rusya’n›n düflmanl›klar›n› üzerine çeken Prusya için de 17481755 tarihleri aras› bir aray›fl dönemi oldu. yak›n bir gelecekte özellikle Karayipler. Zira Rusya ve Avusturya’n›n ilk f›rsatta kendisine savafl ilan edeceklerini gayet iyi bilen Prusya Kral› II. Bunun üzerine Viyana hükümeti. Çariçe Elizabeth döneminde Rus e¤itim tarihinde de önemli ad›mlar at›ld› ve ülkenin ilk üniversitesi 1755’te Moskova’da kuruldu. Zira Frans›z devlet adamlar›n›n önemli bir k›sm› Avusturya ile müttefik olunmas› hâlinde Prusya’n›n k›zd›r›laca¤›ndan endifle ediyor. Rusya ile bir ittifak kurmak üzere diplomatik temaslara bafllad›. Öncelikle Rusya ile bir ittifak antlaflmas› imzalamak üzere giriflimlerde bulundu. Özellikle Fransa’ya yak›n bir politika takip eden Prusya’y› dengelemek ad›na ‹ngiltere. Bu tedbirler sayesinde ekonomisi güçlenen Rusya’n›n nüfusundaki art›fl da ülkenin elini güçlendirdi. Bunu aflmak için Avusturya devlet ricali kadim düflmanlar› olan Fransa’ya yaklaflmay› dahi denediler. Bestuzhev. ‹ngiltere devlet adamlar› bir taraftan ittifak görüflmeleri yürütürken di¤er taraftan da Avusturya Veraset Savafllar›’n›n ekonomide sebep oldu¤u krizi aflmak için çal›flt›lar. Nüfus art›fl›. Avusturya ve Prusya 1748’den itibaren artan Prusya tehlikesi Avusturya’y› da giderek zora soktu.

Zira Rusya. Ayr›ca ‹ngiltere’nin 100 bin sterlin vermesi karfl›l›¤›nda Livonya’da 50 bin asker muhafaza ede‹NTERNET cekti. Friedrich. Prusya kral›n›n rahat olmas›n›n bir di¤er sebebi de Avusturya ile kadim düflman olan Fransa’n›n kendisi aleyhine harekete geçmeyece¤ini düflünmesiydi. Rusya. Zaten 30 Eylül 1755 antlaflmas›yla ‹ngiltere ile müttefik olan Rusya’n›n. hem de Fransa’n›n Do¤u Avrupa’daki etkisini azaltmak istiyordu. Prusya Kral› II. Bu yüzden Westminster Antlaflmas›. bu antlaflma ile hem Prusya Kral› II. fiayet Prusya ittifak› hayata geçirilirse k›ta Avrupa’s›ndaki bir savaflta Prusya’n›n sa¤layaca¤› askerî destekle Fransa’y› zora sokaca¤›n› ve denizlerde rahat edece¤ini hesapl›yordu. Friedrich. Westminster Antlaflmas› sayesinde art›k kendisi için bir tehlike oluflturmayaca¤›n› hesapl›yordu. kendi aleyhine olan bu antlaflmay› tan›mad›¤›n› ve ‹ngiltere ile yapt›¤› 1755 ittifak antlaflmas›n› terk tarafl› olarak feshetti¤ini ilan etti. muhtemel bir savafl için de ittifak görüflmelerini ihmal etSIRA S‹ZDE mediler. Bu krizi aflmak için giriflimlerde bulunan Avrupa devletleri. Westminster Antlaflmas› ile ‹ngiltere’nin Rus deste¤ini Prusya aleyhine de¤il daha çok Fransa aleyhine kullanmay› düflündü¤ü. Zira Saksonya’ya hâkim olmak için ‹ngiltere’nin verece¤i askerî deste¤e güvenmekteydi. Bu yüzden 1748-1755 aras›ndaki dönem. Fakat bu hesaplar›n›n tamamen yanl›fl oldu¤u ilerleyen aylardaki geliflmelerle ortaya ç›kt›. Prusya kral›. ‹ngiltere ile antlaflma imzalamakla diplomatik zafer kazand›¤›n› düflünmekteydi. Zira önce ‹ngiltere ile Prusya.SIRA S‹ZDE 8. Nihayet 16 Ocak 1756’da ‹ngiltere ile Prusya aras›nda Westminster Antlaflmas› imzaland›. 1748-1755 tarihleri aras›nda Avrupa’da bir sükûnet döneminin yaflanmas›n›n D ‹ K K A T en önemli sebebi Avusturya Veraset Savafllar›’n›n yol açt›¤› malî krizdi. muhtemel bir Rusya-Prusya savafl›nda destek almak için 30 Eylül 1755’te ‹ngiltere ile ittifak antlaflmas› imzalam›flt›. . TELEV‹ZYON ‹NTERNET Westminster Antlaflmas› ‹ngiltere. Rusya’n›n bütün bu beklenti ve planlar›n› bofla ç›kard›. DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE D‹PLOMAT‹K DEVR‹M (1755-1756) ‹ngiltere-Rusya ‹ttifak Antlaflmas› AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P Avusturya Veraset Savafllar›’ndan sonra ‹ngiltere ile Rusya aras›nda bir yak›nlaflma bafllam›flt› ve bu yak›nlaflma bir ittifak antlaflmas› ile taçland›r›lmak isteniyordu. Bu antlaflma. Friedrich’in kendisi ile bir ittifak imzalamas›n› hedefliyor. ‹ngiltere’nin Prusya ile antlaflma imzalamas›na en sert tepkiyi Rusya verdi. Ünite . Bu antlaflma ile birlikte Avrupa’da “diplomatik devrim” bafllad›. ard›ndan da Fransa ile AvusturS O R U ya ittifak antlaflmas› imzalad›. f›rt›na öncesi sessizli¤in yafland›¤› bir sükûnet ve toparlanma devresi oldu. Avrupa’da daha önce kurulmufl olan ittifaklar sistemindeki ilk çatlak idi. Nihayet uzun süredir devam eden görüflmeler meyvelerini verdi 1755’te T E ve L E V30 ‹ Z YEylül ON Rusya ile ‹ngiltere aras›nda bir ittifak antlaflmas› imzaland›.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) SIRA S‹ZDE 183 Avrupa’da ittifak aray›fllar› ile geçen 1748-1755 tarihleri aras›nda 1755 y›l› bir k›r›lma noktas› oldu. Rusya-Prusya çat›flmas›na s›cak bakmad›¤› anlafl›ld›. büyük bir stratejik hata yapt› ve bu hata Avrupa’y› genel bir savafla sürükledi. ‹ngiltere ile olan görüflmelere h›z verdi. Antlaflmaya göre bir sald›r› ihtimaline karfl›l›k Rusya 50 kad›rga haz›r bulunduracakt›. ‹ngiltere hesaplar›nda yan›lmad› ve bu antlaflmadan sonra II.

Zira art›k en büyük iki düflman› Avusturya ve Rusya. Ayr›ca antlaflmada bunu sa¤lamak için gerek görüldü¤ü takdirde Fransa’n›n Avusturya’ya 24 bin asker gönderece¤ine dair de bir madde vard›. K ‹ T Abu P tehlikenin önünü almak için yine tarihi bir ad›m att› ve ordular›n› A¤ustos 1756’da Lehistan hâkimiyetindeki Saksonya’ya sevketti. Rusya’y› kontrol edebilecek bir ‹ngilteSIRA S‹ZDE re de kalmad›¤› için muhtemel bir savaflta Prusya’n›n Avusturya ve Rus müttefik ordular› taraf›ndan kuflat›laca¤› aflikârd›. Zaten flimdiden Avusturya ve Rus birlikleri Prusya s›n›rlar›na sevkedilmeye bafllanm›flt›. Bu antlaflma ile birlikte Avrupa’daki “Diplomatik Devrim”de ikinci dalga da meydana geldi. Avrupa’n›n kadim iki düflman› bu antlaflma ile art›k müttefik oldular ve bu ittifak› güçlendirmek üzere ortak politikalar gelifltirmeye. Çünkü Rus diplomatlar. Zira A¤ustos gibi geç bir aydan sonra Rus ve Avusturya birlikTELEV‹ZYON lerinin kendisine sald›rma ihtimali düflüktü. ‹ki ülke diplomatlar›n›n müzakereleri sonucunda Fransa ile Avusturya aras›nda 1 May›s 1756’da Birinci Versay Antlaflmas› imzaland›. Avusturya ve Fransa taraf›ndan kabul edilmedi¤inden Rusya da Aral›k 1756’ya kadar Viyana ‹ttifak›’na dâhil olmad›. bu minvalde Westminster Antlaflmas›’ndan rahats›zl›k duyan Rusya’y› kendi saflar›na katmak amac›yla görüflmelere bafllad›lar. her ne kadar ‹ngiltere-Prusya ittifak›ndan rahats›z olsa da Avusturya ve Fransa’n›n teklifine hemen olumlu cevap vermedi. Avusturya ve Rusya ittifak› kurulmadan bu birli¤i parçalamay› hedefliyordu. Prusya kral› bu hareketiyle Fransa. Saksonya’da h›zl› hareket ‹NTERNET ‹NTERNET . Rusya’n›n ‹ngiltere ile olan ittifak›n› feshetti¤ini ilan etmesiyle birlikte Prusya yine büyük bir tehlike ile karfl› D‹KKAT karfl›ya kald›. bu antlaflmada askerî yard›ma dair bir maddenin de bulunmas›n› ve bu maddenin kapsam›na Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da girmesini istemekteydiler.184 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi ‹ngiltere-Prusya ittifak›. Avusturya ile ittifak kurmas›na bir engel kalmad›¤› gibi. Birinci Versay Antlaflmas› Westminster Antlaflmas› ile birlikte Fransa’n›n. Rusya. Fransa Kral› XV. Fransa-Avusturya ve Rusya’n›n gizli bir antlaflma imzalamas›n›. Louis’nin bu istekleri kabul etmemesi üzerine Rusya. Rusya’n›n Birinci Versay Antlaflmas›’na dâhil olmamas›n›n bir di¤er sebebi de Rus yetkililerinin Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile ilgili talepleriydi. AMAÇLARIMIZ Savafl›n Bafllamas› K ‹ T A P TELEV‹ZYON Büyük Friedrich. Antlaflmaya göre her iki ülke de müttefikinin toprak bütünlü¤ünü garanti ediyordu. bir süre daha Viyana ‹ttifak›’na girmeyi tehir etti. Avrupa’daki güç dengelerini tamamen alt üst etti. Buna mukabil bu ittifak›n yak›n gelecekte aleyhlerine olaca¤›n› gören Frans›z ve Avusturyal› diplomatlar karfl› bir ittifak›n kurulmas› için harekete geçtiler. Bu talep. SIRA S‹ZDE 1 Avrupa’da 1755’te “Diplomatik Devrim” denen geliflmeler zinciri hangi antlaflma ile ve neSIRA S‹ZDE den bafllam›flt›r? D Ü fi Ü N E L ‹ M SAVAfiI”: YED‹ YIL SAVAfiLARI ‹LK “DÜNYA (1756-1763) DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Birinci Versay imzalanmas›yla birlikte hesaplar› tamamen hükümS O Antlaflmas›’n›n R U süz kalan hükümdar hiç kuflkusuz Büyük Friedrich’di. Ayr›ca kral. bu bir zorunluluk hâline geldi. yanlar›na Fransa’y› da alarak giderek güçlenmekteydiler. Zira Birinci Versay Antlaflmas›’na dâhil olmak için Do¤u Prusya’n›n kendisine vadedilmesini talep ediyordu.

31 Aral›k 1756’da Avusturya-Fransa ittifak›na dâhil oldu. Avusturya ve Rusya ordular› aras›ndaki iletiflim kopuklu¤u ve daha da önemlisi Rusya’n›n Prusya aleyhine daha fazla güçlenmesini istemeyen Avusturya’n›n savafl› devam ettirme konusundaki çekimserli¤i Friedrich’i kurtard›. Buna mukabil Avusturya’n›n kayb› yaln›zca 774 askerdi. Avusturya ve Rusya aras›ndaki anlaflmazl›klar yetiflti. 12 A¤ustos 1759’da Kunersdorf’da 53 bin kiflilik ordusunun 21 binini kaybetti. 1758’in ilk aylar›ndan itibaren askerî haz›rl›klara h›z veren Prusya. Bu ittifaka Mart 1757’de ‹sveç de dâhil oldu ve böylece Prusya dört bir taraftan kuflat›ld›. Fransa hâkimiyetindeki birkaç önemli kaleyi ve ‹sveç hâkimiyetindeki Pomeranya’y› istila etti. 1758 bahar›n›n gelmesi ile birlikte yeniden ata¤a geçti. Bu antlaflma bir sald›r› ittifak› idi ve Fransa. 1760. Ancak 1759’daki geliflmeler Prusya kral›n›n bekledi¤i kadar kötü sonuçlanmad›. Ayr›ca bu üç ülke ordusunun birlikte koordineli bir flekilde tek bir hedefe yo¤unlaflmas› ve kesin bir baflar› elde etmesi oldukça zordu. Adeta askerî anlamda kuflat›ld› ve bu durumdan kurtulmak için Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile bir ittifak antlaflmas› imzalamak üzere çabalad›.8. Zira baflta Sadrazam Koca Rag›b Pafla olmak üzere Osmanl› bürokratlar›n›n büyük bir k›sm› Avrupa’n›n geneline yay›lan bu savafla müdahil olmak istemiyorlard›. Büyük Friedrich bu hedeflerinde de büyük oranda yan›ld› ve tarihe ilk dünya savafl› diye geçen Yedi Y›l Savafllar›’n›n bafllamas›na sebep oldu. Avrupa’da Yedi Y›l Savafllar›’nda dengelerin yeniden tersine döndü¤ü bir y›l oldu. Ölenler aras›nda üst düzey komutanlar da vard›. yaklafl›k 2 bin Prusya askeri öldürülürken 8 bin asker de esir edildi. 1757-1761 Y›llar›ndaki Mücadeleler ve Bar›fl Görüflmeleri 1756’daki h›zl› baflar›lar›na ra¤men Prusya 1757’de Avusturya ve Rusya ordular› karfl›s›nda geri ad›m atmak zorunda kald›. Zira Prusya. Fransa. Daha da önemlisi Rus birlikleri Berlin’i iflgal etmifllerdi. Friedrich. düflmanlar› aras›ndaki bu fikir ayr›l›klar›n› ve koordinedeki aksaklar› kendi lehine çevirmeyi bildi. Zira her üç devletin de savafltan beklentileri baflkayd›. Fakat 1759’da herfley yeniden tersine döndü. . 23 Haziran 1760’da Landeshut’ta General Heinrich August de la Motte Fouqué komutas›ndaki Prusya ordusu Avusturya ordusu karfl›s›nda a¤›r bir ma¤lubiyet ald›. Saksonya’n›n Prusya taraf›ndan iflgalinin ilk ve en önemli sonuçlar›ndan biri Rusya’n›n Fransa-Avusturya ittifak›na yönelik tereddütlerinin giderilmesiydi. Prusya’n›n Lehistan topraklar›nda h›zla yay›lmas›n›n ve Avusturya’ya ait Bohemya’ya sald›rmas›n›n bir di¤er önemli sonucu da Fransa ile Avusturya aras›nda 1 May›s 1757’de ‹kinci Versay Antlaflmas›’n›n imzalanmas› oldu. 1757’de Prusya’n›n imdad›na Bâb›âli de¤il. 1758 y›l› Prusya için yeni bir ümit kayna¤› oldu. Petersburg’un güçlü müttefiklere ihtiyac› vard›. büyük bir hayal k›r›kl›¤›na u¤rad› ve mutlak bir hezimet olarak gördü¤ü bu ma¤lubiyetten sonra taht› b›rakmay› dahi düflündü. Bu yüzden Rusya. Öldürülen ve esir edilenler aras›nda komuta kademesindekiler de bulunmaktad›r. Avusturya’ya askerî yard›mda bulunmay› taahhüt ediyordu. Zira Prusya’n›n bir sonraki hedefinin Rusya olmas› kuvvetle muhtemeldi ve bu durumda St. Avusturya hâkimiyetindeki Silezya ve Breslav’›. II. Büyük Friedrich. Fakat bu çabas›nda da baflar›l› olamad›.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 185 ederek k›sa sürede askerî baflar›lar elde etmeyi ve düflmanlar›n›n kendisi aleyhine birleflmesini engellemeyi planl›yordu. Ünite . Asl›nda y›l Prusya’n›n yenilgileri ile bafllam›flt›. Art›k savafl›n kaderi Prusya lehine de¤iflmifl gibiydi.

Bu da bar›fl görüflmelerini ç›kmaza soktu. Avusturya ve Lehistan aras›ndaki bar›fl da 15 fiubat 1763’te . Zira yeni çariçenin nas›l bir d›fl politika takip edece¤i. Katerina’n›n çariçe ilan edilmesi üzerine Avrupa’da k›sa bir süre sessiz bir bekleyifl yafland›. Petro. Çariçenin bu tutumu Prusya’y› kurtard›¤› kadar. Ayr›ca müttefiklerin talepleri farkl› oldu¤undan bar›fltan beklentileri de farkl›yd›. 28 Haziran 1762’de askerin deste¤i ile çariçe ilan edildi. Petro. Friedrich galip ayr›ld› ve Prusya. bu yenilgiden sonra 1761’den itibaren bar›fl için giriflimlere bafllad› ve savafltan giderek uzaklaflt›. hâlâ devam eden Yedi Y›l Savafllar›’nda Rusya’n›n art›k tarafs›z kalaca¤›n› ilan etti. Danimarka’y› iflgal etmek üzere bir ordu haz›rlad› ve 1762 Haziran’›nda yola ç›kt› fakat hedefine ulaflamadan daha yolda iken Petro aleyhine bir darbe tertip edildi ve II. Ayr›ca Fransa’n›n Karayipler ve Bat› Afrika’daki sömürgelerinin ço¤una da hâkim oldu. 3 Kas›m 1760’ta bir kez daha Avusturya ordusu karfl›s›nda önemli bir baflar› elde etti. Bu antlaflma Prusya’n›n elini daha da güçlendirdi ve Danimarka. Nihayet beklenen aç›klama geldi ve II. 1756’dan beri devam eden savafl›n da k›sa sürede sona ermesini sa¤lad›. çar olduktan k›sa bir süre sonra Rusya’n›n Prusya ile olan savafl›na son verdi¤ini ilan etti ve Rusya böylece Yedi Y›l Savafllar›’ndan çekildi. Prusya tarihinde bir “mucize” olarak yorumland›.400 askerini kaybetti. 1761 y›l› bar›fl görüflmeleri ile geçti. 1760’a yenilgilerle bafllamas›na ra¤men ilerleyen aylarda savafl›n kaderi yine de¤iflti. Petro olarak Rusya çar› ilan edildi ve bu.700 esir verirken. Rusya-Prusya antlaflmas›ndan sonra 22 May›s 1762’de ‹sveç de Prusya ile bir dostluk antlaflmas› imzalad›. II. Rusya tarihinde oldu¤u kadar Avrupa tarihinde de önemli geliflmelerin milad› oldu. “Büyük Mucize” ve Yedi Y›l Savafllar›’n› Sonland›ran Geliflmeler 5 Ocak 1762’de 34 yafl›ndaki Petro. Friedrich. 5 May›s 1762’de Rusya ile bir savunma antlaflmas› yapmay› baflard›. Bunu telafi edebilmek içinse Lehistan ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile yeniden iyi iliflkiler kurmaya çal›flt›. Prusya. 1762’de Fransa’n›n yan›nda savafla müdahil olan ‹spanya’ya da a¤›r bir darbe vurdu. Bu muharebede Avusturya 4 bin ölü ve 4. Aral›k 1762’ye gelindi¤inde art›k Avrupa’da Yedi Y›l Savafllar› fiilen sona ermiflti.186 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Prusya. Prusya 3. Prusya ile bafllayan yak›nlaflmay› devam ettirip ettirmeyece¤i ve daha da önemlisi Yedi Y›l Savafllar› hakk›nda ne düflündü¤ü bilinmiyordu. Zira özellikle Çariçe Elizabeth. Prusya. Bu antlaflma ile birlikte ‹ngiltere’nin siyasî nüfuzu artt› ve Fransa’n›n Kuzey Amerika ile Hindistan’daki sömürgelerini neredeyse tamamen elegeçirdi. 1762’de gerçekleflen Rusya’daki taht de¤iflikli¤i ise savafl›n kaderini de¤ifltirdi. Bu. Selefi Çariçe Elizabeth’in aksine II. Landeshut’taki ma¤lubiyetinin olumsuz izlerini sildi. Rusya’n›n iflgaline aç›k hâle geldi. III. Zira 15 A¤ustos 1760’ta Liegnitz’de Loudon komutas›ndaki Avusturya ordusu Prusya ordusu taraf›ndan püskürtüldü. bu antlaflma ile k›ta üzerindeki gücünü ve otoritesini büyük oranda kaybetti. Bar›fla giden sürecin h›zlanmas›nda ‹ngiltere’nin özellikle 1758’den itibaren denizlerde ve sömürgelerde kazand›¤› baflar›lar da tayin edici oldu. 10 fiubat 1763’te imzalanan Paris Antlaflmas› ile bu durum hukukî bir zemin kazand›. fakat bu görüflmelerden kesin bir sonuç al›namad›. Katerina. Çok say›da asker kaybetmesine ra¤men savafl meydan›ndan bu defa II. Avusturya. Prusya’y› dize getirmeden bir bar›fl antlaflmas› imzalamak istemiyordu. Katerina. Friedrich’e büyük bir hayranl›k duyan III. Buna mukabil yüzy›l›n bafl›nda Avrupa’n›n en nüfuzlu devleti olan Fransa. III.

Prusya’y› da yan›na alan Rusya’n›n DÜfiÜNEL‹M iflini daha da kolaylaflt›rd›. Katerina bu flartlar› daha olumlu hâle getirmek ad›na “Kuzey Sistemi” ad› verilen bir ittifaklar sistemi kurmaya çal›flt›. K›ta Avrupa’s› kadar. Katerina ve Rusya D›fliflleri Bakan› ‹NTERNET Panin taraf›ndan daha 1763’ten itibaren at›lmaya bafllanm›flt›. Bunlardan biri de SIRA S‹ZDE tören geçitlerinde askeri birliklerin günümüzde bile kullanmaya devam etti¤i kaz ad›m›d›r. savaflta Avusturya ve Rusya gibi iki büyük güçle mücadele etmek zorunda kalan Prusya da giderek Rusya’ya yaklaflm›flt›. Rusya’n›n hayal etti¤i gibi bir “Kuzey Sistemi”nin kurulmas›. SIRA S‹ZDE S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ DÜfiÜNEL‹M Yedi Y›l Savafllar›’nda Prusya’n›n kesin bir ma¤lubiyet almamas›nda hangi faktörler etkili SIRA S‹ZDE olmufltur? AMAÇLARIMIZ 2 DO⁄U AVRUPA KUZEY S‹STEM‹ DÜfiÜNEL‹M K ‹ T A savafl›n P Yedi Y›l Savafllar›’nda Fransa’n›n nüfuzu oldukça azalm›fl. Prusya ve ‹ngiltere dâhil edilecekti. Bu flartlar Do¤u TELEV ‹ Z Y O NAvrupa’da D‹KKAT Rusya’n›n giderek güçlenmesini sa¤lad› ve II. Avusturya ‹ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u üzerinde etkili oldu. Buna mukabil Prusya ve özellikle de SIRA S‹ZDE Rusya’n›n Avusturya’n›n savafltan a¤›r darbeler alarak ayr›lmalar›. Viyana hükümeti giderek Fransa’ya yaklaflmak zorunda kald›.8. Avusturya getirdi¤i malî yük sebebiyle savafl sonras›nda etkin bir d›fl politika takip gideS O Retmekten U rek uzaklaflm›fl. Prusya ordusundaki birçok uygulama dünya ordular›nda kullan›ld›. Yedi Y›l Savafllar›’ndan toprak kazan›m› olarak en kârl› ç›kan devlet idi. Ünite . Lehistan. Yedi Y›l Savafllar›. Zira Rusya’n›n bat› k›sm› iflgale aç›k bir bölge idi ve bu da Rusya’y› bat› s›n›r›ndaki geliflmeleri yak›ndan takip etmeye ve bunlara müdahil olmaya zorluyordu. Avusturya’n›n zay›flayarak savafltan ayr›lmas› Lehistan’daki kral seçimi tart›flmalar›nda. Ayr›ca Prusya ve Rusya gibi sisteme dâhil olacak devletlerin. Buna mukabil NTE RNET Rusya’n›n Danimarka ve Prusya ile ittifak kurmas›. Böylece Rusya hem Fransa karfl›s›nda bir savunma seddiK oluflturacak hem de ‹ T A P Danimarka ve ‹sveç gibi kendisini tehdit eden güçleri kendi saflar›na katacakt›. Kuzey Amerika’dan Hindistan’a. DÜfiÜNEL‹M imzalanan ve savafl öncesi statükoyu esas alan “Hubertusburg Antlaflmas›” ile sa¤land›. TELEV‹ZYON St. bu ittifak sayeAMAÇLARIMIZ sinde d›fl politikada bar›flç›l ve güvenli bir siyaset izlemeyi hedeflemiflti. Bat› Afrika’dan Karayipler’e kadar uzand›¤› için “Birinci DünS O R U ya Savafl›” olarak tarihe geçti. sistemin bir parças› olacak Lehistan ve Danimarka gibi daha zay›f devletlerin topraklar›nda gözü oldu¤u sürece “Kuzey Sistemi” ancak hayalî bir plan olarak kalmaya mecburdu. gücün nüfus ve refah baz›nda de¤erlendirildi¤i ve bunun için de topraklar›n geniflletilmesi gerekti¤ine inan›lan bir dönemde neredeyse imkâns›zd›. Zira 11 Nisan 1764’te Prusya ile 1765’te de Danimarka ile ittifak antlaflmalar› imzaland›. Danimarka. Petersburg. Fakat özellikle ‹ngiltere böyle bir sistemin parças› olmaktan uzak durdu. Buna D ‹‹ngiltere KKAT mukabil Fransa hem K›ta Avrupa’s›ndaki nüfuzunu kaybetti hem de sömürgelerinin büyük bir k›sm›n› ‹ngiltere’ye kapt›rd›.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 187 Kaz Ad›m›: Prusya 18. sonraki süreçte nüfuzunun daha da artmas›na vesile oldu. Fazla bir toprak kazanc› olmamas›na ra¤men siyasî nüfuzu artt› ve art›k Do¤u Avrupa’n›n en güçlü devleti hâline geldi. “Kuzey Sistemi”ne ‹sveç. yüzy›lda ordusuyla yükselen bir devlet olmufltu. Yedi Y›l Savafllar›’ndan en kârl› ç›kan devletlerden biri hiç kuflkusuz Rusya oldu. SIRA S‹ZDE “Kuzey ‹ttifak›” sisteminin fikrî temelleri II. sisteme dair hedeflerinde k›smen de baflar›l› oldu. K ‹ T A P S O R U TELEV‹ZYON D‹KKAT SIRA S‹ZDE ‹NTERNET AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Yedi Y›l Savafllar›’ndan maddî olarak a¤›r bir yük alt›na girmifl flekilde ç›kan Rusya.

Bunu f›rsat bilen II. Katerina ve II. Katerina’n›n destekledi¤i Poniatowski. Avusturya ve Bâb›âli. Lehistan’a yönelik Rus bask›s›. Bunu f›rsat bilen Rusya ise Lehistan’daki askerî birliklerinin say›s›n› artt›rd› ve muhalifleri silah zoruyla etkisiz hâle getirmeye bafllad›. Bu Rus oldubittisi karfl›s›nda muhalefeti de örgütleyemeyen Fransa. Katerina. Bu yüzden Rusya. Bundan da destek alan çariçe. 1766’dan itibaren II. Zira 1760’larda Lehistan’›n toplum nüfusu yaklafl›k 11-12 milyondu ve bunun 6 milyonu Katolik. . 4 milyonu da Ortodoks’tu. Fakat 1766’da Poniatowski’nin. Tart›flmalar k›sa sürede uluslararas› bir boyut kazand›. Hiç flüphesiz bunun sebeplerinden biri 11 Nisan 1764’te Rusya ile Prusya’n›n bir ittifak antlaflmas› imzalamalar›yd›. eski âfl›klar›ndan Poniatowski’nin kral seçilmesi için Lehistan’a Rus birliklerini gönderdi. Ortodokslar’›n. August öldü ve ülkede yeni kral›n kim olaca¤›na dair fliddetli tart›flmalar bafllad›. Lehistan kral› seçiminde II. Lehistan as›ll› birinin kral seçilmesini savunurken Rusya. 1764 yaz›ndan itibaren fliddetini artt›rd›. Buna mukabil ülkedeki Katolikler’in bir k›sm› da bu reformlar›n yap›lmas›na karfl› geldi. Ayr›ca ülkede yaklafl›k 200 bin de Protestan yaflamaktayd›. Lehistan’daki muhaliflere yönelik askerî bask›y› daha da artt›rd›. Rus askerlerinin Lehistan’›n baflkenti Varflova’y› kuflatmalar› ve Poniatowski’nin kral seçilmesini istemeyenlere yönelik bask›lar› artt›rmalar› yüzünden diplomatik münasebetler giderek gerildi. Rusya. Poniatowski’nin tamamen Rusya kuklas› olmas›n› önlemek için seçilmesinden yaklafl›k bir y›l sonra onun krall›¤›n› tan›mak zorunda kald›lar. Avusturya ve Fransa elçileri Bâb›âli’ye nüfuz etmeye çal›flt›lar. Kral seçimi ile ilgili tart›flmalar Eylül’ün bafllar›na kadar sürdü ve nihayet 7 Eylül 1764’te II. Bu yüzden muhalifler. kendi destekledi¤i Poniatowski’nin kral seçilmesi için bask› yapmaya bafllad›. 5. 1766-1770 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler 1766’ya kadar Lehistan tedricen Avrupa’n›n gündeminden düfltü. Avusturya ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u taraf›ndan resmen tan›nmad›. ülke içindeki muhalefeti örgütleyerek Poniatowski’yi tahttan indirmek istedi fakat Lehistan’daki Rus askerî varl›¤› ve bask›s› buna imkân vermedi.188 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi LEH‹STAN’IN B‹R‹NC‹ VE ‹K‹NC‹ TAKS‹M‹ (1763-1793) 1763-1764 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler 5 Ekim 1763’te Lehistan Kral› III. Poniatowski’nin krall›¤› Fransa. Lehistan’daki “Dissidentler’in” yani Ortodokslar’›n ve Luteranlar’›n da Katolikler’le eflit haklara sahip olmas› için Poniatowski’ye bask› yapmaya bafllad›lar. Friedrich. Bu antlaflma ile Prusya Kral› II.584 asilzâdenin oyuyla Polonya kral› ve Litvanya büyük dukas› seçildi. Fransa ve Avusturya. Friedrich. Prusya da Protestanlar’›n hâmili¤ine soyunarak Lehistan’›n içifllerine müdahale etmeyi düflünmekteydi. Tart›flmalar›n önemli bir taraf› da Osmanl› ‹mparatorlu¤u idi. Bâb›âli. Rus silahlar›n›n gölgesinde yeni krallar›n› seçmek üzere 27 A¤ustos 1764’te Lehistan büyük kurultay› topland›. Rusya ve Prusya bask›lar› sonucu ülkede birtak›m reformlara bafllamas› Lehistan meselesini yeniden Avrupa’n›n gündemine tafl›d›. Katerina’n›n gözdelerinden Poniatowski’yi destekleyece¤i taahhüdünde bulunmufltu. Fransa ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da deste¤ini alarak giderek büyüdü ve Lehistan yeniden bir iç kaosa sürüklendi. Prusya. Muhalefet. Tart›flmalar devam ederken Lehistan ileri gelenleri de birkaç gruba bölündü ve ülkede bir kaos bafllad›. daha kolay destek bulmak amac›yla Türk s›n›r›na yak›n bölgelerde konuflland›lar.

muhalifleri bast›rmak üzere Rus askerinin Temmuz 1768’de Balta’da Osmanl› topraklar›na girmesi ve Türk vatandafllar›n› katletmesiyle tamamen koptu. Bu politikan›n bir sonucu olarak da Avusturya ile Prusya aras›nda A¤ustos 1769’da Neisse’de. Zira hem Rusya’da hem de Avusturya’da Prusya kral›n›n plan›na karfl› güçlü bir muhalefet vard›. Friedrich. Eylül 1770’de de Neusdat’ta görüflmeler yap›ld›. Rusya’n›n Balkanlar’a inmesi Avusturya’n›n ç›karlar›na tersti ve bunun bir an önce önünün al›nmas› gerekiyordu. Friedrich yeni bir çözüm önerisinde bulundu. Zaten Fransa. Ünite . Rusya’n›n Do¤u Avrupa’da güçlenmesinin kayna¤› olan Lehistan’›n taksim edilmesini teklif etti. Bâb›âli. Lehistan topraklar›n› kendi aralar›nda taksim ettiler fakat bu taksimin hayata geçirilebilmesi için Avusturya’n›n da konvansiyona kat›lmas› zorunluydu. II. fiubat 1772’de Rusya. birliklerinin bir k›sm›n› do¤uya kayd›rd›. ülkedeki “anarfliye son vermek” . Friedrich’in Lehistan’›n taksim edilmesine yönelik teklifine s›cak bakmaya bafllad›. 1768’de bafllayan Osmanl›-Rus savafl› Avrupa’daki güçler dengesini de etkiledi. Bu antlaflma ile Rusya’ya Balkanlar’da daha fazla ileri giderse Avusturya’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u yan›nda savafla müdahil olaca¤› mesaj› verildi. konvansiyona kat›lmas› yönünde Avusturya’ya bask› yapmaya bafllad›lar. Rusya’n›n daha fazla güçlenmesini engellemek ad›na Avusturya’ya yaklaflt›. 5 A¤ustos 1772’de Avusturya. Rusya ve Prusya. Taksimden Avusturya da kendi pay›n› alacakt›. Zira bu baflar›lar sayesinde Balkanlar’a kadar inmifl ve Bâb›âli’yi zor duruma düflürmüfltü. 1770-1774 Tarihleri Aras›ndaki Geliflmeler 1770’ten itibaren Rusya’n›n Türkler karfl›s›nda ard› ard›na askerî baflar›lar kazanmas› Avrupal› devletlerin baz›lar›n› tedirgin etti. Ayr›ca Avusturya. Fakat ne Rus ne de Osmanl› yetkilileri kesin bir bar›fla s›cak bakmad›lar. Buna mukabil ne Prusya ile Avusturya. Zira bu devletlerin hiçbiri Rusya’y› karfl›lar›na alacak güçte de¤ildi. Bu durum Bâb›âli ile Rusya aras›nda diplomatik olarak gerilimli günlerin yaflanmas›na sebep oldu ve iliflkiler.8. Prusya ile bir konvansiyon imzalad› ve iki ülke. ancak ç›karlar›n çat›flt›¤› bu plan› hayata geçirmek bekledi¤i kadar kolay olmad›. Rusya Türkler ile devam eden savafl›n bir Avrupa savafl›na dönmesini istemedi¤inden. ne de Fransa bu rahats›zl›¤›n Avrupa’n›n genelini etkileyecek bir savafla dönüflmesini istiyordu. Neusdat görüflmelerinde iki ülke de Rusya ve Bâb›âli’ye savafl› sona erdirme konusunda bask› yapmaya karar verdiler. Bunun üzerine Prusya Kral› II. bu plan hayata geçirilirse Avrupa’n›n genel bir savafla sürüklenmesinin de önünü almay› hedeflemekteydi.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 189 Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun müdahalesini ve yard›m›n› önlemek için Rus birlikleri Türk s›n›r›na kayd›r›ld›. Bu yüzden hem Prusya hem de Rusya. Balta’daki katliamdan sonra Ekim 1768’de Rusya’ya savafl ilan etti ve Osmanl›-Rus savafl› 1774’te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaflmas›’na kadar devam etti. Lehistan’›n taksimine dair imzalanan konvansiyona kat›lma karar› verdi. Rusya’n›n Türk ordusu karfl›s›nda askerî baflar›lar elde etmeye bafllamas› üzerine Prusya. Avusturya ile Bâb›âli aras›nda imzalanan antlaflma her ne kadar hayata geçirilmese de. II. Özellikle Rusya’n›n Balkanlar’a hâkim olabilece¤i tehlikesi Avusturya’y› ve Prusya’y› endiflelendiriyordu. Bu yüzden Avusturya göstermelik de olsa 6 Temmuz 1771’de Bâb›âli ile bir malî yard›m antlaflmas› imzalad›. Avusturya’daki muhalefetin ana sebebi Rusya’n›n Türkler ile devam eden savaflta 1770’te önemli baflar›lar elde etmesiydi. Rusya karfl›t› bir politika takip etmekteydi. Böylece Rusya’ya da bir pay verilecek ve afl›r› güçlenmesi engellenmifl olacakt›. Bask›lar 1772 yaz›nda sonuç verdi ve A¤ustos 1772’de Avusturya.

Krala bu konuda naz›r› ‹ N T destek E R N E T veriyordu. Prusya aç›s›ndan büyük bir zafer olarak görünüyordu. Taksim için meflru gerekçe olarak da Fransa ‹htilali’nin giderek Lehistan’da da yay›lmaya bafllad›¤› ve ülkenin bir anarfliye sürüklendi¤ini gösterdiler. Bundan sonra Rusya’n›n. Katerina. Zira 1786’da ölen II. Lehistan Kral› Stanislas August. ‹kinci taksim Mart 1793’e kadar Avusturya’dan sakland›. Avusturya Galiçya’da 83 bin km2’lik ve nüfusu 2. 36 bin km2’lik bir sahay› ve 580 bin nüfuslu bir bölgeyi topraklar›na katt›. 1763’ten itibaren ülkeyi fiilen iflgal etmifl olan Rus birlikleri 1780’de Lehistan’› tamamen boflaltt›. Bilakis Rusya. Çünkü Rusya’n›n düflman› olan Avusturya. daha sonra da Avusturya. Ancak General Suvorov karfl›s›nda ald›¤› yenilgiden sonra. Lehistan’da daha yay›lmac› bir politika takip etmek istiyordu. Buna mukabil Prusya’n›n kazan›m›. bu antlaflma ile birlikte Petersburg’a yaklaflmaya bafllad›. Ayr›ca Prusya. Puflkin “Yüzbafl›n›n K›z›” isimli roman›nda bu AMAÇLARIMIZ ayaklanmay› anlat›r. 1775 Ocak’›nda SIRA S‹ZDE öldürüldü. Hertzberg. 1773’te patlak veren Pugaçev ayaklanmas›na ra¤men Bâb›âD‹KKAT li’yi 1774’te Küçük Kaynarca Antlaflmas› gibi a¤›r maddeler ihtiva eden bir antlaflmay› imzalamaya mecbur etti. Lehistan’›n taksimini kabul etmek SIRA zorunda S‹ZDE kalm›flt›. 1792 Temmuz’unda Rus ordusu yeniden Lehistan topraklar›n› iflgal etti.650. Lehistan’›n ‹kinci Taksimi (1792-1793) TELEV‹Z YON .1772’de Rusya. Ankara 1946.000’lik bir nüfusu. Prusya ise Lehistan Prusya’s› denen. 58 bin km2’lik bir arazi ve 1 milyonluk bir nüfustu. Çar III. Bu ayaklanman›n izleri uzun süre devam etmifltir. Prusya ve Avusturya taraf›ndan paylafl›ld›ktan sonra 1780’lere kadar rahat bir dönem yaflad›. Taksim. çev. Aleksandr Sergeyeviç Puflkin. Zira 250 bin km2’lik bir arazi ve 3 milyondan fazla bir nüfus elde etmiflti. 30 Eylül 1772’de Lehistan dieti taraf›ndan da kabul edildi.300.000’e yaklaflan bir bölgeyi. bu iflgali tan›mak zorunda kald›. Balkanlar’da hâkimiyet mücadelesi vermek için eli daha güçlü olacakt›r. Taksimde Rusya. Lehistan meselesi yüzünden Avrupa’n›n genelini etkileyecek bir savafl›n önünü ald›¤› için de uluslararas› arenada nüfuzunun artt›¤› kanaatindeydi. Petro oldu¤unu söyleyerek çevresine toplad›¤› Kazaklar. ad›na Lehistan’› kendi aralar›nda taksim ettiler. Katerina. 23 Ocak 1793’te Lehistan’› ikinci kez aralar›nda taksim ettiler. Lehistan’›n taksim edilmesi Do¤u Avrupa’da Rusya’n›n nüfuzunun tescillenmesi anlam›na geliyordu. Pugaçev ‹syan›n›n Tarihi. Lehistan’›n yeniden taksimi için bir plan Hertzberg de haz›rlad› ve bunu hayata geçirmek üzere görüflmelere bafllad›. ‹kinci taksim Rusya için mutlak bir zaferdi. Lehistan’›n bu ilk taksimine göre ülke topraklar›n›n yaklafl›k %30’u ve nüfusunun da %35’i el de¤ifltirdi. Bu karar. SIRA S‹ZDE Lehistan. Katerina döneminde Yemelyan ‹vanoviç Pugaçev SIRAbir S‹ZDE isimli Kazak. Baflk›rtlar ve köylülerle DÜfiÜN E L ‹ M Rus 1773’te ayakland›. 1792’de Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile devam eden savafla son veren II. K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Lehistan’›n göreceli rahatl›¤› 1786’da Prusya’daki kral de¤iflikli¤i ile giderek zora girdi. Lehistan Livonyas› ve Beyaz Rusya’da yaklafl›k 92 bin km2’lik bir bölgeyi ve takriben 1. Avusturya’n›n Fransa ile savafla tutuflmas›n› ve Prusya’n›n da dikkatini Avrupa savafl›na vermesi üzerine Lehistan’daki otoritesini artt›rmaya bafllad›. Rana Çak›röz. dikkatini AMAÇLARIMIZ iç meselelere ve Türk savafl›na yo¤unlaflt›rm›flt›. Zira II. Rusya ve Prusya. Lehistan’da eli güçlendi¤i için Türk savafl›na daha fazla a¤›rl›k verebildi. Zira uygulad›¤› bask›lar sonucunda önce Rusya. Fakat uzun vadede Prusya’n›n bu politikas›n›n DÜfiÜNEL‹M Avrupa’daki güç dengelerini yerinden oynatt›¤› görüldü. kuvvetlerini arka arkaya ma¤lup ederek Moskova ve Petersburg’u S O R U tehdit eder bir vaziyete geldi. Friedrich’in yerine geçen II.190 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Pugaçev ayaklanmas›: II. Pugaçev ayaklanmas› K ‹ T A Pile ilgili bk. Friedrich William. PrusS O R U aksine Lehistan’›n taksimi Rusya’n›n nüfuzunun artmas›n› da ya’n›n beklentisinin engellemedi. D ‹ arkadafllar›n›n KKAT yak›n ihanetiyle 14 Eylül 1774’te yakalan›p.

salg›n hastal›klar›n azalmas›. buna mukabil nüfus art›fl oranlar› yükselmeye bafllad›. “veban›n Avrupa’da yaratt›¤› toplam kay›plardan daha büyüktü”. daha geliflmifl halk sa¤l›¤› önlemleri ve savafllar›n fleklinin de¤iflmesi sonucu ölüm oranlar› h›zla azald›. tafl›mac›l›¤›n geliflmesi. orman alanlar›n›n taSIRA S‹ZDE r›ma aç›lmas›na ve batakl›klar ile sahillerin kurutulmas›na yönelik çal›flmalar hayata geçirilmiflti. Avrupa’daki nüfus oranlar›n›n 18. ancak artan nüfusu doyurmak için tar›m topraklar› yetersiz kald› ve köylü isyanlar› patlak verdi. yüzy›ldan itibaren D‹KKAT bafllam›flt›. yüzy›lda tar›m alanlar›na yeni ürünler ekilmeye. 17. ‹spanya Veraset SIRA S‹ZDE Savafllar›’nda ortaya ç›kan k›tl›k ve ard›ndan baflgösteren salg›n hastal›klar yüzünden 1700-1715 tarihleri aras›nda 3 milyon vatandafl›n› kaybetti. yüzy›lda Avrupa nüfusunun giderek artmas›ndaki en önemli etkenlerden biri de tar›mdaki iyilefltirmelerdi. 18. Fransa’da da. hayvan ve bitki yetifltiricili¤inde seçicili¤e.5 milyon iken 1800’de 9. Lehistan’›n birinci ve ikinci taksimini neden istemifltir? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 16. ‹ngiltere’de otuz veç’te ise otuz yediden k›rk üçe yükseldi. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren ise daha fazla ve daha farkl› g›dalar›n ekilmeAMAÇLARIMIZ si. Rusya’n›n nüfusu 1700’de 17. YÜZYIL AVRUPASI’NDA TARIMDA MODERNLEfiME 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U 18. 1750-1850 tarihleri aras›nda Avrupa’daki baz› ülkelerdeki ortalama insan ömrü ‹ N Tyediden E R N E T k›rka. Bu durum. Tar›mda iyilefltirme birkaç farkl› flekilde S O R U hayata geçirildi ve bunda liderli¤i de Hollanda ile ‹ngiltere yapt›. 18. yüzy›lda artmas›na sömürgelerden getirilen ve yeni ele geçirilen bölgelerden dahil edilen nüfusun da önemli bir katk›s› oldu. ‹spanya’da 1596-1685 tarihleri aras›nda h›zla yay›lan veba yüzünden ülke nüfusunun yaklafl›k %25’i öldü. T yüzy›lda bir nüE L E V ‹ Z Y Obelli N fus art›fl› sa¤land›. ‹ngiltere nüfusu 1750’de 6. ürün rotasyonu takvimleri yap›lmaya.5 milyon iken 1780’da 27 milyona ulaflt›. ‹spanya nüfusu 1756’da 8 milyon 1787’de K ‹ T A iken P 10. yüzy›la gelindi¤inde ise flartlar iyilefltirildi¤inden salg›n yüzünden ölüm oranlaD‹KKAT r› giderek azald›. Bu tür giriflimler ‹ngiltere ve Hollanda’da çiftçilerin di¤er Avrupa ülkelerine nazaran %50 ile %175 aras›nda daha fazla verim elde etmesini sa¤lad›. Amerika yerli nüfusunun h›zla erimesine sebep oldu.6 milyona. di¤er Avrupa ülkelerine nazaran daha az olmakla beraber. FaAMAÇLARIMIZ D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . 18. yüzy›lda Avrupa’n›n nüfus oranlar›nda büyük de¤iflimlere sebep olan en önemli etkenlerden biri h›yarc›kl› vebayd›. ‹sflöyleydi: Fransa’da yirmi sekizden otuz dörde. Buna karfl›l›k k›tay› baflka bir tehlike bekliyordu: K›tl›k! 17. ve 17. daha fazla toprakla tar›m yap›lmas›. Buna mukabil Avrupa. Ölüm oranlar› Bat› Avrupa’dan bafllamak üzere giderek Do¤u Avrupa’da azalmaya.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 191 Prusya. ‹lk iflgal y›llar›nda Amerika’n›n yerli nüfusu yaklafl›k 50 milyondan fazla iken iflgallerden 100 y›l sonra yerlilerin nüfusu % 95 oran›nda azald›. yüzy›lda Avrupa nüfus hareketlerinin sonuçlar› neler olmufltur?SIRA S‹ZDE 18. Ünite . Bu da Sanayi Devrimi’ne giden sürecin kayna¤›n› oluflturdu.4 milyona. 18. YÜZYIL AVRUPASI’NDA NÜFUS HAREKETLER‹ 3 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET 18. Londra’da 1603’ten 1665’e kadar etkili S O R U olan veba yaklafl›k 170 bin kiflinin ölümüne sebep oldu.8. Avrupa tar›m›ndaki modernleflme ve iyilefltirme daha 17. Fransa’n›n nüfus art›fl›n›n daha az olmas›n›n sebebi ise ülkede uygulanan iptidaî do¤um kontrol yöntemleri idi. yüzy›lda Avrupa’n›n en güçlü ülkesi kabul edilen Fransa.

yüzy›l›n ilk yar›s›nda hâlâ büyük kentlerde de¤il k›rsal kesimlerde bulunuyordu. bezelye veya yonca gibi yeni ürünler ekildi ve bu ürünler topra¤› daha verimli hâle getirdi. Bu durum. Bu isyanlar tarihe “Un Savafl›” olarak geçti ve isyanlar ancak krall›¤›n asiler üzerine 25 bin asker göndermesiyle yat›flt›r›ld›. birçok dile çevrildi. yüzy›lda Jethro Tull taraf›ndan icat edilmesinden sonra tar›mda verimlilik daha da artt›. “Modern ‹ktisad›n Babas›” ve “Hür Teflebbüsün Patron Evliyas›” gibi ünvanlarla an›ld›. bu yüzden loncalar›n kapat›lmas›n› . ‹ngiltere ve Hollanda’n›n aksine di¤er Avrupa ülkelerinde tar›mda iyilefltirilmeye gidilmemesi 18. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda ciddi problemlere sebep oldu. Lonca üyeleri Almanya. 18. 18. “Milletlerin Zenginli¤i” adl› eseri ile ün salan Adam Smith 1776’da klasik üretim sisteminin yeni üretim yap›lar›n› engelledi¤ini. Hollanda baflta olmak üzere Avrupa’n›n baz› bölgelerinde daha fazla et. loncalar›n d›fl›nda üretim yapan yerlerin ortaya ç›kmas› ciddi itirazlarla karfl›land›. kendine has bir yap›lanmaya ve üretim sistemine sahipti. Tull’un d›fl›nda da birçok Avrupal› mucit tar›m alanlar›n›n gelifltirilmesi için önemli bulufllar yapt›. Hayvan say›s›n›n artmas›. Buna ra¤men “Un Savafllar›” ve köylü isyanlar› Frans›z ‹htilali’nin önemli sebeplerinden birini oluflturdu. 18. Bu yüzden tar›m alanlar›na çevrilen orman sahalar›na ilk olarak yonca ve flalgam ekiliyordu. Bunun bir sonucu olarak da art›k hayvanlar›n sonbahar geldi¤inde yiyecek k›tl›¤›ndan kesilme zarureti ortadan kalkt› ve hayvan sürülerinin say›s› artt›. Mekanik tohum ekme makinesinin 18. Bu iki ürün her sahada yetifliyor ve ekildi¤i arazinin h›zla verimli bir tar›m alan›na dönüflmesini sa¤l›yordu. Zira klasik üretim sisteminin en önemli unsuru olan loncalar. Ayr›ca henüz bu imalathaneler 18. depolardaki bu¤daya zorla elkoydular. süt ve yün verecek hayvan cinsleri yetifltirilmeye baflland›. Örne¤in Rusya’da Çariçe II. büyük oranda yüzy›l›n sonuna kadar da devam etti. ‹malathanelerin aç›lmas›.192 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi sulye. Avusturya gibi ülkelerde yeni imalathaneleri basarak iflçileri dövdüler. Buna ra¤men 18. ancak beklenen baflar› sa¤lanamad›. Özellikle k›tl›k dönemlerinde tah›l fiyatlar› artt›¤›ndan köylüler isyan etti. Frans›z köylüler. Hollanda ve ‹ngiltere’nin öncülük etti¤i tar›mda modernleflme Avrupa’n›n di¤er ülkelerinde daha az yay›ld›. yüzy›ldaki imalathaneler. 18. buna mukabil ücretler ise düflüktü. daha fazla gübre ve do¤al olarak daha verimli topraklar demekti. Zira büyük toprak sahipleri bunu kendi ç›karlar›n› zedeledi¤i için engellediler. 18. yüzy›l. Smith’in. ‹malathanelerdeki koflullar oldukça elveriflsizdi. Zira atlar›n çekti¤i bu makine sayesinde tohumlar topra¤a daha derin yerlefltiriliyor ve bu ifllem s›ras›nda daha az tohum zayi oluyordu. Örne¤in 1780’lerde Paris’teki dokuma tezgâhlar›n›n %75’i k›rsal kesimdeydi. yüzy›lda patates de ekilmeye baflland› ve daha da önemlisi saman yetifltiricili¤i artt›. Katerina toprak reformu yapmak istedi fakat büyük bir muhalefetle karfl›laflt›¤› için bundan vazgeçmek zorunda kald›. Bunu düzeltme ad›na birtak›m ad›mlar at›ld›. yüzy›l›n sonunda bafllayacak ve bir sonraki yüzy›la ad›na verecek olan “Sanayi Devrimi” öncesi “ön sanayileflmenin” temellerini oluflturmufltur. Merkantilist k›s›tlamalar ve imtiyazlar kald›r›ld›. Smith. yüzy›l tar›mc›l›¤›ndaki en hayatî ürünlerin bafl›nda yonca ve flalgam geliyordu. çal›flma saatleri fazla. 1775’te Fransa’n›n birçok bölgesi tah›l fiyatlar›ndaki art›fl› protesto eden köylü isyanlar› sonucunda harabeye döndü. iktisadî liberalizmi savunan görüflleri Sanayi Devrimi ilerledikçe baflta ‹ngiltere olmak üzere birçok ülkede kullan›ld›. klasik üretim sistemleri ile yeni sistemlerin çat›flt›¤› bir yüzy›l oldu. SU GÜCÜNDEN BUHARLI MAK‹NELERE Milletlerin Zenginli¤i: Adam Smith’in “Milletlerin Zenginli¤inin Mahiyeti ve Sebepleri Üzerine Bir Araflt›rma” isimli iki ciltlik hacimli eseri 9 Mart 1776’da ‹ngiltere’de yay›nland›¤›nda büyük yank› uyand›rd› ve defalarca bask›s› yap›l›p. yüzy›l Avrupa’s›nda sanayi hamleleri küçük imalathanelerin kurulmas› ile bafllat›ld›. YÜZYIL AVRUPA SANAY‹‹: LONCALARDAN FABR‹KALARA.

akl›n ayd›nlatt›¤› kesin do¤rulara. Zira 18. ancak bu öneri afl›r› radikal bulundu¤u için kabul edilmedi. Watt’›n icad› önce 1760’larda pamuk ipli¤i makinelerine. yüzy›lda en önemli enerji kayna¤› kömürdü. Josiah Wedgwood (1730-1795) adl› ‹ngiliz bir çömlekçi kömürle çal›flan buhar makinesi yapt› ve bu bulufl sayesinde özellikle porselen sanayiinde büyük geliflmeler oldu. Bu da giderek evlerdeki el dokumac›l›¤›n›n sonunu getirdi. bilginin ilerlemesine dayanan entelektüel bir kültür egemen olmal›d›r. Bat› toplumunda 18. Buna ek olarak demir sanayiindeki yeni geliflmeler de sanayinin di¤er kollar›n›n geliflmesini sa¤lad›. insanl›k tarihinde daimi bir ilerlemenin hâkim oldu¤u düflüncesinin giderek yayg›n kabul gördü¤ü ve geçerli olan›n yaln›zca deneysel yöntem oldu¤u anlay›fl›n›n hâkim oldu¤u bir dönemdir Ayd›nlanma Yüzy›l›. yüzy›lda sanayi bölgeleri oluflmas›na ra¤men yine de nüfusun büyük bir k›sm› k›rsal alanlarda yaflamaya devam etti. 18. Örne¤in Manchester’›n nüfusu 1760’da 17 bin iken. 1783’te ise Fransa’da buharl› bir gemi infla edildi. yüzy›lda geliflen ve ak›lc› düflünceyi eski. Zira Ayd›nlanmac› düflünürlere göre do¤a kadar toplum da tam bir ilerleme içindedir. Özellikle tifüs ve verem gibi hastal›klar yeni oluflan sanayi bölgelerinde binlerce insan›n ölümüne sebep oldu. Bu makineler su gücü ile çal›flt›r›l›yordu ve karmafl›k bir sisteme sahipti. herfleyden kuflku duyulmas› gerekti¤i. geleneksel önyarg›lardan ve ideolojilerden özgürlefltirmeyi ve yeni bilgiye yönelik kabulü gelifltirmeyi amaçlayan düflünsel geliflimi kapsayan dönemi tan›mlar. Ayd›nlanmac› düflünceye göre. dinin de aklî elefltiriye tâbi tutuldu¤u. ‹lerleyen insanl›k sonunda mutlak mutlulu¤a eri- . Bu yüzy›ldaki sanayi hamleleri bir sonraki yüzy›lda yaflanacak olan Sanayi Devrimi’nin haz›rlay›c›s› olmaktan fazla bir anlam tafl›m›yordu. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru ise modern sanayileflmenin artmas› ile birlikte Avrupa’n›n birçok ülkesinde loncalar kapat›ld›. kurakl›k dönemlerinde veya fliddetli k›fllar yüzünden suyun dondu¤u dönemlerde kullan›lamaz hâle geldiklerinden yeni enerji kaynaklar› aray›fl›na gidildi. Fransa Maliye Naz›r› Turgot. Bu yüzy›l› en iyi tan›mlayan tariflerden biri hiç flüphesiz Immanuel Kant’›n flu cümlesidir: “Akl›n› kullanma cesareti”. Sanayi bölgeleri genelde ulafl›m imkânlar›n›n daha kolay oldu¤u flehir yak›nlar›nda geliflti. burada aç›lan iplik makineleri sayesinde 1830’da 180 bine ç›kt›. Bu yüzden evlerde kullan›ma uygun de¤ildi. Bulunan en etkili çözüm ise buhar gücüydü.8. 18. 18. loncalar›n kapat›lmas›n› istedi. AYDINLANMA YÜZYILI Ayd›nlanma Yüzy›l›. Böylece sanayi flehirleri oluflmaya bafllad›. Bu kültür sonsuz ve sürekli bir flekilde ilerlemelidir. yüzy›l sanayiinde en önemli geliflmelerden biri de kömürün daha ekonomik ve kolay flekilde yüzeye ç›kar›lmas›n› sa¤layan makinelerin icat edilmesi idi. Bilgiye ancak olaylar›n gözlemlenmesi ile ulafl›laca¤› inanc›n›n hâkim oldu¤u. yüzy›lda ilk olarak ‹ngiltere’de iplik üretiminde makineler kullan›lmaya baflland›. buharl› çekiçlere ve körüklere uyguland›. Su enerjisi ile çal›flan makineler. Bu oran Do¤u Avrupa’ya gidildikçe daha da artmaktayd›.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 193 savundu. 18. Buna ra¤men iplik makineleri akarsu kenarlar›na kurulduklar› için bu bölgelerdeki nüfusun k›sa sürede artmas›n› sa¤lad›. Buhar gücünün di¤er sanayi kollar›na uygulanmas› ise ‹skoç mühendis James Watt’›n (1736-1819) icatlar›yla mümkün oldu. Smith’in tezleri 1780’lerde Fransa’da yank› buldu. ancak bu bölgelerin yerleflim için alt yap›lar› iyi olmad›¤›ndan birçok s›k›nt› yafland›. Buharl› makineler ilk defa ‹ngiliz Thomas Newcomen (1663-1729) taraf›ndan gelifltirilmiflti ve bu makineler ilk zamanlar daha çok maden ocaklar›nda kullan›lm›flt›. Ünite .

flecek ve mutlak özgürlü¤e ulafl›lacakt›r. Baron de Montesquieu. Birçok ülkede yasak kitaplar listeleri haz›rland›. insan›n vicdan› ile ilgili bir konu olmal›. Devlet. o zamanki 13 Amerika kolonisinde hemen hemen herkes taraf›ndan okundu¤u iddia edilir. farkl› dindeki insanlara toplumsal düzeni bozmad›klar› sürece müdahil olmamal›. Sanatlar›n ve Mesleklerin S›n›fland›r›lm›fl Sözlü¤ü) yay›nlanmas›d›r. Çünkü katalog bu kitaplar› daha cazip hale getirmifl ve insanlar meraklar›ndan buradaki kitaplar› okumaya bafllam›fllard›. hatta farkl› dindeki insanlar› korumas› alt›na almal›yd›. Editörlü¤ünü Denis Diderot ve Jean le Rond d’Alembert’in yapt›¤› ansiklopedi 1772’de tamamlanabildi. insan akl›n›n çabalar›n›n genel bir görünümünü” vermek iddias›yla 1751’de yay›mlanmaya bafllad›. Fransa’da Denis Diderot. Voltaire. Bireyler güçlerini haklar›n› bir parças›n› oluflturduklar› genel iradeye devredecekler ve böylece siyasal hayata eflit kat›lacaklard›. Baron de Montesquieu. “ayd›n despotizmi” olarak bilinen ve hükümdar›n. Montesquieu’ye göre siyasal rejimlerde de “do¤al kanunlara” tâbi olmak ve onlar›n sesine kulak vermek gereklidir. des arts et des métiers (Ansiklopedi ya da Bilimlerin. 1772’de Viyana’da yay›nlanan “Yasaklanm›fl Kitaplar Katalo¤u” bile bir süre sonra yasakland›. Eserlerinde kiliseyi. iklim vb. özgürlü¤ü. Büyük Britanya’da David Hume. Jean-Jacques Rousseau. Sansüre karfl› yay›nevi. Ayd›nlanman›n ilk temsilcileri olarak genellikle Rene Descartes ve Gottfried Wilhelm Leibniz kabul edilir. insanlar dinlerini özgürce yaflayabilmeliydiler. fliirler. Üç ay içerisinde 120 bin adet satan bu risalenin. Toplam 33 cilt . Sa¤duyu. Bunun sonucunda da insano¤lu sürekli olmak üzere mükemmelli¤e do¤ru bir geliflme kaydedecektir. insan hak ve özgürlükleri üzerinde durmufltur. “Kanunlar›n Ruhu” 1748-1750 tarihleri aras›nda tam yirmi bask› yapt› ve düflünürün görüflleri Avrupa’n›n birçok yerine yay›ld›. düzyaz›lar. Varl›k sebebi kendinden menkul. Toplum ile devletin karfl›l›kl› sorumluklar› Ayd›nlanma dönemi düflünürlerinden Jean-Jacques Rousseau’nun “Toplumsal Sözleflme” adl› eserinde ele al›nm›fl ve savunulmufltur. Immanuel Kant. Frans›z kurumlar›n› elefltirmifl. “her türlü ve her ça¤da. devlet insanlar›n dinlerine müdahil olmamal›. Almanya’da Johann Gottfried Herder. Encyclopédie. sonra da bu özellikler kullan›larak tedricen mükemmel bir toplum infla edecek yasalara ulafl›lmal›yd›. Amerika ba¤›ms›zl›k meflalesini yakm›flt›. Ayd›nlanmac›lar›n birço¤una göre din. Ayd›nlanmac› düflünürlere göre öncelikle insan do¤as›n›n ne oldu¤unun temel özellikleri bulunmal›. Oldukça üretken bir yazar ve düflünür olan Voltaire. Ayr›ca binlerce mektup yazm›flt›r. Burlamaqui’nin ifadesiyle “‹nsan›n mutlulu¤u bulmas›n›n tek yolu akl›n› kullanmas›”yd›. John Locke ve Thomas Paine Ayd›nlanma Yüzy›l›’n›n en önemli temsilcileridir. hoflgörüyü ve vergi eflitli¤ini güvence alt›na ald›¤› meflruti bir krall›¤› savundu. yazar› belli olmayan gizlice sat›lan kitaplar ortaya ç›kt›. Christian Wolff. Örne¤in Fransa’da 1770’te Katolikli¤i savunmak için 90 kitap yaz›ld›. insanlar›n mutlulu¤u için vard›r. Ayd›nlanmac› anlay›fla göre devlet. Toplumsal mutlulu¤un da yerçekimi ve dinamik yasalar› gibi belirlenebilece¤i düflünülmektedir. Toplumla devlet bir mukavele esas›na göre karfl›l›kl› görev ve sorumluluklara sahiptir.194 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Toplumsal Sözleflme: JeanJacques Rousseau. Voltaire: 1694-1778 y›llar› aras›nda yaflayan Frans›z filozof. Büyük sat›fla ra¤men tek kurufl telif ücreti almayan Thomas Paine. 1776’da 47 sayfal›k “Sa¤duyu” isimli bir risale yay›nlad›. Düflünür bu eserinde her halk için geçerli tek bir siyasal rejimin mümkün olmad›¤›n› savundu. Felsefe Sözlü¤ü en önemli eserlerinden biridir. Voltaire. 1762’de yay›nlanan bu kitab›nda bireyin özgürlü¤üne dokunmaks›z›n onun ahlaksal erdemini yükseltecek bir model önermiflti. Zira co¤rafya. Ayd›nlanman›n vatan› olarak Fransa bilinir. koflullar›n de¤iflken olmas› yüzünden toplumlar farkl› siyasal rejimler gelifltirmifllerdi ve bunlar› tek bir flekle sokmak yanl›fl bir ad›m olacakt›. Fransa’n›n Ayd›nlanma sürecinin bayraktarl›¤›n› yapmas›n›n en önemli sebeplerinden biri de k›saca “Encyclopédie” olarak bilinen “Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences. tiyatro oyunlar› ve tarih kitaplar› kaleme alm›flt›r. kutsal ve elefltirilmez de de¤ildir. Özellikle “Encyclopédie”nin yay›mlanmas› Fransa’n›n bu ününü daha da perçinlemifltir. Mevcut dini anlay›fl›n sorgulanmas› bir tepki de do¤urdu. Thomas Paine: 37 yafl›nda Amerika’ya giden bir ‹ngiliz’dir. Montesquieu’den sonra Fransa’da Ayd›nlanma düflüncesinin bayraktarl›¤›n› 1717’de yazd›¤› bir tafllama yüzünden daha 23 yafl›nda iken hapse at›lan Voltaire ad›yla bilinen Francois-Marie Arouet yapt›. eseriyle koloni halklar›na kendi ba¤›ms›zl›klar› u¤runa savaflmalar› için aç›k bir ça¤r› yap›yordu. 1748’de “Kanunlar›n Ruhu” adl› en önemli eserini tamamlad›. Ayd›nlanma’n›n en önemli isimlerindendir. Claude Adrien Helvétius.

. Voltaire. bilim ve sanat› eski özgürlüklerine kavuflturmal›y›z” diyerek DÜfiÜNEL‹M yay›n felsefesini aç›klam›flt›r.8.. Rousseau. Ankara 1943. Ancak hepsinin ortak özelli¤i insan› ve onun çevresini anlamaya. yap›D ‹ Ktoplumsal KAT lar. anlamland›rmaya ve buna dair yasalar ç›karmaya çal›flmalar›. Montesquie. Quesnay ve Helvetius gibi devrin önde gelen 150’den fazla yazar ve düflünürünün yaz›lar›n› ihtiva eder.AMAÇLARIMIZ insan kaderine nas›l hükmedilece¤ine dair kafa yormalar›yd›. Bütün o eski aptall›klar› ayaklar›m›z›n alt›na almal›y›z. “Encyclopédie”nin birinci cildinde yazd›¤› takdim yaz›s›nda “‹nsan. fiunu da ifade etmek gerekir ki Ayd›nlanma dönemindeki düflünürlerin tamam› ayn› görüflleri savunmuyordu. Voltaire. çev. AyS O R U r›ca bu yaz›lar ve Ayd›nlanma düflünürlerinin di¤er fikirleri Frans›z ‹htilali’ne giden süreci de haz›rlad›. Ünite . devletin niteli¤i ve rejimlerin nas›l olmas› gerekti¤i. Hem bu takdim yaz›s› hem de ansiklopedide yay›nlanan yaz›lar Ayd›nlanma düflüncesinin daha genifl kitlelere ulaflmas›n› sa¤lad›.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 195 olan Encyclopédie. Lütfi Ay. aySIRA S‹ZDE r›m gözetmeden ve çekinmeden her fleyi incelemeli ve deflmelidir. I-IV. Felsefe Sözlü¤ü. insan do¤as›na dair mutlak kanunlar›n olup olmad›klar› ve bunlar›n nas›l tespit edilecekleri ve en önemlisi de SIRA S‹ZDE akl›n üstünlü¤ü hususlar›nda Ayd›nlanmac› düflünürler aras›nda ciddi fikir ayr›l›klar› mevcuttu. ak›l taraf›ndan konulmam›fl olan bütün engelleri y›kmal›y›z. Buffon. Diderot. d’Alembert. ‹nsan›n do¤as›. K ‹ T A P SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Ayd›nlanmac› düflünürlerin genel özellikleri nelerdir? TSIRA E L E VS‹ZDE ‹ZYON 5 T SIRA E L E V S‹ZDE ‹ZYON DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET .

196

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

Özet
A M A Ç

1

1748-1789 tarihleri aras›nda Avrupa’ya etki etmifl olan önemli siyasî ve askerî geliflmeleri aç›klayabilmek 1748 Aix-la-Chapelle Bar›fl›’ndan sonra 1756’ya kadar k›ta Avrupas›’nda bir bar›fl dönemi yafland›. Fakat bu süre zarf›nda yeni ittifak aray›fllar› son h›zla devam etti. 1756’da patlak veren ve ilk Dünya savafl› olarak adland›r›lan Yedi Y›l Savafl›, Avrupa’n›n birçok devletinin müdahil oldu¤u bir savaflt›. Savafl, ‹ngiltere ve Fransa aras›nda 10 fiubat 1763’te imzalanan Paris Bar›fl Antlaflmas› ile savafla müdahil olan di¤er ülkeler aras›nda 15 fiubat 1763’te imzalanan Hubertusburg Antlaflmas› ile sona erdi, ancak savafl›n etkileri daha sonraki y›llarda da devam etti. Zira Yedi Y›l Savafllar› hem kazananlar› hem de kaybedenleri a¤›r bir ekonomik yükün alt›na sokmufltu. Daha da önemlisi Fransa’n›n kara Avrupas›’ndaki nüfuzu çok azalm›flt›. Yedi Y›l Savafllar›’ndan sonra k›ta Avrupas›’n› meflgul eden en önemli mesele Lehistan’daki kral seçimi ve ard›ndan bu ülkenin Prusya, Rusya ve Avusturya aras›nda iki defa taksim edilmesi oldu. Sanayi Devrimi’ne giden süreçte 18. Yüzy›l Avrupas›’ndaki sanayi hamlelerini ve bunlar›n özelliklerini aç›klayabilmek ‹nsanl›k tarihinin yaflad›¤› en ciddi k›r›lma ve de¤iflim dönemlerinden biri flüphesiz 19. yüzy›ldaki Sanayi Devrimi’dir. Bu hamlenin temelleri ise 18. yüzy›lda at›ld›. Öncelikle kömür madenlerinde bafllat›lan ve zamanla di¤er ifl kollar›n› da kapsayan 18. yüzy›ldaki sanayileflme giriflimleri bütün k›ta Avrupas›’nda ayn› ölçüde ve ayn› oranda yaflanmad›. Daha da önemlisi 18. yüzy›ldaki sanayileflme daha önceki klasik üretim sistemleri ile Sanayi Devrimi aras›nda bir geçifl görevi gördü. Buhar gücünün icad› ve bir enerji kayna¤› olarak kömürün daha yayg›n ve etkin kullan›m› Sanayi Devrimi’ne giden sürecin en önemli bulufllar› olarak kaydedildi. 18. yüzy›ldaki sanayileflme hamleleri sonucunda flehir hayat›nda önemli de¤iflimler görüldü. Yeni yerleflim yerleri ortaya ç›kmaya bafllad›, ancak bu yeni yerleflim bölgelerinde ciddi problemlerle de karfl›lafl›ld›. Zira yo¤un göç alan bu bölgelerin alt yap› problemleri halledilmemiflti.

A M A Ç

3

Ayd›nlanma Yüzy›l›’n›n genel hatlar›yla özelliklerini de¤erlendirebilmek 18. yüzy›l, tarihe “Ayd›nlanma Yüzy›l›” olarak geçti. Zira bu yüzy›lda, insan akl› daha önce görülmedi¤i kadar ön plana ç›kar›ld› ve insan›n mutlak mutlulu¤u için dönemin düflünürleri de¤iflmez, kesin kanunlar vazetmeye çal›flt›lar. Ayd›nlanma düflüncesinin lokomotifli¤ini Fransa yapt›, ancak bu düflünce Avrupa’n›n di¤er ülkelerinde de farkl› flekil ve boyutlarda etkili oldu. Fransa’n›n Ayd›nlanma sürecinin bayraktarl›¤›n› yapmas›n›n en önemli sebeplerinden biri de k›saca “Encyclopédie” olarak bilinen Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers’i (Ansiklopedi ya da Bilimlerin, Sanatlar›n ve Mesleklerin S›n›fland›r›lm›fl Sözlü¤ü) yay›nlanmas›d›r. Ayd›nlanma dönemindeki düflünürlerin tamam› ayn› görüflleri savunmuyordu. Ancak hepsinin ortak özelli¤i insan› ve onun çevresini anlamaya, anlamland›rmaya ve buna dair yasalar ç›karmaya çal›flmalar›, insan kaderine nas›l hükmedilece¤ine dair kafa yormalar›yd›.

A M A Ç

2

8. Ünite - Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789)

197

Kendimizi S›nayal›m
1. 1755’teki Diplomatik Devrim afla¤›daki antlaflmalardan hangisi ile bafllam›flt›r? a. 16 Mart 1731 ‹kinci Viyana Antlaflmas› b. 30 Eylül 1755 ‹ngiltere-Rusya Antlaflmas› c. 16 Ocak 1756 Westminster Antlaflmas› d. 1 May›s 1756 Birinci Versay Antlaflmas› e. 5 May›s 1762 Rusya-Prusya ‹ttifak Antlaflmas› 2. Afla¤›daki savafllardan hangisi tarihe “Birinci Dünya Savafl›” olarak geçmifltir? a. Lehistan Veraset Savafllar› b. Avusturya Veraset Savafllar› c. Otuz Y›l Savafllar› d. Yedi Y›l Savafllar› e. Dokuz Y›l Savafllar› 3. 1763’te Lehistan kral› seçilen Poniatowski’nin tahta ç›kabilmesini destekleyen iki devlet afla¤›dakilerden hangisinde birlikte ve do¤ru olarak verilmifltir? a. ‹ngiltere-Avusturya b. Avusturya-Fransa c. Rusya-Prusya d. Rusya-Avusturya e. Fransa-Rusya 4. Rusya’n›n oluflturmak istedi¤i Kuzey Sistemi’ni afla¤›daki ülkelerden hangisi bir tehdit olarak görmüfl ve engellemeye çal›flm›flt›r? a. Danimarka b. ‹sveç c. Prusya d. Rusya e. Fransa 5. Afla¤›daki ülkelerden hangisi Lehistan’›n birinci ve ikinci taksimini kabul ettirmek için çabalam›flt›r? a. Prusya b. Rusya c. Avusturya d. ‹ngiltere e. ‹sveç 6. Afla¤›dakilerden hangisi 18. yüzy›lda Avrupa’da nüfus art›fl›na etki eden nedenlerden biri de¤ildir? a. Yeni tah›l ürünlerinin bulunmas› b. Yeni tar›m alanlar› aç›lmas› c. Sa¤l›k flartlar›n›n iyilefltirilmesi d. ‹ttifaklar sisteminde k›r›lmalar yaflanmas› e. Sömürgelerden k›taya insan nakledilmesi 7. Afla¤›dakilerden hangisi 18. yüzy›lda Avrupa’da tar›m›n geliflmesine do¤rudan etki eden faktörlerden biri de¤ildir? a. Ürün rotasyon takvimlerinin yap›lmas› b. Bitki yetifltiricili¤inde seçicili¤e gidilmesi c. Ulafl›m için yeni kanallar›n aç›lmas› d. Orman alanlar›n›n tar›ma aç›lmas› e. Tar›m makinelerinin icat edilmesi 8. Avrupa tar›m›ndaki modernleflmenin öncülü¤ünü yapan ülkeler afla¤›dakilerden hangisinde birlikte ve do¤ru olarak verilmifltir? a. ‹ngiltere-Hollanda b. Fransa-Avusturya c. Rusya-Avusturya d. Avusturya-‹spanya e. Fransa-Prusya 9. Afla¤›dakilerden hangisi Ayd›nlanma döneminde yaflayan düflünürlerden biri de¤ildir? a. Johann Gottfried Herder b. Denis Diderot c. Baron de Montesquieu d. Jean-Jacques Rousseau e. Niccolo Machiavelli 10. Afla¤›dakilerden hangisi Ayd›nlanma döneminde kaleme al›nan eserlerden biri de¤ildir? a. Toplumsal Sözleflme b. Encyclopédie c. Hükümdar d. Kanunlar›n Ruhu e. Anti-Machiavel

198

Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi

Okuma Parças› 1
MAR‹A THERESA (1717-1780) Maria Theresa, Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru VI. Karl ile Braunschweig-Wolfenbütteli Elizabeth’in k›zlar› olarak 13 May›s 1717’de Viyana’da dünyaya geldi. Lorraine Dükü Franz Stephan ile 1736’da evlendi. Fransa, Lorraine Düklü¤ü’nün Avusturya’ya kat›lmas›n› engelleyince Stephan Franz, ailesinden kendine kalm›fl olan düklü¤ü b›rakarak Toscana Grandükü oldu. Maria Theresa, erkek kardeflinin bebekken ölmesi üzerine babas›n›n ç›kard›¤› veraset yasas› uyar›nca 20 Ekim 1740’ta Avusturya taht›na ç›kt›. Fakat Prusya, Fransa ve baz› Alman prenslikleri, Maria Theresa’n›n hükümdarl›¤›n› tan›mayarak Avusturya’ya savafl açt›lar. Maria Theresa, 1745’te yap›lan antlaflmayla kocas›n›n Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru olmas›n› sa¤lad›. Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoriçesi, Prusya karfl›s›nda baflar›l› olabilmek için modern bir ordu kurman›n zorunlu oldu¤unu anlayarak dan›flman› Kont Friedrich Wilhelm Haugwitz’in önerileriyle reformlar bafllatt›. ‹mparatorluktaki mahalli meclislerin gücünü k›r›p, büyük toprak sahiplerinin vergi muafiyetlerini ortadan kald›rarak Kutsal Roma-Cermen ‹mparatorlu¤u’nun gelirlerini ço¤altt›. ‹mparatorlu¤un çeflitli yerlerinde, özellikle de Bohemya’da ç›kan köylü isyanlar› sebebiyle zorunlu çal›flt›rmay› s›n›rland›rd›. Maria Theresa, merkezî devleti büyütürken 1749’da yarg› ile yürütmeyi birbirinden ay›rd›. Üniversite ö¤retiminde büyük reformlar yapt› ve dindar biri olmas›na ra¤men kilisenin yetkilerini k›s›tlayarak devlet denetimi alt›na almaya çal›flt›. ‹mparatoriçe, hükümdarl›¤›n›n bafl›nda Prusya’ya kapt›rd›¤› Silezya’y› geri almay› hiçbir zaman akl›ndan ç›karmam›flt›. Maria Theresa, Avusturya Veraset Savafllar›’nda müttefik oldu¤u ‹ngiltere’ye s›rt çevirerek 1756’da eski düflman› Fransa ile ittifak kurdu. Çar Petro’dan itibaren Avrupa sahnesine ç›kan Rusya’yla da bir antlaflma imzalad›. Avusturya, 1756’da girdi¤i Yedi Y›l Savafllar›’nda Prusya karfl›s›nda yine ma¤lup oldu ve büyük bir ekonomik s›k›nt›ya girdi. Maria Theresa, Yedi Y›l Savafllar›’ndan sonra bar›flç› bir tutum tak›nd›. Kocas›n›n 1765’te ölümünden sonra Kutsal Roma-Cermen ‹mparatoru olan o¤lu II. Joseph’in 1772’de Lehistan’› Prusya ve Rusya ile birlikte paylaflmas›na ve 1772’de Bavyera’y› iflgaline karfl› ç›kt›. ‹mparatoriçe, bu y›llarda ülkesindeki bofl arazilerin kullan›ma aç›lmas›n› sa¤lad›, yeni bir ceza yasas› ile yoksullar› koruma kanunu ç›kartt›. Devletin halk›n düflüncelerini denetlemesi gerekti¤ine inand›¤› için sansürü ülkesinde kurumsallaflt›rd›. ‹mparatoriçe, 29 Kas›m 1780’de Viyana’da öldü¤ünde o¤lu II. Joseph’e toparlanm›fl bir imparatorluk b›rakt›. Kaynak: Geliflim-Hacbette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi, IV, ‹stanbul 1985.

Okuma Parças› 2
F‹LOZOF HÜKÜMDAR: BÜYÜK FR‹EDR‹CH (1712-1786) II. Friedrich (Büyük Friedrich), 24 Ocak 1712’de Berlin’de do¤du. “Çavufl Kral” olarak tarihe geçen ve çocuklar›n› sopa ile terbiye etti¤i rivayet edilen Friedrich Wilhelm’in o¤luydu. Annesi ise ‹ngiltere Kral› I. George’un k›z› Sophie Dorothea’yd›. II. Friedrich’in do¤umundan bir sene sonra babas› Friedrich Wilhelm, Prusya kral› oldu ve 1740’a kadar ülkeyi idare etti. Bu süre zarf›nda Prusya ordusunu modernlefltirdi ve askere alma sistemini yeniden düzenledi. Ayr›ca gereksiz masraflar› k›sarak ülke ekonomisini düzeltti. Buna mukabil Friedrich Wilhelm hiç de iyi bir baba say›lmazd›. Karakterindeki sertlik ve muhataplar› alçak görme, o¤lu II. Friedrich’in giderek babas›ndan uzaklaflmas›na sebep oldu. Yafl› ilerledikçe babas›na karfl› nefreti de artan II. Friedrich, 18 yafl›na geldi¤inde babas›n›n bask›s›ndan kurtulmak için ‹ngiltere’ye kaçmay› dahi planlad›. Bunun için arad›¤› f›rsat babas› ile birlikte kat›ld›¤› bir Almanya seyahatinde do¤du. Fakat plan, genç veliaht›n arkadafl› Te¤men Peter Karl Christoph von Keith’in son anda piflmanl›k duyarak herfleyi anlatmas› ile hayata geçirilemedi. Baba Friedrich, o¤lunun bu plan›na çok sinirlenmifl fakat ona do¤rudan ceza vermek yerine en yak›n arkadafl› Keith’i idam ettirmeyi tercih etmiflti. Baz› devlet adamlar›n›n araya girmesiyle II. Friedrich babas› taraf›ndan affedildi ve Küstrin’e yerlefltirildi. Genç Friedrich, burada ilk idarî tecrübelerini edindi. Bu arada hayat›n›n sonuna kadar bir türlü sevemedi¤i Braunschweig prensesi ile 1733’te evlendirildi. II. Friedrich, 1733-1738 y›llar› aras›nda devam eden Lehistan Veraset Savafllar›’nda Avrupa’n›n en büyük komutanlar›ndan Avusturyal› Prens Eugene’in yan›nda bir süre gözlemci olarak bulundu. Bu, genç veliaht için iyi bir askerî tecrübe oldu. Daha sonra Rheinsberg fiatosu’na yerleflti. Rheinsberg’te geçirdi¤i günler Friedrich’in dünya görüflünün oluflmas›nda önemli bir ad›m oldu. Friedrich, burada sanat, edebiyat ve müzik ile ilgilenme f›rsat› buldu. Daha da önemlisi Fransa kültürüne yak›nl›k kesbetti. Dönemin en önde gelen düflünürlerinden Voltaire ile yaz›flmaya bafllad›. 1738’de “Bugünkü Avrupa Siyaseti Üstüne Düflünceler”, 1740’ta da “Anti-Machiavel” adl› iki önemli eseri yay›mland›. Özellikle ikinci eserinde Machiavel’in Prens/Hükümdar adl› eserine a¤›r elefltirilerde bulundu. II. Friedrich, babas›n›n 31 May›s 1740’ta ölmesi üzerine Prusya taht›na ç›kt› ve 1786’ya kadar uzun bir saltanat

8. Ünite - Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789)

199

sürdü. Saltanat süresince kazand›¤› zaferler ve Prusya’y› bir Avrupa gücü hâline getirmesi, ona “Büyük Friedrich” denilmesini sa¤lad›. Büyük Friedrich’in devlet idaresindeki temel felsefesi “devletin ç›karlar›n›n herfleyin üzerinde oldu¤uydu”. Bu yaklafl›m›n› 1752’de kaleme ald›¤› Siyasal Vasiyet adl› eserinde uzun uzun savunmufltur. II. Friedrich’in idaredeki ikinci felsefesi ise hükümdar›n idareye mutlak hâkimiyetiydi. Bu yüzden saltanat döneminde hükümdarl›¤›na gölge edecek kurumlar› ve yap›lar› ya etkisizlefltirdi ya da ortadan kald›rd›. ‹ktidar›na yönelik muhalif sesleri bast›rmak için “hafiye teflkilat›” dahi kurdu. Buna mukabil merkezî devleti güçlendirmek için kurumlar›n ve mahkemelerin yetki alanlar›n›n kesin olarak belirlenmesini sa¤lad›. Böylece ülke bürokratik yavafll›ktan ar›nd›r›ld›. Merkezî iktidar yan›nda ülke ekonomisinin iyilefltirilmesi ve sanayinin geliflmesi için de bir dizi giriflimde bulundu. Özellikle maden ve tekstil alan›nda büyük ilerlemeler kaydedildi. Friedrich, adalet alan›nda da önemli ad›mlar att› ve ilk Alman yasa derlemesini haz›rlatt›. E¤itim alan›nda çeflitli yenilikler yapt› ve ülkenin e¤itim alan›nda Avrupa’da önde gelmesini sa¤lad›. Francesco Algarotti, d’Argens, Julien Offray de La Mettrie gibi filozoflar› Berlin’e davet etti. Büyük Friedrich, 17 A¤ustos 1786’da öldü¤ünde, Prusya dünyan›n en önemli devletlerinden biri olmufltu. Kaynak: David Fraser, Frederick the Great: King of Prussia, New York 2000.

Okuma Parças› 3
AYDINLANMACI B‹R ÇAR‹ÇE: II. KATER‹NA (1729-1796) II. Katerina, 2 May›s 1729’da Prusya’n›n Stettin kentinde do¤du. Do¤du¤u zamanki ad› Sofiya von AnhaltZerbst idi ve anne taraf›ndan Holstein sülalesi ile akrabayd›. Sofiya’n›n babas› ise Prusya ordusunda bir generaldi. 1744’te daha 15 yafl›nda iken Sofiya’n›n kaderi de¤iflti. Zira Rusya Çariçesi Elizabeth, ölümünden sonra yerine geçirmeyi düflündü¤ü ye¤eni Peter ile Sofiya’y› evlendirmeye karar verdi. Bu karar, Rusya’ya yaklaflmak isteyen Prusya Kral› II. Friedrich taraf›ndan da desteklenince Sofiya’n›n pek fazla yapacak bir fleyi kalmad› ve Peter ile 1744’te evlendirildi. Bu evlilik, Peter’in psikolojisinin bozuk olmas› yüzünden Sofiya için zamanla bir iflkenceye döndü. Fakat Sofiya, bu süre boyunca kendini gelifltirmeyi ve bir Rus olmak için çabalamay› ihmal etmedi. Rusça ö¤rendi ve daha da önemlisi 1745’te Yekaterina Alekseyevna ad›n› alarak Ortodoks oldu. Ayr›ca kocas›n›n yaln›zl›¤a terketti¤i Kateri-

na, hiç de kaderine boyun e¤ecek bir kad›n de¤ildi. K›sa zamanda kendine yeni sevgililer edindi ve tarihe, di¤er icraatlar› yan›nda sevgililerinin çoklu¤u ile geçti. Peter, evlendikten sonra gün geçtikçe daha da anormalleflti, Katerina’dan giderek daha da uzaklaflt›. Art›k günlerini hizmetçilerle ve köpeklerle geçirir oldu. Ayr›ca Peter büyük bir II. Friedrich hayran›yd› ve Prusya ordusuna büyük bir tutku ile ba¤l›yd›. Bu yüzden küçük bir Prusya alay› kurdu ve günlerini bu alaya manevralar yapt›rarak geçirmeye bafllad›. Buna mukabil Katerina, her geçen gün Rusya’daki nüfuzlu kiflilerle olan ba¤lant›lar›n› güçlendirdi. Bu arada Frans›zca ö¤rendi ve böylece Frans›z düflünürlerin eserleri ile tan›flma imkân› buldu. Montesquieu, Voltaire ve Bayle’nin eserlerini okumaya bafllad›. Kendini entellektüel aç›dan gelifltiren Katerina 1754’te ilk çocu¤u olan Pavel Petroviç’i do¤urdu. Böylece Rusya taht› güvence alt›na al›nd›. Peter, teyzesi I. Elizabeth’in ölümü üzerine 5 Ocak 1762’de III. Petro ad›yla Rus taht›na ç›kt›. Ancak III. Petro’nun çarl›¤› fazla uzun sürmedi. 28 Haziran 1762’de muhaf›z alay› çara karfl› ayaklanarak III. Petro’yu tahttan indirdi ve 33 yafl›ndaki Katerina, Rusya çariçesi olarak ilan edildi. II. Katerina, çariçe olduktan sonra bir taraftan Rusya’y› Avrupal› bir ülke hâline getirmeye çal›fl›rken, di¤er taraftan da “Panslavist” bir d›fl politika takip ederek ülkenin topraklar›n› geniflletti. Bu arada kendisini gelifltirmeyi de ihmal etmedi. Özellikle giderek Frans›z düflünürlere ilgi duymaya bafllad›. Fransa’da yasaklanan Encyclopédie’nin bas›m›n› devam ettirmesi için Diderot’yu Rusya’ya davet etti, ancak Diderot davete olumsuz cevap verdi. Bu arada Voltaire ile de yaz›flmaya bafllad›. Çariçe Katerina’n›n kendisi de Nakaze adl› bir eser kaleme ald›. 1764 y›l›nda Avrupa’dan sat›n ald›¤› 250 tabloyu sergilemek üzere St. Petersburg’da Hermitage Müzesi’ni infla ettirdi. O tam manas›yla “Ayd›nlanmac› bir çariçeydi”. Fakat özellikle Frans›z ‹htilali’nden sonra çariçenin tav›rlar› de¤iflti ve giderek sertleflti. ‹htilalden sonra Hermitage’deki Voltaire’in büstünü dahi kald›rtt›. II. Katerina, 1796’ya kadar tam 34 y›l Rusya’y› idare etti ve Rusya, onun zaman›nda Avrupa’n›n en güçlü devletleri aras›na girdi. Çariçeli¤i s›ras›nda hiçbir evlilik yapmad›, ancak aflk dedikodular› her taraf› sarm›flt›. O¤lu Pavel Petroviç’e çok kötü davrand› ve ona adeta hapis hayat› yaflatt›. 67 yafl›nda 16 Kas›m 1796’da banyo yaparken beyin kanamas› geçirdi ve öldü. Kaynak: ‹sabel de Madariaga, Russia in the Age of Catherine the Great, London 1981.

Buna ra¤men nüfus art›fl›n› besleyecek yeterli miktarda g›da ürünü bulunamad›¤› k›tl›k dönemlerinde Avrupa’n›n birçok yerinde isyanlar ç›kt›. S›ra Sizde 3 Prusya Kral› II. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “18. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Lehistan’›n Birinci ve ‹kinci Taksimi (1763-1793)” bölümünü yeniden okuyunuz. e 5.200 Ortaça¤-Yeniça¤ Avrupa Tarihi Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. ard›ndan da Fransa ve Avusturya gibi iki kadim düflman ülke 1 May›s 1756’da Birinci Versay Antlaflmas› ile ittifak kurdular. Daha sonra bu ittifaka Rusya da kat›ld›. c . Rusya ve Fransa gibi ç›karlar› çak›flan devletlerden müteflekkil bir ittifak›n Prusya’y› tamamen teslim alacak bir organizasyonu yoktu. S›ra Sizde 2 Yedi Y›l Savafllar›’nda Avusturya. yüzy›lda Avrupa’n›n nüfusundaki art›fl sayesinde yavafl yavafl geliflmekte olan sanayi kollar›na ucuz ifl gücü temin edilebildi. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Lehistan’›n Birinci ve ‹kinci Taksimi (1763-1793)” bölümünü yeniden okuyunuz. d Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Diplomatik Devrim (1755-1756)” bölümünü yeniden okuyunuz. Bu sebeplerden ötürü Lehistan’›n taksim plan› II. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “18. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Do¤u Avrupa Kuzey Sistemi” bölümünü yeniden okuyunuz. a 9. Yüzy›l Avrupas›’nda Tar›msal Modernleflme” bölümünü yeniden okuyunuz. Ayr›ca hepsi insan›n mutlak mutlulu¤unun nas›l olmas› gerekti¤inin cevab›n› aram›fl ve buna dair do¤ada oldu¤una inand›klar› kanunlar gibi kanunlar bulmaya çal›flm›fllard›r. c 4. Zira Avusturya. Lehistan’›n taksim plan›n› ortaya atarak Avrupa’n›n genel bir savafla sürüklenmesinin önünü almay› hedeflemekteydi. Yüzy›l Avrupas›’nda Tar›msal Modernleflme” bölümünü yeniden okuyunuz. Friedrich için hayatî öneme haizdi. Ayr›ca Prusya’n›n bask›lar› sonucu Avusturya ve Rusya’n›n taksim plan›n› kabul etmesi hâlinde Prusya’n›n nüfuzu ve uluslararas› arenadaki otoritesi artacakt›. Daha da önemlisi ittifak devletleri aras›nda ciddi flekilde irtibat kopuklu¤u. c 2. 3. Böylece Avrupa ittifaklar sistemi yeni bir görünüm kazand›. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “18. e 10. S›ra Sizde 5 Ayd›nlanmac› düflünürlerin ortak özellikleri akl› esas almalar›. her fleyin ölçüsü olarak akl› görmeleriydi. Ayr›ca savafllarda asker teminindeki zorluklar afl›lmaya baflland›. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Avrupa’da Diplomatik Devrim denen geliflme 16 Ocak 1756’da ‹ngiltere ile Prusya aras›nda Westminster Antlaflmas›’n›n imzalanmas›ndan sonra bafllam›flt›r. Bütün bunlar Prusya’ya ayakta kalma ve mücadeleye devam etme imkân› verdi. Bu antlaflma ile daha önce oluflmufl ittifaklar sisteminde önce çatlaklar olufltu. güç mücadelesi vard›. c 8. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “‹lk Dünya Savafl›”: Yedi Y›l Savafllar› (1756-1763)” bölümünü yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Ayd›nlanma Yüzy›l›” bölümünü yeniden okuyunuz. Ordusunun büyük bir k›sm›n› kaybetmesine ra¤men Prusya yeniden toparlanabilme imkân› bulmufltur. a 6. S›ra Sizde 4 18. Yüzy›l Avrupas›’nda Nüfus Hareketleri” bölümünü yeniden okuyunuz. Friedrich. d 7. Yan›t›n›z do¤ru de¤ilse “Ayd›nlanma Yüzy›l›” bölümünü yeniden okuyunuz. Rusya ve Fransa ordular› ile savaflan Prusya kesin olarak ma¤lup edilememifltir.

Ankara. Cemal Bali-Erdim Öztokat-Osman Senenmo¤lu. çev. “Ayd›nlanma”. ‹stanbul. ‹stanbul. (1980). M. Avrupa Tarihi. Sabri Gürses. ‹stanbul. Ferit Burak Aydar. Bafllang›çtan 1917’ye Kadar Rusya Tarihi. I. Riasanovky. Bafllang›çtan Günümüze Rusya Tarihi. Robert B. Erken Modern Dönemde Avrupa 1450-1789. -Hanks (2009). Hamit Çal›flkan. ‹stanbul. çev. Yüzy›la. Medeniyet Tarihi 1974.Ç›¤manE. Ayd›nlanma Avrupas›nda Kamunun Yükselifli. Kurat. Fulbrook. çev. Stephen J. (2011). Avrupa Tarihinden Kesitler 1494-1789.M. Hosking. Ankara.Steinberg. Figen Dereli. . çev. J. Wiesner. Ertürk Demirel. Almanya’n›n K›sa Tarihi. ‹stanbul. III. Merry E. Büyük Devletlerin Yükselifli 1648-1815. Kaya. McKay. Ankara. Mark D. Büyük Güçlerin Yükselifl ve Çöküflleri. Akdes Nimet (1999). Birtane Karankaç›. Roger (2012). Mary (2011). ‹stanbul. Bookchin. B. Geliflim-Hachette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi. çev. Paul (1990). Doktora Tezi. çev. Fransa Tarihi. Demir. çev. çev. Ünite . Fransa’n›n K›sa Tarihi. Melton. Devrimci Halk Hareketleri: Köylü ‹syanlar›ndan Frans›z Devrimine. Norman (2006). Downs. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araflt›rmalar› Enstitüsü. çev.8. Roberts. ‹stanbul. IV. Geliflim-Hachette Türk ve Dünya Tarihi Ansiklopedisi. Murray (2012). 88-90. Davies. ‹stanbul. (2010). Sezgin Ata. çev. Yeni Bir Bak›fl Aç›s›yla Dünya Tarihi. ‹stanbul 1985.Scott. Lee. III. Özkan Akp›nar. Eflref Bengi Özbilen. Fethi Aytuna. Emiro¤lu-S. Mehmet Ali K›l›çbay. Eflref Bengi Özbilen. (2011). Geofrey (2011). çev. (1986). Price. AnaBritannica. ed. James Van Horn (2011). Ankara. Tahsin Yücel. çev. . Ponting. Clive (2011). V. ter. ‹stanbul. ‹stanbul.Ayd›nlanma ve Antik Rejim’in (Ancient Regime) Sonu (1748-1789) 201 Yararlan›lan Kaynaklar Bainville. çev. ‹stanbul. H. Topçugil-K. 1768 Savafl› Öncesi Osmanl› Diplomasisi (1755-1768). Ankara. çev. Derek . ‹stanbul. Jacques (1938). çev. ‹stanbul 1985. Avrupa Tarihi. ‹stanbul. Rusya ve Ruslar Erken Dönemden 21. U¤ur (2012). Dünyay› De¤ifltiren Kitaplar. (2009). Hüseyin Cahid Yalç›n. Kennedy. ‹stanbul. Kezban Acar. Nicholas V.