KİMYASAL

REAKSİYONLAR VE
ENERJİ
ÜNİTENİN BÖLÜM BAŞLIKLARI
• 1. BÖLÜM: Sistemler ve Enerji Türleri
• 2. BÖLÜM: Sistemlerde Entalpi Değişimi
• 3. BÖLÜM: İstemlilik

1. BÖLÜM: SİSTEMLER VE
ENERJİ TÜRLERİ
SİSTEM VE ORTAM
SİSTEMLER
• Kapalı sistem, açık sistem ve izole sistem olmak üzere üç
çeşit sistem vardır.
• Termodinamik, bu sistemlerin çevre ve evren ile olan ilişkisini
inceleyen bilim dalıdır.
• Sadi Carnot (1796–1832) termodinamik biliminin kurucusu
olarak kabul edilir. Carnot çevrimi olarak bilinen
termodinamiğin II. yasasıdır.
1

ENERJİ TÜRLERİ ADI VE SİMGESİ





H = Entalpi
S = Entropi
E veya U = İç enerji
w = İş
q veya Q = Isı
G = Gibbs serbest enerjisi (Gibbs enerjisi veya serbest
enerji)

ULUSLARARASI BİRİM SİSTEMİNDE (SI)
ENERJİ TÜRLERİ BİRİMLERİ





E (İç enerji) birimi: kJ
G (Gibbs enerji) birimi: kJ/mol
H (Entalpi) birimi: kJ veya kJ/mol
S (Entropi) birimi: kJ/K mol
w (İş birimi): kJ
q (Isı birimi): kJ

ENERJİ TÜRLERİ DEĞİŞİMİ* NASIL
GÖSTERİLİR?
• ΔGtepkime = Gibbs serbest enerjisi değişimi (Gibbs enerjisi
değişimi veya serbest enerji değişimi)
• ΔHtepkime = Entalpi değişimi
• ΔStepkime = Entropi değişimi
*Değişim ΔGtepkime, ΔHtepkime ve ΔStepkime için söz konusudur.

STANDART ŞARTLARDA* ENERJİ TÜRLERİ
DEĞİŞİMİ NASIL GÖSTERİLİR?
• ΔG°tepkime = Standart şartlarda Gibbs serbest enerjisi değişimi
• ΔH°tepkime = Standart şartlarda entalpi değişimi
2

• ΔS°tepkime = Standart şartlarda entropi değişimi
* Standart şartlar 1 atm basınç ve 25 °C sıcaklıktır.

FORMÜLLER
İÇ ENERJİ, İŞ, ISI İLİŞKİSİ FORMÜLÜ
ΔE = q + w (Termodinamik I. yasanın formülü)

HACİM SABİT OLDUĞUNDA İŞ YAPILMAZ, İÇ
ENERJİ DEĞİŞİMİ ISIYA EŞİT OLUR
ΔE = q + w
Hacim sabit olduğunda iş yapılmadığından (w = 0)
ΔE = q olur.

SABİT BASINÇTA ISI (qP) ENTALPİ
DEĞİŞİMİNE (ΔH) EŞİTTİR
Basıncın sabit olması qP = ΔH anlamına geldiğinden, ΔE = q + w
formülünde qP yerine ΔH yazılırsa;
ΔE = ΔH + w
w = ΔE - ΔH
ΔH = ΔE - w formülleri elde edilir.

11.SINIF KİMYA PROGRAMINDA OLAMAYAN
BİR DİĞER FORMÜL
ΔH = ΔE - w
w = - PΔV
ΔH = ΔE - (- PΔV)
ΔH = ΔE + PΔV

ΔG°, ΔH°, ΔS°sistem FORMÜLLERİ
3

ΔG° = ∑nG°ürünler – ∑nG°girenler
ΔH° = ∑nH°oluşma entalpisi (ürünler) – ∑nH°oluşma entalpisi (girenler)
ΔS°sistem = ∑nS°ürünler – ∑nS°girenler

DİĞER FORMÜLLER
ΔS°toplam = ΔS°sistem + ΔS°ortam
Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔSortam=- ΔH/T
ΔS°toplam = ΔS°sistem - ΔHsistem/T
Önce eşitliğin her iki tarafı -T ile çarpılır; –TΔStoplam = ΔG°
olduğundan yerine yazılırsa aşağıdaki ifade elde edilir:
ΔG° = ΔH°sistem - TΔS°sistem

FORMÜLLERLE İLGİLİ BAZI BİLGİLER




ΔG dengede sıfırdır.
E (İç enerji) değerlerinin hepsi artıdır.
E (İç enerji) ölçülemez.
w>0 ise sisteme iş yapılmıştır; w<0 ise sistem iş yapmıştır.
Genleşince işin eksi, ısının ise artı olması lazımdır.

İZOTERMAL DEĞİŞİM
• İzotermal değişim, sıcaklık farkının olmadığı değişimlerdir.
• İzotermal değişim olursa serbest enerji (G) hesaplanabilir.
• İzotermal değişim dışında serbest enerji hesaplanamaz. T1
ve T2 aynı ise (izotermal değişim) adyabatik, izokorik,
izobarik hem tersinir hem de tersinmez tepkimelerde ΔH ile
ΔE aynı değerdir.

İZOKORİK DEĞİŞİM
• İzokorik değişim, hacim farkının olmadığı değişimlerdir.

İZOBARİK DEĞİŞİM
• İzobarik değişim, basınç farkının olmadığı değişimlerdir.
4

ADYABATİK DEĞİŞİM
• Adyabatik değişimlerde duvar izole edilmiştir.
• Adyabatik ortam ısı ve kütle kaybının veya kazancının
olmadığı hâldeki süreçtir.
• Adyabatik bir ortam oluşturabilmek için sınırlanmış alan, ısı
ve kütle geçişine karşı tamamen yalıtılmıştır.
• qsistem=0 ise adyabatiktir.

ENERJİ İLE ISI AYNI MIDIR?
• Isı enerji birimidir.
• Ancak maddenin sahip olduğu enerjiyi göstermez.
• İki sistem arasında enerji alış verişi olunca ısı söz konusu
olur; bu esnada evrenin toplam enerjisi değişmez, sabit kalır.
• Alınıp verilen şey enerjidir. Ancak enerji yerine ısı diyoruz.
• Enerji yerine ısı diyoruz diye de “Enerji ile ısı aynıdır.”
diyemeyiz; çünkü enerji her zaman vardır, ısı ise enerji alınıp
verilince ortaya çıkar.
• Maddenin ısısı olmaz. Maddenin ısısından söz edebilmek
için sıcaklıkları farklı iki durumun olması gerekir.
• “Maddenin toplam enerjisi” denir.
• “Maddenin toplam ısısı” denemez.

ISI KAPASİTESİ (ISINMA ISISI)
• 1 mol maddenin sıcaklığını, sabit sıcaklık ve sabit basınçta 1
°C arttırmak için gerekli ısı miktarına denir.

SICAKLIĞI ÖLÇMEK SURETİYLE NE YAPMIŞ
OLUYORUZ?
• Her bir taneciğin EİÇ’leri (tek tek EK’leri) farklı farklı
olduğundan taneciklerin ortalama EK’leri denir.
• Taneciklerin hepsi hareketlidir. Bundan dolayı EK’leri vardır.
5

Hareket ısıyı doğurur. Isı, sıcaklığı yükseltir.
• Sıcaklığın ölçülmesiyle taneciklerin ortalama EK’leri
karşılaştırılmış, derecelendirilmiş olur.

ISI ALIŞ VERİŞİ NİÇİN OLUR? SICAKLIK
NASIL ÖLÇÜLÜR?
• Isı alış verişi sistemler arasındaki sıcaklık farkından dolayı
olur.
• Sıcaklığını ölçmek istediğimiz suyun içine termometreyi
daldırırız. Sıcak suyun kinetik enerjisi fazladır. Bu enerji,
önce termometre camına aktarılır. Camdan da termometre
içine aktarılır. Termometrenin içindeki cıva atomları daha hızlı
hareket ettiğinden yükselir. Böylece sıcaklık ölçülmüş olur.

İÇ ENERJİ
ΔE (İÇ ENERJİ DEĞİŞİMİ) NİÇİN
ÖLÇÜLEMEZ?
• E2 ve E1 ölçülemez. Bu nedenle de ΔE ölçülemez.

MADDENİN TOPLAM ENERJİSİ HESAP
EDİLEBİLİR Mİ?
• Maddenin toplam enerjisi hesap edilemez.

ET = EM (EP + EK) + EİÇ (EP + EK)
EİÇ = EÖTELEME (EK) + EDÖNME (EP + EK)
+ ETİTREŞİM (EK) + EÇEKİM (EK)

• E = mc2 ile hesaplanan enerjiye EP denilebilir. Ancak farklı bir
6

boyuttur.
• Sonuç olarak EİÇ hesap edilemez.
• Bir kişinin maddi zenginliği hesap edilse bile zenginlik
denince akla; beyin, duygu, akıl, fikir, idrak, kavrama, hafıza
vb. her türlü zenginlik geldiğinden iç zenginlik hesap
edilemez.

ISI VE İŞ
ISININ İŞARETİ NE ZAMAN POZİTİF (+)
OLUR?
• Endotermik değişimlerde ısının (q) işareti pozitif (+) olur;
başka bir ifadeyle q>0’dır.
• Genleşince ısının işareti pozitif (+) olur.
• Sistemin ısı kazanması, olayın endotermik olduğunun
göstergesidir; ısının işareti pozitif (+) olur.

ISININ İŞARETİ NE ZAMAN NEGATİF (-)
OLUR?
• Ekzotermik değişimlerde ısının (q) işareti negatif (-) olur;
başka bir ifadeyle q<0’dır.
• Sıkıştırınca ısının işareti negatif (-) olur.
• Sistemin ısı kaybetmesi, olayın ekzotermik olduğunun
göstergesidir; ısının işareti negatif (-) olur.

İŞ İŞARETİ NE ZAMAN POZİTİF (+) OLUR?
• İşaretlerin karıştırılmaması ve akılda kolay kalması
açısından, ortamın sisteme iş yapması endotermik olarak
düşünülebilir. İşaretler iş için de ısıda olduğu gibidir.
• Ortamın sisteme iş yapması durumunda ise iş (w) işareti
pozitif (+) olur; başka bir ifadeyle w>0’dır.
7

• Bu durum soruda “Sisteme şu kadar kJ’lük iş yapılmıştır.”
diye verilir.
• Pistonun sıkıştırılarak hacminin azalması da buna örnek
verilebilir. Sıkıştırmada sisteme iş yapılır; işin işareti (+) olur.

İŞ İŞARETİ NE ZAMAN NEGATİF (-) OLUR?
• İşaretlerin karıştırılmaması ve akılda kolay kalması
açısından, sistemin ortama iş yapması ekzotermik olay
olarak düşünülebilir. İşaretler iş için de ısıda olduğu gibidir.
• Sistem tarafından ortama (dışarıya) iş yapılırsa iş (w) işareti
negatif (-) olur; başka bir ifadeyle w<0’dır.
• Bu durum genellikle soruda “Sistem şu kadar kJ’lük iş
yapmıştır.” diye verilir.
• Pistonun hacminin genişlemesi buna örnektir. Genleşmede
sistem iş yapar; işin işareti (-) olur.

GENLEŞME VE SIKIŞTIRMA İLE
TERMODİNAMİK İLİŞKİSİ
• Genleşmede sistem iş yapar; işin işareti (-) olur.
• Sıkıştırmada ise sisteme iş yapılır; işin işareti (+) olur.

GAZLAR GENLEŞİRKEN GENELDE SOĞUR
• Azot, oksijen vb. çoğu gaz genleşirken soğur.
• Helyum ve hidrojen gazları genleşince soğumazlar, tam
tersine ısınırlar.

JOULE THOMSON KAT SAYISI
• Joule Thomson kat sayısı + (artı) olanlar genleşirken
soğuyan gazlardır.
• Joule Thomson kat sayısı – (negatif) olanlar ise genleşirken
ısınan gazlardır.
8

TERMODİNAMİĞİN I. KANUNU
TERMODİNAMİK 4 YASADAN OLUŞUR
• Termodinamik bilimi dört temel doğal yasaya dayanır: Birinci
yasa, ikinci yasa, üçüncü yasa ve sıfırıncı yasa.
• I. YASA: ENERJİNİN KORUNUMU YASASI
• Termodinamiğin birinci yasası, enerjinin korunumunu ifade
eder. Enerji, bir şekilden diğerine dönüşebilir. Toplam enerji
sabit kalır.
• Termodinamiğin I. yasasına göre enerji, miktar yönüyle yok
edilemez.
• ΔE = q + w (Termodinamik I. yasanın formülü)
• Enerji, entalpi, ısı; aynı anlama gelen kelimelerdir.
• C + O2 → CO2 + ısı
• Nefes alıp vermemizde C ve O2’nin enerjileri toplamı;
CO2’nin enerjisi ile açığa çıkan enerjinin toplamına eşittir.

ΔE = q + w FORMÜLÜ İLE İLGİLİ
PROBLEMLER
• SORU: Sabit basınçlı bir sisteme 303 J’lük iş yapılırken
sistem 78 J’lük ısı kaybediyor. Sistemin iç enerji değişimini
hesaplayınız.
• ÇÖZÜM: Sisteme iş yapıldığından dolayı w = +303 J olur.
Sistem ısı kaybettiğinden dolayı q = -78 J olur.
• ΔE = q + w
• ΔE = -78 J + (+303 J)
• ΔE = +225 J

SABİT HACİMDE İŞ YAPILMAZ VE SİSTEM
9

HAREKETLİ OLDUĞUNDA qP = ΔH OLUR
• SORU: Standart şartlarda 1 mol hidrojenin sabit hacimli
kapalı bir silindirde yanması sonucu su buharı oluşurken
240,68 kJ/mol’lük ısı açığa çıkmaktadır. Yine standart
şartlarda 1 mol hidrojenin sürtünmesiz hareket eden bir
silindirde yanması sonucu 241,82 kJ/mol’lük ısı açığa
çıkmaktadır. ΔE, ΔH ve w değerlerini hesaplayınız.
• ÇÖZÜM: Sabit hacimli kapalı bir silindirde 240,68 kJ/mol’lük
ısı açığa çıktığına göre q işareti (-) olur (q = -240,68 kJ).
• Kapalı bir silindir denildiğinde hacim sabit olduğundan iş
yapılmamıştır. w = 0 olur.
• ΔE = q + w formülünde iş yerine 0 yazılırsa ΔE = -240,68
kJ/mol bulunur.
• Hareket eden silindirde sistem hareketli olduğundan basınç
sabittir. Isı açığa çıktığına göre q = -240,68 kJ olur.
• qP = ΔH olduğundan ΔH = -241,82 kJ/mol olur.
• qP = ΔH olduğundan ΔE = q + w’te q yerine ΔH yazılırsa
formül ΔE = ΔH + w şeklinde olur. Buradan w = ΔE – ΔH
formülünde sayısal değerler yerine konursa w = -240,68 - (241,82) kJ olduğundan w = +1,14 kJ bulunur.

2. BÖLÜM: SİSTEMLERDE
ENTALPİ DEĞİŞİMİ
TERMOKİMYA VE KİMYASAL REAKSİYON
ÇEŞİTLERİ
• Bütün kimyasal reaksiyonlarda enerji değişimi söz
konusudur.
• Kimyasal olayların tamamı dışarıdan ısı alarak veya çevreye
ısı vererek gerçekleşir. Isı alma ya da ısı vermenin olmadığı
10





bir kimyasal tepkime yoktur.
Bir kimyasal tepkime dışarı ısı veriyorsa ekzotermiktir.
Bir kimyasal tepkime ısı alarak gerçekleşiyorsa endotermiktir.
Bir kimyasal reaksiyonda reaksiyonun başlaması için verilen
enerji, reaksiyondan sonra açığa çıkan enerjiden daha
büyükse bu tür reaksiyonlar endotermiktir (ısı alan).
Reaksiyonun başlaması için verilen enerji, reaksiyondan
sonra açığa çıkan enerjiden daha küçükse bu tür
reaksiyonlar ekzotermiktir (ısı veren).
Bir kimyasal tepkimede enerji çıkışı oluyorsa, bu açığa çıkan
enerji, kütlenin enerji karşılığı değildir; kimyasal bağlarla
ilgilidir.

ENTALPİ
REAKSİYON ISISI (ENTALPİ DEĞİŞİMİ)
• Sabit basınç altında gerçekleşen kimyasal reaksiyonlardaki
enerji değişimine reaksiyon ısısı denir. ΔH ile gösterilir.
• ΔH, kimyasal reaksiyonlardaki enerji değişimini gösteren bir
büyüklüktür.
• Reaksiyon ısısı olarak ΔH şu farklı isimlerle de anılır:
Tepkime ısısı, reaksiyon ısısı, entalpi değişimi, reaksiyon
entalpisi değişimi, tepkime entalpisi değişimi.
• Ekzotermik tepkimelerde ΔH’ın işareti eksidir.
• Endotermik tepkimelerde ΔH’ın işareti artıdır.
• Açığa çıkan enerji ve gerekli olan enerji artılı ve eksili olmaz.
ΔH da artısız ve eksisiz olmaz.
• ΔH°>0 ise istemsiz bir tepkimedir.

ISI İLE ENTALPİ AYNI MIDIR?
• Sabit basınç altında gerçekleşen kimyasal reaksiyonlardaki
ısı değişimi (tepkime ısısı) ile tepkimedeki entalpi değişimi
aynı anlama gelmektedir ve birbirlerine eşittirler (qP = ΔH).
11

• Tepkime ısısı yabancı kaynaklarda q bizde genelde Q ile
entalpi ise H simgesi ile gösterilir.
• Sabit basınçtaki reaksiyon ısısı da qP ile belirtilir.
• Sabit hacim altında gerçekleşen kimyasal reaksiyonlardaki
ısı değişimi qV ile simgelenir.
• qV ile qP eşit değildir. Dolayısıyla reaksiyon ısısı ΔH ile de
gösterildiğinden; reaksiyon ısısına, sabit basınç altındaki
reaksiyon ısısı denilmelidir. Ancak denilmez. Bunun sebebi
şöyle açıklanır:
• Sabit basınç altında şartı, kimyacılar için bir gerekliliktir.
• Bu nedenle malumu ilam kabilinden olmasın diye genelde
kimyacılar “sabit hacim altında” tabirini söylemezler. Bu
durum, noksanlık veya hata sayılmamalıdır.
• q simgesi Δ’yı da içerir; çünkü ısı, zaten enerji alış verişi
olunca söz konusu oluyordu. Başka bir ifadeyle maddenin
ısısından söz edebilmek için sıcaklıkları farklı iki durumun
olması gerekiyordu. Bu nedenle q’nun baş tarafına Δ
yazılmaz.

REAKSİYON İÇERİSİNDE VERİLEN ISILAR,
REAKSİYON DIŞINA TAŞINARAK REAKSİYON
ISISI (ΔH) OLARAK GÖSTERİLİR
• C + O2 → CO2 + 94 kcal
C + O2 → CO2 ΔH = – 94 kcal
• N2 + O2 + 22 kcal → 2NO
N2 + O2 → 2NO ΔH = + 22 kcal

STANDART OLUŞUM ENTALPİLERİ
ΔH°tepkime VE ΔH°oluşma entalpisi SİMGELERİNİN
BİRBİRİNDEN FARKI
12




ΔH° = ∑nH°ürünler – ∑nH°girenler
ΔH°geneldir, her ikisini de içerir.
ΔH°tepkime bütün tepkimeler için söz konusu olan bir simgedir.
ΔH°oluşma entalpisi ise bileşiğin yalnız elementlerinden oluşmasına
ait reaksiyon denkleminin ΔH°’ını sembolize eder.

OLUŞMA ISISI (OLUŞUM
ENTALPİSİ)
• Aynı ΔH simgesi oluşma ısısı için de kullanılır. Oluşma ısısı
olarak ΔH şu farklı isimlerle de anılır: Teşekkül ısısı, oluşum
ısısı, oluşma entalpisi, teşekkül entalpisi, oluşum entalpisi.
Aslında oluşma entalpisi değil, oluşma entalpi değişimi
demek gerekir; pratikte denilmiyor.
• Oluşum ısısı, bileşikler için geçerli bir tabirdir.
• OLUŞMA ISISI TANIMI: 1 mol bileşiğin elementlerinden
oluşmasına ait reaksiyon denkleminin ΔH değerine o
bileşiğin “oluşma ısısı” denir.
• ELEMENTLERİN OLUŞMA ISISI 0’DIR: Elementlerin oda
koşullarında bulundukları fiziksel hâllerinin oluşma ısıları sıfır
kabul edilmiştir. Yapı taşı molekül olan 10 adet elementin de
(F2, Cl2, Br2, I2, At2, H2, O2, N2, S8, P4) oluşma ısısı sıfırdır.

ΔH İLE AYNI ANLAMA GELEN DİĞER
TERİMLER
• Nötrleşme ısısı: Asit baz reaksiyonlarında 1 mol maddenin
nötrleşmesine ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
ekzotermiktir.
• Yanma ısısı: Yanma reaksiyonlarında 1 mol maddenin
yanmasına ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
ekzotermiktir.
13

• Erime ısısı: 1 mol maddenin katı fazdan sıvı faza geçmesine
ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay endotermiktir.
• Buharlaşma ısısı: 1 mol maddenin sıvı fazdan gaz faza
geçmesine ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
endotermiktir.
• Çözünme ısısı: 1 mol maddenin bir sıvıda çözünmesine ait
reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay bazen endotermik
bazen ekzotermiktir.

ΔH HESAPLAMA YOLLARI







1 – OLUŞMA ISILARINDAN
2 – KİMYASAL BAĞ ENERJİLERİNDEN
3 – HESS PRENSİPLERİNDEN
4 – MOL HESABIYLA
5 – HÂL DEĞİŞİM GRAFİKLERİNDEN
6 – KALORİMETRİK HESAPLAMALARDAN
7 – AKTİFLEŞME ENERJİSİNDEN
8 – FARKLI İKİ SICAKLIKTAKİ DENGE SABİTİ
DEĞERLERİNDEN
• 9 – İÇ ENERJİ DEĞİŞİMİ VE İŞ DEĞERLERİNDEN
• 10 – İÇ ENERJİ DEĞİŞİMİ, BASINÇ VE HACİM
DEĞİŞİMİNDEN

OLUŞUM ENTALPİLERİNDEN ΔH
(TEPKİMENİN ENTALPİ DEĞİŞİMİ)
HESAPLANMASI
• ΔH, ürünlerin oluşma entalpileri toplamından girenlerin
oluşma entalpileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur.
Reaksiyon denkleminde şayet kat sayı varsa, oluşma
entalpisi o kat sayı ile çarpılır.
• ΔH° = ∑nH°ürünler – ∑nH°girenler

14

TEPKİME SONUNDAKİ ENTALPİ DEĞİŞİMİ
• Tepkimeye giren ve tepkimeden çıkan maddelerin mol
sayıları hesaplanır.
• Arta kalan maddenin yalnız giren kısmının molü hesaba
katılır.
• ΔH aşağıdaki gibi bulunurken; tepkimeye giren ve
tepkimeden çıkan maddelerin etkin molleri oluşum
entalpisiyle çarpılır.
• ΔH° = ∑nH°ürünler – ∑nH°girenler

AKTİFLEŞME ENERJİSİNDEN
ΔH HESAPLANMASI
• AKTİFLEŞME ENERJİSİ: Kimyasal tepkimenin
gerçekleşmesi için gerekli olan en az enerjiye aktifleşme
enerjisi denir. Örneğin; tutuşma sıcaklığına gelene kadar
maddeyi ısıtırken verilen enerji, aktifleşme enerjisidir. ΔH,
ileri reaksiyonun aktifleşme enerjisinden geri reaksiyonun
aktifleşme enerjisinin çıkartılmasıyla bulunur.
• ΔH° = Eaileri – Eageri

İÇ ENERJİ DEĞİŞİMİ VE İŞ BİLİNİRSE
ENTALPİ DEĞİŞİMİ NASIL BULUNUR?
ΔE = q + w
qP = ΔH
ΔE = ΔH + w
w = ΔE - ΔH
ΔH = ΔE - w

İÇ ENERJİ DEĞİŞİMİ, BASINÇ VE HACİM
DEĞİŞİMİNDEN ΔH BULUNMASI
ΔE = q + w
15

qP = ΔH
ΔE = ΔH + w
ΔH = ΔE - w
w = - PΔV
ΔH = ΔE – (- PΔV)
ΔH = ΔE + PΔV

HESS KANUNU
HESS PRENSİPLERİ
• Birden fazla reaksiyon denklemi taraf tarafa toplandığında
yeni bir reaksiyon denklemi elde ediliyorsa, reaksiyon
denklemlerinin ΔH değerlerinin cebirsel toplamı, net
reaksiyon denkleminin ΔH’ına eşittir.
• Bir reaksiyon denkleminde maddelerin kat sayıları herhangi
bir sayı ile çarpılarak genişletiliyorsa, ΔH değeri de aynı sayı
ile çarpılır.
• Bir reaksiyon denkleminde maddelerin kat sayıları herhangi
bir sayıya bölünerek sadeleştiriliyorsa, ΔH değeri de aynı
sayıya bölünür.
• Bir reaksiyon denkleminde reaksiyona giren maddelerle
ürünler yer değiştirirse, ΔH değeri de işaret değiştirir.

BAĞ ENERJİLERİ
KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ
• Atomlarda kimyasal bağ enerjisi söz konusu değildir.
• Moleküllerin atomlardan meydana geldiğini biliyoruz.
Moleküldeki atomları bir arada tutan kuvvet kimyasal
bağlardır. Kimyasal bağ enerjisinden söz etmek için
molekülün olması lazımdır.
16

• Element moleküllerinin kimyasal bağ enerjisi vardır.
• Bütün kimyasal reaksiyonlar, kimyasal bağların kırılması
veya oluşması ile meydana gelir. Doğal kimyasal
reaksiyonlarda, kimyasal bağ oluşurken enerji açığa çıkar.
Doğal bir bileşiğin kimyasal bağlarını kırmak için de enerji
vermek gerekir.
• Bir kimyasal bağın meydana gelmesi sırasında açığa çıkan
enerjiye veya kimyasal bağın kırılması için gereken enerjiye
bağ enerjisi denir.
• Bir kimyasal bağ kırılırken ne kadar enerji veriliyorsa, aynı
kimyasal bağ oluşurken de o kadar enerji açığa çıkar. Bu
enerjiye kimyasal bağ enerjisi denir.
• Molekülü oluşturan atomlar arasındaki kimyasal bağların
enerjilerinin sayısal değerini gösteren tablolarda, kimyasal
bağ enerjisi kcal/mol veya kJ/mol cinsindendir.

BAĞ ENERJİLERİNDEN YARARLANARAK
STANDART ENTALPİ DEĞİŞİMİNİN
HESAPLANMASI
• Bağ enerjilerinden yararlanarak herhangi bir tepkimenin
entalpi değişiminin hesaplanabilmesi için tepkimedeki tüm
maddelerin gaz fazında olması gerekir.
• ΔH°, girenlerin kimyasal bağ enerjileri toplamından ürünlerin
kimyasal bağ enerjileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur.
Denkleştirilmiş reaksiyon denkleminde şayet moleküllerin baş
tarafında kat sayı varsa, molekülün kimyasal bağ enerjisi o
kat sayı ile çarpılır.
• Bunun için önce verilen reaksiyon denkleminin
denkleştirilmesi, daha sonra reaksiyon denklemindeki
moleküllerin açık formüllerinin yazılması gerekir.
• ΔH°tepkime = ∑nH°girenlerin bağ enerjisi – ∑nH°ürünlerin bağ enerjisi

MOLEKÜLÜN KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ
17

NASIL BULUNUR?
• Açık formülü yazılan bir molekülün içerdiği kimyasal bağların
enerjilerinin toplanması ile elde edilen sayısal değerdir.

DOĞAL TEPKİMELERDE ÜRÜNLERİN BAĞ
ENERJİSİ TOPLAMININ GİRENLERİNKİNDEN
BÜYÜK OLMASINDAN ÇIKARILMASI
GEREKEN DERS
• Termodinamiğin II. yasasına göre reaksiyon sonunda üretilen
ürünlerin kimyasal bağ enerjileri artar.
• Buradan şu dersi çıkarmamız gerekmektedir: Bağ
enerjilerinin artması çeşitli kabiliyet ve bilgilerle mücehhez
olmamız gerektiğini bize ders vermektedir.

3. BÖLÜM: İSTEMLİLİK
İSTEMLİ VE İSTEMSİZ
DEĞİŞİMLER
FORMÜLLERLE İSTEMLİLİK ŞARTLARI
• ΔS°toplam>0 ise istemli
• ΔG°>0 ise istemsiz
• ΔH°>0 ise istemsiz

İSTEMLİLİK ŞARTLARI
• Tepkimenin genelde ekzotermik olması
• Birleşme kabiliyeti olması
18

• Eşik enerjisini aşabilecek gerekli aktivasyon enerjisine sahip
olması
• Birleşecek maddelerin yeterli olması
• Uygun şartlar olması

İSTEMLİLİK İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER
• İstemli olaylarda düzenlilik artar.
• Isının açığa çıktığı tepkimeler genelde istemlidir.
• Sistemin (ürünlerin) entalpisinin azaldığı tepkimelere ait
olaylar genelde istemlidir.
• Bağ enerjilerinin arttığı tepkimelere ait olaylar istemlidir.
• Entropinin büyüdüğü olaylar istemlidir.
• Doğal olaylar, istemli olup entropiyi arttıracak yönde cereyan
eder.
• Hem evrenin entropisinin artması hem de mekânın
genişlemesi her ikisi de istemlidir ve entropi kanununa irca
edilebilirler.
• Kimyasal tepkimelerde düzensizlik yönü istemlilik yönüyle
aynıdır.
• Ekzotermik bir olayda sistemin entropisi artıyorsa istemlidir.
Endotermik bir olayda entropi azalıyorsa istemsizdir; zaten
böyle bir olayı gerçekleştirmek mümkün değildir.

MİNİMUM ENERJİ VE MAKSİMUM
DÜZENSİZLİK
• Doğal olaylarda minimum enerji yönü, ısının olduğu yöndür.
Diğer yön ise maksimum düzensizlik yönüdür. Düzenlilik,
ısının olduğu tarafa doğru tepkimenin yürümesi ile sağlanır.
Doğal olaylar, zaten böyledir.
• Hem V hem de T arttıkça düzensizlik artar.
• İstemli olaylarda düzensizlik artmasına rağmen, her şey yok
olma ihtimalini aşarak basitten mükemmele sanat harikası
olarak varlık dünyasına çıkmaktadır.
19

DOĞAL TEPKİMELERDE ÜRÜNLERİN
ENERJİSİ DAHA AZDIR. BUNDAN
ÇIKARMAMIZ GEREKEN DERS NEDİR?
• Termodinamiğin II. yasasına göre reaksiyon sonunda üretilen
ürünlerin enerjileri azalır. Buradan şu dersi çıkarmamız
gerekmektedir: Ürünlerin enerjilerinin az olması bize alçak
gönüllü, kendini öne çıkarmayan, kibirden uzak fertler
olmamız gerektiğini hatırlatmaktadır.

ENTROPİ
HAYAT, ENTROPİYE KARŞI KOYARAK
VARLIĞA ERME BAŞARISINI ELDE ETMİŞTİR
• Kullanılamayan termal enerjinin ölçüsüne entropi denir.
• Doğal olaylar, entropiyi arttıracak yönde cereyan eder.
Evrenin entropisi artmaktadır.
• Mekânın genişlemesi, entropi kanununa irca edilebilir.
• Hayat, entropiye karşı koyarak varlığa erme başarısını elde
etmiştir.
• Bir sistemin sıcaklığı ne kadar büyükse, entropisi o kadar
büyüktür.
• Ekzotermik bir olayda sistemin entropisi artıyorsa istemlidir.
Tersi durum için; endotermik bir olayda entropi azalıyorsa
istemsizdir. Böyle bir olayı gerçekleştiremezsiniz.
• Tersinmez olaylarda entropi artar. Tersinir olaylarda entropi
değişmez.
• Buharlaşma, erime, çözünme, ısıtma gibi olaylar entropide
artışa; yoğunlaşma, donma, çökme, sıcaklık düşmesi olaylar
entropide düşüşe neden olur.
20

• Her istemli olayda evrenin toplam entropisi artar.
• Doğal olaylarda ısı açığa çıkınca;
1. Sistemin (ürünlerin) entalpisi azalmaktadır.
2. Bağ enerjileri artmaktadır.
3. Entropi genelde büyümektedir.

MEKÂNIN GENİŞLEMESİ
• Mekân, devamlı ve sürekli olarak genişlemektedir.
Genişleme, iki türlü açıklanmaktadır: Birincisi; evrenin
genişlerken parçalara ayrılması, bunun sonucunda da
galaktik kütlelere dönüşmesidir. Einstein, bu genişlemeyi
“Bilemediğimiz yerlerde değişik âlemler teşekkül ediyor.”
cümlesiyle ifade etmiştir. Ancak, tam olarak açıklamamıştır.
Evrenin genişlemesini ilk keşfeden George Lemaitre (1894–
1966) adlı bilim adamıdır. Belçika'da doğmuştur. Louvain
Üniversitesi'nde astrofizik ve gök bilimi okumuş ve daha
sonra Louvain Üniversitesi’ne gök bilim profesörü olarak
atanmıştır. Lemaitre, Einstein'ın Genel Görelilik Kuramı'ndan
yararlanarak evrenin genişlediğini söylemiştir. Evrenin, bir
zamanlar bir atomun içinde sıkışmış olduğunu iddia etmiştir.
Bu atomun parçalandığını ve her yana sıcak gazlar saçtığını
öne sürmüştür. Buna Büyük Patlama (Big Bang) kuramı
denir. Prof. Dr. Sir James Jeans (Sör Ceyms Jiyns) (1877–
1946), Albert Einstein (Elbırt Aynsstayn) (1879–1955) ve
İngiliz astrofizikçi Arthur Stanley Eddington (1882–1944) gibi
önemli ilim adamları evrenin genişlemesini kabul etmişlerdir
ve savunmuşlardır. “Evrenin durmadan genişletildiği” çok
önceleri zaten söylenmiştir. Evrenin genişleme hızı çok
yüksektir; bu yüksekliğe, “durmadan genişleme” cümlesiyle
işaret edilmektedir. Evrenin genişlemesini açıklayan ikinci
görüşte; genişlemenin, galaksilerin kaçışıyla olduğu
belirtilmektedir. Sonuçta her iki görüşte de genişlemeden söz
edilmektedir.

21

ENTROPİ VE MADDENİN SONU
• Sıcak cisimler soğuyarak, soğuk cisimler de ısınarak ortak bir
sıcaklığa gitmektedir.
• Evrendeki bu değişim devam etmektedir. Evren ısı
bakımından homojen hâle doğru gitmektedir. Soğuk odadaki
bir soba, ısınacak kadar yakılıp söndürülse; oda ile kendi
sıcaklığı arasında denge kurulana kadar ısı yayar. Bunun
tersini, yani etrafa yayılan enerji miktarının tekrar sobada
toplanmasını beklemek mümkün değildir.
• Şu hâlde geriye dönmeyen bir olay söz konusudur.
• Evrende ve günlük yaşamımızda buna benzer geriye
dönmeyen olay çoktur.
• Belli bir sıcaklıkta termodinamik kıyamet kopacaksa
maddenin bir başlangıç sıcaklığı var demektir. Madde var
edildiğinde maddeye bir başlangıç sıcaklığı tayin edilmiştir.
Evrende hayat sürmektedir. Belirlenen son sıcaklığa kadar
da dünya devam edecektir.
• Şayet madde ezelî olsaydı (maddenin başlangıcı olmasaydı)
çoktan ortak sıcaklığa ulaşılmış olacaktı. Başka bir ifadeyle
kıyamet kopmuş olacaktı. Kopmadığına göre madde
sonradan var edilmiştir. Öyleyse madde ezelî değildir.
• Başlangıcı olanın sonu da olur. Madem son gelmemiştir,
kıyamet kopmamıştır, ileride kopacağı muhakkaktır.
• Bununla beraber kıyametin nerede ve nasıl yaşanacağı
konusunda netlik yoktur. Bu nedenle iddiada bulunmamak
lazımdır. Net detaylardan sakınmak gereklidir.
• Eğer belirlenen yaşından önce, dıştan bir müdahale sonucu
hastalık veya tahrip edici bir hadise dünyanın başına
gelmezse ve doğal ömründen önce dünya bozulmazsa
bilimsel bir hesap ile kıyametin zamanı bellidir.
• Güneşin dünyadaki görevinin sona ermesi çeşitli şekillerde
olabilir. Buna yüzündeki iki siyah leke de sebep olabilir. Bu iki
siyah leke şimdilik küçüktür. Büyümeye yüz tutmuştur.
Lekelerin büyümesi neticesinde güneşten dünyamıza gelen
22

ısı ve ışık geriye alınacak, güneşin kendinde kalacaktır.

Modern ilimlere göre ısının değişmesi olayı son
noktasına ulaşmış değildir. Şayet böyle bir şey olmuş
olsaydı bugün biz yeryüzünde bulunup bu konu
üzerinde düşünemezdik. Bu olay zamanla atbaşı
yürümektedir. Bu sebeple evrenin bir başlangıcı
vardır. Sözün kısası evrenin ezelî olması
imkânsızdır.
Prof. Dr. Sir James Jeans*
(Sör Ceyms Jiyns)
(1877–1946)
* İngiliz fizikçi ve gök bilimci, en çok termodinamik ve ısı konuları
ile ilgilendi. “Etrafımızdaki Kâinat” kitabı, termodinamik ve ısı
konularıyla özellikle ilgilidir.

Gördüğümüz alev alev yanan güneş, pırıl pırıl
parıldayan yıldızlar ve çeşitli hayat sahipleriyle dolup
taşan dünyamız bütünüyle evrenin belirli bir
noktadan başladığını, muayyen bir zamanda var
olduğunu açıkça göstermektedir.
Prof. Dr. Frank Allen* (1908–2001)
* Kanadalı fizikçi, İskoçya’da yaşadı.

Evren sonradan meydana gelmiş bulunmaktadır.
Eğer maddenin başlangıcı olmasaydı (madde ezelî
23

olsaydı) termodinamik kıyametin çoktan kopmuş
olması lazımdı.
Prof. Dr. Frank Allen

EVRENDEKİ TOPLAM ENTROPİ DEĞİŞİMİ
• Doğadaki olaylarda sistem ile ortam arasındaki ısı
alışverişinden dolayı hem sistemin entropisi hem ortamın
entropisi değişir hem de evrendeki toplam entropi değişir.
• Evrendeki toplam entropi değişimi (ΔStoplam), sistemin entropi
değişimi ile (ΔSsistem) ortamın entropi değişiminin (ΔSortam)
toplamına eşittir.
• ΔStoplam = ΔSsistem + ΔSortam
• Evrendeki entropi değişimi, bir olayın kendiliğinden oluşup
oluşmayacağının göstergesidir. ΔS°toplam>0 ise olay istemli
olup kendiliğinden oluşabilir.
• Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔSortam=- ΔH/T şeklinde yazılabilir.
• ΔS°sistem = ∑nS°ürünler – ∑nS°girenler

SOĞUTMA SUYU NEDENİYLE NÜKLEER
ENERJİYE KARŞI ÇIKMAK DOĞRU MUDUR?
• Entropi kanunu öğretisi; açığa çıkan enerjiyi değerlendirmeyi,
en faydalı hâlde muhafaza etmeyi ve israf etmemeyi gerekli
kılmaktadır. Bu doğrudur.
• İtiraz edenler; su buharının, suya dönüştürülmesi esnasında
kaybolan enerjiye itiraz etmektedirler.
• Bu ise (soğutma suyu nedeniyle kaybolan enerji) ihmal
edilebilir boyuttadır.
• Bu nedenle, bu konuyu bahane ederek nükleer enerjiye karşı
çıkmak yersizdir.
• Temennimiz ileride bu israfın da önüne geçilmesidir.

24

KAR YAĞDIĞI İÇİN Mİ HAVA SOĞUR, YOKSA
HAVA SOĞUK OLDUĞUNDAN MI KAR
YAĞAR?





Hava soğuk olduğundan kar yağar.
H2O(s) → H2O(k) + ısı
Böylece hava ısınmış olur.
Karın sayısız faydaları vardır.
Kar, H2O(k) demektir.
Donma olayı, ekzotermik reaksiyondur.

SICAK KARPUZ KESİLİNCE NİÇİN SOĞUR?
• Sıcak bir karpuzun içindeki su, kesilmeden önce
buharlaşamaz. Karpuz kesildiğinde ise su buharlaşır. Su
buharlaşırken, karpuzun içindeki ısıyı alır. Isısı alınan
karpuzun sıcaklığı düşer; böylece karpuz yaklaşık 10–15
dakika sonra tam yeme kıvamında soğukluğa gelir.
H2O(s) + ısı → H2O(g)

TERMODİNAMİĞİN II. VE III.
KANUNLARI
TERMODİNAMİĞİN II. YASASI: ENTROPİ
KANUNU VE EKSERJİ (CARNOT KANUNU)
• Termodinamiğin II. yasası, maddenin ezeliyetini imkânsız
kılar. Sonsuz ilim, irade, kudret isteyen varlığı, cansız,
şuursuz, ilimsiz, iradesiz, güçsüz maddeye vermek ve onu
yaratıcı konumuna çıkarmak büyük bir cahilliktir.
Materyalistler, varlığı tamamen maddeye verip maddenin
ezeliyetine inanırlar.
• Termodinamiğin II. yasasına rağmen, her şey yok olma
25










ihtimalini aşarak basitten mükemmele sanat harikası olarak
varlık dünyasına çıkmaktadır. Termodinamiğin II. yasasına
göre, merkezdeki ısı, etrafa sıcaklık yaymak suretiyle bir gün
bitecektir. Işık ve enerji kaynakları, çevrelerine ışık ve enerji
yaymak suretiyle bir gün evrende enerji eşit duruma
gelecektir. Bu da, enerjinin yok olması anlamına gelmese de,
hayatın bitip ölümün gelmesidir; artı ve eksinin yok olması
demektir.
Carnot, bu kanunu, evinde kaynattığı su ve sobasının
sıcaklığından edindiği deneyimlerine dayanarak ortaya
koymuştur.
Carnot’un bu deneyimleri daha sonra geliştirilmiştir ve
günümüzde Carnot kanunu adı altında öğretilmektedir.
Bu sahadaki deneyimler gösteriyor ki, eğer daha önce bir
başka sebeple kıyamet kopmazsa, muhakkak bir
termodinamik kıyameti olacak, evrendeki enerji sona erecek
ve sistem çökecektir.
Termodinamik kıyamet ile maddenin ezelî olmaması
arasındaki ilişki vardır?
Bu ilişkiden sonsuzluğu iddia edilen zaman ve mekânın zarar
görmesi söz konusu mudur?
Maddeye ezeliyet verenler, ezeliyetin ne demek olduğunu
bilmemektedirler. Çünkü ezel, sonsuz demektir.
Ezelî olan birleşmiş (birleşik) olmaz, birleşime girmez; basit
ve parçalanmaz olur.
Ezelî olan kesinlikle değişmez ve kendisine müdahalede
bulunulamaz. Zaman, mekân kayıtlarının ve dolayısıyla
zamana, mekâna bağlı hareketin dışında olur. Mutlaka
ebedîdir; çünkü zamanın dışındadır.
Ezel ve ebed, zamansızlık demek olduğundan, bir bakıma
aynı noktada birleşirler.
Bu özelliklerin hiçbiri maddede yoktur.
Madde değişkendir.
Madde, enerjiden ayrı düşünülemez. Enerji ise
termodinamiğin II. yasasında da ortaya konulduğu üzere,
26





ortak sıcaklığa erişmek suretiyle bir gün etkisini
kaybedecektir.
Ayrıca, madde hem her türlü etkileşime açıktır hem de
zaman ve mekân kaydı altındadır.
Mekân, küçük ölçekte atomlardan, büyük ölçekte ise
güneşlerden oluşmuştur. Güneşlerden biri olan bizim
güneşimizde, saniyede 564 milyon ton hidrojen helyuma
dönüşmekte ve bunun neticesinde etrafa milyonlarca kalorilik
ısı ve ışık olarak enerji yayılmaktadır. Tüm güneş
sistemlerine yayılan bu enerjinin bir kısmı da yeryüzüne
gelmektedir.
Evren, bu türlü güneşlerden meydana gelmiştir.
Bizim güneşimiz, bir gün tükenme noktasına ulaşacaktır.
Merkezkaç bir hareketle çok korkunç infilaklar olacak,
ardından merkezçek bir hareketle büzülme ve kasılmalar
meydana gelecek ve artık etrafındaki meyveleri
barındıramayacak, dolayısıyla bir kıyamet koparacaktır.
Bütün evren, temel taşı olan bu güneşlerden birleşik
olduğuna göre, enerjileri sürekli tükenmeye doğru giden bu
güneşlerin ezelî olması düşünülemez.
Çünkü ezelî, yani sonsuz olan, birleşmiş olmaz. Madde ezelî
olsaydı zaman ve mekân kaydı altına girmez; dolayısıyla
aşınmaz, kendinde en küçük bir değişiklik meydana
gelmezdi. Oysa görüyoruz ki, madde ve maddi dünya sürekli
değişmekte, hâlden hâle girmekte, çözülme ve yeniden
oluşmalara uğramakta veya sebep olmaktadır. Şu hâlde
maddenin hem başlangıcı vardır hem de sonludur; zaman ve
mekân kayıtlarıyla sınırlıdır.
Termodinamiğin II. yasasına göre enerji, şekil itibariyle sürekli
değişmektedir (entropi kanunu).
Doğal reaksiyonlarda ürünlerin enerji kapasitesi
girenlerinkinden azdır. Doğal reaksiyonlar ekzotermik
reaksiyondur. Ürünlerin enerjisi daha az olduğundan, “Doğal
olaylar, minimum enerji yönüne yürür.” denir.
Solunumda CO2 üründür. C ve O2 ise girendir.
27

• CO2’nin enerjisi; C ve O2’nin enerjileri toplamından daha
azdır. CO2, entalpisini düşürmüştür.
• C + O2 → CO2 + ısı
• Bu konuda geçen “enerji kalitesinin düşmesi” tabiri, ürünlerin
enerjisinin azalması anlamındadır.
• Solunumda açığa çıkan enerji israf edilmez. Bunun gibi doğal
reaksiyonlarda da enerji israf edilmez.
• Oksijen, nefes içinde kana temas ettiğinde kanı kirleten
karbonu kendine çeker. İkisi birleşir. CO2 oluşur. Hem vücut
ısısını temin eder hem de kanı temizler. C ile O2 arasında
birleşme kabiliyeti vardır. Bu iki tanecik birbirine yakın olduğu
vakit, aralarında kimyasal reaksiyon olur. Birleşmeden dolayı
ısı açığa çıkar; çünkü elementlerden doğal bileşik oluşumuna
dair kimyasal reaksiyonların tamamı ekzotermik tepkimedir.
• Açığa çıkan ısıyı şöyle açıklayabiliriz: C atomu ve O2
molekülünün her birinin ayrı ayrı hareketleri vardır. Kimyasal
değişim anında her iki tanecik, yani C atomu ile O2 molekülü
birleşerek bir tane CO2 molekülü oluştuğundan bir tek
hareketle hareket eder. Bir hareket açıkta kalır; çünkü
birleşmeden önce iki hareket idi. Şimdi iki tanecik bir oldu.
Her iki tanecik bir tanecik hükmünde bir hareket aldı.
• Diğer hareket başka bir kanun ile ısıya dönüşür.
• Zaten “Hareket ısıyı doğurur.” bilinen bir kanundur. Böylece
vücut ısısı ortaya çıktığı gibi, hem kandaki C alındığından
kan temizlenir hem de CO2 nefes vermek suretiyle dışarı
atılırken konuşma gibi önemli bir iş de yapılmış olur.
• Tabii olan bütün kimyasal reaksiyonların, ekzotermik
olduğunu ve açığa çıkan enerjinin değerlendirildiğini
görüyoruz.
• Biz de doğal olan bu vb. olayları örnek almalıyız. Enerji israfı
yapmamalıyız.
• Piller ve doğal kaplama reaksiyonları, kimyacıların doğallığı
örnek alarak geliştirdikleri çalışmalara iki örnektir.
• Entropi kanunu öğretisi, hem çalışmalarımızda ekzotermik
reaksiyonlara öncelik vermeyi hem de ekzotermik tepkime
28

sonucu açığa çıkan enerjiyi değerlendirmeyi gerekli
kılmaktadır. Böylece doğal kanunlara uymuş olacağız.
• Enerji tasarrufu, enerjiyi en faydalı hâlde muhafaza etmektir.

TERMODİNAMİĞİN II. YASASINDAN
ÇIKARILMASI GEREKEN DERSLER




Kusursuzluk
Mükemmellik
Sıfır israf
Azami tasarruf
Çevreye pozitif enerji yaymak

GÜNLÜK HAYATTA TERMODİNAMİĞİN II.
YASASI VE VERİMLİLİK
(ENTROPİ KANUNUYLA DÜNYAYA YENİ BİR
BAKIŞ VEYA ENTROPİYE DAYALI BİR DÜNYA
GÖRÜŞÜ)
• Günümüzde entropi, kimya ilmiyle sınırlı bir kavram olmaktan
çıkmıştır.
• Sosyal yaşam, politika, psikoloji, teknoloji, aile hayatı vb. her
alana girmiştir. Genel bir kanun olarak ele alınmaktadır.
• Çevrenin tahrip edilişine, ekolojik dengenin bozulmasına
karşı çözüm entropi kanununda yatmaktadır.
• Entropi kanunu bize ekonomik enerjili durumu tercih etmeyi,
azami tasarruf prensibine uymayı, israftan kaçınmayı,
dengeli yaşamayı, doğal tepkimeleri örnek alarak her alanda
ilerlemeyi tavsiye ediyor.

CARNOT DEVİNİMİ (CARNOT ÇEVRİMİ)
• Mükemmel makinede tüm ısının işe çevrilmesi lazımdır.
Dizaynın tersinir olması gereklidir.
29

• Carnot devinimi, tersinir bir makinedir. Tersinir en verimli
çalışandır.

TERMODİNAMİK III. YASA
• Saf maddelerin kusursuz kristalinin 0 K’de entropisi 0’dır.

TERMODİNAMİĞİN SIFIRINCI YASASI
• Termodinamiğin en basit yasasıdır.
• Eğer iki sistem birbirleriyle etkileşim içerisindeyken
aralarında ısı veya madde alış verişi olmuyorsa bu sistemler
termodinamik dengededirler.
• 1931 yılında Ralp H. Fowler tarafından tanımlanmıştır.
• Sıfırıncı yasa şöyle der: Şayet hem A ve B sistemleri
termodinamik dengede iseler hem de B ve C sistemleri
termodinamik denge içerisinde iseler; A ve C sistemleri de
termodinamik denge içerisindedirler.
• Bu yasa, sonradan ortaya konulsa da temel bir kimya ilkesi
olarak karşımıza çıkmıştır. Bu nedenle doğal olarak I. II. ve
III. yasalardan önce gelme zorunluluğu doğmuş ve IV. yasa
adını almamıştır.
• I. II. ve III. yasalardan sonra ifade edildiği hâlde
termodinamik ilminde sıfırıncı yasa olarak yerini almıştır.

EKSERJİ NEDİR?
• Ekserji, bir sistemin sahip olduğu kullanılabilir iş
potansiyelidir. Bir sistemin herhangi bir termodinamik yasaya
aykırı olmaksızın sağlayabileceği maksimum işi ifade eder.
• Enerjinin sadece bir bölümü işe çevrilebilir. Toplam enerjinin
kullanılabilen kısmı ekserjidir.
• Ekserji, enerjinin işe çevrilebilme potansiyelidir. Bir kaynaktan
elde edilebilecek maksimum işi ifade eder.
• Bir hâl değişimi sırasında kaybedilen iş potansiyeli, ekserji
kaybı olarak tanımlanır. Ekserji kayıpları ne kadar az ise
30

üretilen iş o kadar fazladır.
• Ekserji, ikinci termodinamik yasasına dayanır.
• Ekserji analizi sonuçları, sistem performansının
iyileştirilmesinde kullanılır.

GİBBS SERBEST ENERJİSİ
GİBBS SERBEST ENERJİSİ BİRİMİ
• G (Gibbs serbest enerjisi) birimi: kJ/mol

GİBBS SERBEST ENERJİSİ DEĞİŞİMİ
• ΔGtepkime = Gibbs serbest enerjisi değişimi (Gibbs enerjisi
değişimi, serbest Gibbs enerjisi değişimi veya serbest enerji
değişimi)
• ΔG°tepkime = Standart Gibbs serbest enerjisi değişimi (Standart
Gibbs enerjisi değişimi, standart serbest Gibbs enerjisi
değişimi veya standart serbest enerji değişimi)
• ΔG° = ∑nG°ürünler – ∑nG°girenler

ΔG° = ΔH°sistem - TΔS°sistem FORMÜLÜNÜN
ÇIKARILMASI
G = H – TS
ΔG = ΔH – TΔS
ΔG° = ΔH°sistem - TΔS°sistem
Bu formül şöyle çıkarılır:
• ΔStoplam = ΔSsistem + ΔSortam
• Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔSortam=- ΔH/T olduğundan ΔStoplam
yerine - ΔH/T yazılır:
ΔStoplam = ΔSsistem + (- ΔH/T)
ΔStoplam = ΔSsistem - ΔHsistem/T
• Eşitliğin her iki tarafı -T ile çarpılır:
-TΔStoplam = ΔHsistem - TΔSsistem
31

• -TΔStoplam = ΔG olduğundan -TΔStoplam yerine ΔG yazılır:
ΔG = ΔHsistem - TΔSsistem
• Aynı formül standart şartlarda aşağıdaki gibi yazılır:
ΔG° = ΔH°sistem - TΔS°sistem
• Gibbs serbest enerjisi, değişimlerin istemliliğini etkileyen iki
faktörü birleştirir. Bunlardan birincisi minimum enerjili olma
eğilimi, ikincisi ise maksimum düzensizlik (entropi artışı)
eğilimidir.

KİMYASAL OLAYLARDA İSTEMLİLİK
VE GİBBS SERBEST ENERJİSİ
• ΔG° değerinin negatif olması (sıfırdan küçük bir değer
çıkması), reaksiyonun ürünler yönüne doğru istemli olduğunu
gösterir (ΔG°<0 ise istemli).
• ΔG° değerinin pozitif olması (sıfırdan büyük bir değer
çıkması), reaksiyonun ürünler yönüne doğru istemsiz,
girenler yönüne doğru ise istemli olduğunu gösterir (ΔG°>0
ise istemsiz).

32

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful