BANTLI GÖTÜRÜCÜLERİN OPTİMİZASYONU

Hamdi ZORLU YÜKSEK LİSANS TEZİ Makine Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Yrd. Doç. Dr. Nurşen ÖNTÜRK 2009

T.C. NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

BANTLI GÖTÜRÜCÜLERİN OPTİMİZASYONU

Hamdi ZORLU

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

DANIŞMAN: Yrd. Doç. Dr. Nurşen ÖNTÜRK

TEKİRDAĞ–2009 Her hakkı saklıdır

Yrd. Doç. Dr. Nurşen ÖNTÜRK danışmanlığında, Mak. Müh. Hamdi ZORLU tarafından hazırlanan bu çalışma aşağıdaki jüri tarafından Makine Mühendisliği Anabilim Dalı’nda yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir.

Jüri Başkanı: Prof.Dr. Bülent EKER Tez Danışmanı: Yrd. Doc. Dr. Nurşen ÖNTÜRK Üye: Yrd. Doc. Dr. Semih ÜZE

İmza: İmza: İmza:

Fen Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulunun ………………. tarih ve ………………. sayılı kararıyla onaylanmıştır.

Prof.Dr. Orhan DAĞLIOĞLU Enstitü Müdürü

ÖZET Yüksek Lisans Tezi BANTLI GÖTÜRÜCÜLERİN OPTİMİZASYONU Hamdi ZORLU Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Yrd. Doç. Dr. Nurşen ÖNTÜRK

Günümüzde enerji ve sanayi hammaddelerine olan yüksek talep, dünyada bu hammaddelerin üretiminin artmasına neden olmuştur. Bu üretim artışı beraberinde transport sorununun giderek yükselmesi, daha yüksek kapasiteli ve sürekli çalışabilen iş makinelerinin kullanımını kaçınılmaz hale getirmiştir. Bu çalışmada, taşınacak malzeme özellikleri ve miktarına, işletmenin çalışma koşullarına en uygun bantlı konveyör sisteminin tasarımı amaçlanmış ve bu doğrultuda bir çimento fabrikasında mevcut olan bantlı konveyörün optimizasyonu gerçekleştirilmiştir Anahtar kelimeler: Transport, Bantlı Götürücü(Konveyör), Tasarım, Optimizasyon, Kapasite.

2009, 103 sayfa

i

ABSTRACT

MSc. Thesis OPTIMIZATION OF BELT CONVEYORS Hamdi ZORLU Namık Kemal University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Mechanical Engineering Supervisor: Assist. Prof. Dr. Nurşen ÖNTÜRK Today, the high demand of energy and industry raw materials, led to the increase in world production of these materials. This will increase production gradually increases with the problem of transport, higher capacity and can run continuously in the use of construction machinery is inevitably bring. In this study, intended design most suitable belt conveyor system for factory working conditions, depending on the properties of the materials transported and the amount and in this direction optimization of belt conveyor was carried out which are available in a cement factory.

Keywords: Transport, Belt Conveyor, Design, Optimization, Capacity.

2009, 103 pages

ii

ÖNSÖZ Bugün endüstride işletme ekonomisine en fazla etki eden faktörlerden biri malzeme iletimidir. Malzeme iletiminde maliyete, iletimin debisi ve hızı önemli bir şekilde tesir etmektedir. Lastik bantlı götürücüler (konveyörler, ileticiler) verimi artırarak maliyet yönünden iyi bir çözüm olmaktadırlar. Bu çalışmasında Lastik bantlı iletim tesislerinin hesap şekillerini kullanarak seçilen bir bantlı götürücünün belirli koşullar altında mümkün olan alternatifler içinden en iyi tasarımının nasıl yapılacağı ele alınarak bantlı götürücünün tasarım açısından optimizasyonuna çalışılmıştır. Bu tez çalışmasını almamı sağlayan ve her zaman sahip olduğu fikirlerle bana yol gösterdiğini inandığım, danışman hocam Yrd. Doç. Dr. Nurşen ÖNTÜRK’e ve bana her türlü konuda desteğini ve yardımlarını esirgemeyen Makine Mühendisliği Anabilim Dalı başkanı Prof. Dr. Ayşen HAKSEVER’e teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca bu tezin hazırlanmasında yardım ve özverilerini esirgemeyen Prof. Dr. Bülent EKER’e teşekkürü bir borç bilirim. Aynı zamanda bu çalışmada yardımlarını esirgemeyen GENKON MÜHENDİSLİK MÜŞAVİRLİK İNŞAAT VE TİCARET A.Ş. çalışanlarından Mak. Müh. Soner BOYACIOĞLU ve mekanik tekniker Sabri DÜZGÜN’e teşekkür ederim.

Hamdi ZORLU

iii

F2 [m ] [daN/m] [daN/m] [daN/m] [daN] [daN] [daN] [-] [mm] [-] [daN/cm] G G1 GB GD GT Gw gj. f2) fem F(χ) F1.SİMGELER DİZİNİ Simge a a a max min Boyut Parça boyutu En büyük parça boyutu En küçük parçanın boyutu olarak Ortalama parça büyüklüğü Bant genişliği Tambur genişliği Eğilme moment faktörleri Burulma moment faktörleri Tahrik faktörlerinin Tahrik tamburu çapı Tambur mil çapı Tahrik tamburu çapı Kuyruk tamburu çapı Moment kolu Banttaki çökme (sehim) miktarı Sürtünme faktörleri Emniyetli çökme miktarı Amaç fonksiyonu Doldurma kesit alanı Birim bant boyuna düşen ağırlık Hareketli parçalar için birim metredeki ağırlık İletim bandının birim boy ağırlığı Toplam hareketli dönüş rulo gurubu ağırlığı Toplam hareketli taşıyıcı rulo gurubu ağırlığı Tambur ağırlığı Eşitsizlik ve eşitlik kısıtları Tamburlar arası dikey mesafe Düzeltme katsayısı Bant çekme zorlanması (her kat için) Birim [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [-] [-] [-] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [-] [mm] [-] 2 a’ B BT Ceğ Cb (c1. c2) D d DT DK e f (f1. h( χ ) h k K iv .

L2) LD Leş Lg LT Mb Meğ nk nT N P PD Pm Pt PT P1 P2 P3 Q Qt R S TD T E TT T T 1 2 v . L1.Simge K1 Kem Boyut Bantların kopma dayanımı (her kat için) Emniyetli bant kopma dayanımı (her kat için) Konveyör boyu Tambur eksenleri arası Dönüş rulo gurubunun ana boyutları Dönüş rulo gurupları arasındaki aralıklar Eşdeğer konveyör uzunluğu Bant gergi miktarı Taşıyıcı rulo gurupları arasındaki aralıklar Tahrik tamburundaki burulma veya döndürme momenti Eğilme momenti Kapasite emniyeti Tahrik tamburunun devir sayısı Tahrik tamburundaki güç Tambur ile bant arasındaki yük iletim kabiliyeti Dönüş makarasına gelen yük Gerekli motor gücü Toplam güç Taşıyıcı makara grubuna gelen yük Boş çalıştırma gücü Malzemeyi yatay iletme gücü Malzemeyi düşey iletme gücü Bantlı konveyörün kritik taşıma kapasitesi Bantlı konveyörün teorik taşıma kapasitesi Tambur yataktağı tepki kuvveti Bant emniyet katsayısı Dönüş makaraları sürtünme kuvveti Tambur tarafından iletilecek olan çevre kuvveti(etken kuvvet) Taşıyıcı makaralardaki sürtünme kuvveti Bandın gergin kolundaki çekme kuvveti Bandın gevşek kolundaki çekme kuvveti Birim [daN/cm] [daN/cm] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [mm] [daNmm] [daNmm] [-] [1/dak] [kW] [daN/m2] [daN] [BG] [BG] [daN] [BG] [BG] [BG] [t/h] [t/h] [daN] [-] [daN] [daN] [daN] [daN] [daN] L L1 ( L.

.. .Simge T1' (TÜ ) T (TÜ ) K Boyut Kalkış anı gerilme fazlalığı Tahrik tamburu tambur üstü Kuyruk tamburu tambur üstü Konveyörün Bant hızı Kuyruk tamburu çalışma noktası Tahrik tamburu çalışma noktası Dizayn değişkenleri Bant tabaka sayısı Bant eğim açısı Malzeme yığma yoğunluğu Bantın tahrik tamburuna sarılma açısı Motor verimi Bant oluklaşma açısı Bant ile tambur arasındaki sürtünme kat sayısı Mil malzemesinin kayma emniyet gerilmesi Dinamik şev açısı Birim [daN] [mm] [mm] [m/s] [mm] [mm] [-] [-] [°] (t/m3) [°] [-] [°] [-] [daN/mm2] [°] v ( WP) K ( WP) T χ1. χ2. χp z α γ δ ηt λ μ τ em φ vi . .

.........................7 Tamburdaki sürtünme kayıpları........2......3..........................3...........2............................. i ABSTRACT ................3................ 13 1....................................................................................................................................3.............................. 9 1.3............. 15 1..................................3.................................................................................2..................................2.............................................2..............3................. 16 1...........3................................................2......2................................... 19 1......3....3....1 Bombeli tamburlar ....................................................................5 Tamburların yataklanması ..........................3......................................................2........................................................................... 24 vii ........1 Makara konstrüksiyonu ..................3 Tambur milinin hesabı ........4 Tamburların İmalatı ............. 12 1............................................................................................2....................................... 11 1........3.......2.......... 16 1...............3..3....................................... iii SİMGELER DİZİNİ ............................................ 20 1..............3................... 10 1...........4 Gergi düzeni ........................... ii ÖNSÖZ .........................................................................İÇİNDEKİLER ÖZET .............................................................2......................................1 Bantlı Götürücüler .............................................3......................................... 19 1... 11 1.......3.................................................................3....................1................1........2...........................................................................................................................5 Mil ve rulman hesabı ................................................ 15 1.... 6 1....................................2 Yardımcı tamburlar .... 20 1.......2 Motorlu tamburlar....................................................... 16 1.................................................6 Makaraların yağlanması ve sızdırmazlık ..............1................. iv İÇİNDEKİLER ................................ 1 1........3........3............. 10 1....................................3...............3...................................3... 17 1............................................................... 12 1.......................................................................................................................................2 Tamburlar .......................................................2............................................................................3.................. vii ŞEKİLLER DİZİNİ ........................1..........3 Tambur konstrüksiyonu ................3...............2...................3 Bantlı Konveyörlerin Elemanları ....................................1 Tahrik tamburu ......1 Tambur genişliği ...........3 Kaynaklı tamburlar ................................................. 14 1......1...................................................GİRİŞ ...................... 13 1.................................................................................................................................................. 11 1....................................................3............................... 1 1..............................................3....8 Tamburların tahrik şekilleri ..............................6 Tamburun mile kamalanması ...................................................................................................2.....................................................................3.................................... 5 1.......... xii 1.................3.........................................................................2 Tambur çapları ............................8 Makara gruplarının aralıkları ........................................................1...........3................................4 Makara çapları .... 19 1................3....2...................................................2 Bantlı Götürücülerin Kullanıldığı Yerler ....................... x ÇİZELGELER DİZİNİ .......3.....................................3 Darbe makaralar ...2....7 Makaraların sürtünme direnci ..................................1 Makaralar ...2.............................................1............ 14 1...........2 Makara konstrüksiyonunda kullanılan malzemeler ...3.....1............................. 5 1...........

.................................................................................... 26 1........................... 1 Sıyırıcılarla boşalma ..............3..............9 Konveyör galerileri ve köprüleri ....... 54 2....... 30 1.....................................................................................................2...............................................3......................................................................7 Neden optimizasyon? ............ 67 viii ...................................................3................3............................. 53 1........1 Doğrusal ve doğrusal olmayan kısıtlamalar .......6..............10...... 29 1......................................................2...................10.............3.....6 Bantlı konveyörlerin boşaltma sistemleri .............................................................10................................................... 47 1...10 Kevlar esasla bantlar.............3............................2........................................................................... 52 1....10.........................3........................................10...............7 Bant temizleyicileri.. 30 1......2................................................4.............................2......10...8 Bantlı konveyörün şasi konstrüksiyonu ........................3.................5............................2..................................................................................................10........................................ 43 1.............3...............................................10..............................................3..................1 Optimizasyon Amaçları ve Optimizasyon Parametreleri .......................................10........................................................3 Konveyör bantlarının yapım özellikleri .....5 Dizayn kısıtları ...............1 Kauçuk bandın özellikleri ve yapısı ....4.. 49 1..................4....................................3 Dizayn optimizasyonu probleminin formülasyonu .........................................1 Besleyicilerde bantlı konveyörlerin yüklenmesi .............4 Dizayn Optimizasyonu Teorisi .................................................................... 52 1........................4........ 28 1..............................7 Çelik saçlı bantlar ... 37 1.............................................. 32 1..........3.............2............... 42 1......................10 Konveyör bandının özellikleri ve seçimi ............10..........5............ 33 1................11 Bant tabaka sayılarının bulunması.......2................................1 Optimizasyon nedir? ... 43 1............3...........2.... 58 3..........6 Çelik kordlu bantlar .....3.........8..2 Eşitlik ve eşitsizlik kısıtlamaları ...............................................3...............4.............2........................................ 33 1................................................. 39 1.........3.....2...2.3.................. 49 1..................2............4...........2 Boşaltma olukları .......................3.............................2.3... 27 1...........................2 Bandın ortadan sevki ..3.............................................1 Şasinin bölümleri ....................................... 25 1.......................3..........2.............4......2.............2........ 50 1.........2 Optimizasyonda mühendislik uygulamaları ....5 Amaç fonksiyonu............................................. 48 1............ 48 1.................................9 Profilli bantlar ......................... 35 1..4...................................4................................. 52 1..6 Kısıtlanmamış ve kısıtlanmış optimizasyon problemlerinin formüle edilmesi..1................... SEÇİLEN BİR BANTLI GÖTÜRÜCÜNÜN TASARIM AÇISINDAN OPTİMİZASYONU ...............................5 Tezin Amacı .............5 Bantlı konveyörlerin yükleme sistemleri .........................4..........4 Dizayn değişkenleri ......................2............................... 41 1....... 34 1.............................................8 Lastik bantlar ........... 51 1....................................................................6...................... LİTARATÜRÜN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ ...................2..........................................5 Dokuma örgülü bantlar ....... 27 1...........10...........3............. 43 1....................................2.......5............................... 55 3.............. 54 1.....................................................................................................2...4 Konveyör bantların çeşitleri .................................

...................................................................... 85 3........................................................ 76 3.......1......................................................................... SONUÇ VE ÖNERİLER ................1..............................5 Konveyörü çalıştırmak için gerekli güç hesabı ............................... 67 3..... KAYNAKLAR ......................... ARAŞTIRMA SONUÇLARI .....................................1.................................................1 Konveyör giriş değerleri ............................1.............................................................................1..........1............1............. 68 3..6 Tahrik düzeni ve sürtünme kuvvetleri ... 79 3................................ 82 3.................................................. 97 5...............10 Şasi Sisteminin Optimize Edilmesi ............................................................................. 68 3......2 Redüktör ve motor seçimi.................1 Tambur çapları ve mil çaplarının tayini ........................1.........1.................................................................. 78 3................................... 90 3....................................................................... 85 3.........1..9 Tambur Sisteminin ve Tahrik Mekanizmasının Optimize Edilmesi ....................... 100 6....................... 101 ÖZGEÇMİŞ .........................2 Konveyör eğim kontrolü................. 95 4...........................4 Rulo çapı ve aralıklarının tayini .............9...................................8 Bant dokusunun(karkasının) seçimi ..........................................7 Bant kuvvetlerin hesabı .......................3..............................3 Teorik kapasite ve bant genişliği hesabı ....................................9........................ 103 ix ................1....................................1................................................................ 73 3...............

.................................................... Bantlı iletim sistemlerinin temel ekipmanları ...................... Besleyiciler ........... Bir saptırma tamburu milindeki eğilme tesirleri .......................... 3 Şekil 1........ 30 Şekil 1.............................. 28 Şekil 1.................................................................................. Ağırlıklı gergi tertibatıyla gerdirilmiş yukarı eğimli bantlı götürücünün şematik olarak görünüşü ve temel ekipmanları .................... Makaraların tamburdan itibaren düzeni .................................................................................................................2............. 9 Şekil 1..... 20 Şekil 1.........................3...................19........................ 13 Şekil 1..................................8..................22......................................20............. Çeşitli bantlı konveyör tipleri ...........................11.............................................. Çeşitli makara grupları ......................................... 6 Şekil 1.............................. 4 Şekil 1..............ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil 1...... Bombeli tambur ................ Bantlı iletim sistemlerinin kullanıldığı yerlere örnekler ...32........ Tahrik tamburları ...... 13 Şekil 1. Kazıyıcı sistemlerin üç boyutlu görünüşü ....................................................................14.....28...................... 17 Şekil 1................... 27 Şekil 1......................................................25............................................... 22-23 Şekil 1.................. 32 Şekil 1...........................5................ 36 Şekil 1............. Kaynaklı tambur ...........29.......................... 33 Şekil 1..10...................... Bir tahrik tamburu milindeki eğilme tesirleri .................. 15 Şekil 1......... 10 Şekil 1...27...................21......................................................................... 25 Şekil 1................. 29 Şekil 1..................................13...............................................4...............................................31.17......................................16........... Konveyör galerileri ve köprüleri .................................................... 39 Şekil 1. 2 Şekil 1...............26......1............10.. Boşaltma sistemleri .... Gerdirme sistemleri ..... 14 Şekil 1............ 18 Şekil 1........................................... Dönüş makarası .............................. 14 Şekil 1.....................15........ Gergi düzeni şasisi kısımları ...................................................................... Yardımcı tamburlar ......... Konveyör bandının içyapısı ................30.........................12................................................................ 5 Şekil 1.......................... 15 Şekil 1.......................................... 41 x ....................................................... 31 Şekil 1............................................................................. 29 Şekil 1.............................................................. Şasi kısımları ......................................18....................... 9 Şekil 1...............................9. 10 Şekil 1.......33.........23...................................................................... 2 Şekil 1............................. Bir bantlı konveyörün tahrik tamburuna tesir eden bant kuvvetleri .. Kazıyıcı sistemleri . Motorlu tambur.......................... a) Makara konstrüksiyon resmi ........... 7 Şekil 1................................................. Düz sargılı karkas dokuma ....................................................24.... Kuyruk tamburu bir vidalı tertibatla gerdirilmiş yatay bantlı götürücünün şematik olarak görünüşü ve temel ekipmanları .............................................................................b) Makara montaj resmi ................... Bantlı konveyörlerin tahrik şekilleri...........................7.................................. Dokuma örgülü konveyör bandı ............................................................ Lastik kaplı darbe makaraları .............. 1 Şekil 1............. Örnek bir bantlı konveyör iletim sistemi kesiti .................. Seyyar bantlı götürücünün şematik olarak görünüşü ve temel ekipmanları ......................6..................... Orta şasi .......................

.......... ..38.................... 71 Şekil 3........ .... Optimize edilmiş konveyörün kesit görünüşleri ve ana ölçüleri............................................. 48 Şekil 1............ ..... c1 ve c2 tahrik faktörlerinin tambur ile bant arasındaki sürtünme katsayısı (μ) ve sarım açısı (δ) arasındaki bağıntı....................................... 69 Şekil 3................35....................12.....7...............................15..................... Konveyör bantlarının karşılaştırılması .......................................... 81 Şekil 3............................................................................................................................. Çeşitli kesitler ve bunlara ait dizayn parametreleri ..............2............................................... ....... Hesap yönteminin akış şeması.Şekil 1............... 47 Şekil 1....... Optimizasyon eğrisi.................................18.............. 41 Şekil 1.........................40.......... ............ 51 Şekil 1................................................................ 95 Şekil 3..................... ( a )...19 b)............... Tahrik tamburu mili çapını hesabı............ 92 Şekil 3........ Bantlı konveyör doldurma enine kesit.............34.................................................................................................... Sıkı dokuma karkas .13......43................. 94 Şekil 3............ 79 Şekil 3.. ............................ Taşıyıcı ve dönüş rulo guruplarının ana boyutları........................................................ ............................... 74 Şekil 3..... Saptırma tambur mili çapını hesabı.... 64 Şekil 3......3............................... İş akış planı ............ 42 Şekil 1... 46 Şekil 1..........42.. 59 Şekil 3.........................39.................... 86 Şekil 3.......... 64 Şekil 3.........................19 a)................ 67 Şekil 3......................................4 a) Seçilen bandın kesit görünüşü............................................ Tipik çelik kord karkası içeren bant kesiti ... ....... Eşitlik ve eşitsizlik kısıtlamaları arasındaki fark ..................... .... 88 Şekil 3.................................5....... ................ Üç fazlı asenkron AC motorlar boyutları..................11. ................................................................ Optimize edilmiş konveyörün kesit görünüşleri ve ana ölçüleri.....................6....... ..... Maksimum ve minimum bant kuvveti.................................................... seçilen bandın plan görünüşü. 53 Şekil 3......17................................................4 b) Seçilen bandın kesit görünüşü..................................... 95 Şekil 3.............. Tahrik tamburu boyutları. Standart eğik konveyör şeması. Eğime bağlı kapasite azalma faktörü.......................... 64 Şekil 3................................ .. 47 Şekil 1...... 61 Şekil 3. 45 Şekil 1.. Konveyör lastik bandı optimizasyon şeması.......... Konveyör bantlarının bant mukavemetleri ...........14........................8........................................................ 96 xi ............36........1...... 88 Şekil 3.. Kevlar esaslı bandın kesiti...........37......................................... 52 Şekil 1......................................19 c)....... 65 Şekil 3.........41............................... Optimum tasarım prosesleri ....... .... Kevlar esaslı bandın uzama değerleri ........................... KA88 redaktör boyutları......................... 66 Şekil 3..16.................. Bantın optimize edilecek ekipmanları ve kısımları.................................................. ...................................... Optimize edilmiş konveyörün plan görünüşü ve ana ölçüleri......................10......9........... 70 Şekil 3............................................ ( b ) Minimum ve maksimum bulma ... .....................................................

....... 74 Çizelge 3..............10.........11............6..13............................................a) Optimize edilecek teknik özellikleri ...... Üç fazlı asenkron AC motorlar – EFF2 serisi 400v teknik bilgiler......................... Optimize edilecek bandın giriş değerleri...................3............... Bant tabaka sayısı........................ Taşıyıcı ve dönüş rulo gurupları arasındaki öngörülen aralıklar (mm) ................................1................... Band çekme kuvveti t1 hesabı için [ 1 + 1 : ( e – 1 ) ] faktörünün değerleri ve μ katsayısı ..........................................................16..............1................ 63 Çizelge 3........17....... 93 Çizelge 3.......................... 75 Çizelge 3............................................ Teorik kapasite ve konveyör lastik bandı genişliğinin tayini ...... Ø108 çapındaki taşıyıcı ve dönüş rulo guruplarının ana boyutları ve ağırlık değerleri ...........................................................................................2............. 91 Çizelge 3......1..........4.........9..................................................... 86 Çizelge 3.. Redüktör seçim Çizelgesi ................... 78 Çizelge 3............... Malzeme türüne bağlı olarak banlarda üst ve alt kaplama kalınlıkları...... Üç fazlı asenkron AC motorlar ölçüleri ...............her kat için) ...... 63 Çizelge3........ Optimize edilmiş bandın ekipmanları ....................... 83-84 Çizelge 3.......................... 92 Çizelge 3... Kevların karşılaştırmalı mekanik özellikleri ............................ 98-99 μδ xii .............. Optimize edilecek bandın ekipmanları ..18.........................................15......................... 80 Çizelge 3....................... 38 Çizelge 1...........b) Optimize edilecek bandın teknik özellikleri .. 83 Çizelge 3...................................... Bantların emniyetli kopma dayanımlarına göre kullanım alanları ............8.. 19 Çizelge 1......................................2..... (tekstil dokulu bantlar için) ................3............. 68 Çizelge 3... KA88 redaktör ölçüleri ve teknik özellikleri ..... İletim bandı ağırlıkları: Gb (daN/m) .4........................... 40 Çizelge 1.........1... Çeşitli karkas malzemelerinin özellikleri ............................. Banttaki tabaka sayısı ve karkas tipine göre tavsiye edilen en az tambur çapları ...................................................ÇİZELGELER DİZİNİ Sayfa No Çizelge 1........... 71 Çizelge 3................. Bantlı götürücünün optimize öncesi ve sonrası teknik özellikleri ............................ 62 Çizelge 3....... 44 Çizelge 3................... Taşıyıcı ve dönüş rulo çaplarının bant hızına ve genişliğine bağlı optimum değerleri ...........2............................................. Önerilen bant hızları (m/sn) . Yük durumuna göre moment faktörleri .........................................12.... 97 Çizelge 4... 85 Çizelge 3................ Tekstil bantların kopma dayanımı: k1 (daN/cm ....................................................................14........................5.................................... 72 Çizelge 3. 94 Çizelge 4...7...................................... 75 Çizelge 3.........

iletilecek malzemeyi yükleme yerinden boşaltma yerine taşımaktır. transport yolunun kavisli olabilmesi. sabit ve hareketli olmak üzere iki tipte imal edilirler.1 Bantlı Götürücüler Bugün endüstride işletme ekonomisine en fazla etki eden faktörlerden biri malzeme iletimidir. Çelik konstrüksiyon. sürekli malzeme iletiminde birçok uygulama alanları içinde en verimli sistemi oluştururlar. kullanılma müddetince. üst bant hattını taşıyan taşıyıcı makaraları ve alt bant hattını taşıyan geri dönüş makaralarını taşımaktadır(Şekil 1. biri tahrik sistemi ile irtibatlı tahrik tamburu diğeri gerdirme sistemine bağlanmış olan bir yön değiştirme (Kuyruk) tamburu vardır. uzun mesafelere yük taşıma yeteneği. Bu sistemde. Bantın görevi. Örnek bir bantlı konveyör iletim sistemi kesiti [20] 1 . basit tasarım. amaca uygun bir makine konstrüksiyonu üzerine yerleştirilmiştir. GİRİŞ 1. hafif yapı. Bu görevi yerine getirebilmek için bant. sabit olarak kalacak şekildedir. Bantlı konveyörler.1). Lastik bantlı iletim sistemlerinde sonsuz hareketli bir bant malzemeyi yatay veya eğimli olarak yukarıya veya aşağıya nakleder. Şekil 1. Bantlı konveyörler. Erişilebilen yüksek taşıma kapasitesi. Sabit bantlı konveyörlerin bütün yapılışı şekilleri.1. güvenilir işletme gibi özellikler bantlı konveyörleri en çok kullanılan transport makinesi durumuna getirmiştir. Taşınan malzeme ıslak veya kuru olduğu gibi taneli parça halinde de olabilir.1.

Ağırlıklı gergi tertibatıyla gerdirilmiş yukarı eğimli bantlı götürücünün şematik olarak görünüşü ve temel ekipmanları [5] 2 .2.3. Kuyruk tamburu bir vidalı tertibatla gerdirilmiş yatay bantlı götürücünün şematik olarak görünüşü ve temel ekipmanları [5] l .Şekil 1.

(f) Sabit triperli ve iki noktadan boşaltma yapan bir konveyör. (g) Boşaltma arabalı (çift tahrik tamburlu ve ağırlık gergili bir konveyör). Şekil 1. (b) Eğimli konveyör (a ve b de kuyruk tamburu bir vidalı tertibatla gerilmektedir).Şekil 1.de çeşitli bantlı konveyör tipleri gösterilmiştir. (e) Konkav bir ara parçası olan ağırlık gergili bir konveyör. (h) Aşağı eğimli konveyör. (d) Tevzi konveyörü (mekik konveyör). (c) Konveks bir ara parçası olan ağırlık gergili bir konveyör. (j) Radyal boşaltma yapan konveyör. Bunlar: (a) Yatay konveyör.5. Seyyar Bantlı Götürücünün Şematik Olarak Görünüşü ve Temel Ekipmanları [2] Kullanma maksatlarına göre çok çeşitli bantlı konveyör konstrüksiyonları yapılmıştır.4. 3 . (i) Çift kanatlı bir boşaltma arabası olan konveyör.

Şekil 1. Çeşitli bantlı konveyör tipleri [11] 4 .5.

stoka alma ve malzemeyi stoktan alma tesislerinde büyük ölçüde kullanılırlar. Kimya. çimento ve şeker sanayinde. Gıda sanayinde. Termik santraller. Cevher hazırlama tesisleri.1. Liman yükleme ve boşaltma tesisleri. • • • • • • • • • • Taşıyıcı ve dönüş makaraları Baş. Bantlı iletim sistemlerinin kullanıldığı yerlere örnekler [15] 1. Tahıl silolarında. kuyruk. kullanılmaktadır. gergi ve saptırma tamburları Tahrik düzeni Gergi düzeni Şasi Yükleme düzeni Boşaltma düzeni Bant temizleme düzeni Diğer teçhizat Malzemeyi nakleden bant 5 .3 Bantlı Konveyörlerin Elemanları Bir bantlı konveyörün ana elamanları genel olarak şunlardır.6. kâğıt. Şekil 1.2 Bantlı Götürücülerin Kullanıldığı Yerler Bantlı götürücüler sabit veya hareketli olarak yapılabilirler. Dökümhanelerde kum hazırlama tesisleri. Beton hazırlama tesisleri. Büyük inşaat tesisleri. Bantlı konveyörlerin kullanıldığı başlıca yerler aşağıda verilm iştir: • • • • • • • • • • Maden ocakları. Bantlı konveyörler malzeme naklinden başka. yükleme ve boşalt ma tesislerinde.

Bantlı iletim sistemlerinin temel ekipmanları [6] 1.7. Bantlı konveyörlerde makaraların iki önemli görevleri vardır: • Malzemeyi taşıyan banta veya dönüş kolunda baş banta mesnetlik etmek • Gerektiği zaman banta oluk şekli vermek 6 .3.1 Makaralar Taşıyıcı makara (rulo) grubu en basit halde genişliği banttan daha büyük olan silindirik bir rulodan ibarettir. Bu tip düz taşıyıcı makara grupları daha çok parça malzemenin naklinde veya besleyici bantlarda kullanılır.Şekil 1.

(f) Üçlü 20° yan ları kısa Üçlü makara grubu. (e) Üçlü 45° taşıyıcı makara grubu.8.Şekil 1. Çeşitli makara grupları [11] (a) Düz taşıyıcı ve dönüş makara grubu. (g) Üçlü 7 . (c) Üçlü taşıyıcı ve tekli dönüş makara grubu (yan ve orta makaralar aynı boyda olup yan makara lar yatayla 20° açı yapmaktadırlar). (d) Üçlü 35° taşıyıcı makara grubu. (b) Lastik kaplı düz darbe makara grubu.

(n) Yağlama kolaylığı bakımın dan orta makara k açık yerleştirilmiş. (j) İkili taşıyıcı makara grubu. Mahsurları ise konstrüksiyonun zor ve pahalı olması ve makaraların yağlanma zorluklarıdır. Makara şasisinin dizaynı makaraların kolayca sökülüp takılmasına imkân verecek şekilde olmalıdır.45° eğimlerde makara grupları kullanılması eğilimi de yaygındır.lastik kaplı taşıyıcı makara. Bantın kapasitesini arttırabilmek için. en çok 20° yapılır. makara şasisi üzerindeki delikler oval yapılırlar. Darbeli yükler varsa (g) deki gibi lastik kaplı makaralar kullanılır. (j) de görüldüğü gibi. orta makaraları yatay ve yan makaraları (c). bantın sıkışmama sı bakımından. (p) Üçlü kılavuz makara grubu. makaraların üst kenarları arasındaki aralık 10 mm. Yan makara eğimleri. üçlü yerine. ikili makara grupları kullanılır. (k) da beşli bir makara grubu görülmektedir. Üçlü bir hizada bulunan makara gruplarında. Makaralar genellikle çelik konstrüksiyon bir şasi üzerinde mesnetlenirler. (k) Beşli taşıyıcı makara grubu. Makaraları taşıyan bu şasi. yan makaralar öne çevrilmiş. (e) ve (f) de görüldüğü gibi. eğimli olan üçlü taşıyıcı makara grupları yapılmaktadır. Banta daha iyi bir şekil verebilmek için (h) da görüldüğü gibi bükülebilir makaralar kullanılabilir. kapasiteyi daha çok arttırmak için 30° -35° . (o) Bantı merkezlemek için düz kılavuz makara grubu. Eğer makaralara darbeli yükler geliyorsa. Bir zamanlar çok kullanılan beşli gruplar bugün nadir olarak kullanılmaktadır. bantın ezilmemesini temin için. (h) Üzerindeki bükülebilir makara. Makaraların bant hareketine dik yönde ayarlanabilmesini temin için. (m) Bantın kılavuzlanması için. (d). den büyük olmamalıdır. Bazen 500 mm. Bir zamanlar çok kullanılan beşli makara gruplarının faydaları daha iyi bir oluklaşma temin etmek suretiyle bant ömrünü uzatmak ve bantın kapasitesini arttırmaktır. Ağır malzeme taşıyan geniş bantlarda makara şasisinin gerektiği kadar rijit olmasına bilhassa dikkat edilmelidir. (i) Banta yapışan malzeme ağırlığına göre oluklaşabilen malzemenin dökülmesi için ızgara şeklinde yapılmış dönüş makarası. (b) deki gibi lastik kaplı makaralar kullanılır. (l) Üç makara aynı hizada monte edilmiş. 8 . ye kadar dar bantlarda. bant şasisine cıvatalarla bağlanır.

1 Makara konstrüksiyonu 1. Makara konstrüksiyonunda dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır: • Yağlamanın iyi olması.9.3. • Seri imalatta ucuzluk sağlayacak bir konstrüksiyon. • Yatakların aşırı yüklenmemesi için makaralar hafif ve dengeli olmalıdır. Makaraların tamburdan itibaren düzeni [18] 1.10. Şekil 1.1. • Rulmanlara toz ve zararlı maddelerin girmemesi için iyi bir sızdırmazlık. Makaralar genel olarak sabit bir mil üzerinde iki noktada yataklanmış. serbest dönen bir borudan ibarettir. a) Makara konstrüksiyon resmi [18] 9 .Şekil 1.

Lastik kaplama.3. Lastik kaplı darbe makaraları [18] 10 . çelik. darbe etkilerinin daha kolay absorbe edilmesi için girintili çıkıntılı imal edilir.b) Makara montaj resmi [20] 1. işlenmediği takdirde soğuk çekilmiş çelikten imal edilir.Şekil 1.1 Darbe makaraları İri parçaların banta yüklediği yerde. bantın hasar görmemesi için lastik kaplı darbe makaraları kullanılmalıdır. Şekil 1.2 Makara konstrüksiyonunda kullanılan malzemeler Makaralar çelik. Nipel kapağa veya sabit olan mile takılır.10. rulman yatakları ve kapakları preslenmiş saç. plastik veya lastik kaplı borudan.11.1. Mil işlendiği takdirde St 42 ve St 50 kalitesinde çelikten. Günümüzde kendinden yağlamalı rulmanlı yataklar yaygın olarak kullanılmaktadır. temper. 1. Tek sıra bilyeli veya konik rulmanlar kullanılır.3. kır döküm veya hafif alaşımlardan pres döküm olabilir. Yağlama bir gres nipeli ile yapılır. dökme demir.

Makara çapı yapıldığı borunun çapına bağlı olarak değişir. sabit milin ortasından gövdedeki gres hücresinin uygun bir yere açılan bir delik vasıtasıyla sevk edilir. Yağ kanalının ucuna bir gresör takılır. Makara grubuna sadece bir taraftan yaklaşılabilen konveyörlerde destekle yağ kanalı veya boru donanımı bulunan bir yağlama tertibatı kullanılır. Mile iç boru arasındaki boşluk bir yağ deposu oluşturur ve diğer yatağın gresle beslenmesini sağlar. bantın eğrilik yarıçapını büyüteceğinden bant ömrü bakımından faydalıdır. Makara çapının büyük alınması.5 ile 20 arasında yandaki eğimli makaraların her biri tarafından taşınır. Bantlı konveyörün kapasitesi Q [t/h] ve hızı v [m/s] ise üniform yüklü malzemenin birim bant boyuna düşen ağırlığı.4 Makara çapları Çalışma şartları ve bant genişliği makara çapını tayin eden faktörlerdir. Buna karşılık çapın büyümesi ile maliyetler artmaktadır. 11 .6 Makaraların yağlanması ve sızdırmazlık Makaralardaki rulmanların yağlanması gresle yapılır. Genelde makaralara gres tek taraftan.1.10-3. Periyodik olarak dıştan gres pompası ile gres basılır. Taşıyıcı makara grubunu üç makaradan ibaret olması halinde. Rulmanın geçtiği mil g6 ve h6 toleransı ile (nokta yük) rulmanın geçtiği göbek ise K7. M7 ve N7 toleransı ile (çevre yükü) işlenmelidir. Taşıyıcı makara grubuna gelen yük:   Q PT =  + G B . Yan makaralar aynı zamanda eksenel yüke de maruzdurlar.5 Mil ve rulman hesabı Kullanılan miller sadece eğilmeye maruzdur.6V dir.L D + G D [daN] dir. 10 . P yükünü % 60 ile 76 arasında ortadaki yatay makara ve %12. Rulmanlar ise makaraların devir sayısına ve taşıdıkları yüke göre seçilir. G= Q 3. Dönüş makarasına gelen yük ise: PD = 10 −3.6 v [daN/m] [ Kg m] dir.15 yıllık bir ömre göre makara seçilir.L T + G T [daN]   3.1.3.1. 1. Çalışma yeri ve çalışma sıcaklığına bağlı olarak uygun gres seçilir.3.1.G B .3. 1. Rulmanın taşıdığı yük makaranın dönen kısımlarının ağırlığı ile malzeme bantın makaranın üzerine düşen ağırlığının toplamına eşit olur.

T1 LT Dolayısıyla bant germe kuvveti. T1 ≥ L T (G B + G ) ⋅ 10 −3 0.(G B + G ) ⋅ 10 −3 f = 8.3.3. Şekil 1.8 Makara gruplarının aralıkları Taşıyıcı makara grupları arasındaki mesafenin büyük seçilmesi malzeme yüklü bantın sıralar arasında sarkmasına ve bunun sonucunda makaralara darbe yüklerinin gelmesine neden olur.02 ile 0. Burada T1: Bandın gergin kolundaki çekme kuvveti [daN] G: Birim uzunluğa isabet eden malzeme ağırlığı [daN/m] GB: İletim bandının birim boy ağırlığı [daN/m] L : Taşıyıcı makara grupları arasındaki mesafe [mm] T Sarkma miktarının aralığın %2’sinden fazla olması halinde darbe yüklerinin süratle yükseldiğini gösterdiğinden imalatçılar sarkmanın %2 olarak sınırlandırılmasını tavsiye etmektedir.1.16 olmalıdır.(G B + G ) ⋅10 −3 8. Yükleme bölgesinde makara aralığı normal aralığın yarısı kadar alınarak bantın makaralar arasında fazla sarkması önlenir.1. İki makara grubu arasındaki sarkma miktarı(f) f≤ L2T . Ağırlığın dar tutulması halinde ise kullanılan makara sayısı artacağından yatırım maliyeti artar. Makaraların dış çapına indirgenmiş ortalama sürtünme katsayısı 0.04 arasındadır. Yüklenen malzeme parçalı ve keskin ise bantın fazla aşınacağı bu bölgede plastik makaralar kullanılarak darbe tesiri azaltılır. L T . 12 .1. Bu yüzden makara grupları arasında optimum aralığın seçilmesi gerekir.7 Makaraların sürtünme direnci Makaralarda rulmanlı yatak kullanıldığında sürtünme katsayıları oldukça küçüktür.12’de görülen dönüş makarası daha az yük taşıdıkları ve darbe tesirlerinden etkilenmediklerinden daha büyük aralıklarla yerleştirilebilirler.T1 dir. 1.

60 arasında değişir. Böylece sarım açısını 500 dereceye kadar arttırmak mümkün olur.2.05 ila 0. Çelik tamburlarda bant ile tambur arasındaki sürtünme katsayısı 0.45 arasındadır.20 – 0. Bir konveyördeki tahrik tamburu sayısı bir veya daha fazla olabilir.13. Bu şekilde banttaki çekme kuvvetlerini arttırmak için iki yol vardır. 1.3. Sarım açısı en az 180 derece olabilir. Tek tahrik tamburu olan bir konveyörde tahrik tamburundaki bant kuvvetleri ile sarım açısı arasında Euler (Eytelwein) bağıntısı vardır. Şekil 1.3.1 Tahrik tamburu Banta hareket veren tambura tahrik tamburu adı verilir (Şekil 1. Hesaplarda 13 . Sarım açısını daha da çok arttırabilmek için iki tahrik tamburu kullanılır. Bu amaçla tahrik tamburları bazen 10 – 15 mm kalınlığından lastikle kaplanır.2 Tamburlar Bir bantlı konveyör genel olarak çeşitli görev yüklenmiş tamburlarının arasında gerilmiş olarak hareket eden bir banttan meydana gelmektedir. Bu halde sürtünme katsayısı 0. Dönüş makarası [18] 1. Tahrik tamburları [18] Sürtünme katsayısını arttırmak sureti ile aynı gücü daha az çekme kuvveti ile nakledebilmek mümkündür. sarım açısını ve sürtünme katsayısını büyütmek. Tahrik tamburunun yanında bir saptırma tamburu kullanarak sarım açısı 260 dereceye kadar arttırılabilir.12.13).Şekil 1.

25 lastik kaplılarda ise 0.1 Bombeli tamburlar Bantın konveyör ekseninden kaçmaması için.15).35 kabul edilmektedir.2.emniyetli tarafta kalmak için. tahrik. baş ve kuyruk tamburları hafif konik yapılırlar (Şekil 1.2 Yardımcı tamburlar Tahrik tamburunun dışında kalan tamburlara yardımcı tamburlar denir. Yardımcı tamburlar [18] 1.3. 1. sürtünme katsayısı çıplak tamburlarda 0. Bantın enine yönde fazla zorlanmaması için aşağıdaki hallerde tamburlar bombeli yapılmazlar: • Tandem tahrikteki tahrik tamburları •.2.Ağırlık gergi ve saptırma tamburları bombeli yapmaya gerek yoktur.3.5 (daN/mm) tabaka olduğu konveyörlerdeki tamburlar. Şekil 1. Bombeli tambur [18] 14 . saptırma tamburu ve gergi tamburu bu tip tamburlara örnekler Şekil 1.14’da görülmektedir.2. Kuyruk tamburu.15.14. Şekil 1.Banttaki azami gerilmenin > 1..

1.3 Kaynaklı tamburlar Kaynaklı tamburların zarfları en az 4 mm kalınlığındaki saçların kıvrılması ile yapılır (Şekil 1. Motorlu tambur [18] 1.2.05 ila 20 kW arasında olmakla beraber. Şekil 1. sabit konveyörlerde 140 kW’ta kadar güçlerde yapılabilirler. Kaynaklı tambur [18] 15 . Motorlu tamburların güçleri genellikle 0.17). Tamburun dengeli ve salgısız imal edilmesine itina edilmelidir. küçük bantlı konveyörlerde çok kullanılır (Şekil 1.2.2.16). Bu konstrüksiyonda motor ve dişli kutusu tambur içinde monte edilmiştir.2 Motorlu tamburlar Motorlu tambur çok az yer tuttuğu ve dış etkenlere karşı korunmuş olduğu için. Şekil 1.17.2.16.3.3.

3.2.3. z [mm] Yardımcı tamburların çapı ise.3.3. karkastaki kat sayısına göre veren ampirik formüller vardır.2.z şartı da sağlanmalıdır. aşağıdaki denklem vasıtası ile bulunabilir.α. Pamuk. B : bant genişliği [ mm] T E : tahrik tamburundaki etken kuvveti [daN] P : tambur ile bant arasındaki yük iletim kabiliyeti P= 1600 — 2000 daN/m2 (yeraltında P< 3500 daN/m2) a : bantın tahrik tamburuna sarılma açısı [°] 16 . Bant kuvvetlerinin büyük olduğu tahrik tamburlarında çap yardımcı tamburlarınkinden büyük seçilmelidir.B Ayrıca D > (0. D≥ 360.2 Tambur çapları (D) Tamburlarda bant eğriliğinden dolayı.TE .2.z) .π. Buna karşılı tambur çaplarının büyük alınması ekonomik yönden uygun değildir. 1.3.1 Tambur genişliği Tambur genişliği bant genişliğinden 75 -150 mm daha fazla alınır. tambur çaplarının küçük alınması bant ömrü bakımından zararlıdır. tambur çaplarının daha küçük alınabileceğine dikkat edilmelidir.180). B T =B + (75-150) [mm] olarak bulunur. Banttaki tabaka sayısı z ise tahrik tamburu çapı aşağıdaki denklemden bulunabilir.125 ile 0.3 Tambur konstrüksiyonu 1. Bantlardaki çalışma gerilmesinin emniyet gerilmesine nazaran düşük olması halinde. tamburdan banta yükün iletim kabiliyeti bakımından aşağıdaki denklem vasıtası bulunabilir. DIN 22 102 ye göre tahrik tamburu çapı. D = (125 ilâ 190). (Yeraltında D>0. naylon ve suni ipek gibi doku karkaslı bantlara da tambur çapları. Ayrıca tahrik tamburu çapının gerekenden daha büyük seçilmesi durumunda dişli kutusundaki çevrim oranı daha büyük olması gerekeceğinden dişli kutusu fiyatı da artacaktır. z [mm] Çizelge I’de tabaka sayısı ve karkas tipine göre asgari tambur çapları verilmiştir. D: Tahrik tamburu çapı [mm] P.1.08. Buna gore. D = (100 ilâ 125).

Mildeki eğilme ve burulma momentleri ve yatak kuvvetleri hesaplandıktan sonra çeşitli şekil ve çizelgeler yardımı ile mil çapları seçilebilir.Ç1020 kalitesinde akma çeliktir. Şekil 1.3. Tahrik tamburlarının milleri tamburla birlikte döner. Bir tahrik tamburu milindeki eğilme tesirleri [11] 17 .1. 222 serisi çift sıra oynak makaralı rulmanlar kullanılmalıdır.18.3.3 Tambur milinin hesabı Tahrik tamburlarının milleri hem eğilme hem de burulmaya maruz oldukları halde yardımcı tamburların milleri sadece eğilmeye maruzdur. Ağır sanayi tesislerindeki konveyörlerde taşıma gücü yüksek olan. yardımcı tamburlarının milleri ise sabit veya döner olabilir.2. Sürtünme tesirleri ihmal edilir. Miller normal olarak Ç42-Ç50 veya Ç1018. tesirin ömrüne göre veya 10 ila 15 yıllık bir ömür süresi dikkate alınarak seçilirler. Mukavemet kurallarına uygun olarak eğilme ve/veya burulma hesapları yapılır. Rulmanlara gelince bunlar yatak kuvvetleri ve devir sayısı belli olduğundan.

18 .M eğ ) 2 + (C b . Mildeki eğilme ve burulma momentleri ve yatak kuvvetleri hesaplandıktan sonra.Şekil 1. ASME formülü: d=3 16 (C eğ . Eğilme ve burulmaya maruz millerin ASME formülüne göre hesabı denenmiş.25 daN/mm2 değeri kabul edilmiştir.1) St 42.τ em d: Tambur mil çapı (mm) τ em : mil malzemesinin kayma emniyet gerilmesi (daN/mm2) M eğ . M b :Çapı hesaplanacak kesitteki eğilme ve burulma momentleri ( daNmm) Ceğ . ASME formülü esas olarak maksimum kayma gerilmesi teorisine istinat eder. mil çapı bulunabilir.M b ) 2 π. ASME formülüne yardımı ile.N/n Mb:Tahrik tamburundaki burulma veya döndürme momenti [daNmm] N: tahrik tamburundaki güç [kW] n: tahrik tamburunun devir sayısı [1/dak] Bantın eğilmesi ve tambur milindeki sürtünme sebebiyle hasıl olan sürtünme tesirleri mil hesabında dikkate alınmayacak kadar küçük mertebededir. Mb = 955.103. başarılı ve nispeten daha basit bir metottur. Cb : moment faktörleri (Çizelge 1. St 50 kalitesinde çelik malzeme için τ em = 4.19. Bir saptırma tamburu milindeki eğilme tesirleri [11] Tahrik tamburu milindeki burulma momenti aşağıdaki denklem ile hesaplanır.

2. Tahrik tamburları daima dıştan yataklıdır. 19 1.2.3.5 1.5-2. Yük durumuna göre moment faktörleri [11] Moment faktörleri Yük durumu 1 —Duran miller Tedricen tatbik edilen yükler Ani tatbik edilen yükler 2 Dönen miller Tedricen tatbik edilen yükler Kararlı yükler Ani tatbik edilen yükler (az darbeli) Ani tatbik edilen yükler (çok darbeli) 1.5-2. yatakla göbek arasında uzun bir mesafenin bırakılması mecburiyeti bu konstrüksiyonda eğilme momentinin büyük olmasına sebep olur.0 Ceğ Cb . hafiflik bakımından. Döküm tamburlar. 22 ve 23 serisi rulmanlar kullanılabilir.0 1.0 .5 1.0 1. 2.0 1. Bunlar tek veya çift kollu olabilirler. ayrıca tamburun milden kısa zamanda ve kolaylıkla sökülüp takılabilmesi için.0 1.1. çelik döküm veya dökme demir olabilirler.3.1.2. kollu yapılırlar.2.0 2.3. 1. Döküm tamburlar.3.5 .3. konik gergi burçları kullanılmaktadır. Yardımcı tamburlar ise içten veya dıştan yataklı olabilirler. Hafif hizmet tipi konveyörlerde çift sıra oynak bilyeli 12.3.5 Tamburların yataklanması Milin yaltaklanması bakımından yataklar ikiye ayrılabilirler: (a) Dıştan yataklı ve (b) İçten yataklı.3. 1.5 1.0-3.0 1. işletme şartlarına göre tespit edilmiş bulunan aşağıdaki faktörlerle çarpılırlar : Çizelge 1.0 1. 13.4 Tamburların İmalatı Tamburlar döküm veya daha çok kaynaklı olarak imal edilirler. Bu sakıncayı yenmek. çapı hesaplanmak istenen mil kesitine gelen eğilme ve burulma momentleri hesaplanır.Bu metoda göre mil çapı seçerken aşağıdaki gibi hareket edilir : 1. Kamaların sökülebilmesi için.Bu moment değerleri.6 Tamburun mile kamalanması Alışılmış tambur konstrüksiyonlarında tambur göbeği mile burunlu kamalarla kamalanmaktadır. Tamburlar normal olarak (yatak kuvvetleri küçük çıksa bile) 222 veya 223 seri çift sıra makaralı rulmanlarla yataklanmalıdır. Bu burçlar tamburun mile sıkı geçmesini sağlarlar.5 .0 1.

1.T2 ).v 102η [kW ] (3 ) E) (T1-T 2=T olarak hesaplanır. Şekil 1. 20 . N= (T1 .2. M b = (T1 .3.eμ. yukarıdaki formül yardımı ile güç hesaplanabilir.δ ifadesinden faydalanılarak. kısa ve yatay konveyörlerde gücün önemli bir kısmını teşkil eder. Bantlı konveyörlerde güç iki türlü hesaplanabilir: a) Bant genişliği kapasite ve konveyörün ana boyutları bilindiğine göre tahrik gücü hesaplanır. Bir bantlı konveyörün tahrik tamburuna tesir eden bant kuvvetleri [19] Tahrik tamburundaki güç ise.2. bundan sonra T ve T bant kuvvetleri bu güç değerinden hareket 1 2 edilerek hesaplanır.v 75η [BG ] veya N= (T1 .3.T2 ). 1.T2 ).7 Tamburdaki sürtünme kayıpları Uzun konveyörlerde tamburlardaki sürtünme kayıpları önemsiz olduğu halde. 1 2 Euler’e göre T1 = T2 .20.8 Tamburların tahrik şekilleri Bir bantlı konveyörün tahrik tamburuna sarılan bantın gergin ve gevşek kollarındaki çekme kuvvetleri sıra ile T ve T ise tahrik tamburundaki döndürme momenti denklem. D 2 şeklinde tayin edilir.3. tahrik tamburunun iki tarafındaki bant çekme kuvvetleri hesaplandıktan sonra. b) Bant kuvvetleri hesaplanır.3.

kayış mekanizması. 11.Birinci hesap yolunda bantı tahrik için gerekli gücün beş bileşenden ibaret olduğu kabul edilir. 9. 4. • Malzemeyi yatay nakletmek için gereken güç. (a)’daki tertip az yer tutması bakımından pek çok kullanılır.21’de çeşitli tahrik şekilleri gösterilmiştir. ikincisinin veriminin yüksek olması üstünlüğü vardır. 10. Hareket dişlileri. Tahrik düzeni şunlardan oluşur: 1. Motorun devir sayısı tahrik tamburunkinden oldukça fazla olduğundan. Motorlu dişli kutusu. 21 . Birincisinin ucuz olmasına karşılık. vidalı veya konik dişlili olabilir. Şekil 1. 8. Tambur kavraması. • Konveyörü boşta çalıştırmak için gereken güç. Tahrik tamburu yatağı. araya en az iki kademeli bir dişli kutusu koymak gerekir. Zincir dişli mekanizması. V . 6. 2. Sonsuz vidalı veya konik dişli kutusu. 7. • Malzemeyi düşey nakletmek için gereken güç • Malzemeyi ivmelendirmek için gereken güç • Diğer güç kayıplarını karşılamak için gereken güç Bantlı konveyörler genellikle elektrik motoru ile tahrik edilirler. Tahrik tamburu. Dişli kutusu. 5. bu tipte dişli kutusu sonsuz. Duruma göre bunlar değişik şekillerde monte edilebilirler. Motor kavraması. 3. Motor.

21 (a). Bantlı konveyörlerin tahrik şekilleri [11] Şekil 1. Bantlı konveyörlerin tahrik şekilleri [11] 22 .21 (c).Şekil 1. (b). (d).

21 (e). Bantlı konveyörlerin tahrik şekilleri [11] 23 .Şekil 1. Bantlı konveyörlerin tahrik şekilleri [11] Şekil 1.21 (g). (f).

• Bilhassa yükleme bölgesinde bant oluklaşmasının bozulmaması ve bantın makaralar arasında gerekenden fazla sarkmaması için olan asgari bant kuvvetini temin etmek. Aksi halde ek yerinin tamiri esnasında çift ek yapmak zorunluluğu ortaya çıkar. bantın E gevşek kolunda T gibi bir çekme veya germe kuvvetinin mevcut olması gereklidir. Aşağıdaki denklem göz önüne alınırsa. Gergi düzeni kullanılmasının dört nedeni vardır: • (Yukarıda anlatıldığı gibi) Bantın tahrik tamburuna kayma yapmaması için gerekli T kuvvetini temin etmek. Genellikle küçük kapasiteli konveyörlerde vidalı gergi düzeni.22).3.4 Gergi düzeni Gergi düzeni bant kollarındaki gerekli çekme kuvvetini temin eder. Çoğunlukla gergi düzeni konstrüksiyonun elverişli olduğu yere konmaktadır. Gergi kuvvetinin az olması bakımından gergi düzenini banttaki çekme kuvvetinin en az olduğu yere yerleştirmek tercih edilmelidir. Bu kuvvetin doğabilmesi için. büyük kapasiteli olanlarda ise otomatik gergi düzeni kullanılır (Şekil 1. İşte bu T 2 2 2 kuvvetini oluşturmak için kullanılan düzene germe veya gergi düzeni denir.2. T T2 = μδE e -1 Burada. • Bantta hasıl olan uzama ve kısalmaları karşılamak. 2 24 .1. • Bant ekleri için bir miktar bant stoku elde etmek. T bantı hareket ettiren etken kuvvettir. T kuvvetinin en küçük olduğu yer genellikle tahrik tamburunun gerisidir.

3. • Banta gelen darbe ve aşınma tesirleri asgariye indirilmelidir. Zira ne gibi tedbir alınırsa alınsın. Aşınma 25 .22. Bantlı konveyör konstrüksiyonu bu iki hususa en büyük dikkati vermelidir.2.Şekil 1. aşağıdaki iki şartın gerçekleşmesi şarttır: • Bantlı konveyör iyi bir şekilde yüklenmelidir. Oluk malzemenin etrafa yayılmasını ve dökülmesini önleyerek. Bu durum özellikle yüklemenin bant eksenine dik doğrultuda olması halinde görülür. • Malzemenin bant yönündeki hızı. muntazam bir şekilde banta verilmesini sağlar. Bantın en çok tahribe uğradığı yer yükleme bölgesidir. bantın kapasitesinden tam olarak faydanılamaz ve bant kenarından malzemenin dökülmesi ihtimali artar.5 Bantlı konveyörlerin yükleme sistemleri Bir bantlı konveyörün iyi bir şekilde çalışabilmesi için. yüklenme bölgesinde malzeme banta daima yüksekten dökülür ve bu dökülmenin banta dik tesiri banta darbe şeklindeki bir zorlama yapar. bant hızına eşit olmalıdır. Bantlı konveyörlere malzeme genellikle bir oluk vasıtası ile verilir. Gerdirme sistemleri [18] 1. Malzemenin banta yüklemesinde bilhassa üç noktaya dikkat edilmelidir: • Bant düzgün bir şekilde ve bant eksenine göre simetrik olarak yüklenmelidir. Dökülme hızının banta paralel bileşeni ise. • Bantlı konveyör iyi bir şekilde boşaltılmalıdır. Bant düzgün bir şekilde yüklenmez ise. bantın aşınmasına sebep olur.

yükleme noktasında hız farkı yüzünden bir malzeme türbülansı oluşur.3.1 Besleyicilerde bantlı konveyörlerin yüklenmesi Bantlı konveyörün düzgün bir şekilde yüklenmemesi.tesirini azaltmak için. Malzemeyi düzgün bir şekilde sabit debi ile nakleden makinelere besleyici denir. 1. Bu durum kapasitenin azalmasına ve bantın kenarından malzemenin dökülmesine sebep olur. • Bantlı besleyici • Çelik plakalı besleyici • Vargel besleyici • Vidalı besleyici • Küreyicili besleyiciler • Titreşimli besleyiciler • Döner kanallı besleyiciler • Döner tamburlu besleyiciler • Döner tablalı besleyiciler • Döner küreyicili besleyiciler 26 . Malzeme hızı aynı değilse.2.5. bant üzerinde boş ve aşırı yüklenmiş bölgelerin meydana gelmesine yol açar. malzeme bantın hareket yönüne dökülmelidir.

23. sıyırıcının bastırma kuvveti gerekli olandan fazla olmamalıdır. 27 .Şekil 1. Boşaltma olduğunun konstrüksiyonunda malzeme yörüngesinin çizilmesi şarttır. Besleyiciler [18] 1. Ok açısı 60 – 90 derece arasında alınır.6.6 Bantlı konveyörlerin boşaltma sistemleri Bantlı konveyörlerde en çok rastlanan boşalma şekli.2. Sıyırıcılar düz veya ok şeklinde yapılabilirler. Normal çalışma esnasında.2.3. Sıyırıcılar hem yığma hem de parça malzemenin boşaltılmasında kullanılabilirler.1 Sıyırıcılarla boşalma Sıyırıcılar sabit veya bir araba üzerinde hareketli olabilirler. sıyırıcının lastik kenarları bantın üzerine bastırılırlar. Baş tamburdan direk olarak boşaltmada malzemenin yörüngesi bir paraboldür. 1.3. Bantın hasar görmemesi için. Ok şeklindeki sıyırıcılar bir mafsal etrafında dönerek bantın üzerinden kaldırılabilirler. baş tamburdan malzemenin boşaltılmasıdır. Bir boşalma arabasının konstrüksiyonunda dikkat edilecek hususları: a) Tamburlara tesir eden bant ve ağırlık kuvvetleri çizilerek tekerlek basınçları hesaplanmalı ve arabanın devrilmeye karşı emniyeti kontrol edilmelidir.

Oluk eğimi oluk malzemesi ve nakledilen malzemeye göre değişmektedir.3. Oluk eğimi malzemenin rahatça akmasını sağlayacak kadar büyük seçilmeli. d) Özellikle geniş bantlı konveyörlerde.2. Boşaltma oluklarının konstrüksiyonunda gerekli itinanın gösterilmesi her zaman için faydalıdır. bu gibi hallerde boşaltma arabasının yürütme düzeni bir frenle teçhiz edilmelidir. c) Arabanın hareketi sınırlanmalıdır. Boşaltma sistemleri [12] 28 . Oluk konstrüksiyonunda aşağıdaki hususlar göz önüne alınmalıdır: • Boşaltma eğrisi • İnce ve tozlu malzemenin tozlanması • Asgari oluk eğimi • Banta yapışan malzemenin banttan sıyrılması • Boşaltılan malzemenin istenilen yere yönetilmesi (a) İki yanlı boşaltma pulluğu (b) Hareketli boşaltıcı Şekil 1. bant kuvvetlerinin bileşkesinin boşaltma arabasını hareket ettirme ihtimali mevcut olduğundan.24.6.b) Boşaltma arabasına çıkan bantın eğimi. o malzeme için müsaade edilen azami bant eğiminden fazla olmamalıdır. fakat malzemenin bir çığ gibi akmasına da sebep olmamalıdır.2 Boşaltma olukları Boşaltma olukları malzemenin yerçekimi kuvveti ile naklini sağlar. 1.

25). Bazı durumlarda. istenmeden saçılan malzemeden temizlemek için kuyruk tamburu yakınına bir kazıyıcı yerleştirilir.2 mm capron fiberi şeritlerle yerine getirilir. malzemenin alt tarafa dökülmesini önlemek için. Kazıyıcı sistemleri [12] Şekil 1.1. Kazıyıcı düzeneklerde temizleme işlemi.26.3. alt ve üst kayış arasına bir dolu bölme yapılır.0 ila 1. boşaltma tamburunun yakınına yerleştirilirler ve kazınan malzeme boşaltma oluğuna dökülür. Bant temizleyiciler. Şekil 1. Islak ve yapışkan malzemenin temizlenmesi için döner fırça kullanılır. Kazıyıcı sistemlerin üç boyutlu görünüşü [10] 29 .2.25.7 Bant temizleyicileri Siliciler ya da kazıyıcılar bantın dış yüzeyine tutunan kuru malzemeyi temizlemeye yararlar (Şekil 1. ya mafsallı bir çubuğa tutturulmuş bulunan bir lastik şeritle fırça durumunda ise sert kıl fırça ya da silindirik fırçaya ana doğruları boyunca tutturulmuş 1. Bantın iç yüzeyini.

2. Orta şasi [18] b) Baş taraf şasisi Baş tamburu ile boşalma olduğunu taşıyan şasi kısmıdır (Şekil 1. Baş tamburu aynı zamanda tahrik tamburu ise. tahrik şasisi de baş taraf şasisine bağlanır.8. baş taraf şasisi oldukça rijit yapılmalıdır.8 Bantlı konveyörün şasi konstrüksiyonu Bantı taşıyan taşıyıcı ve dönüş makara grupları bir şasi üzerine tespit edilirler. Orta şasi ayrıca U profilinden veya hafif konveyörlerde köşebent veya borudan imal edilirler. Gerek inşaat ve yol şantiyelerinde. Baş tambur ve oluğun oldukça ağır olması ve banttaki çekme kuvvetlerinin alınabilmesi için. bu şasi konstrüksiyonu farklı şekillerde olabilir. 30 . Şekil 1.1. gerekse yeraltı maden galerinde kullanılan konveyörlerin konstrüksiyonunda montaj ve sökülmenin kolay yapılabilmesine dikkat edilmelidir.1 Şasinin bölümleri a) Orta şasi Bir konveyörün orta kısmında sadece taşıyıcı ve dönüş makaralarını taşıyan kısımdır (Şekil 1.3.28a).3.2.27).27. Devamlı çalışan tesislerde şasi konstrüksiyonu genellikle hadde profillerden yapılır. İnşaat işlerinde kullanılan portatif konveyör ise daha ziyade hafif profillerden veya borudan yapılmış şasi konstrüksiyonuna sahiptir. 1. Kullanma amaçlarına göre. Bazı bantlı konveyör imalatçıları orta şasi kısımlarını standart parçalar halinde imal etmektedirler.

Şasinin bu bölümüne gelen kuvvetler baş taraf şasisine göre oldukça azdır. 31 . Şasi kısımları [18] c) Tahrik şasisi Tahrik tamburları ile bunların tahrik tertibatı taşıyan şasi kısmıdır. Bu kısmın konstrüksiyonunda. bant kuvvetleri ve zati ağırlıklar göz önüne alınmalıdır. e) Gergi düzeni şasisi Gergi tertibatına ait saptırma tamburları aksamı taşıyan şasi kısmıdır.28. Gergi düzenin yer aldığı gergi şasisi Şekil 1.28b).29’de görülmektedir. d) Kuyruk taraf şasisi Bant germe kuvvetleri ve tambur ağırlığına maruzdur (Şekil 1.Şekil 1.

Bantlı konveyörler arazi üzerinde korunmasız olarak tesis edilebilirler. bu köprü teşkil edilir. konveyör galerisi veya konveyör köprüsü denmektedir (Şekil 1. Kafes kiriş hem bantlı konveyörü hem de yürüme yollarını taşır.2. Bina içinde ayrıca bir korunma veya bir galeriye ihtiyaç olmaz. 32 . yapılış şekline göre.9 Konveyör galerileri ve köprüleri Bugün birçok tesislerde ana nakil elemanı olarak kullanılan bantlı konveyörleri taşıyan ve muhafaza eden yapı bölümlerine. Bantlı konveyör zeminde yukardan geçirileceği zaman.30).Şekil 1. Bazı hallerde bant şasisi bir kafes kiriş haline getirilip köprü teşkil edilir ve yürüme kolları bu köprüye bağlanır. Bu galeri beton bir kutu şeklinde yapılır.29. bu taktirde konveyör bir beton galeri içine alınır. Gergi düzeni şasisi kısımları [18] 1. Eğer konveyörün yer altından geçmesi isteniyorsa.3.

rutubete ve sıcaklığa dayanıklı olmalıdır.30. Bant ayrıca malzemenin yükleme bölgesinde darbe tesirine. Arızasız bir çalışma için bir konveyör bantının aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir: • Az nem çekme özelliği • Yüksek dayanım • Düşük özgül ağırlık • Az uzama • Tamburlara sarılma ve oluklaşmadan dolayı oluşan etkilere dayanım • Eğrilik değişimlerinin neden olduğu alternatif gerilmelere dayanım • Malzemenin aşındırıcı etkilerine dayanıklılık ve uzun ömür Orta kısmında mukavemeti sağlayan pamuk veya naylon gibi sentetik malzemeden yapılmış birkaç tabakalı bir dokuma bulunan lastik bantlar.2. malzemenin nakledilmesi ek olarak hareket için gerekli olan çekme kuvvetine. alt ve yanlar lastikle kaplanır. 33 .3.10 Konveyör bantının özellikleri ve seçimi 1.Şekil 1. üst.1 Kauçuk bantın özellikleri ve yapısı Bant.10. rulolara yaslanmasında ve kasnaklara sarılmasından ötürü eğilmeye ve santrifüj kuvvete de maruzdur.2. malzemenin mekanik ve korozif aşındırma tesirine. Konveyör galerileri ve köprüleri [18] 1. Bantlarda dokuma tabakalarının arası.3. yukarıdaki şartları en iyi şekilde sağladıklarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuşlardır.

Aşağıdaki noktalar bantın yana kaçma ihtimalini arttırırlar: • Eğim açısı artması • Makaralar arasındaki mesafenin fazla olması • Makaraların kaymalı yataklı olması • Bantın rijit olması nedeniyle orta makaraya oturmaması • Bantın tam ortadan yüklenmemesi • Bant hızının yüksek olması • Bantın makaraya iyi oturmaması • Makara ve tamburların sıkışması ve zor dönmesi • Ek yerinin düzgün yapılmamış olması • Makara ve tamburların konveyör eksenine tam dik olarak yerleştirilmemiş olması • Bant şasisinin istikametinin ve tesviyesinin tam olmaması • Açıkta çalışan konveyörlerde rüzgâr etkisi Bantın ortadan sevki için alınacak konstrüktif önlemler şunlardır: a) Yan makaralar bantın hareket yönünde 1. pülverize hububatta olduğu gibi tane veya kömürde olduğu gibi parça halinde olabilir. Bantın yana kaçması malzemenin dökülmesine ve bantın hasar görmesine neden olacaktır. malzemenin mekanik ve korozif aşındırma tesirine. Taşınan malzemeler kuru veya ıslak olabilir.5o ile 3o arasında eğimli yerleştirilmesi b) Baş ve kuyruk tamburları bombeli yapılması c) Sabit kılavuz makaraları kullanılır.2 Bantın ortadan sevki Bantlı konveyörlerin bant ekseninin konveyör ekseni üzerinde kalmasını sağlamak şarttır. Çalışma sıcaklığı normal bantlı konveyörlerde 100 .150 °C .3. özel sentetik bantlı konveyörlerde 150 °C kadardır. Konveyör bantı. rutubete ve sıcaklığa dayanıklı 34 . Bant kenarlarında aşınmaya neden olacağından uzun bantlı konveyörlerde kullanılmaması d) Kılavuz makara grupları kullanılması Dökme ve parça malzemeleri bir bant üzerinden bir yerden diğer bir yere ileten sürekli Bantlı konveyörler. endüstrinin hemen hemen tüm kollarında geniş bir uygulama alanı vardır. malzemenin nakledilmesine ilaveten hareket için gerekli olan çekme kuvvetine. Yan kılavuzlar bant şasisinin kenarına tespit edilmiş olup.2.1.10. İşte bu çeşitlilik konveyör sistemlerinde değişik yapıda bantların geliştirilmesini ve kullanılmasını gerektirmiştir. fakat üçlü taşıyıcı makaralı konveyörlerde ise hareketli bir bant yükseğe tırmanmak isteyeceğinden bantın yüksek olan yan makaralara kaçma ihtimali yüksektir. Düz makaralarda bantın merkezlenmesi kolaydır. bantın kenarına temas ederek bantın yana doğru hareketini sınırlar.

Bant kaplamaları.2. Malzemenin aşındırıcı tesirlerine mukavemet ve uzun ömür 8. Karkas yapıda. Makara tarafındaki ve taşıyıcı taraftaki kaplama kalınlıkları yüklemelere bağlı olup.05 ile + 1 mm) dir Şekil 1.31’da konveyör bantının iç yapısı görülmektedir. 4 mm ye kadar olan kaplama kalınlıklarının toleransı (. her siparişte mutabık kalınmalıdır. rulolara yaslanmasından ve kasnaklara sarılmasından ötürü eğilmeye ve santrifüj kuvvete de maruzdur. enine ve boyuna yüksek elastisite 10. orta kısmında mukavemeti temin eden pamuktan veya naylon. Az uzama 5. Genel amaçlı bantlar. Konveyör bantı ayrıca malzemenin yüklenme bölgesinde darbe tesirine. 4 mm den fazla olanların ise (-0.3.0.10. Düşük ağırlıkta ve uzamada. Arızasız bir çalışma için bir konveyör bantının aşağıdaki özelliklere sahip olması istenir: 1. konveyör bantını ve karkas yapısını korumak ve bantın servis ömrünü uzatmak için kullanılır. gibi suni ve sentetik malzemeden yapılmış çok tabakalı dokuma veya kord (iplik) karkas veya çelik tel ihtiva eder. Düşük özgül ağırlık 4. sentetik lastik veya polimer (polivinilklorid gibi) malzemeler dolgu olarak kullanılarak. Tamburlara sarılma ve oluklaşmadan dolayı hasıl olan eğilme tesirlerine mukavemet 6. rayon vs.olmalıdır. plastomer (örn PVC) ve diğer malzemeden olabilir. Bu dolgu karışımlarının kimyasal yapısı değiştirilerek değişik kullanım amaçlarına hizmet edecek bantlar elde edilir.3 Konveyör bantlarının yapım özellikleri Konveyör bantı. Eğrilik değişmelerinden hasıl olan alternatif gerilmelere mukavemet 7. Kaplamalar. 35 . Donmaya karşı dayanıklı bantlar -60°C.2 ile +1 mm). Orta kısmında mukavemeti temin eden pamuk veya naylon vb sentetik malzemeden yapılmış birkaç tabakalı bir dokuma bulunan lastik bantlar. yukarıdaki şartları en iyi şekilde sağladıklarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuşlardır. Kimyasal bileşenlerden etkilenmeme. Az nem çekme 2. -45°C ile +60°C arasında kullanılır. banttan istenen özellikler karşılanır. Yüksek mukavemet 3. elastomer (tabii veya suni kauçuk). Darbeye yüksek dayanım 9. 1. sıcağa dayanıklı bantlar +100°C ve yüksek sıcaklığa dayanıklı bantlar ise +200°C sıcaklıklarda kullanılabilir.

Kaplamalar aşağıdaki özellikleri temin etmek için kullanılır: a) sürtünmeyi arttırmak b) eğimli çalışmayı sağlamak c) temizlenebilirlik d) sürtünme katsayısını arttırmak e) istenen renkleri sunmak f) kesilme direnci sağlamak g) yük darbe dayanımı sağlamak

Şekil 1.31. Konveyör bantının iç yapısı [18] Kauçuk kaplama, karkasın bozulmasını, mekanik hasara uğramasını, taşınan yükün zarar vermesini önler. Ayrıca yük taşınan üst kısım ile makara ve tambur üzerinde hareketi sağlayan alt kısım ilave koruyucu kauçuk katına sahiptir. Lastik kaplama ise tabakaları birbirine bağlar ve karkas bantın dış yüzeyindeki mekanik (makaralar üzerinde ezilme, yüklenme bölgesindeki darbe tesirleri...) ve korozif etkiler ile rutubet ve sıcaklıktan korur. Ayrıca kaplamalar, ateşe, yağa ve kimyasallara karşı banta ilave koruma da sağlarlar. Bantın taşımada kullanacağı malzemeye uygun sertlikte ve kalınlıkta kaplama seçilmesi gerekir. Özellikle pamuk esaslı karkasların küf ve kimyasal maddeler nedeniyle çabuk bozulmaları bu korumaları gerekli kılmıştır. Polymer çeşitleri kaplama malzemesi olarak yaygın kullanım alanı bulmuşlardır. Bunlardan polivinilklorid, doğal kauçuk, çeşitli sentetik kauçuklar ve ürethan malzemeleri en yaygın kullanılanlardır. Ayrıca karışım yapılarak polymer kaplamaların özelliklerinde iyileştirmeler de gerçekleştirilebilir. Katkı malzemeleri olarak, diğer polymerler, antioksidantlar, pigmentler yaygın kullanılmaktadır. Kaplamanın kalınlığı bantın aşınması ve tahrip olmasına dayanımı etkiler. Kalınlık artışı bant imalatında maliyete en az etkide bulunan faktördür. Kauçuk esaslı bantların aşınma dayanımları PICO adı verilen yenme testi ile belirlenir. En yüksek yenme rakamı en dayanıklı elastomer için kullanılır. Örneğin PICO oranı 135 olan elastomer Kalite I, PICO oranı 100 36

olan elastomer Kalite II ve PVC malzemesi PICO 50 dir. Taber yenme testi, aşınma değeriyle daha doğrudan ilişkili olduğundan sık kullanılır. Bantın ortasındaki dokuma tabakalarının hepsine birden karkas adı verilir. Kauçuk kaplı bantlar, iç yapısındaki karkas malzemelerinin tüm yüzeylerinin elastik koruyucu madde (kauçuk) ile kaplanmasından oluşur. Karkas banttaki çekme kuvvetini nakleder, bantın yük taşımasını sağlar ve bantta oluşan uzunlamasına çekme gerilmesini karşılar. Karkas, pamuk veya sentetik malzemeden olabileceği gibi; iplik kortlu veya çelik saç olabilir. Sentetik ipliklerin çekme dayanımları yüksektir; fakat uzamaları fazla olduğu için yalnız başlarına kullanılmazlar. Polyester dışındaki sentetik malzeme genellikle pamukla birlikte kullanılır. Karkas yapısı, elyaf – kauçuk, kablo (halat) – kauçuk ikilisinden oluşabilir. Ek yerlerinde kat uçları üst üste binip, bazı yerlerde kalınlık yapmamalıdır. Konveyör bantın içinde bulunan karkastan beklenenler: a) yüklü bantın hareket etmesi için gerekli çekme gerilmesini sağlamak b) konveyör bantına yüklemeden oluşan darbeleri absorbe etmek c) yükü desteklemek için gerekli katılığı sağlamak d) uygun birleştirme yöntemi için gerekli dayanımı sağlamak 1.3.2.10.4 Konveyör bantların çeşitleri Konveyörlerde kullanılan bantlar karkas yapılarına göre iki genel gruba ayrılmıştır. Bunlar dokuma örgülü bantlar ve çelik kordlu bantlardır. TS547 Konveyör Kayışları Standardı’ndan kullanılan malzemelerle ilgili özellikler bulunabilir. Karkas pamuk veya sentetik malzemeden dokunmuş olabileceği gibi iplik kordlu, çelik kordlu veya çelik sac olabilir. Günümüzde konveyör bantlarında kapron, naylon, lavsan ve diğer sentetik elyaflar yüksek dayanımları nedeniyle kullanılırlar. Karkaslarda kullanılan çeşitli malzemelerin özellikleri Çizelge 1.2’de verilmiştir. Sentetik ipliklerin çekme mukavemeti yüksek olmasına rağmen, uzamalarının fazla oluşu yalnız başlarına kullanılmalarına engel teşkil eder. Bu bakımdan polyester dışındaki sentetik malzemeler genellikle pamukla birlikte kullanılır. Pamuk-rayon, pamuk-naylon kombinezonları genelde kullanılır.

37

Çizelge 1.2. Çeşitli Karkas Malzemelerinin Özellikleri [18]

Bant yapımında yaygın olarak kullanılan dokuma malzemeleri aşağıda verilmiştir. a) Doğal pamuk: uzun zamandır bant imalinde kullanılmaktadır. Islandığında dayanımının artması, yüksek nem çekmesi, ancak düşük boyutsal stabilitesi ve küften etkilenmesi özellikleri arasındadır. b) Rayon: pamuktan bir miktar daha dayanıklıdır fakat ıslanmasıyla çekme dayanımı düşer. Kimyasal dayanımı pamuk ile aynıdır. Yüksek nem çekmesi, ancak düşük boyutsal stabilitesi ve küften etkilenmesi özellikleri arasındadır. Artık günümüz konveyör bantı imalatında kullanılmaz. c) Cam yünü: rayona göre oldukça dayanıklıdır. Düşük uzaması, yüksek sıcaklığa maruz yerlerde kullanılabilmesi bant imalinde sınırlı kullanımına neden olmuştur. d) Naylon-Polyamid: yüksek dayanım, yüksek uzama, aşınmaya, yorulmaya ve darbeye dayanımı özellikleri arasındadır. Ağırlığının % 10 kadar nemi absorbe edebilir. Buna karşın düşük boyutsal stabilite ve küfe karşı yüksek dayanım sergiler. Günümüz bantlarında % 20 oranında kullanılmaktadır. e) Polyester: yüksek dayanım, aşınmaya ve yorulmaya dayanım sergiler. Oldukça düşük nem çekme ancak yüksek boyutsal stabilitesi vardır. Küften etkilenmez. 1960’lardan itibaren bant dokuması olarak tercih edilir. Bugün polyester % 75 oranında bant imalinde kullanılır. f) Çelik: yüksek dayanım ve düşük uzamanın istendiği yerlerde kullanılır. Çok az oranda kullanılmaktadır. Yerini çelik kordlu karkasa bırakmıştır. 38

Bu kaplama banta pislik nüfuziyetini önlediği gibi.g) Kevlar Aramid: çelikten iki kat dayanıklı ve çelik ile polyester arası uzama karakteristiği sergiler. Şekil 1. 39 . İki sıralı sargı dizgileri büyük yoğunluklu dökme malların taşınmasında güvenirliliği arttırmaktadır. Şekil 1. Üst kaplama bant karkasının üzerini kaplayan ve bantın yük taşıyan yüzünde bulunan daha kalın ve daha iyi özelliklere sahip kauçuk tabakasıdır.5 ile 12 mm arasındadır. Dokuma örgülü bantta tabaklar arası üst. yırtılma ve kesilmeyi sınırlayıcı bir veya çok katlı dokudur. Bantın alt kaplaması bant karkasının üzerini kaplayan ve bantın makaralara temas eden yüzünde bulunan bant karkasını koruyucu ve aşınmayı önleyici malzemedir. Dokuma tabakasında uzunlamasına sargı ve ters yönlü sargı ile atkı katmanları bulunabilir. tamburdan aldığı tahrik kuvvetini karkasa nakleder. Bant karkası konveyör bantının çekme gücünü ileten kısmı olup bir veya çok katlı dokuların bazen içerisinde tel veya kord konularak elde edilmiş malzemelerdir. Dokuma örgülü konveyör bantı [18] Karkas tabakaları arasındaki kauçuk aynı zamanda tabakaları su geçirmez hale getirir. alt yüz ve yanlar kauçukla kaplıdır. En yaygın kullanılan dokuma tarzı tek sıralı sargı dizileri olan karkas yapısıdır.5 Dokuma örgülü bantlar Dokuma örgülü konveyör bantları.32. 1.2.10. karkasın hasara uğramasına engel olur. delinme. Karkas üzerindeki koruyucu tabaka.3. Çelikten daha hafiftir ve paslanmaz. doğal / sentetik dokuların lastik veya plastik emprenye edilmesi ve üzerlerinin lastik / plastikle kaplanmasından elde edilir. Kalınlığı yaklaşık olarak 1.32’de dokuma örgülü bantın tabakaları görülmektedir. Koruyucu kat bant karkasının daha çok korunması gerektiği hallerde üst veya alt kaplama ile bant karkası arasında kaplama içine yerleştirilen seyrek dokulu veya kordlu olup.

3. Bantın mukavemetini içindeki karkas temin eder.Eğer yüksek sıcaklığa dayanıklılık istenecekse. 40 . Düz sargılı karkas dokuma türlerine ait çeşitli örnekler Şekil 1. ilk tabaka üzerinde bulunmalıdır. Bant imalinde kullanılan minimum tabaka sayısı üçtür. rijitliğine bağlıdır. Dokunmuş ipliklerin enine ve boyuna kullanılanları aynı bükülmüş iplik türünden olabileceği gibi. Standart örgü kat. Bir bantlı konveyörün karkası genellikle sürtünme veya köpük kauçuk ile birleştirilmiş dokumadan oluşan katlardan meydana gelmiştir. (Tekstil Dokulu Bantlar İçin) [18] Bant karkasının asıl görevi yüklü bantı hareket ettirmek için gerekli gerilim gücünü taşımak ve bant üstüne yüklenirken malzemenin saldığı çarpma enerjisini absorbe etmektir. bu değer bant genişliği bağlı olarak 15’e kadar çıkabilir. Bant Tabaka sayısı. bant genişliğine. Bununla beraber karkas iç örgülü liflerden oluşmuş bir tek kattan da ibaret olabilir. Düz sargılı karkas. Çizelge 1. Oluklaşması istenen bantlarda karkastaki dokuma tabaka sayısını istenildiği kadar arttırmak mümkün değildir. Karkastaki dokumanın cinsi ve sayısı. uzunlamasına gerilimi taşıyan kısımlardır. temel sargıların bükülmeden bulunduğu ve esas yük taşıyan elemanların bunlar olduğu yapıdır.3’de görülmektedir. Rijitlik bantın makaralar üzerinde şekil alabilme yeteneğidir. enine bir tür ve boyuna başka bir tür iplik kullanılabilir. aksi halde bant oluk şeklini almaz. Maksimum tabaka sayısı mukavemet hesabıyla elde edilir. enine ve boyuna ipliklerden oluşmuştur. Tabaka sayısı. bantın maruz kaldığı çekme gerilmesini taşımaya yeterli olmalıdır. Boyuna iplikler. Bant genişlikleri için önerilen tabaka sayıları Çizelge 1. Enine olanlar ise özellikle bir arada tutma ve genel olarak ipliklerin düzeni sağlar. ısı yalıtımı sağlayan bir tabaka. mukavemetine. Bant genişledikçe tabaka sayısı artmalıdır.33’de verilmiştir.

Şekil 1. çelik örgülerin lastikle emprenye edilmesi ve üzerinin lastikle kaplanması ile elde edilen malzemenin yatay veya eğimli olarak genellikle uzun mesafelerde bir yerden başka bir yere büyük kütleli malzemelerin taşınmasında kullanılan taşıyıcı bir elemandır.34. Bant boyu uzadıkça.2. Sıkı dokuma karkas [18] 1. çelik tellerden yapılmış kortlar yerleştirmek sureti ile daha büyük çekme kuvvetlerini taşıyabilen ve daha uzun ömürlü olan bantlar yapılmıştır. Çelik örgü atkı ve çözgüleri çelik kordlardan oluşan hasır şeklinde dokunur. Lastik içerisine çekme kuvvetlerini taşımak üzere. düz sargılı karkas yapısından türetilmiş ve polyester filamen bükümler ile polyetser elyaf sarımlardan oldukça kopleks bir dokuma elde edilir. Bugün dünyanın en uzun bantlı konveyörlerinin hepsinde çelik kortlu saçlar kullanılmaktadır. Düz sargılı karkas dokuma [18] Bant böylece boyutsal stabilite ve yük altında kiriş gibi davranma imkânı sağlar.34’de görülmektedir Şekil 1.3.2 ila 0. yükleme noktasındaki darbeler nedeni ile hasıl olan aşınma azalmaktadır. Sıkı dokuma karkas.5 arasında kalmaktadır. Çelik kordlu bantların tipik uzamaları 10 emniyet faktörü için % 0.33. Sıkı dokuma karkas yapısı Şekil 1. M kalite aşınmaya dayanıklı olmalı veya 150°C sıcaklığa 41 .10.6 Çelik kordlu bantlar Çelik kordlu konveyör bantı.

1. enine esnekliğinin az olmasıdır. Ayrıca çıplak çelik bantlar lastik bantlardan daha ucuzdurlar. Bazen çelik bantlar çıplak olarak kullanılırlar.dayanıklıdır. Şekil 1. 42 .7 Çelik saçlı bantlar Ortasında çelik kortlar yerine. Bu bantın mahsurlu tarafı. Bu çelik saçların kopma dayanımını takriben 120 kg/mm 2 2 olup.35’de dokuma katmanlarının arasında yer alan çelik tel halatlı bant görülmektedir. Çelik saç kalınlığı 0. 300°C kesikli taşımada kullanılabilir.3. Çelik bantlar koku vermezler. b) uzama az olduğundan germe mesafesi daha kısadır c) uzun bir bant aynı noktalar arasında çalışan birkaç banttan daha uzun ömürlüdür. Bunlar karbon çeliği veya paslanmaz çelik saçlardan yapılırlar.6 mm. gıda sanayi için idealdirler. yüksek dayanımlı çelik saç bulunan bantlar da yapılmaktadır.2.5 ila 1. emniyet gerilmesi 35 kg/mm alınmaktadır. çok hijyenik olup. üst kaplama kalınlığı 3 ila 10 mm alt kaplama kalınlığı ise 2 mm dir.35.10. sıyrılmazlar ve hasar görmeden soğuk veya sıcak su ile yıkanabilirler. Tipik çelik kord karkası içeren bant kesiti [18] Bu bantların diğer bantlara göre üstünlükleri şunlardır: a) bant boyu daha uzun yapılabilir. Şekil 1. Karbon çelik saçlar 100°C ile 120°C sıcaklıktaki malzemelerin.

Bu bantlar suni ve sentetik esaslı bantlar sınıfına girmektedir. Bu nedenle yüksek dayanım. Aramid elyafı ile ilgili ilk çalışmalar gene aynı firma tarafından AT-1 adı ile 1967 yılında yapıldı. 1.3. Aramid ismiyle piyasaya sunulmuş yüksek mukavemetli bir elyaftır. Daha yüksek eğimlerde. bunların üstün yönlerinden yararlanmak için aynı karma malzeme içinde birlikte kullanılırlar.3. Dupont Company 1971'de Aramid elyafı sunmuştur.2. aromatik esaslı polyamid malzemesidir. Kevlar karbon ve cam lifler birbirinden farklı özelliklere sahip olduklarından. Polimerizasyonu. aromatik hidrokarbonların ve klorlu solventlerin tesirlerine karşı gayet mukavim olduklarından.10. nemli malzeme için 45° eğim açılarına müsaade edilir. malzemenin geri kaymasını önlemek için. Bu çalışmada ısıya dayanım özelliğinin varlığı 43 . Naylonun keşfinden bu yana suni elyafta en önemli gelişme olduğu söylenebilir.1.8 Lastik Bantlar Lastik bantın mahzurlarından biri yağa karşı gayet hassas olmasıdır. Endüstriyel ve ileri teknolojinin çok değişik taleplerini karşılamak için Dupond firması tarafında Kevlar. Amid bağlarıyla oluşan iç yapısı nedeniyle bu polimer ısı ve alev almaya dayanıklı ve dikkate değer çekme dayanım ve modülü sunarlar.3.10. Aromatik polyamide aramid adı verilmektedir.'de kullanılmaya başladı. Radyal takviye olarak çelik tel yerine kullanılır. ancak 18 – 22º eğim açılarına kadar kullanılabilirler. Kevlar 500°C civarında erir ve yüksek dayanımlı Naylon veya polseyterden 2 kat daha fazla çekmeye mukavimdir. suni lastik bantların kullanılması gün geçtikçe artmaktadır. ısıya dayanım arzulandığı yerlerde kullanılır. kömür katranından elde edilen solventlerin. En uygun taşıyıcı yüzeyin seçimi taşınacak malzeme ve kullanım şartlarına bağlıdır. elyaf olarak çekilmesi ve son işlemleri Naylon 6.10. 1974'de genel terim olarak A. Hafif taneli malzemeler için 12° ile 15° eğim açıları. yaklaşık olarak çözülemez polimerlerdir. Buna karşılık neopren ve kloropren gibi suni lastikler yağdan başka.D.2.B. taşıyıcı yüzdeki bant kaplamasına özel kesitler verilir.2.6 veya Naylon 6'dan daha masraflıdır. birçok amaç için kullanıldığında erimezler. yüksek termal stabilite ve yüksek performansa sahip özellikleri vardır. Kaplama yüzeyi düz olan bantlar. Aromatik çevrim yapıları yardımıyla yüksek erime sıcaklığı. Bu polimeriler.10 Kevlar esasla bantlar Kevlar.9 Profilli Bantlar Artan eğim açısı ile iletilen mal parça büyüklüğüne ve özelliğine bağlı olarak kaymasını önlemek için eğik taşımada bant yüzeyi uygun profillerle donatılır. 1. Ağır çalışma şartları olan konveyör bantlarında kullanılır. yüksek modül.

• Kevlar Malzemesinin Mekanik Özellikleri. özellikler arasında eşsiz bir denge sunar Kevlar elyaflar yüksek dayanıklılık ve yüksek çekme modülü. düşük uzama. Dupont firması 1970'lerde yaptığı çalışmalar sonunda Kevlar 29 ve Kevlar 49'u piyasaya sürdü. esnek ve açık havada çelik korddan 5 kat dayanıma. Geçici olarak 538°C temas sıcaklığında ısı direnci gösterirler. E cam elyafına oranla 3 kat. Kullanımda yaygın olarak bulunan konveyör bant takviyelerinden en yüksek dayanım. çelik kordların yerini almasına neden olmaktadır. yüksek sünekliği. sadece çelikten biraz fazladır. çelik korda oranla 5 kat daha hafif yapıdadırlar. Rusya'da MPD-I adıyla sivil ve askeri alanda aramid elyaf çalışmaları yapıldı. Bu özellikleri nedeniyle kurşun geçirmez yelek.saptandı. roket parçaları. Kevlar elyaflar 196°C ile 204°C sürekli çalışma sıcaklıklarında. Kevların karşılaştırmalı mekanik özellikleri [18] 44 . erimeden ve yanmadan kullanılabilir. Naylon ve polyester karşılaştırıldığında uzaması ve sürünmesi düşüktür. tekneler. sürünme ve iyi termal stabilite sunar. Kevlar malzemesi düşük ağırlığı.4’de Kevların mekanik özellikleri diğer elyaflarla karşılaştırmalı olarak verilmiştir. konveyör bant imalatı için ideal olarak uygun kılan. ağırlık oranına sahiptir. korozyondan etkilenmeyen. uçaklar. Kevlar. Conex firması 1970'lerin ilk yarısında Nomex adını verdiği aromatik esaslı elyaf üzerinde çalıştı. sertlik ve dayanıklılık ile birlikte yüksek mukavemet ve çekme modülü sağlamaktadır. iletken olmayan. Çizelge 1. konveyör bantları gibi yerlerde kullanımları yaygınlaşmıştır. su içinde 20 kat dayanıma sahip olması. kimyasal dayınım ve yorulma dayanımı ve organik elyafın karakteristikleri gibi davranışlara sahiptir. Kevlar elyafları. Çizelge 1. radyal lastik takviyesi. Bununla beraber çelikten farklı olarak düşük yoğunluk. Diğer organik elyafların (polyester ve naylon gibi) iki katından daha fazla ve çeliğin beş katından fazladır. Kevlar elyafı kullanmak özellikle lastik ürünler için hafiflik.4. Uygun olarak kullanıldığında takviyelerde en yüksek özgül modüle sahip olanıdır. ağırlıklarına oranla yüksek dayanıma sahip elyaflar olduklarından takviye elyafı olarak kullanılmaktadır.

Şekil 1. düşük uzama ile dizayn edilmiştir. Bu önemli mekanik. Kötü kullanmaya karşı direnç. çok yüksek dayanımlı çözgü ipliklerinde de kullanılmıştır. kesilme. Kevlar esas olarak -30°C ile +120°C sıcaklık aralığında dayanım düşmesi ve gevrekleşme göstermez. Boyuna ve enine dayanım paralel tabakalarda toplanır ve yüksek değerdedir. Düz-çözgü yapısındaki bantın kötü kullanmaya karşı direnci diğer klasik bantlardan daha iyidir. Kevları konveyör bant karkaslarının takviyesi için uygun kılmaktadır. geleneksel çok tabakalı yapı veya çelik kord/kauçuk bant yapısından daha gelişmiştir. yırtılma ve paslanmaya direnç gösterir. Bu nedenle Kevlar esaslı takviyeler konveyör bantı uygulamalarında yüksek sıcaklıklarda iyi performans gösterir. Çok yüksek sıcaklık şartlarında kullanılmak için oldukça uygundur. Kevlar elyaflar. yüksek yük-taşıma kapasitesi. • Kevlar esaslı bantın karkas yapısı.36. Performansının etkilenmeme için uzun süre asit veya bazla konsantre edilmesi gerekir. tamamen sentetik karkas. çürüme veya paslanma tehlikesi yoktur. Bu bantlar olağanüstü kötü kullanmaya direnç.Kevlar mükemmel termal stabilite gösterir. yırtılma ve yarılma direnci enine karkas bileşenlerinin yüksek dayanımlı olmasından dolayı çok yüksektir. Eşsiz bağlantı sistemi sayesinde birbirine kenetlenir. Düz-çözgü. Kevlar esaslı bantlar sert ve sağlamdır. Çarpma. arttırılmış ömür ve çok düşük uzamaya sahiptir. Yaklaşık 430°C üzerinde karbonlaşmaya başlar. bantın kolaylıkla taşımada ve yüklemede hasara kolay uğratılamaması demektir. üstün nitelikli yüksek gerilimli bant yapılarıdır.36’de görüleceği gibi düz-çözgü karkas kendiliğinden yüksek dayanım tesiri ve kullanmada. Kevlar çok çeşitli kimyasal maddelere karşı çok iyi direnç gösterir ve küflenme. termal ve kimyasal özellikler. yüksek birim dayanım ve olağanüstü abrozyona. Kevlar esaslı bantın kesiti [18] 45 . Şekil 1. Enine çarpma direnci sağlam atkıların bu yapıda kullanımıyla sağlanır. Sentetik elyaflar.

bu bantların besleyici ve istifleyici bantlar gibi yorulmanın olacağı uygulamalar için uygundur. küfe aleve ve kimyasallara dayanıklılığı. Kevlar esaslı konveyör bantları % 15 uzama sınırını rahatlıkla aşmaktadır. Kevlar esaslı bantlar. çelik tel gibi diğer elyaflarla karşılaştırmalı olarak sürünme uzaması değişimi Şekil 1. 46 .38a’da görülmektedir. Mükemmel oluklaşma ve germe özellikleri ilave olarak elde edilir. • Kevlar Esaslı Konveyör Bantlarının Üstünlükleri. Kevlar (Aramid) esaslı konveyör bantları ile yaygın kullanılan konveyör bantlarının bant mukavemeti bakımından karşılaştırılması Şekil 1. tabaka ayrımı bir endişesi olmaksızın yüksek bir yorulma dayanımı gösterir.Karkas yapısından kaynaklanan yorulma direncinin çelik kordlu bantdan daha iyi olması.37’de görülmektedir. Uzun bant ömrü küçük çaplı makaralar ile sağlanır. Konveyör bantlarının bant mukavemetleri [18] Kevlar esaslı bantlar. Kevlar esaslı bantların. bu özelliklerinde dolayı çelik bantlar haricinde diğerlerinde daha düşük uzama değerlerine sahiptir.37. Staramid veya Aramid adıyla piyasada bulunmaktadır.38b’de görülmektedir. polyester. Yüksek çekme dayanımı ve düşük uzama sağlayarak. hafif yapıda olması ve yüksek çalışma sıcaklıklarına direnci gibi özellikleri nedeniyle diğer sentetik elyaflardan üstündür. Kevlar esaslı (aramid) konveyör bantlarının diğer bantlarla karşılaştırmalı olarak yorulma değerleri Şekil 1. naylon. Yüksek elastisite modülüne sahip olan Aramid bantlar. Şekil 1.

Bantta oluşan gerilmeye bağlı bant tabaka sayısı(z) .2.38. Burada.11 Bant tabaka sayılarının bulunması Konveyör bantın genişliği için.3.Şekil 1. polyester ve naylon malzemesi ile Şekil 1.10. Şekil 1. bant stabilitesi ve bant kenarlarının eğim açısına bağlı tanımlanan minimum ve maksimum tabaka sayıları belirlenmiştir. Çelik malzemesinden sonra en iyi uzama değerine sahip konveyör karkas malzemesi kevlar olduğu görülmektedir. Konveyör bantlarının karşılaştırılması [18] Kevlar esaslı Aramid konveyör bantların düşük uzama değerleri karşılaştırmalı olarak çelik tel.39’de verilmiştir. K= T '1 ⋅ 10 B daN/cm 47 .39. Kevlar esaslı bantın uzama değerleri [18] 1. z≥ K em K1 ile tespit edilir.

Bunlar.K em = S. n kısıtlarını sağlayan χ = { χ 1. . maliyetlerin minimum olması.13) 1. (Çizelge 3.. Optimizasyonun mühendislik anlamı ise. Bir optimizasyon problemi genel olarak.4 Dizayn Optimizasyonu Teorisi 1. verilen koşullar altında en iyi sonucu elde etme işidir.. .K daN/cm K: Bant kopma dayanımı S: Bant emniyet katsayısı Kem: Emniyetli bant kopma dayanımı T1' =Kalkış ani çekme kuvveti [daN] B: Bant genişliği [mm] K1: Bantların kopma dayanımı. bir fonksiyonun maksimum veya minimum değerini veren durumların bulunması işlemidir. . gj ( χ ). Optimizasyon eğrisi [23] χ* noktası F ( χ ) fonksiyonun minimum noktası ise.40. Burada F( χ ) fonksiyonu amaç fonksiyonudur. konstrüksiyonunda veya bakımda mühendisler birçok aşamada teknolojik ve idari kararlar alırlar. Şekil 1. .. Herhangi bir mühendislik sisteminin tasarımında.4. 2. m ve hi ( χ ) = 0 . . χp } değerlerinin bulunması şeklinde tanımlanabilir. hi ( χ ) eşitsizlik ve eşitlik kısıtlarıdır. F( χ ) fonksiyonunu minimize eden gj ( χ )≤ 0.1 Optimizasyon nedir? Optimizasyonun matematiksel anlamı. χ2.. -F ( χ ) fonksiyonunun maksimum noktasıdır. χp ise dizayn değişkenleridir. χ 1. j = 1. i = 1.. .... 2. χ2. ürün ağırlığının minimum olması ve 48 . . kârın maksimum olması. .

Optimizasyonun kullanılabileceği farklı alanlarda mühendislik uygulamalarına dair aşağıda birkaç örnek verilmiştir. Endüstri mühendislerinin amaç aldığı her türlü yöneylem çalışmasında.3 Dizayn Optimizasyonu probleminin formülasyonu Bir optimizasyon probleminin matematiksel olarak formüle edilebilmesi için aşağıdaki üç basamak takip edilmelidir. Mekanizmalar. • Stokastik metot: Rasgele değişen değişkenler ile tanımlanan problemlerin analizinde kullanılır. Kontrol sistemlerinin optimum dizaynında. En kısa yol problemlerinde. Boru hattı sistemlerinin dizaynında. Önemli olan amaç fonksiyonunu sağlamak için kullanacağımız parametreleri ve kısıtları yani optimizasyon değişkenlerini iyi belirlemektir.4. • • • • • • • • • • • • • • Uzay yapıları ve uçakların minimum ağırlıkta dizaynı için. Minimum üretim maliyeti için metal kesme işlemlerinde.2 Optimizasyonda mühendislik uygulamaları Optimizasyon herhangi bir mühendislik probleminde kolayca uygulanabilir. Elektrik ağlarının optimum dizaynında. Bu kararlar belirli değişkenlerin bir fonksiyonu olarak ifade edilebilirse optimum dizayn problemini oluşturabilirler. Sanayi için şehir seçimlerinde. 1. dişliler ve diğer makine elemanlarının optimum tasarımı için. optimizasyon metotları kullanılır.4. Amaç olarak minimize ya da maksimize edilebilecek her türlü problemde. Elbette ki farklı optimizasyon problemleri için farklı optimizasyon metotları geliştirilmiştir. İnşaat yapılarının minimum maliyetlerde tasarımı ve yapımı için. 1. • Matematiksel metot: Bir fonksiyonun verilen koşullar altında minimumunu veya maksimumunu bulmada işe yarar. • İstatistiksel metot: Deneysel verilerin analizi ve fiziksel durumun tam kesin olarak anlatılabilmesi için ampirik modellerin kurulmasına olanak sağlar. kamlar. İletim makinelerinin minimum maliyeti için dizayn çalışmalarında. 49 .verimin maksimum olması gibi kararlardır. rüzgar ve diğer tip düzensiz zorlanmalarda minimum ağırlıkta dizaynı için. Yapıların deprem. Su kaynak sistemlerinin maksimum kararlılıkta dizaynı için.

bu boruya ilk bakışta dizayn değişkenleri olarak iç çap (di). Bazen bağımlı dizayn değişkenleri seçilmişse de. ya da bir makine elemanı çalıştığı yerde üzerinde oluşan gerilmelere dayanabilmelidir. Tüm mühendislik sistemleri verilen kaynaklara ve işleyiş gereksinimlerine göre tasarlanıp üretilirler. Dizayn değişkenlerinin doğru seçilmesi gerekmektedir. giriş devri n1 ve çıkış devri nolan bir dişli grubu dizaynında. Diş profili ve malzeme başlangıçta sabit kabul edilirse z1. dış çap (d). Optimizasyonun amacı bunlar arasında “en iyi” olanını seçmektir. Bu değişkenlere ilk olarak rasgele değerler verilerek sistem oluşturulur. • Kısıtların tanımlanması ve dizayn değişkenleri cinsinde ifade edilmesi. Bunlara dizayn değişkenleri denir. Örneğin maksimum gücü ileten bir dişli kutusu minimum ağırlıkta olmayabilir veya bir yapıyı minimum ağırlıkta yaparsınız fakat gerilmeler çok fazla olur. problemin sadece fonksiyonel ve diğer bazı gereksinimlerini karşılandığı kabul edilen dizaynın bulunmasıdır. mümkün olduğu kadar birbirlerinden bağımsız olmalıdırlar. Bu niceliklerden bazıları başlangıçta sabit kabul edilir. bu problem formülasyonunun gereksiz yere karmaşık hale gelmesine neden olur. ve et kalınlığı (t) söylenebilir. Herhangi bir mühendislik sistemi bazı nicelikler ile tanımlanır. Bunlar. Örneğin. En iyiyi seçebilmek içinde bir kriter olmalıdır. Yani makine elemanı emniyetli gerilme değerlerinde çalışmalıdır. dişli sayıları olan z1 ve z. Diğerleri dizayn işlemi boyunca değişken olarak davranır. Fakat burada t’ nin ve do’ ya bağımlı olduğu gözden kaçırılmamalıdır. 50 . aks aralığı a.4.41. Uygun tasarımı elde etmek için sağlanması gereken bu sınırlamalar dizayn kısıtları olarak adlandırılırlar. Bu kriter dizayn değişkenlerinin bir fonksiyonu olarak ifade edilebildiğinde amaç fonksiyonu adını alır.• Dizayn değişkenlerinin belirlenmesi. Örnek olarak Şekil 1. Örneğin bir dişli çifti minimum ağırlık ve maksimum verim için tasarlanabilir. • Amaç fonksiyonun tanımlanması ve dizayn değişkenleri cinsinden ifade edilmesi. Örnek olarak yapı işletme yükü altında hasara uğramamalıdır. Böyle problemlere çok amaçlı (multiobjective) programlama problemi ya da optimizasyon problemi adı verilir. Klasik bir dizayn. z2 ve a dizayn değişkenleridir. malzeme ve dişli profili karakterize edilir.(a)’ daki boru incelenirse.4 Dizayn değişkenleri Bir sistemin dizaynını tanımlamak için seçilen değişkenlere dizayn değişkenleri denir. Bazı durumlarda ise eş zamanlı sağlanması gereken birden fazla kriter olabilir. Amaç fonksiyonun seçimi en önemli kararlardan biridir. Genelde birden fazla kabul edilebilir dizayn vardır. 1.

Minimum maliyet.5 ( do-d) de sınırlama olarak almak zorunda kalınır. Böylece problem gereksiz yere karmaşık hale getirilip zaman kaybetmiş olunur. Bunları birbirleri ile kıyaslamak için bir kritere ihtiyaç vardır.41 ’de bazı kesitler ve bunlara ait dizayn değişkenleri de gösterilmiştir. minimum enerji gibi birçok amaç fonksiyonu 51 . İşte bu kritere optimum dizayn problemi için amaç fonksiyonu denir. amaç fonksiyonu f ( χ ) ile gösterilir. 1989 ) 1. Dizayn değişkenleri olarak di ve d’ yi almak daha uygun ve yeterlidir. t = 0.41. d= 22 ve t = 2 olarak alınamaz. J. maksimum kâr.Şekil 1. Şekil 1. Çeşitli kesitler ve bunlara ait dizayn parametreleri [23] Mesela. Özet olarak. χ dizayn değişkeni vektörü olmak üzere. ( Arora.. bir problemin dizayn değişkenlerini belirlemek için aşağıdaki hususlar dikkate alınır: • Dizayn değişkinleri mümkün olduğu kadar birbirinden bağımsız olarak alınmalıdır. Çünkü t = 0.4.5 Amaç fonksiyonu Bir sistem ile ilgili birden fazla ve bazıları diğerlerinden daha iyi uygun dizaynlar olabilir. di ve t’ yi dizayn değişkenleri olarak tanımlanırsa. • Bir dizayn problemini doğru olarak formüle edebilmek için minimum sayıda dizayn değişkeni gerekir. di = 20. Amaç fonksiyonunu doğru seçmek dizayn işleminde çok önemlidir.5 ( do-d) dir. minimum ağırlık. Bu fonksiyon dizayn değişkenlerine bağımlıdır. Eğer problemi do.

Amaç fonksiyonu nedir?. gibi alt problemlere ayrılıp her biri optimize edilerek çözülebilir. Fakat eşitlik kısıtlamalarına göre uygun dizayn bulmak daha zordur. iletim sistemi vb.f ( χ ) olarak alınır (Şekil 1.2 Eşitlik ( equality ) ve eşitsizlik ( inequality ) kısıtlamaları Dizayn problemleri eşitlik ve eşitsizlik kısıtlarını içerebilirler. Dizayn değişkenleri ile ifade edilecek fonksiyonel hali nasıldır?. Örneğin. ( a ). Bu oldukça karmaşık bir problemdir. yan paneller. 52 . kapılar. Eğer amaç fonksiyonu maksimum kâr problemindeki gibi bir maksimum bulma problemi ise . gerilme değeri malzeme emniyet gerilmesi kısıtını aşmamalı.4. istenen operasyonu yapabilmek için bir makine parçasının tam olarak Δ kadar hareket etmesi gerekiyorsa. Şekil 1. Örneğin.42.5. ( b ) Minimum ve maksimum bulma [23] 1. Genelde bu tip problemler birçok alt probleme ayrılarak.42 ). Fakat problem. malzemede oluşacak deformasyon belirtilen alanları aşmamalıdır.4. Eşitsizlik kısıtlamalarına göre birçok uygun dizayn olabilir.5 Dizayn kısıtları 1. Eğer dizayn değişkenlerinin daha yüksek derecedeki terimleri varsa. süspansiyon sistemi.kullanılmaktadır. Örneğin bir binek arabanın optimizasyonu için dizayn değişkenleri nelerdir?.4. Eşitsizlik kısıtlamalarında ise. 1. hesaplanan değerlerin bazı değerlerin üstüne çıkmaması veya bazı değerlerin altına düşmemesi istenir. tavan. her birinin dizayn optimizasyonu yapılarak çözülür.1 Doğrusal ( lineer ) ve doğrusal olmayan ( nonlineer ) kısıtlamalar Kısıt fonksiyonu dizayn değişkenlerinin sadece birinci derecedeki terimlerini içeriyorsa bunlara doğrusal kısıtlar denir. amaç fonksiyonu ve bunun dizayn değişkenleri ile nasıl bir ilişkisi olacağı açık değildir.5. Uygun bir dizayn tüm eşitlik kısıtlamalarını tam olarak sağlamalıdır. bunu bir eşitlik sınırlaması olarak ele alınması gerekir. bunlara doğrusal olmayan kısıtlar denir. Birçok dizayn problemlerinde.

χ 2. amaç fonksiyonu üzerinde hiçbir kısıtlamanın olmadığı problemlerin optimum çözümünün bulunmasıdır.. Kısıtlanmış optimizasyon ise en az bir adet kısıtlamanın tanımlandığı problemlerdir. x2. daha basit çözüm teknikleri içeren kısıtlanmamış problemlere dönüştürülerek de çözülebilir.xn ) amaç fonksiyonunu minimum yap. χ n )T dizayn değişkenleri vektörü olmak üzere. ( Arora.. Şekil 1.4..6 Kısıtlanmamış (unconstrained) ve kısıtlanmış (constrained) optimizasyon problemlerinin formüle edilmesi Optimizasyon problemleri kısıtlanmamış (unconstrained) ve kısıtlanmış (constrained) olmak üzere iki ana başlık altında toplanabilir... Dizayn optimizasyonu problemlerinin genel tarifi aşağıdaki gibi yapılmaktadır. Fakat kısıtlanmış problemler bazı tekniklerle. kısıtlanmamış problemlerin mühendislik sahasındaki bir dizayn problemi ile ilişkisi olamayacağı düşünülebilir. Bu kısıtlamaya göre uygun dizaynlar A-B doğrusu üzerinde bulunmalıdır.. χ 2. F(x) = fi ( x1. A-B doğrusu üzerindeki veya altında kalan bölgenin içindeki herhangi bir nokta uygun dizaynı vermektedir. J.. χ = ( χ 1. Her iki problem tipi için de geliştirilmiş çözüm teknikleri vardır.43’ incelenebilir.. Eşitlik ve eşitsizlik kısıtlamaları arasındaki fark [23] 1..43(a) x1 = x eşitlik kısıtlamasını göstermektedir. F ( χ ) = fi (χ 1.... χ n ) amaç fonksiyonu h1( χ ) =0 g1 ( χ ) ≤ 0 i=1 → p eşitlik kısıtlamaları i=1 → m eşitsizlik kısıtlamalarına göre minimum yap. 1989 ) Şekil 1.43(b)’ deki gibi x1 ≤ x eşitsizlik kısıtlaması şeklinde yazılırsa uygun bölge çok daha geniş olur. Fakat kısıtlama Şekil 1.43. Eğer kısıtlanmamış bir optimizasyon problemi ise sadece.... J. 1989 ) 53 ..Bu durumu daha iyi anlayabilmek için Şekil 1.... İlk bakışta mutlaka kısıtlamalar olacağı düşünülerek.. . ( Arora. Adından da anlaşılabileceği gibi kısıtlanmamış optimizasyon.

Bir işin yapılmış olması demek.4. bantlı götürücünün tasarımını en uygun şekle sokmaktır. 54 . anlamından da anlaşılacağı gibi. 1. sonuca gidilecektir.5 Tezin Amacı Bantlı götürücülerin tasarımında her yönden optimum sonuçlara ulaşmak için bu tez çalışmasında hedef. • • Bu teknikler kullanılarak ortaya konulmuş olan çözüm. Hedef her zaman için bu optimum çözümü yakalayabilmektir. Yapılacak olan bir inşaattan tutun bir web sitesine kadar her alanda bu tekniklere ihtiyaç duyulur.7 Neden optimizasyon? • • Çünkü Optimizasyon "En İyileme" anlamına gelir ve her zaman için hedeflenen bir sonuçtur. yapılmış veya yapılmakta olan işin en iyi çözümünü ortaya koymak için kullanılır. Bu amaca ulaşmak için aşağıdaki adımlar izlenecek: • • Uygulama verilerine bakılarak belirli tonajda bir bantlı götürücü seçilecek ve bu bantlı götürücünün teknik özellikleri çizelge ya da şamalarla verilecek. Optimum Çözüm olarak adlandırılır.1. o işin en iyi şekilde yapıldığı anlamına gelmez. her alanda kullanılmaktadır. Optimizasyon. bantlı götürücülerin tasarımında etki eden parametrelerin değerlerini belirli koşullar altında maksimize veya minimize ederek mümkün olan alternatifler içerisinde en iyi parametre değerlerini bulup. Optimizasyon teknikleri. Bantlı götürücünün tasarım optimizasyon parametrelerinin ne olduğu ve bu tasarımın nasıl gerçekleştiği açıklanıp.

çözüm yöntemleri. en az bir tane gerçek uygulama örneği ile somutlaştırılmıştır. malzeme iletiminde kullanılan belli başlı bütün götürücü türleri ele alınmış ve her türün ana elemanları tanıtıldıktan sonra tasarım için gerekli sayısal değerler verilmiş ve bu açıklamalar.Spivakovsky ve V. Bunun yanında bantlı konveyörlerin işletme ve bakımı ile ilgili olarak bazı bilgiler. İçeriği incelendiğinde eserin bir problem kitabi olmaktan öteye çözüm aralarında yapılan açıklamalar ve eklenen çizelgeler sayesinde öğretici bir ders kitabı gibi hazırlandığı açıkça görülebilir. Feyzullahoğlu (2003) “Transport Tekniği Problemleri” adlı eseri baslı başına problem çözümleri ve örneklemelerle ilgili olarak taşıma tekniği konusunu içeren bir yayındır. Kitapta kullanılan eşitlikler. ayrıca projelendirmede yardımcı olmak üzere. LİTARATÜRÜN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ Alışverişçi (1985) “Transport Tekniği 2. hesabı ve konstrüksiyonu için mühendis ve konströktorlere gerekli bilgileri vermek amacı ile hazırlanmış bir kaynaktır. Münir Çerit tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir. Cürgel. bantlı konveyörlerin hesabında yol göstermek bakımından tipik sayısal örnekler ve bantlı konveyörlerin hesap ve konstrüksiyonunda kullanılacak olan şekiller ve çizelgeler bir arada verilmiştir. İkinci bölümde tahrik tamburu ve mili üzerinde durulmuş. Tahrik tamburu ve milinin 55 . Hesaplanması ve Projelendirme Örnekleri)” adlı eserinde bantlı konveyörlerin konstrüksiyonu ve hesaplanması anlatılmış olup.2. Cerit (1976). çalışma esnasında maruz kaldıkları çeki kuvvetleri hesaplanmıştır.Dyachkov tarafindan yazılarak 1969 yılında Moskova'da Barış Yayınları arasında basılan bu kitap İngilizce çevirisinden A.Fasikül Bantlı Konveyörler (Konstrüksiyonu. sayısal değerlerin bulunduğu çizelgeler ve diğer büyüklükler için önemli ölçüde kaynakça kısmında belirtilen yayınlardan yararlanılmıştır. . bu konu ile il gil i gerekli bütün çizelgeler ve örnek hesaplamalar verilmiştir. Dursun (2005). Bu anlamda gerek üniversitede okuyan öğrenciler gerekse üretimde çalışan mühendisler için bir başvuru kaynağı niteliğindedir. “Bantlı İletim Sistemlerindeki Tambur Milinde Oluşan Gerilmelerin Analizi” adlı bitirme tezinin ilk bölümünde Lastik Bantlı İletim Sistemlerine değinilmiş ve çalışma prensibi incelenmiştir. Bazı problemlerin ise başlı başına bir proje konusu şeklinde verildiği de ayrıca tespit edilebilir. “Götürücüler (Konveyörler) ve İlgili Donatımı”. Sovyet malzeme iletimi (material handling) uzmanlarından A. Aşık (1982) “Bantlı Konveyörler Hesap ve Konstrüksiyon Esasları” adlı kitabında bantlı konveyör tesislerinin şartnamelerinin hazırlanması. Bu kitapta daha çok konstrüktif bilgi ve hesap esasları vermek amacı güdülmektedir. Kitapta.

Bu nedenle özellikle makine imalatında çalışan teknik elemanların yararlanabileceği. Kutay (2004).TMMOB makine Mühendisleri odası uzmanlık alanına giren diğer konularda olduğu gibi. 56 .Bu çalışmada bir kömür taşıması işletmesi için kullanılan bantlı konveyörün dizaynında etki eden parametrelerden ve temel ekipmanlarından ayrıtılı olarak bahsedimiştir. “Lastik Bantlı İleticilerin Hesap Şekli Ve Günümüzdeki Durumu”. konunun genişliği yüzünden. bant tahrik yöntemlerinin belirlenmesi de kullanılan hesaplar” bahsetmiştir. mukavemet alanında da ülkemizdeki kaynakların sayısı sınırlıdır. “Mukavemet Değerleri”. Burada konstrüksiyona ve çözümlü problemlere daha geniş yer ayrılmaktadır. lastik bant koruyucu kapakları hakkında kapsamlı açıklamalara yer verilmiştir (Anonim 2002). Gerdemeli (2007) . nerelerde kullanılmasının daha ekonomik olduğunu.Ayrıca özel olarak bantlı konveyör tambur mil çaplarının. ayrıcalı durumlarda sadece yeraltı uygulaması gözönüne alınmıştır. Kurbanlı Oğlu (2002).Bu makalede verilen bantlı konveyör esasların çoğu genel olup bütün bant tesislerine uygulanabilme İmkânına sahipse de. Çalışmanın son bölümünde ise bilgisayar ortamında elde edilen gerilme analizlerinin sonuçları incelenmiş ve değerlendirme yapılarak iyileştirme çalışması için tasarım önerisinde bulunulmuştur. Kleynhans Justus (2007). bant gerdirme sistemleri ve bantların ivme kontrollan hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. tamburlar. Eskikaya (1965). son zamanlarda kullanılmaya başlanılan lineer tahrik sistemi. Rollers and Components for Bulk Handling adlı eserde bantlı götürücülerin (konveyörlerin) projelendirtmesi ve tasarımı için teknik bilgilere ve bantlı götürücün esas bileşenleri olan rulolar. Transport Tekniği kitabı teori. hesap esaslarından “Bir bantlı götürücüde kayış ana boyutlarının. lastik bantlar.ayrıca gerilmeleri azaltacak olan modelin modellenmesi yapılmıştır. esas itibariyle nelerden oluştuğunu ve bunların tanımı. bant temizleyiciler. konstrüksiyon ve çözümlü problemler bölümlerinden meydana gelmektedir. Bu konuda başka yayınların olduğu şüphesizdir. Bu tebliğ ile lastik bantlı iletim tesislerinin hesap şekilleri. Demirsoy (2002) . “ Sürekli Transport Sistemleri ” adlı eserinde bantlı götürücülerin çalışma prensibini. gerekli motor gücünün. “Design and Review of Millmerran Coal Handling Plant”. bant kuvvetlerine göre nasıl hesaplanacağını da anlatmıştır. mukavemet bilgilerini içeren ve birçok güncel bilgininde eklenerek yayınlanması ile önemli bir ihtiyaç karşılanmıştır. “Lastik Bantlı Konveyörler”. “Transport Tekniği Teori Konstrüksiyon Çözümlü Problemler”.

Bu tez çalışmasında dizayn optimizasyonunun teorisi ve pratikte kullanıldığı mühendislik alanları kısaca açıklanmıştır. 57 . “Bantlı Konveyör Konstrüksiyon Detayları”. “Dip Klapesinin Ansys ile Dizayn Optimizasyonu”. Varol (1976).Bu kitapta bantlı konveyörlerin temel ekipmanlarının konstrüksiyon detayları ayrıntılı olarak verilmektedir. Günümüz teknolojisinde bu işlemleri bilgisayar ortamında yapabilen ANSYS programının dizayn optimizasyonu modülünün temel kavramları anlatılmıştır.Sipahi (2004).

Mühendislik uygulamalarında. tasarım yaparken veya üretim yaparken sistemi tanımlayan birçok parametre vardır ve bu parametrelerden en uygun olanların seçilmesi gerekir. malzeme özelliklerini belirleme işlemi tasarım olarak adlandırılır. SEÇİLEN BİR BANTLI GÖTÜRÜCÜNÜN TASARIM AÇISINDAN OPTİMİZASYONU Bu çalışmasında optimizasyonun mühendisliğe uygulanması gerçekleştirilerek seçilen bir bantlı götürücünün belirli koşullar altında mümkün olan alternatifler içinden en iyi tasarımının nasıl yapılacağı ele alınarak bantlı götürücünün işletim performansının iyileştirilmesi yapılacaktır. Analiz.1’de verilmiştir. bir makine elemanına etkiyen kuvvetler neticesinde oluşan gerilmelerin hesaplanması analiz olarak değerlendirilir. Örneğin makine elemanın. bantlı götürücünün tasarım probleminin hedefi olan ‘en iyi tasarım’ optimizasyon teknikleriyle optimum çözüme ulaşmış olur. Optimizasyonu bir tasarımda ele almadan önce tasarım ve analiz arasındaki farkı bilmek gerekir. kendisinden istenilen işlemleri yerine getirmesi için gerekli olan boyutları. Buradan da açıkça görüleceği gibi analiz tasarımın bir alt prosesidir ve elde edilen boyutların tasarım gereklerine uygun olup olmadığını denetlememize yardımcı olur. Bu seçimde amaç: minimum malzeme kullanmak yani maliyeti azaltmak ve kazancı maksimum yapmaktır. yapılmış veya yapılmakta olan işin en iyi çözümünü ortaya çıkarmasıyla optimum çözümü yakalayabilmemizi sağlar. Dolayısıyla bir bantlı götürücünün tasarım işinin en iyi yapılması optimizasyonun mühendisliğe uygulanması ile sağlanır. 58 .3. Örneğin. bir sistem veya makine elemanın çevresel etkiye karşı verdiği yanıtları. tepkileri tespit eden bir prosesidir. İşte bu nedenlerle optimizasyon kullanılır ve sistemde parametrelerin optimum değerlerinin bulunması gerekir. Optimizasyon. Diğer yandan. tasarım (design) sistemi tanımlama prosesi olarak tanımlanabilir. Böylece. Bunun için iş akış planı Şekil 3.

1. ĠĢ akıĢ planı 59 59 .ġekil 3.

Bu yaklaşım bazı yönleri ile tatmin edici olmasına karşın tasarım üzerindeki kısıtlamalar ve değişkenlerin fazla olması durumunda tasarımcı karmaşa yaşar ve tasarım istenen düzeyde olamaz. Bu aşamadan sonra tasarım kısıtları kontrol edilir ve tasarımın istenen performansı sağlayıp sağlamadığı belirlenir. Fakat bu süreç bir optimizasyon yaklaşımı ile ele alındığında tasarım problemi bütün yönleri ile ele alınmış olur. 60 . Eğer tasarım istenen performansa uygun değilse optimizasyona bağlı olarak tasarım yeniden analiz edilerek farklı çözümler üretilir. Şekil 3. Eğer tasarım istenen performansa uygunsa tasarım başarıyla tamamlanmıştır. Tasarımcı tasarımın istenen performansa uygunluğunu deneyerek veya tecrübelerine dayanarak gözden geçirir ve tasarımı gerçekleştirir.Klasik bir tasarımda tasarım tamamen tasarımcının bilgisi ve tecrübesi dâhilinde gerçekleştirilir. Şekilde tasarımla ilgili değişkenler ve tasarım kısıtlamaları belirlendikten sonra tasarımla ilgili bilgiler değerlendirilerek bir başlangıç tasarımı ortaya konur. Çünkü optimizasyon teknikleri temel olarak matematiksel modellemelerle tasarımcıya büyük avantajlar sağlar.2’de optimum tasarım prosesi gösterilmektedir.

Optimum tasarım prosesleri 61 61 .BaĢla HAYIR EVET Sonuç ġekil 3.2.

4 0 – 25 2 35 10 30 35 0.3 2 24 1500 (t/m ) (mm) (%) ( C°) (°) (°) (daN/m ) (m/s) (mm) (-) (-) (mm) (mm) (mm) (mm) 1.a) Optimize edilecek teknik özellikleri DEĞERLER DİZAYN BİLGİLERİ AKIM ŞEMASI KAPASİTESİ TAMBURLAR ARASI MESAFE EĞİM ÇALIŞMA SAATİ DÜŞEY MESAFE ÖZELLİKLERI MALZEME YIĞMA YOĞUNLUĞU TASINAN MALZEME TANE BÜYÜKLÜĞÜ NEM SICAKLIK DİNAMİK SEV AÇISI BANT OLUK ACISI KONVEYORÜN METRESİNDE TAŞINAN MALZEMENIN AĞIRLIĞI HIZ GENİŞLİK BEZ TİPİ BANT KAT ADEDİ KALINLIĞI ÜST KAPLAMA ALT KAPLAMA KALINLIĞI TOPLAM KALINLIK YAPIŞTIRMA PAYI HARİÇ BANT UZUNLUĞU t/h (mm) (°) (SAAT) (mm) ÇİMENTO HAMMADDE 3 BİRİM 50 DEĞER 9.1.Çizelge 3.8 650 EP800 3 4 2 10.57 - 62 .57 d/d TAHRİK MOTOR:5 kW. 1500 d/d TAMBUR DEVRİ KAPLİN TAMBUR BİLGİSİ İSİM ÇAP ADET ÖZELLİK 12mm LASTİK TAMBURLAR TAHRİK KUYRUK SAPTIRMA ∅500 ∅400 ∅216 1 1 1 KAPLI ∅85 ∅70 ∅55 MİL ÇAPI 30.5 19950 REDUKTOR ÇIKIŞ:30.

1.b) Optimize edilecek bandın teknik özellikleri SEMBOL İSİM 30° TAŞIYICI RULO İSTASYONU RULOLAR 30° DARBELİ RULO İSTASYONU ADET 5 5 ÇAP ∅108x250x∅20 ∅108x250x∅20 ∅108x750x∅20 ∅108x250x∅20 ∅108x750x∅20 DÖNÜŞ RULO İSTASYONU KILAVUZ TAŞIYICI RULO İSTASYONU KILAVUZ DÖNÜŞ RULO İSTASYONU 2 1 1 Çizelge 3.2. Optimize edilecek bantın ekipmanları EKİPMAN LİSTESİ POZ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 TANIM BANT (B=650) TAHRİK TAMBURU ∅500x∅85x750 ADET 1 1 1 1 3 1 7 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 SAPTIRMA TAMBURU ∅216x∅55x750 30° TASIYICI RULO GRUBU KILAVUZ TASIYICI RULO İSTASYONU 30° DARBELİ RULO GRUBU DONÜŞ RULO GRUBU KILAVUZ DONÜŞ RULO İSTASYONU TAHRİK TAMBURU SASESİ TAHRİK TAMBURU DAVLUMBAZI KONTROL KAPAĞI TAHRİK TAMBURU ALT ŞUTU KUYRUK TAMBURU SASESİ KUYRUK TAMBURU DAVLUMBAZI V SIYIRICI YÜKLEME TEKNESİ TAŞIYICI SASE VE AYAKLAR VİDALI GERGİ TERTİBATI AĞIRLIKLI SİLİCİ TAHRİK UNİTESİ SASE ÖRTÜ SACI AĞIRLIKLI SİLİCİ KONTROL KAPAĞI BANT BESLEME ŞUTU KUYRUK TAMBURU ∅400x∅70x750 63 .Cetvel 3.

Seçilen bantın plan görünüşü Şekil 3.Şekil 3.4.4. b) Seçilen bandın kesit görünüşü 64 .3. a) Seçilen bantın kesit görünüşü Şekil 3.

Şekil 3.DK Sinα 2 h = Tamburlar Arası Dikey Mesafe[mm] 65 . Standart eğik konveyör şeması [24] ( WP) T = Tahrik Tamburu Çalışma Noktası [mm] ( WP) K = Kuyruk Tamburu Çalışma Noktası [mm] (TÜ ) T = Tahrik Tamburu Tambur Üstü [mm] (TÜ ) K = Kuyruk Tamburu Tambur Üstü [mm] L = Konveyör Boyu [mm] L1 = Tambur Eksenleri Arası [mm] D T = Tahrik Tamburu Çapı [mm] D K = Kuyruk Tamburu Çapı [mm] α = Bant Eğim Açısı [°] (TÜ ) T = (WP)T + (TÜ ) K = (WP)K + L1 = LCosα + DT (1 Cosα) 2 DK (1 Cosα) 2 DT.5.

6.çapı Hesabı Bitir Şekil 3.Başla Giriş Değerleri Bant Eğim Açısının Kontrolü Bandın Hızının ve Genişliğinin Tayini Rulo Çapı ve Aralıklarının Tayini Güç Hesabı Bant Kuvvetlerinin Hesabı Bandın Ön Seçimi Bandın Mukavemet Kontrolü Tambur Çapı ve Devir Sayısı Tayini Konkav ve konveks Eğrilik Y. Hesap yönteminin akış şeması 66 .

bant hızı tayini.7.2) kaile alınarak. Başlangıç için konveyör giriş değerleri verilmelidir.1 Optimizasyon Amaçları ve Optimizasyon Parametreleri Optimum Tasarım Prosesleri (Şekil 3. teorik kapasite ve bant genişliği hesabı yapılmalıdır.3) 67 . 3.1 Konveyör giriş değerleri Optimizasyon amaçlarına ulaşılması için konveyör giriş değerleri bir hayli önemli oluğu bilinmeli ve bu değerlerin doğru şekilde yazılmasına gayret gösterilmelidir.1. (Çizelge 3.OPTİMİZE EDİLECEK EKİPMANLAR ve KISIMLAR BANT RULOLAR TAMBURLAR TAHRİK SİSTEMİ GERDİRME SİSTEMİ ŞASİ Şekil 3.6) izlenecek yol ile optimizasyon amaçlarına ulaşılacaktır. Bantın optimize edilecek ekipmanları ve kısımları 3. Eğim kontrolü. hesap yönteminin akış şeması dâhilinde (Şekil 3.

Dolayısıyla eğim herhangi bir sorun arz etmemektedir.1. Optimize edilecek bantın giriş değerleri Konveyör Giriş Değerleri 1 Kritik Taşıma kapasitesi (t/h) 2 Taşınacak malzeme 3 Malzeme yığma yoğunluğu (t/m3) 4 Dinamik şev açısı (0) 5 Besleme Tipi 6 Tamburlar arası yatay mesafe (m) 7 Tamburlar arası dikey mesafe (m) 8 Konveyör eğimi ( ) 0 Q γ φ 150 HAMMADDE 1.3.8 devrilmiştir. açık veya kapalı bölge ve besleme ve boşaltma yöntemleri) Konveyör lastik bantı optimizasyon prosedürü Şekil 3.1.2 Konveyör eğim kontrolü Taşınacak bu malzeme için azami konveyör eğimi 180 dir. 68 . Bu prosedür çerçevesinde Çizelge 3.5 30 9 Bant Formu (OLUKLU) (0) 3.5’de bant hızı. konveyör giriş değerleri (Çizelge 3.4 10 Düzgün L h α λ 9 1.3) verilen konveyör eğimiα= 9.5 9.50 dir. 3. teorik kapasite ve konveyör lastik bantı genişliğinin tayini yapılmıştır.3 Teorik kapasite ve bant genişliği hesabı Bir bantlı konveyörde bant (kayış) ana boyutları ve gerekli motor gücünü belirlemek için kullanılan ilk veriler: • İletilecek yükün karakteristikleri • Hesaplanmış ortamla ve maksimum kapasite • Konveyörün geometrisi ve ana boyutları • İşletme koşulları (kuru veya ıslak ortam.Çizelge 3.

Konveyör lastik bantı optimizasyon şeması 30°-0°-30° tipi oluklaşma (Şekil 3.9) için bant genişliği: B=Konveyör Bant Genişliği [m] Oluklu bant için b = 0.8. bantlı konveyörün teorik taşıma kapasitesi 69 .BANT OPTİMİZASON AMAÇLARI OPTİMUM BANT GENİŞİĞİ OPTİMUM BANT MUKAMETİ OPTİMİZASYON PARAMETRELERİ OPTİMİZASYON PARAMETRELERİ      nk=Kapasite emniyeti  v = Bant hızı [m/s] γ=Malzeme yığma yoğunluğu [t/m ] λ=Bant oluklaşma Açısı [0] Qt=Teorik Kapasite [t/h] Q= Kritik taşıma kapasitesi [t/h] 3  z=Bant kat adedi B=Optimum bant genişliği [mm]  Kem=Bant emniyet gerilmesi [daN/cm] (her kat için)  T1' =Kalkış anı çekme kuvveti [daN]  T1 =Maksimum bant çekme kuvveti [daN]   k = Eğime bağlı kapasite azalma faktörü Şekil 3.2< nk<1.05 [m] v = Bant hızı [m/s] γ=Malzeme yığma yoğunluğu [t/m ] 3 (F1 + F2 ) = Toplam doldurma kesit alanı [m ] Q = Teorik taşıma kapasitesi [t/h] t Q=Kritik taşıma kapasitesi [t/h] nk=Kapasite emniyeti (1.k Buna göre.9 ⋅ B − 0.8) k = Eğime( α ) bağlı kapasite azalma faktörü 2 n k = Q t / Q.

Eğer bu oran 2.52‘dan büyükse malzeme sınıflandırılmamış malzeme olarak adlandırılır. 70 . Şekil 3.γ. [t/h] Q = (F1 + F2 ). Bantlı konveyör doldurma enine kesit [22] Yukarıdaki denklemden hesaplanan bant genişliği. a min en küçük parçanın boyutu / a min oranı 2.3600 [t/h] t t + 0. Sınıflandırılmamış malzemeler için: B ≥ 2a′+200 [mm] Sınıflandırılmış malzemeler için: B ≥ 3.v.γ ⋅103 0.3a′+200 [mm] a parçanın boyutu olmak üzere a olarak alındığında a max max en büyük parça boyutu.0.B .n k formülüyle bulunur.9.05) ⇒ B = [mm] Burada “B” fonksiyonu optimum dizayn probleminin amaç fonksiyonudur.k. Sınıflandırılmamış malzemelerde a’ = a alınır.γ (0.05 540.v.Q t = Q.9 Q 2 λ=30° için Q t = 540. a' = a max + a min 2 max değeri ile nitelendirilir.5’den küçükse malzeme sınıflandırılmıştır denir. aşağıdaki optimizasyon kısıtlarını sağlamak zorundadır.v. Sınıflandırılmış malzemeler ortalama parça büyüklüğü diye ifade edilen. Minimum bant genişliği tespit edilirse bantlı götürücünün tasarım açısında optimizasyonu gerçekleştirilebilir.9.

8 -1. daha yüksek hızla seçile bilir. Odun talaşı gibi çok hafif malzemede bant hızı 2 m/s’ yi.Ağır ve aşındırıcı malzemede daha düşük hızlar seçilmelidir. yükün muhtemel saçılmalarını tanımlamak için hesaba dahil edilir. Önerilen bant hızları (m/sn) [19] Aynı malzeme için bant genişliği arttıkça.Eğimli bir konveyörde. Eğime bağlı kapasite azalma faktörü [5] Bant hızı.4’de verilmiştir. Önerilen bant hızları Çizelge 3.4.10) Şekil 3. 71 . bant genişliğine.10. iletilen malın cinsine. un ve çimento gibi kolay tozutan malzemede ise 0. Bu katsayı konveyörün eğimine bağlıdır. malzemenin bant üzerinde daha iyi yayılabilmesi ve aşınma ile yer değiştirmenin azalması sebepleri dolayısıyla. konveyör eğimine ve ara boşaltmalar olup olmayacağına bağlıdır.0 m/s yi geçmemelidir. (Şekil 3. Çizelge 3.

Malzemenin bant hareketi yönünde verildiği .8 ve 0..9 Bulunan “720 mm” değeri DIN 221002’ye göre minimum değer olan 800 mm alınmıştır. Burada 1. Teorik kapasite ve konveyör lastik bantı genişliğinin tayini Parametreler Kritik taşıma kapasitesi (t/h) Bant hızı(m/sn) Eğime.k 216 Hız 0.05 540.8 seçildi. Bant üzerinde bant tarafından tahrik edilen boşaltma arabaları varsa.8 1. dolayı 0.2< nk <1.4 Qt= Q.Yukarıdaki Çizelge de verilen değerler yükleme şekli.4 ⋅ 103 = 720 mm 0.8. bant hızı 2 m /sn’ yi geçmemelidir. 72 . Bu matrislerin her bir elamanlarıyla oluşturulan ikili kombinasyonların amaç fonksiyonuna yazılmasıyla minimum bant genişliği 650 ve 800 mm olarak bulunmaktadır.kapasite.faktörü(α=80) Kapasite emniyeti (Optimizasyon kısıdı) Malzeme yığma yoğunluğu (t/m3) Teorik Kapasite(t/h) Minimum bant genişliği (B): Sembol Q v k nk γ Qt 150 0.azalma.8≤v<1 eşitsizlikleri birer optimizasyon kısıdıdır.m/s uygun görülmesi ile minimum bant genişliği 800 mm seçilmiştir.8 .5).değeri ile hesaplanmış olan 216 t/h seçilmiş olması ve hız değişkeninin değeri. kritik taşıma kapasite değerinin takriben %50 fazlasını veren kapasite emniyeti. Boşaltma lastik kenarlı sı yırıcılarla yapılı yorsa.8 ≤ v < 1 0.1. Sonuç B= 216 + 0.5 seçildi 1.5.96 1. taşınan malzemenin tozutan bir malzeme olmasından. eğim açısı ve yardımcı teçhizata bağlı olarak tatbikatta değişebilir.2< nk<1.0.n. Bunun aksine bant eğimi fazla ise veya nakledilen malzemenin kırılma ihtimali varsa (kok veya kömür gibi) Çizelge de verilen değerlerin altına i nilmelidir. bant eğiminin düşük olduğu ve malzemenin baş tamburdan boşaltıldığı özel hallerde bu Çizelge deki değerlerin çok üstüne çıkıldığı görülmekte dir. Her iki eşitsizlik aralığı için sırasıyla oluşturulan teorik kapasite ve hız değerleri matrislerinin her bir elemanı amaç fonksiyonunun değişkenleri olan teorik kapasite ve hızı verir. Ancak teorik kapasite değişken değerinin.0 m /s hız tercih edilir) Çizelge 3.bağlı.5–2. bant hızı 1 m/s’yi geçmemelidir (sadece odun pülpünün naklinde istisna olarak 1.(nk=1.

1kg toplam hareketli dönüş rulo gurubu ağırlığı (GD)=1x10. Buna göre.6’ dan alınır. Taşıyıcı ve dönüş rulo çaplarının bant hızına ve genişliğine bağlı optimum değerleri Çizelge 3.toplam hareketli taşıyıcı rulo gurubu ağırlığı (GT)=3x4. harcanan iş gücünün en verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamaktadır. Parça mallar. Çok çeşitli yüklerin taşınmasında. hareketli parça ağırlığı ve toplam ağırlığı ise: L=950mm. Buna göre. L2= 982mm.81x10-1=9. konveyör şasisi üzerine düzgün aralıklarla yerleştirilmiş rulolar üzerinde iletilirler. üçlü taşıyıcı rulo gurubunun ana boyutları ( L. Ürünler. köşeli veya silindirik mallar.3kg (her bir rulo için). hareketli parça ağırlığı=4. Buna göre. L1=958mm. Dönüş rulo gurubunun ana boyutları ( L.3. Bu değerler: L=315 mm. Tüm hava şartlarına dayanabilecek en dayanıklı sızdırmazlık elemanına sahip olmalıdır.1x9. Bir rulonun işletme süresi rulonun sızdırmazlık özelliği ile belirlenir. taşıyıcı rulo gurupları arasındaki aralıklar (LT)=1200x0. Taşıyıcı ve dönüş rulo gurupları arasındaki öngörülen aralıklar Çizelge 3. hareketli parça ağırlığı ve toplam ağırlığı okunur. Taşıyıcı ve dönüş ruloların teknik özellikler ( İmren Makine konveyör ruloları) Rulo gövdesi Rulo mili Rulman .SKF / FAG / ORS 73 .Ø 20 ~ 30 mm Transmisyon Çeliği . L2= 347mm.1. taşıyıcı ve dönüş rulo çaplarının Ø 108 seçilmesi en uygundur. Yükleme alanındaki rulo ve bant üzerindeki artmış gerilim tampon ringlerinin kullanımıyla azaltılır. ambalajlı ürünler yatay veya eğimli olarak taşınabilir. Dönüş rulo gurupları arasındaki aralıklar (LD)= =3000mm’dir. Ø108 çapındaki taşıyıcı ve dönüş rulo guruplarının ana boyutları ve ağırlık değerleri Çizelge 3.3x9. L1. L2). kutulu.75=900mm.7’ den okunabilir. L2). makine ve montaj hatlarında malzemelerin iletilmesi ve birbirine aktarılmasında kullanılabilirler.81x10-1=12. L1.9 daN bulunur. L1=323mm. Geri dönüş ruloları için taşınan malzemenin yapışmasını engellemek ve rulo kabuğundaki bantın taşıyıcı kısmını korumak için destek ringleri kullanılır. Uzun konveyör ömrü rulo ile başlar. makinelerin çalışanlarla uyumluluğu sağlanarak. hareketli parça ağırlığı=10.St 37/ Ø50 ~ 159 mm/3 ~ 5 mm .4 Rulo çapı ve aralıklarının tayini Konveyörler kullanılacağı sektörün ortamlarına ve gerekliliklerine uygun imal edilmekte.6 daN bulunur.8’de malzeme özgül ağırlığına bağlı olarak verilmiştir. yükleme bölgesinde bu değer yarıya iner.

Labirent Toz kapağı Toz lastiği Boya .11. Taşıyıcı ve dönüş rulo guruplarının ana boyutları [5] 74 .6.Astar + Elektrostatik Boya Çizelge 3. Taşıyıcı ve dönüş rulo çaplarının bant hızına ve genişliğine bağlı optimum değerleri [5] Şekil 3.2 mm St37 .Poliamid–6 .Nitril Kauçuk .

2 LT Malzemenin özgül ağırlığı (t/m ) 3 Dönüş (makarası) LD rulosu 1.8. 2. Ø108 çapındaki taşıyıcı ve dönüş rulo guruplarının ana boyutları ve ağırlık değerleri [5] Çizelge 3.Çizelge 3.8 1.5 0. 75 .7. Taşıyıcı ve dönüş rulo gurupları arasındaki öngörülen aralıklar (mm) [13] Bant genişliği (mm) 300-400 450-550 600-700 750-800 900 1000 1200 1400 1600-1800 2000 0. Çalışma şartları ağırsa rulo aralıkları % 25 oranında azaltılabilir.4 1600 1500 1500 1500 1500 1400 1500 1400 1200 1400 1400 1200 1400 1400 1200 1200 1200 1000 1200 1200 1000 1200 1000 1000 1500 1400 1400 3000 1400 1200 1200 3000 1200 1000 1000 3000 1200 1000 1000 3000 1000 1000 1000 900 1000 900 900 900 900 900 2700 900 2700 900 2700 900 2500 900 2500 1600 1500 1500 1400 1400 1400 3000 1200 1000 1000 900 Not: 1.6 2 2. Yükleme bölgesindeki rulo aralığı yarı yarıya azaltılmalıdır.

12.6 9.L P = 1 1 1 eş .GB + (GT/LT + GD/LD ).6 daN Toplam hareketli dönüş rulo gurubu ağırlığı (GD)=9.103 = 2.8 m/s  12.1.03 alınmalıdır Burada hareketli parçalar için birim metredeki ağırlık (G1): G1=2. e) Gerekli motor gücüdür. b) Malzemeyi yatay iletme gücü.3.07L+15000 mm Leş=L+45000=9000+45000=54000 mm Bu denklemde sürtünme faktörleri f1 =f2= 0.3 daN/m  900 3000  76 .5 (daN/m) (Çizelge 2.9  3 G1=2.9 daN Taşıyıcı rulo gurupları arasındaki aralıklar (LT)=900 mm Dönüş rulo gurupları arasındaki aralıklar (LD)= 3000 mm Bant hızı(v)=0.5 Konveyörü çalıştırmak için gerekli güç hesabı Tahrik gücü hesabı beş guruba ayrılabilir. Konveyör üzerine yapılan tecrübeler bu uzunluğun 15 ile 45 m arasında seçilmesi gerektiğini göstermektedir.9) Toplam hareketli taşıyıcı rulo gurubu ağırlığı (GT)=12.GB +( GT/LT + GD/LD). d) Toplam gücü.5 +  +  ⋅10 = 42.G .103 (daN/m) İletim bantı ağırlığı: GB=12. c) Malzemeyi düşey iletme gücü. Daha emniyetli olması bakımından 45 m seçilirse. Leş=L+45000 mm Eşdeğer boyla ilgili verilen bir bağıntı da: Leş=1. a) Boş çalıştırma gücü (P1): f . Bunlar: a) Boş çalıştırma gücü.v (BG) 75000 Eşdeğer konveyör uzunluğu Leş tayin edilirken her iki uçtaki kasnaklarda meydana gelen sürtünmeye tekabül etmek üzere konveyör eksenleri arasındaki L mesafesine sabit bir uzunluk eklenmektedir.

85 t veya Pm = 4.2 olarak kabul edilmiştir.1500 t = = 1.2 = 3.v 75000 = 0.0.03.7 + 1.L 2 1 eş 0. P ⋅ t BG P =S m em η t P 3.2 BG P = 3 270000 270000 d) Toplam güç(Pt): Pt = P 1+ P2 + P3 (BG) Pt = P1+ P2 + P3 = 0.3.85 ve emniyet katsayısı 1.2.3 kW 1.Q .7 BG 75000 b) Malzemeyi yatay iletme gücü (P2) : f .2 ⋅ t = 1.216.36 77 .8 = 0.3 + 1.2 BG e) Gerekli motor gücü (Pm) : Verim 0.5 BG m em η 0.L P = 1 1 1 eş .5 = 3.54000 = = 1.54000. P =S = 4.L 2 1 eş P = (BG) 2 270000 f .3 BG P = 2 270000 270000 c) Malzemeyi düşey iletme gücü (P3) : Q .G .f .h P = t BG 3 270 Q .h 216.Q .42.03.

20 .0 6.6 400 4.03.0 900 13.0 3.8 550 5.4 14.00-3.0 38.00 2.0 600 6.2 5.6 8.0.0 16.2 5.7 6.0 40.0 9.0 36.  ⋅ 10 + 12.20 1.v  L   T  Sürtünme değeri sayısı f2=0.3 ⋅ G B + D .5 4. İletim bantı ağırlıkları: GB (daN/m) [13] Bant genişliği Malzemenin yığma özgül ağırlığı 0.7 4.6 800 12.9.Leş (daN)  LD    Burada sürtünme kat sayısı f1=0.45-1.6 30.3 11.1 500 5.1 3.0 42.5 + .0 2000 33.03 kabul edilirse  216  − 3 12.0. Dönüş makaraları sürtünme kuvveti  G  TD = f1.54000 = 178.2.9 350 3.6.6 6.8 3.3 9.9   TD = 0.Çizelge 3.10 − 3 ⋅ 12.2 1600 27.5 9.2 1400 22.6 750 7.5 1800 30.2 650 6.7 7.5 +  T 3.3 450 4.6 9. Tek saptırma kasnaklı olarak tertiplenecek olan konveyörde gergi tertibatı konveyörün boyunun 60m’den kısa olmasından dolayı kuyruk tamburu şasesine yerleştirilecek vidalı gergi düzeneği ile sağlanacaktır.8 10.8 700 7.5 29.5 15.5 25.  G + t  ⋅ 10 − 3 + T .20 (mm) 300 3.L eş (daN) T 2   B 3.5daN 3000   Taşıyıcı makaralardaki sürtünme kuvveti  Q  G  T = f .2 8.0 12.8  900    daN 78 . 1000 15.025 alınırsa 9.025.0 17.6.2 6.0 19.6 Tahrik düzeni ve sürtünme kuvvetleri Konveyörün tahriki baş tamburdan yapılacaktır.10.6  .5 10.3 33.1.54000 = 164 T = 0.

Pm daN v Burada. Burada . TE = T1 − T2 TE = 75.8 T 1 = e μδ T 2 Şekil 3.3. T2 = TE  μδ  = TE c 2  e −1  e −1 elde edilir. TE = Diğer taraftan.7 Bant kuvvetlerin hesabı Lastik bantlı ileticilerde gerekli güç.7183 tabii logaritma tabanı) Tambur tarafından iletilecek olan çevre kuvveti(etken kuvvet) bantın her iki hattındaki kuvvetlerin birbirleriyle olan farkıdır. Tambur ile hareket eden bant arasında iyi bir iletim ancak yeteri derecede bir kuvvet bağıntısı ve bantın öngerdirilmesi ile mümkün olabilir.4. tamburun her iki tarafında banta T1 ve T2 kuvvetleri tesir eder.1. Bantın tambura olan sarım açısı δ .12. Kuvvetin dönen bir tamburdan lastik banta iletimi sürtünme ile olmakta ve bu teorik olarak Eytelwein sınır şartıyla ifade edilmektedir.Pm 75.5 = ≈ 422 daN v 0. yukardaki denklemlerden bantın her iki hatındaki kuvvetler  1  1   T1 = TE 1 + μδ  = TE c1 . dişli kutusu ve tambur üzerinden banta iletilmektedir. motor. T 1 = e μδ T 2 (e =2. Maksimum ve minimum bant kuvveti 79 . 75. her ikisinin arasındaki sürtünme katsayısı μ ise ve kuvvet bağıntısı kayma sınırına kadar zorlanırsa.

10) ve bant ile tambur arasındaki sürtünme kat sayısı μ=0.1 ve gevşek koldaki bant kuvveti TE = T1 T2 ⇒ T2 = T1 TE = 616 422 = 194 daN olarak bulunur.10) alınırsa.Saptırma tamburu nedeniyle bantın sarım açısıδ = 190 Gergin koldaki bant kuvveti 0 için c1 değeri 1.10.  1  T1 = TE    = TE c1 = 422. Bant çekme kuvveti T1 hesabı için [ 1 + 1 : ( e – 1 ) ] faktörünün değerleri ve μ katsayısı [15] μδ 80 . Çizelge 3.46 = 616 daN 1 + μδ  e .46 (Çizelge 3.35 (Çizelge 3.1.

Bant üzerindeki yükün düzgün yayılı olduğu kabul edilirse.Şekil 3. birim bant uzunluğuna düşen malzeme ağırlığı Qt (t/h) ve hız v (m/s) olmak üzere G= Qt 216 = = 75daN / m 3.6.015. c1 ve c2 tahrik faktörlerinin tambur ile bant arasındaki sürtünme katsayısı (μ) ve Sarım açısı (δ) arasındaki bağıntı [15] Bant gergi kuvveti.(22 + 194) = 432daN Bant gergi miktarı ise. T≥ L T (G B + G ).9000 = 135mm olarak bulunur.10 −3 f≤ 8.015. L2T .0. L g = 0. ağırlık düzeni kuyruk tamburunda olduğuna göre: TG = 2.5 daN/m olarak alınmıştır.L = 0.9) GB=12.10 −3 (daN) 0.8 Malzeme iletimi sırasında bant makaraları arasında ön görülenden fazla sehim yapılmamalıdır.13.v 3.16 81 .015.L (mm) Buradan L g = 0.(G B + G ).(T2 + TD ) (daN) TG = 2. Optimum sonuç için banttaki çekme kuvveti aşağıdaki şartı sağlamak zorundadır.T (mm) Burada birim bant ağırlığı(Çizelge 2.(T2 + TD ) = 2. Banttaki çökme (sehim) kontrolü de yaparsak.6.

02. BZ(Pamuklu ve Viskon) ve Z(Viskon) bant malzemelerinin kullanılabileceği görülür.5 + 75).10 −3 = 14mm 8.(12.3T1=800 daN T 800 K = 1 ⋅10 = ⋅ 10 = 10daN/cm B 800 Emniyet katsayısı S =12 alınırsa emniyet gerilmesi ' K em = S. (Çizelge 3. f=14mm < fem=18mm temin edildiğinden bant.616 Emniyetli çökme miktarı fem= 0.8 Bant dokusunun(karkasının) seçimi Banttaki çekme zorlanması T1' =Kalkış anı gerilme fazlalığı(Katsayı=1.3) =1.900=18mm olup.16 Banttaki (gergin kolda) en büyük çekme kuvveti T = T1 = 616daN olduğuna göre çökme miktarı f= (900) 2 .96 K1 125 Ancak emniyet bakımından banttaki tabaka sayısının z=3 alınması uygun olur.(12. Emniyetli kopma dayanımına göre bantların kullanım alanlarına göz atıldığında (Çizelge 3.11) bu iş için B(Pamuklu). Bant malzemesi olarak Z125 malzemesi seçilirse K1=125 daN/cm’lik kopma dayanımına (Çizelge3.13) 82 . 3.1.5 + 75).10 −3 T≥ = 492daN 0.12) sahip bu bantın tabaka (kat) sayısı z= K em 120 = = 0.900.K = 12.02LT fem= 0. sehim bakımından uygundur. Bant üzerinde ambalajsız ve az aşındırıcılı parça malzeme taşınması söz konusu olduğundan bantın Üst kaplama kalınlığı: 3mm Alt kaplama kalınlığı: 1mm Seçilmesi uygun olacaktır.10 = 120daN/cm olur.

Çizelge 3.12. Tekstil bantların kopma dayanımı: K1 (daN/cm . Bantların Emniyetli kopma dayanımlarına göre kullanım alanları [13] Bantın emniyetli kopma dayanımı Kem (daN/cm) 40 50 63 80 100 125 160 200 250 315 400 500 630 800 1000 1250 1600 2000 3150 4000 5000 6300 Doku Malzemesi B BZ Z R RP X X X X X X X X X X X X X EP EZ st X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Çizelge 3.11.her kat için) [13] Doku türü Pamuklu B 25 B 50 B 63 B 80 Viskonlu Z 60 Z 80 Z 100 Z 125 Suni ipek (Rayon) R 80 R 110 R 120 R 160 80 110 120 160 48 55 60 80 60 80 100 125 32 35 40 50 25 50 63 80 10 20 25 32 Boyuna (çözgü) Enine (atkı) 83 .

Tekstil bantların kopma dayanımı: K1 (daN/cm .Çizelge 3.12.her kat için) [13] Doku türü Suni ipek (polyamid) RP 100 RP 125 RP 160 RP 200 RP 250 RP 315 RP 400 RP 500 Polyester-polyamid EP 100 EP 125 EP 160 EP 200 EP 250 EP 315 EP 400 EP 500 EP 630 Çelik kortlu St 500 St 600 St 700 St 800 St 900 St 1000 St 1200 St 1600 St 2000 St 2500 St 3150 St 4000 St 5000 500 600 700 600 900 1000 1200 1600 2000 2500 3150 4000 5000 100 125 160 200 250 315 400 500 630 40 50 65 80 80 80 100 100 120 100 125 160 200 250 315 400 500 40 50 65 80 80 80 100 100 Boyuna (çözgü Enine (atkı) 84 .

0 0.0–3. baca tozu.8–1. keskin kenarlı cevherler.0 1. kömür veya kireç taşı AĞIR VE AŞINDIRICI 250mm.5 1. çimento 2.8–1.0-1.9 Tambur sisteminin ve tahrik mekanizmasının optimize edilmesi 3.0 6. vs. Yumuşak ambalajlı malzeme: Sent kutular içinde 15 daN'a kadar ağırlıkta paket balya ve torbalar 15 daN'dan ağır parçalar: Kutu.9.13. varil ve sepetler Ambalajsız malzeme: Makine parçaları. paket. den büyük taş. PARÇA MALZEME Kağıt veya bez torbalar içindeki hafif yükler: kitap.0-1.0–12. kok.5–4. Malzeme türüne bağlı olarak banlarda üst ve alt kaplama kalınlıkları [13] 1.0 2. den küçük cevher. çok ince kömür vs. Üst kaplama Alt kaplama kalınlığı(mm) kalınlığı (mm) tozu.0 1.14’den) Tahrik tamburu çapı Kuyruk tamburu çapı Saptırma tamburu çapları :350 mm (G=280 daN) :300 mm (G=240 daN) :200 mm (G=160 daN) 85 .5 3.Çizelge 3.0 1.0 2.0 0.0 1. 75 mm. vs. sinter 250 mm.0 1. 2. YIĞMA MALZEME HAFİF Ağaç talaşı.5–6.5-6.0 1.0 AZ ASINDIRICI Kum bitümlü kömür.0 1. kuvartz vs. makine elamanları. seramik parçaları.6–2.5–3.1 Tambur çapları ve mil çaplarının tayini Bant katsayısı z=3 ve doku türü Z125 olan bant için Çizelge (Çizelge 3. AŞINDIRICI Antrasit kömürü. 2. den küçük taş veya kömür vs.1.5 1.1.

1600.5 ve C b = 1. 400. 1800. Tahrik tamburu mili çapını hesabı. gergi ve yüksek germe tarafındaki saptırma C: Alçak germe tarafındaki saptırma tamburları DIN 22101' e göre standartlaştırılmış tambur çapları: mm 200.0 değerleri alınır.14. 800. Tahrik tamburu mili çapının hesabı 86 . kuyruk. 1250. Şekil 3. 500.Çizelge 3. 2000 Eğilme ve burulmaya maruz millerin ASME formülüne göre mil çapı hesabını kullanarak tambu r mil çapları hesaplanacak. Bantlı konveyörlerin tahrik tamburları kararlı yüke göre hesaplanırlar. 320. 250. 630. 1400. triper.14. 1000. Banttaki tabaka sayısı ve karkas tipine göre tavsiye edilen en az tambur çapları[13] Kat sayısı B50 Z70 R70 EP100 A 200 300 400 500 600 675 750 900 1050 1800 B 150 250 300 400 450 600 675 675 750 1350 C 150 200 250 350 400 450 500 600 675 1050 Z125 B63 EP160 R100 RP150 A 250 350 450 600 675 750 900 1050 1200 1350 B 200 300 350 450 500 675 750 900 900 1050 C 150 200 300 350 450 500 600 600 675 900 RP160 B80 EP 200 A 300 450 600 675 900 1050 1200 1350 1500 1800 B 250 350 450 600 675 750 900 1050 1200 1350 C 200 300 350 450 600 675 675 950 900 1050 RP200 EP250 RP200 EP300 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12 A 300 600 600 750 900 1050 1200 1350 1500 1600 B 250 500 500 600 750 900 1000 1050 1200 1500 C 200 400 400 500 600 675 750 900 1050 1200 A 550 600 700 900 1100 1250 1400 1550 1800 2100 B 400 500 600 700 900 1100 1150 1250 1400 1800 C 350 400 500 600 700 800 900 1100 1260 1400 A: Tahrik tamburları B: Baş. buna göre C eğ = 1.

3o 800 T1 β = 180 – 10 – α =150.5.210 = 125160daNmm 2 2 Burulma Momenti: M b = 955000.τ (Ceğ .7 o R ≈ 1192daN Tambur mile iki yerden vidalı gergi burcu ile bağlıdır.378.e = .35  α= 19.2. diğer çaplarda konstrüktif olarak büyüyecektir. milin tambura kamalandığı noktada meydana gelir. ≈ 9048daNmm n 42 d=3 16 π. P 4 = 955000.9048) 2 = 60.7o ' R ara = G 2 + T1 = 280 2 + 800 2 = 847.4.5daN ' R = R ara 2 + T2 . d4=80mm alınmıştır. Milin uç kısmındaki çap d1 =60 mm alındığı zaman.5.d2=65mm.M eğ ) 2 + (C b .2. M eğ = R 1192 . Bu sebeple bağlanan yerler ve yataktaki tepki kuvveti: R=1192 daN Tahrik tambur mili tüm değişken zorlanmalara uğramaktadır: Eğilme Momenti: Tahrik milinde azami eğilme momenti. d3=75mm. 87 . Milin sadece burulma tesirine maruz olan uç kısmındaki mil çapı en az 60 mm olmalıdır.847.T2 .125160) 2 + (1.84mmm π.cos150.cosβ 2 2 R = 847.R ara .5 2 + 378 2 .G 280 tgα = ' = = 0.M b ) 2 = 3 em 16 (1.25 Asgari tahrik mili çapı bu değerden büyük en yakın standart çap 65mm seçilir.

210 = 20265daNmm 2 2 değerindedir. Saptırma tamburu mili çapını hesabı ise. Şekil 3. Azami eğilme momenti. Saptırma tambur mili çapını hesabı 88 . Me = R 193 .Şekil 3. Bileşke kuvvet (R) R = (T2' ⋅ (1 − cosθ 0 ) 2 + (T2' ⋅ sinθ 0 + G) 2 = (378 ⋅ (1 − cos5) 2 + (378 ⋅ sin5 + 160) 2 = 193daN olarak bulunur.15.e = . Tahrik tamburu boyutları Çapı 65 mm olan mil için SFK rulman kataloğundan[8] uygun rulman yatağı seçilmiştir.16.

Çapı 50 mm olan mil için SFK rulman kataloğundan[8] uygun rulman yatağı seçilmiştir. Buna göre.e = .22211 EK (Rulman). TSNA 510 C (Keçe) özellikli rulman yatağı seçildi.0. TSNA 511 C (Keçe) özellikli rulman yatağı seçildi.210 = 83265daNmm 2 2 değerindedir. Kuyruk tambur mili de burulmaya maruz kalmaz ve C eğ = 1.T2' ) 2 + (G K ) 2 = (2.M eğ ) 2 = 3 em 16 (1.95mm π.Çapı 45 mm olan mil için SFK rulman kataloğundan[8] uygun rulman yatağı seçilmiştir.25 Asgari Saptırma mili çapı bu değerden büyük en yakın standart çap 30mm seçilebilinir.0 alınırsak. d=3 16 π.M eğ ) 2 = 3 em 16 (1.83265) 2 = 46.Fakat θ açısı duruma göre artırılabileceği için optimum mil çapı 45 mm seçildi. Azami eğilme momenti. Bileşke kuvvet (R) R = (2. Buna göre.20265) 2 = 28. H310 (Adaptör).378) 2 + (240 ) 2 = 793daN olarak bulunur.22210 EK (Rulman).38mm π.τ (Ceğ . SNH 511 TC(Yatak gövdesi).Saptırma tambur mili burulmaya maruz kalmaz ve C eğ = 1. Kuyruk tamburu mili çapını da hesaplarsak. Me = R 793 . SNH 510 TC(Yatak gövdesi). d=3 16 π. 89 .4. H311 (Adaptör).4.25 Emniyet açısından minimum kuyruk mili çapı 50 mm seçilir.0.τ (Ceğ .0 alınırsak.

3 d/d bulunur. Pm=4 kW Tip: VM 112M Frekans: 50 Hz Gerilim: 400V (diğer özellikleri Çizelgede verilmiştir) olan motor seçilmiştir.0. 90 .3.1.18 KA88 redaktör uygun bulunmuştur.3 kW ve tahrik tamburu devir sayısı 41. bulunmuştur.42 = = 42  v = = = 0. Redüktörün gerekli özelliklerini Çizelge 3.3 kW yerine 4 kW motor.9. Bağlama tipine göre Şekil 3. n T = π. Motor gücü 4 kW (50Hz) ve n2= 42 (50 Hz) olduğuna göre.37. Redüktör seçimini de Çizelge 3.8m / s π.81 ≈ 0.42 π.v 60. Redüktör tipini K.3d/d yerine 42 d/d çıkışlı redüktör uygun görülmüştür.37 Hesaplara göre gerekli motor gücü 3.0.D π.8 = = 41.D π.88-M112MB4 buluruz. Buna göre.v Tahrik tamburu devir sayısı.v π. Fakat standartlar içerisinde bu değerleri bulamadığımızdan bu değerleri karşılayacak optimum derler seçilir. nT = 60.2 Redüktör ve motor seçimi 60.37 60 60 Seçmiş olduğumuz tambur çapı ve devir sayısı bant hızına uygundur.17’den yaparsak. 41. Standartlar içerisinde 3. tamburu devir sayısı 42 d/d alınmıştır.D Buradan. Buna göre teknik bilgileri. Bu değerler doğrultusunda Çizelge 3.3 d/d π.15’den uygun motor seçilir. (d/d) (n T = n 2 ) nT = 60.D.18’den motor tipine (M112M) göre okuya biliriz.0.0.v 60. motor gücü 4 kW.

Protection . Üç fazlı asenkron AC motorlar – EFF2 serisi 400V teknik bilgiler [9] .Çizelge 3.Voltage .15.Int.Duty Type Gerilim: 400V Frekans: 50 Hz Koruma Derecesi: IP 55 Yalıtım Sınıfı: F Çalışma Türü: S1 IEC: 34–1 91 .Insulation Class .Frequency .

16. Üç fazlı asenkron AC motorlar boyutları [9] Çizelge 3.17.Şekil 3. Üç fazlı asenkron AC motorlar ölçüleri [9] 92 .

7 3.87 0.8 0.95 1 1.6 6.5 1.03 * 6.1 1.8 kW (60 Hz) n2 (50 Hz) [1/min] 3.3 1.57 58.1 1.17.34 97.3 21 25 29 34 23 25 30 35 42 50 56 61 68 73 88 155 185 216 259 313 53 58 62 T2 [Nm] 10512 9701 8999 8489 7940 10010 9230 8092 7255 6650 6132 5683 5403 5050 4454 4201 3765 5859 5398 4997 4647 4338 3882 3597 3297 3023 2576 2273 3671 3407 3173 2869 2641 2375 2192 1857 1618 1377 1995 1839 1543 1317 1097 909 816 753 675 622 522 296 249 212 177 146 867 803 740 fB [-] 1.44 85.6 4.55 231.6 12.94 1 1.52 * 99.8 8.08 75.9 89.4 21 24 28 19.93 142.45 * 69.1 0.84 * 136.24 61.03 108.87 128.1 6.2 21 25 29 35 42 47 51 57 61 73 129 154 180 216 261 44 48 52 n2 (60 Hz) [1/min] 4.96 204.3 5.3 1.95 * 306.7 3 2.54 19.4 1.21 9.15 213.11 146.5 * 158.64 204.8 * 164.99 1.3 10.148-M132MA6 K.7 7.2 1.8 4.9 5.4 14.1 3.7 0.9 4.99 * Getriebe motor Gear Motor K.8 7.5 4.1 7.5 34.95 * 214.4 6.85 * 82.18 243.8 2 2.4 8 8.128-M112MB4 K.4 5.1 9.9 2.04 175.88-M112MB4 K.4 19.53 * 23.6 14.54 251.87 0.6 9.6 3.2 6.3 1.5 9.2 12 13.7 6.18 * 189.9 2.1 17.7 5.9 4.88 0.8 10.82 0.73 * 114.1 1.7 13.8 20 12.9 70.8 1.33 * 199.8 4.2 0.38 * 191.8 * 41.1 1.08 274.1 10.8 10.8 2.69 5.4 16 17.4 * 30.148-M112MB4 K.Çizelge 3.3 1.8 3.41 8.6 1.8 16.6 1.168-M132MA6 K.3 1.4 1.1 10.8 9.5 7.68-M112MB4 93 .6 11.5 16.8 12.5 1.06 124.54 * 32.83 0.4 2.1 7.4 3.2 4.95 1 1.9 1.87 * 28.1 iges [-] 264.9 15.3 14.8 0.4 1.5 9.4 11.42 * 251.3 4.6 8.22 * 52.78 * 30.6 1.6 11.1 4.5 25.02 168.6 1. Redüktör seçim Çizelgei [7] PMotor [kW] 4 kW (50 Hz) 4.2 1.2 2.9 12.108-M112MB4 K.5 13.5 1.75 11.1 0.8 10.38 27.4 1.1 17.8 * 226.98 * 138.1 7.2 8.4 0.37 49.7 5 5.6 8.86 * 120.41 * 221.55 231.

5 181 181 199 199 XC 2xM20x1. M112M M132S M132M M160M M160L k 617 638.5 2xM32x1 .5 948 948 AC 138 158 176 176 194 218 258 258 310 310 AD 118. KA88 redaktör boyutları [7] Çizelge 3.5 1065 1065 Gewicht/Weig KA88 69 71 73 75 84 92 104 125 141 155 Motor M71 M80 M90S M90L M100L .4 18 50 44.5 864.5 2xM25x1.5 796.5 964.8 14 KA88 KB 661 693.5 2xM20x1.5 745.5 126.5 2xM25x1 .5 94 . KA88 redaktör ölçüleri ve teknik özellikleri [7] d 19 M t u 60 54 M20 64.5 774 864.18.5 855 964.5 M16 53.Şekil 3.5 679.18.5 150 150 160 167.5 2xM25x1.5 2xM32x1 .5 2xM32x1.5 2xM25x1.5 679.5 724.5 2xM32x1.5 745.

Buna göre. taşıyıcı şasi U profilleri sırt mesafe aralığı 950mm’den 1150mm’ye çıkartmıştır (Şekil 3. Şekil 3. Ayrıca şasiler üzerine montajlanan diğer mevcut ekipmanlarda yapılan bu değişikliğe göre adapte edilecektir. Dolayısıyla montajlanmanın yapılabilmesi için şasi aralık mesafelerinin artırılması gerekmektedir. tahrik ve kuyruk tamburu şasi aksı aralığı (tahrik ve kuyruk tamburu yataklar arası mesafe) 1050mm’den 1240mm’ye.19.19.10 Şasi sisteminin optimize edilmesi Bant genişliğinin atmasından dolayı (650mm’den 800mm’ye artması) şasi üzerine montajlanan tambur ve rulo guruplarının boylarının artmasına neden oldu. b) optimize edilmiş konveyörün kesit görünüşleri ve ana ölçüleri 95 .3. a) Optimize edilmiş konveyörün plan görünüşü ve ana ölçüleri Şekil 3.1.18).

c) optimize edilmiş konveyörün kesit görünüşleri ve ana ölçüleri 96 .19.Şekil 3.

Bunu aşağıdaki Çizelgeleri incelersek açıkça anlarız. Çizelge 4. optimize öncesi ve sonrası iki bantlı götürücünün dizayn bilgileri karşılaştırmalı olarak Çizelgeler halinde verilmiştir.1. Malzeme tonajı artması. Optimize edilmiş bantın ekipmanları EKİPMAN LİSTESİ POZ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 TANIM BANT (B=800) TAHRİK TAMBURU ∅350x∅65x950 ADET 1 1 1 1 3 1 7 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 KUYRUK TAMBURU ∅300x∅55x950 30° TASIYICI RULO GRUBU SAPTIRMA TAMBURU ∅200x∅45x950 KILAVUZ TASIYICI RULO İSTASYONU 30° DARBELİ RULO GRUBU DONÜŞ RULO GRUBU KILAVUZ DONÜŞ RULO İSTASYONU TAHRİK TAMBURU SASESİ TAHRİK TAMBURU DAVLUMBAZI KONTROL KAPAĞI TAHRİK TAMBURU ALT ŞUTU KUYRUK TAMBURU SASESİ KUYRUK TAMBURU DAVLUMBAZI V SIYIRICI YÜKLEME TEKNESİ TAŞIYICI SASE VE AYAKLAR VİDALI GERGİ TERTİBATI AĞIRLIKLI SİLİCİ TAHRİK UNİTESİ SASE ÖRTÜ SACI AĞIRLIKLI SİLİCİ KONTROL KAPAĞI BANT BESLEME ŞUTU 97 .ARAŞTIMAR SONUÇLARI Bu bölümde optimize edilen bantlı götürücünün ekipman listesi.4. transport sisteminin önemli ölçüde değişmesine neden olmuştur.

4 0 . 1500 d/d TAMBUR DEVRİ: 42 DEĞER ESKİ 50 9.5 24 1500 AKIM ŞEMASI KAPASİTESİ TAMBURLAR ARASI MESAFE EĞIM ÇALIŞMA SAATİ DÜŞEY MESAFE ÖZELLİKLERİ MALZEME YIĞMA YOĞUNLUĞU TASINAN MALZEME TANE BÜYÜKLÜĞÜ NEM SICAKLIK DİNAMİK SEV AÇISI BANT OLUK ACISI KONVEYORÜN ÇİMENTO HAMMADDE 1.8 800 Z125 3 3 1 9.8 650 EP200 3 4 2 10.25 2 20 10 30 35 0. Bantlı götürücünün optimize öncesi ve sonrası teknik özellikleri DEĞERLER DİZAYN BİLGİLERİ BİRİM t/h (mm) (°) (SAAT) (mm) (-) (t/m3) (mm) (%) ( C°) (°) (°) METRESİNDE (daN/m ) (m/s) (mm) (-) (-) (mm) (mm) (mm) HARİÇ BANT (mm) YENİ TAHRİK MOTOR:4 kW. 1500 d/d TAMBUR DEVRİ: 30.57 TAMBUR BİLGİSİ TAMBURLAR İSİM TAHRİK KUYRUK SAPTIRMA İSİM RULOLAR ÇAP ESKİ ∅500 ∅400 ∅216 YENİ ∅350 ∅200 PAYI ADET ÖZELLİK MİL ÇAPI ESKİ YENİ ∅65 ∅55 ∅45 YENİ ∅108x315x∅30 ∅108x315x∅30 ∅108x950x∅30 ∅108x250x∅30 ∅108x950x∅30 1 1 1 ADET ESKİ 3 7 2 1 1 10mm LASTİK KAPLI ∅300 ∅85 ∅70 ∅55 ÇAP YENİ 3 7 2 1 1 ESKİ 30° TAŞIYICI RULO İSTASYONU 30° DARBELİ RULO İSTASYONU DÖNÜŞ RULO İSTASYONU KILAVUZ TAŞIYICI RULO İSTASYONU KILAVUZ DÖNÜŞ RULO İSTASYONU ∅108x250x∅20 ∅108x250x∅20 ∅108x750x∅20 ∅108x250x∅20 ∅108x750x∅20 98 .5 19950 1.Çizelge 4.5 19000 TAŞINAN MALZEMENIN AĞIRLIĞI HIZ GENİŞLİK BEZ TİPİ KAT ADEDİ BANT ÜST KAPLAMA KALINLIĞI ALT KAPLAMA KALINLIĞI TOPLAM KALINLIK YAPIŞTIRMA UZUNLUĞU TAHRİK ESKİ TAHRİK MOTOR:5 kW.4 0-25 2 20 10 30 75 0.2.3 8 24 1500 YENİ 150 9 9.

tahrik ve kuyruk şasisi İçin. Bantlı götürücünün optimize öncesi ve sonrası teknik özellikleri İSİM ŞASİ TAŞIYICI ŞASİ TAHRİK ŞASİSİ KUYRUK ŞASİSİ GENİŞLİK ESKİ 950 mm 1050 mm 1050 mm YENİ 1150 mm 1240 mm 1240 mm NOT: Genişlik. taşıyıcı şasi için. tasarımda kullanılan U 120 profillerinin sırt ara mesafesi (Şekil 3.19). tahrik ve kuyruk tamburu yataklar arası mesafeyi belirtiyor(Şekil 99 .Cetvel 4.19).2. 3.

SONUÇ VE ÖNERİLER Lâstik Bantlı Konveyörlerin birçok endüstri kolunda çok geniş bir uygulama alanı vardır.Q . Nakliyat meyil aşağı yapılıyorsa. Optimizasyon kısıtların tanımlanması ve dizayn değişkenleri cinsinde ifade edilmesi gerçekleştirildikten sonra optimizasyon kısıtları ile oluşturulabilecek teorik kapasite ve hız değerleri matrislerinin her bir elamanının ikili kombinasyonlardan en uygun olan değerler seçilmiştir. Bir bant tesisinde net çekme kuvveti kasnakla bant arasındaki sürtünme katsayısın ile bantın tahrik kasnağına sarıldığı açıya bağlıdır. bunların bazı karışım kombinezonları halinde kullanılmasını gerektirmektedir. Optimum bant genişliğinin tespiti doğrultusunda konstrüksiyonun diğer boyutlarının da optimum değerde dizaynı gerçekleştirilmiştir. Nemlilik. Bu takdirde bant tahrik motorlarını jeneratör gibi çalıştırmak imkânı hâsıl olmaktadır. h kot farkının çok büyük olması halinde Pt negatif olabilir. Ancak sentetik maddelerin çok elâstik ve yanıcı oluşları. Tesisi meydana getiren unsurların içinde. bu: P =P +P +P = t 1 2 3 f . rayon. seramik veya benzeri maddelerle kaplanmalıdır. son senelerde nylon. gerek teknik gerekse ekonomik bakımdan en büyük önemi. Tesis İçin gerekil toplam güce gelince. Buna bantın İlk hareketi İçin gerekli İvme kuvvetleri dahil değildir. Sentetik maddeler pamuğa nazaran daha dayanıklı olduğu için.G . dacron ve polyamid gibi malzemelerin bant yapısında ana eleman olarak kullanılması geniş ölçüde artmıştır.L Q . tonajı. 100 . bizzat bantın kendisi teşkil etmektedir. sürtünme değerini büyük ölçüde düşürmektedir.5. Bantın örtü tabakası olarak uzun zaman kauçuk kullanılmışsa da artık yerlerini gittikçe artan bir hızla PVC diye bilinen maddeye bırakmaktadırlar.v f . Sürtünme katsayısını artırmak İçin kasnakların üzeri kauçuk. Bu değerlerin amaç fonksiyonda yerine yazılmasıyla minimum bant genişliği tespit edilmiştir. yığılma yoğunluğu.h 1 1 eş 2 1 eş t + + 75000 270000 270000 ifadesi ile belirlenmektedir.L . taşıma hızı gibi değişkenler ile matematiksel olarak formülleştirilmiştir. Sonuç olarak bantlı götürücünün tasarım açısından optimum değerlere ulaşması için amaç fonksiyonunun minimum bant genişliği olarak belirlenmiş ve bu amaç fonksiyonu malzemenin.

10.SKF.11.. 333s. İstanbul. Ankara.. Lastik Bandlı Konveyörler.2008 )..01. [16] Eskikaya Ş (1965). http://www voltelektrik.12. [14]. [15].Catalogue.Bantlı. Elektrik. 10.rulmeca. Metso Corporation.Ü . Transport Tekniği Problemleri.T.Tecnich.Components. [20].com/volt.(1988). [11]. [7].T. I.com/download_cms/catalogues/Rulmeca_Bulk_GB_def. 79–102. Bandlı İletim Sistemlerindeki Tambur Milinde Oluşan Gerilmelerin Analizi.11.skf..Tübingen. Anonymous. Ed: İ.Ü. [10] Anonymous (2008). Ankara.com (erişim tarihi. İzmir.Conveyors. Götürücüler (Konveyörler) ve İlgili Donatımı.582s. MSci.pdf (erişim tarihi. [13] Cürgül ve Feyzullahoğlu (2003).(2005). 10. 1–24. 334s.2008). Kataloğu.(1986). Sürekli Transport Sistemleri. 328s.pdf (erişim tarihi..2008).M (1985).jsp?presentationType=3&lang=en&tableName=2_1_1a (erişim tarihi. İstanbul. Anonymous.. 11.Product. Volt. http://www.konveyör.pdf (erişim tarihi.Demirsoy M (2002).Transport.and.wilattcon veyors.(2005).pdf (erişim tarihi. Trellex Conveyor Components. Kocaeli. 10.makermakina. Bantlı Konveyörlerin Konstrüksiyonu.Ü.Flender. http://www.İmren makine. Bantlı Konveyör hesapları. [4].Gerdemeli İ (2007). Anonymous.Konveyörler. http://www.O.2009).(erişim tarihi.Santic.Mak. 10.2008). [8]. Maya Matbaacılık. met so. [12] Cerit A (1976). Ed: İ. [19].SKF. İstanbul. Sürekli Transport Sistemleri. İmren konveyor.com/ download_cms/catalog ues/rc/english/ENG_completo. http://www. Anonymous. Birsen Yayınevi. Maden Fakültesi. [9]. Bornova-İzmir. Thesis. 10.Inc. [18] Gerdemeli İ (2007). [17]. Ed: İ. Anonymous (2002). Transport Tekniği.Gerdemeli ve İmrak (2007). 41–78. Lisans Tezi. Indicazioni .com/skf/product/jsp/vi ewers/productTableViewer. 427s.. http://www. İstanbul Teknik Üniversitesi.Aşık E (1982). Lastik Bantlı İleticilerin Hesap Şekli Ve Günümüzdeki Durumu..2008).com/pics/conveyor_components.12. Makine Mühendisler Odası Yayınları No:98.11...12..KAYNAKLAR [1] Alışverişçi.Bantlı.html. [5]... Anonymous (1989).12.2008 ). Anonymous. [6]. Doktora Tezi. Volt Elektrik. 15. XI: 31–54.com/tasiyici-geri-donus-rulo-grubu. University of Southern Queensland Faculty of Engineering and 101 .Conveyor.pdf (erişim tarihi. [3].Dursun I (2005).Taşıyıcı Geri Dönüş Rulo Grubu.Automation. Bantlı Konveyörlerin Hesapları. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisliği Bölümü. [2]. Rollers And Components For Belt Conveyors In Bulk Handling Applications.com/inetMinerals/MaTobox7. Design and Review of Millmerran Coal Handling Plant.2008).Wilatt.Ltd.Tekniği.rulmeca. Bantlı Konveyörler Hesap ve Konstrüksiyon Esasları.Drives. Anonymous (2002).T.Maker.Kleynhans Justus C (2007)..Flender. Rollers And Components For Bulk Handling. İstanbul.http://www.. (2005).T.IndicazioniTecniche.nsf/DocsByID/DE3007EB7A5A221B42256AFC003 FDF91/$File/1037_Comp_EN..http://www. Motor Tanıtım.

Transport Tekniği teori konstrüksiyon çözümlü problemler. Mukavemet Değerleri.Surveying. Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Bantlı.Australia. [24] Varol H (1976). Detayları. [22]. ………. Ankara. [23] Sipahi E (2004). 322s.Konveyör Konstrüksiyon. İzmir.Kutay Güven M (2004). [21] Kurbanoğlu C (2002). ……… …… ………. ………. ………. 286s. Dip Klapesinin Ansys ile Dizayn Optimizasyonu. Toowoomba. Ankara. İstanbul. Tüstaş Sınaî Tesisleri. Atlas Yayın Dağıtım. 56s. Makine Mühendisler Odası Yayınları No:353. 102 .

Lise eğitimini İstanbul Kabataş Erkek Lise’sinde tamamladı ve 2003 yılında girdiği Trakya Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği bölümünde 2007 yılında lisan öğrenimini tamamlayıp. bu bölümden makine mühendisi unvanıyla mezun oldu.1982 tarihinde Erzurum ilinin ilçesi olan Aşkale’de doğdu.01.ÖZGEÇMİŞ Hamdi ZORLU 02. 103 . Akabinde 2007 yılında girmiş olduğu Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü Çorlu Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği bölümünde halen yüksek lisan öğrenimini sürdürmektedir. İlk ve orta öğrenimini Aşkale ve Ilıca ilçelerinde tamamladı.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful