You are on page 1of 51

- www.turklib.

ru Turkistan Library

MUAZZEZ LMIYE IG

Smer ve Trkler

- www.turklib.ru Turkistan Library

Muazzez lmiye Muazzez lmiye , (d. 20 Haziran 1914, Bursa), Trk smerolog. Biyografi Ailesi kken olarak Krm'l gmenlerden olup babas Krm'dan Merzifon'a, annesi ise Krm'dan Bursa'ya gmtr. Ailesi zmir'de yaamaktayken, 15 Mays 1919 tarihinde meydana gelen zmir'in Yunan Ordusu tarafndan igali ardndan daha gvenli bir yer olan orum'a yerleti[1]. Eitim ve kariyer lkokula orum'da balad. Daha sonra ailece Bursa'ya tandlar. Bursa'da zel bir okul olan "Bizim Mektep"te Franszca ve keman dersleri ald. 1926'da snavla Bursa Kz Muallim Mektebi'ne (Bursa Kz retmen Okulu) girdi. 1931 ylnda mezun oldu ve babasnn da retmenlik yapmakta olduu Eskiehir'e tayin oldu. Eskiehir'de retmenlik mesleini drt buuk yl yapt.

- www.turklib.ru Turkistan Library

15 ubat 1936 tarihinde Ankara niversitesi Dil ve Tarih Corafya Fakltesi Hititoloji blmne kaydoldu. Nazi Partisinin idarisindeki Almanya'dan Atatrk Trkiye'sine iltica etmi olan ve Ankara niversitesi'nde dersler veren Prof. Dr. Hans Gustav Guterbock'dan Hitit Dili ve Kltr derslerini, Prof. Dr. Benno Landsberger'den Smer ve Akad Dilleri ve Mezopotamya Kltr derslerini ald. 1940 ylnda Ankara niversitesinden mezun olduktan sonra stanbul Eski ark Eserleri Mzesi iviyazl Belgeler Arivine uzman olarak atand. Ayn yl Kemal ile evlenmiti. Mzede alt 31 yl boyunca meslekta Hatice Kzlay ve Dr. F.R. Kraus ile birlikte mzenin deposunda bulunan Smer, Akad ve Hitit dillerinde yazlm onbinlerce tableti temizleyip, snflandrp numaralandrd, 74bin tabletten oluan ivi yazl belgeler arivini oluturdu, bin tabletin kopyasn yapp katalog halinde yaymlad, dnya bilim insanlarna esiz bir kaynak hazrlad. 1957'de Mnih'teki Oryantalistler Kongresi'ne katld. 1960'da Heidelberg niversitesi'nde alt aylk bir alma yapt. 1965'de Roma'da sergilenen Hitit sergisini bu ehirden alarak Londra'ya gtrd. 1972'de emekliye ayrld. Emeklilikten sonra bir sre yurtdnda yaayan Muazzez lmiye , 1988'de Philadelphia'daki Asuroloji kongresine katld. Prof. Kramer'in History Begins at Sumer adl kitabn Trkeye evirdi ve kitap 1990'da Tarih Smerle Balar adyla Trk Tarih Kurumu tarafndan yaymland. Kitabn ok ilgi grmesi zerine 1993'te ocuklara ynelik Zaman Tneliyle Smerlere Yolculuk kitabn yazd; ilerlemi yana ramen ard ardna eser vermeyi srdrerek Smer ve Hitit kltrlerini tantan 13 kitap yazd.

- www.turklib.ru Turkistan Library

2000 ylnda stanbul niversitesi kendisine "Fahri Doktor" unvan verdi. 2005 ylnda Osmaniye'nin ardakky'ndeki Anadolu Kltr Aratrmalar Dernei tarafndan "zgr nsan dl" ile dllendirildi. dller * Trkiyede, canl tarih olarak anlan 1914 doumlu, Smerolog Muazzez lmiye a, Adana Tepeba Rotary Kulb Meslek Hizmet dl verdi. * stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi teklifi uyarnca niversite senatosu tarafndan 4 Mays 2000 tarihinde Fahri Doktora unvan verildi. Dava Smerlerde Mabet Fahielii ve Vatandalk Tepkilerim isimli kitaplarnda kadnlarda bartsnn kklerinin Akadlara dayandn yazmt. Bu kitaplar 2007 ylnda kamuoyunda yank uyandrd. 2007 ylnda, "Vatandalk Tepkilerim" adl kitabnda, "halk kin ve dmanla tahrik etmek" suuyla yargland ve ilk celsede beraat etti[2] Muazzez lmiye 'n Vatadalk tepkilerim isimli kitab, Galatarasaray Rotary Kulb tarafndan ngilizceye evrilerek Avrupa ve Amerika'daki niversite ktphanelerine datlmtr. Muazzez lmiye , davet edildii konferans ve organizasyonlarnda Smer tarihi ve toplum sorunlar hakknda konumalar yapmaktadr. Kitaplar * "Kur'an ncil ve Tevrat'n Smer'deki Kkeni", 1995, Kaynak Yaynlar

- www.turklib.ru Turkistan Library

* "Smerli Ludingirra - "Zaman Tneliyle Yolculuk", 1996, Kaynak Yaynlar * "brahim Peygamber - Smer Yazlarna ve Arkeolojik Buluntulara Gre", 1997, Kaynak Yaynlar * "nanna'nn Ak - Smer'de nan ve Kutsal Evlenme", 1998, Kaynak Yaynlar * "Zaman Tneliyle Smer'e Yolculuk", 1998, Kaynak Yaynlar (Geniletilmi ikinci basm; ilk basm 1993, Kltr Bakanl Yaynlar) * "Hititler ve Hattua - tar'n Kaleminden", 2000, Kaynak Yaynlar * "Gilgame - Tarihte lk Kral Kahraman", 2000, Kaynak Yaynlar * "Ortadou Uygarlk Miras", 2002, Kaynak Yaynlar * "Ortadou Uygarlk Miras 2", 2003, Kaynak Yaynlar * "Smer Hayvan Masallar", 2003, Kaynak Yaynlar * "Bereket Klt ve Mabet Fahielii", 2004, Kaynak Yaynlar * "Vatandalk Tepkilerim", 2004, Kaynak Yaynlar * "Atatrk Dnyor", 2005, Kaynak Yaynlar * "Bereket Klt ve Mabet Fahielii", 2005, Kaynak Yaynlar * "ivi iviyi Sker - Muazzez lmiye Kitab", Serhat ztrk, 2002, Trkiye Bankas Kltr Yaynlar * "Smerlilerde Tufan - Tufan'da Trkler", 2008, "Kaynak Yaynlar" Kaynaka 1. Hrriyet Daily News, Muazzez stands among the worlds best Sumerologists(ngilizce) 2. NTV MSNBC haberi

- www.turklib.ru Turkistan Library

MUAZZEZ lMIYE IG MAKALE VE BELGELER

Yunan Deil, Smer


Rportaj: Alper Glba, Berkay Diner

APA-MALA: Smerolojinin insanlk asndan nemi nedir? I: Yakn zamana kadar, ki hala devam ediyor bu, btn kltrn balangc Yunanlara aittir deniyordu. nk Yunan metinleri tercme edildi. 16. yzyldan itibaren her ey Yunanda deniyordu. Ama bugn gryoruz ki Smer dili zlp ortaya knca Yunan da kabul etti bunu. Btn bilgilerin bann Smerlerden kaynakland anlald. Bu bakmdan ok nemli. Yani Yunan deil, ondan ok daha eski, 3000 yldaha eski bir ktrn varl ispatland. APA-MALA: Trkiyede ve dnyada smeroloji aratrmalar ne durumda? I: Dnyada o kadar fazla bir aratrma yok. En ok Japonyada aratrma var. ok smerolog yetitirdiler. Yine de yeterince deil diye kabul ediyorum. Para meselesi her yerde; kapitalist lkelerde de, buralarda da ok sorun yaratyor. Para getiren bir saha deil nk. Onun iin diyorum ki, smerologlar zenginn ve merakl oculardan seilmeli, yksek puan konmal Hititoloji ve Smeroloji blmlerine. Oraya gelenler hakikaten bu bilime hevesli olsun ve bunlar ziyan olup gitmesinler. APA-MALA: Zenginlik art m? I: Zengin olmas u bakmdan nemli, parasal skntnzn olmamas lazm. Smerolojiden mezun olunca renci ya mzeye gidiyor, ya niversitede

- www.turklib.ru Turkistan Library kalyor. Gerek niversitenin, gereksi mzenin paras ok az. imdi mzede 160 milyon lira para alyorlar. Bugn hizmeti bile 160 milyona almyor. Bu ocuk ne yapsn? Hakl olarak baka ilerde almaya balyor. APA-MALA: Bugn lkemizde ve dnyada smeroloji almalar ne artlarda yaplyor? I: Mzede allyor. stanbulda Fatma Yldz var; Fatma hanm smeroloji zerine alyor. Gelen yabanclarla bir gelenek kurduk. Onlarn birok eyinden istifade ediyoruz; kitaplarnan yararlanyoruz. Yaplan almalarda memleketimizde bir eyler yapld ortaya kyordu. Gzel almalar yapyorlar. Baka bir yerde iyi bir alma yok. Ankarada DTCFde baz almalar var ancak yeterli deil. Bizim zamanmzda smeroloji yaygn deildi. Hocamz daha ziyade asurologdu; Asur ve Akkad zerine alyordu. Biz de o zamanlar fazla smeroloji okumadk. Bu yzden Ankarada ok zayf Smeroloji. Oradakiler daha ziyade Akkada zerine alyorlar. Buradaki almalarmza bir Almanla, Kramerle baladk. Smer edebi metinleri zerine altk; Smer edebiyat zerine almalarmz younlat. Faklteye girdiimiz zaman dil bilmezdik. Hocalarmz hep Almand, iki sene iinde Almanca rendiler. Bizim hergn muntazam Almanca derslerimiz vard. Daha sonra da ngilizce rendik. APA-MALA: Smerolojinin Trkiyedeki geliimi nasl oldu? I: Biz smeroloji, hititoloji nedir bilmezdik. imdi herkesin kafasnda, hi olmazsa bizim yaptmz almalarla ilgili bilgi var. Maalesef Ankaradaki arkadalarmz bu ekilde almadlar. Bilimin halka inmesi iin halka dnk yazlar yazmak lazm. Ben bunu dnerek yazlarm yazdm. APA-MALA: Sizin kitaplarnzdan birinde bugnk dinlerin kkenlerinin de Smerlerde olduunu rendik. I: nsanlar zemedikleri olaylarn insanst gler tarafndan yapldn dnmler ve tanry yaratmlar. Smerlerde her eyin bir tanrs var. Kendi inanlarna ait iirler yazmlar, birok kaideler koymular; kurban kesmek, dua etmek, tanrlar memnun etmek, tanrlar arklarla trklerle memnun edip aman frtna getirmesin, deprem yamasn diye dua etmek... Tanrlarn evleri olmas lazm, onlar iin mabetler yapmlar. Ondan sonra da bunlar kilise ve camilere dnm. Camilere allahn evi demiler, bugn hala ayn ey devam ediyor. Niin kurban kesiyorlar tanrya? Tanrnn kurbana neden ihtiyac var?

- www.turklib.ru Turkistan Library Tanrnn neden duaya ihtiyac var? Kurban kesmek, usl bile Smerden gelmi. Dnyann, evrenin yaratl hikayesi aynen onlarda da var. nsann yaratl amurdan deniyor Kuranda; tufan hikayesi; bunlar Smerde de var. Eyp hikayesi var: Allaha bal olan insana birden bire felaket geeliyor ama bu felaketi yine duayla geitiriyor. Tanr onu kabul ediyor. Tevratta da ayn hikaye var, Smerde de... Ayn motifler var. Smerler her eyi yazya dkmler, onlarn yazlarn onlardan sonra gelenler kabul etmiler. Kabul ettikleri gibi onlarn kltrlerini de almlar; iirlerini, arklarn adetlerini... onlarn edebiyat ve yazl belgeleri olduu iin kltrleri daha sonra da devam ediyor. Yazl belgeleri olmasayd bilemezdik. Smerler bulunmadan nce, bunlara Yunanlar dendi. En eski yazl kaynak olarak Tevrat biliniyordu. Birok millet yazaya icat etmi ama Smerler kadar gelitirmemi hibiri. Kendilerinden sonra gelen Akkadlarn dilleri tamamen ayn. Onlar yazmak kolay da deil. Kltr olgusu da ok nemli. Matematii ok iyi biliyorlard. Takvim yapmlar, hem aya, hem gnee gre takvimi uydurmular. Burlarn isimleri hala devam ediyor. APA-MALA: Smerolojiye nasl baladnz? I: lkokulu bitirdim. Son snfm Bursada zel bir okulda okudum. Babam retmendi. ktktan sonra snavla retmen okuluna girdim. Be sene okudum. retmen olarak Eskiehire atandm. Arkadam Hatice Kzlay da aynyda. DTCFye girdim. Bir kereliine almay kabul ettiler. nk biz meslek okulunda okuduumuz iin bizi oraya almyorlard. Biraz ge kalmz. Yeni bir hocas geldi, Hititolojiye gelin dediler, arkasndan Smeroloji... Arkadala ktk odadan. Bu ne? dedik. Smerolojiden haberimiz yoktu o zamana kadar. Ad Asurolojiydi. lk zmler Asur diliyle balam. Bilimin ad Asuroloji, sonradan Smerce eklendi. Atatrk Smerleri okumu. Atatrkn okuduu bir kitab buldum. Franszca yazyor: Smerler Trk diline yakn, Asyadan gelmi olabilirler. Yanna da eski harflerle ok mhim diye yazm Atatrk. Atatrkn Smerlere son derece nem verdii anlalyor. Demi ki, brakn u Asurlar! Asurlar Arap cinsinden ya... Bu Smeroloji olacak demi. ylece Smeroloji oluyor. Fakat biz smerolojiden ok Akkada okuduk. Bizden sonraki arkadalar da smerolojiye nem vermediler, Akkadaya daha fazla nem verdiler. O bakmdan smeroloji fazla gelimedi. Ama Akkada hakknda da fazla bir bilgi yok. Onlarn bu konuda halka dnk bir yaptlar olmad. Smer tarihin balangc olmas bakmndan ok nemli. Sizlere syleyeceim, bilimle beraber lkemize de sahip kn, demokrasinin ne olduunu renin. Demokrasi ok zor; demokrasi halkn idareye gz kulak olmas demektir.

- www.turklib.ru Turkistan Library Tepkinizi gsterin. Gruplamak en gzel. Ama tepkileriniz Atatrk dorultusunda olsun. Sizlere son szm; aratrn, bol bol kitap okuyun, arkadalarnzla birlikte aln, grup almalar yapn. APA-MALA: Teekkr ederiz.

, M. ., 2001, Yunan Deil, Smer, A. Glba, B. Diner (Rportaj), apa-Mala 4: 18-19. , M. ., 2001, Yunan Deil, Smer, A. Glba, B. Diner (Rportaj), PALEOBERKAY.CJB.NET, Nisan 2001.

Smer Dili ile Trk Dili karlatrmalar.


27.05.2007 Smerliler Bundan 6000 yl nce Dicle ve Frat nehirleri aras olan Mezopotamyann gneyine gelip yerlemi, orada byk bir uygarlk kurarak en az 2000 yl varlklarn korumulardr. Onlarn uygarlklarnn en nemli olay dillerine gre bir yaz icat etmeleri, okullar kurarak, kil zerine yazarak o yazy gelitirip her istediklerini yazabilmeleridir. iviyazs ad verilen bu yazy ile gerek Smerliler zamannda var olan, gerek daha sonra tarih sahnesine kan Orta Dou milletleri de kendi dilleri iin kullanmlardr. 1800 yllarnn balarndan itibaren bu yaznn ve dilinin zlmesi almalar balam, Ninevede Asurbanipal kitaplnn bulunmas ile yaznn ve Asur dilinin 1855 ylnda zm baarlmt. Okunan baz Asurca metinlerin satr aralarnda baka dilde yazlm satrlar vard. lk olarak bu satrlarn skit veya Turan dilinde yazlm olacan ve yaznn onlar tarafndan icat edildiini, iviyazlarn zmeyi baaran Rowlinson ileriye srmt. 1869 da Jule Oppert bu dile Smerce adn verdi ve bu dilin Trk, Fin ve Macar dillerine akraba

- www.turklib.ru Turkistan Library


olduunu syledi. 1874de Francois Leonorment da dili Ural Altay dil grubuna koyuyor. Joseph Halvy ise bunlara tamamyla kar karak bunun Sami Akadlarn zel bir amala uydurduklar dil, diye tutturuyor. Onun bu direniine bakalar da katlyor ve 50 yl kadar bu sav sryor. Daha sonra gney Mezopotamyada yaplan kazlarda kan bol miktardaki Smer belgeleri zerinde byk bir gayretle alld szlkleri, gramerleri yaplmaya baland. Bunlar zerinde alanlarn hepsi batl bilginlerdi. Onlar Trke bilmiyorlard. Trkenin etimolojik bir szl de yoktu. Yine de Fritz Hommel,[1] Diyakonov, zakar Andereyas[2], rene skenderi[3] gibi bilim insanlar Smer dilini Fin, Kafkas, Uygur dillerine benzeterek bir hayli e anlaml Trk ve Smer kelimelerini karlatrmlardr. Herhangi geni bir alma yapmadan Smer dilini Trk diline benzetenler A.Falkenstein[4], Hartmut Schmkel, ve S.N. Kramer[5] dir. Kramer hemen ekseri yazsnda yeri geldike bunu tekrarlamtr. lmmden iki ay nce evirisini yaptm ve Trk Tarih Kurumu tarafndan yaymlanan Tarih Smerde Balar kitabn eline ald 28 Eyll 1990da bana yle yazmt: Ne de olsa bu kitap byk bir olaslkla Trke gibi bitiken bir dil konuan ve Gney Mezopotamyaya 6-7 bin yl nce Orta Asyann herhangi bir yerinden gm olan Smer halk hakknda. Smerlilerin Trklerle ilgili bir halk olduu fikri Atatrk zamannda geerli idi. Byle olabilecei hakikatten hi de uzak deildir. Smeroloji Hocam Benno Landsberger de : Smer dili, hem dil bakmndan, hem de, btn Asya boyunca dalk blgelerde konuulan dil olmas bakmndan nemlidir. Bu trden olup bugn hala yaayan dil Trk dilidir diyor. Trkmen yazarlar da Smercenin daha ok Trkmen Trkesine benzediini ileri sryorlar[6]. Smer dili ile Trk dilini karlatrmak o kadar kolay bir i deil. nce yazl kaynak olarak bu gn iin elimizde Orhun kitabeleri var. Arada 4000 yla yakn bir zaman dilimi bulunuyor. Bu sre iinde Trke kukusuz bir ok deiikliklere urad. Dier taraftan Smerce kendisinden ok ayr bir gruba ait olan Akad dili yoluyla zld. Akadca da ,o,, gibi sesli harfler , f, , g gibi sessiz harfler yok. Smerce iaretlerin birka tr

okunuu var. yle ki, somut bir kelimeyi anlatan resim yazsndan evrilmi bir iaret, o resim ile ilgili soyut anlamlar da tayor. rnein : G ifade eden bir iaret hem gk, hem de tanr anlamna geliyor. Ayrca ayni iaretin hece okunuu da var. Bu bakmdan okunularda yanllar olabilir. Dier taraftan Trkenin en eski kelimelerini eitli Trk dillerindeki okunularn bildiren tam etimolojik szlk yok. Ayni ekilde D. 3000 1850 yllar arasnda yazlm olan Smer dilinin de bir etimolojik szl yok. Kukusuz bu sre iinde Smer dili de bir hayli deimi olabilir. Karlatrmalar hi de kolay deil. Smer dili Trk dilinde olduu gibi kelimeler kk halinde, onlara ekler yaplarak yeni kelimeler oluturuluyor. Smer dilinde Trk dilinde olduu gibi fiil bakmnda ok zengin. Ses uyumu var. Erkek, dii ayrm yok. Trkede olduu gibi ksa anlatmla geni anlam veriliyor. Karlatrmalardaki btn bu zorluklara ramen son yllarda Azerbaycandan Prof. Atakii Celilolu Kasm, Smer iaretlerine yeni okunular da vererek ok eski Trk kelimeleriyle karlatrmalar yapm ve onlar Smerce kesin Trkedir adl bir kitapta toplamtr[7]. S.N.Kramerde Smercenin tam tercme edilemediini, ileride deiebileceini sylyor. Yksek Mhendis Selahi Diker yaamnn krk ylnda btn dillerle Trk dilini karlatrm ve sonunda btn dillerin kaynann Trke olduunu gsteren bir kitap yazm[8]. randan Roshan Kheyavi yazmaya balad btn Ural-Altay dillerinin etimolojisini kapsayan szln ilk cildini yaymlam. Bunda da balang olmasna ramen 101 kelime iinde 35 Smer kelimesi Trke kkne balanyor.[9] Prof. Osman Nedim Tuna, 165 Smer kelimesini, hem anlam hem de fonetik bakmndan uyan Trke kelimelerle eletirmi. O, bu tezini Amerikada Trkolog ve Smerologlarn olduu kongrede sunmu ve hemen hi tartma olmadan bu tez kabul edilmi.[10] Ona

- www.turklib.ru Turkistan Library


gre Smerliler ile Trkler arasnda tarihsel bir iliki bulunmasn, Trklerin en az 3500-4000 yl nce Anadolunun dou blgesinde yerlemi olmalarna balyor. Trk dili 5500 yl nce bamsz ve iki kollu bir dil olarak bulunuyordu. lk ana Trke ise 10.000 yl eskiye gidiyor, diyor. Trkmen olan Begmyrad Gerey, Smer kltrn arkeolojik buluntular, mimarlk, efsaneler, yer adlar ve dil yoluyla Trkmen kltr ile karlatrm, anlam ve fonetik bakmndan Trke Smerce 295 kelimeyi eletirmitir. Bylece, 5000 yllk Smer ve Trkmen balarn bir kitap halinde gstermitir.[11] Baz bilim insanlar, iki dil arasndaki benzer kelimeler iin her yerde insan zekasnn ayn sz bulabileceini, bunlarn bir tesadfe bal olduunu sylemilerdir. Buna karn nl dilci M. Swadesha, bilgisayar kullanarak Eer iki ayr dilde fonetik ve mana bakmndan benzeyen kelimeler, 100den fazla ise bunlarn bamsz olarak icad edilmi olma ihtimali birka milyonda birdir. Ayn ekilde ift kelimelerde 7den fazla olursa, o iki dil arasnda tarihi bir iliki vardr. diyor.[12]

Osman Nedim Tuna da; En ideal artlarda Smerce ve Trkede hem fonetik hem de anlam bakmndan benzer bir ift kelimenin bulunmas 25 milyonda birdir. diyor. Buna gre; Smerce ile fonetik ve anlamca benzer 10 kelimeyi bulmak zmirden Erzuruma kadar olan mesafenin (1280 km) 1 mm.sinden daha azm.[13] Dier taraftan baz bilim insanlar da kelimelerin gelii gzel karlatrmalarn doru bulmuyor, ancak ayni konulardaki kelimelerin uymas gerektiini sylyor. Bunu 1975 ylnda ilk uygulayan Olcas Sleyman. O, insan, tanr ve tabiat ile ilgili fonetik ve anlamda ayni olan 60 Trke ve Smerce kelimeyi bulmu ve Rusa bir kitapta yaynlam. Kitap rejim deiinceye kadar yasak kalm. imdi Trkesi de var.[14] Son yllarda bu almalara Yksek Mhendis nal Mutlu katld. O bir kubbe tamirini yaparken kubbe yapmasn ilk kimler icat etti merakna dm ve aratrmalar onu Smerlilere gtrm. Smerliler btn kltrleri balattna gre bu kltrlere ait kelimelerin de onlarda balamas gerek dncesiyle Smer diline ait szlk aryor. Ancak internette 2500 kelimeyi kapsayan Smerce ngilizce bir szlk buluyor. Aslnda Smer dilinin tam anlamyla henz szl yaplmad. Philadelphia niversite Mzesinde balanan szlk 2019 ylnda tamamlanacakm. Fakat elde olan malzeme ile yaplan almalar var. nal Mutlu bunlardan yararlanarak, Kltr ve Sanat, Bilim, Siyaset, Mhendislik, Ticaret gibi 20 konuya ait Smerce kelimeleri buluyor. Bunlarn eitli Trk dillerindeki karlklarn aryor. Hatta daha ileri giderek bat dilleriyle, Etrske ile karlatryor ve inanlmas g sonular karyor[15]. Bunlardan baka D. 2400 yllarnda yazl iviyazl belgelerde Trk adlar bulundu. Bunlar o tarihlerde Mezopotamyaya akn eden ve orada 125 yl kadar krallk srdren Gut/Kut Krallarnn adlar idi. Bunlar 1937 ylnda D.T.C.Fakltesinde Smeroloji hocam Prof.B. Landsberger bir Trkolog ile yapt almasnda saptad. Kutlarn Mezopotamya da kald 125 yl boyunca 12 krallar oluyor. Bunlardan drdnn ad kendi zamanlarna yazlan belgelerde, dierleri de daha sonra yazlan kral listesinde. Bunlardan Yarla, Yarlagan ad Orhon kitabelerinde, nkii ad da Enki olarak Dede Korkutta bulunuyor. Konumuzu toparlayacak olursak: Smer belgelerinin ilk okunuundan itibaren Smercenin Ural-Altay dillerine benzedii sylenmi. Daha sonra ayni anlam ve fonetikte olan Smerce ve Trke kelimeler karlatrlm. Bu yeterli grlmeyerek konulara gre karlatrma istenmi. Son almalarda bu da yapld ve Trk dili ile Smerce arasnda byk bir yaknlk ortaya kt, hatta baz kelimelerin zamanmza kadar ulat grld. Bilim insanlar da Trk dilinin ok salam, kolay kaybolmayan bir dil olduunu kabul ediyorlar. Bunlara gre Smer dilinin Trk dili veya o dilin bir dal olduunu, Trk dilinin de, Prof. Osman Nedim

- www.turklib.ru Turkistan Library


Tunann ne srd gibi, on bin yl nceye kadar gittiini korkusuzca syleyebiliriz. Bunlara ek olarak son yaplan arkeolojik buluntularda, yer adlarnda, efsanelerde, destanlarda Orta Asya, zellikle Trkmenistan ile Smerliler arasnda pek ok benzerlikler, balantlar bulunmutur. Smerliler Mezopotamyaya daha g etmeden Trkmenistanda tarm ve hayvancln balam olduunu, Smerlilerin en eski yaz iaretlerinden bazlarn ieren bir de yaz bulunduunu reniyoruz[16] Bunlarn hepsini toplaynca Smerlilerin Orta Asyadan g eden Trklerin bir kolu olabilecei sav hite yabana atlamaz. Muazzez lmiye

[1] Fritz Hommel, Ethnologie and Geographie des alten Orients, 1925 Mnchen , S.16-22. [2] Zakar Andereyas, Current Antropologie, World Journal of the Science of Man, 1971 p. 212 [3] Irene Iskenderi, Der Tarikia Hazereha, S.215. [4] A.Falkenstein, W. Von Soden, Sumerische und Akkadisch Hymnen und Gebete, s.7 [5] S.N.Kramer, Cradle of Civilization, P. 33 [6] dek Odekop, Sumer Hakda Kelam Az, 1990 Yallk Jurnali, say 12 s. 30 Begmyrat Gerey, 5000 yllk Sumer- Trkmen Balar. [7] Atakii Celilolu Kasm, Sumerce kesin olarak Trk dilidir. stanbul, 2001 [8] Selahi Diker,Anadoluda on bin yl, Trk dilinin be bin yl, Eski Kayp Dillerin zm, Tre Yaynlar, 2000. [9] Roshan . Kheyavi, Historical Comparative Dictionary of Ural Altaic Languages, Vol:1, Iran.Karaj. [10] Osman Nedim Tuna, Sumer ve Trk Dillerinin Tarihi lgisi le Trk Dilinin Ya Meselesi, Ankara, 1990 [11] Begmyrad Gerey, 5000 Yllk Sumer Trkmen Balar, IQ Kltr Sanat yaynlar, 2001, [12] Ord.Prof.Dr. Reha Ouz Trkan, Kzlderililer ve Trkler, Bir Tarihin Bir Dramn Hikayesi, E yaynlar, 1999, 2003, s.122-123 [13] Osman nedim Tuna, a.g.y.,s.38 [14] Olcas Sleyman, AZ YA , Rusca aslndan eviren Natk Seferolu, Trk Dnyas Aratrmalar Vakf. stanbul 1992. [15] M.nal Mutlu, Dnya Uygarlklarnda Trk Dili, yaynlanmak zere. [16] Begmyrar Gerey, 5000 yllk Sumer Trkmen balar s.7, 41, 78

SMERDEN TEVRATA TEVRATTAN KURANA SYLENCELERN PENDE


Kurann, o gnn yaantsna gre yazlm bir kitap olduunu gryoruz. Muhammed ok akll bir adam ve air diyebiliriz onun iin. Kiisel yaantsyla ilgili ya da toplumda yaanan olaylarla ilgili sorunlar iirsel bir dille anlatyor. Bu anlatlar da vahiy olarak kabul ediliyor. Ama gerekte yaanan olaylardr onlar. Ya da Smerden Tevrata geen sylencelerdir, onlardan karlan derslerdir

Muazzez lmiye ile sylei Sylei: Ruken Kzler

- www.turklib.ru Turkistan Library


Smerliler gnmzden hemen hemen 6 bin yl nce Mezopotamyaya yerlemi byk bir uygarlk. Yazy ilk kez kullanan Smerliler nceleri talar zerine resim eklinde yazmlar, daha sonra Dicle ve Frat Nehirlerinin getirdii kil zerine yazlarn geirmiler. Yumuak kil zerinde biimi deien Smer yazs, izgileri iviyi andrd iin iviyazs eklinde anlmaya balanm. iviyazl on binlerce tablet, Mezopotamyada, Anadoluda ve Suriyede yaplan kazlarla ortaya karlm. Bu yazlar okunmu, zlm, yorumlanm. Byk bir sabr ve titizlikle bu tabletlerin peine dm deerli Smerologlarmzdan Muazzez lmiye , byk dinin Smer sylencelerindeki benzerliklerini ortaya karm. Bu ok nemli bulgular yllardr her frsatta yazan, anlatan yzylmzn Smer Kraliesi Muazzez lmiye ile syletik. Muazzez Hanm, Kurann nemli bilgi kaynaklarndan biri olarak ortaya koyduu Smer sylencelerinden arpc rnekleri paylat bizlerle. Smerlerin kutsal kitaplardaki izlerini yeni kitap almalaryla srmeye devam eden Muazzez lmiye a teekkr ediyoruz. - Kurann bilgi kaynaklarn nelere dayandryorsunuz? - Ben Kurann en nemli bilgi kaynan Tevrat olarak gryorum. Tabi Kurann yazlnda siyasi ve sosyal bir ama var bunu unutmamak gerek. Tevrattaki birtakm olaylar, dnemin koullarna uydurularak, bazen de hi deitirilmeden Kurana aktarlm. Tevratn yazlnda da ncelikle Smerlerden yani Mezopotamya kltrnden etkiler gryoruz. eitli olaylarn yazlndan bu benzerlikleri yakalayabiliyoruz. rnein kainatn yaradl Smerde, Tevratta ve Kuranda aa yukar ayn. Evren byk bir su ve iinden bir da kyor ikiye ayrlyor, yukarda gkyz, aada da yer oluyor. nsann yaradl ise amurdan. Bu Tevratta da, Smerde de, Kuranda da geiyor. Kurana insann yaradlnn yks iki farkl ekilde alnm; bir ltfedenin buyurmas ile ve bir de amurdan yaradl eklinde. Smerde insann yaradl Tanrlarn grntsnde olmutur deniyor; aa yukar Tevratta da ayn ekilde geiyor. Kuranda bu yok. Ama yine de hadislere baktmzda Tanrnn bir insan eklinde tasavvur edildii grlyor. Bir hadiste okuduum kadaryla, Tanr szde 6 gnde dnyay yaratm, 7. gn yatm arka st ve ayak ayak stne atm, dinlenmi. Kuranda da benzer ibareler var; Allahn iki eli, gz deniyor Allahn cinsiyeti erkek - Peki sizce Kurandaki Allahn cinsiyeti nedir? - Allahn cinsiyeti erkek. Bu ataerkillikten kaynaklanyor. rnein Smerin ilk dnemlerinde anaerkillik vard. lk zamanlar Tanralar ok fazlayd. Sonra yava yava onlarn yerine Tanrlar geiyor. Sadece ak Tanras nannay, bir trl atamyorlar kltrlerinden. Smerlerin yan sra Tevratta ve Kuranda da geiyor nannaya ait hikyeler. Bugnlerde Tevratta nannann izini sryorum, yeni bir kitap almas iin. Tevratta Hezekie 16/3 ile 43 Blmnde geen ilgin bir hikyeye rastladm. Size de anlataym: Tevratta Yahve (Yehova), yani Tanr diyor ki: Seni ben krda henz gbein kesilmeden kanlar iinde atlm olarak buldum. Seni aldm, ykadm, seni gzelletirdim, yetitirdim, bilezikler taktm, ipekli elbiseler aldm. zerine eteimi attm ( Bu deyim srail dilinde cinsel ilikide bulunmak demek ). Seninle bir anlamaya girdim. Sonra senin gzelliin dier milletler arasnda yayld. Sen Babillere kadar gittin fahielik yaptn nce ben bu yazlanlarn ne demek olduunu anlayamadm. Daha sonra dnnce burada anlatlanlar Smerin ak Tanras nanna ya ait, dedim. Burada bereket tanrasn srailliler arasnda atma abas grlyor. Bunun tefsirini bir de hahama sordum. O da szm ona Allah sraili o halde bulup alm bytm de sonra O Allaha ktlk yapm, eklinde tefsir ettiler. Ama biz nannann yks olduunu biliyoruz Smer tabletlerinden. Bunu ilk kez size anlatyorum... - Bu yknn Kuranda bir karl var m? - Hayr. Ama orada da Harut Marut melekleri ile ilgili Bakara Suresinin 102-103. ayetlerinde bahsediliyor nannadan. nceledim ve Harut Marut meleklerinin hikyesi de Smerin ak Tanras nannann yksne balanyor. Melekler isyan ediyorlar bir gn Allaha, neden insanlar yaratt diye. Onlar bir gn ktlk yapacaklar neden yarattn insanlar diyor melekler? Allah diyor ki: siz de yeryzne inerseniz ktlk yaparsnz. Biz yapmayz, sein gnderin aramzdan birilerini diyor melekler. Harut Marutu gnderiyorlar. Onlarn karsna ok gzel bir kz kyor. Kz eer tek Allahn olduunu inkr ederseniz sizinle birlikte olurum

- www.turklib.ru Turkistan Library


diyor. Melekler kabul etmiyorlar ve gidiyorlar. Ertesi gn ayn kz elinde bir ocukla karlarna kyor ve bu ocuu ldrrseniz sizinle birlikte olurum diyor. Hayr ldremeyiz diyor melekler. nc kez elinde arapla geliyor kz, imelerini istiyor, onlar da iiyorlar ve bir art daha ne sryor kz; bana nasl gkyzne ktnz anlatacaksnz, ben de umak istiyorum, o zaman sizinle yatarm diyor. Melekler de anlatyorlar srlarn ve kz ge kp yldz oluyor. Kzn ad Zhre; Zhre yldz oluyor. Zhrenin dier karl Vens. Vens yldznn simgesi Smerde nanna. Aslnda bu Harut Marutun hikyesi de srail kaynaklarndan alnm Kurana. - Kurann bilgi kayna olarak gsterdiiniz Tevrat Sumere dayandrdnz. Sumer dnda hangi uygarlklardan beslenmi Tevrat? - Msr, Kenan, Babil kaynaklarndan ok beslenmi Tevrat. Muhammedin yazdrdklar bir tr iirdir. - Kurandaki ayetlerin, o dnemin Arap toplumunda yaanan olaylarla, Muhammedin gnlk yaamda karlat sorunlarla ilikisi nedir sizce? - Kurann, o gnn yaantsna gre yazlm bir kitap olduunu gryoruz. Muhammed ok akll bir adam. Sonra, yazsz milletlerde iir ok ilerlemitir. Araplarda iir yaygndr. Smerde de eskiden kalma bir gelenek olarak iir vardr. Muhammedin yazdrdklar bir tr iirdir. Kiisel yaantsyla ilgili ya da toplumda yaanan olaylarla ilgili sorunlar iirsel bir dille anlatyor. Bu anlatlar da vahiy olarak kabul ediliyor. Ama gerekte Muhammedin, o gnn artlarnda koymak istedii kurallardr onlar. Yaanan olaylardr. Bir de anlattm gibi eitli kaynaklardan o gnn artlarna uygun olarak yorumlanp alnm hikyelerdir. Tevrat dnda srail yazarlarnn hayal glerini kullanarak yazdklar hikyeleri de gryoruz Kuranda. Tabii bunlar kulaktan kulaa gelmi Muhammede kadar. Ben Kuran Allahn yazdrdna inanmyorum. - Neden? - nk rnein Tevrat da Allah yazdrd diyorlar, peki neden ona ayr, Kurana ayr karma kark yazdrsn? Ama dediim gibi Muhammed ok akll bir adam ve air ayn zamanda. Karlat olaylara annda iirsel bir dille yant veriyor. Bunlar da - biliyorsunuz ki etrafnda her zaman hafzlarla dolayor, onlara yazdryor. Tabii yaz bilse, kendisi yazar diye dnyorum. Okumay biliyor olabilir ama yazmay bilip bilmediinden emin deilim. Mesela deniyor ki baz eyleri ta zerine, bazlarn ise deri zerine yazdrm. Sonra Kuran yazlmaya balannca bunlardan yararlanlm, daha sonra bunlar atlm. Aklnda tutanlar da yava yava savalar srasnda lmeye balaynca, Kuran yazmaya karar veriyorlar. Muhammedden aktaranlarn etrafndaki hafzlarn kendilerinden bir ey katmayacaklar nereden belli bunlara? Unuttuklar yerleri kendi bilgileriyle doldurmadklarn nereden bilelim? Yani Tanrsal bile olduklarn kabul etsek, bunlar ezberleyen insanlar 14-15 yl unutmadan nasl akllarnda tutsunlar? Tabi bu nedenle Kuranda bir sr tutarszlklar gryoruz. rnein, bir yerde arap imeyin deniyor, baka bir yerde namaza gidemeyecek kadar imeyin deniyor. Baz yorumcular bu elikileri yle aklamaya alyorlar: Allah insanlar yava yava bir noktaya getirmeye alyor. Sonra kainat yaratan byk Allah durdu durdu da neden okuma yazma bilmeyen bir adama bunlar anlatt? Yahudiler okuma yazma biliyorlard ama, Tevratta geen olaylar da yeryznde yaanan en acmasz eyler. Orada yazl olan ktlklerin Allah tarafndan sylenmesi imknsz. Ensest var, cinayet var, tecavz var... lk okuduumda yle itici gelmiti ki: Sleymann olu babasna kzyor ve onun btn odalklarn koyuyor dama ve btn halkn nnde onlarla seks yapyor! Bir Tanrnn bunlar sylemesi dnlebilir mi? Mesela Kuranda yle ibareler var: Ben istediimi Mslman yaparm, istediimi yapmam. Peki neden? - Kuran nclleriyle karlatrdmzda dnemin koullarn dikkate alrsak ilerici bir kitap diyebilir miyiz? - Gayet tabii. Kanunu olmayan Arap toplumuna kanun getiriyor. Din ats altnda halkn toparlyor. Tabi btn dinler zorla kabul ettirilmi. Yahudilik de, Hristiyanlk da, slam da. rnein, brahimin 350 kadar askeri varm. O askerler kendi etrafndaki insanlar balyorlar. Bu yolla bir Yahudi devleti kuruluyor. - Smerliler en son M 1800lere kadar varlklarn srdrmler. Peki Smerlilere ait sylenceler Tevratn yazld dneme kadar nasl ulam? - srail bilginleri Babil kitaplklarndan aktarmlar. M 5. yzylda da Babil kral Nabukadnezar Filistini alnca oradaki Yahudilerin en bilginlerini alp Babile gtryor. Onlar orada bo durmuyorlar, Smer bilginlerinin aktardklar bilgilerden yararlanyorlar. Bilginler Babilden dndkten sonra Tevrat yazlmaya balanyor. Tevrat Musann yazd sylenir ama Tevratta ayn zamanda Musann lm de vardr. Yani bu byk eliki. Tevratn yazlnda bu bilginlerin aktardklarnn nemi byk.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Tufan Efsanesi, insann yaradl, kaburgann yks - Smerlilerden alnan bu sylenceler Tevrata olduu gibi mi aktarlm? - Hayr. rnein Tufan Efsanesi Smerden alnm ama, Tevratta abartlarak yazlmtr. Krk gn krk gece yamur yad, 150 gn gemiden klmad Tevratta yazyor. Byle bir olay mmkn olamaz. Tufan Efsanesinin Smerdeki orijinal hali 6 gn 6 gecedir. Bu zaman mantmz alyor. Bir baka olay da insann yaradl ile ilgilidir. Ademle Havvann Tevratta iki tr yaradl vardr: Bir gnde Allah kadn ve erkei yaratt, 6 gn sonra yaratlma bitti. deniyor. kinci olarak da, yalnzca Ademin yaratld eklinde bir anlatm var. Cennette yalnzca Adem var ve o Allaha Bana bir e yarat diye yalvaryor. Burada gzel bir hikye var. Yahudiler diyorlar ki, kadnn iki tr yaradl var. lkinde kadn, Ademle birlikte yaratldnda, Adem kadna hkmetmeye balyor. Buna kar kan kadn kimiz de ayn maddeden yaratldk bana hkmedemezsin diyor. Hkmedilmeye kar kan kadn Ademi terk ediyor ve cin oluyor. Hrsndan erkeklere sataan bu cin Smerde de geiyor. Kadnn ikinci yaradl yks ise yle: Yalnz kalan Adem Allahtan bir e istiyor. Allah Bu kadn nasl yaratsam da Ademe isyan etmese diye dnyor. Ademin gznden yaratsam her eyi grr; azndan yaratsam geveze olur; ayandan yaratsam hep gezer; elinden yaratsam hrsz olur. Ben bu kadn en iyisi kaburgasndan yarataym da ona tabi olsun diyor. Bu kaburga hikyesi de Smer kaynakl. Smerdeki yer Tanras 8 trl bitki yetitirir. Yenmesi yasak olan bu 8 trl bitkiyi bilgelik Tanrs yer. Bu 8 trl bitki onun 8 farkl organn hasta eder. Bilgelik Tanrsn iyi etmek iin Tanra ifa Tanrlar yaratr. Hastalkl yerlerinden biri de kaburgasdr. Kaburgas iin de bir kadn yaratr. Smercede kaburga anlamna gelen kelime ayn zamanda yaam anlamnda da kullanlr. Bu hikyeyi aynen alan Yahudiler kadn kaburgadan yaratrlar, adn da yaam anlamna gelen Havva koyarlar. Kurana bakacak olursak, orada Havvann ad bile gemez. Az nce anlattm Tufan Efsanesi bile Kuranda para para anlatlr, ok da zerinde durulmamtr. Alnt olduu ok bellidir. Sizinle yeni bulduum bir bilgiyi de paylamak istiyorum. Kurandaki hlas Suresinin tefsirini yapan bir aratrmacnn yorumu hayli ilgin: Kulhuvallah Ahad: Burada Allah slamn Tanrs. Ahad Yahudilerin ve Hristiyanlarn Tanrs imi. Allahu Samedadaki Samet de slamdan nceki bir tanrnn Kenan tanrsnn ad imi. O hlas Suresinin ilk surelerden biri olduunu da iddia ediyor. - Yani Kuranda daha nceki Tanrlara verilmi isimlerden sz edilmi ... - Evet bunu Muhammed ilkin Araplarn eski tanrsnn adn sylyor, fakat etrafndakiler buna itiraz edince deitiriyor. Smer sylencelerinden Kurana geen baz rnekler.. - Ba rtme inancnn kkeni Smerden geliyor. Smerde tapnaklarda rahibeler genel kadn grevi yapyorlard. Bunlar Tanr namna seks yaptklarndan kutsal saylm ve dier kadnlardan ayrlmalar iin balar rtlmtr. Daha sonralar M 1500 yllarnda bir Asur kral, yapt bir kanunun 40. maddesi ile evli ve dul kadnlar da ba rtmeye mecbur etmi fakat kzlar, cariyeler ve sokak fahielerinin rtnmesini yasaklamtr. Bylece meru seks yapan evli ve dul kadnlar da tapnak fahieleri dzeyinde saymlardr. Bu gelenek Yahudilere de gemi. Yahudi kadnlar evlenince salarn tra ettirip peruk ya da ba rts ile balarn rtmler; Hristiyanlkta da rahibeler ayn ekilde balarn rtmlerdir. slama rtnme, erkekten kama olarak gemi. Buna karn erkeksiz yerde Kuran okunurken veya dua ederken kadnlarn ban rtmesi, Smer geleneinin bir devamdr. - Smerliler kadn bir tarlaya benzetmitir. Ayn durum Tevrat ve Kuranda da vardr. Kuranda Kadnlarnz sizin iin bir tarladr; tarlanza nasl dilerseniz yle davrann denmektedir. - Smerlilerde 7 says ok nemli. Ayn ekilde Tevrat ve Kuranda da 7 says bolca geer. slama gre cennetin 7 kaps var, Smer yer alt dnyasnn da 7 kaps var.

- www.turklib.ru Turkistan Library


- Smerliler dnyadaki tm olaylarn ve Tanrlarn istediklerinin gkte yldzlarla yazl olduuna inanrd. Kuranda da ayn inan Levh-i mahfuz olarak devam eder. -Smer Tanrlarnn esas adlarnn baka niteliklerine gre dier adlar da vardr. -Babilliler bu adlardan 50sini yeni yarattklar Tanr Marduka vererek tektanr dncesine doru adm atmlardr. -slam dininde de Allahn 99 ad, bu gelenein bir devam gibidir.

Trk dili ve Kenger (Sumer) Uygarl hakknda


Pek ok mhendis veya mimar kubbe yapm veya onarmtr. Ama hangisinin aklna gelmitir: ilk kubbenin kimler veya hangi millet tarafndan yapldn merak edip aratrarak byk bir alma ile bu konuda bir kitap yazmak? Ben, son yllara kadar ne lkemizde, ne de yurt dnda byle bir kimsenin varln duydum. yl nce Sayn Mehmet nal Mutlu evime gelip yapt almalarla ilgili yazlarn nme serince, byle bir kimsenin aramzdan ktn grerek son derece mutlu oldum. Gerekten de o bir kubbe onarm yaparken bunun ilk yapanlar kimlerdi, diyerek aratrmaya balyor ve Smerlilere[1] dayanyor. Bu kez Smerlileri aratryor, bir de bakyor ki, btn uygarln ba onlarda. Bu uygarlkta insan haklar gvence altna alnm, senato, meclis gibi demokratik kurumlar iliyor. Hindistandan Akdenize kadar ticaret yaplyor. Dicle ve Frat nehirlerinde eitli tekneler dolayor. Okullar var ve bu okullarda disiplinli ve sistemli bir retim uygulanyor. Mzik, heykel, dans gibi sanatlar yaplyor. Gkyz izleniyor. Gezegenler, burlar saptanyor. yle olunca bunlara ait btn szckler de Smerlilerde balam olmal, diyerek bu kez dil aratrmasna giriyor. Fakat btn Smer dilini kapsayan henz yaymlanm bir szlk yok. Ona karn internette 2511 kelimeyi kapsaya Smerce ngilizce bir szlk ile onunla ilgili baz bilgiler buluyor. Orada konu ile ilgili kelimeleri aryor. Bu kez onlarn Trke ile bir ilikileri var m, diye Eski Trkeye ait szlk bulup karlatrma yapnca kelimelerin bir ksmnn Trke ile badatn gryor. almalar bu durumda iken nal Beyle karlatk. Ben sonular grnce ok heyecanlandm. Bu almann imdiye kadar bu konuda yaplan almalardan ok daha kapsaml olacana inandm ve bu ie devam etmesini, daha ok deiik ve etimolojik Trke szlklerden yararlanmasn nerdim.

- www.turklib.ru Turkistan Library


yldan beri almalar ok ilerledi ve son derece nemli sonular kt. Bu almann en nemli yan, yalnz kelimelerin szlklere bakp ses ve anlamlar bir olanlarn ayrlmas olamayp, ayni konular iindeki uyan kelimelerin bulunmasdr. 1925 yllarnda Friz Hommel, daha sonra Rus Smerolou Diyakonof szlklerde ses ve anlamlar bir olan yz kadar Smerce Trke kelime bulduklar halde, bilim insanlar bunun, Smerce ile Trkenin ayni kkten olduunu kantlamayacan, ancak belirli konulardaki kelimelerin uymas gerektiini ne srmler. Bazlar iki dil arasnda benzer kelimeler iin, her yerde insan zekas bir olduundan ayni kelimeleri bulabileceini, benzeyenlerin bir rastlant olduunu sylyor. Buna kar nl dilci M. Swadesha bilgisayar kullanarak yapt aratrmada eer iki dilde fonetik ve anlam bakmndan benzeyen kelimeler yzden fazla ise bunlarn birbirinden bamsz olarak icat edilmi olmas ihtimali birka milyonda birdir, ayni ekilde ift kelime uygunluu yediden fazla olursa bu iki dil arasnda tarihi bir iliki vardr. Diyor. Baka aratrmaclardan, nsz+nl+ nsz olmak zere her iki dilde fonetik ve anlam bakmndan birine gre 3 ift, bir bakasna gre 3-4, bir dierine gre 2-7 ift kelimenin tarihsel balant iin yeterli imi. lk kez Olzhas Suleimenov Aziya adl kitabnda kelimeleri insan, tabiat ve tanrsal olarak snflandrarak ses ve anlam bakmndan uyan 60 Sumer ve Trke kelimeyi karlatryor. Ne yazk ki Ruslar tarafndan bu kitap 1975 ylnda yasaklanm . Ancak rejim deitiinde yeniden yaymlanm[2]. Sayn Mehmet nal Mutlu da almasnda Evrensel Uygarln Etimolojisi bal altnda Kltr ve Sanat, Bilim, Din, Siyaset, Mhendislik, Ticaret, Tp gibi uygarln temelini oluturan 21 konuya ait kelimeleri ele alarak etimolojik bir bak as ile Trk dilleri , hatta daha ileri giderek Etrsk, Hatti ve daha baka dillerdeki kelimelerle karlatryor. imdiye kadar byle kapsaml bir alma yaplmad. O yalnz kelimelerle de kalmyor, konularn banda Smerlilerle ilgili bilgileri de veriyor. Kubbe ve kemer kelimesi zerinde dururken Selimiye , Sleymaniye camilerinin kubbelerini , onarm dolaysyla Sleymaniye camiinde yaplan zararlar, Drina kprsn, onunla ilgili ve Trkleri son derece aalayan, Trkeye de evrilen Nobel alm bir kitab da gzler nne getiriyor. Kitabn son ksmnda uvaca ,Uygurca, Etrske, Kazakca, Asya Trkesi, gibi eitli dillerle Smerce benzer kelimeler sralanm. 300 e yakn mhendislikle ilgili terimler ayr bir blm olarak toplanm. Bu almada yalnz Smerce Trke karlatrmasn grmyoruz. Trkenin ne kadar eski bir dil olduunu , baka dillere olan etkilerini de gzlyoruz. Dnyadaki bir ok yer adlarnn, hatta ahs adlarnn Trkeye dayandn grmek insan artyor. leride bunlara ek olarak gramer bakmndan da karlatrmalar yaplabilir. Yalnz unu gz nne almak gerek. Smerce henz tam yerine oturmu bir dil deil. O, kendisinden tamamyla baka Sami olan Akad dili yoluyla zld. zenler de onlara tamamyla yabanc Bat dilcileri idi. Bu bakmda ileride baz hatalar, baz yanllklar bulunabilir. Bunlar esas almann ruhunu ve amacn bozmayacaktr. Bu alanda ok byk bir adm atlyor. leride bu admn daha dzenli olarak srmesi umuduyla Sayn nal Mutluyu, hi alan olmayan bu konuyu byk bir merak ve titizlikle alarak ortaya koyduu iin candan kutluyor, bilim adna, Trklk adna teekkrlerimi sunuyorum. Muazzez lmiye 24 Mart 2007

ORTA ASYA TRK EFSANELERNDE SMER EFSANELERNDEN ZLER:


lk olarak Prometenin insanlara yazy, matematii, astronomiyi, tbb, hayvanlar evcilletirmeyi, gemi yapmay, khinlii rettii efsanesi nedeniyle, bat dnyasnda, btn kltrlerin Yunanllardan kaynakland inanc yzyllar boyu sregelmitir. Dier taraftan, Tevrat da bir ksm tanr tarafndan

- www.turklib.ru Turkistan Library


yazdrlm, bir ksm srailliler tarafndan yaratlm ilk dinsel ve edeb kitap olarak kabul edilmiti. Geen yzyl iinde, Mezopotamyada yaplan kazlardaki buluntular, kan binlerce yazl belgenin zlp okunmas ile her iki inan da kknden sarsld. nk Prometeden an az 2000 yl nce Sumerliler bunlarn hepsini bulmular, yapmlar ve kullanmlard. Dier taraftan Tevrattaki birok konularn Sumerlilerden kaynakland, metinler okunduka meydana km ve kmaktadr. Bilindii gibi Sumerlilerin en nemli bulgularndan biri, dillerine gre bir yaz icat etmeleri, onu gelitirmeleri ve kil zerine yazarak zamanmza kadar ulamasn salamalar olmutur. Bulunan belgeler arasnda byk deeri olanlar edeb yaztlardr. Bunlar daha ok Sumerlilerin tanrlar ve dinleri ile ilgili konular kapsamaktadr. Sumer yazarlar ve ozanlar tanrlaryla ilgili eitli efsaneler yaratmlar, iirler yazm, ilhiler bestelemilerdir. Bunlardan baka, destanlar, ataszleri, hikyeler gibi konular da bulunuyor bunlar arasnda. Sumerlilerin dinleri ve edeb yaptlar gerek kendileri zamannda yaayan, gerek daha sonra gelen Ortadou milletlerini etkisi altna alarak izleri, bir taraftan Yunanllar yoluyla Bat dnyasna, dier taraftan Tevrat ve Kurana kadar ulamtr. Sumerlilerden Tevrata geen konular zerinde Batda baz yaynlar yaplmsa da bu hususta lkemizde bir yayn yoktu. Ayn konularn Kur anda bulunup bulunmad, bulunuyorsa ne dzeyde olduu sorular beni bir hayli meraklandrmt. Bu nedenle getiimiz aylarda Sumer edebiyatndan ve efsanelerinden Tevrat ve Kurana geen konular karlatrmak suretiyle olduka ayrntl bir yaz hazrladm.(1) Sumerlilerin dillerinin Trkeye benzedii ve dalk yerden g ettikleri kams gittike yaygnlamaktadr. Bu nedenle Orta Asya Trk Kltr ile onlarn kltr arasnda bir balant bulabilir miyim, dncesi ile Prof. Bahattin gelin Trk Mitolojisi (2) kitabn zaman zaman incelemekte idim. Hakikaten baz parellellikler tesbit ettim. Bunlar bir balang olarak bu kongrede sunmaya karar verdim. Fakat aratrmalarm ilerledike konunun daha genileyeceini ve kongre sresini aacam anlayarak aratrmay ksa kesmeye mecbur oldum. Bahaattin gel, Trk Mitolojisi temelinin uzay ve dnya ile ilgili inan ve anlay olduunu yazm. Sumer mitolojisinde de byle. Sumerliler yaradl ve evrenle ilgili dncelerini toplu bir halde yazmamlar. Ancak bunlar, destanlarn ba ksmlarnda veya ortalarnda ksm ksm anlatlm. Ayn gelenei Trk destanlarnda da buluyoruz. Sumer yaradl efsanesine gre, nce her taraf derin ve geni bir su ile kaplyd. Bunun ad Tanra Nammu. Bu tanra sudan bir da karyor. Olu Hava Tanrs Enlil onu ikiye ayryor, st gk, alt yer oluyor. G, Gk Tanrs An, yeri de Yer Tanras Ninki ile Hava Tanrs Enlil alyor.(3) Buna gre nce evreni meydana getiren suda olan Ana Tanra ile Hava Tanrsdr. Gk ve Yer birer tanr deil onlarn sahibidirler. Trk efsanelerinde ok eitli yaradl motifi var. (4 ) Buna ramen ana motif birbirlerine benziyor. lk olarak evren byk bir sudan oluuyor. Tanr lgen, bazsnda insan olan kii, bazsnda eytan olan Erlik ile bu sularn zerinde uuyor. Birinde denizden bir ta karak lgene konacak bir yer oluyor. Baka birinde Erlik, dierinde kii, bir dierinde ise yaban rdei suyun iinden topra kararak yeri meydana getiriyor. Bir bakasnda ise su iindeki Tanra Akana veya Ak-ene, lgene yeri ve g nasl yaratacan sylyor (Ogel-s. 332). lgen de yere ve ge ol diyor, onlar da oluyorlar (Ogel-s. 433). lgenin yer ve ge olun demesi ve evreni 6 gnde yaratarak yedinci gn dinlenmesi Tevrat ve Kurandaki Allahn ol diyerek yeri g 6 gnde yaratmas ve yedinci gn dinlenmesi motifi ile paraleldir. Sumerde nsann yaradl: Sumerde tanrlar oalmaya balaynca kendi ilerini yapp yetitiremediklerinden yaknyor ve btn tanrlarn yaratcs Tanra Nammuya gelerek ilerini yapacak kimseler yaratmas iin yalvaryorlar. O da olu Bilgelik Tanrs Enkiyi derin uykusundan uyandrarak tanrlarn ilerini grecekleri yaratmasn sylyor. Enki de annesine derin sudan amur almasn, ona tanrlarn grntsnde ekil vermesini, ona bu ite yer tanras ile doum tanrsnn yardm edeceini sylyor. Enki, Ey anneciim! Yeni doann kaderini syle , diyor, sonunda o bir insan oluyor. (5)

- www.turklib.ru Turkistan Library


Trk efsanelerinde insann yaradl: Bunlarn birinde tanr lgen deniz yznde toprak paras gryor. Bu topraa insan olsun diyor, o insan oluyor. Ad Erlik. Bu tanr ile kendini bir tutmaya kalknca, tanr etleri amurdan, kemikleri kamtan 7 insan daha yaratyor. Trk Memlk efsanesinde, bir maaraya dolan amurlardan, yamur ve scak etkisiyle 9 ay sonra ilk erkek meydana geliyor. Buna Ay Atam demiler, tekrar maaraya dolan amurlarla 9 ay sonra da bir kadn dnyaya gelmi. Buna da Ayva-akyzl demiler. Baka bir efsanede tanr insan eklinde 7 erkek ve 4 kadn yapm. Dier bir Altay efsanesine gre tanr lgen insann etlerini topraktan, kemiklerini tatan yapyor. Kadn da erkein kaburgasndan. Kadnn, Tevrata gre Ademin kaburgasndan yaratlmas, Adem ile Havvann cennetten kovulmas motifi hakknda gel kitabnn 475inci sahifesinde baz yorumlar yapmsa da yine bu hikyenin kayna Sumerlilere dayanmaktadr. Sumerde Dilmun adnda saf temiz tanrlarn yaad bir lke var. Hastalk, lm bilinmeyen yaam lkesi. Fakat orada su yok. Su Tanrs, Gne Tanrsna, yerden su kararak orasn tatl su ile doldurmasn sylyor. Gne Tanrs istenileni yapyor. Bylece Dilmun meyva baheleri, tarlalar ve ayrlar ile tanrlarn cennet bahesi oluuyor. Bu bahede Yer Tanras 8 ifa bitkisi yetitiriyor. Bunlar meyvelenince Bilgelik Tanrs Enki hepsinden tadyor. Yenmesi yasak olan bu meyveleri yiyen Tanrya, Tanra ok kzyor ve onu lmle lnetleyerek ortadan yok oluyor. Dier tanrlar byk glklerle Yer tanrasn bularak tanry iyi etmesi iin yakaryorlar. Tanra, Tanrnn 8 bitkiye kar hasta olan 8 organ iin birer ifa tanrs yaratyor. Bunlardan 5 tanesi Tanra. Hasta olan organlardan biri kaburga. Onu iyi eden tanrann ad, Kaburgann Hanm anlamna gelen Nin.tidir. Bu kelimede Nin hanm, -ti kaburgadr. -tinin dier anlam yaam dr. Bu hikye Tevrata geerken kaburgadan bir kadn yaratlm ve -ti kelimesinin ikinci anlam alnarak kaburgann Hanm yerine branicede Hayat Veren Hanm anlamna gelen Havva ad verilmitir. (6) zbeklere gre nsann ilk atas Kil Han imi. gel, bunun randa ki Kil ah n bir devam olduunu sylyor. Tevrattaki Adam n anlam da krmz toprak. Grld gibi gerek tek tanrl dinlerde, gerek Trk efsanelerinde, Sumerde olduu gibi, evren sudan, insan topraktan meydana gelmitir. Trklerin Yeralt Dnyas hakkndaki inanlar da Sumerlilerin inanna benziyor. Sumerlilere gre Yeralt Dnyasnda ller nehir yoluyla gtrlyor. Nehrin sonunda Yeralt Tanras Erekigaln 7 kapdan geilen saray bulunuyor. Oraya gitmek isteyenler iin baz yasaklar var. (7) Ayn motif Trk efsanesinde de bulunuyor. (8) gel Kurandaki Cennetin Irma olarak yorumlamak istemise de bunun Sumerdeki Yeralt Nehri olduu kukusuz. Ayn nehir Tevratta, eol, Yunanda Hades olarak bulunmaktadr. Sumer metinlerinde gk grlts bulutlarn simgeleyen mdugud adl kutsal bir ku var. Bu ku kaderleri veriyor, szne kar gelinmiyor ve yardmlar yapyor. Onun kanatlar alnca btn g kaplyor.(9) Bu ku Akadllarda Anzu adn alarak birinci yzyla kadar iviyazl metinlerde varln korumutur. Bazen kartal olarak da alglanan bu ku ve ylanla ilgi baz hikyeler var Sumer metinlerinde. Bunlardan birinde Ak Tanas nanna, Tanrlar Bahesinde dalsz budaksz bir aa yetitiriyor. Aacn tepesine Imdugud Kuu, ortasnda Lilit isimli bir cin ve kkne de bir ylan yuva yapm. Bu yzden tahtasndan yapmak istediini yaptrmak iin aac kestiremiyor. Glgame imdadna yetiip onlar karyor ve aac keserek Tanraya veriyor. (10) kinci hikye: Kral Etanann ocuu olmuyor. ocuk yaptran bitki gkte imi ama ge kma imkn yok. O, bir gn bir ukura dm kartal yavrularn bir ylann yemesinden kurtaryor. Ku buna ok seviniyor. Buna karlk olarak, kraln otu alabilmesi iin kanatlarnn zerine bindirerek ge karmaya balyor. Ku her ykselite aada ne grdn sormas zerine kral evvel geni bir alan olduunu, gittike onun kldn, en sonunda da birey gremediini, korktuu iin hemen indirmesini sylyor. (11) nc hikye: Kahraman Lugalbanda, Zabu lkesinden kendi ehri olan Uruka dnmesi iin, mdugud kuunun dostluunu kazanmak istiyor. Ku yuvasnda bulunmad zaman yavrularna ya, bal, ekmek veriyor ve onlara bakyor. Ku yavrularna byle gzel bakana candan dost olmaya, ona yardm etmeye karar veriyor ve Lugalbandann ehrine rahatlkla dnmesini salyor. (12) Bu hikyedeki ku ve ylan motifi Asya efsanelerinde eitli ekilde bulunuyor. Telt Trkleri arasnda Merkt soyundan bir boya gre sa kanadn gne, sol kanadn ay kaplayan kutsal bir gk kuu

- www.turklib.ru Turkistan Library


var (B. gel, s. 599). Sibiryada ehirlerin ve yurtlarn yannda bir srk zerinde aatan yaplm bir ku resmi bulunuyor. Kua Gk Kuu , diree de Gn Direi deniyor. Orta Asya ve Sibirya efsanelerinde bu direk Hayat Aac gibi anlatlm. Hayat aac yerle g birletiriyormu (B. gel, s. 598). Bu ku ve aa nannann bahesine diktii dalsz budaksz aaca benziyor. Sibirya ve Orta Asya amanlar kartal tanr elisi olarak grmler, esasen amanln babas da kartal imi. Altayllarn Kgtey destannda kahraman Karabatur, atlarn alan Kaankerede adndaki kuu ararken onun iki yavrusunu ejderden kurtaryor. Ku da Karabutura atlarn geri veriyor. Yolda dmanlar tarafndan ldrlen kahraman, ku hayat suyu vererek canlandryor. (13) Krgzlarn kahraman Erttk, tepesi gklere uzam bir nar aac zerinde Alp Karakuun yavrularn yemeye gelen ejderi ldryor. Ku da ona birok iyilik yapyor. (14) Baka bir efsanede Erttk ku yeraltndan yeryzne karyor. karken yiyecekleri bitiyor. Adam etlerinden koparp veriyor. Yeryzne ktklarnda adamn etlerini iyi ediyor ku. Bu iyiletirme, kuun hayat aac zerinde olmasndandr , deniyor (B. gel, s. 541). Bir Uygur efsanesinde, Bilge Bukann atalarndan birinin dibinde yatt aaca bir ku gelerek tmeye, daha sonra adam trmalamaya balam. O srada aatan zehirli bir ylan indiini grerek adam kuu brakm. Bu kua Uygurlar, Tanr gzyle bakyorlarm (B. gel, 86). gel, bu ku motifinin eski ran Zend Avestadan gelmi olabileceini sylyor. Bunda Hazer denizi ortasnda bir aa zerinde bir ku bulunduu yazl imi. Tahmuruf ve Zalin tlsmlar bu kutan geliyormu. ranllar buna Sireng veya Simurg diyorlar. Araplar da ad Anka, Zmrd- Anka. (15) Bunun Araplardan rana getii de syleniyormu. Buna karlk gele gre Trklerdeki Hma kuu, peygamberin hadislerinde Cennet Kuu olarak bildirilen kumu. Bu Cennette oturuyor, zaman zaman 7 kat ge kp tanrya gidip geliyor, deniyormu. ranllar bunun in topraklarnda yaayan bir ku olduunu, savunuyorlarm. in edebiyatnda Cennet Kuu motifi byk nem tayormu. Bu ku motifinin, Gk Grlts Kuu ad altnda Alaskadan Gney Amerikaya kadar bulunduunu mahade ettim. eitli adlar alm ve efsanelere karm bu tanrsal ku hikyesinin .. en az 3000 yllarnda Sumerlilerde balam olduunu grdk. Hma kuunun da ayn kaynaktan geldii kukusuzdur nk Sumerin tanrsal bahesinde, cennet bahesindeki dalsz budaksz bir aa zerine tnemi bu ku 7 kat ge kyor. Grld gibi, Sumerlilerin mdugud kuu, Akatllarda Anzu, Araplarda Anka, Zmrd- Anka, randa Simurg, Hindlilerde Garuda, Trklerde Hma, adlar altnda eitli efsanelere konu olarak srmtr. Amerika yerlileri arasna kadar uzanan bu ku motifi de Sumerlilere mi dayanyor, yoksa hepsi birden daha nce var olan bir kltrden mi alnmtr, bunu imdi syleyemiyoruz. Sumerde kahramanlar tanrlarla balantl, insanst glere sahip. lk ileri lkeye zararl olan byk gteki hayvan ldrmek. Ayn motifi Trk kahramanlarnda da buluyoruz. Sumerde 7 temel say olarak grlyor. 7 da amak, 7 kap gemek, 7 kat gk, 7 tanrsal k, 7 aa, gibi. Trklerde temel say 9 olmasna karn 7 says da bulunuyor. gele gre bu Mezopatomyadan Bat Trklerine gemi. Gktrk devrinde Kozmolojik bir anlam kazanm. 7 iklim, 7 yl, 7 gn, 7 gk ksra gibi (B. gel, s. 314). Trklerde Tanr lkeyi uygarlatryor. Sumer inanna gre de tanrlar ehirleri, kurumlar yapp insanlara vermilerdir. Trk Kagan, tanr tarafndan eitli gler verilerek insanlar idare etmek zere tahta oturtulmutur. Sumerde tanrlar ehir beylerini kendileri seerek ve gler vererek kendileri yerine lkeyi idare ettiriyorlar. Trklerde dalar tanrya yakn sayldndan kutsal olmular. Kurbanlar verilmi dalara. Sumerde de dalar tanrlarla insanlar arasnda balant kurduklar dncesiyle kutsal saylm. Onun iin da olmayan Mezopotamyada Sumerliler tanr evlerini yapay tepeler zerine yapmlardr. Sumerliler kendilerine Karabal derlerdi. Bu deyimin Trklerde olup olmadn merak ediyordum. Divan- Lgat-it Trk, cilt III, s. 222de, Trkler arasnda erkek ve kadn klelere Karaba deyimi kullanld yazl. Manas destannda ise Manas ziyafete yalnz arldnda Karabal Kiiyiz demi.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Bu yalnz bamza Yiidiz demekmi (B. gel, s. 513). Alanguva hikyesinde, Alanguva, ktan olan ocuklar iin onlarn Tanr Olu olduklarn, Karabal insanlarla kartrlmamalarn sylyor. (16) Sumerde birbirine kart olan nesnelere kendi zelliklerini saydrarak atmalar yaptrlmtr. Ku Balk, Bakr - Gm, Kazma - Saban, Yaz Kgibi. Bu Trklerde de varm. Buna Aytma deniyor. Bunun rneini Divan- Lgat-it Trkte Yaz ile Kn atmas olarak buldum. (17) Konu deiik ama motif ayn. Trklerde de Sumerde olduu gibi yaz ve k tanrlar bulunuyor. Sumer bilgin ve yazarlar vaktiyle yaratlm ve dzenli olarak ileyen kozmik varlklar ve kltr olaylarn me kelimesi altnda toplamlardr. Bir tablet zerinde 100den fazla me bulunmusa da bunlarn ancak 60 kadar okunabilmitir. Bu kelimenin anlam bilinmiyor. Birbirlerine kart kavram ve nesneleri ieriyor gibi grnyor. Kavga - Bar, Doru - Yanl, Beylik- Tanrlk, Krallk - Cobanlk, Yalanclk - Doruluk, Fahielik - Gk Cenneti Fahielii gibi. (18) Bu tarz Trklerde de var: Tanr eytan, iyilik * Ktlk, Bilgi * Cehalet, Sadakat - Vefaszlk, Ykseklik - Alaklk, lm * Yaam gibi. Buna dualizm deniyor. gele gre ran mitolojisinden girmi Trklere. Eski Trk Maniheizminde bunlar ki Yldz , daha dorusu ki Kk sembol ile ifade edilmi. Hayat ve lm Aac Kkleri olabilecei sylenmi (B. gel, s. 421). Burada Sumer Kltr ile Trk Kltr arasndaki parelellikleri elimden geldiince zetlemeye altm. Bunlara daha biroklarnn eklenebileceinden kukum yok. Rahmetli Prof. Bahaeddin gelin belirttii gibi, Trk efsane ve destanlarnda, komularndan, Mani dininden, Budizmden, Lama dininden, randan, Hrstiyanlk ve Mslmanlktan birok etkiler bulunduu anlalyor. Sumer etkisi bunlar yoluyla m gelmiti, yoksa vaktiyle ayn Topraklar zerinde yaam olmalarndan m kaynaklanyordu? Bunu bugn syleyecek durumda deiliz. Yalnz unu belirtmeden geemeyeceim; Sumerlilerin yaradl efsanesinden biraz farkl olan Babil yaradl efsanesinden Trklerde bir iz bulamamam olduka ilgin. Aziz Atatrkn byk bir itenlikle arzulad bu tr aratrmalar, daha derin ve kapsaml olarak gen kuaklarn yapaca midiyle szlerimi bitiriyorum. Teekkrlerimle. Muazzez lmiye Smerolog [1] Muazzez lmiye , (Yaynlanmak zere) Sumerlilerden Yahudilik,Hristiyanlk,Mslmanla Ulaan Etkiler ve Din Kitaplarna Giren Konular. [2] Prof. Dr. Bahaeddin gel, Trk Mitolojisi (Kaynaklar ve Aklamalar ile Destanlar). Cilt I, Ankara 1989. [3] Samuel Noah Kramer, ''History Begins at Sumer'', Tarih Sumerde Balar. eviren: Muazzez lmiye . Ankara 1990, s. 64-69. [4] Prof. Dr. Bahaaddin gel, Trk Mitolojisi kitabnda yaradl efsanelerine ait sahifeler: s. 279, 432, 446, 451, 465, 466, 469, 475, 483, 486. [5] Samuel Noah Kramer, The Sumerian, Their History, Culture and Character. Chicago 1963, p. 150-151. [6] S. N. Kramer, a.g.e., s. 123-124. [7] S.N. Kramer, a.g.e., s. 203. [8] B. gel, a.g.e., s. 111-112. [9] Thorkild Jacobsen, The Treasures of Darkness, A History of Mesopotamian Religion, USA 1978, p. 128. [10] S.N. Kramer, a.g.e., s. 123-124. [11] S.N. Kramer, a.g.e., s. 43-44. [12] S.N. Kramer, a.g.e., s. 179-180. [13] Murat Uraz, Trk Mitolojisi, stanbul 1992, s. 288-289. [14] Murat Uraz, a.g.e., s. 288-289. [15] Bu kua ait ayrntl bilgi iin - Bkz.: Jussi Aro, Anzu and Sumurgh,

- www.turklib.ru Turkistan Library


Kramer Anniversary Volume, Alter Orient und Altes Testament, Band 25 (1976), p. 25-28. (Araplar bu kuun Kaf danda yaadna, tyn ele geirenlerin lmsz olacana inanyorlar.) [16] Murat Uraz, a.g.e., s. 323. [17] Divan Lgat-it Trk, Tercmesi: Besim Atalay, Cilt I, e. 248, 529, III, s. 178, 278, 367. [18] S.N. Kramer, a.g.e., s. 116.

NANNANIN AKI Smer'de nan ve Kutsal Evlenme Opera, 3 Perde


NDEKLER: NSZ Ak Tanras nanna ve Kutsal Evlenme yksnn zeti Smerde Kutsal Evlenme Ak Tanras nanna le oban Tanrs Dumuzi'nin Evlilik yks Birinci Perde kinci Perde nc Perde Kaynaka NSZ iviyazl belgelerin bulunmaya balad geen yzyldan beri Mezopotamya'da Ak Tanras nanna ve oban Tanrs Dumuzi (Tevrat'ta Astarte-Tammuz) ile ilgili bir bereket kltnn varl biliniyordu. Fakat, bunu her yn ile kantlayacak belgeler yaymlanm deildi. Ancak, bu yzyln ortalarna doru Smer edebiyatna ait belgeler saptanp yaymlanmaya balandktan sonra bu klt ve bu kltn esasn oluturan kutsal evlenme treni konusu akla kavutu. Smer edebiyatna ait tabletlerin en byk ksm 1887-1890 yllar arasnda ABD'de,

- www.turklib.ru Turkistan Library


Philadelphia niversite Mzesi tarafndan, Gney Mezopotamya'da eski bir din ve kltr merkezi olarak yzlerce yl varln koruyan Nippur (yeni ad Nif-fer) ehri kazlarnda bulunmutur. Bu tabletler, o gnk mzeler nizamnamesine gre, stanbul Arkeoloji Mzeleri'yle kazy yapan kurum arasnda geliigzel paylalmt. Baka yerlerden km veya kaak olarak elde edilmi bir ksm tabletler de Avrupa ve Amerika mzelerine dalmtr ki, hepsinin toplam be bin adet olduu tahmin edilmektedir. Bunlarn hemen hemen te biri stanbul Arkeoloji Mzeleri'nin iviyazl Belgeler Arivi'nde bulunuyor. Efsaneler, destanlar, ilahiler, atlar, mersiyeler, ak iirleri, ataszleri, hikyeler ve bilgelik kompozisyonlarndan oluan Smer edebiyatnn, dolaysyla bereket kltn oluturan kutsal evlenme metinlerinin gn na kmasnda en byk rol Prof. Samuel Noah Kramer (25 Kasm 1990'da, 93 yanda ld) oynamtr. O tam 60 yl iviyazl tabletler bulunan Avrupa, Amerika mzelerini ziyaret ederek, Smer edebiyatna ait tabletleri ve konularn saptam, byk bir bilim cmertlii ve yardmseverliiyle isteyen mze uzmanlarn da almalarna katarak, aratrmalarn evrenselletirmitir. Btn bu almalarn sonucu, yzlerce tabletin kopyas yaplm, ayn metne ait dier mzelere dalm paralar bulunarak konular tmyle ortaya karlm ve eitli yaynlarla Sumerologlara, bilim tarihilerine, antropologlara kaynak olarak sunulmutur. Smer edebi metinlerinin yaymlanmasnda en byk katk stanbul Arkeoloji Mzeleri iviyazl Belgeler Arivi'nden yaplmtr. Orada bulunan Smer edebiyatna ait l 400 tablet, ok kk paralar dnda, Samuel Noah Kramer, Hatice Kzlyay ve Muazzez tarafndan kopya edilerek yaymlanmtr. Yaplan bu almalarla Smer'in bereket kltn oluturan kutsal evlenme yks de hemen her Ynyle aydnlanm bulunuyor. Bu almalar arasnda ve daha sonraki yllarda, genellikle iir tarznda yazlm Smer edebi kompozisyonlarn eitli yaynlardan Trkeye evirmeye altm. Bunlar iinde Ak Tanras nanna'nn btn servenlerini kapsayan iirlerini bir kitap iinde toplamay dnyordum. Seyrettiim bir opera, kutsal evlenme yksnn bir opera veya mzikal oyunun konusu olabileceini dnmeme neden oldu. nk, tarihin bu en eski ak yks, binlerce yl boyunca deimeyen ak, kin, ac, merhamet ve sevin duygularn anlatmaktadr. Bunlar dnerek hikyeyi perdelik bir oyun halinde dzenledim. Birinci perde, Tanra nanna'nn oban Tanrs Dumuzi ile evlenmesini; ikinci perde, Tanra'nn yeraltna gidiini, oradan kabilmek iin kocasn yerine gndermesini; nc perde, kocasnn birok uratan sonra yeraltndan karak karsyla birlemesini, bylece bereket getirecek yeni yln balamasn konu etmektedir. iirleri dzenlerken, baz yerleri ksaltmak ya da atlamak suretiyle konuya ve Trkeye uygun hale getirmeye altm. Bu ekliyle aslna uygun olarak daha anlalr duruma geldii kansndaym. Fazla olmamakla birlikte baz boluklar kendi ilavelerimle tamamladm. Ben ne bir edebiyat, ne de bir oyun yazarym. Amacm bu yolda alanlara, binlerce yl nceye gtrecek bir kapy amak. Baarabilirsem ne mutlu bana. Muazzez lmiye 8 Eyll 1995

- www.turklib.ru Turkistan Library

AK TANRIASI NANNA VE KUTSAL EVLENME YKSNN ZET:


Smer airlerine gre Tanra nanna, toplumun ss, Smer'in neesidir. Ay Tanrs Nanna'nn kzdr. Akad'larda tar, Musevilerde Astarte, Yunanda Afrodit, Roma'da Vens adn tayarak yzyllar boyu eitli toplumlarn efsanelerinde yaamtr. Vens yldzn temsil etmektedir. nanna'y Smerliler yaratt. Kadnlarda izledikleri, grmek istedikleri btn nitelikleri, onun ahsnda toplamlar, onu yceltmi, ona tapm ve hakknda ynlarla iir, hikye yazarak lmszletirmilerdir. O, gzelliin, uhluun, ekiciliin, efkatin, hrsn, kavgann, nderliin, kurnazln ve en nemlisi bereketin ve oalmann sembol olmutur. yklerinde Kabil ile Kain'in tartmasn, Leyla ile Mecnun'un sevimesini, obanlarn eriilmesi g aklarn, kadnn fettanln, insafszln, erkein hayranln, umursamazln, karde sevgisinin en ycesini gryoruz. nanna ge, yere egemendi. Tanrlarn en stn Enlil'e istediini yaptrmay, en aklls Enki'yi aldatmay baarmtr. Ak ve seksiyle, insanlara, doaya yenilenme, oalma gc vermi, adna yaplan tapnaklarda, onun yerine seks grevi yapmak iin Smer'in en saygn kadnlar yarmlard. Smer airlerine, ozanlarna bitmez, tkenmez bir ilham kayna olmu, onun iin yazlan ykler, iviyazsyla lmez kilden tabletler zerine yazlarak zamanmza kadar ulamtr. Bu hikyelerden en nemlisi ve yaygn olan, nanna ile oban Tanrs Dumuzi'nin, lkeye bereket salayan evlenmesidir. Smerde Bereket Klt nasl ve niin domutu? Smer ekonomisi tarm ve hayvanclk zerine kurulmutu. rnler ne kadar bol olursa halkn zenginlii ve rahat o kadar ok olacakt. rnlerin bolluu topran ve dlyatann verimli olmasna balyd. Bu da cinsel istek ve g ile olabilecekti. Smerliler cinsel gce "kalbin suyu" demilerdi. M 3000 yllarnda, Smer dnr ve din bilimcileri, Smer'in nde gelen ehirlerinden Uruk'un batanras olarak kabul ettikleri sevgi kayna, ekici ve fettan nanna'y krallar ile evlendirirlerse, onlarn verimlilik gcnn lkelerine bolluk ve bereket getireceini dnmlerdir. Bunun iin Smer kral listesine gre, Uruk'un drdnc kral Dumuzi'yi oban Tanrs yaparak Tanra nanna ile evlenmek zere semilerdir. Bundan sonra Smer'in air ve ozanlar bu konuyu, bazlar ak sak olan yzlerce satrlk iirlerle anlatarak, alglar eliinde syleterek dinlerinin nemli bir tresi haline getirmilerdir. Kutsal evlenme yks aadaki blmlerden oluuyor. 1)Tanra'nn Dumuzi'yi koca olarak semesi. 2)Evlenmeleri. 3)Tanra'nn yeraltna gitmesi. 4)Tanra'nn yeraltndan kurtulup yerine kocasDumuzi'yi gndermesi. 5)Kocasn batan karan kzn ldrlmesi. 6)Dumuzi'nin yeraltndan kamas.

- www.turklib.ru Turkistan Library


7) Dumuzi'nin ryas. 8)Dumuzi'nin tekrar yeraltna gtrlmesi. 9)Dumuzi'nin kzkardei Tanra Getinanna'nn, kardei yerine yarm yl yeraltnda kalmay kabul ederek, Dumuzi'yi yarm yl iin kurtarmas. 10) Her ilkbaharda yeraltndan kan Dumuzi ile nanna'nn birlemesi. 11) Bu birlemenin, lkenin kral ile yksek dzeyde bir rahibenin evlenmesiyle sembolize edilmesi ve bununla balayan yeni yl iin kutlama enlikleri. Bu evlenmeye ait birbirinden deiik iirler var. Bunlar ya eitli ozanlar tarafndan ya da eitli alarda yaratlan iirler. Bunlardan birine gre, nanna ile ifti, oban, balk ve ku avcs evlenmek istiyor. nanna, evlenmeye hazr olunca onlar aryor. ifti gelirken henz biilmi arpa, oban taze st ve kaymak, avc eitli kular, balk da sazan bal getiriyor. Tanra, bunlarn iinden oban Tanrs Dumuzi'yi seiyor. Baka bir iire gre, nanna'nn kardei Gne Tanrs Utu, kardeine Dumuzi'yle evlenmesini neriyor. Tanra, nce ifti Enkimdu ile evlenmek istiyor, sonradan Dumuzi'yi seiyor. Dumuzi sevgilisinin kapsnda kapnn almasn beklerken, nanna, annesi Tanra Ningal'e ne yapmas gerektiini soruyor. O da kzna, bu adamn iyi bir koca olabileceini, giyinip sslenip kapy amasn sylyor. Tanra syleneni yapp kapy ayor. Dumuzi kapda onu ay gibi parlak grnce sarlp pyor ve vg dolu szler sylyor. Tanra da kadnlk organn gk teknesine, yeni doan aya, srlmemi tarlaya benzetiyor ve srlmemi bu tarlay kimin sreceini soruyor. Dumuzi kendisinin sreceini sylyor. Bundan sonra dn hazrlklar balyor. Bir iire gre Tanra iin taze hurma toplanyor. nanna, kralielik hazinesine sokuluyor. Kendisine yaraacak eitli mcevherler seiyor. Giyinip ssleniyor. Her tarafna gzel kokular sryor. Gzlerini kmrle boyuyor. Dier taraftan lacivert talarla ssl, beyaz arafl bir yatak hazrlanyor. Yatan etrafna sedir kokular serpiliyor. nanna kralielik yatana davet ediliyor. O yata ayor ve sevgilisini, "yatak hazr, yatak seni bekliyor" diyerek yataa aryor. Dumuzi, bir elini nanna'nn kalbine koyarak "El ele uyumak tatldr, kalp kalbe uyumak daha tatldr" diyor. nanna, Dumuzi'nin kendisine yaptklarn anlatyor: Sevimli eliyle kalalarn, salarn okuyor. Elini kadnlk organna koyuyor. Kara teknesini kremle doldurarak onu seviyor. Daha sonra nanna "Birlikte olmaktan zevk duyduk, o benimle neelendi, benim tatl sevgilim kalbime yaslanarak dil oyunlaryla elli defa yapt" diyor. Byk bir ak ve zevkle balayan bu evlilik ne yazk ki, nanna'nn yeralt dnyasna gitmesi ile ac bir duruma dnyor. iir tarznda yazlm bu uzun ykde, nanna, Yeralt Tanras olan kz kardei Erekigal'i grmeye gider. Erekigal, nanna'nn yeralt dnyasna sahip olmak istediini dnerek yeralt kuralna gre onu bir cesede dntrr. Dier taraftan kardeinin kocas Dumuzi'yi batan karsn diye, yeryzne bir kz gnderir. Tanra, veziri Ninubur'un yalvarmasyla Bilgelik Tanrs Enki tarafndan kurtarlrsa da, yerine birini brakmas gerekmektedir. nanna, yannda cinlerle, yerine birini bulmak zere ehir ehir dolamaya balar. Gittikleri yerlerdeki Tanrlar, nanna'nn yeraltnda kalmasnn zntsyle uval elbiseler giymi, tozlar iine bulanmlardr. Tanra kyamaz hibirini vermeye. Nihayet Uruk ehrine geldiklerinde, kocasn en iyi giysiler iinde, banda tac ve kucanda bir kzla tahtnda kurulmu olarak gren Tanra, birdenbire ok kzarak "Aln gtrn bunu!" der. Cinler, Dumuzi'yi yakalar; dverek, hrpalayarak, srkleyerek yeraltna gtrrler. Kz da Tanra ldrtr. Dumuzi, orada Gne Tanrs Utu'ya kendisini kurtarmas iin yakarr. O da Dumuzi'nin elini ayan ylana evirerek kamasn salar. Fakat, cinler arkasn brakmazlar. Kardeinin evine saklanr, orada tan yakalanaca zaman krlara kaar. Kardeine onun yerini sylemesi iin ikence yaparlarsa da, sylemez. Dumuzi, krda uyurken bir rya grr. Ryasn, rya yorumlaycs olan kardei Tanra Getinanna'ya anlatr. O da byk bir zntyle onun yine yakalanacan syler. Gerekten de yakalanp yeraltna gtrlr. Yaptna ok piman olan, fakat kocasnn cezasz kalmasn istemeyen nanna'nn yardmyla Getinanna, Tanrlar meclisinden kardei yerine yarm yl yeraltnda kalmay isteyerek, yarm yl kardeinin yeryzne kmasn salar. Dumuzi, yeryzne bahar zaman karak karsyla birleir. te bu birleme sunucu yeryznde btn bitkiler yerden fkracak, hayvanlar yavrulayarak, yumurtlayarak oalacak, her tarafa bereket gelecek diye dnm Smer dincileri ve o gn yeni bir yln balangc olarak kabul etmiler. Bu birlemeyi, lkenin kralyla yksek dzeydeki bir rahibeyi her yeni ylda byk enliklerle evlendirerek sembolize

- www.turklib.ru Turkistan Library


etmilerdir. Trenlerde Tanra yerine geen rahibe, Tanr yerine geen kraln birbirlerine syleyecekleri sevgi, ak, tutku dolu iirler yazlm, bunlar eitli alglar eliinde alnm, sylenmitir. Bu iirler, Tevrat zerinde alan bilginleri yzyllar boyu byk bir meraka dren bir konunun aydnla kmasn salamtr. Tevrat'ta "Sleyman'n arklar arks" blmnde ok sayda ak sak ak iiri vardr. "Bunlar tarih deil, dinle de ilgili grlmyor, neden bu din kitabnda bulunuyor?" sorusu aratrmaclar devaml dndrmtr. Kilise papazlar sa'y seven, kiliseyi sevilen, braniler ise Yahve'yi seven, srail'i sevilen olarak yorumlamlardr. 19. yzylda ise, bunun, Filistin dnlerinde yaplan trenlerle ilgili olduu sylenmitir. Kutsal evlenme iirleri, zellikle bu yzyln ikinci yarsndan sonra okunup zldke, bunlarn "Sleyman'n arklar arks" blmndeki iirlere ok benzedii grlmtr. Bu blmn Tevrat'n en son elden geiinde bile karlmamas, srail'de bereket klt etkisinin henz tamamyla silinmediini gsteriyor. yknn izleri Ugarit, Finike, Kenan ve Yunan efsanelerinde de bulunmaktadr. srail'e Mezopotamya'dan dorudan doruya ve Suriye yoluyla gemitir bu klt. Kutsal evlenme trenleri slam dnyasnda da iz brakmtr. Hristiyanlar arasnda sa'nn yeryzne kmas, bereket getirmesi inancna dayanan ve yumurtalarla kutlanan, Almanya'da Ostern, ngiltere'de Easter yortusuyla, halkmz arasnda Hzr ile lyas Peygamber'in birletii dnlen Hdrellez enlikleri bu kutsal evlenme treninin bir uzants saylabilir. Takvimimizde yer alan Temmuz aynn ad da Dumuzi'den gelmektedir.

SMER'DE KUTSAL EVLENME AK TANRIASI NANNA LE OBAN TANRISI DUMUZ'NN EVLLK YKS 3 PERDELIK OPERA
BRNC PERDE Bir Smer tapnann ii. ki tarafta renkli mozaiklerle sslenmi yuvarlak stunlar, ikisinin arasnda, biraz arkada bir ni iinde Tanra nanna'nn heykeli. nnde bir sunak bulunuyor. Stunlarn n ksmnda, bir tarafta Smerli kyafetleri giymi kadn ve erkeklerden oluan koro, dier tarafta arp, lir, flt ve def alan algclar var. Ayrca birka eit davul ve davulcu.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Koro arksn sylerken, kadn klna girmi, boyunlarna renkli earplar balam erkekler, erkek klna girmi kadnlar, balar rtl ve ak rahibeler, krmz giysileri iinde gnah karan rahipler, ellerinde iki yzl balta, kllar, mzraklar tutan rahipler (ellerindekileri kaldrp indirirler), ember tayan, renkli iplerle ip atlayan kadnlar ve erkekler yava yava ieri girer. Onlar girerken davul sesleri gittike belirginleir. Koro: Gkte grlen o kutsala selam deriz! Gn kutsal rahibesine selam deriz! Gn yce hanm nanna'ya selam deriz! Ay Tanrs'nn ilk kz nanna'ya selam deriz! Gn kutsal fahiesine selam deriz! Saygn danman, Gn ss, Uyku sona erince Gn olursun. Smer halk nnden geer Sana selam deriz! Ayn yedinci gnnde, Ay hilal olunca Kutsal su ile ykanp kralielik elbisesini giyinince Davullar vurulur nnde Smer halk nnden geer. Gn yce hanmna selam deriz! Erkek olan kadnlar, Kadn olan erkekler, nnden geer, sana selam deriz! Kadn fahieler, Erkek fahieler nnden geer, sana selam deriz! Smer halk nnden geer, sana selam deriz! Tanra nanna, banda boynuzlu bal, yar omuzu plak uzun bir elbiseyle ieri girer. Herkes olduu yerde kalr. nanna: Tanrlarn ba tac nanna'ym ben Babam bana g verdi, Yeri verdi. Krall verdi bana, Savata komay, Saldrmay verdi bana. Seli, tayfunu verdi bana. G ta yapt bama, Yeri sandal yapt ayama. Kutsal elbiseyi giydirdi stme, Kutsal asay verdi elime Tanrlar sere, ben ahinim, Enlil Baba'nn yaban ineiyim ben! Koro: Ey dalar deviren, Frtna kanatlarn kullan! Sen uarak gelince,

- www.turklib.ru Turkistan Library


lkeler eiliyor nnde. nanna: Savan nnde durursam, lkenin ncsym. Savan dnda durursam, Elde hazr okluum. Savan ortasnda durursam, Savan kalbi, Savalarn koluyum. Savan sonunda, Korkun bir tufanm. Sava izlerken askerlere; lerle, yakla, derim dmana. Koro: Yer Tanrlarnn marur kraliesi, Gk Tanrlarnn ba tac, G titretir, yeri titretirsin. Ykseklerde akar, Yere ate atarsn. Gney rzgr gibi sarlatc emrin Islk alarak dalara yaylr, Uuldayan frtnan ile Boaltrsn lkeye yamuru. Frtna gibi saldrr, Kasrga gibi kudurursun. Sahneye nanna'nn erkek kardei Gne Tanrs Utu girer ve gayet mfik bir sesle: Utu: Sevgili kardeim nanna! Senin iin keten yetitirdim. nanna: Kardeim, o keteni kim eirecek? Utu: Onu erilmi olarak getireceim. nanna: Sonra kim dokuyacak onu bana? Utu: Kardeim, onu dokunmu, Gelin araf olarak getireceim sana! nanna: O arafta kim yatacak benimle? Utu: Gveyin yatacak seninle, Kutsal tahta yaraan yatacak seninle, Dumuzi, oban yatacak seninle. nanna: Hayr kardeim! Kalbimin adam apa ile alandr. ifti Enkimdu, odur kalbimin adam! Ambarma tahl dolduran, Tahl yksek yan, iftidir kalbimin adam!

- www.turklib.ru Turkistan Library


Utu: Kardeim obanla evlen! Neden istemiyorsun? Kaymaa st iyidir, nanna evlen Dumuzi ile! Bereketin akik gerdanl ile sslenen sen Neden isteksizsin? nanna: obanla evlenmeyeceim, asla! Yn kaba giysileri kabadr onun. ifti masam iin tahl, Giysilerim iin keten yetitirir. Sahneye Tanr Dumuzi girer. Banda boynuzlu Tanr bal vardr ve Tanr giysileri iindedir. Dumuzi: Niin iftiyi istiyorsun? O sana siyah un verirse, Ben sana siyah yn veririm, O sana beyaz un verirse, Ben sana beyaz yn veririm. O sana bira verirse, Ben sana tatl st veririm. ifinin benden fazla, Sorarm sana benden neyi fazla? nanna: Haydi sende! Annem Ningal olmasayd, Sokaklarda srtecektin. Bykannem Ninkugua olmasayd, Krlarda srtecektin. Babam Ay Tanrs Nanna olmasayd, Kardeim Utu olmasayd, Tepende bir at bile olmayacakt. Dumuzi: nanna! Kavga etme benimle! Babam senin baban kadar iyidir. Annem senin annen kadar iyidir. Kardeim senin kardein kadar iyidir. Ne sylersen syle, Akm inkr etme. Sarayn kraliesi Gel evlenelim seninle! Koro: Konutuklar szler, Sevgi szleri oldu. Balayan kavga barla son buldu. Sahne deiir.Dumuzi, kz kardei, rya yorumlayc Tanra Getinanna ile beraberdir. Getinanna: Ben dolarken, dolarken ben, Evin yannda dolarken ben, Sevgili nanna grd beni. Bana ne syledi o! Ey kardeim, bana ne syledi o?

- www.turklib.ru Turkistan Library


Benim sevdiim adamla, seninle konumu. Artk holanyormu senden. Ey kardeim! Evine gtrd beni Durmadan gevezelik ettik onunla. Kalbini dkerek andrd beni. Onu teselli etmeye alrken Tir tir titriyordu heyecandan. Bunu duyan Dumzi byk bir sevin iinde: Dumuzi: Gideyim, ey kardeim gideyim, Sevgili kardeim gideyim ona, imi bol bol dkeyim ona. Sahne deiir. Inanna ile annesi Tanra Ningal beraberdir. nanna: Anneciim, oban Dumuzi akm bana. Gnlm iftide dedim, Aaladm, kzdm ona. Yine de "gel evlenelim" dedi. Ondan holanmaya baladm, Sen ne dersin buna? Ningal: Oluumuzu, koyunu, kuzusu, St, peyniri ile besleyen Seni bu kadar seven, Sana tapan bu adam reddetme! Kzm, bu gen adam baban gibi olacak, Bu gen adam annen gibi olacak, Her derdini seninle paylaacak. O srada kap alnr, dardan: Dumuzi: A kapy sevgilim A kapy bana, Ben Dumuzi, geleceim yanna. Ningal: Git abuk, giyin sslen, Tak taktr, kapy a ona. Annesi ile nanna dar karlar. Koro: Ey arkc! Frtnadan sesli davul ile Tatl sesli lir ile nsann ruhunu okayan arp ile, Kalbi neelendiren arklar syleyelim! imdi kapy aacak nanna Ay gibi grnecek Dumuz'ye. Biraz, sonra nanna, beyaz elbiseler giymi, boynuna lacivert tal gerdanln takm, sann buklelerini alnna, yanaklarna dkm olarak ieri girer ve kapy Dmuzi'ye aar. Kap alr almaz Dumuzi hemen nanna'ya sarlr, byk bir sevgiyle per. Dumuzi: Sevgilim, seni klelik iin istemiyorum.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Masan bolluk masas olacak. Ey benim gelinim! Bana elbise dokumayacaksn. Ey nanna, ip eirmeyeceksin. Evin bolluk iinde olacak. Sen ekmek yapmayacaksn. Sofran bollukla dolacak, Sevgimle nee bulacak, Sevgimle mutlu olacaksn! nanna b szlerden ok mutlu olur. Kendisinin de Dumuzi'ye vereceklerini ve hakknda dndklerini sralar. nanna: Sana syleyeceklerim arklar iinde dokunsun. Sana syleyeceklerim Kulaktan kulaa aksn, Yasldan gence gesin: Savata ncnm, kavgada yardmcn, Mecliste koruyucun, yolda hayatn. Kutsal evin seilmi oban, seni kral yaptm. Bana konacak taca uygunsun, Krallk elbisesine uygunsun. Asay ve silah tamaya uygunsun. Kutsal gsmde uyumaya uygunsun. Ey Dumuzi! Sen gerekten benim akmsn! Dumuzi: Ey Tanrm! Sakinin ikisi tatl kisi gibi kendisi tatl, Kendisi gibi dudaklar tatl. nanna: Kim benim tarlam srecek Kim benim nemli topram srecek? Dumuzi: Ey yce hanmm! Ey benim ahane nanna'm! Ey benim kutsal mcevherim! Ben sreceim senin tarlan, Kral Dumuzi srecek tarlan, Ben sreceim nemli topran. nanna: Sr tarlam bal adam! Beni tatllandran bal adamm. Beyim, Tanrlarn bal adam, Elleri bal, ayaklar bal, Beni hep ballandran adam. Bu arada ilk sahnedeki kalabalk halk ieriye girmeye balar. Koro: Dumuzi sevgilisini kucaklad, Gn sevgilisini kucaklad. Saray bayramda, kral sevinte, Dn var, tren var lkede. Kalbi neelendiren arklar syleyelim!

- www.turklib.ru Turkistan Library


Ey nanna! Sen halkn ss, Smer'in neesisin. Kutsal fahie, gk ve yerde selamlanan, nanna! Ayn ilk kz, gecenin hanm, Sana vg arklar sylyoruz. nanna: Gzlerimi halkma evirdim, Dumuzi'yi lkenin kral yaptm. Dumuzi, Enlil'in sevdii Annem ona gnl balad, Babam onu yceltti, alglar onun iin alnsn, Ben onun iin azmdan arap aktaym, Bylece kalbi neelensin ve sevinsin! Koro: Frtnadan sesli davul ile, Sarayn ss, tatl sesli lir ile, nsann ruhunu okayan arp ile, Ey arkc! Kalpleri neelendiren arky syleyelim! Saray sevinli, halk neeli, Ey Dumuzi! Gnlerin bereketli, tahtn uzun olsun! Sahne deiir. Yine tapnan salonu grnr. Telal gidip gelmeler olur. Tahtadan bir karyola kurulmaya balanr. zerine beyaz araflar rtlr. Etrafa bir eyler serpitirilir. Ttsler yaklr. Bu arada koro devam eder: Koro: Halk yata dzenlemekte Etrafna ttsler serpmekte. Yataa gelin araf seriliyor, Kalbi neelendiren gelin araf, Vcudu tatllandran gelin araf, nanna ve Dumuzi iin gelin araf. Yatak hazrlanr, halk yava yava ekilir. Koro: nanna Dumuzi'yi yataa aryor, Kalbi neelendiren yataa, Krallk yatana, Kralielik yatana! nanna: Gvey kalbimin sevgilisi, senin neen hotur bal tatls. Arslan kalbimin sevgilisi, senin neen hotur bal tatls. Beni byledin, karnda titriyorum, gveyim yatak hazr. Haydi gel yataa! El ele uyumak iyidir. Kalp kalbe uyumak daha tatldr. Dumuzi: Yanmda bulunman yaam, birlikte olman bolluk. Seninle yatmam ise en byk mutluluk. Glerek nanna'y kucaklayp yataa gtrrken perde kapanr. KNC PERDE

- www.turklib.ru Turkistan Library


Yine tapnak salonu. Koro: Kraliemiz yeraltna gidiyor. nanna yeri brakp, G brakp, Yeraltna gidiyor. Uruk Tapna'n, Nippur Tapna'n brakp, Yeraltna gidiyor. nanna, bana tacn koymu, siyah buklelerini alnna, yanaklarna drm. Boynunda lpis lzuli gerdanlk gsne kadar inmi iki sra boncuk. Gsnde "Adam gel gel" adl bir plaka, kolunda kaln bir altn halka. Elinde lpis lzuli amblem olarak veziri (hanm) Ninubur ile ieri girerler. nanna, Ninubur'a: Benim dayanam, Benim sadk vezirim! Ben yeraltna iniyorum. Eer dnmezsem, Dilenci gibi giyin. Ykntlarda asla! Tanrlara yalvar! Beni kurtarsnlar. Git, sylediklerimi unutma! Sahne deiir. nanna yeralt kaps nnde emreden bir sesle: nanna: Kapc kapy a! Neti kapy a! eri gireceim. Kapc Neti: Kimsin sen? nanna: Ben nanna. Gn kraliesi. Neti: Gn kraliesi nanna isen Neden bu dnlmez lkeye geldin? nanna: Kz kardeimi Grmek iin geldim. Neti: Bekle! Kralieme soraym. Sahne: Yeralt Tanras Erekigal tahtnda oturmaktadr. Neti ieri girer. Neti: Kraliem, Gk kadar uzun, Yer kadar geni, Kale duvar gibi salam,

- www.turklib.ru Turkistan Library


Bir kz geldi (Veya: Kraliem Gk ve yerin kraliesi nanna imi gelen Kapda bekliyor.) Tanra bunu duyunca, ok kzm olarak, kalalarna vurup dudaklarn srr. Erekigal: Kapc Neti! Dinle beni! nanna'y kaplardan, eri sokarken, stndekileri kar. Gn kutsal rahibesi, Bel bkerek gelsin nme. Sahne: 7 kap grnecek. Neti ilk kapy aar. Neti: Gir ieri nanna. lk kapdan girince kapc bandaki tac alr. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. kinci kapdan girince gerdanln karr kapc. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. nc kapdan geerken iki dizi boncuk karlr boynundan. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. Drdnc kapdan geerken gsndeki plaka alnr. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. Beinci kapdan geerken kolundan altn halka alnr.

- www.turklib.ru Turkistan Library


nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. Altnc kapdan geerken elindeki amblem alnr. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. Yedinci kapdan geerken zerindeki elbise karlr. nanna: Ne oluyor? Neti: Sakin ol nanna! Yeraltnn kural bu. nanna, yedinci kapdan plak ve eilmi bir durumda taht odasna girer. Erekigal tahttan ayaa kalkar, nanna tahta doru yrr. Erekigal nanna'ya byk bir kzgnlkla bakar ve sular bir tonla: Erekigal: Neden geldin buraya? Gkle yere sahipsin. Yetmiyor mu bu sana? nanna: Kocan lm, Basal dilemekti amacm. Erekigal: Olamaz! Yeraltna gz diktin, Brakmam onu sana. Burann kuralna uyacak, kamayacaksn yukarya. diye ok kzgn olarak Tanra'ya bakar ve nanna cansz olarak yere der. Erekigal: Nintu'yu getirin bana! Birisi dar koar, gen bir kz getirir. Erekigal: Bak kz giyin kuan, Sr srtr, Git hemen yeryzne Dumuzi'yi bul! Ona candan arkada ol! Batan kar onu! Karsn arattrma! Greyim seni!

- www.turklib.ru Turkistan Library


Kz, dar kar. Sahne deiir. Inanna'nn veziri Ninubur zerine bir uval giymi yeralt kaps nnde dvnerek, yzn gzn yolarak; Ninubur: gn gece geti. Gelmedi Tanram. Gidip Tanrlara bavuraym, Kurtarsnlar onu diye, Gzya dkp yalvaraym. Sahne deiir. Bilgelik Tanrs Enki tahtnda oturmaktadr. Ninubur, Enki'nin nne kendini atar ve elleriyle yalvarr bir durumda: Ninubur: Ey Enki Baba! Kzn yeraltnda brakma! Parlak gmn, Tozlar iine gmdrtme! Deerli Lpis Lzulini, Talara krdrtma! Gz alc imirini, Odunculara kestirtme! Gn kutsal rahibesini, Yeraltnda brakma! Enki: Ne oldu? Kzma ne oldu? nanna! Btn lkelerin kraliesi, Gn kutsal fahiesi, nanna'ya ne oldu? Gelsin yaratklarm, Kurtarsnlar onu hemen. eriye acayip klkl kimseler girer. Enki, yanndan kk bir su ksesiyle bir yiyecek verir onlara. Enki: Gidin yeraltna hemen. Sinek gibi gein kaplardan. Yeralt kraliesinin odasna girin. O ne sylerse, Siz de onu syleyin. Size karlk ne vereyim derse, nanna'y isteyin. Sahne deiir. Yaratklar yeraltnda Tanrann odasndadrlar. Tanra Erekigul plak olarak arkast yatmaktadr. Onlar ieri girdii zaman acyla: Erekigal: Ah ah benim iim! Yaratklar: Ah ah senin iin! Erekigal: Oh oh benim dm! Yaratklar: Oh oh senin dn!

- www.turklib.ru Turkistan Library


Erekigal: Ah ah benim belim! Yaratklar: Ah ah senin belin! Erekigal: Oh oh benim arkam! Yaratklar: Oh oh senin arkan! Erekigal: Ah ah benim kalbim! Yaratklar: Ah ah senin kalbin! Erekigal: Oh oh benim cierim! Yaratklar: Oh oh senin cierin! Tanra yerinden dorulup onlara bakar ve: Erekigal: Benimle inleyen siz kimsiniz? (Eer) Tanr iseniz kutsayaym, (Eer) lml iseniz hediye vereyim, Ne isterseniz syleyin bana. Yardmc: Biz u cesedi istiyoruz. Erekigal: O nanna'nn cesedi. Yardmc: Biz onu istiyoruz. Tanra, cesedi almalarn iaret eder. Onlar cesedin zerine ellerindekini serperler, Tanra canlanr. Gitmek zere bir hareket yapar. O srada sahneye yedi yeralt cini girer. nde olan kl, arkadaki bir grz tamaktadr. Cinler: Yeraltndan kimse kamaz. nanna kmak isterse, Yerine birini brakmal. Biz yemeyiz imeyiz, Hediye istemeyiz, iftlemeden zevk almayz, ocuklar pmeyiz diyerek, nanna ile birlikte yrrler. Sahne deiir. Bir saray kaps nne gelmilerdir. Ninbr, kap nnde onlar beklemektedir. Tanra'y grnce nne kendisini sevinle atar. Cinler: nanna bunu gtreceiz.

- www.turklib.ru Turkistan Library


nanna: Hayr olamaz. O benim desteim, nerilerde bulunan vezirim Yanmda arpan silahm. Cinler: Yr nanna, Umma'ya gidelim. Sahne deiir. Sahnede Tanr ara, uval elbise giymi olarak nanna'y grnce nne kendisini atar. Cinler, onu yakalamak iin saldrr. Cinler: nanna, bunu gtreceiz! nanna: Hayr, ara olamaz! Bana ilahiler syleyen olumdur o! Asla ara'y veremem yerime! Cinler: Yr yleyse Uruk'a gidelim! Yrrler. Sahne deiir. nannann kocas Dumuzi parlak giysiler iinde, banda tac, ahane bir tahtta, Yeralt Tanras Erekigal'in gnderdii kz kucanda oturmaktadr. Inanna'y grnce biraz arr, ama yine de pek istifini bozmaz, nanna, kocasnn kendi yokluundan zlecei yerde, stelik bir kzla gnln elendirdiini grnce lgna dner. Cinlere. nanna: Kz bana brakn, Aln gtrn unu! diye kocasn gsterir. Cinler Dumuzi'yi itip kaktra, kimisi de vurarak yerde srklemeye balarlar. Bir taraftan da; Cinler: Biz yemeyiz imeyiz, Kar ocuk bilmeyiz Hediye istemeyiz, Gkle yerde dolar, Kimseye acmayz. derler. Kz da derin bir ac ve korkuyla kendisini nanna'nn ayaklarna atar. nanna, kza byk bir nefret ve kzgnlkla bakarak; nanna: Sen,suun kayna sen! Yaplmayaca yapan Gnahn kayna sen! Kutsal kucakta oturan Kutsal yataa yatan Yz karas sen! Biliyor musun seni ne korkun bir son bekliyor? Nintu: Tanram ne olur kyma bana, Benim hi suum yok bunda, Kz kardeindir bana bunu yaptran,

- www.turklib.ru Turkistan Library


Yalvaryorum sana. Gn yerin hkimesi, nsanlarn ba tac, Tanrlarn ycesi, Sevgili Tanram kyma bana. nanna: Asla affedemem bu suu! Dinleyicilere dnerek: nanna: Olacak ey mi bu? O kadar sevdiim kocam nasl da batan karm? Bu kz gndz kocamla gezmi Gece de yatana girmi Buna yrek dayanr m? Ben ki, yeri g titreten, Dmanlar yok eden nanna'ym Bana kar nasl byle bir su islenir! Bu byk su cezasz kalabilir mi? Kz, bu arada yerde acyla kvranmakta, ellerini nanna'ya doru kaldrarak yakarr durumdadr. nanna: Gelsin bekiler sopalaryla, ldrsnler bunu! Gelsin mlekiler mlekleriyle, ldrsnler bunu! Gelsin atlar gmbrtl alglaryla, ldrsnler bunu! diye barrken, ellerinde sopalar, grzler, mleklerle insanlar ieri girerek kzn zerine saldrrlar. O arada atlar, davullarla ve def/erle (giimbiirtl alglarla) onlarn etrafnda dnerek kz srkleyip karken perde kapanr. NC PERDE Dumuzi, lo bir yerde bir a iindedir. Gne Tanrs Utu'ya kendisini kurtarmas iin yakarmaktadr. Dumuzi: Ey Ulu! Kurtar beni! Kardeinin kocas benim! Annene st getiren benim! Kutsal kucakta yaayan, Kutsal dudaklar pen, tenim! Utu! Sen merhametli ve hak tanrsn. Ellerimi ylana evir, ayaklarm ylana evir, Kurtar beni buradan! Dumuzi, elleri ve ayaklar ylan gibi grntde, srnerek bulunduu yerden kaar. Sahne deiir. Dumuzi krlk bir yerde yatmaktadr. Koro: Tanr Utu, onun gzyalarn kabul etti. Merhametli bir insan gibi acd Dumuzi'ye. Ellerini ylana dndrd, Ayaklarn ylana dndrd. Kartt onu cinlerden.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Dumzi, yara yava dorulur, gzlerini ovuturarak dehetle etrafna baknr. Dumuzi: Bir rya, bir rya, Bir rya grdm korkun! Gel benim kardeim, Kelimelerin anlamn bilen, Ryalar yorumlayan. Bilgin kadn gel, gel bana! Sana ryam sylemeliyim. O srada ieriye kz kardei, rya yorumlayc Tanra Getinanna gelir. Dumuzi, onu grnce byk bir heyecanla kalkp kardeine sarlr.

Dumuzi: Sevgili km, Ryam dinle. Etrafm sazlkt. Tek bir kam, Titriyordu benim iin. Yan yana duran, ki kamtan, nce biri, sonra dieri, Kklerinden skld. Yaymn dibi kt. Su kab yerinden dt. oban sopam kayboldu. Senin keinin sakal toza srnyordu. Senin koyunun topra eiyordu. Koro: Yayk sessiz, st yok, anak krlm, Dumuzi yok, Rzgr sprm, al yok. Getinanna: Ama kardeim, Syleme bu ryay! Etrafnda byyen sazlar, Seni yakalayacak cinler. Tek duran kam, Sana zlecek annen. Koparlan kamlar, Birimiz nce, birimiz, Sonra gtrleceiz. Yaynn dibi kmas. Cinler yakalayacak seni. Su kabnn dmesi, Annenin kucandan deceksin. Deneinin kaybolmas, Cinler her eyini silip sprecek. Benim keimin sakalnn toza srtmesi, Salarm senin iin havaya kalkacak. Koyunumun yeri trmalamas, Ah Dilimizi!.. Senin iin yzm yolacam. Bu arada cinlerin sahneve doru geldikleri grlr. Dmuzi, allklar arasna kaar.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Dumuzi: Ka kardeim ka! Cinler geliyor ka! Hemen ka! Ben saklanyorum otlar arasna Ne olur yerimi syleme onlara! Getinanna: Eer onlara yerini sylersem, kpein yesin beni. Soylu kpek, kraln kpei yesin beni! Bu arada sahne deiir. Ky odas eklinde bir mekn olur. Bunun duvarnda raflar, raflar zerinde anak mlek vardr. Yerde testiler, bakralar ve bir yayk bulunmaktadr.Kapdan alt cin ieri girer. (Bunlardan ikisi Akak'tan, ikisi Nippur'dan, ikisi Uruk ehirlerindendir.) Onlar etraf aramaya balarlar. Bir taraftan raflardan anaklar yere atarlar, bir taraftan da yerdeki eyalar tekmelerler. Bunlar yaparken de unlar sylerler: Cinler: Biz ne yemek biliriz, Ne imek biliriz. Elimize geeni krar dkeriz. Kar, ocuk bilmeyiz, iftlemekten zevk almayz. Yeraltndan kaan, Nerede olsa buluruz. Orada Dumuzi'yi bulamazlar. Sahne deiir ve Dumuzi ile kz kardeinin konutuu yer grnr. Cinler oraya gelir ve etraf aratrmaya balarlar. Bir kede Dumuzi'nin kz kardei Getinanna gizlenmeye almaktadr. Koro: Cinler ne yemek bilir, ne imek, Ne salan otu yerler, ne dklen suyu ierler. Elerine sarlmaz, tatl ocuu pmezler. Ac sarmsa tatmazlar, Ne balk, ne prasa yerler. Pis sular ierler. Cinler: Ana, baba bilmeyiz, kan, ocuk bilmeyiz, Gkte, yerde dolar, kimseye acmayz diyerek kamaya alan Getinanna'y yakalarlar. Ac lklar atan Tanray tartaklarlarken; Cinler: Kardein, nerede? Getinanna: Syleyemem. Cinler: Onun yerini sylersen, sana nehrin suyunu vereceiz. Getinanna: stemem. Cinler:

- www.turklib.ru Turkistan Library


Tarlann rnn vereceiz sana. Getinanna: Hayr, istemem. Cinler: Sana her istediini vereceiz. Getinanna: Ne verirseniz verin, istemem. Hepsi kzn zerine ullanp sktrmaya balarlar. Bir ara kz onlar yararak kamay baarr. Cinler: Dnya yaratlalberi kardeinin yerini syleyen bir kz karde grlm mdr? diyerek sahnede Dmuzi'yi aramaya balarlar ve onuotlar arasnda bularak zerine a atarlar, bir taraftan da deynek, sopa ve elleriyle vurarak yanaklarn yolarlar. Cinler: Kalk Dumuzi! nanna'nn kocas Sirtur'un olu, Getinanna'nn kardei! Kuzularn yakaland, keilerin yakaland. Asan, sopan yakld, Yayn krld, st kabn yere atld. Aln rzgr ald. Kutsal tac at, elbiseni kart! Bizimle plak geleceksin! Dumuzi,biraz dorularak boynundaki bir flt eliinde unlar syler: Dumuzi: Ey kr! Kalbim gzyalarmla doldu, Bir at yap benim iin, Ey bataklk, bir at yap benim iin, Ey yenge, nehirde bir at yap benim iin, Ey kurbaa, bir at yap benim iin! Ben lnce anneme bakan olmayacak. Annemin istediini getiren olmayacak. Eer annem ldm gn bilmezse, Siz krlar, beni douran anneme bildirin! Kz kardeim, benim km gibi alayn benim iin. Bu szlerden sonra Dumuzi, yerde cansz yatar. Cinler, onu srkleyerek gtrrler. Koro: Cinler, Dumuzi'yi yakalad. Sardlar her yann. Yayk sessiz, st yok. anak krld, Dumuzi yok. Rzgr sprd, al yok. Sahne deiir. Yine tapnan ii. Sahnede yalnz koro vardr. Koro: nanna ac ekiyor, Kocas gitti elinden. Vah kocasna! Vah gen sevgiliye! Vah evine! Vah kentine! Dumuzi Uruk'tan alnd

- www.turklib.ru Turkistan Library


O Eridu'da ykanamayacak, Kutsal yerde sabunlanamayacak nanna'nn annesine kendi annesi gibi davranamayacak. Dumuzi iin yas tutanlarn acs ok O kl ekemeyecek, Genlerle yanamayacak. nanna sahneye gelir.Yaptna piman, ok zntldr. nanna: Gitti kocam, tatl kocam, Gitti akm, tatl akm Sevgilim gtrld ehirden Onu kefenine saramadan Gveyim alnd elimden Dumuzi yaamyor artk. Derelere tepelere sordum, Nerede kocam? Nerede kaval? Onu rzgr alyor imdi. Nerede tatl arks? Rzgr sylyor imdi. Sahneye Dmzi'nin annesi Sirtur girer. Sirtur: Kalbim kaval gibi inliyor olum. Krlarda dolaan olum, Yakaland cinlere Kuzumu yitirdim. Olam yitirdim. Kalbim kaval gibi inliyor. Ey hain krlar! Koup gezdii yerlerde, Olum cansz yatyor. Kalbim inleyen kaval gibi alyor. Onu bulmal, grmeliyim, yavrusunu. Koro: Evde ac var! Evde inilti var! Yayk sessiz, st yok. anak krld Dumuzi yok. Rzgr sprd al yok. Sahneye Getinanna girer. Getinanna: Ey benim kardeim! Kimdir senin kz kardein? Benim!.. Senin iin kararan gn, Benim iin de kararr. Senin iin aaran gn, Benim iin de aarr. Kardeimi bulacam, Kaderini paylaacam. nanna: Kardeinin evi yok, Onu cinler ald.

- www.turklib.ru Turkistan Library


Seni ona gtrrdm, Ama yerini bilmiyorum. O srada sahneye sinek kyafetinde biri girer ve etrafnda dnerek nanna'ya: Sinek: Dumuzi'nin yerini sylersem, Bana ne verirsin? nanna: Eer onun yerini sylersen Birahaneye koyacam seni, Bilge kiiler arasna sokacam seni. Ozan arklar iinde yaatacam seni. Sinek: Gzlerini kaldr, Krlara bak. Dumuzi'yi orada bulacaksn. nanna, Getinanna ve annesiyle o tarafa doru yrrken sahne deiir. Dumuzi, bir keye bzlm alamaktadr. Onlar grnce heyecanla frlar, ikisinin ellerini yakalar. nanna: Artk zlme o kadar, Kz kardein yalvard Tanrlara, Yarm yl sen gideceksin yeraltna. O gidince yarm yl, Sen zgr olacaksn. Yine bana kavuacaksn. Dumuzi, nanna, kz kardei ve annesi birbirlerine sevinle sarlrlar.Sahneye btn figranlar girer. Hep birden alglar eliinde ve byk bir cokuyla ark sylenir: Frtnadan sesli davul ile, Tatl sesli lir ile Ruhu okayan arp ile Kalbi neelendiren arklar syleyelim: Birleince Tanramz, Tanrmz Bereket bolluk gelir lkeye, Allar, ambarlar taar, Her tarafta enlik var. Ey Smer halk! Yeni yl geldi diye alalm syleyelim Oynayalm glelim. Dualarla, arklarla Bar ve mutluluk dileyelim. KAYNAKA: BEND, Alster, Dumzi's Dream: Aspects of Oral Poetry in Sumerian Myth, Copenhagen, 1972. FALKENSTEIN, A. & W. Von Soden, Smeriscle und Ak-kadische Hymnen und Gebete, Stuttgart, 1953. KRAMER, Samuel Noah, From tle Poetry of Sumer, Creation, Glarification, Adoration, 1979. KRAMER, Samuel Noah, History Begins at Smer (Tarih Smer'de Balar), eviren Muazzez lmiye , Ankara, 1990.

- www.turklib.ru Turkistan Library


KRAMER, Samuel Noah, The Sacred Marriage Rite, Aspect of Faith, Mitl and Ritual in Ancient Sumer, London, 1969. KRAMER, Samuel Noah, The World of Sumer: An A-tobiography, Detroit, 1986. TEKN, Gnl, "Seyfelmuluk ve Bedilcemal Hikyesi'nde Eski Yakndou Kltrnden Kalma Unsurlar Hakknda", Jouurnal of Turkish Studies, 1985, s.277-300. THORKILD, Jacobsen, The Harps Tlat Once: Sumerian Poetry in Translation, New Haven, London, 1987. THORKILD, Jacobsen, The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion, New Haven, London, 1969. WOLKSTEIN, Diane & KRAMER, Samuel Noah, nanna, Qeen of Heaven and Earth: Her stories and Hymns from Sumer, New York, 1983.

Ilml slam ve Laiklik


lkemizde yeni moda, lml slam! Bunun aklamas yaplmyor, bildiim kadaryla. Ilml olmayan slam nasl? nce bunu irdeleyelim. Bunun tam karl olarak ran ve Suudi Arabistan gsterilebilir. Pekiyi, biz ne zaman onlar gibiydik? Cumhuriyetten nce, Osmanl zamannda. Devlet din kurallarna gre iliyor, padiahlk olmasna ramen eyhlislamn, ulemann sz nde geliyordu. Bu yzden matbaa lkeye 250 yl sonra girmi, ada okullarn almas yllarca gecikmiti. Ailede kadn ev ileri ve ocuk dourma makinesi olarak kabul ediliyor, onlarn okumas, i yapmas dar yz ak kmas, sokakta bir arada konumalar, dkknlara girmeleri hep yasaklanyordu. Herkes istese de istemese de dini kurallar uygulamak zorundayd. Uygulamayanlar cezalandrlyordu. Cumhuriyetten sonra ne oldu? Laiklik geldi. Ne yazk ki 80 yl sonra devletin Cumhurbakan olan kii bile laiklii anlamyor. Laiklik dinin devlet ilerine, insanlarn gnlk ilerine girmemesi. Herkesin dinini inand bildii gibi yapmas, kimsenin bu konuda kimseye karmamas. nancn, devlet kurumlarna sokulmamas. Din kyafeti ile devlet kurumlarnda allmamas. En kestirme anlatm bence bu. Tam bir demokrasi. lkeye laiklik gelince insanlarda byk bir rahatlk balamt. Kimse kimsenin korkusu, eletirisi yznden deil, kendi inanc dolays ile dininin kurallarn yapt. Yaptklarn da bakalarna gsterip ondan yarar salama yoluna girmedi. Laiklik dinsizlik deil, hakiki dindarlk demektir. Dinimizde

- www.turklib.ru Turkistan Library


Hrstiyanlkta olduu gibi, Allah ile kul arasna kimse giremez. Zaten bu deyim bile laiklii anlatyor. Herkesin inanc vicdannda. Laiklik knca, onu karanlara yaranmak iin hemen dine kar konuacak yalakalar susturmak amacyla onlara 3 yla kadar hapis cezas kondu kanunda. Bylece dinimiz de koruma altna alnm oluyordu. Laiklik ktktan bir sre sonra hi eitimi olmayan rahmetli annem Aman kzm, insanlarmz dinini brakmaya ne de hevesli imi, sanki onlara Atatrk dininizi brakn dedi. demiti. Annem bile laikliin dinsizlik olmadn anlamt. Herkes yle rahatt ki, isteyen dininin kurallarn yapyor, onu ne kimseye gsterip nme veya yararlanma arac olarak kullanyor, ne de yapmayana karyordu. Ramazanda isteyen yiyip iiyor, isteyen orucunu tutuyordu. Oru tutanlar, tutmayanlara, Yiyorsunuz!, diye kafa tutmuyordu. Annem, yalnz ramazan deil aylarda da oru tutard; ama bir gn olsun bize, Neden karmda yiyip iiyorsunuz! dememitir. Ona gre asl gnah yle sylemekti. Birlikte altmz rahmetli arkadam Hatice Kzlyay, alt srece dini kurallarn yapt; ama kimseye yaptn bildirmedi ve bir kez olsun bana da Sen neye yapmyorsun! demedi. stelik o, ok kstl yaayarak azck maandan artrd be kuruun zektn bile verirdi. imdiki dindar geinenler, milyarlar aan paralar ve kilolarca altnlarnn zektn vermeye kalksalar, kim bilir ne kadar fakir insanmzn evi olur, karn doyard! Burada bir anm yazmadan geemeyeceim : Refah partisi zamannda Gnende Refah Partisinin belediye bakan aday ok kuvvetli, diyorlard. Ona karlk baka partinin aday seimi kazanmt. O gnlerde ben Gnende banyolarda idim. Orada satc kadnlardan birine: Ne yaptnz siz, niin teki partiyi kazandrdnz. diye sitemli konuunca, Brak Allah akna; bugne kadar bizim dinimize karan m vard, camiler mi kapal idi, nereden kt bunlar! demez mi! Ba rtl bir hanmd. Sarldm, yanaklarndan ptm. te laiklik dindar bir kadnmzn azndan bugnn Cumhurbakanndan ok daha ak anlatlmt. Benim anladm, memleketimizde laiklikle birlikte lml slamlk balamt. Kimse kimsenin dinine inancna karmyor, insanlarmz dinli, dinsiz ayrlmyordu. Allah herkesin kalbinde idi. Okuyan kzlar asla balarn rtmeyi dnmyorlard. in ilgin yan daha ne kyafet kanunu ne laiklik varken 1923, 1924, 1925 yllarnda kan okul resimlerinde hibir kzn ba rtl deildi. 1980lere kadar hibir kz da bam rteceim, demedi. Ba rtme, 1980 ylnda kurucu Mecliste Mehmet Yamak adl birinin, mam Hatip kzlarnn balar rtlsn. diye bir deme vermesi ile balad. Ben hemen kendisine, bizde bir rahibe snf olmadn ve laik devletin okullarna din kyafeti ile girilemeyeceini, yazdm. Ne yazk ki, ne eitimcilerden ne siyasetilerden ne de aydn geinenlerden bana katlan olmad; hatta, Ecevitler ve YK bile onaylar grndler bu durumu. Hepsine knayarak mektup gnderdim. Ondan cesaret alan Erbakan takm, liselerde, niversitelerde alkan ve fakir kzlar bularak balarn rtme koulu ile ayla baladlar. Bu ocuklara da o zamanlar Laik devletin okuluna din kyafeti ile gelemezsin! denmedi. Hatta, baz aydn geinenlerimiz onu demokrasiye ve hogrye balamaya kalktlar. Sonunda bu rt bir ba bohas na, alnlarndaki eritle de rahibe klna dnd. Etekler yerleri sprecek kadar uzad. Sonunda bu kyafet bir parti ve dindarlk simgesi haline girdi. Bu kyafette olanlar, erkeklerimiz tarafndan namuslu olarak kabul edilmeye balad. Kzlar iyi koca bulmak iin kapanmaktan ekinmediler. nk onlar dileri, trnaklaryla urap almamlard zgrlklerini. Klelie almlard. Erkekler vermiti haklar onlara, imdi geri alyorlard. Ne yazk ki, gazeteci kadnlarmz bile kendilerini bekleyen sonuca aldrmadan onlar savunmaya kalkt. imdi lkemiz lml slam m oluyor bakalm... Ba bohal hanmlar dinli, ba ak olanlar dinsiz (!) kabul ediliyor. Daha nce byle bir ayrm yoktu. Lokantalarda bile namaz klmak iin yer aranyor. Yemek yenecek yerlerin namaza ayrlmas iin zorlanyor. Halbuki dinimizde kaza namaz var. Akam evinde klarsn namazn. Hayr, herkese gstermek gerek, baar puan almak iin! Ramazanda lokantalar akam yemekleri dnda almayacak. Okullara mescit isteniyor, kk ocuklara zorla namaz kldrlyor ve anlamadklar dualar ezberletiliyor. Ne kadn, ne de ocuk haklar var ortada. Allah da artk kalplerden sokaa indiriliyor. Dine sarlan erkekler, mayolu kadn resimlerinden bile etkileniyorlar. Dier erkeklerin hissi yok mu acaba? Askerlerimiz, vatanmz korumak iin dmana kar ehit oluyorlar. Ninelerimiz bu vatan zgr yapmak iin ocuklarn bile feda edip cepheye kotular. imdi ise laik devletin en ba Cumhurbakannn ei olan hanm lkesinin yarar adna, bana balad bir earb karp ei gibi ada bir kyafete giremiyor. Neden, koca korkusu. nk kocas onun ba yoluyla

- www.turklib.ru Turkistan Library


o mevkie geldiine inanyor. Halbuki seimi kazanmann; elerinin bandan ok, oy iin verilen paralar ve rvetlerle olduunu hepimiz biliyoruz. Oysaki Kuranda rvet vermek gnahtr. Ayrca Kadnlarn balarn rtmesi ne slamn art, ne de farz. Kuranda rtmeyenlere cehennem, rtenlere de cennet sz yok. Ama imdi yine para ile kzlarn, kadnlarn balar rttrlyor. Bunun kimse farknda deil grnyor. Bu paralar nereden geliyor, soran arayan yok. Erkek basks alp ban gidiyor, zavall aptal kadnlar para yznden kendilerini ve kzlarn yeniden klelie srklediklerini anlamyorlar. Uzun lafn ksas, biz laik devlet olarak tam lml slamdk. O zaman da barts rten kadnlar vard ama laik devletim kurumlarnda okuyan alanlarn aklna rtnmek gelmiyordu. AKP iktidaryla lkemizden lml slam yok edilip koyu slam getirilmek istenmektedir. Bunun en belirgin rnei de laik devletin en ba idarecileri kendileri en modern ekilde giyindikleri halde elerini szde din! kyafetinde resmi trenlere sokmaya almalar. Bunu ho grmeye alan gafillere, zellikle kadnlara kzyor, acyor, lkem namna ok ok zlyorum. Haydi hayrls... Muazzez lmiye 08.09.2007

Muazzez lmiye Muazzez lmiye (born 20 June 1914) is a Turkish archaeologist and Assyriologist who specializes in the study of Sumerian civilization. In 2006, at the age of 92, she received world-wide coverage in international media organs when, upon publication of her 2005 book which described, among other topics, how her research into the history of the headscarf revealed that it did not originate in the Muslim world, but was worn five thousand years ago by Sumerian priestesses who

- www.turklib.ru Turkistan Library

initiated young men into sex, she and her publisher were charged with "inciting hatred based on religious differences". Educational credentials Born in the northwestern city of Bursa, Turkey's fourth-largest, which, at the time, was a major regional administrative center of the Ottoman Empire, Muazzez lmiye completed her primary studies first in the schools of the city of orum and, subsequently, her native city where, by the time of her 17th birthday in 1931, she graduated from its training facility for elementary school teachers. After nearly five years of educating children in another northwestern city, Eskiehir, she began studies in 1936 at Ankara University's Department of Hittitology, founded the previous year by the country's leader, Mustafa Kemal Atatrk. Among her teachers were two of the period's most eminent scholars of Hittite culture and history, Hans Gustav Gterbock and Benno Landsberger, both Hitler-era German-Jewish refugees, who spent World War II as professors in Turkey. Upon receiving her degree in 1940, she began her career at Istanbul Archaeology Museum's Museum of Ancient Oriental Art as a resident specialist in the field of cuneiform tablets, thousands of which were being stored untranslated and unclassified in the facility's archives. In the intervening years, due to her efforts in the deciphering and publication of the tablets, the Museum became a Middle Eastern languages research center attended by researchers from every part of the world. Professional career and court case

- www.turklib.ru Turkistan Library

Married to M. Kemal , the director of Topkapi Museum, Muazzez lmiye is also a prominent advocate for secularism in Turkey, and an honorary member of German Archeology Institute and stanbul University Institute of Prehistoric Sciences. She has gained renown in her profession for the diligent and systematic investigation evident in her books, scholarly papers and general interest articles published in magazines and newspapers such as Belleten and Bilim ve topya. In her trial, which began on 1 November 2006, she denied the charges, declaring "I am a woman of science ... I never insulted anyone".[1] The judge dismissed her case at the first trial hearing and her publisher's acquittal followed a trial lasting less than half an hour.[2] Partial bibliography * 1993: Zaman Tneli ile Smer'e Yolculuk [Time Tunnel and the Journey to Babylon (written as children's educational literature) * 1995: Kur'an, ncil ve Tevrat'n Smer'deki Kkeni [The Origins of the Koran, the Bible and the Torah in Babylon] * 1996: Smerli Ludingirra [Babylonian Ludingirra, a retrospective science-fiction] (brahim Peygamber) * 1997: The Prophet Abram, According to Babylonian Writings and Archeological Findings * 1998: nanna'nn Ak [The Love of nannma, the Belief and the Holy Marriage in Babylon] * 2000: Hititler ve Hattua [The Hittites and Hattua, as Written by Ishtar] Ortadou Uygarlk Miras * 2002: Civilization Heritage in the Middle East * Works include numerous translations from English

- www.turklib.ru Turkistan Library

Notes 1. Fraser, Suzan (2006). "Author, 92, Cleared of Islam Insult" The Standard. Retrieved November 2, 2006. 2. "Turkey court clears archaeologist". BBC News (1 November 2006)

Turkiston Kutubxonasi Turkistan Library http://www.turklib.ru http://www.turklib.uz http://www.turklib.com

- www.turklib.ru Turkistan Library