You are on page 1of 13

SNA AKSN

KISA TRKYE TARH

NDEKLER

Giri

I
Osmanl Devleti'ne K a d a r Trkler T r k l e r i n Y u r d u T a r i h a l a r z e r i n e Bir Not 3 3 6

II Klasik Osmanl Toplum Dzeni 9

III Klasik Osmanl Dzeninin Deiimi 13

IV

O s m a n l - T r k Kltr H a y a t n n Baz Sorunlar

19

Hasta Bir mparatorluk


V Tanzimat'a Doru Sencd-i ttifak Y u n a n htilali, M s r S o r u n u 1838 A n t l a m a s Tanzimat Ferman 23 25 27 28 30

VI
Islahat F e r m a n ve Yeni O s m a n l l a r Yeni Osmanllar 33 34

VII Birinci Merutiyet vc B y k B u n a l m Tersane Konferans 39 41

VIII Abdlhamit Dnemi ttihad- O s m a n i Cemiyeti Ermeni Hareketi Ahmet Rza vc Pozitivizm Prens Sabahattin J a p o n - R u s Sava Makedonya Sorunu Hrriyetin lan 45 47 47 48 49 51 -52 53

IX ttihat vc Terakki'nin Yap zellikleri, 31 M a r t Olay 55 58 61 65

31 M a r t Ayaklanmas syann Bastrlmas l ' n i n Baz zellikleri

X ttihat ve T e r a k k i ' n i n Denetleme ktidar 69 71 73 75 77 Bilanosu 80

Trablusgarp Sava Sopal Seimler I. B a l k a n Sava Babli Baskn Denetleme ktidar Dneminin

XI kinci Merutiyet D n e m i n d e Balca D n c e A k m l a r slamclk Garplk Trklk Sosyalizm 83 83 84 85 88

XII ttihat ve Terakki'nin T a m ktidar ve Birinci D n y a Sava'na G i r i II. B a l k a n Sava Osmanl lkesinin Paylalmas I. D n y a S a v a 89 89 90 93

VII

XIII Tam Bamszlk Mcadelesi Kapitalistlemcnin Gelitirilmesi 97 98

XIV Birinci D n y a Sava'nda Yaananlar Savan A n a Olaylar E r m e n i Tehciri Sava Srasnda Toplumsal Deimeler 101 101 106 107

Atatrk Dnemi

XV Savan S o n u ve M t a r e k e Cephede Yenilgi zzet P a a H k m e t i Sarayn Hesaplar M o n d r o s Mtarekesi (Brakmas) Mustafa K e m a l stanbul'da z m i r ' i n gali 113 113 115 116 118 119 122

XVI Samsun'a ktan D a m a t Ferit H k m e t i n i n Dmesine Amasya Tamimi D a m a t Ferit Bar Konferans'nda Erzurum Kongresi Sivas Kongresi 127 128 130 131 136

XVII nc Merutiyet Misak- Milli stanbul galinin iddetlendirilmesi 141 143 146

XVIII T B M M ' n i n K u r u l m a s , Sava ve Sevr Antlamas Sava Sevr Antlamas 149 150 152

XIX
Dzenli O r d u n u n Z a f e r Y o l u Yunanistan'da O l u p Bitenler

I. n n Z a f e r i v c S o n u l a r Sakarya M e y d a n M u h a r e b e s i ve S o n u l a n

XX
B y k Z a f e r vc S a l t a n a t n K a l d r l m a s Bar Giriimleri Byk Taarruz vc Zafer Mudanya Mtarekesi.

Saltanatn Kaldrlmas

XXI
L o z a n Antlamas ve C u m h u r i y c t ' i n Lozan Konferans zmir ktisat Kongresi Lozan Bar Antlamas Cumhuriyetin Kurulmas lan

XXII
Hilafetin Kaldrlmas ve Laiklik Hilafetin Kaldrlmas Laikleme Sreci Laiklik Nedir?

XXIII
D e v r i m Y o l u ve K a r - D e v r i m 1924 A n a y a s a s Terakkiperver Cumhuriyet eyh Sait A y a k l a n m a s apka Devrimi Atatrk'e Suikast Giriimleri Frkas Giriimleri

XXIV
Kltr Devrimi n Dzleme Geiyor Yaz D e v r i m i o k - P a r t i l i Siyaset D e n e m e s i H a l k e v l e r i ve H a l k o d a l a r

IX

Tarih almalar Dil Devrimi niversite

206 207 210

X X V Siyaset ve ktisatta G e l i m e l e r Dergiler ve deoloji D Siyaset ktisat Siyaseti 213 213 216 218

XXVI A t a t r k ' ve Devrimini Deerlendirmek Felsefi B a k m d a n A t a t r k D e v r i m i Kalknma Modeli Olarak Atatrklk deolojik B a k m d a n Atatrklk (6 O k ) 221 222 223 224

nn vc ok-Partili D n e m

XXVII kinci D n y a Sava ncesi vc Sava Yllar nn'nn Cumhurbakanl II. D n y a Sava ktisat Siyaseti K y Enstitleri 231 231 232 236 237

XXVIII nn ok-Partili Dizgeyi K u r u y o r Uluslararas O r t a m ok-Partili Dizgeye Gei Demokrat Parti'nin Kuruluu 1946 S e i m l e r i n d e n S o n r a Gnaltay Hkmeti nn D n e m i Deerlendirmesi 239 239 240 243 245 246 247

XXIX Demokrat Parti D n e m i D P Hkmetinin Kbrs Sorunu 1957 Seimleri ve D P ' n i n D e m o k r a s i d e n Sapmas lk B a a r l a r ve B a s k n l e m l e r i 249 249 252 253

27 M a y s Darbesine D o r u

257

M i l l i Birlik Komitesi vc Baz Deerlendirmeler

259

1960 S o n r a s

X X X 27 M a y s 1960 v e Sonras XXXI 80'li Y l l a r 12 E y l l D a r b e s i Parti Y a a m n a zin 1980'lerin E k o n o m i s i D Siyaset 275 275 280 285 287 265

XXXII 90*l Y l l a r Krfez Sava 20 E k i m 1991 Seimleri Demirel'in Cumhurbakanl, iller'in Babakanl Erbakan-iller Hkmeti Ordu Mdahale Ediyor Ylmaz Hkmetinin Sonu-Eccvit Hkmeti 289 289 291 292 297 301 304

XXXIII 20001i Yllar Y e n i Bir C u m h u r b a k a n ve ktisadi Y k m Eccvit Hkmetinin Sonu Ilml Siyasetin S o n u m u ? Atatrkln deolojiye Dnmesi T r k i y e ve A B 309 309 311 313 314 316

X X X I V Sonsz 321

Yararl Olabilecek Baz Kaynaklar

325

Yararl Olabilecek Baz Kaynaklar

Osmanl Dnemi ve ncesi


Adnan Ad var, Osmanl Trklerinde lim. Feroz Ah mad, ttihat ve Terakki. Turgut Akpnar, Trk Tarihinde slamiyet, Sina Aksin, Jn Trkler ve ttihat ve Terakki. 31 Mart Olay. "Osmanl-Trk Toplumundaki Snf Yaps zerine Bir Deneme", Toplum ve Bilim, Yaz 1977, say 2. (yay. yn.), Trkiye Tarihi, c. I-III. Yahya Akyz, Trk Eitim Tarihi. Doan Avcolu, Trklerin Tarihi (5 e.). evket Sreyya Aydemir, Enver Paa. Erdoan Aydn, Nasl Mslman Olduk?. Celal Bayar, Ben de Yazdm (8 a ) . Yusuf Hikmet Bayur, Trk nklab Tarihi (3 c ) . Niyazi Berkes, Trkiye'de adalama. Neet aatay, slam Tarihi. smail Hami Danimend, zahl Osmanl Tarihi Kronolojisi ( 4 c ) . Roderic H. Davison, Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876. Ebzziya Tevfik, Yeni Osmanllar Tarihi (3 c ) . Vedat Fidem, Osmanl mparatorluu'nun ktisadi artlar Hakknda Bir Tetkik.

KISA TRKYE TARH

Osman Nuri Ergin, Trkiye Maarif Tarihi (5 e.).

Nihat Erim, Devletleraras Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri.


Orhan . Gkyay, Ktip elebi. Km uran Grn, Ermeni Dosyas.

kr Haniolu, Bir Siyasal Dnr Olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dnemi. Osmanl ttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jn Trkler. J. C. Hurevvitz, Diplomacy in the Near and Middle East: A Documentary Record (2 c ) .
bnlemin Mahmut Kemal nal, Osmanl Devrinde Son Sadrazamlar.

Halil nalck, The Ottoman Empire: The Clasical Age (1300-1600). Tanzimat ve Bulgar Meselesi. Osmanl mparatorluu: Toplum ve Ekonomi.
Enver Ziya Karal, Osmanl Tarihi, c. V-VIII.

Reat Kaynar, Mustafa Reit Paa ve Tanzimat,


Read Ekrem Kou, Osmanl Padiahlar.

Da Padiahlar. Bernard Levvis, The Emergence of Modern Turkey (Modern Trkiye'nin Douu). Robert Mantran (yay. yn), Histoire de l'Empire Ottoman (Osmanl mparatorluu Tarihi). erif Mardin, The Genesis of Young Ottoman Thought. Jn Trklerin Siyasi Fikirleri,
Mehmed Zilliolu Evliya elebi, Evliya elebi Seyahatnamesi. Mustafa Ragp (Esatl), ttihat ve Terakki. Mustafa Nuri Paa, Netayicl Vukuat (4 c ) .

Helmuth von Moltke, Trkiye Mektuplar.

Ahmet Mumcu, Osmanl Devletinde Siyaseten Katil. Recai G. Okandan, Amme Hukukumuzun Ana Hatlar. lber Ortayl, mparatorluun En Uzun Yzyl. Tanzimattan Sonra Mahalli dareler. Alman Nfuzu. Ycel zkaya, Osmanl mparatorluunda Ayanlk. T. Ylmaz ztuna, Balangtan Zamanmza Kadar Trkiye Tarihi,

(12 c ) .
Mehmet Zeki Pakalm, Son Sadrzamlar ve Bavekiller (5 c ) .

YARARLI OLABLECEK BAZI KAYNAKLAR

327

Maliye Tekilt Tarihi. evket Pamuk, Osmanh-Trkiye ktisadi Tarihi, 1500-1914. Ernest E. Ramsaur Jr., The Young Turks (Jn Trkler). Necdet Sakaolu, Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Tarih Szl. Kse Paa Hanedan. Midhat Sertolu, Resimli Osmanl Tarihi Ansiklopedisi. Stanford J. Shaw ve Ezel K. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey (Osmanl mparatorluu ve Modern Trkiye) (2 c ) . L.S. Stavrianos, The Balkans Since 1453. Enver Behnan apolyo, Mustafa Reit Paa ve Tanzimat Devri Tarihi. Bilal N . imir, Fransz Belgelerine Gre Mithat Paa'nn Sonu. Ermeni Meselesi. T a h s i n P a a , Abdlhamit Yldz Hatralar. Server Tanilli, Anayasalar ve Siyasal Belgeler. Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Trkiye Ansiklopedisi. Zafer Toprak, Trkiye'de "Milli ktisat", 1908-1918. ttihad-Terakki ve Cihan Harbi. Sava Ekonomisi ve Trkiye'de Devletilik 1914-1918. Tark Zafer Tunaya, Trkiye'de Siyasal Partiler (3 a ) . Trkiye'nin Siyas Gelimeleri. aatay Uluay, Harem. Padiahlarn Kadnlar ve Kzlar. Hakk Tark Us, Meclis-i Meb'usan Zabt Ceridesi. , Hakk Uzunarl, Osmanl Tarihi, c. I-IV. Osmanl Devletinin lmiye Tekilat. Osmanl Devleti Tekilatndan Kapkulu Ocaklar. Midhat Paa ve Yldz Mahkemesi.

Kurtulu Sava ve Cumhuriyet Dnemi


H. Edip Advar, Trk'n Atele mtihan, Afetinan, Atatrk Hakknda Hatralar ve Belgeler. Samet Aaolu, Siyasi Gnlk. Feroz Ahmad, The Turkish Experiment in Democracy 1950-1975 (Demokrasi Srecinde Trkiye). F. Ahmad, B. Turgay Ahmad, Trkiye'de ok Partili Politikann

KISA T R K Y E TARH

Aklamal Kronolojisi 1945-1971. Aptlahat Akn, Atatrk'n D Politika lkeleri ve Diplomasisi. Sina Aksin, stanbul Hkmetleri ve Milli Mcadele, c. I: Mutlakyete Dn (1918-1919), c. II: Son Merutiyet (1919-1920). (yay. yn.), Trkiye Tarih, c. IV, V. M.K. Atatrk, Atatrk'n Sylev ve Demeleri. Nutuk.
Falih Rfk Atay, Atatrk'n Hatralar.

ankaya. Doan Avcolu, Milli Kurtulu Tarihi (4 c ) . Trkiye'nin Dzeni.


Ergn Aybars, stiklal Mahkemeleri (2 c ) . evket S. Aydemir, kinci Adam (3 c ) .

Tek Adam (3 c ) . Menderes'in Dram. Suyu Arayan Adam.


Y. Hikmet Bayur, Atatrk.

Fahri Belen, Trk Kurtulu Sava.


Cemil Bilsel, Lozan (2 c ) .

Tanl Bora, K. Can, Devlet, Ocak, Dergh.


Korkut Boratav, Trkiye'de Devletilik.

Cumhuriyet Dnemi Trkiye Ansiklopedisi (15 c ) . ada Dncenin Inda Atatrk. Haldun Derin, ankaya zel Kalemini Anmsarken (1933-1951).
Selim Deringil, Denge Oyunu.

Cem Krogl, Demokrat Parti.


Anatzeye Giri.

Fethi Naci, Trkiye'de Roman ve Toplumsal Deime. Ali Gevgilili, Ykseli ve D. Fahir Giritlioi, Trk Siyasi Tarihinde Cumhuriyet Halk Partisinin Mevkii (2 e.}.
Mahmut Gololu, Erzurum Kongresi.

Sivas Kongresi. nc Merutiyet Cumhuriyete Doru. Trkiye Cumhuriyeti.

YARARLI OLABLECEK BAZI KAYNAKLAR

329

Devrimler ve Tepkileri. Tek Partili Cumhuriyet. Milli ef Dnemi. Demokrasiye Gei. Bozkurt Gven, Trk Kimlii. smet nn, Hatralar (2 c ) . G. Jaeschke, Kurtulu Sava Kronolojisi. K. Karabekir, stiklal Harbimiz. Abdullah Kayg, Trk Dncesinde adalama. Lord Kinross, Atatrk: Bir Milletin Yeniden Douu. Utkan Kocatrk, Atatrk ve Trk Devrimi Kronolojisi. Cemil Koak, Trkiye'de Milli ef Denemi (1938-1945). Bilsay Kuru, Mustafa Kemal Dneminde Ekonomi. Andrevv Mango, Atatrk. Olaylarla Trk D Politikas (2 c ) . Baskn Oran, Trk D Politikas (2 a ) . Gndz kn, Trkiye ktisat Kongresi, 1923-zmir. Zeki Sarnan, Kurtulu Sava Gnl (4 e.). Sabahattin Selek, Anadolu htilali. Metin Sever, C. Dizdar, 2. Cumhuriyet Tartmalar. Suat Sinanolu, Trk Hmanizmi. Hasan Rza Soyak, Atatrk'ten Hatralar. Kurt Steinhaus, Atatrk Devrimi Sosyolojisi. Bilal imir, Sakarya'dan zmir'e (1921-1922). Blent Tanr, Trkiye'de Yerel Kongre ktidarlar (1918-1920). lhan Tekeli - Selim lkin, Ege'deki Sivil Direniten Kurtulu Sava'na Geerken Uak Heyet-i Merkeziyesi ve brahim (TahtakU) Bey. Taner Timur, Trk Devrimi ve Sonras. Mete Tuncay, Trkiye Cumhuriyeti'nde Tek-Parti Ynetiminin Kurulmas (1923-1931). Trkiye'de Sol Akmlar. li Trkgeldi, Mondros ve Mudanya Mtarekelerinin Tarihi. Hilmi Ziya lken, Trkiye'de ada Dnce Tarihi.

Osmanl mparatorluunda deiim rzgrlar 19. yzyl bandan itibaren glenmi, adalama gereksinimi giderek vazgeilmez bir hal almtr. Sultan III. Selimle balayan bu srete nemli kilometre talarn oluturan Islahat ve Tanzimat fermanlar; onlarn peinden gelen Jn Trk hareketi ve II. Merutiyet devrimi, son noktada Kurtulu Sava ve Cumhuriyet devrimleriyle talanrken alt yzyllk bir imparatorluktan modern bir devletin dou yks de ekillenmitir. Ama bu yknn iinde ileriye doru her adm byk mcadeleler ve aclar pahasna atlm, reform ve hrriyet cokularn istibdat dnemleri, grece istikrar ve huzur umutlarn bitmek bilmeyen ykc savalar izlemi, devrimler ve kar-devrimler pepee sralanmtr: Trkiye Cumhuriyeti'nin tarihi de gelgitlerle ilerleyen bu adalama serveninin paras olmutur. Yakn tarihimiz ve ttihat ve Terakki zerine deerli almalaryla tandmz Prof. Dr.,Sina Aksin, Ksa Trkiye Tarihi'nde,19. yzyl bandaki ilk reform abalarndan 2000'i yllar Trkiye'sine kadar uzanan bu alkantl sreci son derece kolay okunan ve aklda kalan bir zet halinde okuyucuya sunuyor. Tarihini okuyarak bugnn anlamak steyenler iin bir baucu kitab...
r* r*_ O: lll..:^ n n ^ l nrp..n j_,/_ "i_ nrn I .

ru. ur. oma H K I \ I M / J soo re norjer rvoej aen, sos aa sanDUi Hukuk Fakltesinden mezun oldu. BD'de Fletcher School of Lavv and Dplomacy'de yksek lisans almalarn yapt. 1961-67 yllarnda Robert Kolej Yksek Okulu nsan Bilimleri Blm'nde Uygarlk Tarihi dersleri verdi. 1969da Ankara niversitesi Siyasal Bilgiler Fakltesi'ndeTrk Siyasal Hayat Krss'ne girdi, 1975'te doent, 1989 da profesr unvanlarn ald. Bugne kadar yaymlanm kitaplarndan bazlar: eriat Bir Ayaklanma.

31 Mart Oiay; stanbul Hkmetleri ve Milli Mcadele; Jn Trkler ve ttihat ve Terakki; Yakn Tarihimizi Sorgulamak; * , Trkiye Tarihi, 5 c. (yay. yn.)

Ktphanesi

200806818
"Sakarya Meydan Muharebesi", Atatrk ve Kurtulu Sava Mzes