You are on page 1of 15

BIRINcI

BASiM içIN ÖNSÖZ.(1781)i

Insan akli bilgilerinin bir çesidinde (türünde),sarmaktan kaçinama~ digi sarular yüzünden tedirgin almak gibi, garip bir alinyazisina sahiptir; gerçi. bu sarular aklin kendi yapisindan çikarlar, ama bunlara 'akil yanit veremez; çünkü bu sarularin yanitlanmalari insan aklinin her türlü gücünü

t: asariar.
\

'.

\ ~ '" /
2\

r\(rc

Insan aklinin düstügü bu çikmaz hiç de anun suçu degildir. Akil, deney sirasinda kullanimi kaçinilmaz alan ve yinebu deney tarafindan yeterl'i

,(
{

bir biçimde dagrulanip garanti edildigi ilkeler ile yala çikar. Bu ilkelerin yardimiyla da akil -kendi yapisinin yasalariyla uygunluk içinde- daha . uzakkasullara dagru durmadan yükselir. Ama sarunlarin böyle bir türlü
son bulmamasi nedeniyle de kendi islerinin hep tamamlanmamis alarak kaldigini anlayip, deneyde .olanakli her türlü' kullanimi asip disina. çikan, bunun1a birlikte de pek güvenilir göründükleri için siradan insan aklinin (.ortak duyunun) uzlastigi' ilkelere siginmak zarunda bulundugunu görü"r. Bu yüzden akil, kendisiniöyle bir karanligin ve çeliskilerin içine atmis .olur ki, btinlardan gerçi akil bir yerlerde gizliyanlislarin üzerine yashindigini, bu yanilmalari açiga çikaramaksizin sezer; çünkü kullandigi ilkeler her türlü deneyin sinirlari disina çiktigi için, artik deneyin hiçbir basvurulabilecek. denektasini tanimaz .olurlar. Iste sanu gel~yen bu çatismalarin .olup bittigi savas alaninin adina Metafizik denir. . . Metafizige, bütün bilimlerin kraliçe~i: denildigi bir dönem .oldu; gerçekten de alguya degil de egilime bakildiginda, Metafizik, kanusunun çok önemli almasi nedeniyle bu serefli basligi tamalarak hak etmistir. Ne , "var ki simdi çagimizda .onu bütünüyle har gÖren yayginlik' kazanmis bir mada egemen; kavulmus ve kendi basIna birakilmis bu saylu bayan .da H"ecuba gibi gözleri yasli sizlanmakta: ~-

~

~.

'-t. ~

-(1)

.Ikinci hasima (1787): alinmamistir. 4S

tiksinti. Bugün. en azindan bir baslangiç beIirtisidir de... aynibilimlerin" beceriksiz ugrasmalarin kasnlik. Ama bu sözde kraliçenin dogusu siradan .ortak. hep yenibastan kurmayi de-. -böyle olduguna inanildigi gibi~ artik ortaligi. topragi sürekli olarak. egilimlerini sürdürüp duruyordu. Locke'unki ile. bunlarin konusuna insan yapisi ilgisiz kalamaz: Bunun yaninda. maz bir hale getirildigi durumlarinda. (Ovidius. ~"" Gerçekten de bu gibi arastirmalar ve sorusturmalar karsisinda bir .de kendi savlanni. bütün yollar (yöntemler) bos yere sinandiktan sonra. üze-.. bir yenidendogusun kaynagi. soyumdan gelenlerleöylesine güçlü olan ben. bunlara sanIci aldirmaz gibi görünen/er. yakin gelecekteki bir ...ka-. (Ovidius. Baskalasimlar) .. . yipranmis ve delik desik olmus dogmatisme yeniden düstü ve bundan kurtarilmak istenen bilim qe yine hor görüldü. nemelerine engelolamadilar. bilimlerdeki kaos'un ve derin karanliklarin anasi olan.bir an olsun son veriliyormus ve bu savlarin hakli olup olmadiklari. çünkü. Metamorphosesl ' Dogmatiklerin egemenligi altinda bulundugu sirada. kuskulu görülebilirdi. mali mülkü pek çok olan. isleyip kesin bir biçimde yerlesmekten nefret eden bir çesit göçebeler halindeki septikler de. Tot gefieris natisque potem. zaman zaman toplum birligi ile olan bagi parçaladiIar. Bereket versin pek az bir sayida' olmalari nedeniyle de ötekilerin kopmus olan bu bagi ve birligi. aydinlanmanin. Bu yüzden de her sey yeniden eskimis.modp"maxima rerum. inops.. bir umursamaz/ik yaratmaya kalkismak bosunadir. bile okul terimleri yerine popüler bir dil koyarak (2) . ama bunlar bu. NurW trahor exul. bununla birlikte kendisi için uydurulan bu soykütügünün gerçekte yanlis olmasi nedeniyle yine .degisim ile bk . bikkinlik ve tam bir kayitsizlik kaplamis bulunuyor.. yitsiz/ik. hakli olarak. da kesin bir sonuca baglaniyormus gibi göründü. rinde birlestikleri bir plana göre olmasa bile. Gerçi son zamanlarda bütün bu çekismelere insan zihninin belli bir fizyolojisi ile -ünlü.. Metafizigin baslangiçtaki gücü despotça'ydi. Fakat yasalari henüz antik barbarligin izlerini tasidigi için bu Metafizik azar azar iç savaslar yüzünden tam bir kargasa içine düstü. simdi yoksullasmis.bir sürgün gibi itilip kakiliyorum. bir deneyden türetiHyordu (Locke tarafindan) ve bu yüzden de yersiz savlari. karmakarisik ve kullanil-.

her türlü denevden bagimsiz olarak soluk nlan aklin Him hilgilerlc olan ili§kisini. . her seyin kendisine boyun egmek zorunda oldugu. bu elestiriden siyinp kurtarmak istiyorlar. derin bir düsünüsün kanitlan olmaktadir.. bir elestiri çagidir. vani kendi kendisini ög. Din kutsalligina.. bu. yani ge. görevlerinin en zorUfla. Insan aklinin güçsüzlügüne siginarak onun sorularindan kaçmadim. çagirniz öze~likle.gQjr !Dah..i keme -ku!~~sor~uy~ 2~eJill.ey~ hakli -savlarinL.". Bu düzeltme yapilmadigi için. sonuç olarak da $nellikle bir metafizigin mümkün . Ama böylece kendilerine karsi hakli bir kusku uyandinyorlar ve aklin. ortamda kendini gösteren ve eger.. Bununla birlikte. yasalar da görkemliliklerine dayanarak kendilerini. rin bu yergiyi hiç de hak etmedikl~rini.-bütiin bl!nlann da ilkelere.yan. kitaplann ya da sistemlerin bir ele§tirisini degil de. yani bilinmeleri mümkün ise. Ancak ben. bilgilerin öteki türlerinde de bu ayni ruh etkin bir biçimde ken. 47 . bir ggnl. hem ~~isligi ile sinirlarin~ belirlenmesini ye.. kep.n~llikliLakl~n_@cJ:iniiubir e1ǧ. kusku ve nihayet ciddi bir elestiri. hatta fizikte ise bunu astiklarini bile görüyorum son zamanlarda. sinamasindan geçenler için kabul ettigi O katiksiz saygiya hak' kaza.n. . (3) çagimizin düsünüsbiçimindeki siglik ve' yoksulluk ile ilkelere dayali saglam bili~ minsoysuzlugundan ve düsüsünden yakinmalar orada burada ara sira isitiliyor. gibi temelleri saglam (iyi) kurulmus bilimle.. ~öre old1!mui-u. .d~~)!asaliu:. ancak kendisinin özgür ve herkese açik si.. bilinmelerinden en az vazgeçilebilecek olan bilimlere kar§i olan bu ilgisizlik. matematik. ' Imdi ben geriye kalan izlenecek bu biricik yola"girmi§ bulunuyorum.ilkelerden. Bu bilimlerdeki ilkelerin her seyden önce düzeltilmesine çali.\16-ele-geçirdiklerini zorba.ijri&jnj ~liyorum. Ancak bununla ben. fizik vb. akli. . daha çok. edinilebiliyorlarsa.mek için.\ liidadegil ve ile_geçersiz kilabil~. namiyorlar.. dini gösterirdi. t silsaydi eger.koru. bunlarin pekinlik bakimindan eski ünlerini koruduklanni. bütün bilimlerin çiçek açtiklari bir. I§}e bilIlnlere karsi olan bu kayitsizliginbir hafiflikten degil de. denli saklamak isterlerse istesinler.hu sorgulama mahkemesi de Ka~kisiz Ak/llL Ele§tir.1iaksiz -sa~lamii.i ~ de:-sônsuz . tersine onlari ilkelere göre ele alip tam ola. pekin ol~@_biitii. ama "buna-karsilik tii tem~is~.. kayitsizlik.U renmeye yeniden~girislI!. tersine.ne. çagirmaIidir. çikarildigini. ve bu yolda simdiye degin deney dis~ndaki kullanlimasinda akli kendi kendisiyle çatismaya ve bölünmeye düsüren bütün yanilmaIari ve yanlislan ortadan kaldirmis olmakla övünüyorum.~.oh~l?~ayacagi sorusunun çözümünü ve metaiizigin hem !ay'naklarinin.isi~den ba§ka bir sey degildir.. bir biçimde dü§erler. çogu kez. navindan. birazcik dü§ününce" sözde o kadar hor gördükleri metafizik savlara kaçinilmaz.olgiiiila§miwargigücünden3 ileri 1\ geId~gf ~~iktir.dini artik ~ö~d!?)i!giler ile uzun zamiil oyalamak i~meyen. dikkat edilmeye ve üzerinde derinle~esine dü§ünmeye deger bir olaydir.

biçimde.- -- Herhangi keyfi bir saninin degil de.tQ..ikm:. 1\ araç-!!ereç (malzeme) yiirdimdan yoksun kaldigimda. komisu üzerine yeterince bir seyler söyledim. kendimden öyle pek uzaklarda arama m gerekmiyor. ~ .m bir bilgisini de.digi.Jl11lunmadigini söyl~meye cesaret ediyoru!!l.. y~~i.. tam ve sistemli bir biçimde sayilabilecegini bana gösteriyor.. aklin-bilginin kendi yapisinin bize yüklemis oldugu ereklerin her birine erismek için gerekli yetkinlik ve tamlik ile yine bütün bu ereklerin h.(saltt akil öylesine yetkin bir birlik sunar -ki.. bunun yerine ben. Bu yapitta isi tüm ayrintilari ile ele almayi kendime baslica kaygi edindim. yani elestirel arastitmamiziQ. okurun yüzçizgilerinde. Gers. d~neyden g~len her türlü 'i.. bu ilkeyi reddetme~ten baska bir sey yapIllazdi. mümkün deneyin tüm sinirlari disina çikararak genisletip yayma isinde kendilerine oldukça güveniyorlar.Si içip anahta~erilmeyen tek bir metafizik sOflmun. görünüste pek. pek bir 1?egenilen. bir kendil1i begenmisçesine olan.J'a gL! en~azindan__çözülme.. çünkü l'u ilke o zaman. Q~aydi... ve ~uönugr~si~da s. bununla birlikte bu savlar. insan bilgisini.epsine birden ulasmak için gerekli genislik ve yayilim üzerine. ve felsefenin gör. büyüsel elçabukluklarindan baska bir beceri ile tatmin edilemez. ~ buiifa'r...-açik-vt aydin-bi. karsilastirilamayacak denli ölçülüdürler. benim hiç anlamadigim. e~r kendi yapisinin !<a. Ben bi.§acagim. sevilen bir kuruntu. ve hiç de alçakgönüllü bulunmayan bu savlardan dolayi. dogmatismin böyle bir tutkusu.?:.-(illusion) .kalkisan. yalnizca aklin kendisi ve onun katkisiz düsünmesiyle ugr.rs!§.is çilgin bir bilme tutkusunun bekleyebilecegi türden bir yanit vermediw{"çünkü.bütün sorulardan tek bir tanesi için bile iii(isi 'çözümde . Bunlari söylerken.g\derme~tir. .. oysa ben bu isin . herhalde. " / / / / . çünkü ben onu kendimde buluyorum ve siradan mantik da verdigi örnekle.akfimizin dogal belirlenisi ve yapisi da..ap..1..etÇ!Si.t. hor görme ile karisik bir öfkeyi belli belirsiz görür gibi oldugumu saniyorum.ina s. 48 . örneg~ ruhun "yalin y. bu arada.i. dogmatisme gönül vern. rak bölümledim.l~!!nlulugunu gösterme~e.özülm~el1.evide. Gerçi bu sorulara. konusu olarak böyle bir seyi göz önünde bulundurmamistir. aklin bütün yalin aktIarinin (edimlerinin).tJ:orumlai:. akil ile' hangi nok'\ taya kadar varahilecek hir..js görmeyi umu~ umam~\yacagim sorusüiiü or" "'" ~ til VI' taya atiyorum. Yalniz .i!a. özgül biybiçimde inceledim ve akli kendisiyle anlasmazliga düsüren kesin nokpiYi bulup ortaya çikararak bu sorulan akli bütünüyle tatmin edecek »fr biçimde çözdüm.irada yalnizca.e~t~ii_d~Jçatkisiz. öteki sorulardan hiçbirine de tam bir güvenle uy.dan-dogiin iildiinmas. Çünkü bu gibi kimseler. hiç de.astigmi-alçakgönül1üllikle itiraf ederim..o pek siradan ve yaygin programlarin yazarlarininkiyle . bir yanilti ortadan kalksa bile.gwanamazdi.tümüyle &fu.i~i ya da evrenin bir ilk baslangE!1i!.

Girisimimde bu açidan basarili olup olmadigim üzerine yargida bulunmayi okura birakiyorum. çünkü. yoksa bu n~denlerin yargiçlarin üzerinde biraktiklari etkileri hakkinda bir yargida bulunmak degiL. dölaYJs'!y@ da _ö~nel ~~~pdan inceleme~i g_özönünde bulunduruyor..(sanilarin) yerlesmesine hiç izirl yoktur.?n~~ iliskilidjr ve anlama yetisinin a 'priori kavramlarinin nesnel geçerliligi ile degerini göstermek ve a~I$ltm. beni en çok yoran da bu incelemeler olmustur. bunlar ikinci derecede bir erek ile iliskili bile olsalar... ancak bunun bosuna bir yorulma olmadigini umarim..~lig!Ii . hakli olarak.. bu nite!Wyle. verilmis bir etkinin nedenini aramak gibi bir seyoldugundan ve bu yüzden de kendisinde varsayima benzer bir sey bulundugundan -bas- . benim Transendental Analitik' in ikinci anabölümünde «Katkisiz Zihin (anlama yetisi) Kavramlarinin Çikarimi (dedüksiyonu)>> basligi altinda yapmis oldugum arastirmalardan çok daha önemli olan baska bir arastirmanin "pulundugunu bilmiyorum.k zQD1ndad. Anlama yetisi adini verdigimiz gücü deriiiTigine incelemek ve kullanilisiniIl sinirlari ile kurallarini belirlemek için.u yfu konum içinde esasli bir yer aliyor.k~E..ma yejisi. imdi benim esas amacim bakimindan.Q!:?Bu sonuncu soru. deneyden bai!imsiz olarak. yalniz nedenleri göstermektir.49 SY 4 -- -- --- -- -- i J . kesinlik ve -----açiklik gibi daha iki sey var ki bunlar böyle çok duy~rli bir girisimi göze alan bir yazarda.müpikü!l olu'y. ve bulunur bulunmaz da ona hemen. Imdi . çok büyük bir önemesahiP olmakla birlikte. kesinbilisin ölçüsünün birligi '-~\J"" ve de aRodiktik -felsefiher türlü kesinbilisin örnegi olmasi gereken bir belirlenimin daha da çok istedigi bir seydir. d1!Yandi&i olan. kendisigin saJ1!!c---2laJ.d~layi d.. çünkü yazara yakisan sey. bunda.dis!iii.. katkisiz bilgilerin bir belirleniminin. Bunlardan biri. neyi ve nereye kadar bilebilirler? J Ve -S~ ~~Idir: DܧiLnl}!~ yetisinin ken<!isi nasil. bütün apriori'L--. bu.. Biraz derine giden bu incelemenin iki yönü vardir. Öteki yön ise katkisiz. bilinmesi gereken ana soru hep su olmaktadir: Akil ve an-'1 l!.?j( z.!:sinlik (süjenin objeye kesinbiliste tam uygunlugu) ile ilgili olarak kendime su yargiyi yasa edindim: Bu gibi incelemeler sirasinda kanilarin .k.Ri:!~ribk. Arastirmamizin biçimi ile ilgili olan. bu tartismali inceleme yine de temelli bir sey degildir. içinde varsayima benzer bir seyler bulunan her sey yasaklanmis bir esyadir ve bu ne denli ucuz olursa olsun satis konusu yapilmamali. okuyucunun kendisi bu anlasmazliklari pekala gösterebilir. okurun bu noktadaki en küçük bir tereddüdünün ana erek bakimindan yargisi üzerinde yapacagi etkiyi zamaninda önlemek için.~ ~n her bil~i. katkisiz anl~!I1a yetisinin". Ancak hiçbir suçu olmadan nedenlerinin zayiflamasina yol açmamak için.akhir ve bilgiyetilW-açisindan.. Gerçekten de a.el konulmalidir.2!unll!.. aranan esasli nitelikler sayilabilir.. birtakim yanlis anlamalari ortaya koyabilecek olan yerleri.}. sayil~~!!i istefligi9l bildirir..

gerçekte durum.I~YEkü~ s!ra. ki. spekülatif bilginin çok yaygin bütünlügünü. arastirmalarimin tek amaci olan nesnel çikarim yine de gücünden bir sey yitirmeyecektir ve bunun için de 92.Imlayanlama . ama bu çogu zaman bütünün görülmesine engelolur.d~!l_bal~~ t<i~imasi ve k@a. Birincisiyle yeterince ugrastim. Bu tasarimin özü ile ilgiliydi. böyle olmamakla birlikteburada ben kendime sanmak (bir kaniya baglanmak) için izin verdigimden.1iliyjiklügünü. kullanilan bütün parlak renkleri yüzünden sistemin düzenini ve yapisini saklarlar ve ayni zamanda taninmaz hale. yetesiye ugrasamamamin rastlantisal nedeni. Çi. Ve kat!!an yardimci araçlarin gerçi parçalari.ka bir vesileyle gösterebilecegim gibi. pek çok kita12 için. yani örneklerden ya da somut açiklamalardan çikarilan sezgisel (estetik) açikligi istemeye hakki vardir. kuru ve skolastik bir biçimde serimlenmelerinin bile yapitiindaki konulara yeter bir genislik ve yayilim kazandiracagim anladim. yeri ve geregi olmakla birlikte. bilenler için de okUl~acak\seYiq gasitlestirilipesi. .ok kitap bu denlLaçik" çimayi is.. birkitabin..n.sa~falarinin sayisi ile degil de onu anlamakiçin sarfedilmesi ~ereken zamanla ölçersek. ve bu örneklerle açiklamalarin yalniz.!nkü ~Çikligi ve aydinligi (anlasilirligi) saglamada yararlanilan.. ama ikincisi ile pek o kadar kesin olmayan bir biçimde. pek ç. eger benim ö:liiel çikarimin bekledigim tam bir kanisi okurun kendisine edindiremezse. 50 J .h~-f!e . Bu bakimdan çalismam boyunca ne yapmam gerektigi konusunda sürekli bir kararsizlik için.eir ölçü olarak1o ali!laina~hi!ii.te~sele!"di ffilLgaha açik olacaidardi.. so- \..sey.asgr~sl pek o ka<!ai:_g~r~siqJm duyulacak !lir. okuru da baska bir sanida bulun~ada sanki özgürbirakmisim gibi bir durum varmis gibi görünüyor/Burada okura bundan dolayi sunu animsatmak isterim ki. de oldu. laY1. : de kaldim.herzaman hosa giqen bir seydir. ama burada bizi amacimizdan biraz saptirabilirdi de. ayrintilari anlamada yarari dokunur. Ama öte yal!dan.edinirsek.~unlugiinuye.!l~ir.içok Ea!}~ kisq glacakla!Ei_denilebIlir. ve 93... I I . kavramlardan çikarilan diskürsif (mantiKSal~çikligi. sayfalarda söylediklerimisakli tutmak herhalde yeterli olacaktir. Kusku yok bu . ve bu yüzden de bunlara gerçekten ilk tasarida gereken yer verilmisti. ama tek bir ilkeye baglanmis olan bütününü kavramayi. diyor. Rahip Terrasso. bu kqdar !sisa olmasala':!!. bu yardimci araçlar. aYTB~~s~. %4f!!!:iga gelince..- .rçekten. okuyucunun önce. ayni hakla diyebiliriz...Qisi bak~dal}. Fakat hemen girisimimin büyüklügünü ve kendime ugrasmayi ödev edinecegim konularin çoklugunu gördüm. ve bunu da okurun bu bütünlügü bir bakista yeterince çabuklukla kavramasina izin vermeyerek yapar. ~g.. kendimize erek . ko~\' \\'~ . b}lilUin '\&CtU~~ kon~UQi!8e. Örnekler ve açiklamalar bana hep gerekli görünüyorlardi. ve bundan sonra bir de somut görülerden (Anschauung) (birden kavramaya iliskin sezislerden). bu yüzden de popüler bakimdan zorunlu olan örnek ve aÇiklamalarla yapitimi daha bir sisirmeyi ) 1 uygun bulmadim.

ve bu isde de bir yardimcinin iyi niyetiyle. Tecum habita et noris. Iste burada verecegimiz. kendi görüslerine uyarak didaktik bii: biçimde düzenlemekten baska yapacak bir sey kalmaz. l. çünkü. deneys~l hiçbk. apriori olarak sayilmalari mümkün olmayan. ya c. her seyden önce. Katkisiz-speküIatif-aklin böyle bir sistemini.k~isiz ~kil (reine Vernunf) ile edindigimiz her seyinsistemli bir bicimde-d.lii. -hem de çok kisa bir zamanda ve az bIr çaba il~.degildir. oysa sistemin birligi. kavramlara göre m~ik. Çünkü ~. yalniz ortak olduklari ilke bulunur bulunmaz akil bu seyi kendisi isiga çikarir. Burada da okurumdan bir yargicin sabri ile yansizligini bekliyor.enmi. kendisine sunulan taSariya. göre tam ve sürekli bir biçimde gerçeklestirmeyi amaçlayan yazarin çabalari ile okurun k-endi çabalarini birlestirmesi okur için hiç de zevksiz ve az çekici bir sey degildir. Ama elinizdeki bu Elestiri. Anschauung>. bütün bilimler arasinda böyle bir düsünceyi gerçeklestirmeyi.§~}:.t13ana öyle geliyor ki. . nn sardi~i bir topragi temizlemek ve düzlemek zorundadir. ve bu sistem. ortaya koydugu bir sey onqan saklanip gizlenemez. büyük ve önelpli bir yapiti.birligi. ama tersine. öyle ki. sisteme temelolacak bütüii ilkelerin serimi ne denli tam olarak gösterilmis olursa olsun.ili!llifu. Burada gözümüzden hiçbir sey kaçamaz.üstlenebilecek olan biric~ b. türetilen bu tÜ! bilgilerin yetkin . fakat bununla birlikte içerdikleri bakimindan bununla ölçülemeyecek denli zengin olacaktir. Doganin Metafizigi basligi altinda ben kendim sunmayi umuyorum.4 (Persius) ~ ~ . ancak birer birer aranmalari gereken türetilmis kavramlarin hepsinin edinilmesi gerekliligi ortaya çikar. C '\ -~""I """.karlar.. quam sit tibJ curta supellex. kendilerini genisletmek ve çogaltmak baki~IDdan üzerlerinde birtakim etkileri olmayan bu yetkin bir1ik. .s~e basvur_maksizin.ekilerini hiç çpgaltmadan. yetediIigi ve dayanikliligi üzerinde bir kaniya varmak için ilk planda bilinmesi gereken de _bu sistemin bütünlügüdür.üzenI. böyle bir metafizigin imkaninin kaynaklarini ve kosullarini 2österip serimlemek ve bütünüyle y::ih::ini otla- . ve (4) Evinde kal. içind..bulunmak~izJn. çünkü aklin bütünüyle kendisinden çekip çikardigi. bu mutlak tamamIigi yalniz mümkün degil. onabirlik halinde (ortak olarak) bu görev verildiginde.spir f'nViinterinden bask~bi!. !Jelirli bir deneye götüren özel somut bir görii (sezis. zorunlu da kilar. 51 .. bu sistemin tamam olmasi ve gelismesi için. yardimsever çabasina güvepiyorum. K-iHkis~ yali!l kavramlardan. Elestiri' de. o zaman esyanin nasil yipranmis oldu~nu göreceksin. kendindensonra gelenlere bunlarin 'pepsini. elinizdeki Elestiri'nin genislikçe yarisi kadar bile olmayac~k.

bura~a da ayni seyin. Elestiri'de nasil ka\framlann bütün .çözümleme (Analysis) bakimindan da yapilmasi istenir: Bu. Katkisiz Aklin Anatomisi -sayfa 425'den 461'e degin-. türsel) okunmasi gerekenden baskasi anlami bozmuyordu. \i - 52 .379.-' --- bunun gibi. asagidan 4. da pek kohiydir ve bir. bir tablo halinde duzenlenmis olup. /"" .il" . provalarin yalniz yarisini görebildim.is olmaktan çok bir eglencedir.biresimi (Synthesis) tüke tildi ise. sayfanin. satirindaki skeptisch (kuskulu) yerine. specifisch (özel./ Geriye yalnizca baskiya iliskin söyleyecek bir iki söz kaliyor bana. ama . bunu da thesis ve antithesis kolayca karsilastinlabilsin diye böyle düzenledim. Antithesis (karsisav) ile iliskili olanlar ise hep sag yanda yer almaktadirlar.. Bu basimin baslamasi biraz geciktigi için. bunlarda birkaç dizgi yanlisina rastladim. Thesis (sav) ile iliskili olanlar sol yanda.

yani Antropolojiye iliskin konulari mantiga katarak onu genislettiklerini sanmislardir.edile' mez. Idealizm. sinirlari asild~ginda ya da birbirleri içine girdikleri zaman bi- - 53 -- . bir bjlimin saglam yolunun izlenip izlenmedigi varilan sonuca göre hemen anlasilir. fakat öyle . Mantikdakisasilacak v. 've su nokta da açiklik kazanmis olur. el yordamiyla yürümeden baska bir seyolmadigina. o zaman bt} tür bir incelemede. yine ayni biçimde. onun-'sim-diye degin ileriye. vb. v~ sonuç olarak bütünlügüne bakildiginda onun tamamlanm1s ve kendi . mantigin) kendine özgü asil yapisini nasil yanlis tanidiklarini göstermektedir.. çok eski zamanlardan beri bilimin bu saglam yolunu izlemistir. ya da amaca varmak için birçok kez geriye dönmeye ve baska ~ir yol (yöntem) seçmeye mecbur kaliniyorsa eger. yani Metajizige.ki mantik. Gerçekten de bazi modern düsünürler. Içine kapanmis gibi görünmesidir. ya da bilginin kaynagina. Oysa. amaca erisilir erisilmez bir çikmaza düsülüyor.saniyorum ki gerçekte bazi yapay ve gereksiz incelikleri veya serirnlenisindekiçok açik bir belirlenirni bir yana atmak.). yani Psikolojiye.-Isbirligi yapan bu kimselerin izleyecekleri ~ol hakkinda. dogru da bir adim atmis'oImamasi.eJakdir edilecek bir baska yan. ya da önyargilara (bos ve yanlis düsünce ve inan çIar ile bunIarin nedenlerine ve giderilmesi çareIerine).da. akil icin büyük bir kazançtir. ya da açiklama biçimini daha aydinlik bir duruma sokmak gibi bilimin dogruluguna degil de. kesInlik (dogruIuk) türlerine (Skeptisizm. kendi. örnegin farkli bilgi yetilerine (imgeleme. . ye kabpl.! ! i IKINcI BASiM IçIN ÖNSÖZ (1787) Aklin kendialanina gir~n 1?ilgiler üzerinde yapilan çalismalarda. anIama). henüz bilimin attigi saglam adimin izlenmedigine ve bu ~astirmalarin da basitbir bocalamadan.. ortak amaca ulasmalari gereken ve. Pek çok hazirliklar ve düzenlemeler yaptiktan sonra'. iiyusmalari mümkün degilse..de. nesneIerin ve konularm farkliligina göre çesitlilik gösteren farkli. Aristoteles'den bu yana geriye hiçbir adim atmak zorunda kalmamasi olgusu da göstermektedir. daima inanilir. bu da onlarin bu bilimin (yani. ifade edisindtiiki dilsel açikliga dayanan çalismalar bu mantigin iyilestirilmesi oIarak anlasilamaz. hiçbir 9üsünlem~de (refleksiyon) bulunmaksizin varilmasi arzulanan ilk hedefe iliskin birtakim bos isteklerden vazgeçmek gerekse de bilimin yolunun olabildigince ortaya çikarilmasi.

y~l~iz ~uiiu~ Öt~ki ~ayna~l~r4aii- gelenlerle '(duyularla) karistirmaksizin hemen ve en önce ortaya koymak: gerekir.nemesiIii - ' QütÜn_üylea p~()riohirak belirledigt.- ." . (bilime) bir hazi~layici (propaedeutik) ahirak. btfincisinfie.yanin bulundugunu bilmeipiz . '. iste mantigin böyle bir bilim olmasidir ki onun si.. _. yani ak)in.--~-. ekneyden. . ~lin yalnJ~ kendisiyle degil de. göz_Öllünde. nesne." . ya da: onu gerceklestinii~1<içip. bilgile.den hangi' kl~iI:iin. salt bir bicimde vaQar.ama I. .. saf) kismmi.. kaynagi ve nesnesi-konusu ne olursa olsun.'o . i Matematik ye Fizik. büt~.Iimler genislemezler. ~\ . .i bilim ad~ni alan bilimsel a~astirmalarda 'buln. köiü -' körune .. nesne': lerle ilgilenmes'i dUf1:llpundadogaldir ki nial}tigin.er.yii d~ par olnrsii (\l~n~.hyii.-' / Bjlimlerde akildan (Vernunfd gelen bir seyin varotmasi./f'll7 (!:alt.ikiqciside aklili pratik ". : '. . mutlak olarak kendisinden ve kendisinin bilgiye vermis oldugu formlardan.:.h~r . arkasi .lçerikleri nf> fI~~li 8~~IS.': Mater:iatik.~u n~denledir -ki mantik..' la.i da. birye~den v~rilmis olmasi gerekir) belir1~mP1<-iç'in. Mantik çok önceden basari ile kurulabilmisse eger.-. in!la~ aklin~ tarihinin geriye uzanabilen en eski zamanla.ylekatisiksiz. .a priori oIar(!k beIlrlemek zoriinda : olan akliniki teorik bilimidirler. onlarda. : sarfetmek gibi kötü bir ekonomiye .I olaraJ< . harcanabilecegirii... deyim yerindeyse.. b~lgiyi tüm konularindan soyutlamasi ve bu k. Bunlardan birincisi aklin teorik hi[gisi. baska bir seyle ugrasmaz. . ."' . " . Burada.' bilimlei. bu her iki. ugrasacagi alani sinirlayinca..e girisi saglayan holü olus'turu!". baska.(.saf) .sffii. . . aklin bilgi kaynaklarmdan.' ". birikimin. . iste .rdan . ama bilgi sq1"unu~a-gelince.>u bilgilerin elde edilisini !se" dogrudan d9gruya. bütün düsüncenin (bu düsünce ister apriori..' nü. ~'.bi/gisidir. . nirini kesin olarak belirleyip ortaya koymustur.iak gerekecektir.asil bu adi. kismi kullanilarak bilim yapilabilir ancak. ak=.) .&klar. .bagimsiz a priori b~r. hangi 'kismin' da elde tutulmasi gere':' kecegini 'kestirmekten aciz kalacak denli etindeki her 'seyi . ama .'C'. . .'. daha sonra gelirlerinin.~ ..qiIgi .ri deger~ lendiren ve op. . zihnimizde dogal ya da arizi -geçici engeller bulsun bulmasin) yalniz formel kurallarini tam ve sagin (pekin) bir biçimde kanitlayan ve ayrintilariyla ortaya koyan tek bir bilim tarafindan çizilmistir..-Ön~ebun. fakat bozulmaya ugrarlar.bern. çünkü b~. böylece de anlama yetisi (Verstand) bilgi alan~nda. yan. için.ke~ildiginde.gerekir.hiriiiiii katls}..-" '. .. y~ nesneyi' ve"onqn kav~mini (ki.' . bilimin saglam ve pekin yoluna giimesi el~tte daha güç olurdu.loSinl..' ".mularin.burada. akil bubdirleme. bunu yalnizca konusu~u belirli bir biçimde sinirlandirmis olmasJna borçludur. im bilgi!:i ise.lar hakkinda yargida bulunan .". piir. ~ki~i!:in4e ise. ve hatt~ zorunlu olu!". konularint. çünkij mantik. isterse empirik kökenli olsun. aralarindaki tüm farkliliklari dikkate almamasi mümkün.JuiIWldiuii11!rjl 54 . imdi mantigin sinirlari. nesnesi ile iki tür-'_'7 . ~iç olm~zsa"Jcism~n~ bQyle olur.... yallin katl§lkSii. -..bir mantik anlasilir.jiUlgi içinI" gii:er.

-- rindan beri. ya da zihninde bulunan bu sekle ait kavramdan sanki.ve saglam yolu bütün zamanlar ve sonsuz mesafeler (yani.. aklin yalnizca kendisini konu edindigi ve bu görkemli yolda yürüdügü mantik alanindaki bu saglam yöntemin bulunmasindan. ancak bir buçuk yüzyil sonradir ki büyük dahi V erulam' li Bacon' m usta isi yapiti fizigi kismen bu yola dogru götürdü. kesin bir apriori bilme için-yapiyordu. daha dogrusu onun kendi kendine çizilmesinden dahakolayoldugu sanilmamalidir. bu kimse. bu adamin girisimi. Ben öyle saniyorum ki ~atematik -özellikle Misirlilardauzun zaman bir eI. genel kani uyarinca. yapitlari karsisinda hayran~ik duydugumuz Grek halki döneminde. her yer) için açilmis bulunmaktadir. ki ünlü Ümit Burnu' nun kesfi kadar önemlidir. matematikte oldugu gibi. isterse bir baskasi olsun. bu yolun izlerini tasiyan o yapit.böylecMendi zihninde beklenmedik önemli ve aydinlik bir açiklamada bulunmus oluyordu. çÜnkü zaten daha önceden bilimin izi üzerinde bulunuyordu fizik. matemaiik ispatlarin en küçük unsurlarini bulmus bir kimse oldugunu taslayan mucit özentileri denirmis. seyleri yalnizca kavramlarina uygun bir biçimde ve zorunlu olarak içine girdikleri nesnenin sekillerine yükleyerek.bu da göste~ektedir ki. bunu o. bilimin büyük ve verimli yolunu bulmada çok daha yavas ~ yol aldi.Ilekleme dönemi geçirmistir. gözlerinin önündeki sekli adim adim izleyerek düsünmenin. . matematikçilerin gözünde. ve fakat bu sekli düsündügü~e ve -O. Bununla birlikte Diogenes Laertius'un bize aktardigi bir söylentiye göre. Burada ben deneysel (empirik) ilkelere dayali fizikten baska bir seyi göz önünde bulundurmuyorum. kendisinin seçtigi belirli agirliktaki kürelerini artan bir hizla 55 - . yeni bulunmus bu yolda atilan ilk adimla meydana gelen devrim. olaganüstü önemli görülmekte ve bu yüzden de unutulmaz bir olay teskil etmekteydi. hiç de ispata ihtiyaci olmayan seyleri kanitlamaya kalkanlara. izlenmesi gereken yolu. fakat matematigin yöntemindeki bu kesin degisiklik tek bir adamin basansiyla sonuçlanmis ve onun mutlu düsüncesi ile basarilmis bir devrim olarak kabul edilebilir. artik gizli kalmamacasina ortaya çikarmis ve bu alanda bilimin emin . onun özelliklerini ögrenecekmis gibi bu geometrik sekle saplanip kalmaningerekli ve yeterli olmadigini anlamis. ve bunu basaran mutlu ölümlü hakkinda bize kadar gelmis bir bilgi yoktur. kismen diyoruz. düsünce biçiminde ani bir devrimle meydana gelecek olan o bulusu (kesfi) uyanyor ve hazirliyordu yalnizca.nuapriori kavramlar yardimiyla kurarak tasarimladiklarina göre.. Fizik ise. Galilei. Matematik yöntemde meydana gelen bu devrimin tarihine iliskin. Iki kenari esit olan bir üçgeni ilk kez çizen ve bu orantiyi ispatlayan ilk kimse -bu ister Thales. Fakat onun bu yola girmesinin. bilgisini elde etmek için. öyle ki. bilimin emin ve saglam yoluna girmistir. çünkü. biçimlen-direrek çizimini yapmak gerektigini bulmus oldu.

öte . Yüzyillardir el yor..ill!i~ girnfis ()ldu.iez yasalar" dogrultusunda ilerlemesi ve sorunlarini yanitlamak için kç"ndisini doganin ellerine birakmaktansa dogayi zorlamasi gerektigini anladilar. iste böylece bir. metafizikte sürekli ~n-8ellerle karsilasir. bütün bunlar fizikçilerin (doga arastiricilarinin) yolunu aydinlatan bir anlayis getirdileri.2l~r~görmek istediginge bile.Ütmek !. Böylece doga arastiricilari.ünküa~i!J. Metafizikte.&örünslere (Erscheinungen) yasalgeçerligi yalnizca kendisi~in vi:l'ebildi~i ilkelerle. veya daha sonraki zamanlarda 8tahl. Böylece Fizik de düsünme biçimindeki o yararli devrimi.igi y~salar':. fakat o yine de öteki bütün bilimlerin en eskisidir ve onJar her seyi yokeden" bir barbarligin uçurumunda yitip gitseler. sayisiz kez geriye dönülmek zorunda kalinir.+/" ~ Aklin kendi kendisinin ögrencisi olmasi gereken yerde. bütünüyle disa kapali. tutulan yol. göre düzenledigi deneylerle (merimentLJ. bir bilimin güvenilir yoluna girmede. o daha çok bir savas alanina benzer.1 1 --.. metafizik henüz bu durumdan çok uzaktir. tersine kendilerine yönelttigi sorulari yanitlamaya taniklari zorlayan görevli. Metafizik yandaslarinin kendi savlarindaki uzlasmalarina gelince. m~tafizfk-gene de ayakta kalirdi. madeni de kirece "dönüstürdügünde. Önceden tasarlanmis bir plana göre yapilmamis. . öyle ki. bir yargiç durumundadir.gy'veI.kendisini dogaya yerlestirir. d.a"iiC~aKir. yalnizca su bulusa borçludur. istenilen yere.yandan da bu ilkelere.ya tasittiginda. damiyla aran1R-dyriiiii~t~n öJe b)r sey olm~yan dog. . yalin kavramlarla (Matematikteki gibi kavramlarin iç-görüye --somut sezgiye.götürmedigi için. bUimin. yazgisi bugüne dek kendisine hiç de gül~edi.ot\kilbir sev ögrenmek için. yokolsalar bile. 56 " ..!iIlr y9. ögrenilenIerin tümü üstüne çikan.2ga~a. Anschauunguygulanmasiyla degil) deneyden.ögretmenin1n-istedigi herseyi söyleyebilen b-Ir ögrenCi durumunda degil. ra stlan i al gözlemlerle aklin aradigi Ve gerekli olan zo.aii@ni (fizik). . metafizik gerçekte. savas oyunlarinda savasçilarin güç denemesi yaptiklari. Baska tüçlü hareket edildiginde. fakat herhangi birinin hiçbir zaman en ufak bir ajani (1) Deneysel yöntemin tarihinin baslangiçta pek iyi bilinmeyen ilk adimlarini burada tam ve kesin olarak izlemiyorum. yalnizca kendi planlarina (taslaklarina) göre ortaya koydugu seyi kavradigini ve aklin kendi yargilarinin ilkeleriyle degisn.egri bir yüzeyde yuvarladiginda. yapisina bir seyler katarak ya da çikararak kireci madene (metale). ç. akil . . önceden bilinen bir su sütununa esit olarak düsündügü bir agirligi hava. bir ya!!dan "birhiri LLeuyusan . ç\iJ)~~ii (kendinde bulundugunu öne sürdügü) en siradan deneyln_Q~y!a9. t.Qa§. ~~i2rl .oru~adir. ya da Torricelli... böylece de dogada aradigini (yanlis olarak do~aya yüklemeden) dogadan ögrenmek zorundadir.sey !>~e~ez. spekü~tif bir akil bilgisi olan Met~k'in. aklin.] .~ahiçbir . runlu yasalara variJ~ma .ir .

lwnl!.ayni-.. bu yolu aramaya aklimizi yöneltti? Dahasi. 'Öyleyse Metafizikte bir bilimin güvenilir yolunun henüz bulunamamasi neden ötürüdür acaba? Yoksa' bu yol .~iiilbir tü~ü _a~am.. objelerine. Dogabilimi (Fizik) örneklerinden kalkarak.abilicim. göre düzenlenmesi gerektigi kabul ediliyordu.ebile~e. on. söyle ki Kopernikus. ~iiciimiwtn. gözleyicinin çevresinde döndügünü varsayan gök cisimlerinin hareketlerine iliskin açiklamasi tutmayinca (geosentrik evren yorumu sökmeyince). durup tükenmez bir ç~bUle aklin ilgilen. nesneler bize verilmedea" önce onlar üstüne bir seyler saptamasi gereken apriori bir bitginin arzulanan olasiligina daha uygun düser. bu bilimlere pek çok yarari dokunmus düsünme biçiminin (yönteminin) degistirilmesine iliskin temel ögeler üstünde durup düsünmek ve akil bil~il~i olarak bu bilimlerin metaf~ige fazlasivla benzemelerine dayanarak en azindan bunlardaki yöntem degisikligin i taklit etmeyi denemek gerektigi kanisindayim.üstüne kurup bir seyler ortaya çikartmak ve bu yolda bilgilerimizi genisletmek için bu ön dayanaktan hareketle yapilan her türlü deney bosa gitmistir..-- ---- olsun ele geçiremedigi ve zaferi üstüne saglam.(duyulilrin obiesi olarak) somut(iç)-I!örii yetiniizin.Y . fakat bu varsayimda. Bu nedenle de bir kez daha objelerin bilgiterimize uymasi kabulüyle metafizik güçlüklerde daha iyi iterleyip ilerleyemedigimiz sinanip denenmelidir.. Bu.sunda. Imdi m<!afizikte de objelere:~skin if:!ÖrlllA}!sch.olanaksiz midir? Bu durumda d. daha kötüsü bunun valin kavramlarla yapilan bir yoklama oldugunda hiç kusku yoktur.uruma ani bir devrimle gelmis olan Matematik ve .özeltigj~ '!!y~rsa.nln olanagini bütünü~ek_güzeL_tasarlay. }avramlarla apriori olarak nesneler . bu ~bilme... Bu iç-görü (somut sezgi). yaniltici hayallerle oyalayarak sonunda aldatan akIimiza güvenmek için niçin çok az nedenimiz kaliyor? Herhalde simdiye dek yanlis bir yol tutuldu.un~karsin.ol~ak bir ~f:fjn_m1sll bilin. Ayni durum Kopernikiis'un ilk düsüncesinde de ortaya çikar. öyleyse y~ni ar?yislarimizda ve sQ(gulamalarimizda öncekilerden daha sansli olmayi ummak icin acaba hangi isaretlerden (göstergelerden) y~ Simdiki yeterli d. sürekli etkinlik kuramadigi bir savas meydani görünümündedir. . aipa 12. bilme tutkumuzun en önemli yönelimlerind~n birinde bizi yalnizc~ terketmekle kalmayip. eger objesinin vapisina. Simdiye dek bütün bilgilerimizin nesnelerine uy~asi. de~hilir.9i!:a nasil oldu da yorulmaz.e-gg obfe .. Böylece metafizikteki yöneltinin (yöntemin) simdiye dek yalnizca el yordamiyla yürütülen bir arayis oldugunda. bütün yildizlar kümesinin. Fakat.d~ Jia~k«tJ~ a Rriori . o zaman yildizlari duragan birakan ve onlarin çevresinde gözlemciyi döndüren varsayiminin (helio -sentrik evren yorumunun) daha basarili olup olmadigini denedi. di~i en önemli islerinden biri olarak.ollll!'SJ . eger bilgi olmalari ge57 . özelligine uy"arsa.

dene.Pir biçimde. su. kabunçnip benimsec. yalnizca.Y~tisil.Js-görei:CMetafizik'e.dIDce. daha~i.1Le.~kli--iki-görüs _açisindan_dikkate alinacak- . deneylerne araciligiyla kabul ya da reddederek. kendileriyle bu belirlemeyi yap:tigim kavramlarin da nesnelere uydugunu kabJ.YI!i sinirlan üstüne çikmayaçalisirlar Imai eger--Ii-esneler (seyler) bu çift görüs açisi altinda dikkate katkisiz aklin ilkesi ile bir uyusma saglanir.çlugunu_kabul e!!ig-inide>-hemen.emem gereken. ken. Zorunlulukla da olsa -yalnizca akina düsünülen. bir bilimin güvenilir yolunu saglar. n~nelerin ya -da. Öyleyse deneyin her ~ türlü nesnesiniri bl. Oysa doga biliminde (fizikte) oldugu gibi.ltgili Qlarak. apriori olarak kabul edilen ilke ve kavramlar üzerinde yapilacaktir.stiqlikleri. ikinci olarak da. ve deney de bu ayinmin dogrulugunu temellendirip bum karar verecek bir dayanaktir. katkisiz aklin unsurlarini aramayi içerecektir.!i~rekli ~r. 58 .Ünme denemelerini (çünkü onlarin düsünüIebilmesi gerekir) ~l~rl~. hiiniin daha . nesneler yalniz tek görüs açisin- alinacak olurlarsa. kiiral.disipi apriori kavi:amIarda gösteriyor. yasalar yerlestirilebilir ve . dene konularinID-bii!ü~ . öyle ki buJIke ve kavramlarin nesneleri <is: valnl7. Çünkü gerçekten de deneyin kendisi.. Çünkü düsünme yöntemindeki b~ degisiklige dayanaraic a priQ.LbeninÜ.W'-and1~~fi' baska pir sey o1i:iiayan nesneler olarak ki bunlar soyutkatkisiz_.-h~ yerilmeyen nesnelere gelince.hcl. kendisine uygun karsiliklarinin nesneler olarak deney dünyasinda verilebildigi.r~kiyorsa bu iç-görulerde durup kalamam.Jw b~in.f!1ndaold!.! ~e bana.olan ~ii temeline apriori la da yeterli kanitlamalar sa~iIir. a priori _olara! 2!:tay~ kOYnia~ zO.tj~w~ama..kolay bir bilgilenme oldJlgunu .dܧ. yal~izca keiid-Isinde (verilmis nesneler olarak) bilinebildjgLDen?y'in _b~ !cav!amlara 9y. dij§ünüse iliskin yöntem degisikligi için benzersiz bir denektasi ola~_a}(tir.ikLdulJ!!!!la ~i kar~iYa kalirim: Bu varsayimlarin ~kinde. onlari !!1m. fa- ~t (en azindan aklin onlari düsündügü kadar) deneyde-. dahasi.. dan dikkate alinirlarsa o zaman akil kaçinilmaz olarak kendisiyle çiitismaJ"Z -çeliskiyedüser.göi:iiyouim.etisi.Din ve duyumlann nesneleri olarak. ö~~da!l da ka.ii:l~Jl1ek zorunda oldugum. bu: ise. a -PLiori olarak bir ~ey bilebilmeyolunda yine ayni. mizle a l'!log .l!"yasalaroysa bütün bunlar.. Istegine basari ile ulasan bu deneme. ancak onlara yer]e. J . onlari t~~a!"imlar2Lasak nesne olan herhangi bir seye baglamak ve nesneyi tas_atim1::irla ..biliriz. o~ tümüyle açiklanabilir.d bir JillWIn. katkisiz aklin önermelerinin de (özellikle bunlar mümkün her deneyin sinirlari disina çikmayi göze aldiklannda) nesnelerini incelemeye izin veren mümkün bir deney yoktur. yal~ nizca ayriori kavi:amlarla.. bu iki sey. birinci bölümünde.-buldugum anlama .verilmeden_önce kuralini ~nc1imc1e. O halde bu arastirma. bu durumda da.iz.a~ni cinsten olan nesnelerip. y. (2) Fizikçilerden ödünç alinan bu yöntem.. b~r _bilg! biçimi Qla_rakdah.!!~lin JJcsneli<rLolup.~11.i i lar>iir: 6.ljgini.1gum bu. g!!çllikle karsilasiyorum.! kavramlara zorunlulukla uyma~i ve o!1larla uyum için- ~ de~bulunmasi ger~!dr.

kendiIide-seylerle oIan nesnelere uygunlu_gukabul edildi. basta yalnizca deneme için kabullendjgimizm. Diyelim ki deney bilgimizin.simdiye dek süregelen çalIsma biçimine göre olanaksizdi. Bu türden bir çalisma (yol.ge":siii.1 .ei türlü J!akl~l!giyla-kosull<!r 4kisini tamamlamak i~lster.!'~!! alani (Metafizik alani) suna~ eger yapabilirsek bu alani pratik verilerle doldur". buna kar-. Spekülatif aklin bu duyular-üstü alandakiher türlü ~leyisi (ilerleyisi) engellendikten sonra artik bize sunlari yapmak kaliyor.zlasti"!.cintasarimimizin. B~ bilinmeyen.. sin.!<!a_!DümkünolaI!.eratik .ir-ki. yalnizca . fakat kendileri icin gerçek ola. kendinde-seylerde zorunlulukla ve bütün kqsiiUara iliskill !!. - maict~erbestiz. ~~ikise. oysa bü'bilimin -- - -- . bunlan ko~~~ olan!!.:ilip geçilemeyecegini dene~ek.amaç}a.!!idenbirlestirir ve gerçekten d~ dog!ll_olan bu ayinm sayesinde--an~a~ böyle bir l!YUsmaIJln -saglanabTIecegini g§jir. likle sentetik süreç adini verdikleri seyarasinda çok yakin bir benzerlik vardir. b~im tanimadigimiz kendinde-seylere iliskin olmasi gerektiginden.. hatta akil bizi bunu yapmaya çagirmaktadir da4. speküfalirakil bize böyle bir genisleme için hep bos birakmak zorunda kalm~! ep da.ai:TIir. (4) Böylece. aklin pratik bilgileri alaninda kosulsuz olana iliskin askin (transendent) akil bilgilerini belirleyecek verilerin bulunup bulunmadigini arastirmak ve böylece metafizigin istegine uygun ol~~k.ama yalnizc~_gö!:ünüslere (fenomenlere) yönelen apriori akiL. / (3) Katkisiz aklin bu deneyi ile kimyacilann sik sik iiidirgeme deneyi ya da genel. apriori bilgilerle he. onlar bizim tas-aiim biçiriiimize uygundurlar demek1:.bilgimizin bu ilk degerlendirme sonuciinda ort~ya çika!! dogrulugunu burada bir karsi kanitl~ma deneyi ile ~!1aya kOY1!Yor.bilmek için.Çünkü bizi zorunlulukla deneyin ve tüm görünüslerin sinirlari disina çikmaya yöneIten bu kosulsuz olan'i akil. artik burada çelisme kalkmaktadir. Ama. ama daha çok görünjisJer olan nesnelere uydugu kabul edilirse. \ t " es_a~. a I'riori katklsiz (salt) bilgiyi birbirinden çok farkli ik~le.. burada kosulsuz olan çelismeye düsülmeksizin düsünülemez. türlü mümkün deneyin sinirlari ötesineo"~es..:z2~akilsa~ -ide'si il~!!.!!!alli!. yöntem) izlerken. Metafizikçinin çözümlemesi ise.i sich) uymadigi. buradan. Metafizigin birincibölümündeki apriori bilme yetim~e iliskin_lm-sikarimdan Metafizigin tüm amaçlari için tuhaf ve görünüste çok tehlikeli bir sonuç olarak ikinci bÖlüm.ekoy~~ jçi!1--y'e. fenomenler olarak görünen seyler ile kendi1!$l~ . bundan ötürü kosulsuz olanin bizim kendilerini tanidigimiz (bize v~erilen)seylere degil.!!!kenL""'öinde~ieYlere _di:gil. Kopernikus'un baslangiçta bir varsayim olarak kabul ettigi gök cisimlerinin hareketlerine iliskin temel yasalar kurami mutlak bir kesinlik (dogru59 .iki bilme "vetimizle mümkün de~~nirlari öte: sine _hiçbir ~aqian geçemeyjz gijJi bir Q1lYargi~y. "bu k~ndinde -seylere (Ding ai.1~ uyum iç!1!. temellendirildigi anlasilir3. pi:z:everildiklflri gibi oIan seyle~ iJisl.o~ isi budur. ayinr.